ഉദ്ധവഗീതാ - അസ്ശ്ടമോഽധ്യായഃ

അഥാസ്ശ്ടമോഽധ്യായഃ ।
സുഖം ഐന്ദ്രിയകം രാജന് സ്വര്ഗേ നരകഃ ഏവ ച ।
ദേഹിനഃ യത് യഥാ ദുഃഖം തസ്മാത് ന ഇച്ഛേത തത് ബുധാഃ ॥ 1॥

ഗ്രാസം സുമൃഷ്ടം വിരസം മഹാന്തം സ്തോകം ഏവ വാ ।
യദൃച്ഛയാ ഏവ അപതിതം ഗ്രസേത് ആജഗരഃ അക്രിയഃ ॥ 2॥

ശയീത അഹാനി ഭൂരീണി നിരാഹാരഃ അനുപക്രമഃ ।
യദി ന ഉപനമേത് ഗ്രാസഃ മഹാഹിഃ ഇവ ദിഷ്ടഭുക് ॥ 3॥

ഓജഃ സഹോബലയുതം ബിഭ്രത് ദേഹം അകര്മകമ് ।
ശയാനഃ വീതനിദ്രഃ ച നേഹേത ഇന്ദ്രിയവാന് അപി ॥ 4॥

മുനിഃ പ്രസന്നഗമ്ഭീരഃ ദുര്വിഗാഹ്യഃ ദുരത്യയഃ ।
അനന്തപാരഃ ഹി അക്ഷോഭ്യഃ സ്തിമിത ഉദഃ ഇവ അര്ണവഃ ॥ 5॥

സമൃദ്ധകാമഃ ഹീനഃ വാ നാരായണപരഃ മുനിഃ ।
ന ഉത്സര്പേത ന ശുഷ്യേത സരിദ്ഭിഃ ഇവ സാഗരഃ ॥ 6॥

ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രിയം ദേവമായാം തത് ഭാവൈഃ അജിതേന്ദ്രിയഃ ।
പ്രലോഭിതഃ പതതി അന്ധേ തമസി അഗ്നൌ പതങ്ഗവത് ॥ 7॥

യോഷിത് ഹിരണ്യ ആഭരണ അമ്ബരാദി
ദ്രവ്യേഷു മായാരചിതേഷു മൂഢഃ ।
പ്രലോഭിതാത്മാ ഹി ഉപഭോഗബുദ്ധ്യാ
പതങ്ഗവത് നശ്യതി നഷ്ടദൃഷ്ടിഃ ॥ 8॥

സ്തോകം സ്തോകം ഗ്രസേത് ഗ്രാസം ദേഹഃ വര്തേത യാവതാ ।
ഗൃഹാന് അഹിംസത് ന ആതിഷ്ഠേത് വൃത്തിം മാധുകരീം മുനിഃ ॥ 9॥

അണുഭ്യഃ ച മഹദ്ഭ്യഃ ച ശാസ്ത്രേഭ്യഃ കുശലഃ നരഃ ।
സര്വതഃ സാരം ആദദ്യാത് പുഷ്പേഭ്യഃ ഇവ ഷട്പദഃ ॥ 10॥

സായന്തനം ശ്വസ്തനം വാ ന സങ്ഗൃഹ്ണീത ഭിക്ഷിതമ് ।
പാണിപാത്ര ഉദരാമത്രഃ മക്ഷികാ ഇവ ന സങ്ഗ്രഹീ ॥ 11॥

സായന്തനം ശ്വസ്തനം വാ ന സങ്ഗൃഹ്ണീത ഭിക്ഷുകഃ ।
മക്ഷികാഃ ഇവ സങ്ഗൃഹ്ണന് സഹ തേന വിനശ്യതി ॥ 12॥

പദ അപി യുവതീം ഭിക്ഷുഃ ന സ്പൃശേത് ദാരവീം അപി ।
സ്പൃശന് കരീവ ബധ്യേത കരിണ്യാ അങ്ഗസങ്ഗതഃ ॥ 13॥

ന അധിഗച്ഛേത് സ്ത്രിയം പ്രാജ്ഞഃ കര്ഹിചിത് മൃത്യും ആത്മനഃ ।
ബല അധികൈഃ സ ഹന്യേത ഗജൈഃ അന്യൈഃ ഗജഃ യഥാ ॥ 14॥

ന ദേയം ന ഉപഭോഗ്യം ച ലുബ്ധൈഃ യത് ദുഃഖ സഞ്ചിതമ് ।
ഭുങ്ക്തേ തത് അപി തത് ച അന്യഃ മധുഹേവ അര്ഥവിത് മധു ॥ 15॥

സുഖ ദുഃഖ ഉപാര്ജിതൈഃ വിത്തൈഃ ആശാസാനാം ഗൃഹ ആശിഷഃ ।
മധുഹേവ അഗ്രതഃ ഭുങ്ക്തേ യതിഃ വൈ ഗൃഹമേധിനാമ് ॥ 16॥

ഗ്രാമ്യഗീതം ന ശ്രുണുയാത് യതിഃ വനചരഃ ക്വചിത് ।
ശിഖേത ഹരിണാത് വദ്ധാത് മൃഗയോഃ ഗീതമോഹിതാത് ॥ 17॥

നൃത്യവാദിത്രഗീതാനി ജുഷന് ഗ്രാമ്യാണി യോഷിതാമ് ।
ആസാം ക്രീഡനകഃ വശ്യഃ ഋഷ്യശ‍ഋങ്ഗഃ മൃഗീസുതഃ ॥ 18॥

ജിഹ്വയാ അതിപ്രമാഥിന്യാ ജനഃ രസവിമോഹിതഃ ।
മൃത്യും ഋച്ഛതി അസത് ബുദ്ധിഃ മീനഃ തു ബഡിശൈഃ യഥാ ॥ 19॥

ഇന്ദ്രിയാണി ജയന്തി ആശുഃ നിരാഹാരാഃ മനീഷിണഃ ।
വര്ജയിത്വാ തു രസനം തത് നിരന്നസ്യ വര്ധതേ ॥ 20॥

താവത് ജിതേന്ദ്രിയഃ ന സ്യാത് വിജിതാനി ഇന്ദ്രിയഃ പുമാന് ।
ന ജയേത് രസനം യാവത് ജിതം സര്വം ജിതേ രസേ ॥ 21॥

പിങ്ഗലാ നാമ വേശ്യാ ആസീത് വിദേഹനഗരേ പുരാ ।
തസ്യാ മേ ശിക്ഷിതം കിഞ്ചിത് നിബോധ നൃപനന്ദന ॥ 22॥

സാ സ്വൈരിണ്യേകദാ കാന്തം സങ്കേത ഉപനേഷ്യതീ ।
അഭൂത്കാലേ ബഹിര്ദ്വാരി ബിഭ്രതീ രൂപമുത്തമമ് ॥ 23॥

മാര്ഗ ആഗച്ഛതോ വീക്ഷ്യ പുരുഷാന്പുരുഷര്ഷഭ ।
താന് ശുല്കദാന്വിത്തവതഃ കാന്താന്മേനേഽര്ഥകാമുകാ ॥ 24॥

ആഗതേഷ്വപയാതേഷു സാ സങ്കേതോപജീവനീ ।
അപ്യന്യോ വിത്തവാന്കോഽപി മാമുപൈഷ്യതി ഭൂരിദഃ ॥ 25॥

ഏഅവം ദുരാശയാ ധ്വസ്തനിദ്രാ ദ്വാര്യവലമ്ബതീ ।
നിര്ഗച്ഛന്തീ പ്രവിശതീ നിശീഥം സമപദ്യത ॥ 26॥

തസ്യാ വിത്താശയാ ശുഷ്യദ്വക്ത്രായാ ദീനചേതസഃ ।
നിര്വേദഃ പരമോ ജജ്ഞേ ചിന്താഹേതുഃ സുഖാവഹഃ ॥ 27॥

തസ്യാ നിര്വിണ്ണചിത്തായാ ഗീതം ശ്രുണു യഥാ മമ ।
നിര്വേദ ആശാപാശാനാം പുരുഷസ്യ യഥാ ഹ്യസിഃ ॥ 28॥

ന ഹി അങ്ഗാജാതനിര്വേദഃ ദേഹബന്ധം ജിഹാസതി ।
യഥാ വിജ്ഞാനരഹിതഃ മനുജഃ മമതാം നൃപ ॥ 29॥

പിങ്ഗലാ ഉവാച।
അഹോ മേ മോഹവിതതിം പശ്യത അവിജിത ആത്മനഃ ।
യാ കാന്താത് അസതഃ കാമം കാമയേ യേന ബാലിശാ ॥ 30॥

സന്തം സമീപേ രമണം രതിപ്രദം
വിത്തപ്രദം നിത്യം ഇമം വിഹായ ।
അകാമദം ദുഃഖഭയ ആദി ശോക
മോഹപ്രദം തുച്ഛം അഹം ഭജേ അജ്ഞാ ॥ 31॥

അഹോ മയാത്മാ പരിതാപിതോ വൃഥാ
സാങ്കേത്യവൃത്ത്യാഽതിവിഗര്ഹ്യവാര്തയാ ।
സ്ത്രൈണാന്നരാദ്യാഽര്ഥതൃഷോഽനുശോച്യാ
ത്ക്രീതേന വിത്തം രതിമാത്മനേച്ഛതീ ॥ 32॥

യദസ്ഥിഭിര്നിര്മിതവംശവംശ്യ
സ്ഥൂണം ത്വചാ രോമനഖൈഃ പിനദ്ധമ് ।
ക്ഷരന്നവദ്വാരമഗാരമേതദ്
വിണ്മൂത്രപൂര്ണം മദുപൈതി കാന്യാ ॥ 33॥

വിദേഹാനാം പുരേ ഹ്യസ്മിന്നഹമേകൈവ മൂഢധീഃ ।
യാഽന്യസ്മിച്ഛന്ത്യസത്യസ്മാദാത്മദാത്കാമമച്യുതാത് ॥ 34॥

സുഹൃത്പ്രേഷ്ഠതമോ നാഥ ആത്മാ ചായം ശരീരിണാമ് ।
തം വിക്രീയാത്മനൈവാഹം രമേഽനേന യഥാ രമാ ॥ 35॥

കിയത്പ്രിയം തേ വ്യഭജന്കാമാ യേ കാമദാ നരാഃ ।
ആദ്യന്തവന്തോ ഭാര്യായാ ദേവാ വാ കാലവിദ്രുതാഃ ॥ 36॥

നൂനം മേ ഭഗവാന് പ്രീതഃ വിഷ്ണുഃ കേന അപി കര്മണാ ।
നിര്വേദഃ അയം ദുരാശായാ യത് മേ ജാതഃ സുഖാവഹഃ ॥ 37॥

മൈവം സ്യുര്മന്ദഭഗ്യായാഃ ക്ലേശാ നിര്വേദഹേതവഃ ।
യേനാനുബന്ധം നിഹൃത്യ പുരുഷഃ ശമമൃച്ഛതി ॥ 38॥

തേന ഉപകൃതം ആദായ ശിരസാ ഗ്രാമ്യസങ്ഗതാഃ ।
ത്യക്ത്വാ ദുരാശാഃ ശരണം വ്രജാമി തം അധീശ്വരമ് ॥ 39॥

സന്തുഷ്ടാ ശ്രദ്ദധത്യേതദ്യഥാലാഭേന ജീവതീ ।
വിഹരാമ്യമുനൈവാഹമാത്മനാ രമണേന വൈ ॥ 40॥

സംസാരകൂപേ പതിതം വിഷയൈര്മുഷിതേക്ഷണമ് ।
ഗ്രസ്തം കാലാഹിനാഽഽത്മാനം കോഽന്യസ്ത്രാതുമധീശ്വരഃ ॥ 41॥

ആത്മാ ഏവ ഹി ആത്മനഃ ഗോപ്താ നിര്വിദ്യേത യദാഖിലാത് ।
അപ്രമത്തഃ ഇദം പശ്യത് ഗ്രസ്തം കാലാഹിനാ ജഗത് ॥ 42॥

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച।
ഏഅവം വ്യവസിതമതിര്ദുരാശാം കാന്തതര്ഷജാമ് ।
ഛിത്വോപശമമാസ്ഥായ ശയ്യാമുപവിവേശ സാ ॥ 43॥

ആശാ ഹി പരമം ദുഃഖം നൈരാശ്യം പരമം സുഖമ് ।
യഥാ സഞ്ഛിദ്യ കാന്താശാം സുഖം സുഷ്വാപ പിങ്ഗലാ ॥ 44॥