નારાયણ ઉવાચ ।
વાગ્દેવતાયાઃ સ્તવનં શ્રૂયતાં સર્વકામદમ્ ।
મહામુનિર્યાજ્ઞવલ્ક્યો યેન તુષ્ટાવ તાં પુરા ॥ 1 ॥
મહામુનિર્યાજ્ઞવલ્ક્યો યેન તુષ્ટાવ તાં પુરા ॥ 1 ॥
ગુરુશાપાચ્ચ સ મુનિર્હતવિદ્યો બભૂવ હ ।
તદા જગામ દુઃખાર્તો રવિસ્થાનં ચ પુણ્યદમ્ ॥ 2 ॥
તદા જગામ દુઃખાર્તો રવિસ્થાનં ચ પુણ્યદમ્ ॥ 2 ॥
સમ્પ્રાપ્યતપસા સૂર્યં કોણાર્કે દૃષ્ટિગોચરે ।
તુષ્ટાવ સૂર્યં શોકેન રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ ॥ 3 ॥
તુષ્ટાવ સૂર્યં શોકેન રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ ॥ 3 ॥
સૂર્યસ્તં પાઠયામાસ વેદવેદાઙ્ગમીશ્વરઃ ।
ઉવાચસ્તુહિ વાગ્દેવીં ભક્ત્યા ચ સ્મૃતિહેતવે ॥ 4 ॥
ઉવાચસ્તુહિ વાગ્દેવીં ભક્ત્યા ચ સ્મૃતિહેતવે ॥ 4 ॥
તમિત્યુક્ત્વા દીનનાથો હ્યન્તર્ધાનં જગામ સઃ ।
મુનિઃ સ્નાત્વા ચ તુષ્ટાવ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥ 5 ॥
મુનિઃ સ્નાત્વા ચ તુષ્ટાવ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ॥ 5 ॥
યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ।
કૃપાં કુરુ જગન્માતર્મામેવં હતતેજસમ્ ।
ગુરુશાપાત્સ્મૃતિભ્રષ્ટં વિદ્યાહીનં ચ દુઃખિતમ્ ॥ 6 ॥
કૃપાં કુરુ જગન્માતર્મામેવં હતતેજસમ્ ।
ગુરુશાપાત્સ્મૃતિભ્રષ્ટં વિદ્યાહીનં ચ દુઃખિતમ્ ॥ 6 ॥
જ્ઞાનં દેહિ સ્મૃતિં દેહિ વિદ્યાં વિદ્યાધિદેવતે ।
પ્રતિષ્ઠાં કવિતાં દેહિ શક્તિં શિષ્યપ્રબોધિકામ્ ॥ 7 ॥
પ્રતિષ્ઠાં કવિતાં દેહિ શક્તિં શિષ્યપ્રબોધિકામ્ ॥ 7 ॥
ગ્રન્થનિર્મિતિશક્તિં ચ સચ્છિષ્યં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
પ્રતિભાં સત્સભાયાં ચ વિચારક્ષમતાં શુભામ્ ॥ 8 ॥
પ્રતિભાં સત્સભાયાં ચ વિચારક્ષમતાં શુભામ્ ॥ 8 ॥
લુપ્તાં સર્વાં દૈવવશાન્નવં કુરુ પુનઃ પુનઃ ।
યથાઙ્કુરં જનયતિ ભગવાન્યોગમાયયા ॥ 9 ॥
યથાઙ્કુરં જનયતિ ભગવાન્યોગમાયયા ॥ 9 ॥
બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા જ્યોતિરૂપા સનાતની ।
સર્વવિદ્યાધિદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યૈ નમો નમઃ ॥ 10 ॥
સર્વવિદ્યાધિદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યૈ નમો નમઃ ॥ 10 ॥
યયા વિના જગત્સર્વં શશ્વજ્જીવન્મૃતં સદા ।
જ્ઞાનાધિદેવી યા તસ્યૈ સરસ્વત્યૈ નમો નમઃ ॥ 11 ॥
જ્ઞાનાધિદેવી યા તસ્યૈ સરસ્વત્યૈ નમો નમઃ ॥ 11 ॥
યયા વિના જગત્સર્વં મૂકમુન્મત્તવત્સદા ।
વાગધિષ્ઠાતૃદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યૈ નમો નમઃ ॥ 12 ॥
વાગધિષ્ઠાતૃદેવી યા તસ્યૈ વાણ્યૈ નમો નમઃ ॥ 12 ॥
હિમચન્દનકુન્દેન્દુકુમુદામ્ભોજસન્નિભા ।
વર્ણાધિદેવી યા તસ્યૈ ચાક્ષરાયૈ નમો નમઃ ॥ 13 ॥
વર્ણાધિદેવી યા તસ્યૈ ચાક્ષરાયૈ નમો નમઃ ॥ 13 ॥
વિસર્ગ બિન્દુમાત્રાણાં યદધિષ્ઠાનમેવ ચ ।
ઇત્થં ત્વં ગીયસે સદ્ભિર્ભારત્યૈ તે નમો નમઃ ॥ 14 ॥
ઇત્થં ત્વં ગીયસે સદ્ભિર્ભારત્યૈ તે નમો નમઃ ॥ 14 ॥
યયા વિનાઽત્ર સઙ્ખ્યાકૃત્સઙ્ખ્યાં કર્તું ન શક્નુતે ।
કાલસઙ્ખ્યાસ્વરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ॥ 15 ॥
કાલસઙ્ખ્યાસ્વરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ॥ 15 ॥
વ્યાખ્યાસ્વરૂપા યા દેવી વ્યાખ્યાધિષ્ઠાતૃદેવતા ।
ભ્રમસિદ્ધાન્તરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ॥ 16 ॥
ભ્રમસિદ્ધાન્તરૂપા યા તસ્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ॥ 16 ॥
સ્મૃતિશક્તિર્જ્ઞાનશક્તિર્બુદ્ધિશક્તિસ્વરૂપિણી ।
પ્રતિભા કલ્પનાશક્તિર્યા ચ તસ્યૈ નમો નમઃ ॥ 17 ॥
પ્રતિભા કલ્પનાશક્તિર્યા ચ તસ્યૈ નમો નમઃ ॥ 17 ॥
સનત્કુમારો બ્રહ્માણં જ્ઞાનં પપ્રચ્છ યત્ર વૈ ।
બભૂવ જડવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્તુમક્ષમઃ ॥ 18 ॥
બભૂવ જડવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્તુમક્ષમઃ ॥ 18 ॥
તદાજગામ ભગવાનાત્મા શ્રીકૃષ્ણ ઈશ્વરઃ ।
ઉવાચસત્તમં સ્તોત્રં વાણ્યા ઇતિ વિધિં તદા ॥ 19 ॥
ઉવાચસત્તમં સ્તોત્રં વાણ્યા ઇતિ વિધિં તદા ॥ 19 ॥
સ ચ તુષ્ટાવ તાં બ્રહ્મા ચાજ્ઞયા પરમાત્મનઃ ।
ચકાર તત્પ્રસાદેન તદા સિદ્ધાન્તમુત્તમમ્ ॥ 20 ॥
ચકાર તત્પ્રસાદેન તદા સિદ્ધાન્તમુત્તમમ્ ॥ 20 ॥
યદાપ્યનન્તં પપ્રચ્છ જ્ઞાનમેકં વસુન્ધરા ।
બભૂવ મૂકવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્તુમક્ષમઃ ॥ 21 ॥
બભૂવ મૂકવત્સોઽપિ સિદ્ધાન્તં કર્તુમક્ષમઃ ॥ 21 ॥
તદા ત્વાં ચ સ તુષ્ટાવ સન્ત્રસ્તઃ કશ્યપાજ્ઞયા ।
તતશ્ચકાર સિદ્ધાન્તં નિર્મલં ભ્રમભઞ્જનમ્ ॥ 22 ॥
તતશ્ચકાર સિદ્ધાન્તં નિર્મલં ભ્રમભઞ્જનમ્ ॥ 22 ॥
વ્યાસઃ પુરાણસૂત્રં ચ સમપૃચ્છત વાલ્મિકિમ્ ।
મૌનીભૂતઃ સ સસ્માર ત્વામેવ જગદમ્બિકામ્ ॥ 23 ॥
મૌનીભૂતઃ સ સસ્માર ત્વામેવ જગદમ્બિકામ્ ॥ 23 ॥
તદા ચકાર સિદ્ધાન્તં ત્વદ્વરેણ મુનીશ્વરઃ ।
સ પ્રાપ નિર્મલં જ્ઞાનં પ્રમાદધ્વંસકારણમ્ ॥ 24 ॥
સ પ્રાપ નિર્મલં જ્ઞાનં પ્રમાદધ્વંસકારણમ્ ॥ 24 ॥
પુરાણ સૂત્રં શ્રુત્વા સ વ્યાસઃ કૃષ્ણકલોદ્ભવઃ ।
ત્વાં સિષેવે ચ દધ્યૌ ચ શતવર્ષં ચ પુષ્કરે ॥ 25 ॥
ત્વાં સિષેવે ચ દધ્યૌ ચ શતવર્ષં ચ પુષ્કરે ॥ 25 ॥
તદા ત્વત્તો વરં પ્રાપ્ય સ કવીન્દ્રો બભૂવ હ ।
તદા વેદવિભાગં ચ પુરાણાનિ ચકાર હ ॥ 26 ॥
તદા વેદવિભાગં ચ પુરાણાનિ ચકાર હ ॥ 26 ॥
યદા મહેન્દ્રે પપ્રચ્છ તત્ત્વજ્ઞાનં શિવા શિવમ્ ।
ક્ષણં ત્વામેવ સઞ્ચિન્ત્ય તસ્યૈ જ્ઞાનં દધૌ વિભુઃ ॥ 27 ॥
ક્ષણં ત્વામેવ સઞ્ચિન્ત્ય તસ્યૈ જ્ઞાનં દધૌ વિભુઃ ॥ 27 ॥
પપ્રચ્છ શબ્દશાસ્ત્રં ચ મહેન્દ્રશ્ચ બૃહસ્પતિમ્ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ સ ત્વાં દધ્યૌ ચ પુષ્કરે ॥ 28 ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ સ ત્વાં દધ્યૌ ચ પુષ્કરે ॥ 28 ॥
તદા ત્વત્તો વરં પ્રાપ્ય દિવ્યં વર્ષસહસ્રકમ્ ।
ઉવાચશબ્દશાસ્ત્રં ચ તદર્થં ચ સુરેશ્વરમ્ ॥ 29 ॥
ઉવાચશબ્દશાસ્ત્રં ચ તદર્થં ચ સુરેશ્વરમ્ ॥ 29 ॥
અધ્યાપિતાશ્ચ યૈઃ શિષ્યાઃ યૈરધીતં મુનીશ્વરૈઃ ।
તે ચ ત્વાં પરિસઞ્ચિન્ત્ય પ્રવર્તન્તે સુરેશ્વરિ ॥ 30 ॥
તે ચ ત્વાં પરિસઞ્ચિન્ત્ય પ્રવર્તન્તે સુરેશ્વરિ ॥ 30 ॥
ત્વં સંસ્તુતા પૂજિતા ચ મુનીન્દ્રમનુમાનવૈઃ ।
દૈત્યેન્દ્રૈશ્ચ સુરૈશ્ચાપિ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિભિઃ ॥ 31 ॥
દૈત્યેન્દ્રૈશ્ચ સુરૈશ્ચાપિ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિભિઃ ॥ 31 ॥
જડીભૂતઃ સહસ્રાસ્યઃ પઞ્ચવક્ત્રશ્ચતુર્મુખઃ ।
યાં સ્તોતું કિમહં સ્તૌમિ તામેકાસ્યેન માનવઃ ॥ 32 ॥
યાં સ્તોતું કિમહં સ્તૌમિ તામેકાસ્યેન માનવઃ ॥ 32 ॥
ઇત્યુક્ત્વા યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ ।
પ્રણનામ નિરાહારો રુરોદ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ 33 ॥
પ્રણનામ નિરાહારો રુરોદ ચ મુહુર્મુહુઃ ॥ 33 ॥
તદા જ્યોતિસ્સ્વરૂપા સા તેનાદૃષ્ટાપ્યુવાચતમ્ ।
સુકવીન્દ્રો ભવેત્યુક્ત્વા વૈકુણ્ઠં ચ જગામ હ ॥ 34 ॥
સુકવીન્દ્રો ભવેત્યુક્ત્વા વૈકુણ્ઠં ચ જગામ હ ॥ 34 ॥
યાજ્ઞવલ્ક્ય કૃતં વાણીસ્તોત્રં યઃ સંયતઃ પઠેત્ ।
સ કવીન્દ્રો મહાવાગ્મી બૃહસ્પતિ સમો ભવેત્ ॥ 35 ॥
મહામૂર્ખશ્ચ દુર્મેધા વર્ષમેકં ચ યઃ પઠેત્ ।
સ પણ્ડિતશ્ચ મેધાવી સુકવિશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥ 35 ॥
સ કવીન્દ્રો મહાવાગ્મી બૃહસ્પતિ સમો ભવેત્ ॥ 35 ॥
મહામૂર્ખશ્ચ દુર્મેધા વર્ષમેકં ચ યઃ પઠેત્ ।
સ પણ્ડિતશ્ચ મેધાવી સુકવિશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥ 35 ॥
ઇતિ શ્રી બ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે પ્રકૃતિ ખણ્ડે નારદ નારાયણ સંવાદે યાજ્ઞવલ્ક્યોક્ત વાણી સ્તવનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ॥