ଶ୍ରୀ ରାମ ଚରିତ ମାନସ - ବାଲକାଣ୍ଡ

ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ
ଶ୍ରୀ ରାମଚରିତ ମାନସ
ପ୍ରଥମ ସୋପାନ (ବାଲକାଣ୍ଡ)
ଵର୍ଣାନାମର୍ଥସଙ୍ଘାନାଂ ରସାନାଂ ଛନ୍ଦସାମପି।
ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ କର୍ତ୍ତାରୌ ଵନ୍ଦେ ଵାଣୀଵିନାଯକୌ ॥ 1 ॥

ଭଵାନୀଶଙ୍କରୌ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଶ୍ଵାସରୂପିଣୌ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିନା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସିଦ୍ଧାଃସ୍ଵାନ୍ତଃସ୍ଥମୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ 2 ॥

ଵନ୍ଦେ ବୋଧମଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଗୁରୁଂ ଶଙ୍କରରୂପିଣମ୍।
ଯମାଶ୍ରିତୋ ହି ଵକ୍ରୋଽପି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵନ୍ଦ୍ଯତେ ॥ 3 ॥

ସୀତାରାମଗୁଣଗ୍ରାମପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯଵିହାରିଣୌ।
ଵନ୍ଦେ ଵିଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନୌ କବୀଶ୍ଵରକପୀଶ୍ଵରୌ ॥ 4 ॥

ଉଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିସଂହାରକାରିଣୀଂ କ୍ଲେଶହାରିଣୀମ୍।
ସର୍ଵଶ୍ରେଯସ୍କରୀଂ ସୀତାଂ ନତୋଽହଂ ରାମଵଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ 5 ॥

ଯନ୍ମାଯାଵଶଵର୍ତିଂ ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵାସୁରା
ଯତ୍ସତ୍ଵାଦମୃଷୈଵ ଭାତି ସକଲଂ ରଜ୍ଜୌ ଯଥାହେର୍ଭ୍ରମଃ।
ଯତ୍ପାଦପ୍ଲଵମେକମେଵ ହି ଭଵାମ୍ଭୋଧେସ୍ତିତୀର୍ଷାଵତାଂ
ଵନ୍ଦେଽହଂ ତମଶେଷକାରଣପରଂ ରାମାଖ୍ଯମୀଶଂ ହରିମ୍ ॥ 6 ॥

ନାନାପୁରାଣନିଗମାଗମସମ୍ମତଂ ଯଦ୍
ରାମାଯଣେ ନିଗଦିତଂ କ୍ଵଚିଦନ୍ଯତୋଽପି।
ସ୍ଵାନ୍ତଃସୁଖାଯ ତୁଲସୀ ରଘୁନାଥଗାଥା-
ଭାଷାନିବନ୍ଧମତିମଞ୍ଜୁଲମାତନୋତି ॥ 7 ॥
ସୋ. ଜୋ ସୁମିରତ ସିଧି ହୋଇ ଗନ ନାଯକ କରିବର ବଦନ।
କରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଇ ବୁଦ୍ଧି ରାସି ସୁଭ ଗୁନ ସଦନ ॥ 1 ॥
ମୂକ ହୋଇ ବାଚାଲ ପଙ୍ଗୁ ଚଢି ଗିରିବର ଗହନ।
ଜାସୁ କୃପାଁ ସୋ ଦଯାଲ ଦ୍ରଵୁ ସକଲ କଲି ମଲ ଦହନ ॥ 2 ॥
ନୀଲ ସରୋରୁହ ସ୍ଯାମ ତରୁନ ଅରୁନ ବାରିଜ ନଯନ।
କରୁ ସୋ ମମ ଉର ଧାମ ସଦା ଛୀରସାଗର ସଯନ ॥ 3 ॥
କୁନ୍ଦ ଇନ୍ଦୁ ସମ ଦେହ ଉମା ରମନ କରୁନା ଅଯନ।
ଜାହି ଦୀନ ପର ନେହ କରୁ କୃପା ମର୍ଦନ ମଯନ ॥ 4 ॥
ବନ୍ଦୁ ଗୁରୁ ପଦ କଞ୍ଜ କୃପା ସିନ୍ଧୁ ନରରୂପ ହରି।
ମହାମୋହ ତମ ପୁଞ୍ଜ ଜାସୁ ବଚନ ରବି କର ନିକର ॥ 5 ॥
ବନ୍ଦୁ ଗୁରୁ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା। ସୁରୁଚି ସୁବାସ ସରସ ଅନୁରାଗା ॥
ଅମିଯ ମୂରିମଯ ଚୂରନ ଚାରୂ। ସମନ ସକଲ ଭଵ ରୁଜ ପରିଵାରୂ ॥
ସୁକୃତି ସମ୍ଭୁ ତନ ବିମଲ ବିଭୂତୀ। ମଞ୍ଜୁଲ ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ପ୍ରସୂତୀ ॥
ଜନ ମନ ମଞ୍ଜୁ ମୁକୁର ମଲ ହରନୀ। କିଏଁ ତିଲକ ଗୁନ ଗନ ବସ କରନୀ ॥
ଶ୍ରୀଗୁର ପଦ ନଖ ମନି ଗନ ଜୋତୀ। ସୁମିରତ ଦିବ୍ଯ ଦ୍ରୃଷ୍ଟି ହିଯଁ ହୋତୀ ॥
ଦଲନ ମୋହ ତମ ସୋ ସପ୍ରକାସୂ। ବଡ़ଏ ଭାଗ ଉର ଆଵି ଜାସୂ ॥
ଉଘରହିଂ ବିମଲ ବିଲୋଚନ ହୀ କେ। ମିଟହିଂ ଦୋଷ ଦୁଖ ଭଵ ରଜନୀ କେ ॥
ସୂଝହିଂ ରାମ ଚରିତ ମନି ମାନିକ। ଗୁପୁତ ପ୍ରଗଟ ଜହଁ ଜୋ ଜେହି ଖାନିକ ॥
ଦୋ. ଜଥା ସୁଅଞ୍ଜନ ଅଞ୍ଜି ଦୃଗ ସାଧକ ସିଦ୍ଧ ସୁଜାନ।
କୌତୁକ ଦେଖତ ସୈଲ ବନ ଭୂତଲ ଭୂରି ନିଧାନ ॥ 1 ॥
ଗୁରୁ ପଦ ରଜ ମୃଦୁ ମଞ୍ଜୁଲ ଅଞ୍ଜନ। ନଯନ ଅମିଅ ଦୃଗ ଦୋଷ ବିଭଞ୍ଜନ ॥
ତେହିଂ କରି ବିମଲ ବିବେକ ବିଲୋଚନ। ବରନୁଁ ରାମ ଚରିତ ଭଵ ମୋଚନ ॥
ବନ୍ଦୁଁ ପ୍ରଥମ ମହୀସୁର ଚରନା। ମୋହ ଜନିତ ସଂସଯ ସବ ହରନା ॥
ସୁଜନ ସମାଜ ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ। କରୁଁ ପ୍ରନାମ ସପ୍ରେମ ସୁବାନୀ ॥
ସାଧୁ ଚରିତ ସୁଭ ଚରିତ କପାସୂ। ନିରସ ବିସଦ ଗୁନମଯ ଫଲ ଜାସୂ ॥
ଜୋ ସହି ଦୁଖ ପରଛିଦ୍ର ଦୁରାଵା। ବନ୍ଦନୀଯ ଜେହିଂ ଜଗ ଜସ ପାଵା ॥
ମୁଦ ମଙ୍ଗଲମଯ ସନ୍ତ ସମାଜୂ। ଜୋ ଜଗ ଜଙ୍ଗମ ତୀରଥରାଜୂ ॥
ରାମ ଭକ୍ତି ଜହଁ ସୁରସରି ଧାରା। ସରସି ବ୍ରହ୍ମ ବିଚାର ପ୍ରଚାରା ॥
ବିଧି ନିଷେଧମଯ କଲି ମଲ ହରନୀ। କରମ କଥା ରବିନନ୍ଦନି ବରନୀ ॥
ହରି ହର କଥା ବିରାଜତି ବେନୀ। ସୁନତ ସକଲ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ଦେନୀ ॥
ବଟୁ ବିସ୍ଵାସ ଅଚଲ ନିଜ ଧରମା। ତୀରଥରାଜ ସମାଜ ସୁକରମା ॥
ସବହିଂ ସୁଲଭ ସବ ଦିନ ସବ ଦେସା। ସେଵତ ସାଦର ସମନ କଲେସା ॥
ଅକଥ ଅଲୌକିକ ତୀରଥର୍AU। ଦେଇ ସଦ୍ଯ ଫଲ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଦୋ. ସୁନି ସମୁଝହିଂ ଜନ ମୁଦିତ ମନ ମଜ୍ଜହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗ।
ଲହହିଂ ଚାରି ଫଲ ଅଛତ ତନୁ ସାଧୁ ସମାଜ ପ୍ରଯାଗ ॥ 2 ॥
ମଜ୍ଜନ ଫଲ ପେଖିଅ ତତକାଲା। କାକ ହୋହିଂ ପିକ ବକୁ ମରାଲା ॥
ସୁନି ଆଚରଜ କରୈ ଜନି କୋଈ। ସତସଙ୍ଗତି ମହିମା ନହିଂ ଗୋଈ ॥
ବାଲମୀକ ନାରଦ ଘଟଜୋନୀ। ନିଜ ନିଜ ମୁଖନି କହୀ ନିଜ ହୋନୀ ॥
ଜଲଚର ଥଲଚର ନଭଚର ନାନା। ଜେ ଜଡ़ ଚେତନ ଜୀଵ ଜହାନା ॥
ମତି କୀରତି ଗତି ଭୂତି ଭଲାଈ। ଜବ ଜେହିଂ ଜତନ ଜହାଁ ଜେହିଂ ପାଈ ॥
ସୋ ଜାନବ ସତସଙ୍ଗ ପ୍ରଭ୍AU। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ନ ଆନ ଉପ୍AU ॥
ବିନୁ ସତସଙ୍ଗ ବିବେକ ନ ହୋଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ସୁଲଭ ନ ସୋଈ ॥
ସତସଙ୍ଗତ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ସୋଇ ଫଲ ସିଧି ସବ ସାଧନ ଫୂଲା ॥
ସଠ ସୁଧରହିଂ ସତସଙ୍ଗତି ପାଈ। ପାରସ ପରସ କୁଧାତ ସୁହାଈ ॥
ବିଧି ବସ ସୁଜନ କୁସଙ୍ଗତ ପରହୀଂ। ଫନି ମନି ସମ ନିଜ ଗୁନ ଅନୁସରହୀମ୍ ॥
ବିଧି ହରି ହର କବି କୋବିଦ ବାନୀ। କହତ ସାଧୁ ମହିମା ସକୁଚାନୀ ॥
ସୋ ମୋ ସନ କହି ଜାତ ନ କୈସେଂ। ସାକ ବନିକ ମନି ଗୁନ ଗନ ଜୈସେମ୍ ॥
ଦୋ. ବନ୍ଦୁଁ ସନ୍ତ ସମାନ ଚିତ ହିତ ଅନହିତ ନହିଂ କୋଇ।
ଅଞ୍ଜଲି ଗତ ସୁଭ ସୁମନ ଜିମି ସମ ସୁଗନ୍ଧ କର ଦୋଇ ॥ 3(କ) ॥
ସନ୍ତ ସରଲ ଚିତ ଜଗତ ହିତ ଜାନି ସୁଭାଉ ସନେହୁ।
ବାଲବିନଯ ସୁନି କରି କୃପା ରାମ ଚରନ ରତି ଦେହୁ ॥ 3(ଖ) ॥
ବହୁରି ବନ୍ଦି ଖଲ ଗନ ସତିଭାଏଁ। ଜେ ବିନୁ କାଜ ଦାହିନେହୁ ବାଏଁ ॥
ପର ହିତ ହାନି ଲାଭ ଜିନ୍ହ କେରେଂ। ଉଜରେଂ ହରଷ ବିଷାଦ ବସେରେମ୍ ॥
ହରି ହର ଜସ ରାକେସ ରାହୁ ସେ। ପର ଅକାଜ ଭଟ ସହସବାହୁ ସେ ॥
ଜେ ପର ଦୋଷ ଲଖହିଂ ସହସାଖୀ। ପର ହିତ ଘୃତ ଜିନ୍ହ କେ ମନ ମାଖୀ ॥
ତେଜ କୃସାନୁ ରୋଷ ମହିଷେସା। ଅଘ ଅଵଗୁନ ଧନ ଧନୀ ଧନେସା ॥
ଉଦଯ କେତ ସମ ହିତ ସବହୀ କେ। କୁମ୍ଭକରନ ସମ ସୋଵତ ନୀକେ ॥
ପର ଅକାଜୁ ଲଗି ତନୁ ପରିହରହୀଂ। ଜିମି ହିମ ଉପଲ କୃଷୀ ଦଲି ଗରହୀମ୍ ॥
ବନ୍ଦୁଁ ଖଲ ଜସ ସେଷ ସରୋଷା। ସହସ ବଦନ ବରନି ପର ଦୋଷା ॥
ପୁନି ପ୍ରନଵୁଁ ପୃଥୁରାଜ ସମାନା। ପର ଅଘ ସୁନି ସହସ ଦସ କାନା ॥
ବହୁରି ସକ୍ର ସମ ବିନଵୁଁ ତେହୀ। ସନ୍ତତ ସୁରାନୀକ ହିତ ଜେହୀ ॥
ବଚନ ବଜ୍ର ଜେହି ସଦା ପିଆରା। ସହସ ନଯନ ପର ଦୋଷ ନିହାରା ॥
ଦୋ. ଉଦାସୀନ ଅରି ମୀତ ହିତ ସୁନତ ଜରହିଂ ଖଲ ରୀତି।
ଜାନି ପାନି ଜୁଗ ଜୋରି ଜନ ବିନତୀ କରି ସପ୍ରୀତି ॥ 4 ॥
ମୈଂ ଅପନୀ ଦିସି କୀନ୍ହ ନିହୋରା। ତିନ୍ହ ନିଜ ଓର ନ ଲାଉବ ଭୋରା ॥
ବାଯସ ପଲିଅହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗା। ହୋହିଂ ନିରାମିଷ କବହୁଁ କି କାଗା ॥
ବନ୍ଦୁଁ ସନ୍ତ ଅସଜ୍ଜନ ଚରନା। ଦୁଖପ୍ରଦ ଉଭଯ ବୀଚ କଛୁ ବରନା ॥
ବିଛୁରତ ଏକ ପ୍ରାନ ହରି ଲେହୀଂ। ମିଲତ ଏକ ଦୁଖ ଦାରୁନ ଦେହୀମ୍ ॥
ଉପଜହିଂ ଏକ ସଙ୍ଗ ଜଗ ମାହୀଂ। ଜଲଜ ଜୋଙ୍କ ଜିମି ଗୁନ ବିଲଗାହୀମ୍ ॥
ସୁଧା ସୁରା ସମ ସାଧୂ ଅସାଧୂ। ଜନକ ଏକ ଜଗ ଜଲଧି ଅଗାଧୂ ॥
ଭଲ ଅନଭଲ ନିଜ ନିଜ କରତୂତୀ। ଲହତ ସୁଜସ ଅପଲୋକ ବିଭୂତୀ ॥
ସୁଧା ସୁଧାକର ସୁରସରି ସାଧୂ। ଗରଲ ଅନଲ କଲିମଲ ସରି ବ୍ଯାଧୂ ॥
ଗୁନ ଅଵଗୁନ ଜାନତ ସବ କୋଈ। ଜୋ ଜେହି ଭାଵ ନୀକ ତେହି ସୋଈ ॥
ଦୋ. ଭଲୋ ଭଲାଇହି ପୈ ଲହି ଲହି ନିଚାଇହି ନୀଚୁ।
ସୁଧା ସରାହିଅ ଅମରତାଁ ଗରଲ ସରାହିଅ ମୀଚୁ ॥ 5 ॥
ଖଲ ଅଘ ଅଗୁନ ସାଧୂ ଗୁନ ଗାହା। ଉଭଯ ଅପାର ଉଦଧି ଅଵଗାହା ॥
ତେହି ତେଂ କଛୁ ଗୁନ ଦୋଷ ବଖାନେ। ସଙ୍ଗ୍ରହ ତ୍ଯାଗ ନ ବିନୁ ପହିଚାନେ ॥
ଭଲେଉ ପୋଚ ସବ ବିଧି ଉପଜାଏ। ଗନି ଗୁନ ଦୋଷ ବେଦ ବିଲଗାଏ ॥
କହହିଂ ବେଦ ଇତିହାସ ପୁରାନା। ବିଧି ପ୍ରପଞ୍ଚୁ ଗୁନ ଅଵଗୁନ ସାନା ॥
ଦୁଖ ସୁଖ ପାପ ପୁନ୍ଯ ଦିନ ରାତୀ। ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସୁଜାତି କୁଜାତୀ ॥
ଦାନଵ ଦେଵ ଊଁଚ ଅରୁ ନୀଚୂ। ଅମିଅ ସୁଜୀଵନୁ ମାହୁରୁ ମୀଚୂ ॥
ମାଯା ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଜଗଦୀସା। ଲଚ୍ଛି ଅଲଚ୍ଛି ରଙ୍କ ଅଵନୀସା ॥
କାସୀ ମଗ ସୁରସରି କ୍ରମନାସା। ମରୁ ମାରଵ ମହିଦେଵ ଗଵାସା ॥
ସରଗ ନରକ ଅନୁରାଗ ବିରାଗା। ନିଗମାଗମ ଗୁନ ଦୋଷ ବିଭାଗା ॥
ଦୋ. ଜଡ़ ଚେତନ ଗୁନ ଦୋଷମଯ ବିସ୍ଵ କୀନ୍ହ କରତାର।
ସନ୍ତ ହଂସ ଗୁନ ଗହହିଂ ପଯ ପରିହରି ବାରି ବିକାର ॥ 6 ॥
ଅସ ବିବେକ ଜବ ଦେଇ ବିଧାତା। ତବ ତଜି ଦୋଷ ଗୁନହିଂ ମନୁ ରାତା ॥
କାଲ ସୁଭାଉ କରମ ବରିଆଈ। ଭଲେଉ ପ୍ରକୃତି ବସ ଚୁକି ଭଲାଈ ॥
ସୋ ସୁଧାରି ହରିଜନ ଜିମି ଲେହୀଂ। ଦଲି ଦୁଖ ଦୋଷ ବିମଲ ଜସୁ ଦେହୀମ୍ ॥
ଖଲୁ କରହିଂ ଭଲ ପାଇ ସୁସଙ୍ଗୂ। ମିଟି ନ ମଲିନ ସୁଭାଉ ଅଭଙ୍ଗୂ ॥
ଲଖି ସୁବେଷ ଜଗ ବଞ୍ଚକ ଜେଊ। ବେଷ ପ୍ରତାପ ପୂଜିଅହିଂ ତେଊ ॥
ଉଧରହିଂ ଅନ୍ତ ନ ହୋଇ ନିବାହୂ। କାଲନେମି ଜିମି ରାଵନ ରାହୂ ॥
କିଏହୁଁ କୁବେଷ ସାଧୁ ସନମାନୂ। ଜିମି ଜଗ ଜାମଵନ୍ତ ହନୁମାନୂ ॥
ହାନି କୁସଙ୍ଗ ସୁସଙ୍ଗତି ଲାହୂ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ଗଗନ ଚଢ़ଇ ରଜ ପଵନ ପ୍ରସଙ୍ଗା। କୀଚହିଂ ମିଲି ନୀଚ ଜଲ ସଙ୍ଗା ॥
ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସଦନ ସୁକ ସାରୀଂ। ସୁମିରହିଂ ରାମ ଦେହିଂ ଗନି ଗାରୀ ॥
ଧୂମ କୁସଙ୍ଗତି କାରିଖ ହୋଈ। ଲିଖିଅ ପୁରାନ ମଞ୍ଜୁ ମସି ସୋଈ ॥
ସୋଇ ଜଲ ଅନଲ ଅନିଲ ସଙ୍ଘାତା। ହୋଇ ଜଲଦ ଜଗ ଜୀଵନ ଦାତା ॥
ଦୋ. ଗ୍ରହ ଭେଷଜ ଜଲ ପଵନ ପଟ ପାଇ କୁଜୋଗ ସୁଜୋଗ।
ହୋହି କୁବସ୍ତୁ ସୁବସ୍ତୁ ଜଗ ଲଖହିଂ ସୁଲଚ୍ଛନ ଲୋଗ ॥ 7(କ) ॥
ସମ ପ୍ରକାସ ତମ ପାଖ ଦୁହୁଁ ନାମ ଭେଦ ବିଧି କୀନ୍ହ।
ସସି ସୋଷକ ପୋଷକ ସମୁଝି ଜଗ ଜସ ଅପଜସ ଦୀନ୍ହ ॥ 7(ଖ) ॥
ଜଡ़ ଚେତନ ଜଗ ଜୀଵ ଜତ ସକଲ ରାମମଯ ଜାନି।
ବନ୍ଦୁଁ ସବ କେ ପଦ କମଲ ସଦା ଜୋରି ଜୁଗ ପାନି ॥ 7(ଗ) ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ଖଗ ପ୍ରେତ ପିତର ଗନ୍ଧର୍ବ।
ବନ୍ଦୁଁ କିନ୍ନର ରଜନିଚର କୃପା କରହୁ ଅବ ସର୍ବ ॥ 7(ଘ) ॥
ଆକର ଚାରି ଲାଖ ଚୌରାସୀ। ଜାତି ଜୀଵ ଜଲ ଥଲ ନଭ ବାସୀ ॥
ସୀଯ ରାମମଯ ସବ ଜଗ ଜାନୀ। କରୁଁ ପ୍ରନାମ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ଜାନି କୃପାକର କିଙ୍କର ମୋହୂ। ସବ ମିଲି କରହୁ ଛାଡ़ଇ ଛଲ ଛୋହୂ ॥
ନିଜ ବୁଧି ବଲ ଭରୋସ ମୋହି ନାହୀଂ। ତାତେଂ ବିନଯ କରୁଁ ସବ ପାହୀ ॥
କରନ ଚହୁଁ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାହା। ଲଘୁ ମତି ମୋରି ଚରିତ ଅଵଗାହା ॥
ସୂଝ ନ ଏକୁ ଅଙ୍ଗ ଉପ୍AU। ମନ ମତି ରଙ୍କ ମନୋରଥ ର୍AU ॥
ମତି ଅତି ନୀଚ ଊଁଚି ରୁଚି ଆଛୀ। ଚହିଅ ଅମିଅ ଜଗ ଜୁରି ନ ଛାଛୀ ॥
ଛମିହହିଂ ସଜ୍ଜନ ମୋରି ଢିଠାଈ। ସୁନିହହିଂ ବାଲବଚନ ମନ ଲାଈ ॥
ଜୌ ବାଲକ କହ ତୋତରି ବାତା। ସୁନହିଂ ମୁଦିତ ମନ ପିତୁ ଅରୁ ମାତା ॥
ହଁସିହହି କୂର କୁଟିଲ କୁବିଚାରୀ। ଜେ ପର ଦୂଷନ ଭୂଷନଧାରୀ ॥
ନିଜ କଵିତ କେହି ଲାଗ ନ ନୀକା। ସରସ ହୌ ଅଥଵା ଅତି ଫୀକା ॥
ଜେ ପର ଭନିତି ସୁନତ ହରଷାହୀ। ତେ ବର ପୁରୁଷ ବହୁତ ଜଗ ନାହୀମ୍ ॥
ଜଗ ବହୁ ନର ସର ସରି ସମ ଭାଈ। ଜେ ନିଜ ବାଢ़ଇ ବଢ़ହିଂ ଜଲ ପାଈ ॥
ସଜ୍ଜନ ସକୃତ ସିନ୍ଧୁ ସମ କୋଈ। ଦେଖି ପୂର ବିଧୁ ବାଢ़ଇ ଜୋଈ ॥
ଦୋ. ଭାଗ ଛୋଟ ଅଭିଲାଷୁ ବଡ़ କରୁଁ ଏକ ବିସ୍ଵାସ।
ପୈହହିଂ ସୁଖ ସୁନି ସୁଜନ ସବ ଖଲ କରହହିଂ ଉପହାସ ॥ 8 ॥
ଖଲ ପରିହାସ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କାକ କହହିଂ କଲକଣ୍ଠ କଠୋରା ॥
ହଂସହି ବକ ଦାଦୁର ଚାତକହୀ। ହଁସହିଂ ମଲିନ ଖଲ ବିମଲ ବତକହୀ ॥
କବିତ ରସିକ ନ ରାମ ପଦ ନେହୂ। ତିନ୍ହ କହଁ ସୁଖଦ ହାସ ରସ ଏହୂ ॥
ଭାଷା ଭନିତି ଭୋରି ମତି ମୋରୀ। ହଁସିବେ ଜୋଗ ହଁସେଂ ନହିଂ ଖୋରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ପ୍ରୀତି ନ ସାମୁଝି ନୀକୀ। ତିନ୍ହହି କଥା ସୁନି ଲାଗହି ଫୀକୀ ॥
ହରି ହର ପଦ ରତି ମତି ନ କୁତରକୀ। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମଧୁର କଥା ରଘୁଵର କୀ ॥
ରାମ ଭଗତି ଭୂଷିତ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ସୁନିହହିଂ ସୁଜନ ସରାହି ସୁବାନୀ ॥
କବି ନ ହୌଁ ନହିଂ ବଚନ ପ୍ରବୀନୂ। ସକଲ କଲା ସବ ବିଦ୍ଯା ହୀନୂ ॥
ଆଖର ଅରଥ ଅଲଙ୍କୃତି ନାନା। ଛନ୍ଦ ପ୍ରବନ୍ଧ ଅନେକ ବିଧାନା ॥
ଭାଵ ଭେଦ ରସ ଭେଦ ଅପାରା। କବିତ ଦୋଷ ଗୁନ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା ॥
କବିତ ବିବେକ ଏକ ନହିଂ ମୋରେଂ। ସତ୍ଯ କହୁଁ ଲିଖି କାଗଦ କୋରେ ॥
ଦୋ. ଭନିତି ମୋରି ସବ ଗୁନ ରହିତ ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଗୁନ ଏକ।
ସୋ ବିଚାରି ସୁନିହହିଂ ସୁମତି ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଵେକ ॥ 9 ॥
ଏହି ମହଁ ରଘୁପତି ନାମ ଉଦାରା। ଅତି ପାଵନ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ସାରା ॥
ମଙ୍ଗଲ ଭଵନ ଅମଙ୍ଗଲ ହାରୀ। ଉମା ସହିତ ଜେହି ଜପତ ପୁରାରୀ ॥
ଭନିତି ବିଚିତ୍ର ସୁକବି କୃତ ଜୋଊ। ରାମ ନାମ ବିନୁ ସୋହ ନ ସୋଊ ॥
ବିଧୁବଦନୀ ସବ ଭାଁତି ସଁଵାରୀ। ସୋନ ନ ବସନ ବିନା ବର ନାରୀ ॥
ସବ ଗୁନ ରହିତ କୁକବି କୃତ ବାନୀ। ରାମ ନାମ ଜସ ଅଙ୍କିତ ଜାନୀ ॥
ସାଦର କହହିଂ ସୁନହିଂ ବୁଧ ତାହୀ। ମଧୁକର ସରିସ ସନ୍ତ ଗୁନଗ୍ରାହୀ ॥
ଜଦପି କବିତ ରସ ଏକୁ ନାହୀ। ରାମ ପ୍ରତାପ ପ୍ରକଟ ଏହି ମାହୀମ୍ ॥
ସୋଇ ଭରୋସ ମୋରେଂ ମନ ଆଵା। କେହିଂ ନ ସୁସଙ୍ଗ ବଡପ୍ପନୁ ପାଵା ॥
ଧୂମୁ ତଜି ସହଜ କରୁଆଈ। ଅଗରୁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସୁଗନ୍ଧ ବସାଈ ॥
ଭନିତି ଭଦେସ ବସ୍ତୁ ଭଲି ବରନୀ। ରାମ କଥା ଜଗ ମଙ୍ଗଲ କରନୀ ॥
ଛଂ. ମଙ୍ଗଲ କରନି କଲି ମଲ ହରନି ତୁଲସୀ କଥା ରଘୁନାଥ କୀ ॥
ଗତି କୂର କବିତା ସରିତ କୀ ଜ୍ଯୋଂ ସରିତ ପାଵନ ପାଥ କୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ସୁଜସ ସଙ୍ଗତି ଭନିତି ଭଲି ହୋଇହି ସୁଜନ ମନ ଭାଵନୀ ॥
ଭଵ ଅଙ୍ଗ ଭୂତି ମସାନ କୀ ସୁମିରତ ସୁହାଵନି ପାଵନୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯ ଲାଗିହି ଅତି ସବହି ମମ ଭନିତି ରାମ ଜସ ସଙ୍ଗ।
ଦାରୁ ବିଚାରୁ କି କରି କୌ ବନ୍ଦିଅ ମଲଯ ପ୍ରସଙ୍ଗ ॥ 10(କ) ॥
ସ୍ଯାମ ସୁରଭି ପଯ ବିସଦ ଅତି ଗୁନଦ କରହିଂ ସବ ପାନ।
ଗିରା ଗ୍ରାମ୍ଯ ସିଯ ରାମ ଜସ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ ସୁଜାନ ॥ 10(ଖ) ॥
ମନି ମାନିକ ମୁକୁତା ଛବି ଜୈସୀ। ଅହି ଗିରି ଗଜ ସିର ସୋହ ନ ତୈସୀ ॥
ନୃପ କିରୀଟ ତରୁନୀ ତନୁ ପାଈ। ଲହହିଂ ସକଲ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
ତୈସେହିଂ ସୁକବି କବିତ ବୁଧ କହହୀଂ। ଉପଜହିଂ ଅନତ ଅନତ ଛବି ଲହହୀମ୍ ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବିଧି ଭଵନ ବିହାଈ। ସୁମିରତ ସାରଦ ଆଵତି ଧାଈ ॥
ରାମ ଚରିତ ସର ବିନୁ ଅନ୍ହଵାଏଁ। ସୋ ଶ୍ରମ ଜାଇ ନ କୋଟି ଉପାଏଁ ॥
କବି କୋବିଦ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗାଵହିଂ ହରି ଜସ କଲି ମଲ ହାରୀ ॥
କୀନ୍ହେଂ ପ୍ରାକୃତ ଜନ ଗୁନ ଗାନା। ସିର ଧୁନି ଗିରା ଲଗତ ପଛିତାନା ॥
ହୃଦଯ ସିନ୍ଧୁ ମତି ସୀପ ସମାନା। ସ୍ଵାତି ସାରଦା କହହିଂ ସୁଜାନା ॥
ଜୌଂ ବରଷି ବର ବାରି ବିଚାରୂ। ହୋହିଂ କବିତ ମୁକୁତାମନି ଚାରୂ ॥
ଦୋ. ଜୁଗୁତି ବେଧି ପୁନି ପୋହିଅହିଂ ରାମଚରିତ ବର ତାଗ।
ପହିରହିଂ ସଜ୍ଜନ ବିମଲ ଉର ସୋଭା ଅତି ଅନୁରାଗ ॥ 11 ॥
ଜେ ଜନମେ କଲିକାଲ କରାଲା। କରତବ ବାଯସ ବେଷ ମରାଲା ॥
ଚଲତ କୁପନ୍ଥ ବେଦ ମଗ ଛାଁଡ़ଏ। କପଟ କଲେଵର କଲି ମଲ ଭାଁଡ़ଏମ୍ ॥
ବଞ୍ଚକ ଭଗତ କହାଇ ରାମ କେ। କିଙ୍କର କଞ୍ଚନ କୋହ କାମ କେ ॥
ତିନ୍ହ ମହଁ ପ୍ରଥମ ରେଖ ଜଗ ମୋରୀ। ଧୀଙ୍ଗ ଧରମଧ୍ଵଜ ଧନ୍ଧକ ଧୋରୀ ॥
ଜୌଂ ଅପନେ ଅଵଗୁନ ସବ କହୂଁ। ବାଢ़ଇ କଥା ପାର ନହିଂ ଲହୂଁ ॥
ତାତେ ମୈଂ ଅତି ଅଲପ ବଖାନେ। ଥୋରେ ମହୁଁ ଜାନିହହିଂ ସଯାନେ ॥
ସମୁଝି ବିବିଧି ବିଧି ବିନତୀ ମୋରୀ। କୌ ନ କଥା ସୁନି ଦେଇହି ଖୋରୀ ॥
ଏତେହୁ ପର କରିହହିଂ ଜେ ଅସଙ୍କା। ମୋହି ତେ ଅଧିକ ତେ ଜଡ़ ମତି ରଙ୍କା ॥
କବି ନ ହୌଁ ନହିଂ ଚତୁର କହାଵୁଁ। ମତି ଅନୁରୂପ ରାମ ଗୁନ ଗାଵୁଁ ॥
କହଁ ରଘୁପତି କେ ଚରିତ ଅପାରା। କହଁ ମତି ମୋରି ନିରତ ସଂସାରା ॥
ଜେହିଂ ମାରୁତ ଗିରି ମେରୁ ଉଡ़ଆହୀଂ। କହହୁ ତୂଲ କେହି ଲେଖେ ମାହୀମ୍ ॥
ସମୁଝତ ଅମିତ ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। କରତ କଥା ମନ ଅତି କଦରାଈ ॥
ଦୋ. ସାରଦ ସେସ ମହେସ ବିଧି ଆଗମ ନିଗମ ପୁରାନ।
ନେତି ନେତି କହି ଜାସୁ ଗୁନ କରହିଂ ନିରନ୍ତର ଗାନ ॥ 12 ॥
ସବ ଜାନତ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁତା ସୋଈ। ତଦପି କହେଂ ବିନୁ ରହା ନ କୋଈ ॥
ତହାଁ ବେଦ ଅସ କାରନ ରାଖା। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଭାଁତି ବହୁ ଭାଷା ॥
ଏକ ଅନୀହ ଅରୂପ ଅନାମା। ଅଜ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ପର ଧାମା ॥
ବ୍ଯାପକ ବିସ୍ଵରୂପ ଭଗଵାନା। ତେହିଂ ଧରି ଦେହ ଚରିତ କୃତ ନାନା ॥
ସୋ କେଵଲ ଭଗତନ ହିତ ଲାଗୀ। ପରମ କୃପାଲ ପ୍ରନତ ଅନୁରାଗୀ ॥
ଜେହି ଜନ ପର ମମତା ଅତି ଛୋହୂ। ଜେହିଂ କରୁନା କରି କୀନ୍ହ ନ କୋହୂ ॥
ଗୀ ବହୋର ଗରୀବ ନେଵାଜୂ। ସରଲ ସବଲ ସାହିବ ରଘୁରାଜୂ ॥
ବୁଧ ବରନହିଂ ହରି ଜସ ଅସ ଜାନୀ। କରହି ପୁନୀତ ସୁଫଲ ନିଜ ବାନୀ ॥
ତେହିଂ ବଲ ମୈଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କହିହୁଁ ନାଇ ରାମ ପଦ ମାଥା ॥
ମୁନିନ୍ହ ପ୍ରଥମ ହରି କୀରତି ଗାଈ। ତେହିଂ ମଗ ଚଲତ ସୁଗମ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଦୋ. ଅତି ଅପାର ଜେ ସରିତ ବର ଜୌଂ ନୃପ ସେତୁ କରାହିଂ।
ଚଢି ପିପୀଲିକୁ ପରମ ଲଘୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ପାରହି ଜାହିମ୍ ॥ 13 ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ବଲ ମନହି ଦେଖାଈ। କରିହୁଁ ରଘୁପତି କଥା ସୁହାଈ ॥
ବ୍ଯାସ ଆଦି କବି ପୁଙ୍ଗଵ ନାନା। ଜିନ୍ହ ସାଦର ହରି ସୁଜସ ବଖାନା ॥
ଚରନ କମଲ ବନ୍ଦୁଁ ତିନ୍ହ କେରେ। ପୁରଵହୁଁ ସକଲ ମନୋରଥ ମେରେ ॥
କଲି କେ କବିନ୍ହ କରୁଁ ପରନାମା। ଜିନ୍ହ ବରନେ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଜେ ପ୍ରାକୃତ କବି ପରମ ସଯାନେ। ଭାଷାଁ ଜିନ୍ହ ହରି ଚରିତ ବଖାନେ ॥
ଭେ ଜେ ଅହହିଂ ଜେ ହୋଇହହିଂ ଆଗେଂ। ପ୍ରନଵୁଁ ସବହିଂ କପଟ ସବ ତ୍ଯାଗେମ୍ ॥
ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେହୁ ବରଦାନୂ। ସାଧୁ ସମାଜ ଭନିତି ସନମାନୂ ॥
ଜୋ ପ୍ରବନ୍ଧ ବୁଧ ନହିଂ ଆଦରହୀଂ। ସୋ ଶ୍ରମ ବାଦି ବାଲ କବି କରହୀମ୍ ॥
କୀରତି ଭନିତି ଭୂତି ଭଲି ସୋଈ। ସୁରସରି ସମ ସବ କହଁ ହିତ ହୋଈ ॥
ରାମ ସୁକୀରତି ଭନିତି ଭଦେସା। ଅସମଞ୍ଜସ ଅସ ମୋହି ଅଁଦେସା ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପା ସୁଲଭ ସୌ ମୋରେ। ସିଅନି ସୁହାଵନି ଟାଟ ପଟୋରେ ॥
ଦୋ. ସରଲ କବିତ କୀରତି ବିମଲ ସୋଇ ଆଦରହିଂ ସୁଜାନ।
ସହଜ ବଯର ବିସରାଇ ରିପୁ ଜୋ ସୁନି କରହିଂ ବଖାନ ॥ 14(କ) ॥
ସୋ ନ ହୋଇ ବିନୁ ବିମଲ ମତି ମୋହି ମତି ବଲ ଅତି ଥୋର।
କରହୁ କୃପା ହରି ଜସ କହୁଁ ପୁନି ପୁନି କରୁଁ ନିହୋର ॥ 14(ଖ) ॥
କବି କୋବିଦ ରଘୁବର ଚରିତ ମାନସ ମଞ୍ଜୁ ମରାଲ।
ବାଲ ବିନଯ ସୁନି ସୁରୁଚି ଲଖି ମୋପର ହୋହୁ କୃପାଲ ॥ 14(ଗ) ॥
ସୋ. ବନ୍ଦୁଁ ମୁନି ପଦ କଞ୍ଜୁ ରାମାଯନ ଜେହିଂ ନିରମଯୁ।
ସଖର ସୁକୋମଲ ମଞ୍ଜୁ ଦୋଷ ରହିତ ଦୂଷନ ସହିତ ॥ 14(ଘ) ॥
ବନ୍ଦୁଁ ଚାରିଉ ବେଦ ଭଵ ବାରିଧି ବୋହିତ ସରିସ।
ଜିନ୍ହହି ନ ସପନେହୁଁ ଖେଦ ବରନତ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ॥ 14(ଙ) ॥
ବନ୍ଦୁଁ ବିଧି ପଦ ରେନୁ ଭଵ ସାଗର ଜେହି କୀନ୍ହ ଜହଁ।
ସନ୍ତ ସୁଧା ସସି ଧେନୁ ପ୍ରଗଟେ ଖଲ ବିଷ ବାରୁନୀ ॥ 14(ଚ) ॥
ଦୋ. ବିବୁଧ ବିପ୍ର ବୁଧ ଗ୍ରହ ଚରନ ବନ୍ଦି କହୁଁ କର ଜୋରି।
ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରଵହୁ ସକଲ ମଞ୍ଜୁ ମନୋରଥ ମୋରି ॥ 14(ଛ) ॥
ପୁନି ବନ୍ଦୁଁ ସାରଦ ସୁରସରିତା। ଜୁଗଲ ପୁନୀତ ମନୋହର ଚରିତା ॥
ମଜ୍ଜନ ପାନ ପାପ ହର ଏକା। କହତ ସୁନତ ଏକ ହର ଅବିବେକା ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମହେସ ଭଵାନୀ। ପ୍ରନଵୁଁ ଦୀନବନ୍ଧୁ ଦିନ ଦାନୀ ॥
ସେଵକ ସ୍ଵାମି ସଖା ସିଯ ପୀ କେ। ହିତ ନିରୁପଧି ସବ ବିଧି ତୁଲସୀକେ ॥
କଲି ବିଲୋକି ଜଗ ହିତ ହର ଗିରିଜା। ସାବର ମନ୍ତ୍ର ଜାଲ ଜିନ୍ହ ସିରିଜା ॥
ଅନମିଲ ଆଖର ଅରଥ ନ ଜାପୂ। ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭାଉ ମହେସ ପ୍ରତାପୂ ॥
ସୋ ଉମେସ ମୋହି ପର ଅନୁକୂଲା। କରିହିଂ କଥା ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ସୁମିରି ସିଵା ସିଵ ପାଇ ପସ୍AU। ବରନୁଁ ରାମଚରିତ ଚିତ ଚ୍AU ॥
ଭନିତି ମୋରି ସିଵ କୃପାଁ ବିଭାତୀ। ସସି ସମାଜ ମିଲି ମନହୁଁ ସୁରାତୀ ॥
ଜେ ଏହି କଥହି ସନେହ ସମେତା। କହିହହିଂ ସୁନିହହିଂ ସମୁଝି ସଚେତା ॥
ହୋଇହହିଂ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କଲି ମଲ ରହିତ ସୁମଙ୍ଗଲ ଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ସପନେହୁଁ ସାଚେହୁଁ ମୋହି ପର ଜୌଂ ହର ଗୌରି ପସାଉ।
ତୌ ଫୁର ହୌ ଜୋ କହେଉଁ ସବ ଭାଷା ଭନିତି ପ୍ରଭାଉ ॥ 15 ॥
ବନ୍ଦୁଁ ଅଵଧ ପୁରୀ ଅତି ପାଵନି। ସରଜୂ ସରି କଲି କଲୁଷ ନସାଵନି ॥
ପ୍ରନଵୁଁ ପୁର ନର ନାରି ବହୋରୀ। ମମତା ଜିନ୍ହ ପର ପ୍ରଭୁହି ନ ଥୋରୀ ॥
ସିଯ ନିନ୍ଦକ ଅଘ ଓଘ ନସାଏ। ଲୋକ ବିସୋକ ବନାଇ ବସାଏ ॥
ବନ୍ଦୁଁ କୌସଲ୍ଯା ଦିସି ପ୍ରାଚୀ। କୀରତି ଜାସୁ ସକଲ ଜଗ ମାଚୀ ॥
ପ୍ରଗଟେଉ ଜହଁ ରଘୁପତି ସସି ଚାରୂ। ବିସ୍ଵ ସୁଖଦ ଖଲ କମଲ ତୁସାରୂ ॥
ଦସରଥ ରାଉ ସହିତ ସବ ରାନୀ। ସୁକୃତ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂରତି ମାନୀ ॥
କରୁଁ ପ୍ରନାମ କରମ ମନ ବାନୀ। କରହୁ କୃପା ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ ॥
ଜିନ୍ହହି ବିରଚି ବଡ़ ଭଯୁ ବିଧାତା। ମହିମା ଅଵଧି ରାମ ପିତୁ ମାତା ॥
ସୋ. ବନ୍ଦୁଁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ସତ୍ଯ ପ୍ରେମ ଜେହି ରାମ ପଦ।
ବିଛୁରତ ଦୀନଦଯାଲ ପ୍ରିଯ ତନୁ ତୃନ ଇଵ ପରିହରେଉ ॥ 16 ॥
ପ୍ରନଵୁଁ ପରିଜନ ସହିତ ବିଦେହୂ। ଜାହି ରାମ ପଦ ଗୂଢ़ ସନେହୂ ॥
ଜୋଗ ଭୋଗ ମହଁ ରାଖେଉ ଗୋଈ। ରାମ ବିଲୋକତ ପ୍ରଗଟେଉ ସୋଈ ॥
ପ୍ରନଵୁଁ ପ୍ରଥମ ଭରତ କେ ଚରନା। ଜାସୁ ନେମ ବ୍ରତ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ରାମ ଚରନ ପଙ୍କଜ ମନ ଜାସୂ। ଲୁବୁଧ ମଧୁପ ଇଵ ତଜି ନ ପାସୂ ॥
ବନ୍ଦୁଁ ଲଛିମନ ପଦ ଜଲଜାତା। ସୀତଲ ସୁଭଗ ଭଗତ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରଘୁପତି କୀରତି ବିମଲ ପତାକା। ଦଣ୍ଡ ସମାନ ଭଯୁ ଜସ ଜାକା ॥
ସେଷ ସହସ୍ରସୀସ ଜଗ କାରନ। ଜୋ ଅଵତରେଉ ଭୂମି ଭଯ ଟାରନ ॥
ସଦା ସୋ ସାନୁକୂଲ ରହ ମୋ ପର। କୃପାସିନ୍ଧୁ ସୌମିତ୍ରି ଗୁନାକର ॥
ରିପୁସୂଦନ ପଦ କମଲ ନମାମୀ। ସୂର ସୁସୀଲ ଭରତ ଅନୁଗାମୀ ॥
ମହାଵୀର ବିନଵୁଁ ହନୁମାନା। ରାମ ଜାସୁ ଜସ ଆପ ବଖାନା ॥
ସୋ. ପ୍ରନଵୁଁ ପଵନକୁମାର ଖଲ ବନ ପାଵକ ଗ୍ଯାନଧନ।
ଜାସୁ ହୃଦଯ ଆଗାର ବସହିଂ ରାମ ସର ଚାପ ଧର ॥ 17 ॥
କପିପତି ରୀଛ ନିସାଚର ରାଜା। ଅଙ୍ଗଦାଦି ଜେ କୀସ ସମାଜା ॥
ବନ୍ଦୁଁ ସବ କେ ଚରନ ସୁହାଏ। ଅଧମ ସରୀର ରାମ ଜିନ୍ହ ପାଏ ॥
ରଘୁପତି ଚରନ ଉପାସକ ଜେତେ। ଖଗ ମୃଗ ସୁର ନର ଅସୁର ସମେତେ ॥
ବନ୍ଦୁଁ ପଦ ସରୋଜ ସବ କେରେ। ଜେ ବିନୁ କାମ ରାମ କେ ଚେରେ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ଭଗତ ମୁନି ନାରଦ। ଜେ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନ ବିସାରଦ ॥
ପ୍ରନଵୁଁ ସବହିଂ ଧରନି ଧରି ସୀସା। କରହୁ କୃପା ଜନ ଜାନି ମୁନୀସା ॥
ଜନକସୁତା ଜଗ ଜନନି ଜାନକୀ। ଅତିସଯ ପ୍ରିଯ କରୁନା ନିଧାନ କୀ ॥
ତାକେ ଜୁଗ ପଦ କମଲ ମନାଵୁଁ। ଜାସୁ କୃପାଁ ନିରମଲ ମତି ପାଵୁଁ ॥
ପୁନି ମନ ବଚନ କର୍ମ ରଘୁନାଯକ। ଚରନ କମଲ ବନ୍ଦୁଁ ସବ ଲାଯକ ॥
ରାଜିଵନଯନ ଧରେଂ ଧନୁ ସାଯକ। ଭଗତ ବିପତି ଭଞ୍ଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ॥
ଦୋ. ଗିରା ଅରଥ ଜଲ ବୀଚି ସମ କହିଅତ ଭିନ୍ନ ନ ଭିନ୍ନ।
ବଦୁଁ ସୀତା ରାମ ପଦ ଜିନ୍ହହି ପରମ ପ୍ରିଯ ଖିନ୍ନ ॥ 18 ॥
ବନ୍ଦୁଁ ନାମ ରାମ ରଘୁଵର କୋ। ହେତୁ କୃସାନୁ ଭାନୁ ହିମକର କୋ ॥
ବିଧି ହରି ହରମଯ ବେଦ ପ୍ରାନ ସୋ। ଅଗୁନ ଅନୂପମ ଗୁନ ନିଧାନ ସୋ ॥
ମହାମନ୍ତ୍ର ଜୋଇ ଜପତ ମହେସୂ। କାସୀଂ ମୁକୁତି ହେତୁ ଉପଦେସୂ ॥
ମହିମା ଜାସୁ ଜାନ ଗନରାଉ। ପ୍ରଥମ ପୂଜିଅତ ନାମ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ଜାନ ଆଦିକବି ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଭଯୁ ସୁଦ୍ଧ କରି ଉଲଟା ଜାପୂ ॥
ସହସ ନାମ ସମ ସୁନି ସିଵ ବାନୀ। ଜପି ଜେଈ ପିଯ ସଙ୍ଗ ଭଵାନୀ ॥
ହରଷେ ହେତୁ ହେରି ହର ହୀ କୋ। କିଯ ଭୂଷନ ତିଯ ଭୂଷନ ତୀ କୋ ॥
ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଜାନ ସିଵ ନୀକୋ। କାଲକୂଟ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହ ଅମୀ କୋ ॥
ଦୋ. ବରଷା ରିତୁ ରଘୁପତି ଭଗତି ତୁଲସୀ ସାଲି ସୁଦାସ ॥
ରାମ ନାମ ବର ବରନ ଜୁଗ ସାଵନ ଭାଦଵ ମାସ ॥ 19 ॥
ଆଖର ମଧୁର ମନୋହର ଦୋଊ। ବରନ ବିଲୋଚନ ଜନ ଜିଯ ଜୋଊ ॥
ସୁମିରତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ। ଲୋକ ଲାହୁ ପରଲୋକ ନିବାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ସୁମିରତ ସୁଠି ନୀକେ। ରାମ ଲଖନ ସମ ପ୍ରିଯ ତୁଲସୀ କେ ॥
ବରନତ ବରନ ପ୍ରୀତି ବିଲଗାତୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ସମ ସହଜ ସଁଘାତୀ ॥
ନର ନାରାଯନ ସରିସ ସୁଭ୍ରାତା। ଜଗ ପାଲକ ବିସେଷି ଜନ ତ୍ରାତା ॥
ଭଗତି ସୁତିଯ କଲ କରନ ବିଭୂଷନ। ଜଗ ହିତ ହେତୁ ବିମଲ ବିଧୁ ପୂଷନ ।
ସ୍ଵାଦ ତୋଷ ସମ ସୁଗତି ସୁଧା କେ। କମଠ ସେଷ ସମ ଧର ବସୁଧା କେ ॥
ଜନ ମନ ମଞ୍ଜୁ କଞ୍ଜ ମଧୁକର ସେ। ଜୀହ ଜସୋମତି ହରି ହଲଧର ସେ ॥
ଦୋ. ଏକୁ ଛତ୍ରୁ ଏକୁ ମୁକୁଟମନି ସବ ବରନନି ପର ଜୌ।
ତୁଲସୀ ରଘୁବର ନାମ କେ ବରନ ବିରାଜତ ଦୌ ॥ 20 ॥
ସମୁଝତ ସରିସ ନାମ ଅରୁ ନାମୀ। ପ୍ରୀତି ପରସପର ପ୍ରଭୁ ଅନୁଗାମୀ ॥
ନାମ ରୂପ ଦୁଇ ଈସ ଉପାଧୀ। ଅକଥ ଅନାଦି ସୁସାମୁଝି ସାଧୀ ॥
କୋ ବଡ़ ଛୋଟ କହତ ଅପରାଧୂ। ସୁନି ଗୁନ ଭେଦ ସମୁଝିହହିଂ ସାଧୂ ॥
ଦେଖିଅହିଂ ରୂପ ନାମ ଆଧୀନା। ରୂପ ଗ୍ଯାନ ନହିଂ ନାମ ବିହୀନା ॥
ରୂପ ବିସେଷ ନାମ ବିନୁ ଜାନେଂ। କରତଲ ଗତ ନ ପରହିଂ ପହିଚାନେମ୍ ॥
ସୁମିରିଅ ନାମ ରୂପ ବିନୁ ଦେଖେଂ। ଆଵତ ହୃଦଯଁ ସନେହ ବିସେଷେମ୍ ॥
ନାମ ରୂପ ଗତି ଅକଥ କହାନୀ। ସମୁଝତ ସୁଖଦ ନ ପରତି ବଖାନୀ ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ବିଚ ନାମ ସୁସାଖୀ। ଉଭଯ ପ୍ରବୋଧକ ଚତୁର ଦୁଭାଷୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ମନିଦୀପ ଧରୁ ଜୀହ ଦେହରୀ ଦ୍ଵାର।
ତୁଲସୀ ଭୀତର ବାହେରହୁଁ ଜୌଂ ଚାହସି ଉଜିଆର ॥ 21 ॥
ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାଗହିଂ ଜୋଗୀ। ବିରତି ବିରଞ୍ଚି ପ୍ରପଞ୍ଚ ବିଯୋଗୀ ॥
ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ଅନୁଭଵହିଂ ଅନୂପା। ଅକଥ ଅନାମଯ ନାମ ନ ରୂପା ॥
ଜାନା ଚହହିଂ ଗୂଢ़ ଗତି ଜେଊ। ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାନହିଂ ତେଊ ॥
ସାଧକ ନାମ ଜପହିଂ ଲଯ ଲାଏଁ। ହୋହିଂ ସିଦ୍ଧ ଅନିମାଦିକ ପାଏଁ ॥
ଜପହିଂ ନାମୁ ଜନ ଆରତ ଭାରୀ। ମିଟହିଂ କୁସଙ୍କଟ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ରାମ ଭଗତ ଜଗ ଚାରି ପ୍ରକାରା। ସୁକୃତୀ ଚାରିଉ ଅନଘ ଉଦାରା ॥
ଚହୂ ଚତୁର କହୁଁ ନାମ ଅଧାରା। ଗ୍ଯାନୀ ପ୍ରଭୁହି ବିସେଷି ପିଆରା ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ଚହୁଁ ଶ୍ରୁତି ନା ପ୍ରଭ୍AU। କଲି ବିସେଷି ନହିଂ ଆନ ଉପ୍AU ॥
ଦୋ. ସକଲ କାମନା ହୀନ ଜେ ରାମ ଭଗତି ରସ ଲୀନ।
ନାମ ସୁପ୍ରେମ ପିଯୂଷ ହଦ ତିନ୍ହହୁଁ କିଏ ମନ ମୀନ ॥ 22 ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ଦୁଇ ବ୍ରହ୍ମ ସରୂପା। ଅକଥ ଅଗାଧ ଅନାଦି ଅନୂପା ॥
ମୋରେଂ ମତ ବଡ़ ନାମୁ ଦୁହୂ ତେଂ। କିଏ ଜେହିଂ ଜୁଗ ନିଜ ବସ ନିଜ ବୂତେମ୍ ॥
ପ୍ରୋଢ़ଇ ସୁଜନ ଜନି ଜାନହିଂ ଜନ କୀ। କହୁଁ ପ୍ରତୀତି ପ୍ରୀତି ରୁଚି ମନ କୀ ॥
ଏକୁ ଦାରୁଗତ ଦେଖିଅ ଏକୂ। ପାଵକ ସମ ଜୁଗ ବ୍ରହ୍ମ ବିବେକୂ ॥
ଉଭଯ ଅଗମ ଜୁଗ ସୁଗମ ନାମ ତେଂ। କହେଉଁ ନାମୁ ବଡ़ ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେମ୍ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ଏକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅବିନାସୀ। ସତ ଚେତନ ଧନ ଆନଁଦ ରାସୀ ॥
ଅସ ପ୍ରଭୁ ହୃଦଯଁ ଅଛତ ଅବିକାରୀ। ସକଲ ଜୀଵ ଜଗ ଦୀନ ଦୁଖାରୀ ॥
ନାମ ନିରୂପନ ନାମ ଜତନ ତେଂ। ସୌ ପ୍ରଗଟତ ଜିମି ମୋଲ ରତନ ତେମ୍ ॥
ଦୋ. ନିରଗୁନ ତେଂ ଏହି ଭାଁତି ବଡ़ ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଅପାର।
କହୁଁ ନାମୁ ବଡ़ ରାମ ତେଂ ନିଜ ବିଚାର ଅନୁସାର ॥ 23 ॥
ରାମ ଭଗତ ହିତ ନର ତନୁ ଧାରୀ। ସହି ସଙ୍କଟ କିଏ ସାଧୁ ସୁଖାରୀ ॥
ନାମୁ ସପ୍ରେମ ଜପତ ଅନଯାସା। ଭଗତ ହୋହିଂ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲ ବାସା ॥
ରାମ ଏକ ତାପସ ତିଯ ତାରୀ। ନାମ କୋଟି ଖଲ କୁମତି ସୁଧାରୀ ॥
ରିଷି ହିତ ରାମ ସୁକେତୁସୁତା କୀ। ସହିତ ସେନ ସୁତ କୀନ୍ହ ବିବାକୀ ॥
ସହିତ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାସ ଦୁରାସା। ଦଲି ନାମୁ ଜିମି ରବି ନିସି ନାସା ॥
ଭଞ୍ଜେଉ ରାମ ଆପୁ ଭଵ ଚାପୂ। ଭଵ ଭଯ ଭଞ୍ଜନ ନାମ ପ୍ରତାପୂ ॥
ଦଣ୍ଡକ ବନୁ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ସୁହାଵନ। ଜନ ମନ ଅମିତ ନାମ କିଏ ପାଵନ ॥ ।
ନିସିଚର ନିକର ଦଲେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ନାମୁ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ନିକନ୍ଦନ ॥
ଦୋ. ସବରୀ ଗୀଧ ସୁସେଵକନି ସୁଗତି ଦୀନ୍ହି ରଘୁନାଥ।
ନାମ ଉଧାରେ ଅମିତ ଖଲ ବେଦ ବିଦିତ ଗୁନ ଗାଥ ॥ 24 ॥
ରାମ ସୁକଣ୍ଠ ବିଭୀଷନ ଦୋଊ। ରାଖେ ସରନ ଜାନ ସବୁ କୋଊ ॥
ନାମ ଗରୀବ ଅନେକ ନେଵାଜେ। ଲୋକ ବେଦ ବର ବିରିଦ ବିରାଜେ ॥
ରାମ ଭାଲୁ କପି କଟକୁ ବଟୋରା। ସେତୁ ହେତୁ ଶ୍ରମୁ କୀନ୍ହ ନ ଥୋରା ॥
ନାମୁ ଲେତ ଭଵସିନ୍ଧୁ ସୁଖାହୀଂ। କରହୁ ବିଚାରୁ ସୁଜନ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ରାମ ସକୁଲ ରନ ରାଵନୁ ମାରା। ସୀଯ ସହିତ ନିଜ ପୁର ପଗୁ ଧାରା ॥
ରାଜା ରାମୁ ଅଵଧ ରଜଧାନୀ। ଗାଵତ ଗୁନ ସୁର ମୁନି ବର ବାନୀ ॥
ସେଵକ ସୁମିରତ ନାମୁ ସପ୍ରୀତୀ। ବିନୁ ଶ୍ରମ ପ୍ରବଲ ମୋହ ଦଲୁ ଜୀତୀ ॥
ଫିରତ ସନେହଁ ମଗନ ସୁଖ ଅପନେଂ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ସୋଚ ନହିଂ ସପନେମ୍ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେଂ ନାମୁ ବଡ़ ବର ଦାଯକ ବର ଦାନି।
ରାମଚରିତ ସତ କୋଟି ମହଁ ଲିଯ ମହେସ ଜିଯଁ ଜାନି ॥ 25 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ନାମ ପ୍ରସାଦ ସମ୍ଭୁ ଅବିନାସୀ। ସାଜୁ ଅମଙ୍ଗଲ ମଙ୍ଗଲ ରାସୀ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଜୋଗୀ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ବ୍ରହ୍ମସୁଖ ଭୋଗୀ ॥
ନାରଦ ଜାନେଉ ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଜଗ ପ୍ରିଯ ହରି ହରି ହର ପ୍ରିଯ ଆପୂ ॥
ନାମୁ ଜପତ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରସାଦୂ। ଭଗତ ସିରୋମନି ଭେ ପ୍ରହଲାଦୂ ॥
ଧ୍ରୁଵଁ ସଗଲାନି ଜପେଉ ହରି ନ୍AUଁ। ପାଯୁ ଅଚଲ ଅନୂପମ ଠ୍AUଁ ॥
ସୁମିରି ପଵନସୁତ ପାଵନ ନାମୂ। ଅପନେ ବସ କରି ରାଖେ ରାମୂ ॥
ଅପତୁ ଅଜାମିଲୁ ଗଜୁ ଗନିକ୍AU। ଭେ ମୁକୁତ ହରି ନାମ ପ୍ରଭ୍AU ॥
କହୌଂ କହାଁ ଲଗି ନାମ ବଡ़ଆଈ। ରାମୁ ନ ସକହିଂ ନାମ ଗୁନ ଗାଈ ॥
ଦୋ. ନାମୁ ରାମ କୋ କଲପତରୁ କଲି କଲ୍ଯାନ ନିଵାସୁ।
ଜୋ ସୁମିରତ ଭଯୋ ଭାଁଗ ତେଂ ତୁଲସୀ ତୁଲସୀଦାସୁ ॥ 26 ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ତୀନି କାଲ ତିହୁଁ ଲୋକା। ଭେ ନାମ ଜପି ଜୀଵ ବିସୋକା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସନ୍ତ ମତ ଏହୂ। ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ରାମ ସନେହୂ ॥
ଧ୍ଯାନୁ ପ୍ରଥମ ଜୁଗ ମଖବିଧି ଦୂଜେଂ। ଦ୍ଵାପର ପରିତୋଷତ ପ୍ରଭୁ ପୂଜେମ୍ ॥
କଲି କେଵଲ ମଲ ମୂଲ ମଲୀନା। ପାପ ପଯୋନିଧି ଜନ ଜନ ମୀନା ॥
ନାମ କାମତରୁ କାଲ କରାଲା। ସୁମିରତ ସମନ ସକଲ ଜଗ ଜାଲା ॥
ରାମ ନାମ କଲି ଅଭିମତ ଦାତା। ହିତ ପରଲୋକ ଲୋକ ପିତୁ ମାତା ॥
ନହିଂ କଲି କରମ ନ ଭଗତି ବିବେକୂ। ରାମ ନାମ ଅଵଲମ୍ବନ ଏକୂ ॥
କାଲନେମି କଲି କପଟ ନିଧାନୂ। ନାମ ସୁମତି ସମରଥ ହନୁମାନୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ନରକେସରୀ କନକକସିପୁ କଲିକାଲ।
ଜାପକ ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ଜିମି ପାଲିହି ଦଲି ସୁରସାଲ ॥ 27 ॥
ଭାଯଁ କୁଭାଯଁ ଅନଖ ଆଲସହୂଁ। ନାମ ଜପତ ମଙ୍ଗଲ ଦିସି ଦସହୂଁ ॥
ସୁମିରି ସୋ ନାମ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। କରୁଁ ନାଇ ରଘୁନାଥହି ମାଥା ॥
ମୋରି ସୁଧାରିହି ସୋ ସବ ଭାଁତୀ। ଜାସୁ କୃପା ନହିଂ କୃପାଁ ଅଘାତୀ ॥
ରାମ ସୁସ୍ଵାମି କୁସେଵକୁ ମୋସୋ। ନିଜ ଦିସି ଦୈଖି ଦଯାନିଧି ପୋସୋ ॥
ଲୋକହୁଁ ବେଦ ସୁସାହିବ ରୀତୀଂ। ବିନଯ ସୁନତ ପହିଚାନତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଗନୀ ଗରୀବ ଗ୍ରାମନର ନାଗର। ପଣ୍ଡିତ ମୂଢ़ ମଲୀନ ଉଜାଗର ॥
ସୁକବି କୁକବି ନିଜ ମତି ଅନୁହାରୀ। ନୃପହି ସରାହତ ସବ ନର ନାରୀ ॥
ସାଧୁ ସୁଜାନ ସୁସୀଲ ନୃପାଲା। ଈସ ଅଂସ ଭଵ ପରମ କୃପାଲା ॥
ସୁନି ସନମାନହିଂ ସବହି ସୁବାନୀ। ଭନିତି ଭଗତି ନତି ଗତି ପହିଚାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରାକୃତ ମହିପାଲ ସୁଭ୍AU। ଜାନ ସିରୋମନି କୋସଲର୍AU ॥
ରୀଝତ ରାମ ସନେହ ନିସୋତେଂ। କୋ ଜଗ ମନ୍ଦ ମଲିନମତି ମୋତେମ୍ ॥
ଦୋ. ସଠ ସେଵକ କୀ ପ୍ରୀତି ରୁଚି ରଖିହହିଂ ରାମ କୃପାଲୁ।
ଉପଲ କିଏ ଜଲଜାନ ଜେହିଂ ସଚିଵ ସୁମତି କପି ଭାଲୁ ॥ 28(କ) ॥
ହୌହୁ କହାଵତ ସବୁ କହତ ରାମ ସହତ ଉପହାସ।
ସାହିବ ସୀତାନାଥ ସୋ ସେଵକ ତୁଲସୀଦାସ ॥ 28(ଖ) ॥
ଅତି ବଡ़ଇ ମୋରି ଢିଠାଈ ଖୋରୀ। ସୁନି ଅଘ ନରକହୁଁ ନାକ ସକୋରୀ ॥
ସମୁଝି ସହମ ମୋହି ଅପଡର ଅପନେଂ। ସୋ ସୁଧି ରାମ କୀନ୍ହି ନହିଂ ସପନେମ୍ ॥
ସୁନି ଅଵଲୋକି ସୁଚିତ ଚଖ ଚାହୀ। ଭଗତି ମୋରି ମତି ସ୍ଵାମି ସରାହୀ ॥
କହତ ନସାଇ ହୋଇ ହିଯଁ ନୀକୀ। ରୀଝତ ରାମ ଜାନି ଜନ ଜୀ କୀ ॥
ରହତି ନ ପ୍ରଭୁ ଚିତ ଚୂକ କିଏ କୀ। କରତ ସୁରତି ସଯ ବାର ହିଏ କୀ ॥
ଜେହିଂ ଅଘ ବଧେଉ ବ୍ଯାଧ ଜିମି ବାଲୀ। ଫିରି ସୁକଣ୍ଠ ସୋଇ କୀନ୍ହ କୁଚାଲୀ ॥
ସୋଇ କରତୂତି ବିଭୀଷନ କେରୀ। ସପନେହୁଁ ସୋ ନ ରାମ ହିଯଁ ହେରୀ ॥
ତେ ଭରତହି ଭେଣ୍ଟତ ସନମାନେ। ରାଜସଭାଁ ରଘୁବୀର ବଖାନେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ତରୁ ତର କପି ଡାର ପର ତେ କିଏ ଆପୁ ସମାନ ॥
ତୁଲସୀ କହୂଁ ନ ରାମ ସେ ସାହିବ ସୀଲନିଧାନ ॥ 29(କ) ॥
ରାମ ନିକାଈଂ ରାଵରୀ ହୈ ସବହୀ କୋ ନୀକ।
ଜୋଂ ଯହ ସାଁଚୀ ହୈ ସଦା ତୌ ନୀକୋ ତୁଲସୀକ ॥ 29(ଖ) ॥
ଏହି ବିଧି ନିଜ ଗୁନ ଦୋଷ କହି ସବହି ବହୁରି ସିରୁ ନାଇ।
ବରନୁଁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ସୁନି କଲି କଲୁଷ ନସାଇ ॥ 29(ଗ) ॥
ଜାଗବଲିକ ଜୋ କଥା ସୁହାଈ। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନିବରହି ସୁନାଈ ॥
କହିହୁଁ ସୋଇ ସମ୍ବାଦ ବଖାନୀ। ସୁନହୁଁ ସକଲ ସଜ୍ଜନ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ସମ୍ଭୁ କୀନ୍ହ ଯହ ଚରିତ ସୁହାଵା। ବହୁରି କୃପା କରି ଉମହି ସୁନାଵା ॥
ସୋଇ ସିଵ କାଗଭୁସୁଣ୍ଡିହି ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଭଗତ ଅଧିକାରୀ ଚୀନ୍ହା ॥
ତେହି ସନ ଜାଗବଲିକ ପୁନି ପାଵା। ତିନ୍ହ ପୁନି ଭରଦ୍ଵାଜ ପ୍ରତି ଗାଵା ॥
ତେ ଶ୍ରୋତା ବକତା ସମସୀଲା। ସଵଁଦରସୀ ଜାନହିଂ ହରିଲୀଲା ॥
ଜାନହିଂ ତୀନି କାଲ ନିଜ ଗ୍ଯାନା। କରତଲ ଗତ ଆମଲକ ସମାନା ॥
ଔରୁ ଜେ ହରିଭଗତ ସୁଜାନା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ସମୁଝହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ମୈ ପୁନି ନିଜ ଗୁର ସନ ସୁନୀ କଥା ସୋ ସୂକରଖେତ।
ସମୁଝୀ ନହି ତସି ବାଲପନ ତବ ଅତି ରହେଉଁ ଅଚେତ ॥ 30(କ) ॥
ଶ୍ରୋତା ବକତା ଗ୍ଯାନନିଧି କଥା ରାମ କୈ ଗୂଢ़।
କିମି ସମୁଝୌଂ ମୈ ଜୀଵ ଜଡ़ କଲି ମଲ ଗ୍ରସିତ ବିମୂଢ़ ॥ 30(ଖ)
ତଦପି କହୀ ଗୁର ବାରହିଂ ବାରା। ସମୁଝି ପରୀ କଛୁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭାଷାବଦ୍ଧ କରବି ମୈଂ ସୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରବୋଧ ଜେହିଂ ହୋଈ ॥
ଜସ କଛୁ ବୁଧି ବିବେକ ବଲ ମେରେଂ। ତସ କହିହୁଁ ହିଯଁ ହରି କେ ପ୍ରେରେମ୍ ॥
ନିଜ ସନ୍ଦେହ ମୋହ ଭ୍ରମ ହରନୀ। କରୁଁ କଥା ଭଵ ସରିତା ତରନୀ ॥
ବୁଧ ବିଶ୍ରାମ ସକଲ ଜନ ରଞ୍ଜନି। ରାମକଥା କଲି କଲୁଷ ବିଭଞ୍ଜନି ॥
ରାମକଥା କଲି ପନ୍ନଗ ଭରନୀ। ପୁନି ବିବେକ ପାଵକ କହୁଁ ଅରନୀ ॥
ରାମକଥା କଲି କାମଦ ଗାଈ। ସୁଜନ ସଜୀଵନି ମୂରି ସୁହାଈ ॥
ସୋଇ ବସୁଧାତଲ ସୁଧା ତରଙ୍ଗିନି। ଭଯ ଭଞ୍ଜନି ଭ୍ରମ ଭେକ ଭୁଅଙ୍ଗିନି ॥
ଅସୁର ସେନ ସମ ନରକ ନିକନ୍ଦିନି। ସାଧୁ ବିବୁଧ କୁଲ ହିତ ଗିରିନନ୍ଦିନି ॥
ସନ୍ତ ସମାଜ ପଯୋଧି ରମା ସୀ। ବିସ୍ଵ ଭାର ଭର ଅଚଲ ଛମା ସୀ ॥
ଜମ ଗନ ମୁହଁ ମସି ଜଗ ଜମୁନା ସୀ। ଜୀଵନ ମୁକୁତି ହେତୁ ଜନୁ କାସୀ ॥
ରାମହି ପ୍ରିଯ ପାଵନି ତୁଲସୀ ସୀ। ତୁଲସିଦାସ ହିତ ହିଯଁ ହୁଲସୀ ସୀ ॥
ସିଵପ୍ରଯ ମେକଲ ସୈଲ ସୁତା ସୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସୁଖ ସମ୍ପତି ରାସୀ ॥
ସଦଗୁନ ସୁରଗନ ଅମ୍ବ ଅଦିତି ସୀ। ରଘୁବର ଭଗତି ପ୍ରେମ ପରମିତି ସୀ ॥
ଦୋ. ରାମ କଥା ମନ୍ଦାକିନୀ ଚିତ୍ରକୂଟ ଚିତ ଚାରୁ।
ତୁଲସୀ ସୁଭଗ ସନେହ ବନ ସିଯ ରଘୁବୀର ବିହାରୁ ॥ 31 ॥
ରାମ ଚରିତ ଚିନ୍ତାମନି ଚାରୂ। ସନ୍ତ ସୁମତି ତିଯ ସୁଭଗ ସିଙ୍ଗାରୂ ॥
ଜଗ ମଙ୍ଗଲ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ରାମ କେ। ଦାନି ମୁକୁତି ଧନ ଧରମ ଧାମ କେ ॥
ସଦଗୁର ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଜୋଗ କେ। ବିବୁଧ ବୈଦ ଭଵ ଭୀମ ରୋଗ କେ ॥
ଜନନି ଜନକ ସିଯ ରାମ ପ୍ରେମ କେ। ବୀଜ ସକଲ ବ୍ରତ ଧରମ ନେମ କେ ॥
ସମନ ପାପ ସନ୍ତାପ ସୋକ କେ। ପ୍ରିଯ ପାଲକ ପରଲୋକ ଲୋକ କେ ॥
ସଚିଵ ସୁଭଟ ଭୂପତି ବିଚାର କେ। କୁମ୍ଭଜ ଲୋଭ ଉଦଧି ଅପାର କେ ॥
କାମ କୋହ କଲିମଲ କରିଗନ କେ। କେହରି ସାଵକ ଜନ ମନ ବନ କେ ॥
ଅତିଥି ପୂଜ୍ଯ ପ୍ରିଯତମ ପୁରାରି କେ। କାମଦ ଘନ ଦାରିଦ ଦଵାରି କେ ॥
ମନ୍ତ୍ର ମହାମନି ବିଷଯ ବ୍ଯାଲ କେ। ମେଟତ କଠିନ କୁଅଙ୍କ ଭାଲ କେ ॥
ହରନ ମୋହ ତମ ଦିନକର କର ସେ। ସେଵକ ସାଲି ପାଲ ଜଲଧର ସେ ॥
ଅଭିମତ ଦାନି ଦେଵତରୁ ବର ସେ। ସେଵତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ହରି ହର ସେ ॥
ସୁକବି ସରଦ ନଭ ମନ ଉଡଗନ ସେ। ରାମଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ଧନ ସେ ॥
ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ଭୂରି ଭୋଗ ସେ। ଜଗ ହିତ ନିରୁପଧି ସାଧୁ ଲୋଗ ସେ ॥
ସେଵକ ମନ ମାନସ ମରାଲ ସେ। ପାଵକ ଗଙ୍ଗ ତଂରଗ ମାଲ ସେ ॥
ଦୋ. କୁପଥ କୁତରକ କୁଚାଲି କଲି କପଟ ଦମ୍ଭ ପାଷଣ୍ଡ।
ଦହନ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ଜିମି ଇନ୍ଧନ ଅନଲ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ॥ 32(କ) ॥
ରାମଚରିତ ରାକେସ କର ସରିସ ସୁଖଦ ସବ କାହୁ।
ସଜ୍ଜନ କୁମୁଦ ଚକୋର ଚିତ ହିତ ବିସେଷି ବଡ़ ଲାହୁ ॥ 32(ଖ) ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସ୍ନ ଜେହି ଭାଁତି ଭଵାନୀ। ଜେହି ବିଧି ସଙ୍କର କହା ବଖାନୀ ॥
ସୋ ସବ ହେତୁ କହବ ମୈଂ ଗାଈ। କଥାପ୍ରବନ୍ଧ ବିଚିତ୍ର ବନାଈ ॥
ଜେହି ଯହ କଥା ସୁନୀ ନହିଂ ହୋଈ। ଜନି ଆଚରଜୁ କରୈଂ ସୁନି ସୋଈ ॥
କଥା ଅଲୌକିକ ସୁନହିଂ ଜେ ଗ୍ଯାନୀ। ନହିଂ ଆଚରଜୁ କରହିଂ ଅସ ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା କୈ ମିତି ଜଗ ନାହୀଂ। ଅସି ପ୍ରତୀତି ତିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ନାନା ଭାଁତି ରାମ ଅଵତାରା। ରାମାଯନ ସତ କୋଟି ଅପାରା ॥
କଲପଭେଦ ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ଭାଁତି ଅନେକ ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଏ ॥
କରିଅ ନ ସଂସଯ ଅସ ଉର ଆନୀ। ସୁନିଅ କଥା ସାରଦ ରତି ମାନୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ଅନନ୍ତ ଅନନ୍ତ ଗୁନ ଅମିତ କଥା ବିସ୍ତାର।
ସୁନି ଆଚରଜୁ ନ ମାନିହହିଂ ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଚାର ॥ 33 ॥
ଏହି ବିଧି ସବ ସଂସଯ କରି ଦୂରୀ। ସିର ଧରି ଗୁର ପଦ ପଙ୍କଜ ଧୂରୀ ॥
ପୁନି ସବହୀ ବିନଵୁଁ କର ଜୋରୀ। କରତ କଥା ଜେହିଂ ଲାଗ ନ ଖୋରୀ ॥
ସାଦର ସିଵହି ନାଇ ଅବ ମାଥା। ବରନୁଁ ବିସଦ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ସମ୍ବତ ସୋରହ ସୈ ଏକତୀସା। କରୁଁ କଥା ହରି ପଦ ଧରି ସୀସା ॥
ନୌମୀ ଭୌମ ବାର ମଧୁ ମାସା। ଅଵଧପୁରୀଂ ଯହ ଚରିତ ପ୍ରକାସା ॥
ଜେହି ଦିନ ରାମ ଜନମ ଶ୍ରୁତି ଗାଵହିଂ। ତୀରଥ ସକଲ ତହାଁ ଚଲି ଆଵହିମ୍ ॥
ଅସୁର ନାଗ ଖଗ ନର ମୁନି ଦେଵା। ଆଇ କରହିଂ ରଘୁନାଯକ ସେଵା ॥
ଜନ୍ମ ମହୋତ୍ସଵ ରଚହିଂ ସୁଜାନା। କରହିଂ ରାମ କଲ କୀରତି ଗାନା ॥
ଦୋ. ମଜ୍ଜହି ସଜ୍ଜନ ବୃନ୍ଦ ବହୁ ପାଵନ ସରଜୂ ନୀର।
ଜପହିଂ ରାମ ଧରି ଧ୍ଯାନ ଉର ସୁନ୍ଦର ସ୍ଯାମ ସରୀର ॥ 34 ॥
ଦରସ ପରସ ମଜ୍ଜନ ଅରୁ ପାନା। ହରି ପାପ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ଅମିତ ମହିମା ଅତି। କହି ନ ସକି ସାରଦ ବିମଲମତି ॥
ରାମ ଧାମଦା ପୁରୀ ସୁହାଵନି। ଲୋକ ସମସ୍ତ ବିଦିତ ଅତି ପାଵନି ॥
ଚାରି ଖାନି ଜଗ ଜୀଵ ଅପାରା। ଅଵଧ ତଜେ ତନୁ ନହି ସଂସାରା ॥
ସବ ବିଧି ପୁରୀ ମନୋହର ଜାନୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦ ମଙ୍ଗଲ ଖାନୀ ॥
ବିମଲ କଥା କର କୀନ୍ହ ଅରମ୍ଭା। ସୁନତ ନସାହିଂ କାମ ମଦ ଦମ୍ଭା ॥
ରାମଚରିତମାନସ ଏହି ନାମା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ପାଇଅ ବିଶ୍ରାମା ॥
ମନ କରି ଵିଷଯ ଅନଲ ବନ ଜରୀ। ହୋଇ ସୁଖୀ ଜୌ ଏହିଂ ସର ପରୀ ॥
ରାମଚରିତମାନସ ମୁନି ଭାଵନ। ବିରଚେଉ ସମ୍ଭୁ ସୁହାଵନ ପାଵନ ॥
ତ୍ରିବିଧ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦାଵନ। କଲି କୁଚାଲି କୁଲି କଲୁଷ ନସାଵନ ॥
ରଚି ମହେସ ନିଜ ମାନସ ରାଖା। ପାଇ ସୁସମୁ ସିଵା ସନ ଭାଷା ॥
ତାତେଂ ରାମଚରିତମାନସ ବର। ଧରେଉ ନାମ ହିଯଁ ହେରି ହରଷି ହର ॥
କହୁଁ କଥା ସୋଇ ସୁଖଦ ସୁହାଈ। ସାଦର ସୁନହୁ ସୁଜନ ମନ ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଜସ ମାନସ ଜେହି ବିଧି ଭଯୁ ଜଗ ପ୍ରଚାର ଜେହି ହେତୁ।
ଅବ ସୋଇ କହୁଁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସବ ସୁମିରି ଉମା ବୃଷକେତୁ ॥ 35 ॥
ସମ୍ଭୁ ପ୍ରସାଦ ସୁମତି ହିଯଁ ହୁଲସୀ। ରାମଚରିତମାନସ କବି ତୁଲସୀ ॥
କରି ମନୋହର ମତି ଅନୁହାରୀ। ସୁଜନ ସୁଚିତ ସୁନି ଲେହୁ ସୁଧାରୀ ॥
ସୁମତି ଭୂମି ଥଲ ହୃଦଯ ଅଗାଧୂ। ବେଦ ପୁରାନ ଉଦଧି ଘନ ସାଧୂ ॥
ବରଷହିଂ ରାମ ସୁଜସ ବର ବାରୀ। ମଧୁର ମନୋହର ମଙ୍ଗଲକାରୀ ॥
ଲୀଲା ସଗୁନ ଜୋ କହହିଂ ବଖାନୀ। ସୋଇ ସ୍ଵଚ୍ଛତା କରି ମଲ ହାନୀ ॥
ପ୍ରେମ ଭଗତି ଜୋ ବରନି ନ ଜାଈ। ସୋଇ ମଧୁରତା ସୁସୀତଲତାଈ ॥
ସୋ ଜଲ ସୁକୃତ ସାଲି ହିତ ହୋଈ। ରାମ ଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ସୋଈ ॥
ମେଧା ମହି ଗତ ସୋ ଜଲ ପାଵନ। ସକିଲି ଶ୍ରଵନ ମଗ ଚଲେଉ ସୁହାଵନ ॥
ଭରେଉ ସୁମାନସ ସୁଥଲ ଥିରାନା। ସୁଖଦ ସୀତ ରୁଚି ଚାରୁ ଚିରାନା ॥
ଦୋ. ସୁଠି ସୁନ୍ଦର ସମ୍ବାଦ ବର ବିରଚେ ବୁଦ୍ଧି ବିଚାରି।
ତେଇ ଏହି ପାଵନ ସୁଭଗ ସର ଘାଟ ମନୋହର ଚାରି ॥ 36 ॥
ସପ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧ ସୁଭଗ ସୋପାନା। ଗ୍ଯାନ ନଯନ ନିରଖତ ମନ ମାନା ॥
ରଘୁପତି ମହିମା ଅଗୁନ ଅବାଧା। ବରନବ ସୋଇ ବର ବାରି ଅଗାଧା ॥
ରାମ ସୀଯ ଜସ ସଲିଲ ସୁଧାସମ। ଉପମା ବୀଚି ବିଲାସ ମନୋରମ ॥
ପୁରିନି ସଘନ ଚାରୁ ଚୌପାଈ। ଜୁଗୁତି ମଞ୍ଜୁ ମନି ସୀପ ସୁହାଈ ॥
ଛନ୍ଦ ସୋରଠା ସୁନ୍ଦର ଦୋହା। ସୋଇ ବହୁରଙ୍ଗ କମଲ କୁଲ ସୋହା ॥
ଅରଥ ଅନୂପ ସୁମାଵ ସୁଭାସା। ସୋଇ ପରାଗ ମକରନ୍ଦ ସୁବାସା ॥
ସୁକୃତ ପୁଞ୍ଜ ମଞ୍ଜୁଲ ଅଲି ମାଲା। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ବିଚାର ମରାଲା ॥
ଧୁନି ଅଵରେବ କବିତ ଗୁନ ଜାତୀ। ମୀନ ମନୋହର ତେ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦିକ ଚାରୀ। କହବ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିଚାରୀ ॥
ନଵ ରସ ଜପ ତପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ତେ ସବ ଜଲଚର ଚାରୁ ତଡ़ଆଗା ॥
ସୁକୃତୀ ସାଧୁ ନାମ ଗୁନ ଗାନା। ତେ ବିଚିତ୍ର ଜଲ ବିହଗ ସମାନା ॥
ସନ୍ତସଭା ଚହୁଁ ଦିସି ଅଵଁରାଈ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ରିତୁ ବସନ୍ତ ସମ ଗାଈ ॥
ଭଗତି ନିରୁପନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ଛମା ଦଯା ଦମ ଲତା ବିତାନା ॥
ସମ ଜମ ନିଯମ ଫୂଲ ଫଲ ଗ୍ଯାନା। ହରି ପତ ରତି ରସ ବେଦ ବଖାନା ॥
ଔରୁ କଥା ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗା। ତେଇ ସୁକ ପିକ ବହୁବରନ ବିହଙ୍ଗା ॥
ଦୋ. ପୁଲକ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ସୁଖ ସୁବିହଙ୍ଗ ବିହାରୁ।
ମାଲୀ ସୁମନ ସନେହ ଜଲ ସୀଞ୍ଚତ ଲୋଚନ ଚାରୁ ॥ 37 ॥
ଜେ ଗାଵହିଂ ଯହ ଚରିତ ସଁଭାରେ। ତେଇ ଏହି ତାଲ ଚତୁର ରଖଵାରେ ॥
ସଦା ସୁନହିଂ ସାଦର ନର ନାରୀ। ତେଇ ସୁରବର ମାନସ ଅଧିକାରୀ ॥
ଅତି ଖଲ ଜେ ବିଷୀ ବଗ କାଗା। ଏହିଂ ସର ନିକଟ ନ ଜାହିଂ ଅଭାଗା ॥
ସମ୍ବୁକ ଭେକ ସେଵାର ସମାନା। ଇହାଁ ନ ବିଷଯ କଥା ରସ ନାନା ॥
ତେହି କାରନ ଆଵତ ହିଯଁ ହାରେ। କାମୀ କାକ ବଲାକ ବିଚାରେ ॥
ଆଵତ ଏହିଂ ସର ଅତି କଠିନାଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ଆଇ ନ ଜାଈ ॥
କଠିନ କୁସଙ୍ଗ କୁପନ୍ଥ କରାଲା। ତିନ୍ହ କେ ବଚନ ବାଘ ହରି ବ୍ଯାଲା ॥
ଗୃହ କାରଜ ନାନା ଜଞ୍ଜାଲା। ତେ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ସୈଲ ବିସାଲା ॥
ବନ ବହୁ ବିଷମ ମୋହ ମଦ ମାନା। ନଦୀଂ କୁତର୍କ ଭଯଙ୍କର ନାନା ॥
ଦୋ. ଜେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ୍ବଲ ରହିତ ନହି ସନ୍ତନ୍ହ କର ସାଥ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ମାନସ ଅଗମ ଅତି ଜିନ୍ହହି ନ ପ୍ରିଯ ରଘୁନାଥ ॥ 38 ॥
ଜୌଂ କରି କଷ୍ଟ ଜାଇ ପୁନି କୋଈ। ଜାତହିଂ ନୀନ୍ଦ ଜୁଡ़ଆଈ ହୋଈ ॥
ଜଡ़ତା ଜାଡ़ ବିଷମ ଉର ଲାଗା। ଗେହୁଁ ନ ମଜ୍ଜନ ପାଵ ଅଭାଗା ॥
କରି ନ ଜାଇ ସର ମଜ୍ଜନ ପାନା। ଫିରି ଆଵି ସମେତ ଅଭିମାନା ॥
ଜୌଂ ବହୋରି କୌ ପୂଛନ ଆଵା। ସର ନିନ୍ଦା କରି ତାହି ବୁଝାଵା ॥
ସକଲ ବିଘ୍ନ ବ୍ଯାପହି ନହିଂ ତେହୀ। ରାମ ସୁକୃପାଁ ବିଲୋକହିଂ ଜେହୀ ॥
ସୋଇ ସାଦର ସର ମଜ୍ଜନୁ କରୀ। ମହା ଘୋର ତ୍ରଯତାପ ନ ଜରୀ ॥
ତେ ନର ଯହ ସର ତଜହିଂ ନ କ୍AU। ଜିନ୍ହ କେ ରାମ ଚରନ ଭଲ ଭ୍AU ॥
ଜୋ ନହାଇ ଚହ ଏହିଂ ସର ଭାଈ। ସୋ ସତସଙ୍ଗ କରୁ ମନ ଲାଈ ॥
ଅସ ମାନସ ମାନସ ଚଖ ଚାହୀ। ଭି କବି ବୁଦ୍ଧି ବିମଲ ଅଵଗାହୀ ॥
ଭଯୁ ହୃଦଯଁ ଆନନ୍ଦ ଉଛାହୂ। ଉମଗେଉ ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ପ୍ରବାହୂ ॥
ଚଲୀ ସୁଭଗ କବିତା ସରିତା ସୋ। ରାମ ବିମଲ ଜସ ଜଲ ଭରିତା ସୋ ॥
ସରଜୂ ନାମ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲା। ଲୋକ ବେଦ ମତ ମଞ୍ଜୁଲ କୂଲା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ସୁମାନସ ନନ୍ଦିନି। କଲିମଲ ତୃନ ତରୁ ମୂଲ ନିକନ୍ଦିନି ॥
ଦୋ. ଶ୍ରୋତା ତ୍ରିବିଧ ସମାଜ ପୁର ଗ୍ରାମ ନଗର ଦୁହୁଁ କୂଲ।
ସନ୍ତସଭା ଅନୁପମ ଅଵଧ ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ॥ 39 ॥
ରାମଭଗତି ସୁରସରିତହି ଜାଈ। ମିଲୀ ସୁକୀରତି ସରଜୁ ସୁହାଈ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ସମର ଜସୁ ପାଵନ। ମିଲେଉ ମହାନଦୁ ସୋନ ସୁହାଵନ ॥
ଜୁଗ ବିଚ ଭଗତି ଦେଵଧୁନି ଧାରା। ସୋହତି ସହିତ ସୁବିରତି ବିଚାରା ॥
ତ୍ରିବିଧ ତାପ ତ୍ରାସକ ତିମୁହାନୀ। ରାମ ସରୁପ ସିନ୍ଧୁ ସମୁହାନୀ ॥
ମାନସ ମୂଲ ମିଲୀ ସୁରସରିହୀ। ସୁନତ ସୁଜନ ମନ ପାଵନ କରିହୀ ॥
ବିଚ ବିଚ କଥା ବିଚିତ୍ର ବିଭାଗା। ଜନୁ ସରି ତୀର ତୀର ବନ ବାଗା ॥
ଉମା ମହେସ ବିବାହ ବରାତୀ। ତେ ଜଲଚର ଅଗନିତ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ରଘୁବର ଜନମ ଅନନ୍ଦ ବଧାଈ। ଭଵଁର ତରଙ୍ଗ ମନୋହରତାଈ ॥
ଦୋ. ବାଲଚରିତ ଚହୁ ବନ୍ଧୁ କେ ବନଜ ବିପୁଲ ବହୁରଙ୍ଗ।
ନୃପ ରାନୀ ପରିଜନ ସୁକୃତ ମଧୁକର ବାରିବିହଙ୍ଗ ॥ 40 ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯମ୍ବର କଥା ସୁହାଈ। ସରିତ ସୁହାଵନି ସୋ ଛବି ଛାଈ ॥
ନଦୀ ନାଵ ପଟୁ ପ୍ରସ୍ନ ଅନେକା। କେଵଟ କୁସଲ ଉତର ସବିବେକା ॥
ସୁନି ଅନୁକଥନ ପରସ୍ପର ହୋଈ। ପଥିକ ସମାଜ ସୋହ ସରି ସୋଈ ॥
ଘୋର ଧାର ଭୃଗୁନାଥ ରିସାନୀ। ଘାଟ ସୁବଦ୍ଧ ରାମ ବର ବାନୀ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ବିବାହ ଉଛାହୂ। ସୋ ସୁଭ ଉମଗ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ହରଷହିଂ ପୁଲକାହୀଂ। ତେ ସୁକୃତୀ ମନ ମୁଦିତ ନହାହୀମ୍ ॥
ରାମ ତିଲକ ହିତ ମଙ୍ଗଲ ସାଜା। ପରବ ଜୋଗ ଜନୁ ଜୁରେ ସମାଜା ॥
କାଈ କୁମତି କେକୀ କେରୀ। ପରୀ ଜାସୁ ଫଲ ବିପତି ଘନେରୀ ॥
ଦୋ. ସମନ ଅମିତ ଉତପାତ ସବ ଭରତଚରିତ ଜପଜାଗ।
କଲି ଅଘ ଖଲ ଅଵଗୁନ କଥନ ତେ ଜଲମଲ ବଗ କାଗ ॥ 41 ॥
କୀରତି ସରିତ ଛହୂଁ ରିତୁ ରୂରୀ। ସମଯ ସୁହାଵନି ପାଵନି ଭୂରୀ ॥
ହିମ ହିମସୈଲସୁତା ସିଵ ବ୍ଯାହୂ। ସିସିର ସୁଖଦ ପ୍ରଭୁ ଜନମ ଉଛାହୂ ॥
ବରନବ ରାମ ବିବାହ ସମାଜୂ। ସୋ ମୁଦ ମଙ୍ଗଲମଯ ରିତୁରାଜୂ ॥
ଗ୍ରୀଷମ ଦୁସହ ରାମ ବନଗଵନୂ। ପନ୍ଥକଥା ଖର ଆତପ ପଵନୂ ॥
ବରଷା ଘୋର ନିସାଚର ରାରୀ। ସୁରକୁଲ ସାଲି ସୁମଙ୍ଗଲକାରୀ ॥
ରାମ ରାଜ ସୁଖ ବିନଯ ବଡ़ଆଈ। ବିସଦ ସୁଖଦ ସୋଇ ସରଦ ସୁହାଈ ॥
ସତୀ ସିରୋମନି ସିଯ ଗୁନଗାଥା। ସୋଇ ଗୁନ ଅମଲ ଅନୂପମ ପାଥା ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ସୁସୀତଲତାଈ। ସଦା ଏକରସ ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଦୋ. ଅଵଲୋକନି ବୋଲନି ମିଲନି ପ୍ରୀତି ପରସପର ହାସ।
ଭାଯପ ଭଲି ଚହୁ ବନ୍ଧୁ କୀ ଜଲ ମାଧୁରୀ ସୁବାସ ॥ 42 ॥
ଆରତି ବିନଯ ଦୀନତା ମୋରୀ। ଲଘୁତା ଲଲିତ ସୁବାରି ନ ଥୋରୀ ॥
ଅଦଭୁତ ସଲିଲ ସୁନତ ଗୁନକାରୀ। ଆସ ପିଆସ ମନୋମଲ ହାରୀ ॥
ରାମ ସୁପ୍ରେମହି ପୋଷତ ପାନୀ। ହରତ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ଗଲାନୌ ॥
ଭଵ ଶ୍ରମ ସୋଷକ ତୋଷକ ତୋଷା। ସମନ ଦୁରିତ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦୋଷା ॥
କାମ କୋହ ମଦ ମୋହ ନସାଵନ। ବିମଲ ବିବେକ ବିରାଗ ବଢ़ଆଵନ ॥
ସାଦର ମଜ୍ଜନ ପାନ କିଏ ତେଂ। ମିଟହିଂ ପାପ ପରିତାପ ହିଏ ତେମ୍ ॥
ଜିନ୍ହ ଏହି ବାରି ନ ମାନସ ଧୋଏ। ତେ କାଯର କଲିକାଲ ବିଗୋଏ ॥
ତୃଷିତ ନିରଖି ରବି କର ଭଵ ବାରୀ। ଫିରିହହି ମୃଗ ଜିମି ଜୀଵ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ମତି ଅନୁହାରି ସୁବାରି ଗୁନ ଗନି ମନ ଅନ୍ହଵାଇ।
ସୁମିରି ଭଵାନୀ ସଙ୍କରହି କହ କବି କଥା ସୁହାଇ ॥ 43(କ) ॥
ଅବ ରଘୁପତି ପଦ ପଙ୍କରୁହ ହିଯଁ ଧରି ପାଇ ପ୍ରସାଦ ।
କହୁଁ ଜୁଗଲ ମୁନିବର୍ଜ କର ମିଲନ ସୁଭଗ ସମ୍ବାଦ ॥ 43(ଖ) ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ବସହିଂ ପ୍ରଯାଗା। ତିନ୍ହହି ରାମ ପଦ ଅତି ଅନୁରାଗା ॥
ତାପସ ସମ ଦମ ଦଯା ନିଧାନା। ପରମାରଥ ପଥ ପରମ ସୁଜାନା ॥
ମାଘ ମକରଗତ ରବି ଜବ ହୋଈ। ତୀରଥପତିହିଂ ଆଵ ସବ କୋଈ ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ କିନ୍ନର ନର ଶ୍ରେନୀ। ସାଦର ମଜ୍ଜହିଂ ସକଲ ତ୍ରିବେନୀମ୍ ॥
ପୂଜହି ମାଧଵ ପଦ ଜଲଜାତା। ପରସି ଅଖଯ ବଟୁ ହରଷହିଂ ଗାତା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ଆଶ୍ରମ ଅତି ପାଵନ। ପରମ ରମ୍ଯ ମୁନିବର ମନ ଭାଵନ ॥
ତହାଁ ହୋଇ ମୁନି ରିଷଯ ସମାଜା। ଜାହିଂ ଜେ ମଜ୍ଜନ ତୀରଥରାଜା ॥
ମଜ୍ଜହିଂ ପ୍ରାତ ସମେତ ଉଛାହା। କହହିଂ ପରସପର ହରି ଗୁନ ଗାହା ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ନିରୂପମ ଧରମ ବିଧି ବରନହିଂ ତତ୍ତ୍ଵ ବିଭାଗ।
କହହିଂ ଭଗତି ଭଗଵନ୍ତ କୈ ସଞ୍ଜୁତ ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ॥ 44 ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ଭରି ମାଘ ନହାହୀଂ। ପୁନି ସବ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଜାହୀମ୍ ॥
ପ୍ରତି ସମ୍ବତ ଅତି ହୋଇ ଅନନ୍ଦା। ମକର ମଜ୍ଜି ଗଵନହିଂ ମୁନିବୃନ୍ଦା ॥
ଏକ ବାର ଭରି ମକର ନହାଏ। ସବ ମୁନୀସ ଆଶ୍ରମନ୍ହ ସିଧାଏ ॥
ଜଗବାଲିକ ମୁନି ପରମ ବିବେକୀ। ଭରଵ୍ଦାଜ ରାଖେ ପଦ ଟେକୀ ॥
ସାଦର ଚରନ ସରୋଜ ପଖାରେ। ଅତି ପୁନୀତ ଆସନ ବୈଠାରେ ॥
କରି ପୂଜା ମୁନି ସୁଜସ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ପୁନୀତ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଏକ ସଂସୁ ବଡ़ ମୋରେଂ। କରଗତ ବେଦତତ୍ଵ ସବୁ ତୋରେମ୍ ॥
କହତ ସୋ ମୋହି ଲାଗତ ଭଯ ଲାଜା। ଜୌ ନ କହୁଁ ବଡ़ ହୋଇ ଅକାଜା ॥
ଦୋ. ସନ୍ତ କହହି ଅସି ନୀତି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୁତି ପୁରାନ ମୁନି ଗାଵ।
ହୋଇ ନ ବିମଲ ବିବେକ ଉର ଗୁର ସନ କିଏଁ ଦୁରାଵ ॥ 45 ॥
ଅସ ବିଚାରି ପ୍ରଗଟୁଁ ନିଜ ମୋହୂ। ହରହୁ ନାଥ କରି ଜନ ପର ଛୋହୂ ॥
ରାସ ନାମ କର ଅମିତ ପ୍ରଭାଵା। ସନ୍ତ ପୁରାନ ଉପନିଷଦ ଗାଵା ॥
ସନ୍ତତ ଜପତ ସମ୍ଭୁ ଅବିନାସୀ। ସିଵ ଭଗଵାନ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ରାସୀ ॥
ଆକର ଚାରି ଜୀଵ ଜଗ ଅହହୀଂ। କାସୀଂ ମରତ ପରମ ପଦ ଲହହୀମ୍ ॥
ସୋଽପି ରାମ ମହିମା ମୁନିରାଯା। ସିଵ ଉପଦେସୁ କରତ କରି ଦାଯା ॥
ରାମୁ କଵନ ପ୍ରଭୁ ପୂଛୁଁ ତୋହୀ। କହିଅ ବୁଝାଇ କୃପାନିଧି ମୋହୀ ॥
ଏକ ରାମ ଅଵଧେସ କୁମାରା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ନାରି ବିରହଁ ଦୁଖୁ ଲହେଉ ଅପାରା। ଭଯହୁ ରୋଷୁ ରନ ରାଵନୁ ମାରା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସୋଇ ରାମ କି ଅପର କୌ ଜାହି ଜପତ ତ୍ରିପୁରାରି।
ସତ୍ଯଧାମ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ କହହୁ ବିବେକୁ ବିଚାରି ॥ 46 ॥
ଜୈସେ ମିଟୈ ମୋର ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କହହୁ ସୋ କଥା ନାଥ ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜାଗବଲିକ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ତୁମ୍ହହି ବିଦିତ ରଘୁପତି ପ୍ରଭୁତାଈ ॥
ରାମମଗତ ତୁମ୍ହ ମନ କ୍ରମ ବାନୀ। ଚତୁରାଈ ତୁମ୍ହାରୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ଚାହହୁ ସୁନୈ ରାମ ଗୁନ ଗୂଢ़ଆ। କୀନ୍ହିହୁ ପ୍ରସ୍ନ ମନହୁଁ ଅତି ମୂଢ़ଆ ॥
ତାତ ସୁନହୁ ସାଦର ମନୁ ଲାଈ। କହୁଁ ରାମ କୈ କଥା ସୁହାଈ ॥
ମହାମୋହୁ ମହିଷେସୁ ବିସାଲା। ରାମକଥା କାଲିକା କରାଲା ॥
ରାମକଥା ସସି କିରନ ସମାନା। ସନ୍ତ ଚକୋର କରହିଂ ଜେହି ପାନା ॥
ଐସେଇ ସଂସଯ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ମହାଦେଵ ତବ କହା ବଖାନୀ ॥
ଦୋ. କହୁଁ ସୋ ମତି ଅନୁହାରି ଅବ ଉମା ସମ୍ଭୁ ସମ୍ବାଦ।
ଭଯୁ ସମଯ ଜେହି ହେତୁ ଜେହି ସୁନୁ ମୁନି ମିଟିହି ବିଷାଦ ॥ 47 ॥
ଏକ ବାର ତ୍ରେତା ଜୁଗ ମାହୀଂ। ସମ୍ଭୁ ଗେ କୁମ୍ଭଜ ରିଷି ପାହୀମ୍ ॥
ସଙ୍ଗ ସତୀ ଜଗଜନନି ଭଵାନୀ। ପୂଜେ ରିଷି ଅଖିଲେସ୍ଵର ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା ମୁନୀବର୍ଜ ବଖାନୀ। ସୁନୀ ମହେସ ପରମ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ରିଷି ପୂଛୀ ହରିଭଗତି ସୁହାଈ। କହୀ ସମ୍ଭୁ ଅଧିକାରୀ ପାଈ ॥
କହତ ସୁନତ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କଛୁ ଦିନ ତହାଁ ରହେ ଗିରିନାଥା ॥
ମୁନି ସନ ବିଦା ମାଗି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଚଲେ ଭଵନ ସଁଗ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ତେହି ଅଵସର ଭଞ୍ଜନ ମହିଭାରା। ହରି ରଘୁବଂସ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାରା ॥
ପିତା ବଚନ ତଜି ରାଜୁ ଉଦାସୀ। ଦଣ୍ଡକ ବନ ବିଚରତ ଅବିନାସୀ ॥
ଦୋ. ହ୍ଦଯଁ ବିଚାରତ ଜାତ ହର କେହି ବିଧି ଦରସନୁ ହୋଇ।
ଗୁପ୍ତ ରୁପ ଅଵତରେଉ ପ୍ରଭୁ ଗେଁ ଜାନ ସବୁ କୋଇ ॥ 48(କ) ॥
ସୋ. ସଙ୍କର ଉର ଅତି ଛୋଭୁ ସତୀ ନ ଜାନହିଂ ମରମୁ ସୋଇ ॥
ତୁଲସୀ ଦରସନ ଲୋଭୁ ମନ ଡରୁ ଲୋଚନ ଲାଲଚୀ ॥ 48(ଖ) ॥
ରାଵନ ମରନ ମନୁଜ କର ଜାଚା। ପ୍ରଭୁ ବିଧି ବଚନୁ କୀନ୍ହ ଚହ ସାଚା ॥
ଜୌଂ ନହିଂ ଜାଉଁ ରହି ପଛିତାଵା। କରତ ବିଚାରୁ ନ ବନତ ବନାଵା ॥
ଏହି ବିଧି ଭେ ସୋଚବସ ଈସା। ତେହି ସମଯ ଜାଇ ଦସସୀସା ॥
ଲୀନ୍ହ ନୀଚ ମାରୀଚହି ସଙ୍ଗା। ଭଯୁ ତୁରତ ସୋଇ କପଟ କୁରଙ୍ଗା ॥
କରି ଛଲୁ ମୂଢ़ ହରୀ ବୈଦେହୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ତସ ବିଦିତ ନ ତେହୀ ॥
ମୃଗ ବଧି ବନ୍ଧୁ ସହିତ ହରି ଆଏ। ଆଶ୍ରମୁ ଦେଖି ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ବିରହ ବିକଲ ନର ଇଵ ରଘୁରାଈ। ଖୋଜତ ବିପିନ ଫିରତ ଦୌ ଭାଈ ॥
କବହୂଁ ଜୋଗ ବିଯୋଗ ନ ଜାକେଂ। ଦେଖା ପ୍ରଗଟ ବିରହ ଦୁଖ ତାକେମ୍ ॥
ଦୋ. ଅତି ଵିଚିତ୍ର ରଘୁପତି ଚରିତ ଜାନହିଂ ପରମ ସୁଜାନ।
ଜେ ମତିମନ୍ଦ ବିମୋହ ବସ ହୃଦଯଁ ଧରହିଂ କଛୁ ଆନ ॥ 49 ॥
ସମ୍ଭୁ ସମଯ ତେହି ରାମହି ଦେଖା। ଉପଜା ହିଯଁ ଅତି ହରପୁ ବିସେଷା ॥
ଭରି ଲୋଚନ ଛବିସିନ୍ଧୁ ନିହାରୀ। କୁସମଯ ଜାନିନ କୀନ୍ହି ଚିନ୍ହାରୀ ॥
ଜଯ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଜଗ ପାଵନ। ଅସ କହି ଚଲେଉ ମନୋଜ ନସାଵନ ॥
ଚଲେ ଜାତ ସିଵ ସତୀ ସମେତା। ପୁନି ପୁନି ପୁଲକତ କୃପାନିକେତା ॥
ସତୀଂ ସୋ ଦସା ସମ୍ଭୁ କୈ ଦେଖୀ। ଉର ଉପଜା ସନ୍ଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ସଙ୍କରୁ ଜଗତବନ୍ଦ୍ଯ ଜଗଦୀସା। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ନାଵତ ସୀସା ॥
ତିନ୍ହ ନୃପସୁତହି ନହ ପରନାମା। କହି ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ପରଧାମା ॥
ଭେ ମଗନ ଛବି ତାସୁ ବିଲୋକୀ। ଅଜହୁଁ ପ୍ରୀତି ଉର ରହତି ନ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ଵ୍ଯାପକ ବିରଜ ଅଜ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଭେଦ।
ସୋ କି ଦେହ ଧରି ହୋଇ ନର ଜାହି ନ ଜାନତ ଵେଦ ॥ 50 ॥
ବିଷ୍ନୁ ଜୋ ସୁର ହିତ ନରତନୁ ଧାରୀ। ସୌ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜଥା ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଖୋଜି ସୋ କି ଅଗ୍ଯ ଇଵ ନାରୀ। ଗ୍ଯାନଧାମ ଶ୍ରୀପତି ଅସୁରାରୀ ॥
ସମ୍ଭୁଗିରା ପୁନି ମୃଷା ନ ହୋଈ। ସିଵ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜାନ ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ ସଂସଯ ମନ ଭଯୁ ଅପାରା। ହୋଈ ନ ହୃଦଯଁ ପ୍ରବୋଧ ପ୍ରଚାରା ॥
ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ଭଵାନୀ। ହର ଅନ୍ତରଜାମୀ ସବ ଜାନୀ ॥
ସୁନହି ସତୀ ତଵ ନାରି ସୁଭ୍AU। ସଂସଯ ଅସ ନ ଧରିଅ ଉର କ୍AU ॥
ଜାସୁ କଥା କୁଭଞ୍ଜ ରିଷି ଗାଈ। ଭଗତି ଜାସୁ ମୈଂ ମୁନିହି ସୁନାଈ ॥
ସୌ ମମ ଇଷ୍ଟଦେଵ ରଘୁବୀରା। ସେଵତ ଜାହି ସଦା ମୁନି ଧୀରା ॥
ଛଂ. ମୁନି ଧୀର ଜୋଗୀ ସିଦ୍ଧ ସନ୍ତତ ବିମଲ ମନ ଜେହି ଧ୍ଯାଵହୀଂ।
କହି ନେତି ନିଗମ ପୁରାନ ଆଗମ ଜାସୁ କୀରତି ଗାଵହୀମ୍ ॥
ସୋଇ ରାମୁ ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ଭୁଵନ ନିକାଯ ପତି ମାଯା ଧନୀ।
ଅଵତରେଉ ଅପନେ ଭଗତ ହିତ ନିଜତନ୍ତ୍ର ନିତ ରଘୁକୁଲମନି ॥
ସୋ. ଲାଗ ନ ଉର ଉପଦେସୁ ଜଦପି କହେଉ ସିଵଁ ବାର ବହୁ।
ବୋଲେ ବିହସି ମହେସୁ ହରିମାଯା ବଲୁ ଜାନି ଜିଯଁ ॥ 51 ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେଂ ମନ ଅତି ସନ୍ଦେହୂ। ତୌ କିନ ଜାଇ ପରୀଛା ଲେହୂ ॥
ତବ ଲଗି ବୈଠ ଅହୁଁ ବଟଛାହିଂ। ଜବ ଲଗି ତୁମ୍ହ ଐହହୁ ମୋହି ପାହୀ ॥
ଜୈସେଂ ଜାଇ ମୋହ ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କରେହୁ ସୋ ଜତନୁ ବିବେକ ବିଚାରୀ ॥
ଚଲୀଂ ସତୀ ସିଵ ଆଯସୁ ପାଈ। କରହିଂ ବିଚାରୁ କରୌଂ କା ଭାଈ ॥
ଇହାଁ ସମ୍ଭୁ ଅସ ମନ ଅନୁମାନା। ଦଚ୍ଛସୁତା କହୁଁ ନହିଂ କଲ୍ଯାନା ॥
ମୋରେହୁ କହେଂ ନ ସଂସଯ ଜାହୀଂ। ବିଧୀ ବିପରୀତ ଭଲାଈ ନାହୀମ୍ ॥
ହୋଇହି ସୋଇ ଜୋ ରାମ ରଚି ରାଖା। କୋ କରି ତର୍କ ବଢ़ଆଵୈ ସାଖା ॥
ଅସ କହି ଲଗେ ଜପନ ହରିନାମା। ଗୀ ସତୀ ଜହଁ ପ୍ରଭୁ ସୁଖଧାମା ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ହୃଦଯଁ ଵିଚାରୁ କରି ଧରି ସୀତା କର ରୁପ।
ଆଗେଂ ହୋଇ ଚଲି ପନ୍ଥ ତେହି ଜେହିଂ ଆଵତ ନରଭୂପ ॥ 52 ॥
ଲଛିମନ ଦୀଖ ଉମାକୃତ ବେଷା ଚକିତ ଭେ ଭ୍ରମ ହୃଦଯଁ ବିସେଷା ॥
କହି ନ ସକତ କଛୁ ଅତି ଗମ୍ଭୀରା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ଜାନତ ମତିଧୀରା ॥
ସତୀ କପଟୁ ଜାନେଉ ସୁରସ୍ଵାମୀ। ସବଦରସୀ ସବ ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ସୁମିରତ ଜାହି ମିଟି ଅଗ୍ଯାନା। ସୋଇ ସରବଗ୍ଯ ରାମୁ ଭଗଵାନା ॥
ସତୀ କୀନ୍ହ ଚହ ତହଁହୁଁ ଦୁର୍AU। ଦେଖହୁ ନାରି ସୁଭାଵ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲୁ ହୃଦଯଁ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ବିହସି ରାମୁ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଜୋରି ପାନି ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୂ। ପିତା ସମେତ ଲୀନ୍ହ ନିଜ ନାମୂ ॥
କହେଉ ବହୋରି କହାଁ ବୃଷକେତୂ। ବିପିନ ଅକେଲି ଫିରହୁ କେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବଚନ ମୃଦୁ ଗୂଢ़ ସୁନି ଉପଜା ଅତି ସଙ୍କୋଚୁ।
ସତୀ ସଭୀତ ମହେସ ପହିଂ ଚଲୀଂ ହୃଦଯଁ ବଡ़ ସୋଚୁ ॥ 53 ॥
ମୈଂ ସଙ୍କର କର କହା ନ ମାନା। ନିଜ ଅଗ୍ଯାନୁ ରାମ ପର ଆନା ॥
ଜାଇ ଉତରୁ ଅବ ଦେହୁଁ କାହା। ଉର ଉପଜା ଅତି ଦାରୁନ ଦାହା ॥
ଜାନା ରାମ ସତୀଂ ଦୁଖୁ ପାଵା। ନିଜ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ପ୍ରଗଟି ଜନାଵା ॥
ସତୀଂ ଦୀଖ କୌତୁକୁ ମଗ ଜାତା। ଆଗେଂ ରାମୁ ସହିତ ଶ୍ରୀ ଭ୍ରାତା ॥
ଫିରି ଚିତଵା ପାଛେଂ ପ୍ରଭୁ ଦେଖା। ସହିତ ବନ୍ଧୁ ସିଯ ସୁନ୍ଦର ଵେଷା ॥
ଜହଁ ଚିତଵହିଂ ତହଁ ପ୍ରଭୁ ଆସୀନା। ସେଵହିଂ ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ପ୍ରବୀନା ॥
ଦେଖେ ସିଵ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ଅନେକା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ବନ୍ଦତ ଚରନ କରତ ପ୍ରଭୁ ସେଵା। ବିବିଧ ବେଷ ଦେଖେ ସବ ଦେଵା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବିଧାତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଦେଖୀଂ ଅମିତ ଅନୂପ।
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ବେଷ ଅଜାଦି ସୁର ତେହି ତେହି ତନ ଅନୁରୂପ ॥ 54 ॥
ଦେଖେ ଜହଁ ତହଁ ରଘୁପତି ଜେତେ। ସକ୍ତିନ୍ହ ସହିତ ସକଲ ସୁର ତେତେ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ଜୋ ସଂସାରା। ଦେଖେ ସକଲ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ପୂଜହିଂ ପ୍ରଭୁହି ଦେଵ ବହୁ ବେଷା। ରାମ ରୂପ ଦୂସର ନହିଂ ଦେଖା ॥
ଅଵଲୋକେ ରଘୁପତି ବହୁତେରେ। ସୀତା ସହିତ ନ ବେଷ ଘନେରେ ॥
ସୋଇ ରଘୁବର ସୋଇ ଲଛିମନୁ ସୀତା। ଦେଖି ସତୀ ଅତି ଭୀ ସଭୀତା ॥
ହୃଦଯ କମ୍ପ ତନ ସୁଧି କଛୁ ନାହୀଂ। ନଯନ ମୂଦି ବୈଠୀଂ ମଗ ମାହୀମ୍ ॥
ବହୁରି ବିଲୋକେଉ ନଯନ ଉଘାରୀ। କଛୁ ନ ଦୀଖ ତହଁ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ନାଇ ରାମ ପଦ ସୀସା। ଚଲୀଂ ତହାଁ ଜହଁ ରହେ ଗିରୀସା ॥
ଦୋ. ଗୀ ସମୀପ ମହେସ ତବ ହଁସି ପୂଛୀ କୁସଲାତ।
ଲୀନ୍ହୀ ପରୀଛା କଵନ ବିଧି କହହୁ ସତ୍ଯ ସବ ବାତ ॥ 55 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସତୀଂ ସମୁଝି ରଘୁବୀର ପ୍ରଭ୍AU। ଭଯ ବସ ସିଵ ସନ କୀନ୍ହ ଦୁର୍AU ॥
କଛୁ ନ ପରୀଛା ଲୀନ୍ହି ଗୋସାଈ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ତୁମ୍ହାରିହି ନାଈ ॥
ଜୋ ତୁମ୍ହ କହା ସୋ ମୃଷା ନ ହୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରତୀତି ଅତି ସୋଈ ॥
ତବ ସଙ୍କର ଦେଖେଉ ଧରି ଧ୍ଯାନା। ସତୀଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ଚରିତ ସବ ଜାନା ॥
ବହୁରି ରାମମାଯହି ସିରୁ ନାଵା। ପ୍ରେରି ସତିହି ଜେହିଂ ଝୂଁଠ କହାଵା ॥
ହରି ଇଚ୍ଛା ଭାଵୀ ବଲଵାନା। ହୃଦଯଁ ବିଚାରତ ସମ୍ଭୁ ସୁଜାନା ॥
ସତୀଂ କୀନ୍ହ ସୀତା କର ବେଷା। ସିଵ ଉର ଭଯୁ ବିଷାଦ ବିସେଷା ॥
ଜୌଂ ଅବ କରୁଁ ସତୀ ସନ ପ୍ରୀତୀ। ମିଟି ଭଗତି ପଥୁ ହୋଇ ଅନୀତୀ ॥
ଦୋ. ପରମ ପୁନୀତ ନ ଜାଇ ତଜି କିଏଁ ପ୍ରେମ ବଡ़ ପାପୁ।
ପ୍ରଗଟି ନ କହତ ମହେସୁ କଛୁ ହୃଦଯଁ ଅଧିକ ସନ୍ତାପୁ ॥ 56 ॥
ତବ ସଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ସୁମିରତ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଅସ ଆଵା ॥
ଏହିଂ ତନ ସତିହି ଭେଟ ମୋହି ନାହୀଂ। ସିଵ ସଙ୍କଲ୍ପୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସଙ୍କରୁ ମତିଧୀରା। ଚଲେ ଭଵନ ସୁମିରତ ରଘୁବୀରା ॥
ଚଲତ ଗଗନ ଭୈ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜଯ ମହେସ ଭଲି ଭଗତି ଦୃଢ़ଆଈ ॥
ଅସ ପନ ତୁମ୍ହ ବିନୁ କରି କୋ ଆନା। ରାମଭଗତ ସମରଥ ଭଗଵାନା ॥
ସୁନି ନଭଗିରା ସତୀ ଉର ସୋଚା। ପୂଛା ସିଵହି ସମେତ ସକୋଚା ॥
କୀନ୍ହ କଵନ ପନ କହହୁ କୃପାଲା। ସତ୍ଯଧାମ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଜଦପି ସତୀଂ ପୂଛା ବହୁ ଭାଁତୀ। ତଦପି ନ କହେଉ ତ୍ରିପୁର ଆରାତୀ ॥
ଦୋ. ସତୀଂ ହୃଦଯ ଅନୁମାନ କିଯ ସବୁ ଜାନେଉ ସର୍ବଗ୍ଯ।
କୀନ୍ହ କପଟୁ ମୈଂ ସମ୍ଭୁ ସନ ନାରି ସହଜ ଜଡ़ ଅଗ୍ଯ ॥ 57କ ॥
ହୃଦଯଁ ସୋଚୁ ସମୁଝତ ନିଜ କରନୀ। ଚିନ୍ତା ଅମିତ ଜାଇ ନହି ବରନୀ ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ସିଵ ପରମ ଅଗାଧା। ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ମୋର ଅପରାଧା ॥
ସଙ୍କର ରୁଖ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ପ୍ରଭୁ ମୋହି ତଜେଉ ହୃଦଯଁ ଅକୁଲାନୀ ॥
ନିଜ ଅଘ ସମୁଝି ନ କଛୁ କହି ଜାଈ। ତପି ଅଵାଁ ଇଵ ଉର ଅଧିକାଈ ॥
ସତିହି ସସୋଚ ଜାନି ବୃଷକେତୂ। କହୀଂ କଥା ସୁନ୍ଦର ସୁଖ ହେତୂ ॥
ବରନତ ପନ୍ଥ ବିବିଧ ଇତିହାସା। ବିସ୍ଵନାଥ ପହୁଁଚେ କୈଲାସା ॥
ତହଁ ପୁନି ସମ୍ଭୁ ସମୁଝି ପନ ଆପନ। ବୈଠେ ବଟ ତର କରି କମଲାସନ ॥
ସଙ୍କର ସହଜ ସରୁପ ସଂହାରା। ଲାଗି ସମାଧି ଅଖଣ୍ଡ ଅପାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବସହି କୈଲାସ ତବ ଅଧିକ ସୋଚୁ ମନ ମାହିଂ।
ମରମୁ ନ କୋଊ ଜାନ କଛୁ ଜୁଗ ସମ ଦିଵସ ସିରାହିମ୍ ॥ 58 ॥
ନିତ ନଵ ସୋଚୁ ସତୀଂ ଉର ଭାରା। କବ ଜୈହୁଁ ଦୁଖ ସାଗର ପାରା ॥
ମୈଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ରଘୁପତି ଅପମାନା। ପୁନିପତି ବଚନୁ ମୃଷା କରି ଜାନା ॥
ସୋ ଫଲୁ ମୋହି ବିଧାତାଁ ଦୀନ୍ହା। ଜୋ କଛୁ ଉଚିତ ରହା ସୋଇ କୀନ୍ହା ॥
ଅବ ବିଧି ଅସ ବୂଝିଅ ନହି ତୋହୀ। ସଙ୍କର ବିମୁଖ ଜିଆଵସି ମୋହୀ ॥
କହି ନ ଜାଈ କଛୁ ହୃଦଯ ଗଲାନୀ। ମନ ମହୁଁ ରାମାହି ସୁମିର ସଯାନୀ ॥
ଜୌ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲୁ କହାଵା। ଆରତୀ ହରନ ବେଦ ଜସୁ ଗାଵା ॥
ତୌ ମୈଂ ବିନଯ କରୁଁ କର ଜୋରୀ। ଛୂଟୁ ବେଗି ଦେହ ଯହ ମୋରୀ ॥
ଜୌଂ ମୋରେ ସିଵ ଚରନ ସନେହୂ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ସତ୍ଯ ବ୍ରତୁ ଏହୂ ॥
ଦୋ. ତୌ ସବଦରସୀ ସୁନିଅ ପ୍ରଭୁ କରୁ ସୋ ବେଗି ଉପାଇ।
ହୋଇ ମରନୁ ଜେହୀ ବିନହିଂ ଶ୍ରମ ଦୁସହ ବିପତ୍ତି ବିହାଇ ॥ 59 ॥
ସୋ. ଜଲୁ ପଯ ସରିସ ବିକାଇ ଦେଖହୁ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ଭଲି।
ବିଲଗ ହୋଇ ରସୁ ଜାଇ କପଟ ଖଟାଈ ପରତ ପୁନି ॥ 57ଖ ॥
ଏହି ବିଧି ଦୁଖିତ ପ୍ରଜେସକୁମାରୀ। ଅକଥନୀଯ ଦାରୁନ ଦୁଖୁ ଭାରୀ ॥
ବୀତେଂ ସମ୍ବତ ସହସ ସତାସୀ। ତଜୀ ସମାଧି ସମ୍ଭୁ ଅବିନାସୀ ॥
ରାମ ନାମ ସିଵ ସୁମିରନ ଲାଗେ। ଜାନେଉ ସତୀଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ॥
ଜାଇ ସମ୍ଭୁ ପଦ ବନ୍ଦନୁ କୀନ୍ହୀ। ସନମୁଖ ସଙ୍କର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲଗେ କହନ ହରିକଥା ରସାଲା। ଦଚ୍ଛ ପ୍ରଜେସ ଭେ ତେହି କାଲା ॥
ଦେଖା ବିଧି ବିଚାରି ସବ ଲାଯକ। ଦଚ୍ଛହି କୀନ୍ହ ପ୍ରଜାପତି ନାଯକ ॥
ବଡ़ ଅଧିକାର ଦଚ୍ଛ ଜବ ପାଵା। ଅତି ଅଭିମାନୁ ହୃଦଯଁ ତବ ଆଵା ॥
ନହିଂ କୌ ଅସ ଜନମା ଜଗ ମାହୀଂ। ପ୍ରଭୁତା ପାଇ ଜାହି ମଦ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଦଚ୍ଛ ଲିଏ ମୁନି ବୋଲି ସବ କରନ ଲଗେ ବଡ़ ଜାଗ।
ନେଵତେ ସାଦର ସକଲ ସୁର ଜେ ପାଵତ ମଖ ଭାଗ ॥ 60 ॥
କିନ୍ନର ନାଗ ସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବା। ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଚଲେ ସୁର ସର୍ବା ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଞ୍ଚି ମହେସୁ ବିହାଈ। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ଜାନ ବନାଈ ॥
ସତୀଂ ବିଲୋକେ ବ୍ଯୋମ ବିମାନା। ଜାତ ଚଲେ ସୁନ୍ଦର ବିଧି ନାନା ॥
ସୁର ସୁନ୍ଦରୀ କରହିଂ କଲ ଗାନା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ଛୂଟହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ପୂଛେଉ ତବ ସିଵଁ କହେଉ ବଖାନୀ। ପିତା ଜଗ୍ଯ ସୁନି କଛୁ ହରଷାନୀ ॥
ଜୌଂ ମହେସୁ ମୋହି ଆଯସୁ ଦେହୀଂ। କୁଛ ଦିନ ଜାଇ ରହୌଂ ମିସ ଏହୀମ୍ ॥
ପତି ପରିତ୍ଯାଗ ହୃଦଯ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। କହି ନ ନିଜ ଅପରାଧ ବିଚାରୀ ॥
ବୋଲୀ ସତୀ ମନୋହର ବାନୀ। ଭଯ ସଙ୍କୋଚ ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ ॥
ଦୋ. ପିତା ଭଵନ ଉତ୍ସଵ ପରମ ଜୌଂ ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ହୋଇ।
ତୌ ମୈ ଜାଉଁ କୃପାଯତନ ସାଦର ଦେଖନ ସୋଇ ॥ 61 ॥
କହେହୁ ନୀକ ମୋରେହୁଁ ମନ ଭାଵା। ଯହ ଅନୁଚିତ ନହିଂ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
ଦଚ୍ଛ ସକଲ ନିଜ ସୁତା ବୋଲାଈ। ହମରେଂ ବଯର ତୁମ୍ହୁ ବିସରାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମସଭାଁ ହମ ସନ ଦୁଖୁ ମାନା। ତେହି ତେଂ ଅଜହୁଁ କରହିଂ ଅପମାନା ॥
ଜୌଂ ବିନୁ ବୋଲେଂ ଜାହୁ ଭଵାନୀ। ରହି ନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ନ କାନୀ ॥
ଜଦପି ମିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପିତୁ ଗୁର ଗେହା। ଜାଇଅ ବିନୁ ବୋଲେହୁଁ ନ ସଁଦେହା ॥
ତଦପି ବିରୋଧ ମାନ ଜହଁ କୋଈ। ତହାଁ ଗେଁ କଲ୍ଯାନୁ ନ ହୋଈ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ସମ୍ଭୁ ସମୁଝାଵା। ଭାଵୀ ବସ ନ ଗ୍ଯାନୁ ଉର ଆଵା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ଜାହୁ ଜୋ ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ନହିଂ ଭଲି ବାତ ହମାରେ ଭାଏଁ ॥
ଦୋ. କହି ଦେଖା ହର ଜତନ ବହୁ ରହି ନ ଦଚ୍ଛକୁମାରି।
ଦିଏ ମୁଖ୍ଯ ଗନ ସଙ୍ଗ ତବ ବିଦା କୀନ୍ହ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ 62 ॥
ପିତା ଭଵନ ଜବ ଗୀ ଭଵାନୀ। ଦଚ୍ଛ ତ୍ରାସ କାହୁଁ ନ ସନମାନୀ ॥
ସାଦର ଭଲେହିଂ ମିଲୀ ଏକ ମାତା। ଭଗିନୀଂ ମିଲୀଂ ବହୁତ ମୁସୁକାତା ॥
ଦଚ୍ଛ ନ କଛୁ ପୂଛୀ କୁସଲାତା। ସତିହି ବିଲୋକି ଜରେ ସବ ଗାତା ॥
ସତୀଂ ଜାଇ ଦେଖେଉ ତବ ଜାଗା। କତହୁଁ ନ ଦୀଖ ସମ୍ଭୁ କର ଭାଗା ॥
ତବ ଚିତ ଚଢ़ଏଉ ଜୋ ସଙ୍କର କହେଊ। ପ୍ରଭୁ ଅପମାନୁ ସମୁଝି ଉର ଦହେଊ ॥
ପାଛିଲ ଦୁଖୁ ନ ହୃଦଯଁ ଅସ ବ୍ଯାପା। ଜସ ଯହ ଭଯୁ ମହା ପରିତାପା ॥
ଜଦ୍ଯପି ଜଗ ଦାରୁନ ଦୁଖ ନାନା। ସବ ତେଂ କଠିନ ଜାତି ଅଵମାନା ॥
ସମୁଝି ସୋ ସତିହି ଭଯୁ ଅତି କ୍ରୋଧା। ବହୁ ବିଧି ଜନନୀଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରବୋଧା ॥
ଦୋ. ସିଵ ଅପମାନୁ ନ ଜାଇ ସହି ହୃଦଯଁ ନ ହୋଇ ପ୍ରବୋଧ।
ସକଲ ସଭହି ହଠି ହଟକି ତବ ବୋଲୀଂ ବଚନ ସକ୍ରୋଧ ॥ 63 ॥
ସୁନହୁ ସଭାସଦ ସକଲ ମୁନିନ୍ଦା। କହୀ ସୁନୀ ଜିନ୍ହ ସଙ୍କର ନିନ୍ଦା ॥
ସୋ ଫଲୁ ତୁରତ ଲହବ ସବ କାହୂଁ। ଭଲୀ ଭାଁତି ପଛିତାବ ପିତାହୂଁ ॥
ସନ୍ତ ସମ୍ଭୁ ଶ୍ରୀପତି ଅପବାଦା। ସୁନିଅ ଜହାଁ ତହଁ ଅସି ମରଜାଦା ॥
କାଟିଅ ତାସୁ ଜୀଭ ଜୋ ବସାଈ। ଶ୍ରଵନ ମୂଦି ନ ତ ଚଲିଅ ପରାଈ ॥
ଜଗଦାତମା ମହେସୁ ପୁରାରୀ। ଜଗତ ଜନକ ସବ କେ ହିତକାରୀ ॥
ପିତା ମନ୍ଦମତି ନିନ୍ଦତ ତେହୀ। ଦଚ୍ଛ ସୁକ୍ର ସମ୍ଭଵ ଯହ ଦେହୀ ॥
ତଜିହୁଁ ତୁରତ ଦେହ ତେହି ହେତୂ। ଉର ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ କହି ଜୋଗ ଅଗିନି ତନୁ ଜାରା। ଭଯୁ ସକଲ ମଖ ହାହାକାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ମରନୁ ସୁନି ସମ୍ଭୁ ଗନ ଲଗେ କରନ ମଖ ଖୀସ।
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ବିଲୋକି ଭୃଗୁ ରଚ୍ଛା କୀନ୍ହି ମୁନୀସ ॥ 64 ॥
ସମାଚାର ସବ ସଙ୍କର ପାଏ। ବୀରଭଦ୍ରୁ କରି କୋପ ପଠାଏ ॥
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ଜାଇ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହା। ସକଲ ସୁରନ୍ହ ବିଧିଵତ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଭେ ଜଗବିଦିତ ଦଚ୍ଛ ଗତି ସୋଈ। ଜସି କଛୁ ସମ୍ଭୁ ବିମୁଖ କୈ ହୋଈ ॥
ଯହ ଇତିହାସ ସକଲ ଜଗ ଜାନୀ। ତାତେ ମୈଂ ସଞ୍ଛେପ ବଖାନୀ ॥
ସତୀଂ ମରତ ହରି ସନ ବରୁ ମାଗା। ଜନମ ଜନମ ସିଵ ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ତେହି କାରନ ହିମଗିରି ଗୃହ ଜାଈ। ଜନମୀଂ ପାରବତୀ ତନୁ ପାଈ ॥
ଜବ ତେଂ ଉମା ସୈଲ ଗୃହ ଜାଈଂ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସମ୍ପତି ତହଁ ଛାଈ ॥
ଜହଁ ତହଁ ମୁନିନ୍ହ ସୁଆଶ୍ରମ କୀନ୍ହେ। ଉଚିତ ବାସ ହିମ ଭୂଧର ଦୀନ୍ହେ ॥
ଦୋ. ସଦା ସୁମନ ଫଲ ସହିତ ସବ ଦ୍ରୁମ ନଵ ନାନା ଜାତି।
ପ୍ରଗଟୀଂ ସୁନ୍ଦର ସୈଲ ପର ମନି ଆକର ବହୁ ଭାଁତି ॥ 65 ॥
ସରିତା ସବ ପୁନିତ ଜଲୁ ବହହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ମଧୁପ ସୁଖୀ ସବ ରହହୀମ୍ ॥
ସହଜ ବଯରୁ ସବ ଜୀଵନ୍ହ ତ୍ଯାଗା। ଗିରି ପର ସକଲ କରହିଂ ଅନୁରାଗା ॥
ସୋହ ସୈଲ ଗିରିଜା ଗୃହ ଆଏଁ। ଜିମି ଜନୁ ରାମଭଗତି କେ ପାଏଁ ॥
ନିତ ନୂତନ ମଙ୍ଗଲ ଗୃହ ତାସୂ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ଗାଵହିଂ ଜସୁ ଜାସୂ ॥
ନାରଦ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। କୌତୁକହୀଂ ଗିରି ଗେହ ସିଧାଏ ॥
ସୈଲରାଜ ବଡ़ ଆଦର କୀନ୍ହା। ପଦ ପଖାରି ବର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ନାରି ସହିତ ମୁନି ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ଚରନ ସଲିଲ ସବୁ ଭଵନୁ ସିଞ୍ଚାଵା ॥
ନିଜ ସୌଭାଗ୍ଯ ବହୁତ ଗିରି ବରନା। ସୁତା ବୋଲି ମେଲୀ ମୁନି ଚରନା ॥
ଦୋ. ତ୍ରିକାଲଗ୍ଯ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ ଗତି ସର୍ବତ୍ର ତୁମ୍ହାରି ॥
କହହୁ ସୁତା କେ ଦୋଷ ଗୁନ ମୁନିବର ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ 66 ॥
କହ ମୁନି ବିହସି ଗୂଢ़ ମୃଦୁ ବାନୀ। ସୁତା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ସୁନ୍ଦର ସହଜ ସୁସୀଲ ସଯାନୀ। ନାମ ଉମା ଅମ୍ବିକା ଭଵାନୀ ॥
ସବ ଲଚ୍ଛନ ସମ୍ପନ୍ନ କୁମାରୀ। ହୋଇହି ସନ୍ତତ ପିଯହି ପିଆରୀ ॥
ସଦା ଅଚଲ ଏହି କର ଅହିଵାତା। ଏହି ତେଂ ଜସୁ ପୈହହିଂ ପିତୁ ମାତା ॥
ହୋଇହି ପୂଜ୍ଯ ସକଲ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି ସେଵତ କଛୁ ଦୁର୍ଲଭ ନାହୀମ୍ ॥
ଏହି କର ନାମୁ ସୁମିରି ସଂସାରା। ତ୍ରିଯ ଚଢ़ହହିଁ ପତିବ୍ରତ ଅସିଧାରା ॥
ସୈଲ ସୁଲଚ୍ଛନ ସୁତା ତୁମ୍ହାରୀ। ସୁନହୁ ଜେ ଅବ ଅଵଗୁନ ଦୁଇ ଚାରୀ ॥
ଅଗୁନ ଅମାନ ମାତୁ ପିତୁ ହୀନା। ଉଦାସୀନ ସବ ସଂସଯ ଛୀନା ॥
ଦୋ. ଜୋଗୀ ଜଟିଲ ଅକାମ ମନ ନଗନ ଅମଙ୍ଗଲ ବେଷ ॥
ଅସ ସ୍ଵାମୀ ଏହି କହଁ ମିଲିହି ପରୀ ହସ୍ତ ଅସି ରେଖ ॥ 67 ॥
ସୁନି ମୁନି ଗିରା ସତ୍ଯ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦୁଖ ଦମ୍ପତିହି ଉମା ହରଷାନୀ ॥
ନାରଦହୁଁ ଯହ ଭେଦୁ ନ ଜାନା। ଦସା ଏକ ସମୁଝବ ବିଲଗାନା ॥
ସକଲ ସଖୀଂ ଗିରିଜା ଗିରି ମୈନା। ପୁଲକ ସରୀର ଭରେ ଜଲ ନୈନା ॥
ହୋଇ ନ ମୃଷା ଦେଵରିଷି ଭାଷା। ଉମା ସୋ ବଚନୁ ହୃଦଯଁ ଧରି ରାଖା ॥
ଉପଜେଉ ସିଵ ପଦ କମଲ ସନେହୂ। ମିଲନ କଠିନ ମନ ଭା ସନ୍ଦେହୂ ॥
ଜାନି କୁଅଵସରୁ ପ୍ରୀତି ଦୁରାଈ। ସଖୀ ଉଛଁଗ ବୈଠୀ ପୁନି ଜାଈ ॥
ଝୂଠି ନ ହୋଇ ଦେଵରିଷି ବାନୀ। ସୋଚହି ଦମ୍ପତି ସଖୀଂ ସଯାନୀ ॥
ଉର ଧରି ଧୀର କହି ଗିରିର୍AU। କହହୁ ନାଥ କା କରିଅ ଉପ୍AU ॥
ଦୋ. କହ ମୁନୀସ ହିମଵନ୍ତ ସୁନୁ ଜୋ ବିଧି ଲିଖା ଲିଲାର।
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ମୁନି କୌ ନ ମେଟନିହାର ॥ 68 ॥
ତଦପି ଏକ ମୈଂ କହୁଁ ଉପାଈ। ହୋଇ କରୈ ଜୌଂ ଦୈଉ ସହାଈ ॥
ଜସ ବରୁ ମୈଂ ବରନେଉଁ ତୁମ୍ହ ପାହୀଂ। ମିଲହି ଉମହି ତସ ସଂସଯ ନାହୀମ୍ ॥
ଜେ ଜେ ବର କେ ଦୋଷ ବଖାନେ। ତେ ସବ ସିଵ ପହି ମୈଂ ଅନୁମାନେ ॥
ଜୌଂ ବିବାହୁ ସଙ୍କର ସନ ହୋଈ। ଦୋଷୁ ଗୁନ ସମ କହ ସବୁ କୋଈ ॥
ଜୌଂ ଅହି ସେଜ ସଯନ ହରି କରହୀଂ। ବୁଧ କଛୁ ତିନ୍ହ କର ଦୋଷୁ ନ ଧରହୀମ୍ ॥
ଭାନୁ କୃସାନୁ ସର୍ବ ରସ ଖାହୀଂ। ତିନ୍ହ କହଁ ମନ୍ଦ କହତ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ସୁଭ ଅରୁ ଅସୁଭ ସଲିଲ ସବ ବହୀ। ସୁରସରି କୌ ଅପୁନୀତ ନ କହୀ ॥
ସମରଥ କହୁଁ ନହିଂ ଦୋଷୁ ଗୋସାଈ। ରବି ପାଵକ ସୁରସରି କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ଅସ ହିସିଷା କରହିଂ ନର ଜଡ़ଇ ବିବେକ ଅଭିମାନ।
ପରହିଂ କଲପ ଭରି ନରକ ମହୁଁ ଜୀଵ କି ଈସ ସମାନ ॥ 69 ॥
ସୁରସରି ଜଲ କୃତ ବାରୁନି ଜାନା। କବହୁଁ ନ ସନ୍ତ କରହିଂ ତେହି ପାନା ॥
ସୁରସରି ମିଲେଂ ସୋ ପାଵନ ଜୈସେଂ। ଈସ ଅନୀସହି ଅନ୍ତରୁ ତୈସେମ୍ ॥
ସମ୍ଭୁ ସହଜ ସମରଥ ଭଗଵାନା। ଏହି ବିବାହଁ ସବ ବିଧି କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୁରାରାଧ୍ଯ ପୈ ଅହହିଂ ମହେସୂ। ଆସୁତୋଷ ପୁନି କିଏଁ କଲେସୂ ॥
ଜୌଂ ତପୁ କରୈ କୁମାରି ତୁମ୍ହାରୀ। ଭାଵିଉ ମେଟି ସକହିଂ ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଜଦ୍ଯପି ବର ଅନେକ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି କହଁ ସିଵ ତଜି ଦୂସର ନାହୀମ୍ ॥
ବର ଦାଯକ ପ୍ରନତାରତି ଭଞ୍ଜନ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ସେଵକ ମନ ରଞ୍ଜନ ॥
ଇଚ୍ଛିତ ଫଲ ବିନୁ ସିଵ ଅଵରାଧେ। ଲହିଅ ନ କୋଟି ଜୋଗ ଜପ ସାଧେମ୍ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ନାରଦ ସୁମିରି ହରି ଗିରିଜହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ।
ହୋଇହି ଯହ କଲ୍ଯାନ ଅବ ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରୀସ ॥ 70 ॥
କହି ଅସ ବ୍ରହ୍ମଭଵନ ମୁନି ଗଯୂ। ଆଗିଲ ଚରିତ ସୁନହୁ ଜସ ଭଯୂ ॥
ପତିହି ଏକାନ୍ତ ପାଇ କହ ମୈନା। ନାଥ ନ ମୈଂ ସମୁଝେ ମୁନି ବୈନା ॥
ଜୌଂ ଘରୁ ବରୁ କୁଲୁ ହୋଇ ଅନୂପା। କରିଅ ବିବାହୁ ସୁତା ଅନୁରୁପା ॥
ନ ତ କନ୍ଯା ବରୁ ରହୁ କୁଆରୀ। କନ୍ତ ଉମା ମମ ପ୍ରାନପିଆରୀ ॥
ଜୌଂ ନ ମିଲହି ବରୁ ଗିରିଜହି ଜୋଗୂ। ଗିରି ଜଡ़ ସହଜ କହିହି ସବୁ ଲୋଗୂ ॥
ସୋଇ ବିଚାରି ପତି କରେହୁ ବିବାହୂ। ଜେହିଂ ନ ବହୋରି ହୋଇ ଉର ଦାହୂ ॥
ଅସ କହି ପରି ଚରନ ଧରି ସୀସା। ବୋଲେ ସହିତ ସନେହ ଗିରୀସା ॥
ବରୁ ପାଵକ ପ୍ରଗଟୈ ସସି ମାହୀଂ। ନାରଦ ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯା ସୋଚୁ ପରିହରହୁ ସବୁ ସୁମିରହୁ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ।
ପାରବତିହି ନିରମଯୁ ଜେହିଂ ସୋଇ କରିହି କଲ୍ଯାନ ॥ 71 ॥
ଅବ ଜୌ ତୁମ୍ହହି ସୁତା ପର ନେହୂ। ତୌ ଅସ ଜାଇ ସିଖାଵନ ଦେହୂ ॥
କରୈ ସୋ ତପୁ ଜେହିଂ ମିଲହିଂ ମହେସୂ। ଆନ ଉପାଯଁ ନ ମିଟହି କଲେସୂ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଗର୍ଭ ସହେତୂ। ସୁନ୍ଦର ସବ ଗୁନ ନିଧି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ ବିଚାରି ତୁମ୍ହ ତଜହୁ ଅସଙ୍କା। ସବହି ଭାଁତି ସଙ୍କରୁ ଅକଲଙ୍କା ॥
ସୁନି ପତି ବଚନ ହରଷି ମନ ମାହୀଂ। ଗୀ ତୁରତ ଉଠି ଗିରିଜା ପାହୀମ୍ ॥
ଉମହି ବିଲୋକି ନଯନ ଭରେ ବାରୀ। ସହିତ ସନେହ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ ॥
ବାରହିଂ ବାର ଲେତି ଉର ଲାଈ। ଗଦଗଦ କଣ୍ଠ ନ କଛୁ କହି ଜାଈ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଭଵାନୀ। ମାତୁ ସୁଖଦ ବୋଲୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁନହି ମାତୁ ମୈଂ ଦୀଖ ଅସ ସପନ ସୁନାଵୁଁ ତୋହି।
ସୁନ୍ଦର ଗୌର ସୁବିପ୍ରବର ଅସ ଉପଦେସେଉ ମୋହି ॥ 72 ॥
କରହି ଜାଇ ତପୁ ସୈଲକୁମାରୀ। ନାରଦ କହା ସୋ ସତ୍ଯ ବିଚାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତହି ପୁନି ଯହ ମତ ଭାଵା। ତପୁ ସୁଖପ୍ରଦ ଦୁଖ ଦୋଷ ନସାଵା ॥
ତପବଲ ରଚି ପ୍ରପଞ୍ଚ ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସମ୍ଭୁ କରହିଂ ସଙ୍ଘାରା। ତପବଲ ସେଷୁ ଧରି ମହିଭାରା ॥
ତପ ଅଧାର ସବ ସୃଷ୍ଟି ଭଵାନୀ। କରହି ଜାଇ ତପୁ ଅସ ଜିଯଁ ଜାନୀ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିସମିତ ମହତାରୀ। ସପନ ସୁନାଯୁ ଗିରିହି ହଁକାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତୁହି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଚଲୀଂ ଉମା ତପ ହିତ ହରଷାଈ ॥
ପ୍ରିଯ ପରିଵାର ପିତା ଅରୁ ମାତା। ଭେ ବିକଲ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାତା ॥
ଦୋ. ବେଦସିରା ମୁନି ଆଇ ତବ ସବହି କହା ସମୁଝାଇ ॥
ପାରବତୀ ମହିମା ସୁନତ ରହେ ପ୍ରବୋଧହି ପାଇ ॥ 73 ॥
ଉର ଧରି ଉମା ପ୍ରାନପତି ଚରନା। ଜାଇ ବିପିନ ଲାଗୀଂ ତପୁ କରନା ॥
ଅତି ସୁକୁମାର ନ ତନୁ ତପ ଜୋଗୂ। ପତି ପଦ ସୁମିରି ତଜେଉ ସବୁ ଭୋଗୂ ॥
ନିତ ନଵ ଚରନ ଉପଜ ଅନୁରାଗା। ବିସରୀ ଦେହ ତପହିଂ ମନୁ ଲାଗା ॥
ସମ୍ବତ ସହସ ମୂଲ ଫଲ ଖାଏ। ସାଗୁ ଖାଇ ସତ ବରଷ ଗଵାଁଏ ॥
କଛୁ ଦିନ ଭୋଜନୁ ବାରି ବତାସା। କିଏ କଠିନ କଛୁ ଦିନ ଉପବାସା ॥
ବେଲ ପାତୀ ମହି ପରି ସୁଖାଈ। ତୀନି ସହସ ସମ୍ବତ ସୋଈ ଖାଈ ॥
ପୁନି ପରିହରେ ସୁଖାନେଉ ପରନା। ଉମହି ନାମ ତବ ଭଯୁ ଅପରନା ॥
ଦେଖି ଉମହି ତପ ଖୀନ ସରୀରା। ବ୍ରହ୍ମଗିରା ଭୈ ଗଗନ ଗଭୀରା ॥
ଦୋ. ଭଯୁ ମନୋରଥ ସୁଫଲ ତଵ ସୁନୁ ଗିରିଜାକୁମାରି।
ପରିହରୁ ଦୁସହ କଲେସ ସବ ଅବ ମିଲିହହିଂ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ 74 ॥
ଅସ ତପୁ କାହୁଁ ନ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ଭୁ ଅନେକ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅବ ଉର ଧରହୁ ବ୍ରହ୍ମ ବର ବାନୀ। ସତ୍ଯ ସଦା ସନ୍ତତ ସୁଚି ଜାନୀ ॥
ଆଵୈ ପିତା ବୋଲାଵନ ଜବହୀଂ। ହଠ ପରିହରି ଘର ଜାଏହୁ ତବହୀମ୍ ॥
ମିଲହିଂ ତୁମ୍ହହି ଜବ ସପ୍ତ ରିଷୀସା। ଜାନେହୁ ତବ ପ୍ରମାନ ବାଗୀସା ॥
ସୁନତ ଗିରା ବିଧି ଗଗନ ବଖାନୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଗିରିଜା ହରଷାନୀ ॥
ଉମା ଚରିତ ସୁନ୍ଦର ମୈଂ ଗାଵା। ସୁନହୁ ସମ୍ଭୁ କର ଚରିତ ସୁହାଵା ॥
ଜବ ତେଂ ସତୀ ଜାଇ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ତବ ସେଂ ସିଵ ମନ ଭଯୁ ବିରାଗା ॥
ଜପହିଂ ସଦା ରଘୁନାଯକ ନାମା। ଜହଁ ତହଁ ସୁନହିଂ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଦୋ. ଚିଦାନନ୍ଦ ସୁଖଧାମ ସିଵ ବିଗତ ମୋହ ମଦ କାମ।
ବିଚରହିଂ ମହି ଧରି ହୃଦଯଁ ହରି ସକଲ ଲୋକ ଅଭିରାମ ॥ 75 ॥
କତହୁଁ ମୁନିନ୍ହ ଉପଦେସହିଂ ଗ୍ଯାନା। କତହୁଁ ରାମ ଗୁନ କରହିଂ ବଖାନା ॥
ଜଦପି ଅକାମ ତଦପି ଭଗଵାନା। ଭଗତ ବିରହ ଦୁଖ ଦୁଖିତ ସୁଜାନା ॥
ଏହି ବିଧି ଗଯୁ କାଲୁ ବହୁ ବୀତୀ। ନିତ ନୈ ହୋଇ ରାମ ପଦ ପ୍ରୀତୀ ॥
ନୈମୁ ପ୍ରେମୁ ସଙ୍କର କର ଦେଖା। ଅବିଚଲ ହୃଦଯଁ ଭଗତି କୈ ରେଖା ॥
ପ୍ରଗଟୈ ରାମୁ କୃତଗ୍ଯ କୃପାଲା। ରୂପ ସୀଲ ନିଧି ତେଜ ବିସାଲା ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ସଙ୍କରହି ସରାହା। ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଅସ ବ୍ରତୁ କୋ ନିରବାହା ॥
ବହୁବିଧି ରାମ ସିଵହି ସମୁଝାଵା। ପାରବତୀ କର ଜନ୍ମୁ ସୁନାଵା ॥
ଅତି ପୁନୀତ ଗିରିଜା କୈ କରନୀ। ବିସ୍ତର ସହିତ କୃପାନିଧି ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ବିନତୀ ମମ ସୁନେହୁ ସିଵ ଜୌଂ ମୋ ପର ନିଜ ନେହୁ।
ଜାଇ ବିବାହହୁ ସୈଲଜହି ଯହ ମୋହି ମାଗେଂ ଦେହୁ ॥ 76 ॥
କହ ସିଵ ଜଦପି ଉଚିତ ଅସ ନାହୀଂ। ନାଥ ବଚନ ପୁନି ମେଟି ନ ଜାହୀମ୍ ॥
ସିର ଧରି ଆଯସୁ କରିଅ ତୁମ୍ହାରା। ପରମ ଧରମୁ ଯହ ନାଥ ହମାରା ॥
ମାତୁ ପିତା ଗୁର ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ବିନହିଂ ବିଚାର କରିଅ ସୁଭ ଜାନୀ ॥
ତୁମ୍ହ ସବ ଭାଁତି ପରମ ହିତକାରୀ। ଅଗ୍ଯା ସିର ପର ନାଥ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ତୋଷେଉ ସୁନି ସଙ୍କର ବଚନା। ଭକ୍ତି ବିବେକ ଧର୍ମ ଜୁତ ରଚନା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ହର ତୁମ୍ହାର ପନ ରହେଊ। ଅବ ଉର ରାଖେହୁ ଜୋ ହମ କହେଊ ॥
ଅନ୍ତରଧାନ ଭେ ଅସ ଭାଷୀ। ସଙ୍କର ସୋଇ ମୂରତି ଉର ରାଖୀ ॥
ତବହିଂ ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଆଏ। ବୋଲେ ପ୍ରଭୁ ଅତି ବଚନ ସୁହାଏ ॥
ଦୋ. ପାରବତୀ ପହିଂ ଜାଇ ତୁମ୍ହ ପ୍ରେମ ପରିଚ୍ଛା ଲେହୁ।
ଗିରିହି ପ୍ରେରି ପଠେହୁ ଭଵନ ଦୂରି କରେହୁ ସନ୍ଦେହୁ ॥ 77 ॥
ରିଷିନ୍ହ ଗୌରି ଦେଖୀ ତହଁ କୈସୀ। ମୂରତିମନ୍ତ ତପସ୍ଯା ଜୈସୀ ॥
ବୋଲେ ମୁନି ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କରହୁ କଵନ କାରନ ତପୁ ଭାରୀ ॥
କେହି ଅଵରାଧହୁ କା ତୁମ୍ହ ଚହହୂ। ହମ ସନ ସତ୍ଯ ମରମୁ କିନ କହହୂ ॥
କହତ ବଚତ ମନୁ ଅତି ସକୁଚାଈ। ହଁସିହହୁ ସୁନି ହମାରି ଜଡ़ତାଈ ॥
ମନୁ ହଠ ପରା ନ ସୁନି ସିଖାଵା। ଚହତ ବାରି ପର ଭୀତି ଉଠାଵା ॥
ନାରଦ କହା ସତ୍ଯ ସୋଇ ଜାନା। ବିନୁ ପଙ୍ଖନ୍ହ ହମ ଚହହିଂ ଉଡ़ଆନା ॥
ଦେଖହୁ ମୁନି ଅବିବେକୁ ହମାରା। ଚାହିଅ ସଦା ସିଵହି ଭରତାରା ॥
ଦୋ. ସୁନତ ବଚନ ବିହସେ ରିଷଯ ଗିରିସମ୍ଭଵ ତବ ଦେହ।
ନାରଦ କର ଉପଦେସୁ ସୁନି କହହୁ ବସେଉ କିସୁ ଗେହ ॥ 78 ॥
ଦଚ୍ଛସୁତନ୍ହ ଉପଦେସେନ୍ହି ଜାଈ। ତିନ୍ହ ଫିରି ଭଵନୁ ନ ଦେଖା ଆଈ ॥
ଚିତ୍ରକେତୁ କର ଘରୁ ଉନ ଘାଲା। କନକକସିପୁ କର ପୁନି ଅସ ହାଲା ॥
ନାରଦ ସିଖ ଜେ ସୁନହିଂ ନର ନାରୀ। ଅଵସି ହୋହିଂ ତଜି ଭଵନୁ ଭିଖାରୀ ॥
ମନ କପଟୀ ତନ ସଜ୍ଜନ ଚୀନ୍ହା। ଆପୁ ସରିସ ସବହୀ ଚହ କୀନ୍ହା ॥
ତେହି କେଂ ବଚନ ମାନି ବିସ୍ଵାସା। ତୁମ୍ହ ଚାହହୁ ପତି ସହଜ ଉଦାସା ॥
ନିର୍ଗୁନ ନିଲଜ କୁବେଷ କପାଲୀ। ଅକୁଲ ଅଗେହ ଦିଗମ୍ବର ବ୍ଯାଲୀ ॥
କହହୁ କଵନ ସୁଖୁ ଅସ ବରୁ ପାଏଁ। ଭଲ ଭୂଲିହୁ ଠଗ କେ ବୌରାଏଁ ॥
ପଞ୍ଚ କହେଂ ସିଵଁ ସତୀ ବିବାହୀ। ପୁନି ଅଵଡେରି ମରାଏନ୍ହି ତାହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ସୁଖ ସୋଵତ ସୋଚୁ ନହି ଭୀଖ ମାଗି ଭଵ ଖାହିଂ।
ସହଜ ଏକାକିନ୍ହ କେ ଭଵନ କବହୁଁ କି ନାରି ଖଟାହିମ୍ ॥ 79 ॥
ଅଜହୂଁ ମାନହୁ କହା ହମାରା। ହମ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବରୁ ନୀକ ବିଚାରା ॥
ଅତି ସୁନ୍ଦର ସୁଚି ସୁଖଦ ସୁସୀଲା। ଗାଵହିଂ ବେଦ ଜାସୁ ଜସ ଲୀଲା ॥
ଦୂଷନ ରହିତ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଶ୍ରୀପତି ପୁର ବୈକୁଣ୍ଠ ନିଵାସୀ ॥
ଅସ ବରୁ ତୁମ୍ହହି ମିଲାଉବ ଆନୀ। ସୁନତ ବିହସି କହ ବଚନ ଭଵାନୀ ॥
ସତ୍ଯ କହେହୁ ଗିରିଭଵ ତନୁ ଏହା। ହଠ ନ ଛୂଟ ଛୂଟୈ ବରୁ ଦେହା ॥
କନକୁ ପୁନି ପଷାନ ତେଂ ହୋଈ। ଜାରେହୁଁ ସହଜୁ ନ ପରିହର ସୋଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ନ ମୈଂ ପରିହରୂଁ। ବସୁ ଭଵନୁ ଉଜରୁ ନହିଂ ଡରୂଁ ॥
ଗୁର କେଂ ବଚନ ପ୍ରତୀତି ନ ଜେହୀ। ସପନେହୁଁ ସୁଗମ ନ ସୁଖ ସିଧି ତେହୀ ॥
ଦୋ. ମହାଦେଵ ଅଵଗୁନ ଭଵନ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଗୁନ ଧାମ।
ଜେହି କର ମନୁ ରମ ଜାହି ସନ ତେହି ତେହୀ ସନ କାମ ॥ 80 ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ମିଲତେହୁ ପ୍ରଥମ ମୁନୀସା। ସୁନତିଉଁ ସିଖ ତୁମ୍ହାରି ଧରି ସୀସା ॥
ଅବ ମୈଂ ଜନ୍ମୁ ସମ୍ଭୁ ହିତ ହାରା। କୋ ଗୁନ ଦୂଷନ କରୈ ବିଚାରା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେ ହଠ ହୃଦଯଁ ବିସେଷୀ। ରହି ନ ଜାଇ ବିନୁ କିଏଁ ବରେଷୀ ॥
ତୌ କୌତୁକିଅନ୍ହ ଆଲସୁ ନାହୀଂ। ବର କନ୍ଯା ଅନେକ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥
ଜନ୍ମ କୋଟି ଲଗି ରଗର ହମାରୀ। ବରୁଁ ସମ୍ଭୁ ନ ତ ରହୁଁ କୁଆରୀ ॥
ତଜୁଁ ନ ନାରଦ କର ଉପଦେସୂ। ଆପୁ କହହି ସତ ବାର ମହେସୂ ॥
ମୈଂ ପା ପରୁଁ କହି ଜଗଦମ୍ବା। ତୁମ୍ହ ଗୃହ ଗଵନହୁ ଭଯୁ ବିଲମ୍ବା ॥
ଦେଖି ପ୍ରେମୁ ବୋଲେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଜଯ ଜଯ ଜଗଦମ୍ବିକେ ଭଵାନୀ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ ମାଯା ଭଗଵାନ ସିଵ ସକଲ ଜଗତ ପିତୁ ମାତୁ।
ନାଇ ଚରନ ସିର ମୁନି ଚଲେ ପୁନି ପୁନି ହରଷତ ଗାତୁ ॥ 81 ॥
ଜାଇ ମୁନିନ୍ହ ହିମଵନ୍ତୁ ପଠାଏ। କରି ବିନତୀ ଗିରଜହିଂ ଗୃହ ଲ୍ଯାଏ ॥
ବହୁରି ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଜାଈ। କଥା ଉମା କୈ ସକଲ ସୁନାଈ ॥
ଭେ ମଗନ ସିଵ ସୁନତ ସନେହା। ହରଷି ସପ୍ତରିଷି ଗଵନେ ଗେହା ॥
ମନୁ ଥିର କରି ତବ ସମ୍ଭୁ ସୁଜାନା। ଲଗେ କରନ ରଘୁନାଯକ ଧ୍ଯାନା ॥
ତାରକୁ ଅସୁର ଭଯୁ ତେହି କାଲା। ଭୁଜ ପ୍ରତାପ ବଲ ତେଜ ବିସାଲା ॥
ତେଂହି ସବ ଲୋକ ଲୋକପତି ଜୀତେ। ଭେ ଦେଵ ସୁଖ ସମ୍ପତି ରୀତେ ॥
ଅଜର ଅମର ସୋ ଜୀତି ନ ଜାଈ। ହାରେ ସୁର କରି ବିବିଧ ଲରାଈ ॥
ତବ ବିରଞ୍ଚି ସନ ଜାଇ ପୁକାରେ। ଦେଖେ ବିଧି ସବ ଦେଵ ଦୁଖାରେ ॥
ଦୋ. ସବ ସନ କହା ବୁଝାଇ ବିଧି ଦନୁଜ ନିଧନ ତବ ହୋଇ।
ସମ୍ଭୁ ସୁକ୍ର ସମ୍ଭୂତ ସୁତ ଏହି ଜୀତି ରନ ସୋଇ ॥ 82 ॥
ମୋର କହା ସୁନି କରହୁ ଉପାଈ। ହୋଇହି ଈସ୍ଵର କରିହି ସହାଈ ॥
ସତୀଂ ଜୋ ତଜୀ ଦଚ୍ଛ ମଖ ଦେହା। ଜନମୀ ଜାଇ ହିମାଚଲ ଗେହା ॥
ତେହିଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ସମ୍ଭୁ ପତି ଲାଗୀ। ସିଵ ସମାଧି ବୈଠେ ସବୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଜଦପି ଅହି ଅସମଞ୍ଜସ ଭାରୀ। ତଦପି ବାତ ଏକ ସୁନହୁ ହମାରୀ ॥
ପଠଵହୁ କାମୁ ଜାଇ ସିଵ ପାହୀଂ। କରୈ ଛୋଭୁ ସଙ୍କର ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ତବ ହମ ଜାଇ ସିଵହି ସିର ନାଈ। କରଵାଉବ ବିବାହୁ ବରିଆଈ ॥
ଏହି ବିଧି ଭଲେହି ଦେଵହିତ ହୋଈ। ମର ଅତି ନୀକ କହି ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ୍ତୁତି ସୁରନ୍ହ କୀନ୍ହି ଅତି ହେତୂ। ପ୍ରଗଟେଉ ବିଷମବାନ ଝଷକେତୂ ॥
ଦୋ. ସୁରନ୍ହ କହୀଂ ନିଜ ବିପତି ସବ ସୁନି ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ସମ୍ଭୁ ବିରୋଧ ନ କୁସଲ ମୋହି ବିହସି କହେଉ ଅସ ମାର ॥ 83 ॥
ତଦପି କରବ ମୈଂ କାଜୁ ତୁମ୍ହାରା। ଶ୍ରୁତି କହ ପରମ ଧରମ ଉପକାରା ॥
ପର ହିତ ଲାଗି ତଜି ଜୋ ଦେହୀ। ସନ୍ତତ ସନ୍ତ ପ୍ରସଂସହିଂ ତେହୀ ॥
ଅସ କହି ଚଲେଉ ସବହି ସିରୁ ନାଈ। ସୁମନ ଧନୁଷ କର ସହିତ ସହାଈ ॥
ଚଲତ ମାର ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସିଵ ବିରୋଧ ଧ୍ରୁଵ ମରନୁ ହମାରା ॥
ତବ ଆପନ ପ୍ରଭାଉ ବିସ୍ତାରା। ନିଜ ବସ କୀନ୍ହ ସକଲ ସଂସାରା ॥
କୋପେଉ ଜବହି ବାରିଚରକେତୂ। ଛନ ମହୁଁ ମିଟେ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ସେତୂ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଜ ବ୍ରତ ସଞ୍ଜମ ନାନା। ଧୀରଜ ଧରମ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନା ॥
ସଦାଚାର ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ସଭଯ ବିବେକ କଟକୁ ସବ ଭାଗା ॥
ଛଂ. ଭାଗେଉ ବିବେକ ସହାଯ ସହିତ ସୋ ସୁଭଟ ସଞ୍ଜୁଗ ମହି ମୁରେ।
ସଦଗ୍ରନ୍ଥ ପର୍ବତ କନ୍ଦରନ୍ହି ମହୁଁ ଜାଇ ତେହି ଅଵସର ଦୁରେ ॥
ହୋନିହାର କା କରତାର କୋ ରଖଵାର ଜଗ ଖରଭରୁ ପରା।
ଦୁଇ ମାଥ କେହି ରତିନାଥ ଜେହି କହୁଁ କୋଽପି କର ଧନୁ ସରୁ ଧରା ॥
ଦୋ. ଜେ ସଜୀଵ ଜଗ ଅଚର ଚର ନାରି ପୁରୁଷ ଅସ ନାମ।
ତେ ନିଜ ନିଜ ମରଜାଦ ତଜି ଭେ ସକଲ ବସ କାମ ॥ 84 ॥
ସବ କେ ହୃଦଯଁ ମଦନ ଅଭିଲାଷା। ଲତା ନିହାରି ନଵହିଂ ତରୁ ସାଖା ॥
ନଦୀଂ ଉମଗି ଅମ୍ବୁଧି କହୁଁ ଧାଈ। ସଙ୍ଗମ କରହିଂ ତଲାଵ ତଲାଈ ॥
ଜହଁ ଅସି ଦସା ଜଡ़ନ୍ହ କୈ ବରନୀ। କୋ କହି ସକି ସଚେତନ କରନୀ ॥
ପସୁ ପଚ୍ଛୀ ନଭ ଜଲ ଥଲଚାରୀ। ଭେ କାମବସ ସମଯ ବିସାରୀ ॥
ମଦନ ଅନ୍ଧ ବ୍ଯାକୁଲ ସବ ଲୋକା। ନିସି ଦିନୁ ନହିଂ ଅଵଲୋକହିଂ କୋକା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର କିନ୍ନର ବ୍ଯାଲା। ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଭୂତ ବେତାଲା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ଦସା ନ କହେଉଁ ବଖାନୀ। ସଦା କାମ କେ ଚେରେ ଜାନୀ ॥
ସିଦ୍ଧ ବିରକ୍ତ ମହାମୁନି ଜୋଗୀ। ତେପି କାମବସ ଭେ ବିଯୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଭେ କାମବସ ଜୋଗୀସ ତାପସ ପାଵଁରନ୍ହି କୀ କୋ କହୈ।
ଦେଖହିଂ ଚରାଚର ନାରିମଯ ଜେ ବ୍ରହ୍ମମଯ ଦେଖତ ରହେ ॥
ଅବଲା ବିଲୋକହିଂ ପୁରୁଷମଯ ଜଗୁ ପୁରୁଷ ସବ ଅବଲାମଯଂ।
ଦୁଇ ଦଣ୍ଡ ଭରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭୀତର କାମକୃତ କୌତୁକ ଅଯମ୍ ॥
ସୋ. ଧରୀ ନ କାହୂଁ ଧିର ସବକେ ମନ ମନସିଜ ହରେ।
ଜେ ରାଖେ ରଘୁବୀର ତେ ଉବରେ ତେହି କାଲ ମହୁଁ ॥ 85 ॥
ଉଭଯ ଘରୀ ଅସ କୌତୁକ ଭଯୂ। ଜୌ ଲଗି କାମୁ ସମ୍ଭୁ ପହିଂ ଗଯୂ ॥
ସିଵହି ବିଲୋକି ସସଙ୍କେଉ ମାରୂ। ଭଯୁ ଜଥାଥିତି ସବୁ ସଂସାରୂ ॥
ଭେ ତୁରତ ସବ ଜୀଵ ସୁଖାରେ। ଜିମି ମଦ ଉତରି ଗେଁ ମତଵାରେ ॥
ରୁଦ୍ରହି ଦେଖି ମଦନ ଭଯ ମାନା। ଦୁରାଧରଷ ଦୁର୍ଗମ ଭଗଵାନା ॥
ଫିରତ ଲାଜ କଛୁ କରି ନହିଂ ଜାଈ। ମରନୁ ଠାନି ମନ ରଚେସି ଉପାଈ ॥
ପ୍ରଗଟେସି ତୁରତ ରୁଚିର ରିତୁରାଜା। କୁସୁମିତ ନଵ ତରୁ ରାଜି ବିରାଜା ॥
ବନ ଉପବନ ବାପିକା ତଡ़ଆଗା। ପରମ ସୁଭଗ ସବ ଦିସା ବିଭାଗା ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜନୁ ଉମଗତ ଅନୁରାଗା। ଦେଖି ମୁଏହୁଁ ମନ ମନସିଜ ଜାଗା ॥
ଛଂ. ଜାଗି ମନୋଭଵ ମୁଏହୁଁ ମନ ବନ ସୁଭଗତା ନ ପରୈ କହୀ।
ସୀତଲ ସୁଗନ୍ଧ ସୁମନ୍ଦ ମାରୁତ ମଦନ ଅନଲ ସଖା ସହୀ ॥
ବିକସେ ସରନ୍ହି ବହୁ କଞ୍ଜ ଗୁଞ୍ଜତ ପୁଞ୍ଜ ମଞ୍ଜୁଲ ମଧୁକରା।
କଲହଂସ ପିକ ସୁକ ସରସ ରଵ କରି ଗାନ ନାଚହିଂ ଅପଛରା ॥
ଦୋ. ସକଲ କଲା କରି କୋଟି ବିଧି ହାରେଉ ସେନ ସମେତ।
ଚଲୀ ନ ଅଚଲ ସମାଧି ସିଵ କୋପେଉ ହୃଦଯନିକେତ ॥ 86 ॥
ଦେଖି ରସାଲ ବିଟପ ବର ସାଖା। ତେହି ପର ଚଢ़ଏଉ ମଦନୁ ମନ ମାଖା ॥
ସୁମନ ଚାପ ନିଜ ସର ସନ୍ଧାନେ। ଅତି ରିସ ତାକି ଶ୍ରଵନ ଲଗି ତାନେ ॥
ଛାଡ़ଏ ବିଷମ ବିସିଖ ଉର ଲାଗେ। ଛୁଟି ସମାଧି ସମ୍ଭୁ ତବ ଜାଗେ ॥
ଭଯୁ ଈସ ମନ ଛୋଭୁ ବିସେଷୀ। ନଯନ ଉଘାରି ସକଲ ଦିସି ଦେଖୀ ॥
ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ମଦନୁ ବିଲୋକା। ଭଯୁ କୋପୁ କମ୍ପେଉ ତ୍ରୈଲୋକା ॥
ତବ ସିଵଁ ତୀସର ନଯନ ଉଘାରା। ଚିତଵତ କାମୁ ଭଯୁ ଜରି ଛାରା ॥
ହାହାକାର ଭଯୁ ଜଗ ଭାରୀ। ଡରପେ ସୁର ଭେ ଅସୁର ସୁଖାରୀ ॥
ସମୁଝି କାମସୁଖୁ ସୋଚହିଂ ଭୋଗୀ। ଭେ ଅକଣ୍ଟକ ସାଧକ ଜୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଜୋଗି ଅକଣ୍ଟକ ଭେ ପତି ଗତି ସୁନତ ରତି ମୁରୁଛିତ ଭୀ।
ରୋଦତି ବଦତି ବହୁ ଭାଁତି କରୁନା କରତି ସଙ୍କର ପହିଂ ଗୀ।
ଅତି ପ୍ରେମ କରି ବିନତୀ ବିବିଧ ବିଧି ଜୋରି କର ସନ୍ମୁଖ ରହୀ।
ପ୍ରଭୁ ଆସୁତୋଷ କୃପାଲ ସିଵ ଅବଲା ନିରଖି ବୋଲେ ସହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ତେଂ ରତି ତଵ ନାଥ କର ହୋଇହି ନାମୁ ଅନଙ୍ଗୁ।
ବିନୁ ବପୁ ବ୍ଯାପିହି ସବହି ପୁନି ସୁନୁ ନିଜ ମିଲନ ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ॥ 87 ॥
ଜବ ଜଦୁବଂସ କୃଷ୍ନ ଅଵତାରା। ହୋଇହି ହରନ ମହା ମହିଭାରା ॥
କୃଷ୍ନ ତନଯ ହୋଇହି ପତି ତୋରା। ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନ ମୋରା ॥
ରତି ଗଵନୀ ସୁନି ସଙ୍କର ବାନୀ। କଥା ଅପର ଅବ କହୁଁ ବଖାନୀ ॥
ଦେଵନ୍ହ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବୈକୁଣ୍ଠ ସିଧାଏ ॥
ସବ ସୁର ବିଷ୍ନୁ ବିରଞ୍ଚି ସମେତା। ଗେ ଜହାଁ ସିଵ କୃପାନିକେତା ॥
ପୃଥକ ପୃଥକ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା। ଭେ ପ୍ରସନ୍ନ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଵତଂସା ॥
ବୋଲେ କୃପାସିନ୍ଧୁ ବୃଷକେତୂ। କହହୁ ଅମର ଆଏ କେହି ହେତୂ ॥
କହ ବିଧି ତୁମ୍ହ ପ୍ରଭୁ ଅନ୍ତରଜାମୀ। ତଦପି ଭଗତି ବସ ବିନଵୁଁ ସ୍ଵାମୀ ॥
ଦୋ. ସକଲ ସୁରନ୍ହ କେ ହୃଦଯଁ ଅସ ସଙ୍କର ପରମ ଉଛାହୁ।
ନିଜ ନଯନନ୍ହି ଦେଖା ଚହହିଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାର ବିବାହୁ ॥ 88 ॥
ଯହ ଉତ୍ସଵ ଦେଖିଅ ଭରି ଲୋଚନ। ସୋଇ କଛୁ କରହୁ ମଦନ ମଦ ମୋଚନ।
କାମୁ ଜାରି ରତି କହୁଁ ବରୁ ଦୀନ୍ହା। କୃପାସିନ୍ଧୁ ଯହ ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ॥
ସାସତି କରି ପୁନି କରହିଂ ପସ୍AU। ନାଥ ପ୍ରଭୁନ୍ହ କର ସହଜ ସୁଭ୍AU ॥
ପାରବତୀଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ଅପାରା। କରହୁ ତାସୁ ଅବ ଅଙ୍ଗୀକାରା ॥
ସୁନି ବିଧି ବିନଯ ସମୁଝି ପ୍ରଭୁ ବାନୀ। ଐସେଇ ହୌ କହା ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ତବ ଦେଵନ୍ହ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ବଜାଈଂ। ବରଷି ସୁମନ ଜଯ ଜଯ ସୁର ସାଈ ॥
ଅଵସରୁ ଜାନି ସପ୍ତରିଷି ଆଏ। ତୁରତହିଂ ବିଧି ଗିରିଭଵନ ପଠାଏ ॥
ପ୍ରଥମ ଗେ ଜହଁ ରହୀ ଭଵାନୀ। ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ଛଲ ସାନୀ ॥
ଦୋ. କହା ହମାର ନ ସୁନେହୁ ତବ ନାରଦ କେଂ ଉପଦେସ।
ଅବ ଭା ଝୂଠ ତୁମ୍ହାର ପନ ଜାରେଉ କାମୁ ମହେସ ॥ 89 ॥
ମାସପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନି ବୋଲୀଂ ମୁସକାଇ ଭଵାନୀ। ଉଚିତ କହେହୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ ॥
ତୁମ୍ହରେଂ ଜାନ କାମୁ ଅବ ଜାରା। ଅବ ଲଗି ସମ୍ଭୁ ରହେ ସବିକାରା ॥
ହମରେଂ ଜାନ ସଦା ସିଵ ଜୋଗୀ। ଅଜ ଅନଵଦ୍ଯ ଅକାମ ଅଭୋଗୀ ॥
ଜୌଂ ମୈଂ ସିଵ ସେଯେ ଅସ ଜାନୀ। ପ୍ରୀତି ସମେତ କର୍ମ ମନ ବାନୀ ॥
ତୌ ହମାର ପନ ସୁନହୁ ମୁନୀସା। କରିହହିଂ ସତ୍ଯ କୃପାନିଧି ଈସା ॥
ତୁମ୍ହ ଜୋ କହା ହର ଜାରେଉ ମାରା। ସୋଇ ଅତି ବଡ़ ଅବିବେକୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ତାତ ଅନଲ କର ସହଜ ସୁଭ୍AU। ହିମ ତେହି ନିକଟ ଜାଇ ନହିଂ କ୍AU ॥
ଗେଁ ସମୀପ ସୋ ଅଵସି ନସାଈ। ଅସି ମନ୍ମଥ ମହେସ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷେ ମୁନି ବଚନ ସୁନି ଦେଖି ପ୍ରୀତି ବିସ୍ଵାସ ॥
ଚଲେ ଭଵାନିହି ନାଇ ସିର ଗେ ହିମାଚଲ ପାସ ॥ 90 ॥
ସବୁ ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ଗିରିପତିହି ସୁନାଵା। ମଦନ ଦହନ ସୁନି ଅତି ଦୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି କହେଉ ରତି କର ବରଦାନା। ସୁନି ହିମଵନ୍ତ ବହୁତ ସୁଖୁ ମାନା ॥
ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ସମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁତାଈ। ସାଦର ମୁନିବର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ସୁଦିନୁ ସୁନଖତୁ ସୁଘରୀ ସୋଚାଈ। ବେଗି ବେଦବିଧି ଲଗନ ଧରାଈ ॥
ପତ୍ରୀ ସପ୍ତରିଷିନ୍ହ ସୋଇ ଦୀନ୍ହୀ। ଗହି ପଦ ବିନଯ ହିମାଚଲ କୀନ୍ହୀ ॥
ଜାଇ ବିଧିହି ଦୀନ୍ହି ସୋ ପାତୀ। ବାଚତ ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତୀ ॥
ଲଗନ ବାଚି ଅଜ ସବହି ସୁନାଈ। ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁର ସମୁଦାଈ ॥
ସୁମନ ବୃଷ୍ଟି ନଭ ବାଜନ ବାଜେ। ମଙ୍ଗଲ କଲସ ଦସହୁଁ ଦିସି ସାଜେ ॥
ଦୋ. ଲଗେ ସଁଵାରନ ସକଲ ସୁର ବାହନ ବିବିଧ ବିମାନ।
ହୋହି ସଗୁନ ମଙ୍ଗଲ ସୁଭଦ କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ ॥ 91 ॥
ସିଵହି ସମ୍ଭୁ ଗନ କରହିଂ ସିଙ୍ଗାରା। ଜଟା ମୁକୁଟ ଅହି ମୌରୁ ସଁଵାରା ॥
କୁଣ୍ଡଲ କଙ୍କନ ପହିରେ ବ୍ଯାଲା। ତନ ବିଭୂତି ପଟ କେହରି ଛାଲା ॥
ସସି ଲଲାଟ ସୁନ୍ଦର ସିର ଗଙ୍ଗା। ନଯନ ତୀନି ଉପବୀତ ଭୁଜଙ୍ଗା ॥
ଗରଲ କଣ୍ଠ ଉର ନର ସିର ମାଲା। ଅସିଵ ବେଷ ସିଵଧାମ କୃପାଲା ॥
କର ତ୍ରିସୂଲ ଅରୁ ଡମରୁ ବିରାଜା। ଚଲେ ବସହଁ ଚଢ़ଇ ବାଜହିଂ ବାଜା ॥
ଦେଖି ସିଵହି ସୁରତ୍ରିଯ ମୁସୁକାହୀଂ। ବର ଲାଯକ ଦୁଲହିନି ଜଗ ନାହୀମ୍ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଞ୍ଚି ଆଦି ସୁରବ୍ରାତା। ଚଢ़ଇ ଚଢ़ଇ ବାହନ ଚଲେ ବରାତା ॥
ସୁର ସମାଜ ସବ ଭାଁତି ଅନୂପା। ନହିଂ ବରାତ ଦୂଲହ ଅନୁରୂପା ॥
ଦୋ. ବିଷ୍ନୁ କହା ଅସ ବିହସି ତବ ବୋଲି ସକଲ ଦିସିରାଜ।
ବିଲଗ ବିଲଗ ହୋଇ ଚଲହୁ ସବ ନିଜ ନିଜ ସହିତ ସମାଜ ॥ 92 ॥
ବର ଅନୁହାରି ବରାତ ନ ଭାଈ। ହଁସୀ କରୈହହୁ ପର ପୁର ଜାଈ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବଚନ ସୁନି ସୁର ମୁସକାନେ। ନିଜ ନିଜ ସେନ ସହିତ ବିଲଗାନେ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମହେସୁ ମୁସୁକାହୀଂ। ହରି କେ ବିଙ୍ଗ୍ଯ ବଚନ ନହିଂ ଜାହୀମ୍ ॥
ଅତି ପ୍ରିଯ ବଚନ ସୁନତ ପ୍ରିଯ କେରେ। ଭୃଙ୍ଗିହି ପ୍ରେରି ସକଲ ଗନ ଟେରେ ॥
ସିଵ ଅନୁସାସନ ସୁନି ସବ ଆଏ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ଜଲଜ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ନାନା ବାହନ ନାନା ବେଷା। ବିହସେ ସିଵ ସମାଜ ନିଜ ଦେଖା ॥
କୌ ମୁଖହୀନ ବିପୁଲ ମୁଖ କାହୂ। ବିନୁ ପଦ କର କୌ ବହୁ ପଦ ବାହୂ ॥
ବିପୁଲ ନଯନ କୌ ନଯନ ବିହୀନା। ରିଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ କୌ ଅତି ତନଖୀନା ॥
ଛଂ. ତନ ଖୀନ କୌ ଅତି ପୀନ ପାଵନ କୌ ଅପାଵନ ଗତି ଧରେଂ।
ଭୂଷନ କରାଲ କପାଲ କର ସବ ସଦ୍ଯ ସୋନିତ ତନ ଭରେମ୍ ॥
ଖର ସ୍ଵାନ ସୁଅର ସୃକାଲ ମୁଖ ଗନ ବେଷ ଅଗନିତ କୋ ଗନୈ।
ବହୁ ଜିନସ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗି ଜମାତ ବରନତ ନହିଂ ବନୈ ॥
ସୋ. ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଗୀତ ପରମ ତରଙ୍ଗୀ ଭୂତ ସବ।
ଦେଖତ ଅତି ବିପରୀତ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚିତ୍ର ବିଧି ॥ 93 ॥
ଜସ ଦୂଲହୁ ତସି ବନୀ ବରାତା। କୌତୁକ ବିବିଧ ହୋହିଂ ମଗ ଜାତା ॥
ଇହାଁ ହିମାଚଲ ରଚେଉ ବିତାନା। ଅତି ବିଚିତ୍ର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୈଲ ସକଲ ଜହଁ ଲଗି ଜଗ ମାହୀଂ। ଲଘୁ ବିସାଲ ନହିଂ ବରନି ସିରାହୀମ୍ ॥
ବନ ସାଗର ସବ ନଦୀଂ ତଲାଵା। ହିମଗିରି ସବ କହୁଁ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
କାମରୂପ ସୁନ୍ଦର ତନ ଧାରୀ। ସହିତ ସମାଜ ସହିତ ବର ନାରୀ ॥
ଗେ ସକଲ ତୁହିନାଚଲ ଗେହା। ଗାଵହିଂ ମଙ୍ଗଲ ସହିତ ସନେହା ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଗିରି ବହୁ ଗୃହ ସଁଵରାଏ। ଜଥାଜୋଗୁ ତହଁ ତହଁ ସବ ଛାଏ ॥
ପୁର ସୋଭା ଅଵଲୋକି ସୁହାଈ। ଲାଗି ଲଘୁ ବିରଞ୍ଚି ନିପୁନାଈ ॥
ଛଂ. ଲଘୁ ଲାଗ ବିଧି କୀ ନିପୁନତା ଅଵଲୋକି ପୁର ସୋଭା ସହୀ।
ବନ ବାଗ କୂପ ତଡ़ଆଗ ସରିତା ସୁଭଗ ସବ ସକ କୋ କହୀ ॥
ମଙ୍ଗଲ ବିପୁଲ ତୋରନ ପତାକା କେତୁ ଗୃହ ଗୃହ ସୋହହୀମ୍ ॥
ବନିତା ପୁରୁଷ ସୁନ୍ଦର ଚତୁର ଛବି ଦେଖି ମୁନି ମନ ମୋହହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜଗଦମ୍ବା ଜହଁ ଅଵତରୀ ସୋ ପୁରୁ ବରନି କି ଜାଇ।
ରିଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧି ସମ୍ପତ୍ତି ସୁଖ ନିତ ନୂତନ ଅଧିକାଇ ॥ 94 ॥
ନଗର ନିକଟ ବରାତ ସୁନି ଆଈ। ପୁର ଖରଭରୁ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
କରି ବନାଵ ସଜି ବାହନ ନାନା। ଚଲେ ଲେନ ସାଦର ଅଗଵାନା ॥
ହିଯଁ ହରଷେ ସୁର ସେନ ନିହାରୀ। ହରିହି ଦେଖି ଅତି ଭେ ସୁଖାରୀ ॥
ସିଵ ସମାଜ ଜବ ଦେଖନ ଲାଗେ। ବିଡରି ଚଲେ ବାହନ ସବ ଭାଗେ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ତହଁ ରହେ ସଯାନେ। ବାଲକ ସବ ଲୈ ଜୀଵ ପରାନେ ॥
ଗେଁ ଭଵନ ପୂଛହିଂ ପିତୁ ମାତା। କହହିଂ ବଚନ ଭଯ କମ୍ପିତ ଗାତା ॥
କହିଅ କାହ କହି ଜାଇ ନ ବାତା। ଜମ କର ଧାର କିଧୌଂ ବରିଆତା ॥
ବରୁ ବୌରାହ ବସହଁ ଅସଵାରା। ବ୍ଯାଲ କପାଲ ବିଭୂଷନ ଛାରା ॥
ଛଂ. ତନ ଛାର ବ୍ଯାଲ କପାଲ ଭୂଷନ ନଗନ ଜଟିଲ ଭଯଙ୍କରା।
ସଁଗ ଭୂତ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗିନି ବିକଟ ମୁଖ ରଜନୀଚରା ॥
ଜୋ ଜିଅତ ରହିହି ବରାତ ଦେଖତ ପୁନ୍ଯ ବଡ़ ତେହି କର ସହୀ।
ଦେଖିହି ସୋ ଉମା ବିବାହୁ ଘର ଘର ବାତ ଅସି ଲରିକନ୍ହ କହୀ ॥
ଦୋ. ସମୁଝି ମହେସ ସମାଜ ସବ ଜନନି ଜନକ ମୁସୁକାହିଂ।
ବାଲ ବୁଝାଏ ବିବିଧ ବିଧି ନିଡର ହୋହୁ ଡରୁ ନାହିମ୍ ॥ 95 ॥
ଲୈ ଅଗଵାନ ବରାତହି ଆଏ। ଦିଏ ସବହି ଜନଵାସ ସୁହାଏ ॥
ମୈନାଁ ସୁଭ ଆରତୀ ସଁଵାରୀ। ସଙ୍ଗ ସୁମଙ୍ଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
କଞ୍ଚନ ଥାର ସୋହ ବର ପାନୀ। ପରିଛନ ଚଲୀ ହରହି ହରଷାନୀ ॥
ବିକଟ ବେଷ ରୁଦ୍ରହି ଜବ ଦେଖା। ଅବଲନ୍ହ ଉର ଭଯ ଭଯୁ ବିସେଷା ॥
ଭାଗି ଭଵନ ପୈଠୀଂ ଅତି ତ୍ରାସା। ଗେ ମହେସୁ ଜହାଁ ଜନଵାସା ॥
ମୈନା ହୃଦଯଁ ଭଯୁ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। ଲୀନ୍ହୀ ବୋଲି ଗିରୀସକୁମାରୀ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ। ସ୍ଯାମ ସରୋଜ ନଯନ ଭରେ ବାରୀ ॥
ଜେହିଂ ବିଧି ତୁମ୍ହହି ରୂପୁ ଅସ ଦୀନ୍ହା। ତେହିଂ ଜଡ़ ବରୁ ବାଉର କସ କୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. କସ କୀନ୍ହ ବରୁ ବୌରାହ ବିଧି ଜେହିଂ ତୁମ୍ହହି ସୁନ୍ଦରତା ଦୀ।
ଜୋ ଫଲୁ ଚହିଅ ସୁରତରୁହିଂ ସୋ ବରବସ ବବୂରହିଂ ଲାଗୀ ॥
ତୁମ୍ହ ସହିତ ଗିରି ତେଂ ଗିରୌଂ ପାଵକ ଜରୌଂ ଜଲନିଧି ମହୁଁ ପରୌମ୍ ॥
ଘରୁ ଜାଉ ଅପଜସୁ ହୌ ଜଗ ଜୀଵତ ବିବାହୁ ନ ହୌଂ କରୌମ୍ ॥
ଦୋ. ଭୀ ବିକଲ ଅବଲା ସକଲ ଦୁଖିତ ଦେଖି ଗିରିନାରି।
କରି ବିଲାପୁ ରୋଦତି ବଦତି ସୁତା ସନେହୁ ସଁଭାରି ॥ 96 ॥
ନାରଦ କର ମୈଂ କାହ ବିଗାରା। ଭଵନୁ ମୋର ଜିନ୍ହ ବସତ ଉଜାରା ॥
ଅସ ଉପଦେସୁ ଉମହି ଜିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ବୌରେ ବରହି ଲଗି ତପୁ କୀନ୍ହା ॥
ସାଚେହୁଁ ଉନ୍ହ କେ ମୋହ ନ ମାଯା। ଉଦାସୀନ ଧନୁ ଧାମୁ ନ ଜାଯା ॥
ପର ଘର ଘାଲକ ଲାଜ ନ ଭୀରା। ବାଝଁ କି ଜାନ ପ୍ରସଵ କୈଂ ପୀରା ॥
ଜନନିହି ବିକଲ ବିଲୋକି ଭଵାନୀ। ବୋଲୀ ଜୁତ ବିବେକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୋଚହି ମତି ମାତା। ସୋ ନ ଟରି ଜୋ ରଚି ବିଧାତା ॥
କରମ ଲିଖା ଜୌ ବାଉର ନାହୂ। ତୌ କତ ଦୋସୁ ଲଗାଇଅ କାହୂ ॥
ତୁମ୍ହ ସନ ମିଟହିଂ କି ବିଧି କେ ଅଙ୍କା। ମାତୁ ବ୍ଯର୍ଥ ଜନି ଲେହୁ କଲଙ୍କା ॥
ଛଂ. ଜନି ଲେହୁ ମାତୁ କଲଙ୍କୁ କରୁନା ପରିହରହୁ ଅଵସର ନହୀଂ।
ଦୁଖୁ ସୁଖୁ ଜୋ ଲିଖା ଲିଲାର ହମରେଂ ଜାବ ଜହଁ ପାଉବ ତହୀମ୍ ॥
ସୁନି ଉମା ବଚନ ବିନୀତ କୋମଲ ସକଲ ଅବଲା ସୋଚହୀମ୍ ॥
ବହୁ ଭାଁତି ବିଧିହି ଲଗାଇ ଦୂଷନ ନଯନ ବାରି ବିମୋଚହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ନାରଦ ସହିତ ଅରୁ ରିଷି ସପ୍ତ ସମେତ।
ସମାଚାର ସୁନି ତୁହିନଗିରି ଗଵନେ ତୁରତ ନିକେତ ॥ 97 ॥
ତବ ନାରଦ ସବହି ସମୁଝାଵା। ପୂରୁବ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗୁ ସୁନାଵା ॥
ମଯନା ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ମମ ବାନୀ। ଜଗଦମ୍ବା ତଵ ସୁତା ଭଵାନୀ ॥
ଅଜା ଅନାଦି ସକ୍ତି ଅବିନାସିନି। ସଦା ସମ୍ଭୁ ଅରଧଙ୍ଗ ନିଵାସିନି ॥
ଜଗ ସମ୍ଭଵ ପାଲନ ଲଯ କାରିନି। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଲୀଲା ବପୁ ଧାରିନି ॥
ଜନମୀଂ ପ୍ରଥମ ଦଚ୍ଛ ଗୃହ ଜାଈ। ନାମୁ ସତୀ ସୁନ୍ଦର ତନୁ ପାଈ ॥
ତହଁହୁଁ ସତୀ ସଙ୍କରହି ବିବାହୀଂ। କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସକଲ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥
ଏକ ବାର ଆଵତ ସିଵ ସଙ୍ଗା। ଦେଖେଉ ରଘୁକୁଲ କମଲ ପତଙ୍ଗା ॥
ଭଯୁ ମୋହୁ ସିଵ କହା ନ କୀନ୍ହା। ଭ୍ରମ ବସ ବେଷୁ ସୀଯ କର ଲୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. ସିଯ ବେଷୁ ସତୀ ଜୋ କୀନ୍ହ ତେହି ଅପରାଧ ସଙ୍କର ପରିହରୀଂ।
ହର ବିରହଁ ଜାଇ ବହୋରି ପିତୁ କେଂ ଜଗ୍ଯ ଜୋଗାନଲ ଜରୀମ୍ ॥
ଅବ ଜନମି ତୁମ୍ହରେ ଭଵନ ନିଜ ପତି ଲାଗି ଦାରୁନ ତପୁ କିଯା।
ଅସ ଜାନି ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରିଜା ସର୍ବଦା ସଙ୍କର ପ୍ରିଯା ॥
ଦୋ. ସୁନି ନାରଦ କେ ବଚନ ତବ ସବ କର ମିଟା ବିଷାଦ।
ଛନ ମହୁଁ ବ୍ଯାପେଉ ସକଲ ପୁର ଘର ଘର ଯହ ସମ୍ବାଦ ॥ 98 ॥
ତବ ମଯନା ହିମଵନ୍ତୁ ଅନନ୍ଦେ। ପୁନି ପୁନି ପାରବତୀ ପଦ ବନ୍ଦେ ॥
ନାରି ପୁରୁଷ ସିସୁ ଜୁବା ସଯାନେ। ନଗର ଲୋଗ ସବ ଅତି ହରଷାନେ ॥
ଲଗେ ହୋନ ପୁର ମଙ୍ଗଲଗାନା। ସଜେ ସବହି ହାଟକ ଘଟ ନାନା ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ଭୀ ଜେଵରାନା। ସୂପସାସ୍ତ୍ର ଜସ କଛୁ ବ୍ଯଵହାରା ॥
ସୋ ଜେଵନାର କି ଜାଇ ବଖାନୀ। ବସହିଂ ଭଵନ ଜେହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ସାଦର ବୋଲେ ସକଲ ବରାତୀ। ବିଷ୍ନୁ ବିରଞ୍ଚି ଦେଵ ସବ ଜାତୀ ॥
ବିବିଧି ପାଁତି ବୈଠୀ ଜେଵନାରା। ଲାଗେ ପରୁସନ ନିପୁନ ସୁଆରା ॥
ନାରିବୃନ୍ଦ ସୁର ଜେଵଁତ ଜାନୀ। ଲଗୀଂ ଦେନ ଗାରୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ଗାରୀଂ ମଧୁର ସ୍ଵର ଦେହିଂ ସୁନ୍ଦରି ବିଙ୍ଗ୍ଯ ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ।
ଭୋଜନୁ କରହିଂ ସୁର ଅତି ବିଲମ୍ବୁ ବିନୋଦୁ ସୁନି ସଚୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ଜେଵଁତ ଜୋ ବଢ़ଯୋ ଅନନ୍ଦୁ ସୋ ମୁଖ କୋଟିହୂଁ ନ ପରୈ କହ୍ଯୋ।
ଅଚଵାଁଇ ଦୀନ୍ହେ ପାନ ଗଵନେ ବାସ ଜହଁ ଜାକୋ ରହ୍ଯୋ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ମୁନିନ୍ହ ହିମଵନ୍ତ କହୁଁ ଲଗନ ସୁନାଈ ଆଇ।
ସମଯ ବିଲୋକି ବିବାହ କର ପଠେ ଦେଵ ବୋଲାଇ ॥ 99 ॥
ବୋଲି ସକଲ ସୁର ସାଦର ଲୀନ୍ହେ। ସବହି ଜଥୋଚିତ ଆସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ବେଦୀ ବେଦ ବିଧାନ ସଁଵାରୀ। ସୁଭଗ ସୁମଙ୍ଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
ସିଙ୍ଘାସନୁ ଅତି ଦିବ୍ଯ ସୁହାଵା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିରଞ୍ଚି ବନାଵା ॥
ବୈଠେ ସିଵ ବିପ୍ରନ୍ହ ସିରୁ ନାଈ। ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ନିଜ ପ୍ରଭୁ ରଘୁରାଈ ॥
ବହୁରି ମୁନୀସନ୍ହ ଉମା ବୋଲାଈ। କରି ସିଙ୍ଗାରୁ ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ ॥
ଦେଖତ ରୂପୁ ସକଲ ସୁର ମୋହେ। ବରନୈ ଛବି ଅସ ଜଗ କବି କୋ ହୈ ॥
ଜଗଦମ୍ବିକା ଜାନି ଭଵ ଭାମା। ସୁରନ୍ହ ମନହିଂ ମନ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା ॥
ସୁନ୍ଦରତା ମରଜାଦ ଭଵାନୀ। ଜାଇ ନ କୋଟିହୁଁ ବଦନ ବଖାନୀ ॥
ଛଂ. କୋଟିହୁଁ ବଦନ ନହିଂ ବନୈ ବରନତ ଜଗ ଜନନି ସୋଭା ମହା।
ସକୁଚହିଂ କହତ ଶ୍ରୁତି ସେଷ ସାରଦ ମନ୍ଦମତି ତୁଲସୀ କହା ॥
ଛବିଖାନି ମାତୁ ଭଵାନି ଗଵନୀ ମଧ୍ଯ ମଣ୍ଡପ ସିଵ ଜହାଁ ॥
ଅଵଲୋକି ସକହିଂ ନ ସକୁଚ ପତି ପଦ କମଲ ମନୁ ମଧୁକରୁ ତହାଁ ॥
ଦୋ. ମୁନି ଅନୁସାସନ ଗନପତିହି ପୂଜେଉ ସମ୍ଭୁ ଭଵାନି।
କୌ ସୁନି ସଂସଯ କରୈ ଜନି ସୁର ଅନାଦି ଜିଯଁ ଜାନି ॥ 100 ॥
ଜସି ବିବାହ କୈ ବିଧି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ। ମହାମୁନିନ୍ହ ସୋ ସବ କରଵାଈ ॥
ଗହି ଗିରୀସ କୁସ କନ୍ଯା ପାନୀ। ଭଵହି ସମରପୀଂ ଜାନି ଭଵାନୀ ॥
ପାନିଗ୍ରହନ ଜବ କୀନ୍ହ ମହେସା। ହିଂଯଁ ହରଷେ ତବ ସକଲ ସୁରେସା ॥
ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ମୁନିବର ଉଚ୍ଚରହୀଂ। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ସଙ୍କର ସୁର କରହୀମ୍ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ସୁମନବୃଷ୍ଟି ନଭ ଭୈ ବିଧି ନାନା ॥
ହର ଗିରିଜା କର ଭଯୁ ବିବାହୂ। ସକଲ ଭୁଵନ ଭରି ରହା ଉଛାହୂ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ତୁରଗ ରଥ ନାଗା। ଧେନୁ ବସନ ମନି ବସ୍ତୁ ବିଭାଗା ॥
ଅନ୍ନ କନକଭାଜନ ଭରି ଜାନା। ଦାଇଜ ଦୀନ୍ହ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଛଂ. ଦାଇଜ ଦିଯୋ ବହୁ ଭାଁତି ପୁନି କର ଜୋରି ହିମଭୂଧର କହ୍ଯୋ।
କା ଦେଉଁ ପୂରନକାମ ସଙ୍କର ଚରନ ପଙ୍କଜ ଗହି ରହ୍ଯୋ ॥
ସିଵଁ କୃପାସାଗର ସସୁର କର ସନ୍ତୋଷୁ ସବ ଭାଁତିହିଂ କିଯୋ।
ପୁନି ଗହେ ପଦ ପାଥୋଜ ମଯନାଁ ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଯୋ ॥
ଦୋ. ନାଥ ଉମା ମନ ପ୍ରାନ ସମ ଗୃହକିଙ୍କରୀ କରେହୁ।
ଛମେହୁ ସକଲ ଅପରାଧ ଅବ ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ବରୁ ଦେହୁ ॥ 101 ॥
ବହୁ ବିଧି ସମ୍ଭୁ ସାସ ସମୁଝାଈ। ଗଵନୀ ଭଵନ ଚରନ ସିରୁ ନାଈ ॥
ଜନନୀଂ ଉମା ବୋଲି ତବ ଲୀନ୍ହୀ। ଲୈ ଉଛଙ୍ଗ ସୁନ୍ଦର ସିଖ ଦୀନ୍ହୀ ॥
କରେହୁ ସଦା ସଙ୍କର ପଦ ପୂଜା। ନାରିଧରମୁ ପତି ଦେଉ ନ ଦୂଜା ॥
ବଚନ କହତ ଭରେ ଲୋଚନ ବାରୀ। ବହୁରି ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହି କୁମାରୀ ॥
କତ ବିଧି ସୃଜୀଂ ନାରି ଜଗ ମାହୀଂ। ପରାଧୀନ ସପନେହୁଁ ସୁଖୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଭୈ ଅତି ପ୍ରେମ ବିକଲ ମହତାରୀ। ଧୀରଜୁ କୀନ୍ହ କୁସମଯ ବିଚାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତି ପରତି ଗହି ଚରନା। ପରମ ପ୍ରେମ କଛୁ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ସବ ନାରିନ୍ହ ମିଲି ଭେଟି ଭଵାନୀ। ଜାଇ ଜନନି ଉର ପୁନି ଲପଟାନୀ ॥
ଛଂ. ଜନନିହି ବହୁରି ମିଲି ଚଲୀ ଉଚିତ ଅସୀସ ସବ କାହୂଁ ଦୀଂ।
ଫିରି ଫିରି ବିଲୋକତି ମାତୁ ତନ ତବ ସଖୀଂ ଲୈ ସିଵ ପହିଂ ଗୀ ॥
ଜାଚକ ସକଲ ସନ୍ତୋଷି ସଙ୍କରୁ ଉମା ସହିତ ଭଵନ ଚଲେ।
ସବ ଅମର ହରଷେ ସୁମନ ବରଷି ନିସାନ ନଭ ବାଜେ ଭଲେ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ସଙ୍ଗ ହିମଵନ୍ତୁ ତବ ପହୁଁଚାଵନ ଅତି ହେତୁ।
ବିବିଧ ଭାଁତି ପରିତୋଷୁ କରି ବିଦା କୀନ୍ହ ବୃଷକେତୁ ॥ 102 ॥
ତୁରତ ଭଵନ ଆଏ ଗିରିରାଈ। ସକଲ ସୈଲ ସର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବହୁମାନା। ସବ କର ବିଦା କୀନ୍ହ ହିମଵାନା ॥
ଜବହିଂ ସମ୍ଭୁ କୈଲାସହିଂ ଆଏ। ସୁର ସବ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ପିତୁ ସମ୍ଭୁ ଭଵାନୀ। ତେହୀ ସିଙ୍ଗାରୁ ନ କହୁଁ ବଖାନୀ ॥
କରହିଂ ବିବିଧ ବିଧି ଭୋଗ ବିଲାସା। ଗନନ୍ହ ସମେତ ବସହିଂ କୈଲାସା ॥
ହର ଗିରିଜା ବିହାର ନିତ ନଯୂ। ଏହି ବିଧି ବିପୁଲ କାଲ ଚଲି ଗଯୂ ॥
ତବ ଜନମେଉ ଷଟବଦନ କୁମାରା। ତାରକୁ ଅସୁର ସମର ଜେହିଂ ମାରା ॥
ଆଗମ ନିଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାନା। ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ ସକଲ ଜଗ ଜାନା ॥
ଛଂ. ଜଗୁ ଜାନ ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ କର୍ମୁ ପ୍ରତାପୁ ପୁରୁଷାରଥୁ ମହା।
ତେହି ହେତୁ ମୈଂ ବୃଷକେତୁ ସୁତ କର ଚରିତ ସଞ୍ଛେପହିଂ କହା ॥
ଯହ ଉମା ସଙ୍ଗୁ ବିବାହୁ ଜେ ନର ନାରି କହହିଂ ଜେ ଗାଵହୀଂ।
କଲ୍ଯାନ କାଜ ବିବାହ ମଙ୍ଗଲ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଚରିତ ସିନ୍ଧୁ ଗିରିଜା ରମନ ବେଦ ନ ପାଵହିଂ ପାରୁ।
ବରନୈ ତୁଲସୀଦାସୁ କିମି ଅତି ମତିମନ୍ଦ ଗଵାଁରୁ ॥ 103 ॥
ସମ୍ଭୁ ଚରିତ ସୁନି ସରସ ସୁହାଵା। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ଅତି ସୁଖ ପାଵା ॥
ବହୁ ଲାଲସା କଥା ପର ବାଢ़ଈ। ନଯନନ୍ହି ନୀରୁ ରୋମାଵଲି ଠାଢ़ଈ ॥
ପ୍ରେମ ବିବସ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ। ଦସା ଦେଖି ହରଷେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅହୋ ଧନ୍ଯ ତଵ ଜନ୍ମୁ ମୁନୀସା। ତୁମ୍ହହି ପ୍ରାନ ସମ ପ୍ରିଯ ଗୌରୀସା ॥
ସିଵ ପଦ କମଲ ଜିନ୍ହହି ରତି ନାହୀଂ। ରାମହି ତେ ସପନେହୁଁ ନ ସୋହାହୀମ୍ ॥
ବିନୁ ଛଲ ବିସ୍ଵନାଥ ପଦ ନେହୂ। ରାମ ଭଗତ କର ଲଚ୍ଛନ ଏହୂ ॥
ସିଵ ସମ କୋ ରଘୁପତି ବ୍ରତଧାରୀ। ବିନୁ ଅଘ ତଜୀ ସତୀ ଅସି ନାରୀ ॥
ପନୁ କରି ରଘୁପତି ଭଗତି ଦେଖାଈ। କୋ ସିଵ ସମ ରାମହି ପ୍ରିଯ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଥମହିଂ ମୈ କହି ସିଵ ଚରିତ ବୂଝା ମରମୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୁଚି ସେଵକ ତୁମ୍ହ ରାମ କେ ରହିତ ସମସ୍ତ ବିକାର ॥ 104 ॥
ମୈଂ ଜାନା ତୁମ୍ହାର ଗୁନ ସୀଲା। କହୁଁ ସୁନହୁ ଅବ ରଘୁପତି ଲୀଲା ॥
ସୁନୁ ମୁନି ଆଜୁ ସମାଗମ ତୋରେଂ। କହି ନ ଜାଇ ଜସ ସୁଖୁ ମନ ମୋରେମ୍ ॥
ରାମ ଚରିତ ଅତି ଅମିତ ମୁନିସା। କହି ନ ସକହିଂ ସତ କୋଟି ଅହୀସା ॥
ତଦପି ଜଥାଶ୍ରୁତ କହୁଁ ବଖାନୀ। ସୁମିରି ଗିରାପତି ପ୍ରଭୁ ଧନୁପାନୀ ॥
ସାରଦ ଦାରୁନାରି ସମ ସ୍ଵାମୀ। ରାମୁ ସୂତ୍ରଧର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ଜେହି ପର କୃପା କରହିଂ ଜନୁ ଜାନୀ। କବି ଉର ଅଜିର ନଚାଵହିଂ ବାନୀ ॥
ପ୍ରନଵୁଁ ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁନାଥା। ବରନୁଁ ବିସଦ ତାସୁ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ପରମ ରମ୍ଯ ଗିରିବରୁ କୈଲାସୂ। ସଦା ଜହାଁ ସିଵ ଉମା ନିଵାସୂ ॥
ଦୋ. ସିଦ୍ଧ ତପୋଧନ ଜୋଗିଜନ ସୂର କିନ୍ନର ମୁନିବୃନ୍ଦ।
ବସହିଂ ତହାଁ ସୁକୃତୀ ସକଲ ସେଵହିଂ ସିବ ସୁଖକନ୍ଦ ॥ 105 ॥
ହରି ହର ବିମୁଖ ଧର୍ମ ରତି ନାହୀଂ। ତେ ନର ତହଁ ସପନେହୁଁ ନହିଂ ଜାହୀମ୍ ॥
ତେହି ଗିରି ପର ବଟ ବିଟପ ବିସାଲା। ନିତ ନୂତନ ସୁନ୍ଦର ସବ କାଲା ॥
ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସୁସୀତଲି ଛାଯା। ସିଵ ବିଶ୍ରାମ ବିଟପ ଶ୍ରୁତି ଗାଯା ॥
ଏକ ବାର ତେହି ତର ପ୍ରଭୁ ଗଯୂ। ତରୁ ବିଲୋକି ଉର ଅତି ସୁଖୁ ଭଯୂ ॥
ନିଜ କର ଡାସି ନାଗରିପୁ ଛାଲା। ବୈଠୈ ସହଜହିଂ ସମ୍ଭୁ କୃପାଲା ॥
କୁନ୍ଦ ଇନ୍ଦୁ ଦର ଗୌର ସରୀରା। ଭୁଜ ପ୍ରଲମ୍ବ ପରିଧନ ମୁନିଚୀରା ॥
ତରୁନ ଅରୁନ ଅମ୍ବୁଜ ସମ ଚରନା। ନଖ ଦୁତି ଭଗତ ହୃଦଯ ତମ ହରନା ॥
ଭୁଜଗ ଭୂତି ଭୂଷନ ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଆନନୁ ସରଦ ଚନ୍ଦ ଛବି ହାରୀ ॥
ଦୋ. ଜଟା ମୁକୁଟ ସୁରସରିତ ସିର ଲୋଚନ ନଲିନ ବିସାଲ।
ନୀଲକଣ୍ଠ ଲାଵନ୍ଯନିଧି ସୋହ ବାଲବିଧୁ ଭାଲ ॥ 106 ॥
ବୈଠେ ସୋହ କାମରିପୁ କୈସେଂ। ଧରେଂ ସରୀରୁ ସାନ୍ତରସୁ ଜୈସେମ୍ ॥
ପାରବତୀ ଭଲ ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଗୀ ସମ୍ଭୁ ପହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ଜାନି ପ୍ରିଯା ଆଦରୁ ଅତି କୀନ୍ହା। ବାମ ଭାଗ ଆସନୁ ହର ଦୀନ୍ହା ॥
ବୈଠୀଂ ସିଵ ସମୀପ ହରଷାଈ। ପୂରୁବ ଜନ୍ମ କଥା ଚିତ ଆଈ ॥
ପତି ହିଯଁ ହେତୁ ଅଧିକ ଅନୁମାନୀ। ବିହସି ଉମା ବୋଲୀଂ ପ୍ରିଯ ବାନୀ ॥
କଥା ଜୋ ସକଲ ଲୋକ ହିତକାରୀ। ସୋଇ ପୂଛନ ଚହ ସୈଲକୁମାରୀ ॥
ବିସ୍ଵନାଥ ମମ ନାଥ ପୁରାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ମହିମା ବିଦିତ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଚର ଅରୁ ଅଚର ନାଗ ନର ଦେଵା। ସକଲ କରହିଂ ପଦ ପଙ୍କଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସମରଥ ସର୍ବଗ୍ଯ ସିଵ ସକଲ କଲା ଗୁନ ଧାମ ॥
ଜୋଗ ଗ୍ଯାନ ବୈରାଗ୍ଯ ନିଧି ପ୍ରନତ କଲପତରୁ ନାମ ॥ 107 ॥
ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ସୁଖରାସୀ। ଜାନିଅ ସତ୍ଯ ମୋହି ନିଜ ଦାସୀ ॥
ତୌଂ ପ୍ରଭୁ ହରହୁ ମୋର ଅଗ୍ଯାନା। କହି ରଘୁନାଥ କଥା ବିଧି ନାନା ॥
ଜାସୁ ଭଵନୁ ସୁରତରୁ ତର ହୋଈ। ସହି କି ଦରିଦ୍ର ଜନିତ ଦୁଖୁ ସୋଈ ॥
ସସିଭୂଷନ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ହରହୁ ନାଥ ମମ ମତି ଭ୍ରମ ଭାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜେ ମୁନି ପରମାରଥବାଦୀ। କହହିଂ ରାମ କହୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଅନାଦୀ ॥
ସେସ ସାରଦା ବେଦ ପୁରାନା। ସକଲ କରହିଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାନା ॥
ତୁମ୍ହ ପୁନି ରାମ ରାମ ଦିନ ରାତୀ। ସାଦର ଜପହୁ ଅନଁଗ ଆରାତୀ ॥
ରାମୁ ସୋ ଅଵଧ ନୃପତି ସୁତ ସୋଈ। କୀ ଅଜ ଅଗୁନ ଅଲଖଗତି କୋଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ନୃପ ତନଯ ତ ବ୍ରହ୍ମ କିମି ନାରି ବିରହଁ ମତି ଭୋରି।
ଦେଖ ଚରିତ ମହିମା ସୁନତ ଭ୍ରମତି ବୁଦ୍ଧି ଅତି ମୋରି ॥ 108 ॥
ଜୌଂ ଅନୀହ ବ୍ଯାପକ ବିଭୁ କୋଊ। କବହୁ ବୁଝାଇ ନାଥ ମୋହି ସୋଊ ॥
ଅଗ୍ଯ ଜାନି ରିସ ଉର ଜନି ଧରହୂ। ଜେହି ବିଧି ମୋହ ମିଟୈ ସୋଇ କରହୂ ॥
ମୈ ବନ ଦୀଖି ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅତି ଭଯ ବିକଲ ନ ତୁମ୍ହହି ସୁନାଈ ॥
ତଦପି ମଲିନ ମନ ବୋଧୁ ନ ଆଵା। ସୋ ଫଲୁ ଭଲୀ ଭାଁତି ହମ ପାଵା ॥
ଅଜହୂଁ କଛୁ ସଂସୁ ମନ ମୋରେ। କରହୁ କୃପା ବିନଵୁଁ କର ଜୋରେମ୍ ॥
ପ୍ରଭୁ ତବ ମୋହି ବହୁ ଭାଁତି ପ୍ରବୋଧା। ନାଥ ସୋ ସମୁଝି କରହୁ ଜନି କ୍ରୋଧା ॥
ତବ କର ଅସ ବିମୋହ ଅବ ନାହୀଂ। ରାମକଥା ପର ରୁଚି ମନ ମାହୀମ୍ ॥
କହହୁ ପୁନୀତ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। ଭୁଜଗରାଜ ଭୂଷନ ସୁରନାଥା ॥
ଦୋ. ବନ୍ଦୁ ପଦ ଧରି ଧରନି ସିରୁ ବିନଯ କରୁଁ କର ଜୋରି।
ବରନହୁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ଶ୍ରୁତି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନିଚୋରି ॥ 109 ॥
ଜଦପି ଜୋଷିତା ନହିଂ ଅଧିକାରୀ। ଦାସୀ ମନ କ୍ରମ ବଚନ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଗୂଢ़ଉ ତତ୍ତ୍ଵ ନ ସାଧୁ ଦୁରାଵହିଂ। ଆରତ ଅଧିକାରୀ ଜହଁ ପାଵହିମ୍ ॥
ଅତି ଆରତି ପୂଛୁଁ ସୁରରାଯା। ରଘୁପତି କଥା କହହୁ କରି ଦାଯା ॥
ପ୍ରଥମ ସୋ କାରନ କହହୁ ବିଚାରୀ। ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସଗୁନ ବପୁ ଧାରୀ ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ରାମ ଅଵତାରା। ବାଲଚରିତ ପୁନି କହହୁ ଉଦାରା ॥
କହହୁ ଜଥା ଜାନକୀ ବିବାହୀଂ। ରାଜ ତଜା ସୋ ଦୂଷନ କାହୀମ୍ ॥
ବନ ବସି କୀନ୍ହେ ଚରିତ ଅପାରା। କହହୁ ନାଥ ଜିମି ରାଵନ ମାରା ॥
ରାଜ ବୈଠି କୀନ୍ହୀଂ ବହୁ ଲୀଲା। ସକଲ କହହୁ ସଙ୍କର ସୁଖଲୀଲା ॥
ଦୋ. ବହୁରି କହହୁ କରୁନାଯତନ କୀନ୍ହ ଜୋ ଅଚରଜ ରାମ।
ପ୍ରଜା ସହିତ ରଘୁବଂସମନି କିମି ଗଵନେ ନିଜ ଧାମ ॥ 110 ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ସୋ ତତ୍ତ୍ଵ ବଖାନୀ। ଜେହିଂ ବିଗ୍ଯାନ ମଗନ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଭଗତି ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିରାଗା। ପୁନି ସବ ବରନହୁ ସହିତ ବିଭାଗା ॥
ଔରୁ ରାମ ରହସ୍ଯ ଅନେକା। କହହୁ ନାଥ ଅତି ବିମଲ ବିବେକା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ମୈଂ ପୂଛା ନହି ହୋଈ। ସୌ ଦଯାଲ ରାଖହୁ ଜନି ଗୋଈ ॥
ତୁମ୍ହ ତ୍ରିଭୁଵନ ଗୁର ବେଦ ବଖାନା। ଆନ ଜୀଵ ପାଁଵର କା ଜାନା ॥
ପ୍ରସ୍ନ ଉମା କୈ ସହଜ ସୁହାଈ। ଛଲ ବିହୀନ ସୁନି ସିଵ ମନ ଭାଈ ॥
ହର ହିଯଁ ରାମଚରିତ ସବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ପୁଲକ ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଶ୍ରୀରଘୁନାଥ ରୂପ ଉର ଆଵା। ପରମାନନ୍ଦ ଅମିତ ସୁଖ ପାଵା ॥
ଦୋ. ମଗନ ଧ୍ଯାନରସ ଦଣ୍ଡ ଜୁଗ ପୁନି ମନ ବାହେର କୀନ୍ହ।
ରଘୁପତି ଚରିତ ମହେସ ତବ ହରଷିତ ବରନୈ ଲୀନ୍ହ ॥ 111 ॥
ଝୂଠେଉ ସତ୍ଯ ଜାହି ବିନୁ ଜାନେଂ। ଜିମି ଭୁଜଙ୍ଗ ବିନୁ ରଜୁ ପହିଚାନେମ୍ ॥
ଜେହି ଜାନେଂ ଜଗ ଜାଇ ହେରାଈ। ଜାଗେଂ ଜଥା ସପନ ଭ୍ରମ ଜାଈ ॥
ବନ୍ଦୁଁ ବାଲରୂପ ସୋଈ ରାମୂ। ସବ ସିଧି ସୁଲଭ ଜପତ ଜିସୁ ନାମୂ ॥
ମଙ୍ଗଲ ଭଵନ ଅମଙ୍ଗଲ ହାରୀ। ଦ୍ରଵୁ ସୋ ଦସରଥ ଅଜିର ବିହାରୀ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ରାମହି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ହରଷି ସୁଧା ସମ ଗିରା ଉଚାରୀ ॥
ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ। ତୁମ୍ହ ସମାନ ନହିଂ କୌ ଉପକାରୀ ॥
ପୂଁଛେହୁ ରଘୁପତି କଥା ପ୍ରସଙ୍ଗା। ସକଲ ଲୋକ ଜଗ ପାଵନି ଗଙ୍ଗା ॥
ତୁମ୍ହ ରଘୁବୀର ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କୀନ୍ହହୁ ପ୍ରସ୍ନ ଜଗତ ହିତ ଲାଗୀ ॥
ଦୋ. ରାମକୃପା ତେଂ ପାରବତି ସପନେହୁଁ ତଵ ମନ ମାହିଂ।
ସୋକ ମୋହ ସନ୍ଦେହ ଭ୍ରମ ମମ ବିଚାର କଛୁ ନାହିମ୍ ॥ 112 ॥
ତଦପି ଅସଙ୍କା କୀନ୍ହିହୁ ସୋଈ। କହତ ସୁନତ ସବ କର ହିତ ହୋଈ ॥
ଜିନ୍ହ ହରି କଥା ସୁନୀ ନହିଂ କାନା। ଶ୍ରଵନ ରନ୍ଧ୍ର ଅହିଭଵନ ସମାନା ॥
ନଯନନ୍ହି ସନ୍ତ ଦରସ ନହିଂ ଦେଖା। ଲୋଚନ ମୋରପଙ୍ଖ କର ଲେଖା ॥
ତେ ସିର କଟୁ ତୁମ୍ବରି ସମତୂଲା। ଜେ ନ ନମତ ହରି ଗୁର ପଦ ମୂଲା ॥
ଜିନ୍ହ ହରିଭଗତି ହୃଦଯଁ ନହିଂ ଆନୀ। ଜୀଵତ ସଵ ସମାନ ତେଇ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜୋ ନହିଂ କରି ରାମ ଗୁନ ଗାନା। ଜୀହ ସୋ ଦାଦୁର ଜୀହ ସମାନା ॥
କୁଲିସ କଠୋର ନିଠୁର ସୋଇ ଛାତୀ। ସୁନି ହରିଚରିତ ନ ଜୋ ହରଷାତୀ ॥
ଗିରିଜା ସୁନହୁ ରାମ କୈ ଲୀଲା। ସୁର ହିତ ଦନୁଜ ବିମୋହନସୀଲା ॥
ଦୋ. ରାମକଥା ସୁରଧେନୁ ସମ ସେଵତ ସବ ସୁଖ ଦାନି।
ସତସମାଜ ସୁରଲୋକ ସବ କୋ ନ ସୁନୈ ଅସ ଜାନି ॥ 113 ॥
ରାମକଥା ସୁନ୍ଦର କର ତାରୀ। ସଂସଯ ବିହଗ ଉଡାଵନିହାରୀ ॥
ରାମକଥା କଲି ବିଟପ କୁଠାରୀ। ସାଦର ସୁନୁ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ ॥
ରାମ ନାମ ଗୁନ ଚରିତ ସୁହାଏ। ଜନମ କରମ ଅଗନିତ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜଥା ଅନନ୍ତ ରାମ ଭଗଵାନା। ତଥା କଥା କୀରତି ଗୁନ ନାନା ॥
ତଦପି ଜଥା ଶ୍ରୁତ ଜସି ମତି ମୋରୀ। କହିହୁଁ ଦେଖି ପ୍ରୀତି ଅତି ତୋରୀ ॥
ଉମା ପ୍ରସ୍ନ ତଵ ସହଜ ସୁହାଈ। ସୁଖଦ ସନ୍ତସମ୍ମତ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଏକ ବାତ ନହି ମୋହି ସୋହାନୀ। ଜଦପି ମୋହ ବସ କହେହୁ ଭଵାନୀ ॥
ତୁମ ଜୋ କହା ରାମ କୌ ଆନା। ଜେହି ଶ୍ରୁତି ଗାଵ ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. କହହି ସୁନହି ଅସ ଅଧମ ନର ଗ୍ରସେ ଜେ ମୋହ ପିସାଚ।
ପାଷଣ୍ଡୀ ହରି ପଦ ବିମୁଖ ଜାନହିଂ ଝୂଠ ନ ସାଚ ॥ 114 ॥
ଅଗ୍ଯ ଅକୋବିଦ ଅନ୍ଧ ଅଭାଗୀ। କାଈ ବିଷଯ ମୁକର ମନ ଲାଗୀ ॥
ଲମ୍ପଟ କପଟୀ କୁଟିଲ ବିସେଷୀ। ସପନେହୁଁ ସନ୍ତସଭା ନହିଂ ଦେଖୀ ॥
କହହିଂ ତେ ବେଦ ଅସମ୍ମତ ବାନୀ। ଜିନ୍ହ କେଂ ସୂଝ ଲାଭୁ ନହିଂ ହାନୀ ॥
ମୁକର ମଲିନ ଅରୁ ନଯନ ବିହୀନା। ରାମ ରୂପ ଦେଖହିଂ କିମି ଦୀନା ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ଅଗୁନ ନ ସଗୁନ ବିବେକା। ଜଲ୍ପହିଂ କଲ୍ପିତ ବଚନ ଅନେକା ॥
ହରିମାଯା ବସ ଜଗତ ଭ୍ରମାହୀଂ। ତିନ୍ହହି କହତ କଛୁ ଅଘଟିତ ନାହୀମ୍ ॥
ବାତୁଲ ଭୂତ ବିବସ ମତଵାରେ। ତେ ନହିଂ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚାରେ ॥
ଜିନ୍ହ କୃତ ମହାମୋହ ମଦ ପାନା। ତିନ୍ କର କହା କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ସୋ. ଅସ ନିଜ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ତଜୁ ସଂସଯ ଭଜୁ ରାମ ପଦ।
ସୁନୁ ଗିରିରାଜ କୁମାରି ଭ୍ରମ ତମ ରବି କର ବଚନ ମମ ॥ 115 ॥
ସଗୁନହି ଅଗୁନହି ନହିଂ କଛୁ ଭେଦା। ଗାଵହିଂ ମୁନି ପୁରାନ ବୁଧ ବେଦା ॥
ଅଗୁନ ଅରୁପ ଅଲଖ ଅଜ ଜୋଈ। ଭଗତ ପ୍ରେମ ବସ ସଗୁନ ସୋ ହୋଈ ॥
ଜୋ ଗୁନ ରହିତ ସଗୁନ ସୋଇ କୈସେଂ। ଜଲୁ ହିମ ଉପଲ ବିଲଗ ନହିଂ ଜୈସେମ୍ ॥
ଜାସୁ ନାମ ଭ୍ରମ ତିମିର ପତଙ୍ଗା। ତେହି କିମି କହିଅ ବିମୋହ ପ୍ରସଙ୍ଗା ॥
ରାମ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଦିନେସା। ନହିଂ ତହଁ ମୋହ ନିସା ଲଵଲେସା ॥
ସହଜ ପ୍ରକାସରୁପ ଭଗଵାନା। ନହିଂ ତହଁ ପୁନି ବିଗ୍ଯାନ ବିହାନା ॥
ହରଷ ବିଷାଦ ଗ୍ଯାନ ଅଗ୍ଯାନା। ଜୀଵ ଧର୍ମ ଅହମିତି ଅଭିମାନା ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ଯାପକ ଜଗ ଜାନା। ପରମାନନ୍ଦ ପରେସ ପୁରାନା ॥
ଦୋ. ପୁରୁଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରକାସ ନିଧି ପ୍ରଗଟ ପରାଵର ନାଥ ॥
ରଘୁକୁଲମନି ମମ ସ୍ଵାମି ସୋଇ କହି ସିଵଁ ନାଯୁ ମାଥ ॥ 116 ॥
ନିଜ ଭ୍ରମ ନହିଂ ସମୁଝହିଂ ଅଗ୍ଯାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପର ମୋହ ଧରହିଂ ଜଡ़ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜଥା ଗଗନ ଘନ ପଟଲ ନିହାରୀ। ଝାଁପେଉ ମାନୁ କହହିଂ କୁବିଚାରୀ ॥
ଚିତଵ ଜୋ ଲୋଚନ ଅଙ୍ଗୁଲି ଲାଏଁ। ପ୍ରଗଟ ଜୁଗଲ ସସି ତେହି କେ ଭାଏଁ ॥
ଉମା ରାମ ବିଷିକ ଅସ ମୋହା। ନଭ ତମ ଧୂମ ଧୂରି ଜିମି ସୋହା ॥
ବିଷଯ କରନ ସୁର ଜୀଵ ସମେତା। ସକଲ ଏକ ତେଂ ଏକ ସଚେତା ॥
ସବ କର ପରମ ପ୍ରକାସକ ଜୋଈ। ରାମ ଅନାଦି ଅଵଧପତି ସୋଈ ॥
ଜଗତ ପ୍ରକାସ୍ଯ ପ୍ରକାସକ ରାମୂ। ମାଯାଧୀସ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ଧାମୂ ॥
ଜାସୁ ସତ୍ଯତା ତେଂ ଜଡ ମାଯା। ଭାସ ସତ୍ଯ ଇଵ ମୋହ ସହାଯା ॥
ଦୋ. ରଜତ ସୀପ ମହୁଁ ମାସ ଜିମି ଜଥା ଭାନୁ କର ବାରି।
ଜଦପି ମୃଷା ତିହୁଁ କାଲ ସୋଇ ଭ୍ରମ ନ ସକି କୌ ଟାରି ॥ 117 ॥
ଏହି ବିଧି ଜଗ ହରି ଆଶ୍ରିତ ରହୀ। ଜଦପି ଅସତ୍ଯ ଦେତ ଦୁଖ ଅହୀ ॥
ଜୌଂ ସପନେଂ ସିର କାଟୈ କୋଈ। ବିନୁ ଜାଗେଂ ନ ଦୂରି ଦୁଖ ହୋଈ ॥
ଜାସୁ କୃପାଁ ଅସ ଭ୍ରମ ମିଟି ଜାଈ। ଗିରିଜା ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁରାଈ ॥
ଆଦି ଅନ୍ତ କୌ ଜାସୁ ନ ପାଵା। ମତି ଅନୁମାନି ନିଗମ ଅସ ଗାଵା ॥
ବିନୁ ପଦ ଚଲି ସୁନି ବିନୁ କାନା। କର ବିନୁ କରମ କରି ବିଧି ନାନା ॥
ଆନନ ରହିତ ସକଲ ରସ ଭୋଗୀ। ବିନୁ ବାନୀ ବକତା ବଡ़ ଜୋଗୀ ॥
ତନୁ ବିନୁ ପରସ ନଯନ ବିନୁ ଦେଖା। ଗ୍ରହି ଘ୍ରାନ ବିନୁ ବାସ ଅସେଷା ॥
ଅସି ସବ ଭାଁତି ଅଲୌକିକ କରନୀ। ମହିମା ଜାସୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଜେହି ଇମି ଗାଵହି ବେଦ ବୁଧ ଜାହି ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନ ॥
ସୋଇ ଦସରଥ ସୁତ ଭଗତ ହିତ କୋସଲପତି ଭଗଵାନ ॥ 118 ॥
କାସୀଂ ମରତ ଜନ୍ତୁ ଅଵଲୋକୀ। ଜାସୁ ନାମ ବଲ କରୁଁ ବିସୋକୀ ॥
ସୋଇ ପ୍ରଭୁ ମୋର ଚରାଚର ସ୍ଵାମୀ। ରଘୁବର ସବ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ବିବସହୁଁ ଜାସୁ ନାମ ନର କହହୀଂ। ଜନମ ଅନେକ ରଚିତ ଅଘ ଦହହୀମ୍ ॥
ସାଦର ସୁମିରନ ଜେ ନର କରହୀଂ। ଭଵ ବାରିଧି ଗୋପଦ ଇଵ ତରହୀମ୍ ॥
ରାମ ସୋ ପରମାତମା ଭଵାନୀ। ତହଁ ଭ୍ରମ ଅତି ଅବିହିତ ତଵ ବାନୀ ॥
ଅସ ସଂସଯ ଆନତ ଉର ମାହୀଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଜାହୀମ୍ ॥
ସୁନି ସିଵ କେ ଭ୍ରମ ଭଞ୍ଜନ ବଚନା। ମିଟି ଗୈ ସବ କୁତରକ କୈ ରଚନା ॥
ଭି ରଘୁପତି ପଦ ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତୀ। ଦାରୁନ ଅସମ୍ଭାଵନା ବୀତୀ ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ଗହି ଜୋରି ପଙ୍କରୁହ ପାନି।
ବୋଲୀ ଗିରିଜା ବଚନ ବର ମନହୁଁ ପ୍ରେମ ରସ ସାନି ॥ 119 ॥
ସସି କର ସମ ସୁନି ଗିରା ତୁମ୍ହାରୀ। ମିଟା ମୋହ ସରଦାତପ ଭାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କୃପାଲ ସବୁ ସଂସୁ ହରେଊ। ରାମ ସ୍ଵରୁପ ଜାନି ମୋହି ପରେଊ ॥
ନାଥ କୃପାଁ ଅବ ଗଯୁ ବିଷାଦା। ସୁଖୀ ଭଯୁଁ ପ୍ରଭୁ ଚରନ ପ୍ରସାଦା ॥
ଅବ ମୋହି ଆପନି କିଙ୍କରି ଜାନୀ। ଜଦପି ସହଜ ଜଡ ନାରି ଅଯାନୀ ॥
ପ୍ରଥମ ଜୋ ମୈଂ ପୂଛା ସୋଇ କହହୂ। ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ ଅହହୂ ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ଚିନମଯ ଅବିନାସୀ। ସର୍ବ ରହିତ ସବ ଉର ପୁର ବାସୀ ॥
ନାଥ ଧରେଉ ନରତନୁ କେହି ହେତୂ। ମୋହି ସମୁଝାଇ କହହୁ ବୃଷକେତୂ ॥
ଉମା ବଚନ ସୁନି ପରମ ବିନୀତା। ରାମକଥା ପର ପ୍ରୀତି ପୁନୀତା ॥
ଦୋ. ହିଁଯଁ ହରଷେ କାମାରି ତବ ସଙ୍କର ସହଜ ସୁଜାନ
ବହୁ ବିଧି ଉମହି ପ୍ରସଂସି ପୁନି ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ॥ 120(କ) ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯନ,ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ମାସପାରାଯଣ, ଚୌଥା ଵିଶ୍ରାମ
ସୋ. ସୁନୁ ସୁଭ କଥା ଭଵାନି ରାମଚରିତମାନସ ବିମଲ।
କହା ଭୁସୁଣ୍ଡି ବଖାନି ସୁନା ବିହଗ ନାଯକ ଗରୁଡ ॥ 120(ଖ) ॥
ସୋ ସମ୍ବାଦ ଉଦାର ଜେହି ବିଧି ଭା ଆଗେଂ କହବ।
ସୁନହୁ ରାମ ଅଵତାର ଚରିତ ପରମ ସୁନ୍ଦର ଅନଘ ॥ 120(ଗ) ॥
ହରି ଗୁନ ନାମ ଅପାର କଥା ରୂପ ଅଗନିତ ଅମିତ।
ମୈଂ ନିଜ ମତି ଅନୁସାର କହୁଁ ଉମା ସାଦର ସୁନହୁ ॥ 120(ଘ ॥
ସୁନୁ ଗିରିଜା ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ବିପୁଲ ବିସଦ ନିଗମାଗମ ଗାଏ ॥
ହରି ଅଵତାର ହେତୁ ଜେହି ହୋଈ। ଇଦମିତ୍ଥଂ କହି ଜାଇ ନ ସୋଈ ॥
ରାମ ଅତର୍କ୍ଯ ବୁଦ୍ଧି ମନ ବାନୀ। ମତ ହମାର ଅସ ସୁନହି ସଯାନୀ ॥
ତଦପି ସନ୍ତ ମୁନି ବେଦ ପୁରାନା। ଜସ କଛୁ କହହିଂ ସ୍ଵମତି ଅନୁମାନା ॥
ତସ ମୈଂ ସୁମୁଖି ସୁନାଵୁଁ ତୋହୀ। ସମୁଝି ପରି ଜସ କାରନ ମୋହୀ ॥
ଜବ ଜବ ହୋଇ ଧରମ କୈ ହାନୀ। ବାଢହିଂ ଅସୁର ଅଧମ ଅଭିମାନୀ ॥
କରହିଂ ଅନୀତି ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ। ସୀଦହିଂ ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ଧରନୀ ॥
ତବ ତବ ପ୍ରଭୁ ଧରି ବିବିଧ ସରୀରା। ହରହି କୃପାନିଧି ସଜ୍ଜନ ପୀରା ॥
ଦୋ. ଅସୁର ମାରି ଥାପହିଂ ସୁରନ୍ହ ରାଖହିଂ ନିଜ ଶ୍ରୁତି ସେତୁ।
ଜଗ ବିସ୍ତାରହିଂ ବିସଦ ଜସ ରାମ ଜନ୍ମ କର ହେତୁ ॥ 121 ॥
ସୋଇ ଜସ ଗାଇ ଭଗତ ଭଵ ତରହୀଂ। କୃପାସିନ୍ଧୁ ଜନ ହିତ ତନୁ ଧରହୀମ୍ ॥
ରାମ ଜନମ କେ ହେତୁ ଅନେକା। ପରମ ବିଚିତ୍ର ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ଜନମ ଏକ ଦୁଇ କହୁଁ ବଖାନୀ। ସାଵଧାନ ସୁନୁ ସୁମତି ଭଵାନୀ ॥
ଦ୍ଵାରପାଲ ହରି କେ ପ୍ରିଯ ଦୋଊ। ଜଯ ଅରୁ ବିଜଯ ଜାନ ସବ କୋଊ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ତେଂ ଦୂନୁ ଭାଈ। ତାମସ ଅସୁର ଦେହ ତିନ୍ହ ପାଈ ॥
କନକକସିପୁ ଅରୁ ହାଟକ ଲୋଚନ। ଜଗତ ବିଦିତ ସୁରପତି ମଦ ମୋଚନ ॥
ବିଜୀ ସମର ବୀର ବିଖ୍ଯାତା। ଧରି ବରାହ ବପୁ ଏକ ନିପାତା ॥
ହୋଇ ନରହରି ଦୂସର ପୁନି ମାରା। ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ସୁଜସ ବିସ୍ତାରା ॥
ଦୋ. ଭେ ନିସାଚର ଜାଇ ତେଇ ମହାବୀର ବଲଵାନ।
କୁମ୍ଭକରନ ରାଵଣ ସୁଭଟ ସୁର ବିଜୀ ଜଗ ଜାନ ॥ 122 ।
ମୁକୁତ ନ ଭେ ହତେ ଭଗଵାନା। ତୀନି ଜନମ ଦ୍ଵିଜ ବଚନ ପ୍ରଵାନା ॥
ଏକ ବାର ତିନ୍ହ କେ ହିତ ଲାଗୀ। ଧରେଉ ସରୀର ଭଗତ ଅନୁରାଗୀ ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ତହାଁ ପିତୁ ମାତା। ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ବିଖ୍ଯାତା ॥
ଏକ କଲପ ଏହି ବିଧି ଅଵତାରା। ଚରିତ୍ର ପଵିତ୍ର କିଏ ସଂସାରା ॥
ଏକ କଲପ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ। ସମର ଜଲନ୍ଧର ସନ ସବ ହାରେ ॥
ସମ୍ଭୁ କୀନ୍ହ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଅପାରା। ଦନୁଜ ମହାବଲ ମରି ନ ମାରା ॥
ପରମ ସତୀ ଅସୁରାଧିପ ନାରୀ। ତେହି ବଲ ତାହି ନ ଜିତହିଂ ପୁରାରୀ ॥
ଦୋ. ଛଲ କରି ଟାରେଉ ତାସୁ ବ୍ରତ ପ୍ରଭୁ ସୁର କାରଜ କୀନ୍ହ ॥
ଜବ ତେହି ଜାନେଉ ମରମ ତବ ଶ୍ରାପ କୋପ କରି ଦୀନ୍ହ ॥ 123 ॥
ତାସୁ ଶ୍ରାପ ହରି ଦୀନ୍ହ ପ୍ରମାନା। କୌତୁକନିଧି କୃପାଲ ଭଗଵାନା ॥
ତହାଁ ଜଲନ୍ଧର ରାଵନ ଭଯୂ। ରନ ହତି ରାମ ପରମ ପଦ ଦଯୂ ॥
ଏକ ଜନମ କର କାରନ ଏହା। ଜେହି ଲାଗି ରାମ ଧରୀ ନରଦେହା ॥
ପ୍ରତି ଅଵତାର କଥା ପ୍ରଭୁ କେରୀ। ସୁନୁ ମୁନି ବରନୀ କବିନ୍ହ ଘନେରୀ ॥
ନାରଦ ଶ୍ରାପ ଦୀନ୍ହ ଏକ ବାରା। କଲପ ଏକ ତେହି ଲଗି ଅଵତାରା ॥
ଗିରିଜା ଚକିତ ଭୀ ସୁନି ବାନୀ। ନାରଦ ବିଷ୍ନୁଭଗତ ପୁନି ଗ୍ଯାନି ॥
କାରନ କଵନ ଶ୍ରାପ ମୁନି ଦୀନ୍ହା। କା ଅପରାଧ ରମାପତି କୀନ୍ହା ॥
ଯହ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୋହି କହହୁ ପୁରାରୀ। ମୁନି ମନ ମୋହ ଆଚରଜ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିହସି ମହେସ ତବ ଗ୍ଯାନୀ ମୂଢ़ ନ କୋଇ।
ଜେହି ଜସ ରଘୁପତି କରହିଂ ଜବ ସୋ ତସ ତେହି ଛନ ହୋଇ ॥ 124(କ) ॥
ସୋ. କହୁଁ ରାମ ଗୁନ ଗାଥ ଭରଦ୍ଵାଜ ସାଦର ସୁନହୁ।
ଭଵ ଭଞ୍ଜନ ରଘୁନାଥ ଭଜୁ ତୁଲସୀ ତଜି ମାନ ମଦ ॥ 124(ଖ) ॥
ହିମଗିରି ଗୁହା ଏକ ଅତି ପାଵନି। ବହ ସମୀପ ସୁରସରୀ ସୁହାଵନି ॥
ଆଶ୍ରମ ପରମ ପୁନୀତ ସୁହାଵା। ଦେଖି ଦେଵରିଷି ମନ ଅତି ଭାଵା ॥
ନିରଖି ସୈଲ ସରି ବିପିନ ବିଭାଗା। ଭଯୁ ରମାପତି ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ସୁମିରତ ହରିହି ଶ୍ରାପ ଗତି ବାଧୀ। ସହଜ ବିମଲ ମନ ଲାଗି ସମାଧୀ ॥
ମୁନି ଗତି ଦେଖି ସୁରେସ ଡେରାନା। କାମହି ବୋଲି କୀନ୍ହ ସମାନା ॥
ସହିତ ସହାଯ ଜାହୁ ମମ ହେତୂ। ଚକେଉ ହରଷି ହିଯଁ ଜଲଚରକେତୂ ॥
ସୁନାସୀର ମନ ମହୁଁ ଅସି ତ୍ରାସା। ଚହତ ଦେଵରିଷି ମମ ପୁର ବାସା ॥
ଜେ କାମୀ ଲୋଲୁପ ଜଗ ମାହୀଂ। କୁଟିଲ କାକ ଇଵ ସବହି ଡେରାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସୁଖ ହାଡ़ ଲୈ ଭାଗ ସଠ ସ୍ଵାନ ନିରଖି ମୃଗରାଜ।
ଛୀନି ଲେଇ ଜନି ଜାନ ଜଡ़ ତିମି ସୁରପତିହି ନ ଲାଜ ॥ 125 ॥
ତେହି ଆଶ୍ରମହିଂ ମଦନ ଜବ ଗଯୂ। ନିଜ ମାଯାଁ ବସନ୍ତ ନିରମଯୂ ॥
କୁସୁମିତ ବିବିଧ ବିଟପ ବହୁରଙ୍ଗା। କୂଜହିଂ କୋକିଲ ଗୁଞ୍ଜହି ଭୃଙ୍ଗା ॥
ଚଲୀ ସୁହାଵନି ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। କାମ କୃସାନୁ ବଢ़ଆଵନିହାରୀ ॥
ରମ୍ଭାଦିକ ସୁରନାରି ନବୀନା । ସକଲ ଅସମସର କଲା ପ୍ରବୀନା ॥
କରହିଂ ଗାନ ବହୁ ତାନ ତରଙ୍ଗା। ବହୁବିଧି କ୍ରୀଡ़ହି ପାନି ପତଙ୍ଗା ॥
ଦେଖି ସହାଯ ମଦନ ହରଷାନା। କୀନ୍ହେସି ପୁନି ପ୍ରପଞ୍ଚ ବିଧି ନାନା ॥
କାମ କଲା କଛୁ ମୁନିହି ନ ବ୍ଯାପୀ। ନିଜ ଭଯଁ ଡରେଉ ମନୋଭଵ ପାପୀ ॥
ସୀମ କି ଚାଁପି ସକି କୌ ତାସୁ। ବଡ़ ରଖଵାର ରମାପତି ଜାସୂ ॥
ଦୋ. ସହିତ ସହାଯ ସଭୀତ ଅତି ମାନି ହାରି ମନ ମୈନ।
ଗହେସି ଜାଇ ମୁନି ଚରନ ତବ କହି ସୁଠି ଆରତ ବୈନ ॥ 126 ॥
ଭଯୁ ନ ନାରଦ ମନ କଛୁ ରୋଷା। କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ କାମ ପରିତୋଷା ॥
ନାଇ ଚରନ ସିରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ଗଯୁ ମଦନ ତବ ସହିତ ସହାଈ ॥
ମୁନି ସୁସୀଲତା ଆପନି କରନୀ। ସୁରପତି ସଭାଁ ଜାଇ ସବ ବରନୀ ॥
ସୁନି ସବ କେଂ ମନ ଅଚରଜୁ ଆଵା। ମୁନିହି ପ୍ରସଂସି ହରିହି ସିରୁ ନାଵା ॥
ତବ ନାରଦ ଗଵନେ ସିଵ ପାହୀଂ। ଜିତା କାମ ଅହମିତି ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ମାର ଚରିତ ସଙ୍କରହିଂ ସୁନାଏ। ଅତିପ୍ରିଯ ଜାନି ମହେସ ସିଖାଏ ॥
ବାର ବାର ବିନଵୁଁ ମୁନି ତୋହୀଂ। ଜିମି ଯହ କଥା ସୁନାଯହୁ ମୋହୀମ୍ ॥
ତିମି ଜନି ହରିହି ସୁନାଵହୁ କବହୂଁ। ଚଲେହୁଁ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଦୁରାଏଡୁ ତବହୂଁ ॥
ଦୋ. ସମ୍ଭୁ ଦୀନ୍ହ ଉପଦେସ ହିତ ନହିଂ ନାରଦହି ସୋହାନ।
ଭାରଦ୍ଵାଜ କୌତୁକ ସୁନହୁ ହରି ଇଚ୍ଛା ବଲଵାନ ॥ 127 ॥
ରାମ କୀନ୍ହ ଚାହହିଂ ସୋଇ ହୋଈ। କରୈ ଅନ୍ଯଥା ଅସ ନହିଂ କୋଈ ॥
ସମ୍ଭୁ ବଚନ ମୁନି ମନ ନହିଂ ଭାଏ। ତବ ବିରଞ୍ଚି କେ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଏକ ବାର କରତଲ ବର ବୀନା। ଗାଵତ ହରି ଗୁନ ଗାନ ପ୍ରବୀନା ॥
ଛୀରସିନ୍ଧୁ ଗଵନେ ମୁନିନାଥା। ଜହଁ ବସ ଶ୍ରୀନିଵାସ ଶ୍ରୁତିମାଥା ॥
ହରଷି ମିଲେ ଉଠି ରମାନିକେତା। ବୈଠେ ଆସନ ରିଷିହି ସମେତା ॥
ବୋଲେ ବିହସି ଚରାଚର ରାଯା। ବହୁତେ ଦିନନ କୀନ୍ହି ମୁନି ଦାଯା ॥
କାମ ଚରିତ ନାରଦ ସବ ଭାଷେ। ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଥମ ବରଜି ସିଵଁ ରାଖେ ॥
ଅତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରଘୁପତି କୈ ମାଯା। ଜେହି ନ ମୋହ ଅସ କୋ ଜଗ ଜାଯା ॥
ଦୋ. ରୂଖ ବଦନ କରି ବଚନ ମୃଦୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ ।
ତୁମ୍ହରେ ସୁମିରନ ତେଂ ମିଟହିଂ ମୋହ ମାର ମଦ ମାନ ॥ 128 ॥
ସୁନୁ ମୁନି ମୋହ ହୋଇ ମନ ତାକେଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ହୃଦଯ ନହିଂ ଜାକେ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚରଜ ବ୍ରତ ରତ ମତିଧୀରା। ତୁମ୍ହହି କି କରି ମନୋଭଵ ପୀରା ॥
ନାରଦ କହେଉ ସହିତ ଅଭିମାନା। କୃପା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଭଗଵାନା ॥
କରୁନାନିଧି ମନ ଦୀଖ ବିଚାରୀ। ଉର ଅଙ୍କୁରେଉ ଗରବ ତରୁ ଭାରୀ ॥
ବେଗି ସୋ ମୈ ଡାରିହୁଁ ଉଖାରୀ। ପନ ହମାର ସେଵକ ହିତକାରୀ ॥
ମୁନି କର ହିତ ମମ କୌତୁକ ହୋଈ। ଅଵସି ଉପାଯ କରବି ମୈ ସୋଈ ॥
ତବ ନାରଦ ହରି ପଦ ସିର ନାଈ। ଚଲେ ହୃଦଯଁ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ଶ୍ରୀପତି ନିଜ ମାଯା ତବ ପ୍ରେରୀ। ସୁନହୁ କଠିନ କରନୀ ତେହି କେରୀ ॥
ଦୋ. ବିରଚେଉ ମଗ ମହୁଁ ନଗର ତେହିଂ ସତ ଜୋଜନ ବିସ୍ତାର।
ଶ୍ରୀନିଵାସପୁର ତେଂ ଅଧିକ ରଚନା ବିବିଧ ପ୍ରକାର ॥ 129 ॥
ବସହିଂ ନଗର ସୁନ୍ଦର ନର ନାରୀ। ଜନୁ ବହୁ ମନସିଜ ରତି ତନୁଧାରୀ ॥
ତେହିଂ ପୁର ବସି ସୀଲନିଧି ରାଜା। ଅଗନିତ ହଯ ଗଯ ସେନ ସମାଜା ॥
ସତ ସୁରେସ ସମ ବିଭଵ ବିଲାସା। ରୂପ ତେଜ ବଲ ନୀତି ନିଵାସା ॥
ବିସ୍ଵମୋହନୀ ତାସୁ କୁମାରୀ। ଶ୍ରୀ ବିମୋହ ଜିସୁ ରୂପୁ ନିହାରୀ ॥
ସୋଇ ହରିମାଯା ସବ ଗୁନ ଖାନୀ। ସୋଭା ତାସୁ କି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
କରି ସ୍ଵଯମ୍ବର ସୋ ନୃପବାଲା। ଆଏ ତହଁ ଅଗନିତ ମହିପାଲା ॥
ମୁନି କୌତୁକୀ ନଗର ତେହିଂ ଗଯୂ। ପୁରବାସିଂହ ସବ ପୂଛତ ଭଯୂ ॥
ସୁନି ସବ ଚରିତ ଭୂପଗୃହଁ ଆଏ। କରି ପୂଜା ନୃପ ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଆନି ଦେଖାଈ ନାରଦହି ଭୂପତି ରାଜକୁମାରି।
କହହୁ ନାଥ ଗୁନ ଦୋଷ ସବ ଏହି କେ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ 130 ॥
ଦେଖି ରୂପ ମୁନି ବିରତି ବିସାରୀ। ବଡ़ଈ ବାର ଲଗି ରହେ ନିହାରୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ତାସୁ ବିଲୋକି ଭୁଲାନେ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ନହିଂ ପ୍ରଗଟ ବଖାନେ ॥
ଜୋ ଏହି ବରି ଅମର ସୋଇ ହୋଈ। ସମରଭୂମି ତେହି ଜୀତ ନ କୋଈ ॥
ସେଵହିଂ ସକଲ ଚରାଚର ତାହୀ। ବରି ସୀଲନିଧି କନ୍ଯା ଜାହୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ସବ ବିଚାରି ଉର ରାଖେ। କଛୁକ ବନାଇ ଭୂପ ସନ ଭାଷେ ॥
ସୁତା ସୁଲଚ୍ଛନ କହି ନୃପ ପାହୀଂ। ନାରଦ ଚଲେ ସୋଚ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
କରୌଂ ଜାଇ ସୋଇ ଜତନ ବିଚାରୀ। ଜେହି ପ୍ରକାର ମୋହି ବରୈ କୁମାରୀ ॥
ଜପ ତପ କଛୁ ନ ହୋଇ ତେହି କାଲା। ହେ ବିଧି ମିଲି କଵନ ବିଧି ବାଲା ॥
ଦୋ. ଏହି ଅଵସର ଚାହିଅ ପରମ ସୋଭା ରୂପ ବିସାଲ।
ଜୋ ବିଲୋକି ରୀଝୈ କୁଅଁରି ତବ ମେଲୈ ଜଯମାଲ ॥ 131 ॥
ହରି ସନ ମାଗୌଂ ସୁନ୍ଦରତାଈ। ହୋଇହି ଜାତ ଗହରୁ ଅତି ଭାଈ ॥
ମୋରେଂ ହିତ ହରି ସମ ନହିଂ କୋଊ। ଏହି ଅଵସର ସହାଯ ସୋଇ ହୋଊ ॥
ବହୁବିଧି ବିନଯ କୀନ୍ହି ତେହି କାଲା। ପ୍ରଗଟେଉ ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ କୃପାଲା ॥
ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ମୁନି ନଯନ ଜୁଡ़ଆନେ। ହୋଇହି କାଜୁ ହିଏଁ ହରଷାନେ ॥
ଅତି ଆରତି କହି କଥା ସୁନାଈ। କରହୁ କୃପା କରି ହୋହୁ ସହାଈ ॥
ଆପନ ରୂପ ଦେହୁ ପ୍ରଭୁ ମୋହୀ। ଆନ ଭାଁତି ନହିଂ ପାଵୌଂ ଓହୀ ॥
ଜେହି ବିଧି ନାଥ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କରହୁ ସୋ ବେଗି ଦାସ ମୈଂ ତୋରା ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲ ଦେଖି ବିସାଲା। ହିଯଁ ହଁସି ବୋଲେ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଦୋ. ଜେହି ବିଧି ହୋଇହି ପରମ ହିତ ନାରଦ ସୁନହୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୋଇ ହମ କରବ ନ ଆନ କଛୁ ବଚନ ନ ମୃଷା ହମାର ॥ 132 ॥
କୁପଥ ମାଗ ରୁଜ ବ୍ଯାକୁଲ ରୋଗୀ। ବୈଦ ନ ଦେଇ ସୁନହୁ ମୁନି ଜୋଗୀ ॥
ଏହି ବିଧି ହିତ ତୁମ୍ହାର ମୈଂ ଠଯୂ। କହି ଅସ ଅନ୍ତରହିତ ପ୍ରଭୁ ଭଯୂ ॥
ମାଯା ବିବସ ଭେ ମୁନି ମୂଢ़ଆ। ସମୁଝୀ ନହିଂ ହରି ଗିରା ନିଗୂଢ़ଆ ॥
ଗଵନେ ତୁରତ ତହାଁ ରିଷିରାଈ। ଜହାଁ ସ୍ଵଯମ୍ବର ଭୂମି ବନାଈ ॥
ନିଜ ନିଜ ଆସନ ବୈଠେ ରାଜା। ବହୁ ବନାଵ କରି ସହିତ ସମାଜା ॥
ମୁନି ମନ ହରଷ ରୂପ ଅତି ମୋରେଂ। ମୋହି ତଜି ଆନହି ବାରିହି ନ ଭୋରେମ୍ ॥
ମୁନି ହିତ କାରନ କୃପାନିଧାନା। ଦୀନ୍ହ କୁରୂପ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୋ ଚରିତ୍ର ଲଖି କାହୁଁ ନ ପାଵା। ନାରଦ ଜାନି ସବହିଂ ସିର ନାଵା ॥
ଦୋ. ରହେ ତହାଁ ଦୁଇ ରୁଦ୍ର ଗନ ତେ ଜାନହିଂ ସବ ଭେଉ।
ବିପ୍ରବେଷ ଦେଖତ ଫିରହିଂ ପରମ କୌତୁକୀ ତେଉ ॥ 133 ॥
ଜେଂହି ସମାଜ ବୈଣ୍ଠେ ମୁନି ଜାଈ। ହୃଦଯଁ ରୂପ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ତହଁ ବୈଠ ମହେସ ଗନ ଦୋଊ। ବିପ୍ରବେଷ ଗତି ଲଖି ନ କୋଊ ॥
କରହିଂ କୂଟି ନାରଦହି ସୁନାଈ। ନୀକି ଦୀନ୍ହି ହରି ସୁନ୍ଦରତାଈ ॥
ରୀଝହି ରାଜକୁଅଁରି ଛବି ଦେଖୀ। ଇନ୍ହହି ବରିହି ହରି ଜାନି ବିସେଷୀ ॥
ମୁନିହି ମୋହ ମନ ହାଥ ପରାଏଁ। ହଁସହିଂ ସମ୍ଭୁ ଗନ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ଜଦପି ସୁନହିଂ ମୁନି ଅଟପଟି ବାନୀ। ସମୁଝି ନ ପରି ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମ ସାନୀ ॥
କାହୁଁ ନ ଲଖା ସୋ ଚରିତ ବିସେଷା। ସୋ ସରୂପ ନୃପକନ୍ଯାଁ ଦେଖା ॥
ମର୍କଟ ବଦନ ଭଯଙ୍କର ଦେହୀ। ଦେଖତ ହୃଦଯଁ କ୍ରୋଧ ଭା ତେହୀ ॥
ଦୋ. ସଖୀଂ ସଙ୍ଗ ଲୈ କୁଅଁରି ତବ ଚଲି ଜନୁ ରାଜମରାଲ।
ଦେଖତ ଫିରି ମହୀପ ସବ କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ॥ 134 ॥
ଜେହି ଦିସି ବୈଠେ ନାରଦ ଫୂଲୀ। ସୋ ଦିସି ଦେହି ନ ବିଲୋକୀ ଭୂଲୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୁନି ଉକସହିଂ ଅକୁଲାହୀଂ। ଦେଖି ଦସା ହର ଗନ ମୁସକାହୀମ୍ ॥
ଧରି ନୃପତନୁ ତହଁ ଗଯୁ କୃପାଲା। କୁଅଁରି ହରଷି ମେଲେଉ ଜଯମାଲା ॥
ଦୁଲହିନି ଲୈ ଗେ ଲଚ୍ଛିନିଵାସା। ନୃପସମାଜ ସବ ଭଯୁ ନିରାସା ॥
ମୁନି ଅତି ବିକଲ ମୋଂହଁ ମତି ନାଠୀ। ମନି ଗିରି ଗୀ ଛୂଟି ଜନୁ ଗାଁଠୀ ॥
ତବ ହର ଗନ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ନିଜ ମୁଖ ମୁକୁର ବିଲୋକହୁ ଜାଈ ॥
ଅସ କହି ଦୌ ଭାଗେ ଭଯଁ ଭାରୀ। ବଦନ ଦୀଖ ମୁନି ବାରି ନିହାରୀ ॥
ବେଷୁ ବିଲୋକି କ୍ରୋଧ ଅତି ବାଢ़ଆ। ତିନ୍ହହି ସରାପ ଦୀନ୍ହ ଅତି ଗାଢ़ଆ ॥
ଦୋ. ହୋହୁ ନିସାଚର ଜାଇ ତୁମ୍ହ କପଟୀ ପାପୀ ଦୌ।
ହଁସେହୁ ହମହି ସୋ ଲେହୁ ଫଲ ବହୁରି ହଁସେହୁ ମୁନି କୌ ॥ 135 ॥
ପୁନି ଜଲ ଦୀଖ ରୂପ ନିଜ ପାଵା। ତଦପି ହୃଦଯଁ ସନ୍ତୋଷ ନ ଆଵା ॥
ଫରକତ ଅଧର କୋପ ମନ ମାହୀଂ। ସପଦୀ ଚଲେ କମଲାପତି ପାହୀମ୍ ॥
ଦେହୁଁ ଶ୍ରାପ କି ମରିହୁଁ ଜାଈ। ଜଗତ ମୋର ଉପହାସ କରାଈ ॥
ବୀଚହିଂ ପନ୍ଥ ମିଲେ ଦନୁଜାରୀ। ସଙ୍ଗ ରମା ସୋଇ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ସୁରସାଈଂ। ମୁନି କହଁ ଚଲେ ବିକଲ କୀ ନାଈମ୍ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଉପଜା ଅତି କ୍ରୋଧା। ମାଯା ବସ ନ ରହା ମନ ବୋଧା ॥
ପର ସମ୍ପଦା ସକହୁ ନହିଂ ଦେଖୀ। ତୁମ୍ହରେଂ ଇରିଷା କପଟ ବିସେଷୀ ॥
ମଥତ ସିନ୍ଧୁ ରୁଦ୍ରହି ବୌରାଯହୁ। ସୁରନ୍ହ ପ୍ରେରୀ ବିଷ ପାନ କରାଯହୁ ॥
ଦୋ. ଅସୁର ସୁରା ବିଷ ସଙ୍କରହି ଆପୁ ରମା ମନି ଚାରୁ।
ସ୍ଵାରଥ ସାଧକ କୁଟିଲ ତୁମ୍ହ ସଦା କପଟ ବ୍ଯଵହାରୁ ॥ 136 ॥
ପରମ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନ ସିର ପର କୋଈ। ଭାଵି ମନହି କରହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ ॥
ଭଲେହି ମନ୍ଦ ମନ୍ଦେହି ଭଲ କରହୂ। ବିସମଯ ହରଷ ନ ହିଯଁ କଛୁ ଧରହୂ ॥
ଡହକି ଡହକି ପରିଚେହୁ ସବ କାହୂ। ଅତି ଅସଙ୍କ ମନ ସଦା ଉଛାହୂ ॥
କରମ ସୁଭାସୁଭ ତୁମ୍ହହି ନ ବାଧା। ଅବ ଲଗି ତୁମ୍ହହି ନ କାହୂଁ ସାଧା ॥
ଭଲେ ଭଵନ ଅବ ବାଯନ ଦୀନ୍ହା। ପାଵହୁଗେ ଫଲ ଆପନ କୀନ୍ହା ॥
ବଞ୍ଚେହୁ ମୋହି ଜଵନି ଧରି ଦେହା। ସୋଇ ତନୁ ଧରହୁ ଶ୍ରାପ ମମ ଏହା ॥
କପି ଆକୃତି ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହି ହମାରୀ। କରିହହିଂ କୀସ ସହାଯ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ମମ ଅପକାର କୀନ୍ହୀ ତୁମ୍ହ ଭାରୀ। ନାରୀ ବିରହଁ ତୁମ୍ହ ହୋବ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରାପ ସୀସ ଧରୀ ହରଷି ହିଯଁ ପ୍ରଭୁ ବହୁ ବିନତୀ କୀନ୍ହି।
ନିଜ ମାଯା କୈ ପ୍ରବଲତା କରଷି କୃପାନିଧି ଲୀନ୍ହି ॥ 137 ॥
ଜବ ହରି ମାଯା ଦୂରି ନିଵାରୀ। ନହିଂ ତହଁ ରମା ନ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ତବ ମୁନି ଅତି ସଭୀତ ହରି ଚରନା। ଗହେ ପାହି ପ୍ରନତାରତି ହରନା ॥
ମୃଷା ହୌ ମମ ଶ୍ରାପ କୃପାଲା। ମମ ଇଚ୍ଛା କହ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ମୈଂ ଦୁର୍ବଚନ କହେ ବହୁତେରେ। କହ ମୁନି ପାପ ମିଟିହିଂ କିମି ମେରେ ॥
ଜପହୁ ଜାଇ ସଙ୍କର ସତ ନାମା। ହୋଇହି ହୃଦଯଁ ତୁରନ୍ତ ବିଶ୍ରାମା ॥
କୌ ନହିଂ ସିଵ ସମାନ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ଅସି ପରତୀତି ତଜହୁ ଜନି ଭୋରେମ୍ ॥
ଜେହି ପର କୃପା ନ କରହିଂ ପୁରାରୀ। ସୋ ନ ପାଵ ମୁନି ଭଗତି ହମାରୀ ॥
ଅସ ଉର ଧରି ମହି ବିଚରହୁ ଜାଈ। ଅବ ନ ତୁମ୍ହହି ମାଯା ନିଅରାଈ ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି ମୁନିହି ପ୍ରବୋଧି ପ୍ରଭୁ ତବ ଭେ ଅନ୍ତରଧାନ ॥
ସତ୍ଯଲୋକ ନାରଦ ଚଲେ କରତ ରାମ ଗୁନ ଗାନ ॥ 138 ॥
ହର ଗନ ମୁନିହି ଜାତ ପଥ ଦେଖୀ। ବିଗତମୋହ ମନ ହରଷ ବିସେଷୀ ॥
ଅତି ସଭୀତ ନାରଦ ପହିଂ ଆଏ। ଗହି ପଦ ଆରତ ବଚନ ସୁନାଏ ॥
ହର ଗନ ହମ ନ ବିପ୍ର ମୁନିରାଯା। ବଡ़ ଅପରାଧ କୀନ୍ହ ଫଲ ପାଯା ॥
ଶ୍ରାପ ଅନୁଗ୍ରହ କରହୁ କୃପାଲା। ବୋଲେ ନାରଦ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ନିସିଚର ଜାଇ ହୋହୁ ତୁମ୍ହ ଦୋଊ। ବୈଭଵ ବିପୁଲ ତେଜ ବଲ ହୋଊ ॥
ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ଜିତବ ତୁମ୍ହ ଜହିଆ। ଧରିହହିଂ ବିଷ୍ନୁ ମନୁଜ ତନୁ ତହିଆ।
ସମର ମରନ ହରି ହାଥ ତୁମ୍ହାରା। ହୋଇହହୁ ମୁକୁତ ନ ପୁନି ସଂସାରା ॥
ଚଲେ ଜୁଗଲ ମୁନି ପଦ ସିର ନାଈ। ଭେ ନିସାଚର କାଲହି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏକ କଲପ ଏହି ହେତୁ ପ୍ରଭୁ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ସୁର ରଞ୍ଜନ ସଜ୍ଜନ ସୁଖଦ ହରି ଭଞ୍ଜନ ଭୁବି ଭାର ॥ 139 ॥
ଏହି ବିଧି ଜନମ କରମ ହରି କେରେ। ସୁନ୍ଦର ସୁଖଦ ବିଚିତ୍ର ଘନେରେ ॥
କଲପ କଲପ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁ ଅଵତରହୀଂ। ଚାରୁ ଚରିତ ନାନାବିଧି କରହୀମ୍ ॥
ତବ ତବ କଥା ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଈ। ପରମ ପୁନୀତ ପ୍ରବନ୍ଧ ବନାଈ ॥
ବିବିଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅନୂପ ବଖାନେ। କରହିଂ ନ ସୁନି ଆଚରଜୁ ସଯାନେ ॥
ହରି ଅନନ୍ତ ହରିକଥା ଅନନ୍ତା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ବହୁବିଧି ସବ ସନ୍ତା ॥
ରାମଚନ୍ଦ୍ର କେ ଚରିତ ସୁହାଏ। କଲପ କୋଟି ଲଗି ଜାହିଂ ନ ଗାଏ ॥
ଯହ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୈଂ କହା ଭଵାନୀ। ହରିମାଯାଁ ମୋହହିଂ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ ପ୍ରନତ ହିତକାରୀ ॥ ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ଦୁଖ ହାରୀ ॥
ସୋ. ସୁର ନର ମୁନି କୌ ନାହିଂ ଜେହି ନ ମୋହ ମାଯା ପ୍ରବଲ ॥
ଅସ ବିଚାରି ମନ ମାହିଂ ଭଜିଅ ମହାମାଯା ପତିହି ॥ 140 ॥
ଅପର ହେତୁ ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କହୁଁ ବିଚିତ୍ର କଥା ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜେହି କାରନ ଅଜ ଅଗୁନ ଅରୂପା। ବ୍ରହ୍ମ ଭଯୁ କୋସଲପୁର ଭୂପା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ବିପିନ ଫିରତ ତୁମ୍ହ ଦେଖା। ବନ୍ଧୁ ସମେତ ଧରେଂ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଚରିତ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ସତୀ ସରୀର ରହିହୁ ବୌରାନୀ ॥
ଅଜହୁଁ ନ ଛାଯା ମିଟତି ତୁମ୍ହାରୀ। ତାସୁ ଚରିତ ସୁନୁ ଭ୍ରମ ରୁଜ ହାରୀ ॥
ଲୀଲା କୀନ୍ହି ଜୋ ତେହିଂ ଅଵତାରା। ସୋ ସବ କହିହୁଁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନି ସଙ୍କର ବାନୀ। ସକୁଚି ସପ୍ରେମ ଉମା ମୁସକାନୀ ॥
ଲଗେ ବହୁରି ବରନେ ବୃଷକେତୂ। ସୋ ଅଵତାର ଭଯୁ ଜେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ସୋ ମୈଂ ତୁମ୍ହ ସନ କହୁଁ ସବୁ ସୁନୁ ମୁନୀସ ମନ ଲାଈ ॥
ରାମ କଥା କଲି ମଲ ହରନି ମଙ୍ଗଲ କରନି ସୁହାଇ ॥ 141 ॥
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୂ ମନୁ ଅରୁ ସତରୂପା। ଜିନ୍ହ ତେଂ ଭୈ ନରସୃଷ୍ଟି ଅନୂପା ॥
ଦମ୍ପତି ଧରମ ଆଚରନ ନୀକା। ଅଜହୁଁ ଗାଵ ଶ୍ରୁତି ଜିନ୍ହ କୈ ଲୀକା ॥
ନୃପ ଉତ୍ତାନପାଦ ସୁତ ତାସୂ। ଧ୍ରୁଵ ହରି ଭଗତ ଭଯୁ ସୁତ ଜାସୂ ॥
ଲଘୁ ସୁତ ନାମ ପ୍ରିଯ୍ରବ୍ରତ ତାହୀ। ବେଦ ପୁରାନ ପ୍ରସଂସହି ଜାହୀ ॥
ଦେଵହୂତି ପୁନି ତାସୁ କୁମାରୀ। ଜୋ ମୁନି କର୍ଦମ କୈ ପ୍ରିଯ ନାରୀ ॥
ଆଦିଦେଵ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା। ଜଠର ଧରେଉ ଜେହିଂ କପିଲ କୃପାଲା ॥
ସାଙ୍ଖ୍ଯ ସାସ୍ତ୍ର ଜିନ୍ହ ପ୍ରଗଟ ବଖାନା। ତତ୍ତ୍ଵ ବିଚାର ନିପୁନ ଭଗଵାନା ॥
ତେହିଂ ମନୁ ରାଜ କୀନ୍ହ ବହୁ କାଲା। ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ସବ ବିଧି ପ୍ରତିପାଲା ॥
ସୋ. ହୋଇ ନ ବିଷଯ ବିରାଗ ଭଵନ ବସତ ଭା ଚୌଥପନ।
ହୃଦଯଁ ବହୁତ ଦୁଖ ଲାଗ ଜନମ ଗଯୁ ହରିଭଗତି ବିନୁ ॥ 142 ॥
ବରବସ ରାଜ ସୁତହି ତବ ଦୀନ୍ହା। ନାରି ସମେତ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ତୀରଥ ବର ନୈମିଷ ବିଖ୍ଯାତା। ଅତି ପୁନୀତ ସାଧକ ସିଧି ଦାତା ॥
ବସହିଂ ତହାଁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସମାଜା। ତହଁ ହିଯଁ ହରଷି ଚଲେଉ ମନୁ ରାଜା ॥
ପନ୍ଥ ଜାତ ସୋହହିଂ ମତିଧୀରା। ଗ୍ଯାନ ଭଗତି ଜନୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ପହୁଁଚେ ଜାଇ ଧେନୁମତି ତୀରା। ହରଷି ନହାନେ ନିରମଲ ନୀରା ॥
ଆଏ ମିଲନ ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ନୃପରିଷି ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜଁହ ତୀରଥ ରହେ ସୁହାଏ। ମୁନିନ୍ହ ସକଲ ସାଦର କରଵାଏ ॥
କୃସ ସରୀର ମୁନିପଟ ପରିଧାନା। ସତ ସମାଜ ନିତ ସୁନହିଂ ପୁରାନା ।
ଦୋ. ଦ୍ଵାଦସ ଅଚ୍ଛର ମନ୍ତ୍ର ପୁନି ଜପହିଂ ସହିତ ଅନୁରାଗ।
ବାସୁଦେଵ ପଦ ପଙ୍କରୁହ ଦମ୍ପତି ମନ ଅତି ଲାଗ ॥ 143 ॥
କରହିଂ ଅହାର ସାକ ଫଲ କନ୍ଦା। ସୁମିରହିଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦା ॥
ପୁନି ହରି ହେତୁ କରନ ତପ ଲାଗେ। ବାରି ଅଧାର ମୂଲ ଫଲ ତ୍ଯାଗେ ॥
ଉର ଅଭିଲାଷ ନିଂରନ୍ତର ହୋଈ। ଦେଖା ନଯନ ପରମ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଅଗୁନ ଅଖଣ୍ଡ ଅନନ୍ତ ଅନାଦୀ। ଜେହି ଚିନ୍ତହିଂ ପରମାରଥବାଦୀ ॥
ନେତି ନେତି ଜେହି ବେଦ ନିରୂପା। ନିଜାନନ୍ଦ ନିରୁପାଧି ଅନୂପା ॥
ସମ୍ଭୁ ବିରଞ୍ଚି ବିଷ୍ନୁ ଭଗଵାନା। ଉପଜହିଂ ଜାସୁ ଅଂସ ତେଂ ନାନା ॥
ଐସେଉ ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ବସ ଅହୀ। ଭଗତ ହେତୁ ଲୀଲାତନୁ ଗହୀ ॥
ଜୌଂ ଯହ ବଚନ ସତ୍ଯ ଶ୍ରୁତି ଭାଷା। ତୌ ହମାର ପୂଜହି ଅଭିଲାଷା ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ବୀତେଂ ବରଷ ଷଟ ସହସ ବାରି ଆହାର।
ସମ୍ବତ ସପ୍ତ ସହସ୍ର ପୁନି ରହେ ସମୀର ଅଧାର ॥ 144 ॥
ବରଷ ସହସ ଦସ ତ୍ଯାଗେଉ ସୋଊ। ଠାଢ़ଏ ରହେ ଏକ ପଦ ଦୋଊ ॥
ବିଧି ହରି ତପ ଦେଖି ଅପାରା। ମନୁ ସମୀପ ଆଏ ବହୁ ବାରା ॥
ମାଗହୁ ବର ବହୁ ଭାଁତି ଲୋଭାଏ। ପରମ ଧୀର ନହିଂ ଚଲହିଂ ଚଲାଏ ॥
ଅସ୍ଥିମାତ୍ର ହୋଇ ରହେ ସରୀରା। ତଦପି ମନାଗ ମନହିଂ ନହିଂ ପୀରା ॥
ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଦାସ ନିଜ ଜାନୀ। ଗତି ଅନନ୍ଯ ତାପସ ନୃପ ରାନୀ ॥
ମାଗୁ ମାଗୁ ବରୁ ଭୈ ନଭ ବାନୀ। ପରମ ଗଭୀର କୃପାମୃତ ସାନୀ ॥
ମୃତକ ଜିଆଵନି ଗିରା ସୁହାଈ। ଶ୍ରବନ ରନ୍ଧ୍ର ହୋଇ ଉର ଜବ ଆଈ ॥
ହ୍ରଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ତନ ଭେ ସୁହାଏ। ମାନହୁଁ ଅବହିଂ ଭଵନ ତେ ଆଏ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରଵନ ସୁଧା ସମ ବଚନ ସୁନି ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ବୋଲେ ମନୁ କରି ଦଣ୍ଡଵତ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାତ ॥ 145 ॥
ସୁନୁ ସେଵକ ସୁରତରୁ ସୁରଧେନୁ। ବିଧି ହରି ହର ବନ୍ଦିତ ପଦ ରେନୂ ॥
ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ସୁଖ ଦାଯକ। ପ୍ରନତପାଲ ସଚରାଚର ନାଯକ ॥
ଜୌଂ ଅନାଥ ହିତ ହମ ପର ନେହୂ। ତୌ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯହ ବର ଦେହୂ ॥
ଜୋ ସରୂପ ବସ ସିଵ ମନ ମାହୀଂ। ଜେହି କାରନ ମୁନି ଜତନ କରାହୀମ୍ ॥
ଜୋ ଭୁସୁଣ୍ଡି ମନ ମାନସ ହଂସା। ସଗୁନ ଅଗୁନ ଜେହି ନିଗମ ପ୍ରସଂସା ॥
ଦେଖହିଂ ହମ ସୋ ରୂପ ଭରି ଲୋଚନ। କୃପା କରହୁ ପ୍ରନତାରତି ମୋଚନ ॥
ଦମ୍ପତି ବଚନ ପରମ ପ୍ରିଯ ଲାଗେ। ମୁଦୁଲ ବିନୀତ ପ୍ରେମ ରସ ପାଗେ ॥
ଭଗତ ବଛଲ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ବିସ୍ଵବାସ ପ୍ରଗଟେ ଭଗଵାନା ॥
ଦୋ. ନୀଲ ସରୋରୁହ ନୀଲ ମନି ନୀଲ ନୀରଧର ସ୍ଯାମ।
ଲାଜହିଂ ତନ ସୋଭା ନିରଖି କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ 146 ॥
ସରଦ ମଯଙ୍କ ବଦନ ଛବି ସୀଂଵା। ଚାରୁ କପୋଲ ଚିବୁକ ଦର ଗ୍ରୀଵା ॥
ଅଧର ଅରୁନ ରଦ ସୁନ୍ଦର ନାସା। ବିଧୁ କର ନିକର ବିନିନ୍ଦକ ହାସା ॥
ନଵ ଅବୁଞ୍ଜ ଅମ୍ବକ ଛବି ନୀକୀ। ଚିତଵନି ଲଲିତ ଭାଵଁତୀ ଜୀ କୀ ॥
ଭୁକୁଟି ମନୋଜ ଚାପ ଛବି ହାରୀ। ତିଲକ ଲଲାଟ ପଟଲ ଦୁତିକାରୀ ॥
କୁଣ୍ଡଲ ମକର ମୁକୁଟ ସିର ଭ୍ରାଜା। କୁଟିଲ କେସ ଜନୁ ମଧୁପ ସମାଜା ॥
ଉର ଶ୍ରୀବତ୍ସ ରୁଚିର ବନମାଲା। ପଦିକ ହାର ଭୂଷନ ମନିଜାଲା ॥
କେହରି କନ୍ଧର ଚାରୁ ଜନେଉ। ବାହୁ ବିଭୂଷନ ସୁନ୍ଦର ତେଊ ॥
କରି କର ସରି ସୁଭଗ ଭୁଜଦଣ୍ଡା। କଟି ନିଷଙ୍ଗ କର ସର କୋଦଣ୍ଡା ॥
ଦୋ. ତଡିତ ବିନିନ୍ଦକ ପୀତ ପଟ ଉଦର ରେଖ ବର ତୀନି ॥
ନାଭି ମନୋହର ଲେତି ଜନୁ ଜମୁନ ଭଵଁର ଛବି ଛୀନି ॥ 147 ॥
ପଦ ରାଜୀଵ ବରନି ନହି ଜାହୀଂ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ବସହିଂ ଜେନ୍ହ ମାହୀମ୍ ॥
ବାମ ଭାଗ ସୋଭତି ଅନୁକୂଲା। ଆଦିସକ୍ତି ଛବିନିଧି ଜଗମୂଲା ॥
ଜାସୁ ଅଂସ ଉପଜହିଂ ଗୁନଖାନୀ। ଅଗନିତ ଲଚ୍ଛି ଉମା ବ୍ରହ୍ମାନୀ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ଜାସୁ ଜଗ ହୋଈ। ରାମ ବାମ ଦିସି ସୀତା ସୋଈ ॥
ଛବିସମୁଦ୍ର ହରି ରୂପ ବିଲୋକୀ। ଏକଟକ ରହେ ନଯନ ପଟ ରୋକୀ ॥
ଚିତଵହିଂ ସାଦର ରୂପ ଅନୂପା। ତୃପ୍ତି ନ ମାନହିଂ ମନୁ ସତରୂପା ॥
ହରଷ ବିବସ ତନ ଦସା ଭୁଲାନୀ। ପରେ ଦଣ୍ଡ ଇଵ ଗହି ପଦ ପାନୀ ॥
ସିର ପରସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ କର କଞ୍ଜା। ତୁରତ ଉଠାଏ କରୁନାପୁଞ୍ଜା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ପୁନି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ମୋହି ଜାନି।
ମାଗହୁ ବର ଜୋଇ ଭାଵ ମନ ମହାଦାନି ଅନୁମାନି ॥ 148 ॥
ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଦେଖି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ଅବ ପୂରେ ସବ କାମ ହମାରେ ॥
ଏକ ଲାଲସା ବଡ़ଇ ଉର ମାହୀ। ସୁଗମ ଅଗମ କହି ଜାତ ସୋ ନାହୀମ୍ ॥
ତୁମ୍ହହି ଦେତ ଅତି ସୁଗମ ଗୋସାଈଂ। ଅଗମ ଲାଗ ମୋହି ନିଜ କୃପନାଈମ୍ ॥
ଜଥା ଦରିଦ୍ର ବିବୁଧତରୁ ପାଈ। ବହୁ ସମ୍ପତି ମାଗତ ସକୁଚାଈ ॥
ତାସୁ ପ୍ରଭା ଜାନ ନହିଂ ସୋଈ। ତଥା ହୃଦଯଁ ମମ ସଂସଯ ହୋଈ ॥
ସୋ ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ଅନ୍ତରଜାମୀ। ପୁରଵହୁ ମୋର ମନୋରଥ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସକୁଚ ବିହାଇ ମାଗୁ ନୃପ ମୋହି। ମୋରେଂ ନହିଂ ଅଦେଯ କଛୁ ତୋହୀ ॥
ଦୋ. ଦାନି ସିରୋମନି କୃପାନିଧି ନାଥ କହୁଁ ସତିଭାଉ ॥
ଚାହୁଁ ତୁମ୍ହହି ସମାନ ସୁତ ପ୍ରଭୁ ସନ କଵନ ଦୁରାଉ ॥ 149 ॥
ଦେଖି ପ୍ରୀତି ସୁନି ବଚନ ଅମୋଲେ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି ବୋଲେ ॥
ଆପୁ ସରିସ ଖୋଜୌଂ କହଁ ଜାଈ। ନୃପ ତଵ ତନଯ ହୋବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ସତରୂପହି ବିଲୋକି କର ଜୋରେଂ। ଦେବି ମାଗୁ ବରୁ ଜୋ ରୁଚି ତୋରେ ॥
ଜୋ ବରୁ ନାଥ ଚତୁର ନୃପ ମାଗା। ସୋଇ କୃପାଲ ମୋହି ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗା ॥
ପ୍ରଭୁ ପରନ୍ତୁ ସୁଠି ହୋତି ଢିଠାଈ। ଜଦପି ଭଗତ ହିତ ତୁମ୍ହହି ସୋହାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଜନକ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ବ୍ରହ୍ମ ସକଲ ଉର ଅନ୍ତରଜାମୀ ॥
ଅସ ସମୁଝତ ମନ ସଂସଯ ହୋଈ। କହା ଜୋ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଵାନ ପୁନି ସୋଈ ॥
ଜେ ନିଜ ଭଗତ ନାଥ ତଵ ଅହହୀଂ। ଜୋ ସୁଖ ପାଵହିଂ ଜୋ ଗତି ଲହହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସୋଇ ସୁଖ ସୋଇ ଗତି ସୋଇ ଭଗତି ସୋଇ ନିଜ ଚରନ ସନେହୁ ॥
ସୋଇ ବିବେକ ସୋଇ ରହନି ପ୍ରଭୁ ହମହି କୃପା କରି ଦେହୁ ॥ 150 ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ़ ରୁଚିର ବର ରଚନା। କୃପାସିନ୍ଧୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବଚନା ॥
ଜୋ କଛୁ ରୁଚି ତୁମ୍ହେର ମନ ମାହୀଂ। ମୈଂ ସୋ ଦୀନ୍ହ ସବ ସଂସଯ ନାହୀମ୍ ॥
ମାତୁ ବିବେକ ଅଲୋକିକ ତୋରେଂ। କବହୁଁ ନ ମିଟିହି ଅନୁଗ୍ରହ ମୋରେମ୍ ।
ବନ୍ଦି ଚରନ ମନୁ କହେଉ ବହୋରୀ। ଅଵର ଏକ ବିନତି ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ॥
ସୁତ ବିଷିକ ତଵ ପଦ ରତି ହୋଊ। ମୋହି ବଡ़ ମୂଢ़ କହୈ କିନ କୋଊ ॥
ମନି ବିନୁ ଫନି ଜିମି ଜଲ ବିନୁ ମୀନା। ମମ ଜୀଵନ ତିମି ତୁମ୍ହହି ଅଧୀନା ॥
ଅସ ବରୁ ମାଗି ଚରନ ଗହି ରହେଊ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି କହେଊ ॥
ଅବ ତୁମ୍ହ ମମ ଅନୁସାସନ ମାନୀ। ବସହୁ ଜାଇ ସୁରପତି ରଜଧାନୀ ॥
ସୋ. ତହଁ କରି ଭୋଗ ବିସାଲ ତାତ ଗୁଁ କଛୁ କାଲ ପୁନି।
ହୋଇହହୁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ତବ ମୈଂ ହୋବ ତୁମ୍ହାର ସୁତ ॥ 151 ॥
ଇଚ୍ଛାମଯ ନରବେଷ ସଁଵାରେଂ। ହୋଇହୁଁ ପ୍ରଗଟ ନିକେତ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ଦେହ ଧରି ତାତା। କରିହୁଁ ଚରିତ ଭଗତ ସୁଖଦାତା ॥
ଜେ ସୁନି ସାଦର ନର ବଡ़ଭାଗୀ। ଭଵ ତରିହହିଂ ମମତା ମଦ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଆଦିସକ୍ତି ଜେହିଂ ଜଗ ଉପଜାଯା। ସୌ ଅଵତରିହି ମୋରି ଯହ ମାଯା ॥
ପୁରୁବ ମୈଂ ଅଭିଲାଷ ତୁମ୍ହାରା। ସତ୍ଯ ସତ୍ଯ ପନ ସତ୍ଯ ହମାରା ॥
ପୁନି ପୁନି ଅସ କହି କୃପାନିଧାନା। ଅନ୍ତରଧାନ ଭେ ଭଗଵାନା ॥
ଦମ୍ପତି ଉର ଧରି ଭଗତ କୃପାଲା। ତେହିଂ ଆଶ୍ରମ ନିଵସେ କଛୁ କାଲା ॥
ସମଯ ପାଇ ତନୁ ତଜି ଅନଯାସା। ଜାଇ କୀନ୍ହ ଅମରାଵତି ବାସା ॥
ଦୋ. ଯହ ଇତିହାସ ପୁନୀତ ଅତି ଉମହି କହୀ ବୃଷକେତୁ।
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଅପର ପୁନି ରାମ ଜନମ କର ହେତୁ ॥ 152 ॥
ମାସପାରାଯଣ,ପାଁଚଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନୁ ମୁନି କଥା ପୁନୀତ ପୁରାନୀ। ଜୋ ଗିରିଜା ପ୍ରତି ସମ୍ଭୁ ବଖାନୀ ॥
ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଏକ କୈକଯ ଦେସୂ। ସତ୍ଯକେତୁ ତହଁ ବସି ନରେସୂ ॥
ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ନୀତି ନିଧାନା। ତେଜ ପ୍ରତାପ ସୀଲ ବଲଵାନା ॥
ତେହି କେଂ ଭେ ଜୁଗଲ ସୁତ ବୀରା। ସବ ଗୁନ ଧାମ ମହା ରନଧୀରା ॥
ରାଜ ଧନୀ ଜୋ ଜେଠ ସୁତ ଆହୀ। ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅସ ତାହୀ ॥
ଅପର ସୁତହି ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭୁଜବଲ ଅତୁଲ ଅଚଲ ସଙ୍ଗ୍ରାମା ॥
ଭାଇହି ଭାଇହି ପରମ ସମୀତୀ। ସକଲ ଦୋଷ ଛଲ ବରଜିତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଜେଠେ ସୁତହି ରାଜ ନୃପ ଦୀନ୍ହା। ହରି ହିତ ଆପୁ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଜବ ପ୍ରତାପରବି ଭଯୁ ନୃପ ଫିରୀ ଦୋହାଈ ଦେସ।
ପ୍ରଜା ପାଲ ଅତି ବେଦବିଧି କତହୁଁ ନହୀଂ ଅଘ ଲେସ ॥ 153 ॥
ନୃପ ହିତକାରକ ସଚିଵ ସଯାନା। ନାମ ଧରମରୁଚି ସୁକ୍ର ସମାନା ॥
ସଚିଵ ସଯାନ ବନ୍ଧୁ ବଲବୀରା। ଆପୁ ପ୍ରତାପପୁଞ୍ଜ ରନଧୀରା ॥
ସେନ ସଙ୍ଗ ଚତୁରଙ୍ଗ ଅପାରା। ଅମିତ ସୁଭଟ ସବ ସମର ଜୁଝାରା ॥
ସେନ ବିଲୋକି ରାଉ ହରଷାନା। ଅରୁ ବାଜେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ବିଜଯ ହେତୁ କଟକୀ ବନାଈ। ସୁଦିନ ସାଧି ନୃପ ଚଲେଉ ବଜାଈ ॥
ଜଁହ ତହଁ ପରୀଂ ଅନେକ ଲରାଈଂ। ଜୀତେ ସକଲ ଭୂପ ବରିଆଈ ॥
ସପ୍ତ ଦୀପ ଭୁଜବଲ ବସ କୀନ୍ହେ। ଲୈ ଲୈ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ़ଇ ନୃପ ଦୀନ୍ହେମ୍ ॥
ସକଲ ଅଵନି ମଣ୍ଡଲ ତେହି କାଲା। ଏକ ପ୍ରତାପଭାନୁ ମହିପାଲା ॥
ଦୋ. ସ୍ଵବସ ବିସ୍ଵ କରି ବାହୁବଲ ନିଜ ପୁର କୀନ୍ହ ପ୍ରବେସୁ।
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦି ସୁଖ ସେଵି ସମଯଁ ନରେସୁ ॥ 154 ॥
ଭୂପ ପ୍ରତାପଭାନୁ ବଲ ପାଈ। କାମଧେନୁ ଭୈ ଭୂମି ସୁହାଈ ॥
ସବ ଦୁଖ ବରଜିତ ପ୍ରଜା ସୁଖାରୀ। ଧରମସୀଲ ସୁନ୍ଦର ନର ନାରୀ ॥
ସଚିଵ ଧରମରୁଚି ହରି ପଦ ପ୍ରୀତୀ। ନୃପ ହିତ ହେତୁ ସିଖଵ ନିତ ନୀତୀ ॥
ଗୁର ସୁର ସନ୍ତ ପିତର ମହିଦେଵା। କରି ସଦା ନୃପ ସବ କୈ ସେଵା ॥
ଭୂପ ଧରମ ଜେ ବେଦ ବଖାନେ। ସକଲ କରି ସାଦର ସୁଖ ମାନେ ॥
ଦିନ ପ୍ରତି ଦେହ ବିବିଧ ବିଧି ଦାନା। ସୁନହୁ ସାସ୍ତ୍ର ବର ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନାନା ବାପୀଂ କୂପ ତଡ़ଆଗା। ସୁମନ ବାଟିକା ସୁନ୍ଦର ବାଗା ॥
ବିପ୍ରଭଵନ ସୁରଭଵନ ସୁହାଏ। ସବ ତୀରଥନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ ॥
ଦୋ. ଜଁହ ଲଗି କହେ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ଏକ ଏକ ସବ ଜାଗ।
ବାର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନୃପ କିଏ ସହିତ ଅନୁରାଗ ॥ 155 ॥
ହୃଦଯଁ ନ କଛୁ ଫଲ ଅନୁସନ୍ଧାନା। ଭୂପ ବିବେକୀ ପରମ ସୁଜାନା ॥
କରି ଜେ ଧରମ କରମ ମନ ବାନୀ। ବାସୁଦେଵ ଅର୍ପିତ ନୃପ ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଚଢ़ଇ ବର ବାଜି ବାର ଏକ ରାଜା। ମୃଗଯା କର ସବ ସାଜି ସମାଜା ॥
ବିନ୍ଧ୍ଯାଚଲ ଗଭୀର ବନ ଗଯୂ। ମୃଗ ପୁନୀତ ବହୁ ମାରତ ଭଯୂ ॥
ଫିରତ ବିପିନ ନୃପ ଦୀଖ ବରାହୂ। ଜନୁ ବନ ଦୁରେଉ ସସିହି ଗ୍ରସି ରାହୂ ॥
ବଡ़ ବିଧୁ ନହି ସମାତ ମୁଖ ମାହୀଂ। ମନହୁଁ କ୍ରୋଧବସ ଉଗିଲତ ନାହୀମ୍ ॥
କୋଲ କରାଲ ଦସନ ଛବି ଗାଈ। ତନୁ ବିସାଲ ପୀଵର ଅଧିକାଈ ॥
ଘୁରୁଘୁରାତ ହଯ ଆରୌ ପାଏଁ। ଚକିତ ବିଲୋକତ କାନ ଉଠାଏଁ ॥
ଦୋ. ନୀଲ ମହୀଧର ସିଖର ସମ ଦେଖି ବିସାଲ ବରାହୁ।
ଚପରି ଚଲେଉ ହଯ ସୁଟୁକି ନୃପ ହାଁକି ନ ହୋଇ ନିବାହୁ ॥ 156 ॥
ଆଵତ ଦେଖି ଅଧିକ ରଵ ବାଜୀ। ଚଲେଉ ବରାହ ମରୁତ ଗତି ଭାଜୀ ॥
ତୁରତ କୀନ୍ହ ନୃପ ସର ସନ୍ଧାନା। ମହି ମିଲି ଗଯୁ ବିଲୋକତ ବାନା ॥
ତକି ତକି ତୀର ମହୀସ ଚଲାଵା। କରି ଛଲ ସୁଅର ସରୀର ବଚାଵା ॥
ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ଜାଇ ମୃଗ ଭାଗା। ରିସ ବସ ଭୂପ ଚଲେଉ ସଙ୍ଗ ଲାଗା ॥
ଗଯୁ ଦୂରି ଘନ ଗହନ ବରାହୂ। ଜହଁ ନାହିନ ଗଜ ବାଜି ନିବାହୂ ॥
ଅତି ଅକେଲ ବନ ବିପୁଲ କଲେସୂ। ତଦପି ନ ମୃଗ ମଗ ତଜି ନରେସୂ ॥
କୋଲ ବିଲୋକି ଭୂପ ବଡ़ ଧୀରା। ଭାଗି ପୈଠ ଗିରିଗୁହାଁ ଗଭୀରା ॥
ଅଗମ ଦେଖି ନୃପ ଅତି ପଛିତାଈ। ଫିରେଉ ମହାବନ ପରେଉ ଭୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଖେଦ ଖିନ୍ନ ଛୁଦ୍ଧିତ ତୃଷିତ ରାଜା ବାଜି ସମେତ।
ଖୋଜତ ବ୍ଯାକୁଲ ସରିତ ସର ଜଲ ବିନୁ ଭଯୁ ଅଚେତ ॥ 157 ॥
ଫିରତ ବିପିନ ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦେଖା। ତହଁ ବସ ନୃପତି କପଟ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଦେସ ନୃପ ଲୀନ୍ହ ଛଡ़ଆଈ। ସମର ସେନ ତଜି ଗଯୁ ପରାଈ ॥
ସମଯ ପ୍ରତାପଭାନୁ କର ଜାନୀ। ଆପନ ଅତି ଅସମଯ ଅନୁମାନୀ ॥
ଗଯୁ ନ ଗୃହ ମନ ବହୁତ ଗଲାନୀ। ମିଲା ନ ରାଜହି ନୃପ ଅଭିମାନୀ ॥
ରିସ ଉର ମାରି ରଙ୍କ ଜିମି ରାଜା। ବିପିନ ବସି ତାପସ କେଂ ସାଜା ॥
ତାସୁ ସମୀପ ଗଵନ ନୃପ କୀନ୍ହା। ଯହ ପ୍ରତାପରବି ତେହି ତବ ଚୀନ୍ହା ॥
ରାଉ ତୃଷିତ ନହି ସୋ ପହିଚାନା। ଦେଖି ସୁବେଷ ମହାମୁନି ଜାନା ॥
ଉତରି ତୁରଗ ତେଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ପରମ ଚତୁର ନ କହେଉ ନିଜ ନାମା ॥
ଦୋ0 ଭୂପତି ତୃଷିତ ବିଲୋକି ତେହିଂ ସରବରୁ ଦୀନ୍ହ ଦେଖାଇ।
ମଜ୍ଜନ ପାନ ସମେତ ହଯ କୀନ୍ହ ନୃପତି ହରଷାଇ ॥ 158 ॥
ଗୈ ଶ୍ରମ ସକଲ ସୁଖୀ ନୃପ ଭଯୂ। ନିଜ ଆଶ୍ରମ ତାପସ ଲୈ ଗଯୂ ॥
ଆସନ ଦୀନ୍ହ ଅସ୍ତ ରବି ଜାନୀ। ପୁନି ତାପସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
କୋ ତୁମ୍ହ କସ ବନ ଫିରହୁ ଅକେଲେଂ। ସୁନ୍ଦର ଜୁବା ଜୀଵ ପରହେଲେମ୍ ॥
ଚକ୍ରବର୍ତି କେ ଲଚ୍ଛନ ତୋରେଂ। ଦେଖତ ଦଯା ଲାଗି ଅତି ମୋରେମ୍ ॥
ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅଵନୀସା। ତାସୁ ସଚିଵ ମୈଂ ସୁନହୁ ମୁନୀସା ॥
ଫିରତ ଅହେରେଂ ପରେଉଁ ଭୁଲାଈ। ବଡେ ଭାଗ ଦେଖୁଁ ପଦ ଆଈ ॥
ହମ କହଁ ଦୁର୍ଲଭ ଦରସ ତୁମ୍ହାରା। ଜାନତ ହୌଂ କଛୁ ଭଲ ହୋନିହାରା ॥
କହ ମୁନି ତାତ ଭଯୁ ଅଁଧିଯାରା। ଜୋଜନ ସତ୍ତରି ନଗରୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଦୋ. ନିସା ଘୋର ଗମ୍ଭୀର ବନ ପନ୍ଥ ନ ସୁନହୁ ସୁଜାନ।
ବସହୁ ଆଜୁ ଅସ ଜାନି ତୁମ୍ହ ଜାଏହୁ ହୋତ ବିହାନ ॥ 159(କ) ॥
ତୁଲସୀ ଜସି ଭଵତବ୍ଯତା ତୈସୀ ମିଲି ସହାଇ।
ଆପୁନୁ ଆଵି ତାହି ପହିଂ ତାହି ତହାଁ ଲୈ ଜାଇ ॥ 159(ଖ) ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ ଆଯସୁ ଧରି ସୀସା। ବାଁଧି ତୁରଗ ତରୁ ବୈଠ ମହୀସା ॥
ନୃପ ବହୁ ଭାତି ପ୍ରସଂସେଉ ତାହୀ। ଚରନ ବନ୍ଦି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ସରାହୀ ॥
ପୁନି ବୋଲେ ମୃଦୁ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜାନି ପିତା ପ୍ରଭୁ କରୁଁ ଢିଠାଈ ॥
ମୋହି ମୁନିସ ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ। ନାଥ ନାମ ନିଜ କହହୁ ବଖାନୀ ॥
ତେହି ନ ଜାନ ନୃପ ନୃପହି ସୋ ଜାନା। ଭୂପ ସୁହ୍ରଦ ସୋ କପଟ ସଯାନା ॥
ବୈରୀ ପୁନି ଛତ୍ରୀ ପୁନି ରାଜା। ଛଲ ବଲ କୀନ୍ହ ଚହି ନିଜ କାଜା ॥
ସମୁଝି ରାଜସୁଖ ଦୁଖିତ ଅରାତୀ। ଅଵାଁ ଅନଲ ଇଵ ସୁଲଗି ଛାତୀ ॥
ସରଲ ବଚନ ନୃପ କେ ସୁନି କାନା। ବଯର ସଁଭାରି ହୃଦଯଁ ହରଷାନା ॥
ଦୋ. କପଟ ବୋରି ବାନୀ ମୃଦୁଲ ବୋଲେଉ ଜୁଗୁତି ସମେତ।
ନାମ ହମାର ଭିଖାରି ଅବ ନିର୍ଧନ ରହିତ ନିକେତି ॥ 160 ॥
କହ ନୃପ ଜେ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା। ତୁମ୍ହ ସାରିଖେ ଗଲିତ ଅଭିମାନା ॥
ସଦା ରହହି ଅପନପୌ ଦୁରାଏଁ। ସବ ବିଧି କୁସଲ କୁବେଷ ବନାଏଁ ॥
ତେହି ତେଂ କହହି ସନ୍ତ ଶ୍ରୁତି ଟେରେଂ। ପରମ ଅକିଞ୍ଚନ ପ୍ରିଯ ହରି କେରେମ୍ ॥
ତୁମ୍ହ ସମ ଅଧନ ଭିଖାରି ଅଗେହା। ହୋତ ବିରଞ୍ଚି ସିଵହି ସନ୍ଦେହା ॥
ଜୋସି ସୋସି ତଵ ଚରନ ନମାମୀ। ମୋ ପର କୃପା କରିଅ ଅବ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସହଜ ପ୍ରୀତି ଭୂପତି କୈ ଦେଖୀ। ଆପୁ ବିଷଯ ବିସ୍ଵାସ ବିସେଷୀ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ରାଜହି ଅପନାଈ। ବୋଲେଉ ଅଧିକ ସନେହ ଜନାଈ ॥
ସୁନୁ ସତିଭାଉ କହୁଁ ମହିପାଲା। ଇହାଁ ବସତ ବୀତେ ବହୁ କାଲା ॥
ଦୋ. ଅବ ଲଗି ମୋହି ନ ମିଲେଉ କୌ ମୈଂ ନ ଜନାଵୁଁ କାହୁ।
ଲୋକମାନ୍ଯତା ଅନଲ ସମ କର ତପ କାନନ ଦାହୁ ॥ 161(କ) ॥
ସୋ. ତୁଲସୀ ଦେଖି ସୁବେଷୁ ଭୂଲହିଂ ମୂଢ़ ନ ଚତୁର ନର।
ସୁନ୍ଦର କେକିହି ପେଖୁ ବଚନ ସୁଧା ସମ ଅସନ ଅହି ॥ 161(ଖ)
ତାତେଂ ଗୁପୁତ ରହୁଁ ଜଗ ମାହୀଂ। ହରି ତଜି କିମପି ପ୍ରଯୋଜନ ନାହୀମ୍ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜାନତ ସବ ବିନହିଂ ଜନାଏଁ। କହହୁ କଵନି ସିଧି ଲୋକ ରିଝାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ସୁଚି ସୁମତି ପରମ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ମୋହି ପର ତୋରେମ୍ ॥
ଅବ ଜୌଂ ତାତ ଦୁରାଵୁଁ ତୋହୀ। ଦାରୁନ ଦୋଷ ଘଟି ଅତି ମୋହୀ ॥
ଜିମି ଜିମି ତାପସୁ କଥି ଉଦାସା। ତିମି ତିମି ନୃପହି ଉପଜ ବିସ୍ଵାସା ॥
ଦେଖା ସ୍ଵବସ କର୍ମ ମନ ବାନୀ। ତବ ବୋଲା ତାପସ ବଗଧ୍ଯାନୀ ॥
ନାମ ହମାର ଏକତନୁ ଭାଈ। ସୁନି ନୃପ ବୋଲେ ପୁନି ସିରୁ ନାଈ ॥
କହହୁ ନାମ କର ଅରଥ ବଖାନୀ। ମୋହି ସେଵକ ଅତି ଆପନ ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ଆଦିସୃଷ୍ଟି ଉପଜୀ ଜବହିଂ ତବ ଉତପତି ଭୈ ମୋରି।
ନାମ ଏକତନୁ ହେତୁ ତେହି ଦେହ ନ ଧରୀ ବହୋରି ॥ 162 ॥
ଜନି ଆଚରୁଜ କରହୁ ମନ ମାହୀଂ। ସୁତ ତପ ତେଂ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ନାହୀମ୍ ॥
ତପବଲ ତେଂ ଜଗ ସୃଜି ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ଭେ ପରିତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସମ୍ଭୁ କରହିଂ ସଙ୍ଘାରା। ତପ ତେଂ ଅଗମ ନ କଛୁ ସଂସାରା ॥
ଭଯୁ ନୃପହି ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗା। କଥା ପୁରାତନ କହୈ ସୋ ଲାଗା ॥
କରମ ଧରମ ଇତିହାସ ଅନେକା। କରି ନିରୂପନ ବିରତି ବିବେକା ॥
ଉଦଭଵ ପାଲନ ପ୍ରଲଯ କହାନୀ। କହେସି ଅମିତ ଆଚରଜ ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମହିପ ତାପସ ବସ ଭଯୂ। ଆପନ ନାମ କହତ ତବ ଲଯୂ ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଜାନୁଁ ତୋହୀ। କୀନ୍ହେହୁ କପଟ ଲାଗ ଭଲ ମୋହୀ ॥
ସୋ. ସୁନୁ ମହୀସ ଅସି ନୀତି ଜହଁ ତହଁ ନାମ ନ କହହିଂ ନୃପ।
ମୋହି ତୋହି ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ସୋଇ ଚତୁରତା ବିଚାରି ତଵ ॥ 163 ॥
ନାମ ତୁମ୍ହାର ପ୍ରତାପ ଦିନେସା। ସତ୍ଯକେତୁ ତଵ ପିତା ନରେସା ॥
ଗୁର ପ୍ରସାଦ ସବ ଜାନିଅ ରାଜା। କହିଅ ନ ଆପନ ଜାନି ଅକାଜା ॥
ଦେଖି ତାତ ତଵ ସହଜ ସୁଧାଈ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ନୀତି ନିପୁନାଈ ॥
ଉପଜି ପରି ମମତା ମନ ମୋରେଂ। କହୁଁ କଥା ନିଜ ପୂଛେ ତୋରେମ୍ ॥
ଅବ ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ସଂସଯ ନାହୀଂ। ମାଗୁ ଜୋ ଭୂପ ଭାଵ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ସୁନି ସୁବଚନ ଭୂପତି ହରଷାନା। ଗହି ପଦ ବିନଯ କୀନ୍ହି ବିଧି ନାନା ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ମୁନି ଦରସନ ତୋରେଂ। ଚାରି ପଦାରଥ କରତଲ ମୋରେମ୍ ॥
ପ୍ରଭୁହି ତଥାପି ପ୍ରସନ୍ନ ବିଲୋକୀ। ମାଗି ଅଗମ ବର ହୌଁ ଅସୋକୀ ॥
ଦୋ. ଜରା ମରନ ଦୁଖ ରହିତ ତନୁ ସମର ଜିତୈ ଜନି କୌ।
ଏକଛତ୍ର ରିପୁହୀନ ମହି ରାଜ କଲପ ସତ ହୌ ॥ 164 ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଐସେଇ ହୋଊ। କାରନ ଏକ କଠିନ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
କାଲୁ ତୁଅ ପଦ ନାଇହି ସୀସା। ଏକ ବିପ୍ରକୁଲ ଛାଡ़ଇ ମହୀସା ॥
ତପବଲ ବିପ୍ର ସଦା ବରିଆରା। ତିନ୍ହ କେ କୋପ ନ କୌ ରଖଵାରା ॥
ଜୌଂ ବିପ୍ରନ୍ହ ସବ କରହୁ ନରେସା। ତୌ ତୁଅ ବସ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ମହେସା ॥
ଚଲ ନ ବ୍ରହ୍ମକୁଲ ସନ ବରିଆଈ। ସତ୍ଯ କହୁଁ ଦୌ ଭୁଜା ଉଠାଈ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ବିନୁ ସୁନୁ ମହିପାଲା। ତୋର ନାସ ନହି କଵନେହୁଁ କାଲା ॥
ହରଷେଉ ରାଉ ବଚନ ସୁନି ତାସୂ। ନାଥ ନ ହୋଇ ମୋର ଅବ ନାସୂ ॥
ତଵ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ମୋ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. ଏଵମସ୍ତୁ କହି କପଟମୁନି ବୋଲା କୁଟିଲ ବହୋରି।
ମିଲବ ହମାର ଭୁଲାବ ନିଜ କହହୁ ତ ହମହି ନ ଖୋରି ॥ 165 ॥
ତାତେଂ ମୈ ତୋହି ବରଜୁଁ ରାଜା। କହେଂ କଥା ତଵ ପରମ ଅକାଜା ॥
ଛଠେଂ ଶ୍ରଵନ ଯହ ପରତ କହାନୀ। ନାସ ତୁମ୍ହାର ସତ୍ଯ ମମ ବାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରଗଟେଂ ଅଥଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରାପା। ନାସ ତୋର ସୁନୁ ଭାନୁପ୍ରତାପା ॥
ଆନ ଉପାଯଁ ନିଧନ ତଵ ନାହୀଂ। ଜୌଂ ହରି ହର କୋପହିଂ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ସତ୍ଯ ନାଥ ପଦ ଗହି ନୃପ ଭାଷା। ଦ୍ଵିଜ ଗୁର କୋପ କହହୁ କୋ ରାଖା ॥
ରାଖି ଗୁର ଜୌଂ କୋପ ବିଧାତା। ଗୁର ବିରୋଧ ନହିଂ କୌ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ଜୌଂ ନ ଚଲବ ହମ କହେ ତୁମ୍ହାରେଂ। ହୌ ନାସ ନହିଂ ସୋଚ ହମାରେମ୍ ॥
ଏକହିଂ ଡର ଡରପତ ମନ ମୋରା। ପ୍ରଭୁ ମହିଦେଵ ଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋରା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ବିପ୍ର ବସ କଵନ ବିଧି କହହୁ କୃପା କରି ସୌ।
ତୁମ୍ହ ତଜି ଦୀନଦଯାଲ ନିଜ ହିତୂ ନ ଦେଖୁଁ କୌଁ ॥ 166 ॥
ସୁନୁ ନୃପ ବିବିଧ ଜତନ ଜଗ ମାହୀଂ। କଷ୍ଟସାଧ୍ଯ ପୁନି ହୋହିଂ କି ନାହୀମ୍ ॥
ଅହି ଏକ ଅତି ସୁଗମ ଉପାଈ। ତହାଁ ପରନ୍ତୁ ଏକ କଠିନାଈ ॥
ମମ ଆଧୀନ ଜୁଗୁତି ନୃପ ସୋଈ। ମୋର ଜାବ ତଵ ନଗର ନ ହୋଈ ॥
ଆଜୁ ଲଗେଂ ଅରୁ ଜବ ତେଂ ଭଯୂଁ। କାହୂ କେ ଗୃହ ଗ୍ରାମ ନ ଗଯୂଁ ॥
ଜୌଂ ନ ଜାଉଁ ତଵ ହୋଇ ଅକାଜୂ। ବନା ଆଇ ଅସମଞ୍ଜସ ଆଜୂ ॥
ସୁନି ମହୀସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ। ନାଥ ନିଗମ ଅସି ନୀତି ବଖାନୀ ॥
ବଡ़ଏ ସନେହ ଲଘୁନ୍ହ ପର କରହୀଂ। ଗିରି ନିଜ ସିରନି ସଦା ତୃନ ଧରହୀମ୍ ॥
ଜଲଧି ଅଗାଧ ମୌଲି ବହ ଫେନୂ। ସନ୍ତତ ଧରନି ଧରତ ସିର ରେନୂ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ଗହେ ନରେସ ପଦ ସ୍ଵାମୀ ହୋହୁ କୃପାଲ।
ମୋହି ଲାଗି ଦୁଖ ସହିଅ ପ୍ରଭୁ ସଜ୍ଜନ ଦୀନଦଯାଲ ॥ 167 ॥
ଜାନି ନୃପହି ଆପନ ଆଧୀନା। ବୋଲା ତାପସ କପଟ ପ୍ରବୀନା ॥
ସତ୍ଯ କହୁଁ ଭୂପତି ସୁନୁ ତୋହୀ। ଜଗ ନାହିନ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ମୋହୀ ॥
ଅଵସି କାଜ ମୈଂ କରିହୁଁ ତୋରା। ମନ ତନ ବଚନ ଭଗତ ତୈଂ ମୋରା ॥
ଜୋଗ ଜୁଗୁତି ତପ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଭ୍AU। ଫଲି ତବହିଂ ଜବ କରିଅ ଦୁର୍AU ॥
ଜୌଂ ନରେସ ମୈଂ କରୌଂ ରସୋଈ। ତୁମ୍ହ ପରୁସହୁ ମୋହି ଜାନ ନ କୋଈ ॥
ଅନ୍ନ ସୋ ଜୋଇ ଜୋଇ ଭୋଜନ କରୀ। ସୋଇ ସୋଇ ତଵ ଆଯସୁ ଅନୁସରୀ ॥
ପୁନି ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଜେଵଁଇ ଜୋଊ। ତଵ ବସ ହୋଇ ଭୂପ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
ଜାଇ ଉପାଯ ରଚହୁ ନୃପ ଏହୂ। ସମ୍ବତ ଭରି ସଙ୍କଲପ କରେହୂ ॥
ଦୋ. ନିତ ନୂତନ ଦ୍ଵିଜ ସହସ ସତ ବରେହୁ ସହିତ ପରିଵାର।
ମୈଂ ତୁମ୍ହରେ ସଙ୍କଲପ ଲଗି ଦିନହିଂ󫡲ଇବ ଜେଵନାର ॥ 168 ॥
ଏହି ବିଧି ଭୂପ କଷ୍ଟ ଅତି ଥୋରେଂ। ହୋଇହହିଂ ସକଲ ବିପ୍ର ବସ ତୋରେମ୍ ॥
କରିହହିଂ ବିପ୍ର ହୋମ ମଖ ସେଵା। ତେହିଂ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସହଜେହିଂ ବସ ଦେଵା ॥
ଔର ଏକ ତୋହି କହୂଁ ଲଖ୍AU। ମୈଂ ଏହି ବେଷ ନ ଆଉବ କ୍AU ॥
ତୁମ୍ହରେ ଉପରୋହିତ କହୁଁ ରାଯା। ହରି ଆନବ ମୈଂ କରି ନିଜ ମାଯା ॥
ତପବଲ ତେହି କରି ଆପୁ ସମାନା। ରଖିହୁଁ ଇହାଁ ବରଷ ପରଵାନା ॥
ମୈଂ ଧରି ତାସୁ ବେଷୁ ସୁନୁ ରାଜା। ସବ ବିଧି ତୋର ସଁଵାରବ କାଜା ॥
ଗୈ ନିସି ବହୁତ ସଯନ ଅବ କୀଜେ। ମୋହି ତୋହି ଭୂପ ଭେଣ୍ଟ ଦିନ ତୀଜେ ॥
ମୈଂ ତପବଲ ତୋହି ତୁରଗ ସମେତା। ପହୁଁଚେହୁଁ ସୋଵତହି ନିକେତା ॥
ଦୋ. ମୈଂ ଆଉବ ସୋଇ ବେଷୁ ଧରି ପହିଚାନେହୁ ତବ ମୋହି।
ଜବ ଏକାନ୍ତ ବୋଲାଇ ସବ କଥା ସୁନାଵୌଂ ତୋହି ॥ 169 ॥
ସଯନ କୀନ୍ହ ନୃପ ଆଯସୁ ମାନୀ। ଆସନ ଜାଇ ବୈଠ ଛଲଗ୍ଯାନୀ ॥
ଶ୍ରମିତ ଭୂପ ନିଦ୍ରା ଅତି ଆଈ। ସୋ କିମି ସୋଵ ସୋଚ ଅଧିକାଈ ॥
କାଲକେତୁ ନିସିଚର ତହଁ ଆଵା। ଜେହିଂ ସୂକର ହୋଇ ନୃପହି ଭୁଲାଵା ॥
ପରମ ମିତ୍ର ତାପସ ନୃପ କେରା। ଜାନି ସୋ ଅତି କପଟ ଘନେରା ॥
ତେହି କେ ସତ ସୁତ ଅରୁ ଦସ ଭାଈ। ଖଲ ଅତି ଅଜଯ ଦେଵ ଦୁଖଦାଈ ॥
ପ୍ରଥମହି ଭୂପ ସମର ସବ ମାରେ। ବିପ୍ର ସନ୍ତ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ପାଛିଲ ବଯରୁ ସଁଭରା। ତାପସ ନୃପ ମିଲି ମନ୍ତ୍ର ବିଚାରା ॥
ଜେହି ରିପୁ ଛଯ ସୋଇ ରଚେନ୍ହି ଉପ୍AU। ଭାଵୀ ବସ ନ ଜାନ କଛୁ ର୍AU ॥
ଦୋ. ରିପୁ ତେଜସୀ ଅକେଲ ଅପି ଲଘୁ କରି ଗନିଅ ନ ତାହୁ।
ଅଜହୁଁ ଦେତ ଦୁଖ ରବି ସସିହି ସିର ଅଵସେଷିତ ରାହୁ ॥ 170 ॥
ତାପସ ନୃପ ନିଜ ସଖହି ନିହାରୀ। ହରଷି ମିଲେଉ ଉଠି ଭଯୁ ସୁଖାରୀ ॥
ମିତ୍ରହି କହି ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜାତୁଧାନ ବୋଲା ସୁଖ ପାଈ ॥
ଅବ ସାଧେଉଁ ରିପୁ ସୁନହୁ ନରେସା। ଜୌଂ ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହ ମୋର ଉପଦେସା ॥
ପରିହରି ସୋଚ ରହହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ। ବିନୁ ଔଷଧ ବିଆଧି ବିଧି ଖୋଈ ॥
କୁଲ ସମେତ ରିପୁ ମୂଲ ବହାଈ। ଚୌଥେ ଦିଵସ ମିଲବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ତାପସ ନୃପହି ବହୁତ ପରିତୋଷୀ। ଚଲା ମହାକପଟୀ ଅତିରୋଷୀ ॥
ଭାନୁପ୍ରତାପହି ବାଜି ସମେତା। ପହୁଁଚାଏସି ଛନ ମାଝ ନିକେତା ॥
ନୃପହି ନାରି ପହିଂ ସଯନ କରାଈ। ହଯଗୃହଁ ବାଁଧେସି ବାଜି ବନାଈ ॥
ଦୋ. ରାଜା କେ ଉପରୋହିତହି ହରି ଲୈ ଗଯୁ ବହୋରି।
ଲୈ ରାଖେସି ଗିରି ଖୋହ ମହୁଁ ମାଯାଁ କରି ମତି ଭୋରି ॥ 171 ॥
ଆପୁ ବିରଚି ଉପରୋହିତ ରୂପା। ପରେଉ ଜାଇ ତେହି ସେଜ ଅନୂପା ॥
ଜାଗେଉ ନୃପ ଅନଭେଁ ବିହାନା। ଦେଖି ଭଵନ ଅତି ଅଚରଜୁ ମାନା ॥
ମୁନି ମହିମା ମନ ମହୁଁ ଅନୁମାନୀ। ଉଠେଉ ଗଵଁହି ଜେହି ଜାନ ନ ରାନୀ ॥
କାନନ ଗଯୁ ବାଜି ଚଢ़ଇ ତେହୀଂ। ପୁର ନର ନାରି ନ ଜାନେଉ କେହୀମ୍ ॥
ଗେଁ ଜାମ ଜୁଗ ଭୂପତି ଆଵା। ଘର ଘର ଉତ୍ସଵ ବାଜ ବଧାଵା ॥
ଉପରୋହିତହି ଦେଖ ଜବ ରାଜା। ଚକିତ ବିଲୋକି ସୁମିରି ସୋଇ କାଜା ॥
ଜୁଗ ସମ ନୃପହି ଗେ ଦିନ ତୀନୀ। କପଟୀ ମୁନି ପଦ ରହ ମତି ଲୀନୀ ॥
ସମଯ ଜାନି ଉପରୋହିତ ଆଵା। ନୃପହି ମତେ ସବ କହି ସମୁଝାଵା ॥
ଦୋ. ନୃପ ହରଷେଉ ପହିଚାନି ଗୁରୁ ଭ୍ରମ ବସ ରହା ନ ଚେତ।
ବରେ ତୁରତ ସତ ସହସ ବର ବିପ୍ର କୁଟୁମ୍ବ ସମେତ ॥ 172 ॥
ଉପରୋହିତ ଜେଵନାର ବନାଈ। ଛରସ ଚାରି ବିଧି ଜସି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ ॥
ମାଯାମଯ ତେହିଂ କୀନ୍ହ ରସୋଈ। ବିଞ୍ଜନ ବହୁ ଗନି ସକି ନ କୋଈ ॥
ବିବିଧ ମୃଗନ୍ହ କର ଆମିଷ ରାଁଧା। ତେହି ମହୁଁ ବିପ୍ର ମାଁସୁ ଖଲ ସାଁଧା ॥
ଭୋଜନ କହୁଁ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଏ। ପଦ ପଖାରି ସାଦର ବୈଠାଏ ॥
ପରୁସନ ଜବହିଂ ଲାଗ ମହିପାଲା। ଭୈ ଅକାସବାନୀ ତେହି କାଲା ॥
ବିପ୍ରବୃନ୍ଦ ଉଠି ଉଠି ଗୃହ ଜାହୂ। ହୈ ବଡ़ଇ ହାନି ଅନ୍ନ ଜନି ଖାହୂ ॥
ଭଯୁ ରସୋଈଂ ଭୂସୁର ମାଁସୂ। ସବ ଦ୍ଵିଜ ଉଠେ ମାନି ବିସ୍ଵାସୂ ॥
ଭୂପ ବିକଲ ମତି ମୋହଁ ଭୁଲାନୀ। ଭାଵୀ ବସ ଆଵ ମୁଖ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିପ୍ର ସକୋପ ତବ ନହିଂ କଛୁ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ଜାଇ ନିସାଚର ହୋହୁ ନୃପ ମୂଢ़ ସହିତ ପରିଵାର ॥ 173 ॥
ଛତ୍ରବନ୍ଧୁ ତୈଂ ବିପ୍ର ବୋଲାଈ। ଘାଲୈ ଲିଏ ସହିତ ସମୁଦାଈ ॥
ଈସ୍ଵର ରାଖା ଧରମ ହମାରା। ଜୈହସି ତୈଂ ସମେତ ପରିଵାରା ॥
ସମ୍ବତ ମଧ୍ଯ ନାସ ତଵ ହୋଊ। ଜଲଦାତା ନ ରହିହି କୁଲ କୋଊ ॥
ନୃପ ସୁନି ଶ୍ରାପ ବିକଲ ଅତି ତ୍ରାସା। ଭୈ ବହୋରି ବର ଗିରା ଅକାସା ॥
ବିପ୍ରହୁ ଶ୍ରାପ ବିଚାରି ନ ଦୀନ୍ହା। ନହିଂ ଅପରାଧ ଭୂପ କଛୁ କୀନ୍ହା ॥
ଚକିତ ବିପ୍ର ସବ ସୁନି ନଭବାନୀ। ଭୂପ ଗଯୁ ଜହଁ ଭୋଜନ ଖାନୀ ॥
ତହଁ ନ ଅସନ ନହିଂ ବିପ୍ର ସୁଆରା। ଫିରେଉ ରାଉ ମନ ସୋଚ ଅପାରା ॥
ସବ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମହିସୁରନ୍ହ ସୁନାଈ। ତ୍ରସିତ ପରେଉ ଅଵନୀଂ ଅକୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଭୂପତି ଭାଵୀ ମିଟି ନହିଂ ଜଦପି ନ ଦୂଷନ ତୋର।
କିଏଁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନହିଂ ବିପ୍ରଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋର ॥ 174 ॥
ଅସ କହି ସବ ମହିଦେଵ ସିଧାଏ। ସମାଚାର ପୁରଲୋଗନ୍ହ ପାଏ ॥
ସୋଚହିଂ ଦୂଷନ ଦୈଵହି ଦେହୀଂ। ବିଚରତ ହଂସ କାଗ କିଯ ଜେହୀମ୍ ॥
ଉପରୋହିତହି ଭଵନ ପହୁଁଚାଈ। ଅସୁର ତାପସହି ଖବରି ଜନାଈ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ଜହଁ ତହଁ ପତ୍ର ପଠାଏ। ସଜି ସଜି ସେନ ଭୂପ ସବ ଧାଏ ॥
ଘେରେନ୍ହି ନଗର ନିସାନ ବଜାଈ। ବିବିଧ ଭାଁତି ନିତ ହୋଈ ଲରାଈ ॥
ଜୂଝେ ସକଲ ସୁଭଟ କରି କରନୀ। ବନ୍ଧୁ ସମେତ ପରେଉ ନୃପ ଧରନୀ ॥
ସତ୍ଯକେତୁ କୁଲ କୌ ନହିଂ ବାଁଚା। ବିପ୍ରଶ୍ରାପ କିମି ହୋଇ ଅସାଁଚା ॥
ରିପୁ ଜିତି ସବ ନୃପ ନଗର ବସାଈ। ନିଜ ପୁର ଗଵନେ ଜଯ ଜସୁ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଜାହି ଜବ ହୋଇ ବିଧାତା ବାମ।
ଧୂରି ମେରୁସମ ଜନକ ଜମ ତାହି ବ୍ଯାଲସମ ଦାମ ॥ ।175 ॥
କାଲ ପାଇ ମୁନି ସୁନୁ ସୋଇ ରାଜା। ଭଯୁ ନିସାଚର ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦସ ସିର ତାହି ବୀସ ଭୁଜଦଣ୍ଡା। ରାଵନ ନାମ ବୀର ବରିବଣ୍ଡା ॥
ଭୂପ ଅନୁଜ ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭଯୁ ସୋ କୁମ୍ଭକରନ ବଲଧାମା ॥
ସଚିଵ ଜୋ ରହା ଧରମରୁଚି ଜାସୂ। ଭଯୁ ବିମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ ଲଘୁ ତାସୂ ॥
ନାମ ବିଭୀଷନ ଜେହି ଜଗ ଜାନା। ବିଷ୍ନୁଭଗତ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
ରହେ ଜେ ସୁତ ସେଵକ ନୃପ କେରେ। ଭେ ନିସାଚର ଘୋର ଘନେରେ ॥
କାମରୂପ ଖଲ ଜିନସ ଅନେକା। କୁଟିଲ ଭଯଙ୍କର ବିଗତ ବିବେକା ॥
କୃପା ରହିତ ହିଂସକ ସବ ପାପୀ। ବରନି ନ ଜାହିଂ ବିସ୍ଵ ପରିତାପୀ ॥
ଦୋ. ଉପଜେ ଜଦପି ପୁଲସ୍ତ୍ଯକୁଲ ପାଵନ ଅମଲ ଅନୂପ।
ତଦପି ମହୀସୁର ଶ୍ରାପ ବସ ଭେ ସକଲ ଅଘରୂପ ॥ 176 ॥
କୀନ୍ହ ବିବିଧ ତପ ତୀନିହୁଁ ଭାଈ। ପରମ ଉଗ୍ର ନହିଂ ବରନି ସୋ ଜାଈ ॥
ଗଯୁ ନିକଟ ତପ ଦେଖି ବିଧାତା। ମାଗହୁ ବର ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ତାତା ॥
କରି ବିନତୀ ପଦ ଗହି ଦସସୀସା। ବୋଲେଉ ବଚନ ସୁନହୁ ଜଗଦୀସା ॥
ହମ କାହୂ କେ ମରହିଂ ନ ମାରେଂ। ବାନର ମନୁଜ ଜାତି ଦୁଇ ବାରେମ୍ ॥
ଏଵମସ୍ତୁ ତୁମ୍ହ ବଡ़ ତପ କୀନ୍ହା। ମୈଂ ବ୍ରହ୍ମାଁ ମିଲି ତେହି ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କୁମ୍ଭକରନ ପହିଂ ଗଯୂ। ତେହି ବିଲୋକି ମନ ବିସମଯ ଭଯୂ ॥
ଜୌଂ ଏହିଂ ଖଲ ନିତ କରବ ଅହାରୂ। ହୋଇହି ସବ ଉଜାରି ସଂସାରୂ ॥
ସାରଦ ପ୍ରେରି ତାସୁ ମତି ଫେରୀ। ମାଗେସି ନୀଦ ମାସ ଷଟ କେରୀ ॥
ଦୋ. ଗେ ବିଭୀଷନ ପାସ ପୁନି କହେଉ ପୁତ୍ର ବର ମାଗୁ।
ତେହିଂ ମାଗେଉ ଭଗଵନ୍ତ ପଦ କମଲ ଅମଲ ଅନୁରାଗୁ ॥ 177 ॥
ତିନ୍ହି ଦେଇ ବର ବ୍ରହ୍ମ ସିଧାଏ। ହରଷିତ ତେ ଅପନେ ଗୃହ ଆଏ ॥
ମଯ ତନୁଜା ମନ୍ଦୋଦରି ନାମା। ପରମ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରି ଲଲାମା ॥
ସୋଇ ମଯଁ ଦୀନ୍ହି ରାଵନହି ଆନୀ। ହୋଇହି ଜାତୁଧାନପତି ଜାନୀ ॥
ହରଷିତ ଭଯୁ ନାରି ଭଲି ପାଈ। ପୁନି ଦୌ ବନ୍ଧୁ ବିଆହେସି ଜାଈ ॥
ଗିରି ତ୍ରିକୂଟ ଏକ ସିନ୍ଧୁ ମଝାରୀ। ବିଧି ନିର୍ମିତ ଦୁର୍ଗମ ଅତି ଭାରୀ ॥
ସୋଇ ମଯ ଦାନଵଁ ବହୁରି ସଁଵାରା। କନକ ରଚିତ ମନିଭଵନ ଅପାରା ॥
ଭୋଗାଵତି ଜସି ଅହିକୁଲ ବାସା। ଅମରାଵତି ଜସି ସକ୍ରନିଵାସା ॥
ତିନ୍ହ ତେଂ ଅଧିକ ରମ୍ଯ ଅତି ବଙ୍କା। ଜଗ ବିଖ୍ଯାତ ନାମ ତେହି ଲଙ୍କା ॥
ଦୋ. ଖାଈଂ ସିନ୍ଧୁ ଗଭୀର ଅତି ଚାରିହୁଁ ଦିସି ଫିରି ଆଵ।
କନକ କୋଟ ମନି ଖଚିତ ଦୃଢ़ ବରନି ନ ଜାଇ ବନାଵ ॥ 178(କ) ॥
ହରିପ୍ରେରିତ ଜେହିଂ କଲପ ଜୋଇ ଜାତୁଧାନପତି ହୋଇ।
ସୂର ପ୍ରତାପୀ ଅତୁଲବଲ ଦଲ ସମେତ ବସ ସୋଇ ॥ 178(ଖ) ॥
ରହେ ତହାଁ ନିସିଚର ଭଟ ଭାରେ। ତେ ସବ ସୁରନ୍ହ ସମର ସଙ୍ଘାରେ ॥
ଅବ ତହଁ ରହହିଂ ସକ୍ର କେ ପ୍ରେରେ। ରଚ୍ଛକ କୋଟି ଜଚ୍ଛପତି କେରେ ॥
ଦସମୁଖ କତହୁଁ ଖବରି ଅସି ପାଈ। ସେନ ସାଜି ଗଢ़ ଘେରେସି ଜାଈ ॥
ଦେଖି ବିକଟ ଭଟ ବଡ़ଇ କଟକାଈ। ଜଚ୍ଛ ଜୀଵ ଲୈ ଗେ ପରାଈ ॥
ଫିରି ସବ ନଗର ଦସାନନ ଦେଖା। ଗଯୁ ସୋଚ ସୁଖ ଭଯୁ ବିସେଷା ॥
ସୁନ୍ଦର ସହଜ ଅଗମ ଅନୁମାନୀ। କୀନ୍ହି ତହାଁ ରାଵନ ରଜଧାନୀ ॥
ଜେହି ଜସ ଜୋଗ ବାଁଟି ଗୃହ ଦୀନ୍ହେ। ସୁଖୀ ସକଲ ରଜନୀଚର କୀନ୍ହେ ॥
ଏକ ବାର କୁବେର ପର ଧାଵା। ପୁଷ୍ପକ ଜାନ ଜୀତି ଲୈ ଆଵା ॥
ଦୋ. କୌତୁକହୀଂ କୈଲାସ ପୁନି ଲୀନ୍ହେସି ଜାଇ ଉଠାଇ।
ମନହୁଁ ତୌଲି ନିଜ ବାହୁବଲ ଚଲା ବହୁତ ସୁଖ ପାଇ ॥ 179 ॥
ସୁଖ ସମ୍ପତି ସୁତ ସେନ ସହାଈ। ଜଯ ପ୍ରତାପ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ବଡ़ଆଈ ॥
ନିତ ନୂତନ ସବ ବାଢ़ତ ଜାଈ। ଜିମି ପ୍ରତିଲାଭ ଲୋଭ ଅଧିକାଈ ॥
ଅତିବଲ କୁମ୍ଭକରନ ଅସ ଭ୍ରାତା। ଜେହି କହୁଁ ନହିଂ ପ୍ରତିଭଟ ଜଗ ଜାତା ॥
କରି ପାନ ସୋଵି ଷଟ ମାସା। ଜାଗତ ହୋଇ ତିହୁଁ ପୁର ତ୍ରାସା ॥
ଜୌଂ ଦିନ ପ୍ରତି ଅହାର କର ସୋଈ। ବିସ୍ଵ ବେଗି ସବ ଚୌପଟ ହୋଈ ॥
ସମର ଧୀର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା। ତେହି ସମ ଅମିତ ବୀର ବଲଵାନା ॥
ବାରିଦନାଦ ଜେଠ ସୁତ ତାସୂ। ଭଟ ମହୁଁ ପ୍ରଥମ ଲୀକ ଜଗ ଜାସୂ ॥
ଜେହି ନ ହୋଇ ରନ ସନମୁଖ କୋଈ। ସୁରପୁର ନିତହିଂ ପରାଵନ ହୋଈ ॥
ଦୋ. କୁମୁଖ ଅକମ୍ପନ କୁଲିସରଦ ଧୂମକେତୁ ଅତିକାଯ।
ଏକ ଏକ ଜଗ ଜୀତି ସକ ଐସେ ସୁଭଟ ନିକାଯ ॥ 180 ॥
କାମରୂପ ଜାନହିଂ ସବ ମାଯା। ସପନେହୁଁ ଜିନ୍ହ କେଂ ଧରମ ନ ଦାଯା ॥
ଦସମୁଖ ବୈଠ ସଭାଁ ଏକ ବାରା। ଦେଖି ଅମିତ ଆପନ ପରିଵାରା ॥
ସୁତ ସମୂହ ଜନ ପରିଜନ ନାତୀ। ଗେ କୋ ପାର ନିସାଚର ଜାତୀ ॥
ସେନ ବିଲୋକି ସହଜ ଅଭିମାନୀ। ବୋଲା ବଚନ କ୍ରୋଧ ମଦ ସାନୀ ॥
ସୁନହୁ ସକଲ ରଜନୀଚର ଜୂଥା। ହମରେ ବୈରୀ ବିବୁଧ ବରୂଥା ॥
ତେ ସନମୁଖ ନହିଂ କରହୀ ଲରାଈ। ଦେଖି ସବଲ ରିପୁ ଜାହିଂ ପରାଈ ॥
ତେନ୍ହ କର ମରନ ଏକ ବିଧି ହୋଈ। କହୁଁ ବୁଝାଇ ସୁନହୁ ଅବ ସୋଈ ॥
ଦ୍ଵିଜଭୋଜନ ମଖ ହୋମ ସରାଧା ॥ ସବ କୈ ଜାଇ କରହୁ ତୁମ୍ହ ବାଧା ॥
ଦୋ. ଛୁଧା ଛୀନ ବଲହୀନ ସୁର ସହଜେହିଂ ମିଲିହହିଂ ଆଇ।
ତବ ମାରିହୁଁ କି ଛାଡ़ଇହୁଁ ଭଲୀ ଭାଁତି ଅପନାଇ ॥ 181 ॥
ମେଘନାଦ କହୁଁ ପୁନି ହଁକରାଵା। ଦୀନ୍ହୀ ସିଖ ବଲୁ ବଯରୁ ବଢ़ଆଵା ॥
ଜେ ସୁର ସମର ଧୀର ବଲଵାନା। ଜିନ୍ହ କେଂ ଲରିବେ କର ଅଭିମାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଜୀତି ରନ ଆନେସୁ ବାଁଧୀ। ଉଠି ସୁତ ପିତୁ ଅନୁସାସନ କାଁଧୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ଆପୁନୁ ଚଲେଉ ଗଦା କର ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଚଲତ ଦସାନନ ଡୋଲତି ଅଵନୀ। ଗର୍ଜତ ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସୁର ରଵନୀ ॥
ରାଵନ ଆଵତ ସୁନେଉ ସକୋହା। ଦେଵନ୍ହ ତକେ ମେରୁ ଗିରି ଖୋହା ॥
ଦିଗପାଲନ୍ହ କେ ଲୋକ ସୁହାଏ। ସୂନେ ସକଲ ଦସାନନ ପାଏ ॥
ପୁନି ପୁନି ସିଙ୍ଘନାଦ କରି ଭାରୀ। ଦେଇ ଦେଵତନ୍ହ ଗାରି ପଚାରୀ ॥
ରନ ମଦ ମତ୍ତ ଫିରି ଜଗ ଧାଵା। ପ୍ରତିଭଟ ଖୌଜତ କତହୁଁ ନ ପାଵା ॥
ରବି ସସି ପଵନ ବରୁନ ଧନଧାରୀ। ଅଗିନି କାଲ ଜମ ସବ ଅଧିକାରୀ ॥
କିନ୍ନର ସିଦ୍ଧ ମନୁଜ ସୁର ନାଗା। ହଠି ସବହୀ କେ ପନ୍ଥହିଂ ଲାଗା ॥
ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟି ଜହଁ ଲଗି ତନୁଧାରୀ। ଦସମୁଖ ବସବର୍ତୀ ନର ନାରୀ ॥
ଆଯସୁ କରହିଂ ସକଲ ଭଯଭୀତା। ନଵହିଂ ଆଇ ନିତ ଚରନ ବିନୀତା ॥
ଦୋ. ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ବସ୍ଯ କରି ରାଖେସି କୌ ନ ସୁତନ୍ତ୍ର।
ମଣ୍ଡଲୀକ ମନି ରାଵନ ରାଜ କରି ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ॥ 182(ଖ) ॥
ଦେଵ ଜଚ୍ଛ ଗନ୍ଧର୍ଵ ନର କିନ୍ନର ନାଗ କୁମାରି।
ଜୀତି ବରୀଂ ନିଜ ବାହୁବଲ ବହୁ ସୁନ୍ଦର ବର ନାରି ॥ 182ଖ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜୀତ ସନ ଜୋ କଛୁ କହେଊ। ସୋ ସବ ଜନୁ ପହିଲେହିଂ କରି ରହେଊ ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଜିନ୍ହ କହୁଁ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ସୁନହୁ ଜୋ କୀନ୍ହା ॥
ଦେଖତ ଭୀମରୂପ ସବ ପାପୀ। ନିସିଚର ନିକର ଦେଵ ପରିତାପୀ ॥
କରହି ଉପଦ୍ରଵ ଅସୁର ନିକାଯା। ନାନା ରୂପ ଧରହିଂ କରି ମାଯା ॥
ଜେହି ବିଧି ହୋଇ ଧର୍ମ ନିର୍ମୂଲା। ସୋ ସବ କରହିଂ ବେଦ ପ୍ରତିକୂଲା ॥
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ଦେସ ଧେନୁ ଦ୍ଵିଜ ପାଵହିଂ। ନଗର ଗାଉଁ ପୁର ଆଗି ଲଗାଵହିମ୍ ॥
ସୁଭ ଆଚରନ କତହୁଁ ନହିଂ ହୋଈ। ଦେଵ ବିପ୍ର ଗୁରୂ ମାନ ନ କୋଈ ॥
ନହିଂ ହରିଭଗତି ଜଗ୍ଯ ତପ ଗ୍ଯାନା। ସପନେହୁଁ ସୁନିଅ ନ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ଛଂ. ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା ତପ ମଖ ଭାଗା ଶ୍ରଵନ ସୁନି ଦସସୀସା।
ଆପୁନୁ ଉଠି ଧାଵି ରହୈ ନ ପାଵି ଧରି ସବ ଘାଲି ଖୀସା ॥
ଅସ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଅଚାରା ଭା ସଂସାରା ଧର୍ମ ସୁନିଅ ନହି କାନା।
ତେହି ବହୁବିଧି ତ୍ରାସି ଦେସ ନିକାସି ଜୋ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ସୋ. ବରନି ନ ଜାଇ ଅନୀତି ଘୋର ନିସାଚର ଜୋ କରହିଂ।
ହିଂସା ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ତିନ୍ହ କେ ପାପହି କଵନି ମିତି ॥ 183 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଛଠା ଵିଶ୍ରାମ
ବାଢ़ଏ ଖଲ ବହୁ ଚୋର ଜୁଆରା। ଜେ ଲମ୍ପଟ ପରଧନ ପରଦାରା ॥
ମାନହିଂ ମାତୁ ପିତା ନହିଂ ଦେଵା। ସାଧୁନ୍ହ ସନ କରଵାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଯହ ଆଚରନ ଭଵାନୀ। ତେ ଜାନେହୁ ନିସିଚର ସବ ପ୍ରାନୀ ॥
ଅତିସଯ ଦେଖି ଧର୍ମ କୈ ଗ୍ଲାନୀ। ପରମ ସଭୀତ ଧରା ଅକୁଲାନୀ ॥
ଗିରି ସରି ସିନ୍ଧୁ ଭାର ନହିଂ ମୋହୀ। ଜସ ମୋହି ଗରୁଅ ଏକ ପରଦ୍ରୋହୀ ॥
ସକଲ ଧର୍ମ ଦେଖି ବିପରୀତା। କହି ନ ସକି ରାଵନ ଭଯ ଭୀତା ॥
ଧେନୁ ରୂପ ଧରି ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗୀ ତହାଁ ଜହଁ ସୁର ମୁନି ଝାରୀ ॥
ନିଜ ସନ୍ତାପ ସୁନାଏସି ରୋଈ। କାହୂ ତେଂ କଛୁ କାଜ ନ ହୋଈ ॥
ଛଂ. ସୁର ମୁନି ଗନ୍ଧର୍ବା ମିଲି କରି ସର୍ବା ଗେ ବିରଞ୍ଚି କେ ଲୋକା।
ସଁଗ ଗୋତନୁଧାରୀ ଭୂମି ବିଚାରୀ ପରମ ବିକଲ ଭଯ ସୋକା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଁ ସବ ଜାନା ମନ ଅନୁମାନା ମୋର କଛୂ ନ ବସାଈ।
ଜା କରି ତୈଂ ଦାସୀ ସୋ ଅବିନାସୀ ହମରେଉ ତୋର ସହାଈ ॥
ସୋ. ଧରନି ଧରହି ମନ ଧୀର କହ ବିରଞ୍ଚି ହରିପଦ ସୁମିରୁ।
ଜାନତ ଜନ କୀ ପୀର ପ୍ରଭୁ ଭଞ୍ଜିହି ଦାରୁନ ବିପତି ॥ 184 ॥
ବୈଠେ ସୁର ସବ କରହିଂ ବିଚାରା। କହଁ ପାଇଅ ପ୍ରଭୁ କରିଅ ପୁକାରା ॥
ପୁର ବୈକୁଣ୍ଠ ଜାନ କହ କୋଈ। କୌ କହ ପଯନିଧି ବସ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଜାକେ ହୃଦଯଁ ଭଗତି ଜସି ପ୍ରୀତି। ପ୍ରଭୁ ତହଁ ପ୍ରଗଟ ସଦା ତେହିଂ ରୀତୀ ॥
ତେହି ସମାଜ ଗିରିଜା ମୈଂ ରହେଊଁ। ଅଵସର ପାଇ ବଚନ ଏକ କହେଊଁ ॥
ହରି ବ୍ଯାପକ ସର୍ବତ୍ର ସମାନା। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ହୋହିଂ ମୈଂ ଜାନା ॥
ଦେସ କାଲ ଦିସି ବିଦିସିହୁ ମାହୀଂ। କହହୁ ସୋ କହାଁ ଜହାଁ ପ୍ରଭୁ ନାହୀମ୍ ॥
ଅଗ ଜଗମଯ ସବ ରହିତ ବିରାଗୀ। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟି ଜିମି ଆଗୀ ॥
ମୋର ବଚନ ସବ କେ ମନ ମାନା। ସାଧୁ ସାଧୁ କରି ବ୍ରହ୍ମ ବଖାନା ॥
ଦୋ. ସୁନି ବିରଞ୍ଚି ମନ ହରଷ ତନ ପୁଲକି ନଯନ ବହ ନୀର।
ଅସ୍ତୁତି କରତ ଜୋରି କର ସାଵଧାନ ମତିଧୀର ॥ 185 ॥
ଛଂ. ଜଯ ଜଯ ସୁରନାଯକ ଜନ ସୁଖଦାଯକ ପ୍ରନତପାଲ ଭଗଵନ୍ତା।
ଗୋ ଦ୍ଵିଜ ହିତକାରୀ ଜଯ ଅସୁରାରୀ ସିଧୁଂସୁତା ପ୍ରିଯ କନ୍ତା ॥
ପାଲନ ସୁର ଧରନୀ ଅଦ୍ଭୁତ କରନୀ ମରମ ନ ଜାନି କୋଈ।
ଜୋ ସହଜ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଈ ॥
ଜଯ ଜଯ ଅବିନାସୀ ସବ ଘଟ ବାସୀ ବ୍ଯାପକ ପରମାନନ୍ଦା।
ଅବିଗତ ଗୋତୀତଂ ଚରିତ ପୁନୀତଂ ମାଯାରହିତ ମୁକୁନ୍ଦା ॥
ଜେହି ଲାଗି ବିରାଗୀ ଅତି ଅନୁରାଗୀ ବିଗତମୋହ ମୁନିବୃନ୍ଦା।
ନିସି ବାସର ଧ୍ଯାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଵହିଂ ଜଯତି ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦା ॥
ଜେହିଂ ସୃଷ୍ଟି ଉପାଈ ତ୍ରିବିଧ ବନାଈ ସଙ୍ଗ ସହାଯ ନ ଦୂଜା।
ସୋ କରୁ ଅଘାରୀ ଚିନ୍ତ ହମାରୀ ଜାନିଅ ଭଗତି ନ ପୂଜା ॥
ଜୋ ଭଵ ଭଯ ଭଞ୍ଜନ ମୁନି ମନ ରଞ୍ଜନ ଗଞ୍ଜନ ବିପତି ବରୂଥା।
ମନ ବଚ କ୍ରମ ବାନୀ ଛାଡ़ଇ ସଯାନୀ ସରନ ସକଲ ସୁର ଜୂଥା ॥
ସାରଦ ଶ୍ରୁତି ସେଷା ରିଷଯ ଅସେଷା ଜା କହୁଁ କୌ ନହି ଜାନା।
ଜେହି ଦୀନ ପିଆରେ ବେଦ ପୁକାରେ ଦ୍ରଵୁ ସୋ ଶ୍ରୀଭଗଵାନା ॥
ଭଵ ବାରିଧି ମନ୍ଦର ସବ ବିଧି ସୁନ୍ଦର ଗୁନମନ୍ଦିର ସୁଖପୁଞ୍ଜା।
ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସକଲ ସୁର ପରମ ଭଯାତୁର ନମତ ନାଥ ପଦ କଞ୍ଜା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସଭଯ ସୁରଭୂମି ସୁନି ବଚନ ସମେତ ସନେହ।
ଗଗନଗିରା ଗମ୍ଭୀର ଭି ହରନି ସୋକ ସନ୍ଦେହ ॥ 186 ॥
ଜନି ଡରପହୁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସୁରେସା। ତୁମ୍ହହି ଲାଗି ଧରିହୁଁ ନର ବେସା ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ମନୁଜ ଅଵତାରା। ଲେହୁଁ ଦିନକର ବଂସ ଉଦାରା ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ମହାତପ କୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମୈଂ ପୂରବ ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ତେ ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ରୂପା। କୋସଲପୁରୀଂ ପ୍ରଗଟ ନରଭୂପା ॥
ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଅଵତରିହୁଁ ଜାଈ। ରଘୁକୁଲ ତିଲକ ସୋ ଚାରିଉ ଭାଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସତ୍ଯ ସବ କରିହୁଁ। ପରମ ସକ୍ତି ସମେତ ଅଵତରିହୁଁ ॥
ହରିହୁଁ ସକଲ ଭୂମି ଗରୁଆଈ। ନିର୍ଭଯ ହୋହୁ ଦେଵ ସମୁଦାଈ ॥
ଗଗନ ବ୍ରହ୍ମବାନୀ ସୁନୀ କାନା। ତୁରତ ଫିରେ ସୁର ହୃଦଯ ଜୁଡ़ଆନା ॥
ତବ ବ୍ରହ୍ମା ଧରନିହି ସମୁଝାଵା। ଅଭଯ ଭୀ ଭରୋସ ଜିଯଁ ଆଵା ॥
ଦୋ. ନିଜ ଲୋକହି ବିରଞ୍ଚି ଗେ ଦେଵନ୍ହ ଇହି ସିଖାଇ।
ବାନର ତନୁ ଧରି ଧରି ମହି ହରି ପଦ ସେଵହୁ ଜାଇ ॥ 187 ॥
ଗେ ଦେଵ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମା। ଭୂମି ସହିତ ମନ କହୁଁ ବିଶ୍ରାମା ।
ଜୋ କଛୁ ଆଯସୁ ବ୍ରହ୍ମାଁ ଦୀନ୍ହା। ହରଷେ ଦେଵ ବିଲମ୍ବ ନ କୀନ୍ହା ॥
ବନଚର ଦେହ ଧରି ଛିତି ମାହୀଂ। ଅତୁଲିତ ବଲ ପ୍ରତାପ ତିନ୍ହ ପାହୀମ୍ ॥
ଗିରି ତରୁ ନଖ ଆଯୁଧ ସବ ବୀରା। ହରି ମାରଗ ଚିତଵହିଂ ମତିଧୀରା ॥
ଗିରି କାନନ ଜହଁ ତହଁ ଭରି ପୂରୀ। ରହେ ନିଜ ନିଜ ଅନୀକ ରଚି ରୂରୀ ॥
ଯହ ସବ ରୁଚିର ଚରିତ ମୈଂ ଭାଷା। ଅବ ସୋ ସୁନହୁ ଜୋ ବୀଚହିଂ ରାଖା ॥
ଅଵଧପୁରୀଂ ରଘୁକୁଲମନି ର୍AU। ବେଦ ବିଦିତ ତେହି ଦସରଥ ନ୍AUଁ ॥
ଧରମ ଧୁରନ୍ଧର ଗୁନନିଧି ଗ୍ଯାନୀ। ହୃଦଯଁ ଭଗତି ମତି ସାରଁଗପାନୀ ॥
ଦୋ. କୌସଲ୍ଯାଦି ନାରି ପ୍ରିଯ ସବ ଆଚରନ ପୁନୀତ।
ପତି ଅନୁକୂଲ ପ୍ରେମ ଦୃଢ़ ହରି ପଦ କମଲ ବିନୀତ ॥ 188 ॥
ଏକ ବାର ଭୂପତି ମନ ମାହୀଂ। ଭୈ ଗଲାନି ମୋରେଂ ସୁତ ନାହୀମ୍ ॥
ଗୁର ଗୃହ ଗଯୁ ତୁରତ ମହିପାଲା। ଚରନ ଲାଗି କରି ବିନଯ ବିସାଲା ॥
ନିଜ ଦୁଖ ସୁଖ ସବ ଗୁରହି ସୁନାଯୁ। କହି ବସିଷ୍ଠ ବହୁବିଧି ସମୁଝାଯୁ ॥
ଧରହୁ ଧୀର ହୋଇହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ବିଦିତ ଭଗତ ଭଯ ହାରୀ ॥
ସୃଙ୍ଗୀ ରିଷହି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଵା। ପୁତ୍ରକାମ ସୁଭ ଜଗ୍ଯ କରାଵା ॥
ଭଗତି ସହିତ ମୁନି ଆହୁତି ଦୀନ୍ହେଂ। ପ୍ରଗଟେ ଅଗିନି ଚରୂ କର ଲୀନ୍ହେମ୍ ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ କଛୁ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସକଲ କାଜୁ ଭା ସିଦ୍ଧ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଯହ ହବି ବାଁଟି ଦେହୁ ନୃପ ଜାଈ। ଜଥା ଜୋଗ ଜେହି ଭାଗ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ତବ ଅଦୃସ୍ଯ ଭେ ପାଵକ ସକଲ ସଭହି ସମୁଝାଇ ॥
ପରମାନନ୍ଦ ମଗନ ନୃପ ହରଷ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ 189 ॥
ତବହିଂ ରାଯଁ ପ୍ରିଯ ନାରି ବୋଲାଈଂ। କୌସଲ୍ଯାଦି ତହାଁ ଚଲି ଆଈ ॥
ଅର୍ଧ ଭାଗ କୌସଲ୍ଯାହି ଦୀନ୍ହା। ଉଭଯ ଭାଗ ଆଧେ କର କୀନ୍ହା ॥
କୈକେଈ କହଁ ନୃପ ସୋ ଦଯୂ। ରହ୍ଯୋ ସୋ ଉଭଯ ଭାଗ ପୁନି ଭଯୂ ॥
କୌସଲ୍ଯା କୈକେଈ ହାଥ ଧରି। ଦୀନ୍ହ ସୁମିତ୍ରହି ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ॥
ଏହି ବିଧି ଗର୍ଭସହିତ ସବ ନାରୀ। ଭୀଂ ହୃଦଯଁ ହରଷିତ ସୁଖ ଭାରୀ ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ହରି ଗର୍ଭହିଂ ଆଏ। ସକଲ ଲୋକ ସୁଖ ସମ୍ପତି ଛାଏ ॥
ମନ୍ଦିର ମହଁ ସବ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ସୋଭା ସୀଲ ତେଜ କୀ ଖାନୀମ୍ ॥
ସୁଖ ଜୁତ କଛୁକ କାଲ ଚଲି ଗଯୂ। ଜେହିଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ ସୋ ଅଵସର ଭଯୂ ॥
ଦୋ. ଜୋଗ ଲଗନ ଗ୍ରହ ବାର ତିଥି ସକଲ ଭେ ଅନୁକୂଲ।
ଚର ଅରୁ ଅଚର ହର୍ଷଜୁତ ରାମ ଜନମ ସୁଖମୂଲ ॥ 190 ॥
ନୌମୀ ତିଥି ମଧୁ ମାସ ପୁନୀତା। ସୁକଲ ପଚ୍ଛ ଅଭିଜିତ ହରିପ୍ରୀତା ॥
ମଧ୍ଯଦିଵସ ଅତି ସୀତ ନ ଘାମା। ପାଵନ କାଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ସୀତଲ ମନ୍ଦ ସୁରଭି ବହ ବ୍AU। ହରଷିତ ସୁର ସନ୍ତନ ମନ ଚ୍AU ॥
ବନ କୁସୁମିତ ଗିରିଗନ ମନିଆରା। ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସକଲ ସରିତାଽମୃତଧାରା ॥
ସୋ ଅଵସର ବିରଞ୍ଚି ଜବ ଜାନା। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ସାଜି ବିମାନା ॥
ଗଗନ ବିମଲ ସକୁଲ ସୁର ଜୂଥା। ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ୍ଧର୍ବ ବରୂଥା ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁଅଞ୍ଜଲି ସାଜୀ। ଗହଗହି ଗଗନ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ବାଜୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ନାଗ ମୁନି ଦେଵା। ବହୁବିଧି ଲାଵହିଂ ନିଜ ନିଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ସୁର ସମୂହ ବିନତୀ କରି ପହୁଁଚେ ନିଜ ନିଜ ଧାମ।
ଜଗନିଵାସ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟେ ଅଖିଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମ ॥ 191 ॥
ଛଂ. ଭେ ପ୍ରଗଟ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କୌସଲ୍ଯା ହିତକାରୀ।
ହରଷିତ ମହତାରୀ ମୁନି ମନ ହାରୀ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ବିଚାରୀ ॥
ଲୋଚନ ଅଭିରାମା ତନୁ ଘନସ୍ଯାମା ନିଜ ଆଯୁଧ ଭୁଜ ଚାରୀ।
ଭୂଷନ ବନମାଲା ନଯନ ବିସାଲା ସୋଭାସିନ୍ଧୁ ଖରାରୀ ॥
କହ ଦୁଇ କର ଜୋରୀ ଅସ୍ତୁତି ତୋରୀ କେହି ବିଧି କରୌଂ ଅନନ୍ତା।
ମାଯା ଗୁନ ଗ୍ଯାନାତୀତ ଅମାନା ବେଦ ପୁରାନ ଭନନ୍ତା ॥
କରୁନା ସୁଖ ସାଗର ସବ ଗୁନ ଆଗର ଜେହି ଗାଵହିଂ ଶ୍ରୁତି ସନ୍ତା।
ସୋ ମମ ହିତ ଲାଗୀ ଜନ ଅନୁରାଗୀ ଭଯୁ ପ୍ରଗଟ ଶ୍ରୀକନ୍ତା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିକାଯା ନିର୍ମିତ ମାଯା ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ବେଦ କହୈ।
ମମ ଉର ସୋ ବାସୀ ଯହ ଉପହାସୀ ସୁନତ ଧୀର ପତି ଥିର ନ ରହୈ ॥
ଉପଜା ଜବ ଗ୍ଯାନା ପ୍ରଭୁ ମୁସକାନା ଚରିତ ବହୁତ ବିଧି କୀନ୍ହ ଚହୈ।
କହି କଥା ସୁହାଈ ମାତୁ ବୁଝାଈ ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁତ ପ୍ରେମ ଲହୈ ॥
ମାତା ପୁନି ବୋଲୀ ସୋ ମତି ଡୌଲୀ ତଜହୁ ତାତ ଯହ ରୂପା।
କୀଜୈ ସିସୁଲୀଲା ଅତି ପ୍ରିଯସୀଲା ଯହ ସୁଖ ପରମ ଅନୂପା ॥
ସୁନି ବଚନ ସୁଜାନା ରୋଦନ ଠାନା ହୋଇ ବାଲକ ସୁରଭୂପା।
ଯହ ଚରିତ ଜେ ଗାଵହିଂ ହରିପଦ ପାଵହିଂ ତେ ନ ପରହିଂ ଭଵକୂପା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସନ୍ତ ହିତ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ନିର୍ମିତ ତନୁ ମାଯା ଗୁନ ଗୋ ପାର ॥ 192 ॥
ସୁନି ସିସୁ ରୁଦନ ପରମ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ସମ୍ଭ୍ରମ ଚଲି ଆଈ ସବ ରାନୀ ॥
ହରଷିତ ଜହଁ ତହଁ ଧାଈଂ ଦାସୀ। ଆନଁଦ ମଗନ ସକଲ ପୁରବାସୀ ॥
ଦସରଥ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ସୁନି କାନା। ମାନହୁଁ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ସମାନା ॥
ପରମ ପ୍ରେମ ମନ ପୁଲକ ସରୀରା। ଚାହତ ଉଠତ କରତ ମତି ଧୀରା ॥
ଜାକର ନାମ ସୁନତ ସୁଭ ହୋଈ। ମୋରେଂ ଗୃହ ଆଵା ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ପରମାନନ୍ଦ ପୂରି ମନ ରାଜା। କହା ବୋଲାଇ ବଜାଵହୁ ବାଜା ॥
ଗୁର ବସିଷ୍ଠ କହଁ ଗଯୁ ହଁକାରା। ଆଏ ଦ୍ଵିଜନ ସହିତ ନୃପଦ୍ଵାରା ॥
ଅନୁପମ ବାଲକ ଦେଖେନ୍ହି ଜାଈ। ରୂପ ରାସି ଗୁନ କହି ନ ସିରାଈ ॥
ଦୋ. ନନ୍ଦୀମୁଖ ସରାଧ କରି ଜାତକରମ ସବ କୀନ୍ହ।
ହାଟକ ଧେନୁ ବସନ ମନି ନୃପ ବିପ୍ରନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହ ॥ 193 ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ତୋରନ ପୁର ଛାଵା। କହି ନ ଜାଇ ଜେହି ଭାଁତି ବନାଵା ॥
ସୁମନବୃଷ୍ଟି ଅକାସ ତେଂ ହୋଈ। ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ମଗନ ସବ ଲୋଈ ॥
ବୃନ୍ଦ ବୃନ୍ଦ ମିଲି ଚଲୀଂ ଲୋଗାଈ। ସହଜ ସଙ୍ଗାର କିଏଁ ଉଠି ଧାଈ ॥
କନକ କଲସ ମଙ୍ଗଲ ଧରି ଥାରା। ଗାଵତ ପୈଠହିଂ ଭୂପ ଦୁଆରା ॥
କରି ଆରତି ନେଵଛାଵରି କରହୀଂ। ବାର ବାର ସିସୁ ଚରନନ୍ହି ପରହୀମ୍ ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବନ୍ଦିଗନ ଗାଯକ। ପାଵନ ଗୁନ ଗାଵହିଂ ରଘୁନାଯକ ॥
ସର୍ବସ ଦାନ ଦୀନ୍ହ ସବ କାହୂ। ଜେହିଂ ପାଵା ରାଖା ନହିଂ ତାହୂ ॥
ମୃଗମଦ ଚନ୍ଦନ କୁଙ୍କୁମ କୀଚା। ମଚୀ ସକଲ ବୀଥିନ୍ହ ବିଚ ବୀଚା ॥
ଦୋ. ଗୃହ ଗୃହ ବାଜ ବଧାଵ ସୁଭ ପ୍ରଗଟେ ସୁଷମା କନ୍ଦ।
ହରଷଵନ୍ତ ସବ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନାରି ନର ବୃନ୍ଦ ॥ 194 ॥
କୈକଯସୁତା ସୁମିତ୍ରା ଦୋଊ। ସୁନ୍ଦର ସୁତ ଜନମତ ଭୈଂ ଓଊ ॥
ଵହ ସୁଖ ସମ୍ପତି ସମଯ ସମାଜା। କହି ନ ସକି ସାରଦ ଅହିରାଜା ॥
ଅଵଧପୁରୀ ସୋହି ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରଭୁହି ମିଲନ ଆଈ ଜନୁ ରାତୀ ॥
ଦେଖି ଭାନୂ ଜନୁ ମନ ସକୁଚାନୀ। ତଦପି ବନୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ଅନୁମାନୀ ॥
ଅଗର ଧୂପ ବହୁ ଜନୁ ଅଁଧିଆରୀ। ଉଡ़ଇ ଅଭୀର ମନହୁଁ ଅରୁନାରୀ ॥
ମନ୍ଦିର ମନି ସମୂହ ଜନୁ ତାରା। ନୃପ ଗୃହ କଲସ ସୋ ଇନ୍ଦୁ ଉଦାରା ॥
ଭଵନ ବେଦଧୁନି ଅତି ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜନୁ ଖଗ ମୂଖର ସମଯଁ ଜନୁ ସାନୀ ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ପତଙ୍ଗ ଭୁଲାନା। ଏକ ମାସ ତେଇଁ ଜାତ ନ ଜାନା ॥
ଦୋ. ମାସ ଦିଵସ କର ଦିଵସ ଭା ମରମ ନ ଜାନି କୋଇ।
ରଥ ସମେତ ରବି ଥାକେଉ ନିସା କଵନ ବିଧି ହୋଇ ॥ 195 ॥
ଯହ ରହସ୍ଯ କାହୂ ନହିଂ ଜାନା। ଦିନ ମନି ଚଲେ କରତ ଗୁନଗାନା ॥
ଦେଖି ମହୋତ୍ସଵ ସୁର ମୁନି ନାଗା। ଚଲେ ଭଵନ ବରନତ ନିଜ ଭାଗା ॥
ଔରୁ ଏକ କହୁଁ ନିଜ ଚୋରୀ। ସୁନୁ ଗିରିଜା ଅତି ଦୃଢ़ ମତି ତୋରୀ ॥
କାକ ଭୁସୁଣ୍ଡି ସଙ୍ଗ ହମ ଦୋଊ। ମନୁଜରୂପ ଜାନି ନହିଂ କୋଊ ॥
ପରମାନନ୍ଦ ପ୍ରେମସୁଖ ଫୂଲେ। ବୀଥିନ୍ହ ଫିରହିଂ ମଗନ ମନ ଭୂଲେ ॥
ଯହ ସୁଭ ଚରିତ ଜାନ ପୈ ସୋଈ। କୃପା ରାମ କୈ ଜାପର ହୋଈ ॥
ତେହି ଅଵସର ଜୋ ଜେହି ବିଧି ଆଵା। ଦୀନ୍ହ ଭୂପ ଜୋ ଜେହି ମନ ଭାଵା ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ହେମ ଗୋ ହୀରା। ଦୀନ୍ହେ ନୃପ ନାନାବିଧି ଚୀରା ॥
ଦୋ. ମନ ସନ୍ତୋଷେ ସବନ୍ହି କେ ଜହଁ ତହଁ ଦେହି ଅସୀସ।
ସକଲ ତନଯ ଚିର ଜୀଵହୁଁ ତୁଲସିଦାସ କେ ଈସ ॥ 196 ॥
କଛୁକ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜାତ ନ ଜାନିଅ ଦିନ ଅରୁ ରାତୀ ॥
ନାମକରନ କର ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଭୂପ ବୋଲି ପଠେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
କରି ପୂଜା ଭୂପତି ଅସ ଭାଷା। ଧରିଅ ନାମ ଜୋ ମୁନି ଗୁନି ରାଖା ॥
ଇନ୍ହ କେ ନାମ ଅନେକ ଅନୂପା। ମୈଂ ନୃପ କହବ ସ୍ଵମତି ଅନୁରୂପା ॥
ଜୋ ଆନନ୍ଦ ସିନ୍ଧୁ ସୁଖରାସୀ। ସୀକର ତେଂ ତ୍ରୈଲୋକ ସୁପାସୀ ॥
ସୋ ସୁଖ ଧାମ ରାମ ଅସ ନାମା। ଅଖିଲ ଲୋକ ଦାଯକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିସ୍ଵ ଭରନ ପୋଷନ କର ଜୋଈ। ତାକର ନାମ ଭରତ ଅସ ହୋଈ ॥
ଜାକେ ସୁମିରନ ତେଂ ରିପୁ ନାସା। ନାମ ସତ୍ରୁହନ ବେଦ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଲଚ୍ଛନ ଧାମ ରାମ ପ୍ରିଯ ସକଲ ଜଗତ ଆଧାର।
ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଟ ତେହି ରାଖା ଲଛିମନ ନାମ ଉଦାର ॥ 197 ॥
ଧରେ ନାମ ଗୁର ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ବେଦ ତତ୍ତ୍ଵ ନୃପ ତଵ ସୁତ ଚାରୀ ॥
ମୁନି ଧନ ଜନ ସରବସ ସିଵ ପ୍ରାନା। ବାଲ କେଲି ତେହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ବାରେହି ତେ ନିଜ ହିତ ପତି ଜାନୀ। ଲଛିମନ ରାମ ଚରନ ରତି ମାନୀ ॥
ଭରତ ସତ୍ରୁହନ ଦୂନୁ ଭାଈ। ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ଜସି ପ୍ରୀତି ବଡ़ଆଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁନ୍ଦର ଦୌ ଜୋରୀ। ନିରଖହିଂ ଛବି ଜନନୀଂ ତୃନ ତୋରୀ ॥
ଚାରିଉ ସୀଲ ରୂପ ଗୁନ ଧାମା। ତଦପି ଅଧିକ ସୁଖସାଗର ରାମା ॥
ହୃଦଯଁ ଅନୁଗ୍ରହ ଇନ୍ଦୁ ପ୍ରକାସା। ସୂଚତ କିରନ ମନୋହର ହାସା ॥
କବହୁଁ ଉଛଙ୍ଗ କବହୁଁ ବର ପଲନା। ମାତୁ ଦୁଲାରି କହି ପ୍ରିଯ ଲଲନା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ନିରଞ୍ଜନ ନିର୍ଗୁନ ବିଗତ ବିନୋଦ।
ସୋ ଅଜ ପ୍ରେମ ଭଗତି ବସ କୌସଲ୍ଯା କେ ଗୋଦ ॥ 198 ॥
କାମ କୋଟି ଛବି ସ୍ଯାମ ସରୀରା। ନୀଲ କଞ୍ଜ ବାରିଦ ଗମ୍ଭୀରା ॥
ଅରୁନ ଚରନ ପକଞ୍ଜ ନଖ ଜୋତୀ। କମଲ ଦଲନ୍ହି ବୈଠେ ଜନୁ ମୋତୀ ॥
ରେଖ କୁଲିସ ଧଵଜ ଅଙ୍କୁର ସୋହେ। ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
କଟି କିଙ୍କିନୀ ଉଦର ତ୍ରଯ ରେଖା। ନାଭି ଗଭୀର ଜାନ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଭୁଜ ବିସାଲ ଭୂଷନ ଜୁତ ଭୂରୀ। ହିଯଁ ହରି ନଖ ଅତି ସୋଭା ରୂରୀ ॥
ଉର ମନିହାର ପଦିକ କୀ ସୋଭା। ବିପ୍ର ଚରନ ଦେଖତ ମନ ଲୋଭା ॥
କମ୍ବୁ କଣ୍ଠ ଅତି ଚିବୁକ ସୁହାଈ। ଆନନ ଅମିତ ମଦନ ଛବି ଛାଈ ॥
ଦୁଇ ଦୁଇ ଦସନ ଅଧର ଅରୁନାରେ। ନାସା ତିଲକ କୋ ବରନୈ ପାରେ ॥
ସୁନ୍ଦର ଶ୍ରଵନ ସୁଚାରୁ କପୋଲା। ଅତି ପ୍ରିଯ ମଧୁର ତୋତରେ ବୋଲା ॥
ଚିକ୍କନ କଚ କୁଞ୍ଚିତ ଗଭୁଆରେ। ବହୁ ପ୍ରକାର ରଚି ମାତୁ ସଁଵାରେ ॥
ପୀତ ଝଗୁଲିଆ ତନୁ ପହିରାଈ। ଜାନୁ ପାନି ବିଚରନି ମୋହି ଭାଈ ॥
ରୂପ ସକହିଂ ନହିଂ କହି ଶ୍ରୁତି ସେଷା। ସୋ ଜାନି ସପନେହୁଁ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଦୋ. ସୁଖ ସନ୍ଦୋହ ମୋହପର ଗ୍ଯାନ ଗିରା ଗୋତୀତ।
ଦମ୍ପତି ପରମ ପ୍ରେମ ବସ କର ସିସୁଚରିତ ପୁନୀତ ॥ 199 ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ଜଗତ ପିତୁ ମାତା। କୋସଲପୁର ବାସିଂହ ସୁଖଦାତା ॥
ଜିନ୍ହ ରଘୁନାଥ ଚରନ ରତି ମାନୀ। ତିନ୍ହ କୀ ଯହ ଗତି ପ୍ରଗଟ ଭଵାନୀ ॥
ରଘୁପତି ବିମୁଖ ଜତନ କର କୋରୀ। କଵନ ସକି ଭଵ ବନ୍ଧନ ଛୋରୀ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ବସ କୈ ରାଖେ। ସୋ ମାଯା ପ୍ରଭୁ ସୋଂ ଭଯ ଭାଖେ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ନଚାଵି ତାହୀ। ଅସ ପ୍ରଭୁ ଛାଡ़ଇ ଭଜିଅ କହୁ କାହୀ ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଛାଡ़ଇ ଚତୁରାଈ। ଭଜତ କୃପା କରିହହିଂ ରଘୁରାଈ ॥
ଏହି ବିଧି ସିସୁବିନୋଦ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହା। ସକଲ ନଗରବାସିଂହ ସୁଖ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲୈ ଉଛଙ୍ଗ କବହୁଁକ ହଲରାଵୈ। କବହୁଁ ପାଲନେଂ ଘାଲି ଝୁଲାଵୈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ କୌସଲ୍ଯା ନିସି ଦିନ ଜାତ ନ ଜାନ।
ସୁତ ସନେହ ବସ ମାତା ବାଲଚରିତ କର ଗାନ ॥ 200 ॥
ଏକ ବାର ଜନନୀଂ ଅନ୍ହଵାଏ। କରି ସିଙ୍ଗାର ପଲନାଁ ପୌଢ़ଆଏ ॥
ନିଜ କୁଲ ଇଷ୍ଟଦେଵ ଭଗଵାନା। ପୂଜା ହେତୁ କୀନ୍ହ ଅସ୍ନାନା ॥
କରି ପୂଜା ନୈବେଦ୍ଯ ଚଢ़ଆଵା। ଆପୁ ଗୀ ଜହଁ ପାକ ବନାଵା ॥
ବହୁରି ମାତୁ ତହଵାଁ ଚଲି ଆଈ। ଭୋଜନ କରତ ଦେଖ ସୁତ ଜାଈ ॥
ଗୈ ଜନନୀ ସିସୁ ପହିଂ ଭଯଭୀତା। ଦେଖା ବାଲ ତହାଁ ପୁନି ସୂତା ॥
ବହୁରି ଆଇ ଦେଖା ସୁତ ସୋଈ। ହୃଦଯଁ କମ୍ପ ମନ ଧୀର ନ ହୋଈ ॥
ଇହାଁ ଉହାଁ ଦୁଇ ବାଲକ ଦେଖା। ମତିଭ୍ରମ ମୋର କି ଆନ ବିସେଷା ॥
ଦେଖି ରାମ ଜନନୀ ଅକୁଲାନୀ। ପ୍ରଭୁ ହଁସି ଦୀନ୍ହ ମଧୁର ମୁସୁକାନୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖରାଵା ମାତହି ନିଜ ଅଦଭୁତ ରୁପ ଅଖଣ୍ଡ।
ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ଲାଗେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡ ॥ 201 ॥
ଅଗନିତ ରବି ସସି ସିଵ ଚତୁରାନନ। ବହୁ ଗିରି ସରିତ ସିନ୍ଧୁ ମହି କାନନ ॥
କାଲ କର୍ମ ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ସୁଭ୍AU। ସୌ ଦେଖା ଜୋ ସୁନା ନ କ୍AU ॥
ଦେଖୀ ମାଯା ସବ ବିଧି ଗାଢ़ଈ। ଅତି ସଭୀତ ଜୋରେଂ କର ଠାଢ़ଈ ॥
ଦେଖା ଜୀଵ ନଚାଵି ଜାହୀ। ଦେଖୀ ଭଗତି ଜୋ ଛୋରି ତାହୀ ॥
ତନ ପୁଲକିତ ମୁଖ ବଚନ ନ ଆଵା। ନଯନ ମୂଦି ଚରନନି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବିସମଯଵନ୍ତ ଦେଖି ମହତାରୀ। ଭେ ବହୁରି ସିସୁରୂପ ଖରାରୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରି ନ ଜାଇ ଭଯ ମାନା। ଜଗତ ପିତା ମୈଂ ସୁତ କରି ଜାନା ॥
ହରି ଜନନି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଯହ ଜନି କତହୁଁ କହସି ସୁନୁ ମାଈ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସଲ୍ଯା ବିନଯ କରି କର ଜୋରି ॥
ଅବ ଜନି କବହୂଁ ବ୍ଯାପୈ ପ୍ରଭୁ ମୋହି ମାଯା ତୋରି ॥ 202 ॥
ବାଲଚରିତ ହରି ବହୁବିଧି କୀନ୍ହା। ଅତି ଅନନ୍ଦ ଦାସନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହା ॥
କଛୁକ କାଲ ବୀତେଂ ସବ ଭାଈ। ବଡ़ଏ ଭେ ପରିଜନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଚୂଡ़ଆକରନ କୀନ୍ହ ଗୁରୁ ଜାଈ। ବିପ୍ରନ୍ହ ପୁନି ଦଛିନା ବହୁ ପାଈ ॥
ପରମ ମନୋହର ଚରିତ ଅପାରା। କରତ ଫିରତ ଚାରିଉ ସୁକୁମାରା ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଅଗୋଚର ଜୋଈ। ଦସରଥ ଅଜିର ବିଚର ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଭୋଜନ କରତ ବୋଲ ଜବ ରାଜା। ନହିଂ ଆଵତ ତଜି ବାଲ ସମାଜା ॥
କୌସଲ୍ଯା ଜବ ବୋଲନ ଜାଈ। ଠୁମକୁ ଠୁମକୁ ପ୍ରଭୁ ଚଲହିଂ ପରାଈ ॥
ନିଗମ ନେତି ସିଵ ଅନ୍ତ ନ ପାଵା। ତାହି ଧରୈ ଜନନୀ ହଠି ଧାଵା ॥
ଧୂରସ ଧୂରି ଭରେଂ ତନୁ ଆଏ। ଭୂପତି ବିହସି ଗୋଦ ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଭୋଜନ କରତ ଚପଲ ଚିତ ଇତ ଉତ ଅଵସରୁ ପାଇ।
ଭାଜି ଚଲେ କିଲକତ ମୁଖ ଦଧି ଓଦନ ଲପଟାଇ ॥ 203 ॥
ବାଲଚରିତ ଅତି ସରଲ ସୁହାଏ। ସାରଦ ସେଷ ସମ୍ଭୁ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜିନ କର ମନ ଇନ୍ହ ସନ ନହିଂ ରାତା। ତେ ଜନ ବଞ୍ଚିତ କିଏ ବିଧାତା ॥
ଭେ କୁମାର ଜବହିଂ ସବ ଭ୍ରାତା। ଦୀନ୍ହ ଜନେଊ ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତା ॥
ଗୁରଗୃହଁ ଗେ ପଢ़ନ ରଘୁରାଈ। ଅଲପ କାଲ ବିଦ୍ଯା ସବ ଆଈ ॥
ଜାକୀ ସହଜ ସ୍ଵାସ ଶ୍ରୁତି ଚାରୀ। ସୋ ହରି ପଢ़ ଯହ କୌତୁକ ଭାରୀ ॥
ବିଦ୍ଯା ବିନଯ ନିପୁନ ଗୁନ ସୀଲା। ଖେଲହିଂ ଖେଲ ସକଲ ନୃପଲୀଲା ॥
କରତଲ ବାନ ଧନୁଷ ଅତି ସୋହା। ଦେଖତ ରୂପ ଚରାଚର ମୋହା ॥
ଜିନ୍ହ ବୀଥିନ୍ହ ବିହରହିଂ ସବ ଭାଈ। ଥକିତ ହୋହିଂ ସବ ଲୋଗ ଲୁଗାଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପୁର ବାସୀ ନର ନାରି ବୃଦ୍ଧ ଅରୁ ବାଲ।
ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ରିଯ ଲାଗତ ସବ କହୁଁ ରାମ କୃପାଲ ॥ 204 ॥
ବନ୍ଧୁ ସଖା ସଙ୍ଗ ଲେହିଂ ବୋଲାଈ। ବନ ମୃଗଯା ନିତ ଖେଲହିଂ ଜାଈ ॥
ପାଵନ ମୃଗ ମାରହିଂ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦିନ ପ୍ରତି ନୃପହି ଦେଖାଵହିଂ ଆନୀ ॥
ଜେ ମୃଗ ରାମ ବାନ କେ ମାରେ। ତେ ତନୁ ତଜି ସୁରଲୋକ ସିଧାରେ ॥
ଅନୁଜ ସଖା ସଁଗ ଭୋଜନ କରହୀଂ। ମାତୁ ପିତା ଅଗ୍ଯା ଅନୁସରହୀମ୍ ॥
ଜେହି ବିଧି ସୁଖୀ ହୋହିଂ ପୁର ଲୋଗା। କରହିଂ କୃପାନିଧି ସୋଇ ସଞ୍ଜୋଗା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସୁନହିଂ ମନ ଲାଈ। ଆପୁ କହହିଂ ଅନୁଜନ୍ହ ସମୁଝାଈ ॥
ପ୍ରାତକାଲ ଉଠି କୈ ରଘୁନାଥା। ମାତୁ ପିତା ଗୁରୁ ନାଵହିଂ ମାଥା ॥
ଆଯସୁ ମାଗି କରହିଂ ପୁର କାଜା। ଦେଖି ଚରିତ ହରଷି ମନ ରାଜା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଜ ନିର୍ଗୁନ ନାମ ନ ରୂପ।
ଭଗତ ହେତୁ ନାନା ବିଧି କରତ ଚରିତ୍ର ଅନୂପ ॥ 205 ॥
ଯହ ସବ ଚରିତ କହା ମୈଂ ଗାଈ। ଆଗିଲି କଥା ସୁନହୁ ମନ ଲାଈ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ବସହି ବିପିନ ସୁଭ ଆଶ୍ରମ ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜପ ଜଗ୍ଯ ମୁନି କରହୀ। ଅତି ମାରୀଚ ସୁବାହୁହି ଡରହୀମ୍ ॥
ଦେଖତ ଜଗ୍ଯ ନିସାଚର ଧାଵହି। କରହି ଉପଦ୍ରଵ ମୁନି ଦୁଖ ପାଵହିମ୍ ॥
ଗାଧିତନଯ ମନ ଚିନ୍ତା ବ୍ଯାପୀ। ହରି ବିନୁ ମରହି ନ ନିସିଚର ପାପୀ ॥
ତବ ମୁନିଵର ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାରା। ପ୍ରଭୁ ଅଵତରେଉ ହରନ ମହି ଭାରା ॥
ଏହୁଁ ମିସ ଦେଖୌଂ ପଦ ଜାଈ। କରି ବିନତୀ ଆନୌ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଅଯନା। ସୋ ପ୍ରଭୁ ମୈ ଦେଖବ ଭରି ନଯନା ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି କରତ ମନୋରଥ ଜାତ ଲାଗି ନହିଂ ବାର।
କରି ମଜ୍ଜନ ସରୂ ଜଲ ଗେ ଭୂପ ଦରବାର ॥ 206 ॥
ମୁନି ଆଗମନ ସୁନା ଜବ ରାଜା। ମିଲନ ଗଯୂ ଲୈ ବିପ୍ର ସମାଜା ॥
କରି ଦଣ୍ଡଵତ ମୁନିହି ସନମାନୀ। ନିଜ ଆସନ ବୈଠାରେନ୍ହି ଆନୀ ॥
ଚରନ ପଖାରି କୀନ୍ହି ଅତି ପୂଜା। ମୋ ସମ ଆଜୁ ଧନ୍ଯ ନହିଂ ଦୂଜା ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ଭୋଜନ କରଵାଵା। ମୁନିଵର ହୃଦଯଁ ହରଷ ଅତି ପାଵା ॥
ପୁନି ଚରନନି ମେଲେ ସୁତ ଚାରୀ। ରାମ ଦେଖି ମୁନି ଦେହ ବିସାରୀ ॥
ଭେ ମଗନ ଦେଖତ ମୁଖ ସୋଭା। ଜନୁ ଚକୋର ପୂରନ ସସି ଲୋଭା ॥
ତବ ମନ ହରଷି ବଚନ କହ ର୍AU। ମୁନି ଅସ କୃପା ନ କୀନ୍ହିହୁ କ୍AU ॥
କେହି କାରନ ଆଗମନ ତୁମ୍ହାରା। କହହୁ ସୋ କରତ ନ ଲାଵୁଁ ବାରା ॥
ଅସୁର ସମୂହ ସତାଵହିଂ ମୋହୀ। ମୈ ଜାଚନ ଆଯୁଁ ନୃପ ତୋହୀ ॥
ଅନୁଜ ସମେତ ଦେହୁ ରଘୁନାଥା। ନିସିଚର ବଧ ମୈଂ ହୋବ ସନାଥା ॥
ଦୋ. ଦେହୁ ଭୂପ ମନ ହରଷିତ ତଜହୁ ମୋହ ଅଗ୍ଯାନ।
ଧର୍ମ ସୁଜସ ପ୍ରଭୁ ତୁମ୍ହ କୌଂ ଇନ୍ହ କହଁ ଅତି କଲ୍ଯାନ ॥ 207 ॥
ସୁନି ରାଜା ଅତି ଅପ୍ରିଯ ବାନୀ। ହୃଦଯ କମ୍ପ ମୁଖ ଦୁତି କୁମୁଲାନୀ ॥
ଚୌଥେମ୍ପନ ପାଯୁଁ ସୁତ ଚାରୀ। ବିପ୍ର ବଚନ ନହିଂ କହେହୁ ବିଚାରୀ ॥
ମାଗହୁ ଭୂମି ଧେନୁ ଧନ କୋସା। ସର୍ବସ ଦେଉଁ ଆଜୁ ସହରୋସା ॥
ଦେହ ପ୍ରାନ ତେଂ ପ୍ରିଯ କଛୁ ନାହୀ। ସୌ ମୁନି ଦେଉଁ ନିମିଷ ଏକ ମାହୀ ॥
ସବ ସୁତ ପ୍ରିଯ ମୋହି ପ୍ରାନ କି ନାଈଂ। ରାମ ଦେତ ନହିଂ ବନି ଗୋସାଈ ॥
କହଁ ନିସିଚର ଅତି ଘୋର କଠୋରା। କହଁ ସୁନ୍ଦର ସୁତ ପରମ କିସୋରା ॥
ସୁନି ନୃପ ଗିରା ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ମାନା ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ତବ ବସିଷ୍ଟ ବହୁ ନିଧି ସମୁଝାଵା। ନୃପ ସନ୍ଦେହ ନାସ କହଁ ପାଵା ॥
ଅତି ଆଦର ଦୌ ତନଯ ବୋଲାଏ। ହୃଦଯଁ ଲାଇ ବହୁ ଭାଁତି ସିଖାଏ ॥
ମେରେ ପ୍ରାନ ନାଥ ସୁତ ଦୋଊ। ତୁମ୍ହ ମୁନି ପିତା ଆନ ନହିଂ କୋଊ ॥
ଦୋ. ସୌମ୍ପେ ଭୂପ ରିଷିହି ସୁତ ବହୁ ବିଧି ଦେଇ ଅସୀସ।
ଜନନୀ ଭଵନ ଗେ ପ୍ରଭୁ ଚଲେ ନାଇ ପଦ ସୀସ ॥ 208(କ) ॥
ସୋ. ପୁରୁଷସିଂହ ଦୌ ବୀର ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ଭଯ ହରନ ॥
କୃପାସିନ୍ଧୁ ମତିଧୀର ଅଖିଲ ବିସ୍ଵ କାରନ କରନ ॥ 208(ଖ)
ଅରୁନ ନଯନ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ନୀଲ ଜଲଜ ତନୁ ସ୍ଯାମ ତମାଲା ॥
କଟି ପଟ ପୀତ କସେଂ ବର ଭାଥା। ରୁଚିର ଚାପ ସାଯକ ଦୁହୁଁ ହାଥା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁନ୍ଦର ଦୌ ଭାଈ। ବିସ୍ବାମିତ୍ର ମହାନିଧି ପାଈ ॥
ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଦେଵ ମୈ ଜାନା। ମୋହି ନିତି ପିତା ତଜେହୁ ଭଗଵାନା ॥
ଚଲେ ଜାତ ମୁନି ଦୀନ୍ହି ଦିଖାଈ। ସୁନି ତାଡ़କା କ୍ରୋଧ କରି ଧାଈ ॥
ଏକହିଂ ବାନ ପ୍ରାନ ହରି ଲୀନ୍ହା। ଦୀନ ଜାନି ତେହି ନିଜ ପଦ ଦୀନ୍ହା ॥
ତବ ରିଷି ନିଜ ନାଥହି ଜିଯଁ ଚୀନ୍ହୀ। ବିଦ୍ଯାନିଧି କହୁଁ ବିଦ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଜାତେ ଲାଗ ନ ଛୁଧା ପିପାସା। ଅତୁଲିତ ବଲ ତନୁ ତେଜ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଆଯୁଷ ସବ ସମର୍ପି କୈ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଆନି।
କନ୍ଦ ମୂଲ ଫଲ ଭୋଜନ ଦୀନ୍ହ ଭଗତି ହିତ ଜାନି ॥ 209 ॥
ପ୍ରାତ କହା ମୁନି ସନ ରଘୁରାଈ। ନିର୍ଭଯ ଜଗ୍ଯ କରହୁ ତୁମ୍ହ ଜାଈ ॥
ହୋମ କରନ ଲାଗେ ମୁନି ଝାରୀ। ଆପୁ ରହେ ମଖ କୀଂ ରଖଵାରୀ ॥
ସୁନି ମାରୀଚ ନିସାଚର କ୍ରୋହୀ। ଲୈ ସହାଯ ଧାଵା ମୁନିଦ୍ରୋହୀ ॥
ବିନୁ ଫର ବାନ ରାମ ତେହି ମାରା। ସତ ଜୋଜନ ଗା ସାଗର ପାରା ॥
ପାଵକ ସର ସୁବାହୁ ପୁନି ମାରା। ଅନୁଜ ନିସାଚର କଟକୁ ସଁଘାରା ॥
ମାରି ଅସୁର ଦ୍ଵିଜ ନିର୍ମଯକାରୀ। ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ଦେଵ ମୁନି ଝାରୀ ॥
ତହଁ ପୁନି କଛୁକ ଦିଵସ ରଘୁରାଯା। ରହେ କୀନ୍ହି ବିପ୍ରନ୍ହ ପର ଦାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବହୁ କଥା ପୁରାନା। କହେ ବିପ୍ର ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଭୁ ଜାନା ॥
ତବ ମୁନି ସାଦର କହା ବୁଝାଈ। ଚରିତ ଏକ ପ୍ରଭୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ ॥
ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ମୁନି ରଘୁକୁଲ ନାଥା। ହରଷି ଚଲେ ମୁନିବର କେ ସାଥା ॥
ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦୀଖ ମଗ ମାହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ଜୀଵ ଜନ୍ତୁ ତହଁ ନାହୀମ୍ ॥
ପୂଛା ମୁନିହି ସିଲା ପ୍ରଭୁ ଦେଖୀ। ସକଲ କଥା ମୁନି କହା ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ନାରି ଶ୍ରାପ ବସ ଉପଲ ଦେହ ଧରି ଧୀର।
ଚରନ କମଲ ରଜ ଚାହତି କୃପା କରହୁ ରଘୁବୀର ॥ 210 ॥
ଛଂ. ପରସତ ପଦ ପାଵନ ସୋକ ନସାଵନ ପ୍ରଗଟ ଭୀ ତପପୁଞ୍ଜ ସହୀ।
ଦେଖତ ରଘୁନାଯକ ଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ସନମୁଖ ହୋଇ କର ଜୋରି ରହୀ ॥
ଅତି ପ୍ରେମ ଅଧୀରା ପୁଲକ ସରୀରା ମୁଖ ନହିଂ ଆଵି ବଚନ କହୀ।
ଅତିସଯ ବଡ़ଭାଗୀ ଚରନନ୍ହି ଲାଗୀ ଜୁଗଲ ନଯନ ଜଲଧାର ବହୀ ॥
ଧୀରଜୁ ମନ କୀନ୍ହା ପ୍ରଭୁ କହୁଁ ଚୀନ୍ହା ରଘୁପତି କୃପାଁ ଭଗତି ପାଈ।
ଅତି ନିର୍ମଲ ବାନୀଂ ଅସ୍ତୁତି ଠାନୀ ଗ୍ଯାନଗମ୍ଯ ଜଯ ରଘୁରାଈ ॥
ମୈ ନାରି ଅପାଵନ ପ୍ରଭୁ ଜଗ ପାଵନ ରାଵନ ରିପୁ ଜନ ସୁଖଦାଈ।
ରାଜୀଵ ବିଲୋଚନ ଭଵ ଭଯ ମୋଚନ ପାହି ପାହି ସରନହିଂ ଆଈ ॥
ମୁନି ଶ୍ରାପ ଜୋ ଦୀନ୍ହା ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ପରମ ଅନୁଗ୍ରହ ମୈଂ ମାନା।
ଦେଖେଉଁ ଭରି ଲୋଚନ ହରି ଭଵମୋଚନ ଇହି ଲାଭ ସଙ୍କର ଜାନା ॥
ବିନତୀ ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ମୈଂ ମତି ଭୋରୀ ନାଥ ନ ମାଗୁଁ ବର ଆନା।
ପଦ କମଲ ପରାଗା ରସ ଅନୁରାଗା ମମ ମନ ମଧୁପ କରୈ ପାନା ॥
ଜେହିଂ ପଦ ସୁରସରିତା ପରମ ପୁନୀତା ପ୍ରଗଟ ଭୀ ସିଵ ସୀସ ଧରୀ।
ସୋଇ ପଦ ପଙ୍କଜ ଜେହି ପୂଜତ ଅଜ ମମ ସିର ଧରେଉ କୃପାଲ ହରୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ସିଧାରୀ ଗୌତମ ନାରୀ ବାର ବାର ହରି ଚରନ ପରୀ।
ଜୋ ଅତି ମନ ଭାଵା ସୋ ବରୁ ପାଵା ଗୈ ପତିଲୋକ ଅନନ୍ଦ ଭରୀ ॥
ଦୋ. ଅସ ପ୍ରଭୁ ଦୀନବନ୍ଧୁ ହରି କାରନ ରହିତ ଦଯାଲ।
ତୁଲସିଦାସ ସଠ ତେହି ଭଜୁ ଛାଡ़ଇ କପଟ ଜଞ୍ଜାଲ ॥ 211 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ସାତଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ଚଲେ ରାମ ଲଛିମନ ମୁନି ସଙ୍ଗା। ଗେ ଜହାଁ ଜଗ ପାଵନି ଗଙ୍ଗା ॥
ଗାଧିସୂନୁ ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁରସରି ମହି ଆଈ ॥
ତବ ପ୍ରଭୁ ରିଷିନ୍ହ ସମେତ ନହାଏ। ବିବିଧ ଦାନ ମହିଦେଵନ୍ହି ପାଏ ॥
ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ବୃନ୍ଦ ସହାଯା। ବେଗି ବିଦେହ ନଗର ନିଅରାଯା ॥
ପୁର ରମ୍ଯତା ରାମ ଜବ ଦେଖୀ। ହରଷେ ଅନୁଜ ସମେତ ବିସେଷୀ ॥
ବାପୀଂ କୂପ ସରିତ ସର ନାନା। ସଲିଲ ସୁଧାସମ ମନି ସୋପାନା ॥
ଗୁଞ୍ଜତ ମଞ୍ଜୁ ମତ୍ତ ରସ ଭୃଙ୍ଗା। କୂଜତ କଲ ବହୁବରନ ବିହଙ୍ଗା ॥
ବରନ ବରନ ବିକସେ ବନ ଜାତା। ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସଦା ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ସୁମନ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ବିପୁଲ ବିହଙ୍ଗ ନିଵାସ।
ଫୂଲତ ଫଲତ ସୁପଲ୍ଲଵତ ସୋହତ ପୁର ଚହୁଁ ପାସ ॥ 212 ॥
ବନି ନ ବରନତ ନଗର ନିକାଈ। ଜହାଁ ଜାଇ ମନ ତହଁଇଁ ଲୋଭାଈ ॥
ଚାରୁ ବଜାରୁ ବିଚିତ୍ର ଅଁବାରୀ। ମନିମଯ ବିଧି ଜନୁ ସ୍ଵକର ସଁଵାରୀ ॥
ଧନିକ ବନିକ ବର ଧନଦ ସମାନା। ବୈଠ ସକଲ ବସ୍ତୁ ଲୈ ନାନା ॥
ଚୌହଟ ସୁନ୍ଦର ଗଲୀଂ ସୁହାଈ। ସନ୍ତତ ରହହିଂ ସୁଗନ୍ଧ ସିଞ୍ଚାଈ ॥
ମଙ୍ଗଲମଯ ମନ୍ଦିର ସବ କେରେଂ। ଚିତ୍ରିତ ଜନୁ ରତିନାଥ ଚିତେରେମ୍ ॥
ପୁର ନର ନାରି ସୁଭଗ ସୁଚି ସନ୍ତା। ଧରମସୀଲ ଗ୍ଯାନୀ ଗୁନଵନ୍ତା ॥
ଅତି ଅନୂପ ଜହଁ ଜନକ ନିଵାସୂ। ବିଥକହିଂ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବିଲାସୂ ॥
ହୋତ ଚକିତ ଚିତ କୋଟ ବିଲୋକୀ। ସକଲ ଭୁଵନ ସୋଭା ଜନୁ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ଧଵଲ ଧାମ ମନି ପୁରଟ ପଟ ସୁଘଟିତ ନାନା ଭାଁତି।
ସିଯ ନିଵାସ ସୁନ୍ଦର ସଦନ ସୋଭା କିମି କହି ଜାତି ॥ 213 ॥
ସୁଭଗ ଦ୍ଵାର ସବ କୁଲିସ କପାଟା। ଭୂପ ଭୀର ନଟ ମାଗଧ ଭାଟା ॥
ବନୀ ବିସାଲ ବାଜି ଗଜ ସାଲା। ହଯ ଗଯ ରଥ ସଙ୍କୁଲ ସବ କାଲା ॥
ସୂର ସଚିଵ ସେନପ ବହୁତେରେ। ନୃପଗୃହ ସରିସ ସଦନ ସବ କେରେ ॥
ପୁର ବାହେର ସର ସାରିତ ସମୀପା। ଉତରେ ଜହଁ ତହଁ ବିପୁଲ ମହୀପା ॥
ଦେଖି ଅନୂପ ଏକ ଅଁଵରାଈ। ସବ ସୁପାସ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ ॥
କୌସିକ କହେଉ ମୋର ମନୁ ମାନା। ଇହାଁ ରହିଅ ରଘୁବୀର ସୁଜାନା ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି କୃପାନିକେତା। ଉତରେ ତହଁ ମୁନିବୃନ୍ଦ ସମେତା ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଆଏ। ସମାଚାର ମିଥିଲାପତି ପାଏ ॥
ଦୋ. ସଙ୍ଗ ସଚିଵ ସୁଚି ଭୂରି ଭଟ ଭୂସୁର ବର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଚଲେ ମିଲନ ମୁନିନାଯକହି ମୁଦିତ ରାଉ ଏହି ଭାଁତି ॥ 214 ॥
କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ଚରନ ଧରି ମାଥା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମୁଦିତ ମୁନିନାଥା ॥
ବିପ୍ରବୃନ୍ଦ ସବ ସାଦର ବନ୍ଦେ। ଜାନି ଭାଗ୍ଯ ବଡ़ ରାଉ ଅନନ୍ଦେ ॥
କୁସଲ ପ୍ରସ୍ନ କହି ବାରହିଂ ବାରା। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନୃପହି ବୈଠାରା ॥
ତେହି ଅଵସର ଆଏ ଦୌ ଭାଈ। ଗେ ରହେ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ମୃଦୁ ବଯସ କିସୋରା। ଲୋଚନ ସୁଖଦ ବିସ୍ଵ ଚିତ ଚୋରା ॥
ଉଠେ ସକଲ ଜବ ରଘୁପତି ଆଏ। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନିକଟ ବୈଠାଏ ॥
ଭେ ସବ ସୁଖୀ ଦେଖି ଦୌ ଭ୍ରାତା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ମୂରତି ମଧୁର ମନୋହର ଦେଖୀ। ଭଯୁ ବିଦେହୁ ବିଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ ମନୁ ଜାନି ନୃପୁ କରି ବିବେକୁ ଧରି ଧୀର।
ବୋଲେଉ ମୁନି ପଦ ନାଇ ସିରୁ ଗଦଗଦ ଗିରା ଗଭୀର ॥ 215 ॥
କହହୁ ନାଥ ସୁନ୍ଦର ଦୌ ବାଲକ। ମୁନିକୁଲ ତିଲକ କି ନୃପକୁଲ ପାଲକ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ନିଗମ ନେତି କହି ଗାଵା। ଉଭଯ ବେଷ ଧରି କୀ ସୋଇ ଆଵା ॥
ସହଜ ବିରାଗରୁପ ମନୁ ମୋରା। ଥକିତ ହୋତ ଜିମି ଚନ୍ଦ ଚକୋରା ॥
ତାତେ ପ୍ରଭୁ ପୂଛୁଁ ସତିଭ୍AU। କହହୁ ନାଥ ଜନି କରହୁ ଦୁର୍AU ॥
ଇନ୍ହହି ବିଲୋକତ ଅତି ଅନୁରାଗା। ବରବସ ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ମନ ତ୍ଯାଗା ॥
କହ ମୁନି ବିହସି କହେହୁ ନୃପ ନୀକା। ବଚନ ତୁମ୍ହାର ନ ହୋଇ ଅଲୀକା ॥
ଏ ପ୍ରିଯ ସବହି ଜହାଁ ଲଗି ପ୍ରାନୀ। ମନ ମୁସୁକାହିଂ ରାମୁ ସୁନି ବାନୀ ॥
ରଘୁକୁଲ ମନି ଦସରଥ କେ ଜାଏ। ମମ ହିତ ଲାଗି ନରେସ ପଠାଏ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ଲଖନୁ ଦୌ ବନ୍ଧୁବର ରୂପ ସୀଲ ବଲ ଧାମ।
ମଖ ରାଖେଉ ସବୁ ସାଖି ଜଗୁ ଜିତେ ଅସୁର ସଙ୍ଗ୍ରାମ ॥ 216 ॥
ମୁନି ତଵ ଚରନ ଦେଖି କହ ର୍AU। କହି ନ ସକୁଁ ନିଜ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରାଭ୍AU ॥
ସୁନ୍ଦର ସ୍ଯାମ ଗୌର ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଆନଁଦହୂ କେ ଆନଁଦ ଦାତା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ପ୍ରୀତି ପରସପର ପାଵନି। କହି ନ ଜାଇ ମନ ଭାଵ ସୁହାଵନି ॥
ସୁନହୁ ନାଥ କହ ମୁଦିତ ବିଦେହୂ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଇଵ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁହି ଚିତଵ ନରନାହୂ। ପୁଲକ ଗାତ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ମ୍ରୁନିହି ପ୍ରସଂସି ନାଇ ପଦ ସୀସୂ। ଚଲେଉ ଲଵାଇ ନଗର ଅଵନୀସୂ ॥
ସୁନ୍ଦର ସଦନୁ ସୁଖଦ ସବ କାଲା। ତହାଁ ବାସୁ ଲୈ ଦୀନ୍ହ ଭୁଆଲା ॥
କରି ପୂଜା ସବ ବିଧି ସେଵକାଈ। ଗଯୁ ରାଉ ଗୃହ ବିଦା କରାଈ ॥
ଦୋ. ରିଷଯ ସଙ୍ଗ ରଘୁବଂସ ମନି କରି ଭୋଜନୁ ବିଶ୍ରାମୁ।
ବୈଠେ ପ୍ରଭୁ ଭ୍ରାତା ସହିତ ଦିଵସୁ ରହା ଭରି ଜାମୁ ॥ 217 ॥
ଲଖନ ହୃଦଯଁ ଲାଲସା ବିସେଷୀ। ଜାଇ ଜନକପୁର ଆଇଅ ଦେଖୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଭଯ ବହୁରି ମୁନିହି ସକୁଚାହୀଂ। ପ୍ରଗଟ ନ କହହିଂ ମନହିଂ ମୁସୁକାହୀମ୍ ॥
ରାମ ଅନୁଜ ମନ କୀ ଗତି ଜାନୀ। ଭଗତ ବଛଲତା ହିଂଯଁ ହୁଲସାନୀ ॥
ପରମ ବିନୀତ ସକୁଚି ମୁସୁକାଈ। ବୋଲେ ଗୁର ଅନୁସାସନ ପାଈ ॥
ନାଥ ଲଖନୁ ପୁରୁ ଦେଖନ ଚହହୀଂ। ପ୍ରଭୁ ସକୋଚ ଡର ପ୍ରଗଟ ନ କହହୀମ୍ ॥
ଜୌଂ ରାଉର ଆଯସୁ ମୈଂ ପାଵୌଂ। ନଗର ଦେଖାଇ ତୁରତ ଲୈ ଆଵୌ ॥
ସୁନି ମୁନୀସୁ କହ ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। କସ ନ ରାମ ତୁମ୍ହ ରାଖହୁ ନୀତୀ ॥
ଧରମ ସେତୁ ପାଲକ ତୁମ୍ହ ତାତା। ପ୍ରେମ ବିବସ ସେଵକ ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ଜାଇ ଦେଖୀ ଆଵହୁ ନଗରୁ ସୁଖ ନିଧାନ ଦୌ ଭାଇ।
କରହୁ ସୁଫଲ ସବ କେ ନଯନ ସୁନ୍ଦର ବଦନ ଦେଖାଇ ॥ 218 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଆଠଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ମୁନି ପଦ କମଲ ବନ୍ଦି ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଚଲେ ଲୋକ ଲୋଚନ ସୁଖ ଦାତା ॥
ବାଲକ ବୃନ୍ଦି ଦେଖି ଅତି ସୋଭା। ଲଗେ ସଙ୍ଗ ଲୋଚନ ମନୁ ଲୋଭା ॥
ପୀତ ବସନ ପରିକର କଟି ଭାଥା। ଚାରୁ ଚାପ ସର ସୋହତ ହାଥା ॥
ତନ ଅନୁହରତ ସୁଚନ୍ଦନ ଖୋରୀ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ମନୋହର ଜୋରୀ ॥
କେହରି କନ୍ଧର ବାହୁ ବିସାଲା। ଉର ଅତି ରୁଚିର ନାଗମନି ମାଲା ॥
ସୁଭଗ ସୋନ ସରସୀରୁହ ଲୋଚନ। ବଦନ ମଯଙ୍କ ତାପତ୍ରଯ ମୋଚନ ॥
କାନନ୍ହି କନକ ଫୂଲ ଛବି ଦେହୀଂ। ଚିତଵତ ଚିତହି ଚୋରି ଜନୁ ଲେହୀମ୍ ॥
ଚିତଵନି ଚାରୁ ଭୃକୁଟି ବର ବାଁକୀ। ତିଲକ ରେଖା ସୋଭା ଜନୁ ଚାଁକୀ ॥
ଦୋ. ରୁଚିର ଚୌତନୀଂ ସୁଭଗ ସିର ମେଚକ କୁଞ୍ଚିତ କେସ।
ନଖ ସିଖ ସୁନ୍ଦର ବନ୍ଧୁ ଦୌ ସୋଭା ସକଲ ସୁଦେସ ॥ 219 ॥
ଦେଖନ ନଗରୁ ଭୂପସୁତ ଆଏ। ସମାଚାର ପୁରବାସିଂହ ପାଏ ॥
ଧାଏ ଧାମ କାମ ସବ ତ୍ଯାଗୀ। ମନହୁ ରଙ୍କ ନିଧି ଲୂଟନ ଲାଗୀ ॥
ନିରଖି ସହଜ ସୁନ୍ଦର ଦୌ ଭାଈ। ହୋହିଂ ସୁଖୀ ଲୋଚନ ଫଲ ପାଈ ॥
ଜୁବତୀଂ ଭଵନ ଝରୋଖନ୍ହି ଲାଗୀଂ। ନିରଖହିଂ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗୀମ୍ ॥
କହହିଂ ପରସପର ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। ସଖି ଇନ୍ହ କୋଟି କାମ ଛବି ଜୀତୀ ॥
ସୁର ନର ଅସୁର ନାଗ ମୁନି ମାହୀଂ। ସୋଭା ଅସି କହୁଁ ସୁନିଅତି ନାହୀମ୍ ॥
ବିଷ୍ନୁ ଚାରି ଭୁଜ ବିଘି ମୁଖ ଚାରୀ। ବିକଟ ବେଷ ମୁଖ ପଞ୍ଚ ପୁରାରୀ ॥
ଅପର ଦେଉ ଅସ କୌ ନ ଆହୀ। ଯହ ଛବି ସଖି ପଟତରିଅ ଜାହୀ ॥
ଦୋ. ବଯ କିସୋର ସୁଷମା ସଦନ ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଖ ଧାମ ।
ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ପର ଵାରିଅହିଂ କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ 220 ॥
କହହୁ ସଖୀ ଅସ କୋ ତନୁଧାରୀ। ଜୋ ନ ମୋହ ଯହ ରୂପ ନିହାରୀ ॥
କୌ ସପ୍ରେମ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜୋ ମୈଂ ସୁନା ସୋ ସୁନହୁ ସଯାନୀ ॥
ଏ ଦୋଊ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ବାଲ ମରାଲନ୍ହି କେ କଲ ଜୋଟା ॥
ମୁନି କୌସିକ ମଖ କେ ରଖଵାରେ। ଜିନ୍ହ ରନ ଅଜିର ନିସାଚର ମାରେ ॥
ସ୍ଯାମ ଗାତ କଲ କଞ୍ଜ ବିଲୋଚନ। ଜୋ ମାରୀଚ ସୁଭୁଜ ମଦୁ ମୋଚନ ॥
କୌସଲ୍ଯା ସୁତ ସୋ ସୁଖ ଖାନୀ। ନାମୁ ରାମୁ ଧନୁ ସାଯକ ପାନୀ ॥
ଗୌର କିସୋର ବେଷୁ ବର କାଛେଂ। କର ସର ଚାପ ରାମ କେ ପାଛେମ୍ ॥
ଲଛିମନୁ ନାମୁ ରାମ ଲଘୁ ଭ୍ରାତା। ସୁନୁ ସଖି ତାସୁ ସୁମିତ୍ରା ମାତା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ରକାଜୁ କରି ବନ୍ଧୁ ଦୌ ମଗ ମୁନିବଧୂ ଉଧାରି।
ଆଏ ଦେଖନ ଚାପମଖ ସୁନି ହରଷୀଂ ସବ ନାରି ॥ 221 ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି କୌ ଏକ କହୀ। ଜୋଗୁ ଜାନକିହି ଯହ ବରୁ ଅହୀ ॥
ଜୌ ସଖି ଇନ୍ହହି ଦେଖ ନରନାହୂ। ପନ ପରିହରି ହଠି କରି ବିବାହୂ ॥
କୌ କହ ଏ ଭୂପତି ପହିଚାନେ। ମୁନି ସମେତ ସାଦର ସନମାନେ ॥
ସଖି ପରନ୍ତୁ ପନୁ ରାଉ ନ ତଜୀ। ବିଧି ବସ ହଠି ଅବିବେକହି ଭଜୀ ॥
କୌ କହ ଜୌଂ ଭଲ ଅହି ବିଧାତା। ସବ କହଁ ସୁନିଅ ଉଚିତ ଫଲଦାତା ॥
ତୌ ଜାନକିହି ମିଲିହି ବରୁ ଏହୂ। ନାହିନ ଆଲି ଇହାଁ ସନ୍ଦେହୂ ॥
ଜୌ ବିଧି ବସ ଅସ ବନୈ ସଁଜୋଗୂ। ତୌ କୃତକୃତ୍ଯ ହୋଇ ସବ ଲୋଗୂ ॥
ସଖି ହମରେଂ ଆରତି ଅତି ତାତେଂ। କବହୁଁକ ଏ ଆଵହିଂ ଏହି ନାତେମ୍ ॥
ଦୋ. ନାହିଂ ତ ହମ କହୁଁ ସୁନହୁ ସଖି ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ଦୂରି।
ଯହ ସଙ୍ଘଟୁ ତବ ହୋଇ ଜବ ପୁନ୍ଯ ପୁରାକୃତ ଭୂରି ॥ 222 ॥
ବୋଲୀ ଅପର କହେହୁ ସଖି ନୀକା। ଏହିଂ ବିଆହ ଅତି ହିତ ସବହୀଂ କା ॥
କୌ କହ ସଙ୍କର ଚାପ କଠୋରା। ଏ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ସବୁ ଅସମଞ୍ଜସ ଅହି ସଯାନୀ। ଯହ ସୁନି ଅପର କହି ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସଖି ଇନ୍ହ କହଁ କୌ କୌ ଅସ କହହୀଂ। ବଡ़ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖତ ଲଘୁ ଅହହୀମ୍ ॥
ପରସି ଜାସୁ ପଦ ପଙ୍କଜ ଧୂରୀ। ତରୀ ଅହଲ୍ଯା କୃତ ଅଘ ଭୂରୀ ॥
ସୋ କି ରହିହି ବିନୁ ସିଵଧନୁ ତୋରେଂ। ଯହ ପ୍ରତୀତି ପରିହରିଅ ନ ଭୋରେମ୍ ॥
ଜେହିଂ ବିରଞ୍ଚି ରଚି ସୀଯ ସଁଵାରୀ। ତେହିଂ ସ୍ଯାମଲ ବରୁ ରଚେଉ ବିଚାରୀ ॥
ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ସବ ହରଷାନୀଂ। ଐସେଇ ହୌ କହହିଂ ମୁଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମୁଖି ସୁଲୋଚନି ବୃନ୍ଦ।
ଜାହିଂ ଜହାଁ ଜହଁ ବନ୍ଧୁ ଦୌ ତହଁ ତହଁ ପରମାନନ୍ଦ ॥ 223 ॥
ପୁର ପୂରବ ଦିସି ଗେ ଦୌ ଭାଈ। ଜହଁ ଧନୁମଖ ହିତ ଭୂମି ବନାଈ ॥
ଅତି ବିସ୍ତାର ଚାରୁ ଗଚ ଢାରୀ। ବିମଲ ବେଦିକା ରୁଚିର ସଁଵାରୀ ॥
ଚହୁଁ ଦିସି କଞ୍ଚନ ମଞ୍ଚ ବିସାଲା। ରଚେ ଜହାଁ ବେଠହିଂ ମହିପାଲା ॥
ତେହି ପାଛେଂ ସମୀପ ଚହୁଁ ପାସା। ଅପର ମଞ୍ଚ ମଣ୍ଡଲୀ ବିଲାସା ॥
କଛୁକ ଊଁଚି ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ। ବୈଠହିଂ ନଗର ଲୋଗ ଜହଁ ଜାଈ ॥
ତିନ୍ହ କେ ନିକଟ ବିସାଲ ସୁହାଏ। ଧଵଲ ଧାମ ବହୁବରନ ବନାଏ ॥
ଜହଁ ବୈଣ୍ଠୈଂ ଦେଖହିଂ ସବ ନାରୀ। ଜଥା ଜୋଗୁ ନିଜ କୁଲ ଅନୁହାରୀ ॥
ପୁର ବାଲକ କହି କହି ମୃଦୁ ବଚନା। ସାଦର ପ୍ରଭୁହି ଦେଖାଵହିଂ ରଚନା ॥
ଦୋ. ସବ ସିସୁ ଏହି ମିସ ପ୍ରେମବସ ପରସି ମନୋହର ଗାତ।
ତନ ପୁଲକହିଂ ଅତି ହରଷୁ ହିଯଁ ଦେଖି ଦେଖି ଦୌ ଭ୍ରାତ ॥ 224 ॥
ସିସୁ ସବ ରାମ ପ୍ରେମବସ ଜାନେ। ପ୍ରୀତି ସମେତ ନିକେତ ବଖାନେ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ସବ ଲେଂହିଂ ବୋଲାଈ। ସହିତ ସନେହ ଜାହିଂ ଦୌ ଭାଈ ॥
ରାମ ଦେଖାଵହିଂ ଅନୁଜହି ରଚନା। କହି ମୃଦୁ ମଧୁର ମନୋହର ବଚନା ॥
ଲଵ ନିମେଷ ମହଁ ଭୁଵନ ନିକାଯା। ରଚି ଜାସୁ ଅନୁସାସନ ମାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ସୋଇ ଦୀନଦଯାଲା। ଚିତଵତ ଚକିତ ଧନୁଷ ମଖସାଲା ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ଜାନି ବିଲମ୍ବୁ ତ୍ରାସ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ଜାସୁ ତ୍ରାସ ଡର କହୁଁ ଡର ହୋଈ। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖାଵତ ସୋଈ ॥
କହି ବାତେଂ ମୃଦୁ ମଧୁର ସୁହାଈଂ। କିଏ ବିଦା ବାଲକ ବରିଆଈ ॥
ଦୋ. ସଭଯ ସପ୍ରେମ ବିନୀତ ଅତି ସକୁଚ ସହିତ ଦୌ ଭାଇ।
ଗୁର ପଦ ପଙ୍କଜ ନାଇ ସିର ବୈଠେ ଆଯସୁ ପାଇ ॥ 225 ॥
ନିସି ପ୍ରବେସ ମୁନି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସବହୀଂ ସନ୍ଧ୍ଯାବନ୍ଦନୁ କୀନ୍ହା ॥
କହତ କଥା ଇତିହାସ ପୁରାନୀ। ରୁଚିର ରଜନି ଜୁଗ ଜାମ ସିରାନୀ ॥
ମୁନିବର ସଯନ କୀନ୍ହି ତବ ଜାଈ। ଲଗେ ଚରନ ଚାପନ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଚରନ ସରୋରୁହ ଲାଗୀ। କରତ ବିବିଧ ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗୀ ॥
ତେଇ ଦୌ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜୀତେ। ଗୁର ପଦ କମଲ ପଲୋଟତ ପ୍ରୀତେ ॥
ବାରବାର ମୁନି ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ରଘୁବର ଜାଇ ସଯନ ତବ କୀନ୍ହୀ ॥
ଚାପତ ଚରନ ଲଖନୁ ଉର ଲାଏଁ। ସଭଯ ସପ୍ରେମ ପରମ ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହ ସୋଵହୁ ତାତା। ପୌଢ़ଏ ଧରି ଉର ପଦ ଜଲଜାତା ॥
ଦୋ. ଉଠେ ଲଖନ ନିସି ବିଗତ ସୁନି ଅରୁନସିଖା ଧୁନି କାନ ॥
ଗୁର ତେଂ ପହିଲେହିଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ରାମୁ ସୁଜାନ ॥ 226 ॥
ସକଲ ସୌଚ କରି ଜାଇ ନହାଏ। ନିତ୍ଯ ନିବାହି ମୁନିହି ସିର ନାଏ ॥
ସମଯ ଜାନି ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଲେନ ପ୍ରସୂନ ଚଲେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଭୂପ ବାଗୁ ବର ଦେଖେଉ ଜାଈ। ଜହଁ ବସନ୍ତ ରିତୁ ରହୀ ଲୋଭାଈ ॥
ଲାଗେ ବିଟପ ମନୋହର ନାନା। ବରନ ବରନ ବର ବେଲି ବିତାନା ॥
ନଵ ପଲ୍ଲଵ ଫଲ ସୁମାନ ସୁହାଏ। ନିଜ ସମ୍ପତି ସୁର ରୂଖ ଲଜାଏ ॥
ଚାତକ କୋକିଲ କୀର ଚକୋରା। କୂଜତ ବିହଗ ନଟତ କଲ ମୋରା ॥
ମଧ୍ଯ ବାଗ ସରୁ ସୋହ ସୁହାଵା। ମନି ସୋପାନ ବିଚିତ୍ର ବନାଵା ॥
ବିମଲ ସଲିଲୁ ସରସିଜ ବହୁରଙ୍ଗା। ଜଲଖଗ କୂଜତ ଗୁଞ୍ଜତ ଭୃଙ୍ଗା ॥
ଦୋ. ବାଗୁ ତଡ़ଆଗୁ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ହରଷେ ବନ୍ଧୁ ସମେତ।
ପରମ ରମ୍ଯ ଆରାମୁ ଯହୁ ଜୋ ରାମହି ସୁଖ ଦେତ ॥ 227 ॥
ଚହୁଁ ଦିସି ଚିତି ପୂଁଛି ମାଲିଗନ। ଲଗେ ଲେନ ଦଲ ଫୂଲ ମୁଦିତ ମନ ॥
ତେହି ଅଵସର ସୀତା ତହଁ ଆଈ। ଗିରିଜା ପୂଜନ ଜନନି ପଠାଈ ॥
ସଙ୍ଗ ସଖୀଂ ସବ ସୁଭଗ ସଯାନୀ। ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସର ସମୀପ ଗିରିଜା ଗୃହ ସୋହା। ବରନି ନ ଜାଇ ଦେଖି ମନୁ ମୋହା ॥
ମଜ୍ଜନୁ କରି ସର ସଖିନ୍ହ ସମେତା। ଗୀ ମୁଦିତ ମନ ଗୌରି ନିକେତା ॥
ପୂଜା କୀନ୍ହି ଅଧିକ ଅନୁରାଗା। ନିଜ ଅନୁରୂପ ସୁଭଗ ବରୁ ମାଗା ॥
ଏକ ସଖୀ ସିଯ ସଙ୍ଗୁ ବିହାଈ। ଗୀ ରହୀ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ତେହି ଦୌ ବନ୍ଧୁ ବିଲୋକେ ଜାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ସୀତା ପହିଂ ଆଈ ॥
ଦୋ. ତାସୁ ଦସା ଦେଖି ସଖିନ୍ହ ପୁଲକ ଗାତ ଜଲୁ ନୈନ।
କହୁ କାରନୁ ନିଜ ହରଷ କର ପୂଛହି ସବ ମୃଦୁ ବୈନ ॥ 228 ॥
ଦେଖନ ବାଗୁ କୁଅଁର ଦୁଇ ଆଏ। ବଯ କିସୋର ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର କିମି କହୌଂ ବଖାନୀ। ଗିରା ଅନଯନ ନଯନ ବିନୁ ବାନୀ ॥
ସୁନି ହରଷୀଁ ସବ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ସିଯ ହିଯଁ ଅତି ଉତକଣ୍ଠା ଜାନୀ ॥
ଏକ କହି ନୃପସୁତ ତେଇ ଆଲୀ। ସୁନେ ଜେ ମୁନି ସଁଗ ଆଏ କାଲୀ ॥
ଜିନ୍ହ ନିଜ ରୂପ ମୋହନୀ ଡାରୀ। କୀନ୍ହ ସ୍ଵବସ ନଗର ନର ନାରୀ ॥
ବରନତ ଛବି ଜହଁ ତହଁ ସବ ଲୋଗୂ। ଅଵସି ଦେଖିଅହିଂ ଦେଖନ ଜୋଗୂ ॥
ତାସୁ ଵଚନ ଅତି ସିଯହି ସୁହାନେ। ଦରସ ଲାଗି ଲୋଚନ ଅକୁଲାନେ ॥
ଚଲୀ ଅଗ୍ର କରି ପ୍ରିଯ ସଖି ସୋଈ। ପ୍ରୀତି ପୁରାତନ ଲଖି ନ କୋଈ ॥
ଦୋ. ସୁମିରି ସୀଯ ନାରଦ ବଚନ ଉପଜୀ ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ॥
ଚକିତ ବିଲୋକତି ସକଲ ଦିସି ଜନୁ ସିସୁ ମୃଗୀ ସଭୀତ ॥ 229 ॥
କଙ୍କନ କିଙ୍କିନି ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି। କହତ ଲଖନ ସନ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଗୁନି ॥
ମାନହୁଁ ମଦନ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ଦୀନ୍ହୀ ॥ ମନସା ବିସ୍ଵ ବିଜଯ କହଁ କୀନ୍ହୀ ॥
ଅସ କହି ଫିରି ଚିତେ ତେହି ଓରା। ସିଯ ମୁଖ ସସି ଭେ ନଯନ ଚକୋରା ॥
ଭେ ବିଲୋଚନ ଚାରୁ ଅଚଞ୍ଚଲ। ମନହୁଁ ସକୁଚି ନିମି ତଜେ ଦିଗଞ୍ଚଲ ॥
ଦେଖି ସୀଯ ସୋଭା ସୁଖୁ ପାଵା। ହୃଦଯଁ ସରାହତ ବଚନୁ ନ ଆଵା ॥
ଜନୁ ବିରଞ୍ଚି ସବ ନିଜ ନିପୁନାଈ। ବିରଚି ବିସ୍ଵ କହଁ ପ୍ରଗଟି ଦେଖାଈ ॥
ସୁନ୍ଦରତା କହୁଁ ସୁନ୍ଦର କରୀ। ଛବିଗୃହଁ ଦୀପସିଖା ଜନୁ ବରୀ ॥
ସବ ଉପମା କବି ରହେ ଜୁଠାରୀ। କେହିଂ ପଟତରୌଂ ବିଦେହକୁମାରୀ ॥
ଦୋ. ସିଯ ସୋଭା ହିଯଁ ବରନି ପ୍ରଭୁ ଆପନି ଦସା ବିଚାରି।
ବୋଲେ ସୁଚି ମନ ଅନୁଜ ସନ ବଚନ ସମଯ ଅନୁହାରି ॥ 230 ॥
ତାତ ଜନକତନଯା ଯହ ସୋଈ। ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ଜେହି କାରନ ହୋଈ ॥
ପୂଜନ ଗୌରି ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ। କରତ ପ୍ରକାସୁ ଫିରି ଫୁଲଵାଈ ॥
ଜାସୁ ବିଲୋକି ଅଲୋକିକ ସୋଭା। ସହଜ ପୁନୀତ ମୋର ମନୁ ଛୋଭା ॥
ସୋ ସବୁ କାରନ ଜାନ ବିଧାତା। ଫରକହିଂ ସୁଭଦ ଅଙ୍ଗ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥
ରଘୁବଂସିଂହ କର ସହଜ ସୁଭ୍AU। ମନୁ କୁପନ୍ଥ ପଗୁ ଧରି ନ କ୍AU ॥
ମୋହି ଅତିସଯ ପ୍ରତୀତି ମନ କେରୀ। ଜେହିଂ ସପନେହୁଁ ପରନାରି ନ ହେରୀ ॥
ଜିନ୍ହ କୈ ଲହହିଂ ନ ରିପୁ ରନ ପୀଠୀ। ନହିଂ ପାଵହିଂ ପରତିଯ ମନୁ ଡୀଠୀ ॥
ମଙ୍ଗନ ଲହହି ନ ଜିନ୍ହ କୈ ନାହୀଂ। ତେ ନରବର ଥୋରେ ଜଗ ମାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. କରତ ବତକହି ଅନୁଜ ସନ ମନ ସିଯ ରୂପ ଲୋଭାନ।
ମୁଖ ସରୋଜ ମକରନ୍ଦ ଛବି କରି ମଧୁପ ଇଵ ପାନ ॥ 231 ॥
ଚିତଵହି ଚକିତ ଚହୂଁ ଦିସି ସୀତା। କହଁ ଗେ ନୃପକିସୋର ମନୁ ଚିନ୍ତା ॥
ଜହଁ ବିଲୋକ ମୃଗ ସାଵକ ନୈନୀ। ଜନୁ ତହଁ ବରିସ କମଲ ସିତ ଶ୍ରେନୀ ॥
ଲତା ଓଟ ତବ ସଖିନ୍ହ ଲଖାଏ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର କିସୋର ସୁହାଏ ॥
ଦେଖି ରୂପ ଲୋଚନ ଲଲଚାନେ। ହରଷେ ଜନୁ ନିଜ ନିଧି ପହିଚାନେ ॥
ଥକେ ନଯନ ରଘୁପତି ଛବି ଦେଖେଂ। ପଲକନ୍ହିହୂଁ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେମ୍ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଦେହ ଭୈ ଭୋରୀ। ସରଦ ସସିହି ଜନୁ ଚିତଵ ଚକୋରୀ ॥
ଲୋଚନ ମଗ ରାମହି ଉର ଆନୀ। ଦୀନ୍ହେ ପଲକ କପାଟ ସଯାନୀ ॥
ଜବ ସିଯ ସଖିନ୍ହ ପ୍ରେମବସ ଜାନୀ। କହି ନ ସକହିଂ କଛୁ ମନ ସକୁଚାନୀ ॥
ଦୋ. ଲତାଭଵନ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ଭେ ତେହି ଅଵସର ଦୌ ଭାଇ।
ନିକସେ ଜନୁ ଜୁଗ ବିମଲ ବିଧୁ ଜଲଦ ପଟଲ ବିଲଗାଇ ॥ 232 ॥
ସୋଭା ସୀଵଁ ସୁଭଗ ଦୌ ବୀରା। ନୀଲ ପୀତ ଜଲଜାଭ ସରୀରା ॥
ମୋରପଙ୍ଖ ସିର ସୋହତ ନୀକେ। ଗୁଚ୍ଛ ବୀଚ ବିଚ କୁସୁମ କଲୀ କେ ॥
ଭାଲ ତିଲକ ଶ୍ରମବିନ୍ଦୁ ସୁହାଏ। ଶ୍ରଵନ ସୁଭଗ ଭୂଷନ ଛବି ଛାଏ ॥
ବିକଟ ଭୃକୁଟି କଚ ଘୂଘରଵାରେ। ନଵ ସରୋଜ ଲୋଚନ ରତନାରେ ॥
ଚାରୁ ଚିବୁକ ନାସିକା କପୋଲା। ହାସ ବିଲାସ ଲେତ ମନୁ ମୋଲା ॥
ମୁଖଛବି କହି ନ ଜାଇ ମୋହି ପାହୀଂ। ଜୋ ବିଲୋକି ବହୁ କାମ ଲଜାହୀମ୍ ॥
ଉର ମନି ମାଲ କମ୍ବୁ କଲ ଗୀଵା। କାମ କଲଭ କର ଭୁଜ ବଲସୀଂଵା ॥
ସୁମନ ସମେତ ବାମ କର ଦୋନା। ସାଵଁର କୁଅଁର ସଖୀ ସୁଠି ଲୋନା ॥
ଦୋ. କେହରି କଟି ପଟ ପୀତ ଧର ସୁଷମା ସୀଲ ନିଧାନ।
ଦେଖି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନହି ବିସରା ସଖିନ୍ହ ଅପାନ ॥ 233 ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ଏକ ଆଲି ସଯାନୀ। ସୀତା ସନ ବୋଲୀ ଗହି ପାନୀ ॥
ବହୁରି ଗୌରି କର ଧ୍ଯାନ କରେହୂ। ଭୂପକିସୋର ଦେଖି କିନ ଲେହୂ ॥
ସକୁଚି ସୀଯଁ ତବ ନଯନ ଉଘାରେ। ସନମୁଖ ଦୌ ରଘୁସିଙ୍ଘ ନିହାରେ ॥
ନଖ ସିଖ ଦେଖି ରାମ କୈ ସୋଭା। ସୁମିରି ପିତା ପନୁ ମନୁ ଅତି ଛୋଭା ॥
ପରବସ ସଖିନ୍ହ ଲଖୀ ଜବ ସୀତା। ଭଯୁ ଗହରୁ ସବ କହହି ସଭୀତା ॥
ପୁନି ଆଉବ ଏହି ବେରିଆଁ କାଲୀ। ଅସ କହି ମନ ବିହସୀ ଏକ ଆଲୀ ॥
ଗୂଢ़ ଗିରା ସୁନି ସିଯ ସକୁଚାନୀ। ଭଯୁ ବିଲମ୍ବୁ ମାତୁ ଭଯ ମାନୀ ॥
ଧରି ବଡ़ଇ ଧୀର ରାମୁ ଉର ଆନେ। ଫିରି ଅପନପୁ ପିତୁବସ ଜାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଖନ ମିସ ମୃଗ ବିହଗ ତରୁ ଫିରି ବହୋରି ବହୋରି।
ନିରଖି ନିରଖି ରଘୁବୀର ଛବି ବାଢ़ଇ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରି ॥ 234 ॥
ଜାନି କଠିନ ସିଵଚାପ ବିସୂରତି। ଚଲୀ ରାଖି ଉର ସ୍ଯାମଲ ମୂରତି ॥
ପ୍ରଭୁ ଜବ ଜାତ ଜାନକୀ ଜାନୀ। ସୁଖ ସନେହ ସୋଭା ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ପରମ ପ୍ରେମମଯ ମୃଦୁ ମସି କୀନ୍ହୀ। ଚାରୁ ଚିତ ଭୀତୀଂ ଲିଖ ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଗୀ ଭଵାନୀ ଭଵନ ବହୋରୀ। ବନ୍ଦି ଚରନ ବୋଲୀ କର ଜୋରୀ ॥
ଜଯ ଜଯ ଗିରିବରରାଜ କିସୋରୀ। ଜଯ ମହେସ ମୁଖ ଚନ୍ଦ ଚକୋରୀ ॥
ଜଯ ଗଜ ବଦନ ଷଡ़ଆନନ ମାତା। ଜଗତ ଜନନି ଦାମିନି ଦୁତି ଗାତା ॥
ନହିଂ ତଵ ଆଦି ମଧ୍ଯ ଅଵସାନା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ବେଦୁ ନହିଂ ଜାନା ॥
ଭଵ ଭଵ ବିଭଵ ପରାଭଵ କାରିନି। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନି ସ୍ଵବସ ବିହାରିନି ॥
ଦୋ. ପତିଦେଵତା ସୁତୀଯ ମହୁଁ ମାତୁ ପ୍ରଥମ ତଵ ରେଖ।
ମହିମା ଅମିତ ନ ସକହିଂ କହି ସହସ ସାରଦା ସେଷ ॥ 235 ॥
ସେଵତ ତୋହି ସୁଲଭ ଫଲ ଚାରୀ। ବରଦାଯନୀ ପୁରାରି ପିଆରୀ ॥
ଦେବି ପୂଜି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ହୋହିଂ ସୁଖାରେ ॥
ମୋର ମନୋରଥୁ ଜାନହୁ ନୀକେଂ। ବସହୁ ସଦା ଉର ପୁର ସବହୀ କେମ୍ ॥
କୀନ୍ହେଉଁ ପ୍ରଗଟ ନ କାରନ ତେହୀଂ। ଅସ କହି ଚରନ ଗହେ ବୈଦେହୀମ୍ ॥
ବିନଯ ପ୍ରେମ ବସ ଭୀ ଭଵାନୀ। ଖସୀ ମାଲ ମୂରତି ମୁସୁକାନୀ ॥
ସାଦର ସିଯଁ ପ୍ରସାଦୁ ସିର ଧରେଊ। ବୋଲୀ ଗୌରି ହରଷୁ ହିଯଁ ଭରେଊ ॥
ସୁନୁ ସିଯ ସତ୍ଯ ଅସୀସ ହମାରୀ। ପୂଜିହି ମନ କାମନା ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଦା ସୁଚି ସାଚା। ସୋ ବରୁ ମିଲିହି ଜାହିଂ ମନୁ ରାଚା ॥
ଛଂ. ମନୁ ଜାହିଂ ରାଚେଉ ମିଲିହି ସୋ ବରୁ ସହଜ ସୁନ୍ଦର ସାଁଵରୋ।
କରୁନା ନିଧାନ ସୁଜାନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାନତ ରାଵରୋ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଗୌରି ଅସୀସ ସୁନି ସିଯ ସହିତ ହିଯଁ ହରଷୀଂ ଅଲୀ।
ତୁଲସୀ ଭଵାନିହି ପୂଜି ପୁନି ପୁନି ମୁଦିତ ମନ ମନ୍ଦିର ଚଲୀ ॥
ସୋ. ଜାନି ଗୌରି ଅନୁକୂଲ ସିଯ ହିଯ ହରଷୁ ନ ଜାଇ କହି।
ମଞ୍ଜୁଲ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ବାମ ଅଙ୍ଗ ଫରକନ ଲଗେ ॥ 236 ॥
ହୃଦଯଁ ସରାହତ ସୀଯ ଲୋନାଈ। ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ରାମ କହା ସବୁ କୌସିକ ପାହୀଂ। ସରଲ ସୁଭାଉ ଛୁଅତ ଛଲ ନାହୀମ୍ ॥
ସୁମନ ପାଇ ମୁନି ପୂଜା କୀନ୍ହୀ। ପୁନି ଅସୀସ ଦୁହୁ ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସୁଫଲ ମନୋରଥ ହୋହୁଁ ତୁମ୍ହାରେ। ରାମୁ ଲଖନୁ ସୁନି ଭେ ସୁଖାରେ ॥
କରି ଭୋଜନୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ। ଲଗେ କହନ କଛୁ କଥା ପୁରାନୀ ॥
ବିଗତ ଦିଵସୁ ଗୁରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ସନ୍ଧ୍ଯା କରନ ଚଲେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ପ୍ରାଚୀ ଦିସି ସସି ଉଯୁ ସୁହାଵା। ସିଯ ମୁଖ ସରିସ ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି ବିଚାରୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ। ସୀଯ ବଦନ ସମ ହିମକର ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଜନମୁ ସିନ୍ଧୁ ପୁନି ବନ୍ଧୁ ବିଷୁ ଦିନ ମଲୀନ ସକଲଙ୍କ।
ସିଯ ମୁଖ ସମତା ପାଵ କିମି ଚନ୍ଦୁ ବାପୁରୋ ରଙ୍କ ॥ 237 ॥
ଘଟି ବଢ़ଇ ବିରହନି ଦୁଖଦାଈ। ଗ୍ରସି ରାହୁ ନିଜ ସନ୍ଧିହିଂ ପାଈ ॥
କୋକ ସିକପ୍ରଦ ପଙ୍କଜ ଦ୍ରୋହୀ। ଅଵଗୁନ ବହୁତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତୋହୀ ॥
ବୈଦେହୀ ମୁଖ ପଟତର ଦୀନ୍ହେ। ହୋଇ ଦୋଷ ବଡ़ ଅନୁଚିତ କୀନ୍ହେ ॥
ସିଯ ମୁଖ ଛବି ବିଧୁ ବ୍ଯାଜ ବଖାନୀ। ଗୁରୁ ପହିଂ ଚଲେ ନିସା ବଡ़ଇ ଜାନୀ ॥
କରି ମୁନି ଚରନ ସରୋଜ ପ୍ରନାମା। ଆଯସୁ ପାଇ କୀନ୍ହ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିଗତ ନିସା ରଘୁନାଯକ ଜାଗେ। ବନ୍ଧୁ ବିଲୋକି କହନ ଅସ ଲାଗେ ॥
ଉଦୁ ଅରୁନ ଅଵଲୋକହୁ ତାତା। ପଙ୍କଜ କୋକ ଲୋକ ସୁଖଦାତା ॥
ବୋଲେ ଲଖନୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ସୂଚକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ଅରୁନୋଦଯଁ ସକୁଚେ କୁମୁଦ ଉଡଗନ ଜୋତି ମଲୀନ।
ଜିମି ତୁମ୍ହାର ଆଗମନ ସୁନି ଭେ ନୃପତି ବଲହୀନ ॥ 238 ॥
ନୃପ ସବ ନଖତ କରହିଂ ଉଜିଆରୀ। ଟାରି ନ ସକହିଂ ଚାପ ତମ ଭାରୀ ॥
କମଲ କୋକ ମଧୁକର ଖଗ ନାନା। ହରଷେ ସକଲ ନିସା ଅଵସାନା ॥
ଐସେହିଂ ପ୍ରଭୁ ସବ ଭଗତ ତୁମ୍ହାରେ। ହୋଇହହିଂ ଟୂଟେଂ ଧନୁଷ ସୁଖାରେ ॥
ଉଯୁ ଭାନୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ତମ ନାସା। ଦୁରେ ନଖତ ଜଗ ତେଜୁ ପ୍ରକାସା ॥
ରବି ନିଜ ଉଦଯ ବ୍ଯାଜ ରଘୁରାଯା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପୁ ସବ ନୃପନ୍ହ ଦିଖାଯା ॥
ତଵ ଭୁଜ ବଲ ମହିମା ଉଦଘାଟୀ। ପ୍ରଗଟୀ ଧନୁ ବିଘଟନ ପରିପାଟୀ ॥
ବନ୍ଧୁ ବଚନ ସୁନି ପ୍ରଭୁ ମୁସୁକାନେ। ହୋଇ ସୁଚି ସହଜ ପୁନୀତ ନହାନେ ॥
ନିତ୍ଯକ୍ରିଯା କରି ଗୁରୁ ପହିଂ ଆଏ। ଚରନ ସରୋଜ ସୁଭଗ ସିର ନାଏ ॥
ସତାନନ୍ଦୁ ତବ ଜନକ ବୋଲାଏ। କୌସିକ ମୁନି ପହିଂ ତୁରତ ପଠାଏ ॥
ଜନକ ବିନଯ ତିନ୍ହ ଆଇ ସୁନାଈ। ହରଷେ ବୋଲି ଲିଏ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ସତାନନ୍ଦ󰡤ଅ ବନ୍ଦି ପ୍ରଭୁ ବୈଠେ ଗୁର ପହିଂ ଜାଇ।
ଚଲହୁ ତାତ ମୁନି କହେଉ ତବ ପଠଵା ଜନକ ବୋଲାଇ ॥ 239 ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯମ୍ବରୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ। ଈସୁ କାହି ଧୌଂ ଦେଇ ବଡ़ଆଈ ॥
ଲଖନ କହା ଜସ ଭାଜନୁ ସୋଈ। ନାଥ କୃପା ତଵ ଜାପର ହୋଈ ॥
ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁନି ବର ବାନୀ। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ସବହିଂ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ପୁନି ମୁନିବୃନ୍ଦ ସମେତ କୃପାଲା। ଦେଖନ ଚଲେ ଧନୁଷମଖ ସାଲା ॥
ରଙ୍ଗଭୂମି ଆଏ ଦୌ ଭାଈ। ଅସି ସୁଧି ସବ ପୁରବାସିଂହ ପାଈ ॥
ଚଲେ ସକଲ ଗୃହ କାଜ ବିସାରୀ। ବାଲ ଜୁବାନ ଜରଠ ନର ନାରୀ ॥
ଦେଖୀ ଜନକ ଭୀର ଭୈ ଭାରୀ। ସୁଚି ସେଵକ ସବ ଲିଏ ହଁକାରୀ ॥
ତୁରତ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ପହିଂ ଜାହୂ। ଆସନ ଉଚିତ ଦେହୂ ସବ କାହୂ ॥
ଦୋ. କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବିନୀତ ତିନ୍ହ ବୈଠାରେ ନର ନାରି।
ଉତ୍ତମ ମଧ୍ଯମ ନୀଚ ଲଘୁ ନିଜ ନିଜ ଥଲ ଅନୁହାରି ॥ 240 ॥
ରାଜକୁଅଁର ତେହି ଅଵସର ଆଏ। ମନହୁଁ ମନୋହରତା ତନ ଛାଏ ॥
ଗୁନ ସାଗର ନାଗର ବର ବୀରା। ସୁନ୍ଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ସରୀରା ॥
ରାଜ ସମାଜ ବିରାଜତ ରୂରେ। ଉଡଗନ ମହୁଁ ଜନୁ ଜୁଗ ବିଧୁ ପୂରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ରହୀ ଭାଵନା ଜୈସୀ। ପ୍ରଭୁ ମୂରତି ତିନ୍ହ ଦେଖୀ ତୈସୀ ॥
ଦେଖହିଂ ରୂପ ମହା ରନଧୀରା। ମନହୁଁ ବୀର ରସୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ଡରେ କୁଟିଲ ନୃପ ପ୍ରଭୁହି ନିହାରୀ। ମନହୁଁ ଭଯାନକ ମୂରତି ଭାରୀ ॥
ରହେ ଅସୁର ଛଲ ଛୋନିପ ବେଷା। ତିନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ କାଲସମ ଦେଖା ॥
ପୁରବାସିଂହ ଦେଖେ ଦୌ ଭାଈ। ନରଭୂଷନ ଲୋଚନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଦୋ. ନାରି ବିଲୋକହିଂ ହରଷି ହିଯଁ ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ଅନୁରୂପ।
ଜନୁ ସୋହତ ସିଙ୍ଗାର ଧରି ମୂରତି ପରମ ଅନୂପ ॥ 241 ॥
ବିଦୁଷନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ବିରାଟମଯ ଦୀସା। ବହୁ ମୁଖ କର ପଗ ଲୋଚନ ସୀସା ॥
ଜନକ ଜାତି ଅଵଲୋକହିଂ କୈସୈଂ। ସଜନ ସଗେ ପ୍ରିଯ ଲାଗହିଂ ଜୈସେମ୍ ॥
ସହିତ ବିଦେହ ବିଲୋକହିଂ ରାନୀ। ସିସୁ ସମ ପ୍ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ଜୋଗିନ୍ହ ପରମ ତତ୍ତ୍ଵମଯ ଭାସା। ସାନ୍ତ ସୁଦ୍ଧ ସମ ସହଜ ପ୍ରକାସା ॥
ହରିଭଗତନ୍ହ ଦେଖେ ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଇଷ୍ଟଦେଵ ଇଵ ସବ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରାମହି ଚିତଵ ଭାଯଁ ଜେହି ସୀଯା। ସୋ ସନେହୁ ସୁଖୁ ନହିଂ କଥନୀଯା ॥
ଉର ଅନୁଭଵତି ନ କହି ସକ ସୋଊ। କଵନ ପ୍ରକାର କହୈ କବି କୋଊ ॥
ଏହି ବିଧି ରହା ଜାହି ଜସ ଭ୍AU। ତେହିଂ ତସ ଦେଖେଉ କୋସଲର୍AU ॥
ଦୋ. ରାଜତ ରାଜ ସମାଜ ମହୁଁ କୋସଲରାଜ କିସୋର।
ସୁନ୍ଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ତନ ବିସ୍ଵ ବିଲୋଚନ ଚୋର ॥ 242 ॥
ସହଜ ମନୋହର ମୂରତି ଦୋଊ। କୋଟି କାମ ଉପମା ଲଘୁ ସୋଊ ॥
ସରଦ ଚନ୍ଦ ନିନ୍ଦକ ମୁଖ ନୀକେ। ନୀରଜ ନଯନ ଭାଵତେ ଜୀ କେ ॥
ଚିତଵତ ଚାରୁ ମାର ମନୁ ହରନୀ। ଭାଵତି ହୃଦଯ ଜାତି ନହୀଂ ବରନୀ ॥
କଲ କପୋଲ ଶ୍ରୁତି କୁଣ୍ଡଲ ଲୋଲା। ଚିବୁକ ଅଧର ସୁନ୍ଦର ମୃଦୁ ବୋଲା ॥
କୁମୁଦବନ୍ଧୁ କର ନିନ୍ଦକ ହାଁସା। ଭୃକୁଟୀ ବିକଟ ମନୋହର ନାସା ॥
ଭାଲ ବିସାଲ ତିଲକ ଝଲକାହୀଂ। କଚ ବିଲୋକି ଅଲି ଅଵଲି ଲଜାହୀମ୍ ॥
ପୀତ ଚୌତନୀଂ ସିରନ୍ହି ସୁହାଈ। କୁସୁମ କଲୀଂ ବିଚ ବୀଚ ବନାଈମ୍ ॥
ରେଖେଂ ରୁଚିର କମ୍ବୁ କଲ ଗୀଵାଁ। ଜନୁ ତ୍ରିଭୁଵନ ସୁଷମା କୀ ସୀଵାଁ ॥
ଦୋ. କୁଞ୍ଜର ମନି କଣ୍ଠା କଲିତ ଉରନ୍ହି ତୁଲସିକା ମାଲ।
ବୃଷଭ କନ୍ଧ କେହରି ଠଵନି ବଲ ନିଧି ବାହୁ ବିସାଲ ॥ 243 ॥
କଟି ତୂନୀର ପୀତ ପଟ ବାଁଧେ। କର ସର ଧନୁଷ ବାମ ବର କାଁଧେ ॥
ପୀତ ଜଗ୍ଯ ଉପବୀତ ସୁହାଏ। ନଖ ସିଖ ମଞ୍ଜୁ ମହାଛବି ଛାଏ ॥
ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭେ ସୁଖାରେ। ଏକଟକ ଲୋଚନ ଚଲତ ନ ତାରେ ॥
ହରଷେ ଜନକୁ ଦେଖି ଦୌ ଭାଈ। ମୁନି ପଦ କମଲ ଗହେ ତବ ଜାଈ ॥
କରି ବିନତୀ ନିଜ କଥା ସୁନାଈ। ରଙ୍ଗ ଅଵନି ସବ ମୁନିହି ଦେଖାଈ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଜାହି କୁଅଁର ବର ଦୋଊ। ତହଁ ତହଁ ଚକିତ ଚିତଵ ସବୁ କୋଊ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଖ ରାମହି ସବୁ ଦେଖା। କୌ ନ ଜାନ କଛୁ ମରମୁ ବିସେଷା ॥
ଭଲି ରଚନା ମୁନି ନୃପ ସନ କହେଊ। ରାଜାଁ ମୁଦିତ ମହାସୁଖ ଲହେଊ ॥
ଦୋ. ସବ ମଞ୍ଚନ୍ହ ତେ ମଞ୍ଚୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିସଦ ବିସାଲ।
ମୁନି ସମେତ ଦୌ ବନ୍ଧୁ ତହଁ ବୈଠାରେ ମହିପାଲ ॥ 244 ॥
ପ୍ରଭୁହି ଦେଖି ସବ ନୃପ ହିଁଯଁ ହାରେ। ଜନୁ ରାକେସ ଉଦଯ ଭେଁ ତାରେ ॥
ଅସି ପ୍ରତୀତି ସବ କେ ମନ ମାହୀଂ। ରାମ ଚାପ ତୋରବ ସକ ନାହୀମ୍ ॥
ବିନୁ ଭଞ୍ଜେହୁଁ ଭଵ ଧନୁଷୁ ବିସାଲା। ମେଲିହି ସୀଯ ରାମ ଉର ମାଲା ॥
ଅସ ବିଚାରି ଗଵନହୁ ଘର ଭାଈ। ଜସୁ ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ତେଜୁ ଗଵାଁଈ ॥
ବିହସେ ଅପର ଭୂପ ସୁନି ବାନୀ। ଜେ ଅବିବେକ ଅନ୍ଧ ଅଭିମାନୀ ॥
ତୋରେହୁଁ ଧନୁଷୁ ବ୍ଯାହୁ ଅଵଗାହା। ବିନୁ ତୋରେଂ କୋ କୁଅଁରି ବିଆହା ॥
ଏକ ବାର କାଲୁ କିନ ହୋଊ। ସିଯ ହିତ ସମର ଜିତବ ହମ ସୋଊ ॥
ଯହ ସୁନି ଅଵର ମହିପ ମୁସକାନେ। ଧରମସୀଲ ହରିଭଗତ ସଯାନେ ॥
ସୋ. ସୀଯ ବିଆହବି ରାମ ଗରବ ଦୂରି କରି ନୃପନ୍ହ କେ ॥
ଜୀତି କୋ ସକ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ଦସରଥ କେ ରନ ବାଁକୁରେ ॥ 245 ॥
ବ୍ଯର୍ଥ ମରହୁ ଜନି ଗାଲ ବଜାଈ। ମନ ମୋଦକନ୍ହି କି ଭୂଖ ବୁତାଈ ॥
ସିଖ ହମାରି ସୁନି ପରମ ପୁନୀତା। ଜଗଦମ୍ବା ଜାନହୁ ଜିଯଁ ସୀତା ॥
ଜଗତ ପିତା ରଘୁପତିହି ବିଚାରୀ। ଭରି ଲୋଚନ ଛବି ଲେହୁ ନିହାରୀ ॥
ସୁନ୍ଦର ସୁଖଦ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଏ ଦୌ ବନ୍ଧୁ ସମ୍ଭୁ ଉର ବାସୀ ॥
ସୁଧା ସମୁଦ୍ର ସମୀପ ବିହାଈ। ମୃଗଜଲୁ ନିରଖି ମରହୁ କତ ଧାଈ ॥
କରହୁ ଜାଇ ଜା କହୁଁ ଜୋଈ ଭାଵା। ହମ ତୌ ଆଜୁ ଜନମ ଫଲୁ ପାଵା ॥
ଅସ କହି ଭଲେ ଭୂପ ଅନୁରାଗେ। ରୂପ ଅନୂପ ବିଲୋକନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖହିଂ ସୁର ନଭ ଚଢ़ଏ ବିମାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ କରହିଂ କଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସୁଅଵସରୁ ସୀଯ ତବ ପଠୀ ଜନକ ବୋଲାଈ।
ଚତୁର ସଖୀଂ ସୁନ୍ଦର ସକଲ ସାଦର ଚଲୀଂ ଲଵାଈମ୍ ॥ 246 ॥
ସିଯ ସୋଭା ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନୀ। ଜଗଦମ୍ବିକା ରୂପ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ଉପମା ସକଲ ମୋହି ଲଘୁ ଲାଗୀଂ। ପ୍ରାକୃତ ନାରି ଅଙ୍ଗ ଅନୁରାଗୀମ୍ ॥
ସିଯ ବରନିଅ ତେଇ ଉପମା ଦେଈ। କୁକବି କହାଇ ଅଜସୁ କୋ ଲେଈ ॥
ଜୌ ପଟତରିଅ ତୀଯ ସମ ସୀଯା। ଜଗ ଅସି ଜୁବତି କହାଁ କମନୀଯା ॥
ଗିରା ମୁଖର ତନ ଅରଧ ଭଵାନୀ। ରତି ଅତି ଦୁଖିତ ଅତନୁ ପତି ଜାନୀ ॥
ବିଷ ବାରୁନୀ ବନ୍ଧୁ ପ୍ରିଯ ଜେହୀ। କହିଅ ରମାସମ କିମି ବୈଦେହୀ ॥
ଜୌ ଛବି ସୁଧା ପଯୋନିଧି ହୋଈ। ପରମ ରୂପମଯ କଚ୍ଛପ ସୋଈ ॥
ସୋଭା ରଜୁ ମନ୍ଦରୁ ସିଙ୍ଗାରୂ। ମଥୈ ପାନି ପଙ୍କଜ ନିଜ ମାରୂ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ଉପଜୈ ଲଚ୍ଛି ଜବ ସୁନ୍ଦରତା ସୁଖ ମୂଲ।
ତଦପି ସକୋଚ ସମେତ କବି କହହିଂ ସୀଯ ସମତୂଲ ॥ 247 ॥
ଚଲିଂ ସଙ୍ଗ ଲୈ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ଗାଵତ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସୋହ ନଵଲ ତନୁ ସୁନ୍ଦର ସାରୀ। ଜଗତ ଜନନି ଅତୁଲିତ ଛବି ଭାରୀ ॥
ଭୂଷନ ସକଲ ସୁଦେସ ସୁହାଏ। ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ରଚି ସଖିନ୍ହ ବନାଏ ॥
ରଙ୍ଗଭୂମି ଜବ ସିଯ ପଗୁ ଧାରୀ। ଦେଖି ରୂପ ମୋହେ ନର ନାରୀ ॥
ହରଷି ସୁରନ୍ହ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ବଜାଈ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ଅପଛରା ଗାଈ ॥
ପାନି ସରୋଜ ସୋହ ଜଯମାଲା। ଅଵଚଟ ଚିତେ ସକଲ ଭୁଆଲା ॥
ସୀଯ ଚକିତ ଚିତ ରାମହି ଚାହା। ଭେ ମୋହବସ ସବ ନରନାହା ॥
ମୁନି ସମୀପ ଦେଖେ ଦୌ ଭାଈ। ଲଗେ ଲଲକି ଲୋଚନ ନିଧି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଗୁରଜନ ଲାଜ ସମାଜୁ ବଡ़ ଦେଖି ସୀଯ ସକୁଚାନି ॥
ଲାଗି ବିଲୋକନ ସଖିନ୍ହ ତନ ରଘୁବୀରହି ଉର ଆନି ॥ 248 ॥
ରାମ ରୂପୁ ଅରୁ ସିଯ ଛବି ଦେଖେଂ। ନର ନାରିନ୍ହ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେମ୍ ॥
ସୋଚହିଂ ସକଲ କହତ ସକୁଚାହୀଂ। ବିଧି ସନ ବିନଯ କରହିଂ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ହରୁ ବିଧି ବେଗି ଜନକ ଜଡ़ତାଈ। ମତି ହମାରି ଅସି ଦେହି ସୁହାଈ ॥
ବିନୁ ବିଚାର ପନୁ ତଜି ନରନାହୁ। ସୀଯ ରାମ କର କରୈ ବିବାହୂ ॥
ଜଗ ଭଲ କହହି ଭାଵ ସବ କାହୂ। ହଠ କୀନ୍ହେ ଅନ୍ତହୁଁ ଉର ଦାହୂ ॥
ଏହିଂ ଲାଲସାଁ ମଗନ ସବ ଲୋଗୂ। ବରୁ ସାଁଵରୋ ଜାନକୀ ଜୋଗୂ ॥
ତବ ବନ୍ଦୀଜନ ଜନକ ବୌଲାଏ। ବିରିଦାଵଲୀ କହତ ଚଲି ଆଏ ॥
କହ ନୃପ ଜାଇ କହହୁ ପନ ମୋରା। ଚଲେ ଭାଟ ହିଯଁ ହରଷୁ ନ ଥୋରା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବନ୍ଦୀ ବଚନ ବର ସୁନହୁ ସକଲ ମହିପାଲ।
ପନ ବିଦେହ କର କହହିଂ ହମ ଭୁଜା ଉଠାଇ ବିସାଲ ॥ 249 ॥
ନୃପ ଭୁଜବଲ ବିଧୁ ସିଵଧନୁ ରାହୂ। ଗରୁଅ କଠୋର ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ରାଵନୁ ବାନୁ ମହାଭଟ ଭାରେ। ଦେଖି ସରାସନ ଗଵଁହିଂ ସିଧାରେ ॥
ସୋଇ ପୁରାରି କୋଦଣ୍ଡୁ କଠୋରା। ରାଜ ସମାଜ ଆଜୁ ଜୋଇ ତୋରା ॥
ତ୍ରିଭୁଵନ ଜଯ ସମେତ ବୈଦେହୀ ॥ ବିନହିଂ ବିଚାର ବରି ହଠି ତେହୀ ॥
ସୁନି ପନ ସକଲ ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। ଭଟମାନୀ ଅତିସଯ ମନ ମାଖେ ॥
ପରିକର ବାଁଧି ଉଠେ ଅକୁଲାଈ। ଚଲେ ଇଷ୍ଟଦେଵନ୍ହ ସିର ନାଈ ॥
ତମକି ତାକି ତକି ସିଵଧନୁ ଧରହୀଂ। ଉଠି ନ କୋଟି ଭାଁତି ବଲୁ କରହୀମ୍ ॥
ଜିନ୍ହ କେ କଛୁ ବିଚାରୁ ମନ ମାହୀଂ। ଚାପ ସମୀପ ମହୀପ ନ ଜାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ତମକି ଧରହିଂ ଧନୁ ମୂଢ़ ନୃପ ଉଠି ନ ଚଲହିଂ ଲଜାଇ।
ମନହୁଁ ପାଇ ଭଟ ବାହୁବଲୁ ଅଧିକୁ ଅଧିକୁ ଗରୁଆଇ ॥ 250 ॥
ଭୂପ ସହସ ଦସ ଏକହି ବାରା। ଲଗେ ଉଠାଵନ ଟରି ନ ଟାରା ॥
ଡଗି ନ ସମ୍ଭୁ ସରାସନ କୈସେଂ। କାମୀ ବଚନ ସତୀ ମନୁ ଜୈସେମ୍ ॥
ସବ ନୃପ ଭେ ଜୋଗୁ ଉପହାସୀ। ଜୈସେଂ ବିନୁ ବିରାଗ ସନ୍ନ୍ଯାସୀ ॥
କୀରତି ବିଜଯ ବୀରତା ଭାରୀ। ଚଲେ ଚାପ କର ବରବସ ହାରୀ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭେ ହାରି ହିଯଁ ରାଜା। ବୈଠେ ନିଜ ନିଜ ଜାଇ ସମାଜା ॥
ନୃପନ୍ହ ବିଲୋକି ଜନକୁ ଅକୁଲାନେ। ବୋଲେ ବଚନ ରୋଷ ଜନୁ ସାନେ ॥
ଦୀପ ଦୀପ କେ ଭୂପତି ନାନା। ଆଏ ସୁନି ହମ ଜୋ ପନୁ ଠାନା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଧରି ମନୁଜ ସରୀରା। ବିପୁଲ ବୀର ଆଏ ରନଧୀରା ॥
ଦୋ. କୁଅଁରି ମନୋହର ବିଜଯ ବଡ़ଇ କୀରତି ଅତି କମନୀଯ।
ପାଵନିହାର ବିରଞ୍ଚି ଜନୁ ରଚେଉ ନ ଧନୁ ଦମନୀଯ ॥ 251 ॥
କହହୁ କାହି ଯହୁ ଲାଭୁ ନ ଭାଵା। କାହୁଁ ନ ସଙ୍କର ଚାପ ଚଢ़ଆଵା ॥
ରହୁ ଚଢ़ଆଉବ ତୋରବ ଭାଈ। ତିଲୁ ଭରି ଭୂମି ନ ସକେ ଛଡ़ଆଈ ॥
ଅବ ଜନି କୌ ମାଖୈ ଭଟ ମାନୀ। ବୀର ବିହୀନ ମହୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ତଜହୁ ଆସ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଜାହୂ। ଲିଖା ନ ବିଧି ବୈଦେହି ବିବାହୂ ॥
ସୁକୃତ ଜାଇ ଜୌଂ ପନୁ ପରିହରୂଁ। କୁଅଁରି କୁଆରି ରହୁ କା କରୂଁ ॥
ଜୋ ଜନତେଉଁ ବିନୁ ଭଟ ଭୁବି ଭାଈ। ତୌ ପନୁ କରି ହୋତେଉଁ ନ ହଁସାଈ ॥
ଜନକ ବଚନ ସୁନି ସବ ନର ନାରୀ। ଦେଖି ଜାନକିହି ଭେ ଦୁଖାରୀ ॥
ମାଖେ ଲଖନୁ କୁଟିଲ ଭିଁ ଭୌଂହେଂ। ରଦପଟ ଫରକତ ନଯନ ରିସୌଂହେମ୍ ॥
ଦୋ. କହି ନ ସକତ ରଘୁବୀର ଡର ଲଗେ ବଚନ ଜନୁ ବାନ।
ନାଇ ରାମ ପଦ କମଲ ସିରୁ ବୋଲେ ଗିରା ପ୍ରମାନ ॥ 252 ॥
ରଘୁବଂସିଂହ ମହୁଁ ଜହଁ କୌ ହୋଈ। ତେହିଂ ସମାଜ ଅସ କହି ନ କୋଈ ॥
କହୀ ଜନକ ଜସି ଅନୁଚିତ ବାନୀ। ବିଦ୍ଯମାନ ରଘୁକୁଲ ମନି ଜାନୀ ॥
ସୁନହୁ ଭାନୁକୁଲ ପଙ୍କଜ ଭାନୂ। କହୁଁ ସୁଭାଉ ନ କଛୁ ଅଭିମାନୂ ॥
ଜୌ ତୁମ୍ହାରି ଅନୁସାସନ ପାଵୌଂ। କନ୍ଦୁକ ଇଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉଠାଵୌମ୍ ॥
କାଚେ ଘଟ ଜିମି ଡାରୌଂ ଫୋରୀ। ସକୁଁ ମେରୁ ମୂଲକ ଜିମି ତୋରୀ ॥
ତଵ ପ୍ରତାପ ମହିମା ଭଗଵାନା। କୋ ବାପୁରୋ ପିନାକ ପୁରାନା ॥
ନାଥ ଜାନି ଅସ ଆଯସୁ ହୋଊ। କୌତୁକୁ କରୌଂ ବିଲୋକିଅ ସୋଊ ॥
କମଲ ନାଲ ଜିମି ଚାଫ ଚଢ़ଆଵୌଂ। ଜୋଜନ ସତ ପ୍ରମାନ ଲୈ ଧାଵୌମ୍ ॥
ଦୋ. ତୋରୌଂ ଛତ୍ରକ ଦଣ୍ଡ ଜିମି ତଵ ପ୍ରତାପ ବଲ ନାଥ।
ଜୌଂ ନ କରୌଂ ପ୍ରଭୁ ପଦ ସପଥ କର ନ ଧରୌଂ ଧନୁ ଭାଥ ॥ 253 ॥
ଲଖନ ସକୋପ ବଚନ ଜେ ବୋଲେ। ଡଗମଗାନି ମହି ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲେ ॥
ସକଲ ଲୋକ ସବ ଭୂପ ଡେରାନେ। ସିଯ ହିଯଁ ହରଷୁ ଜନକୁ ସକୁଚାନେ ॥
ଗୁର ରଘୁପତି ସବ ମୁନି ମନ ମାହୀଂ। ମୁଦିତ ଭେ ପୁନି ପୁନି ପୁଲକାହୀମ୍ ॥
ସଯନହିଂ ରଘୁପତି ଲଖନୁ ନେଵାରେ। ପ୍ରେମ ସମେତ ନିକଟ ବୈଠାରେ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ସମଯ ସୁଭ ଜାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ସନେହମଯ ବାନୀ ॥
ଉଠହୁ ରାମ ଭଞ୍ଜହୁ ଭଵଚାପା। ମେଟହୁ ତାତ ଜନକ ପରିତାପା ॥
ସୁନି ଗୁରୁ ବଚନ ଚରନ ସିରୁ ନାଵା। ହରଷୁ ବିଷାଦୁ ନ କଛୁ ଉର ଆଵା ॥
ଠାଢ़ଏ ଭେ ଉଠି ସହଜ ସୁଭାଏଁ। ଠଵନି ଜୁବା ମୃଗରାଜୁ ଲଜାଏଁ ॥
ଦୋ. ଉଦିତ ଉଦଯଗିରି ମଞ୍ଚ ପର ରଘୁବର ବାଲପତଙ୍ଗ।
ବିକସେ ସନ୍ତ ସରୋଜ ସବ ହରଷେ ଲୋଚନ ଭୃଙ୍ଗ ॥ 254 ॥
ନୃପନ୍ହ କେରି ଆସା ନିସି ନାସୀ। ବଚନ ନଖତ ଅଵଲୀ ନ ପ୍ରକାସୀ ॥
ମାନୀ ମହିପ କୁମୁଦ ସକୁଚାନେ। କପଟୀ ଭୂପ ଉଲୂକ ଲୁକାନେ ॥
ଭେ ବିସୋକ କୋକ ମୁନି ଦେଵା। ବରିସହିଂ ସୁମନ ଜନାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଗୁର ପଦ ବନ୍ଦି ସହିତ ଅନୁରାଗା। ରାମ ମୁନିନ୍ହ ସନ ଆଯସୁ ମାଗା ॥
ସହଜହିଂ ଚଲେ ସକଲ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ମତ୍ତ ମଞ୍ଜୁ ବର କୁଞ୍ଜର ଗାମୀ ॥
ଚଲତ ରାମ ସବ ପୁର ନର ନାରୀ। ପୁଲକ ପୂରି ତନ ଭେ ସୁଖାରୀ ॥
ବନ୍ଦି ପିତର ସୁର ସୁକୃତ ସଁଭାରେ। ଜୌଂ କଛୁ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଉ ହମାରେ ॥
ତୌ ସିଵଧନୁ ମୃନାଲ କୀ ନାଈଂ। ତୋରହୁଁ ରାମ ଗନେସ ଗୋସାଈମ୍ ॥
ଦୋ. ରାମହି ପ୍ରେମ ସମେତ ଲଖି ସଖିନ୍ହ ସମୀପ ବୋଲାଇ।
ସୀତା ମାତୁ ସନେହ ବସ ବଚନ କହି ବିଲଖାଇ ॥ 255 ॥
ସଖି ସବ କୌତୁକ ଦେଖନିହାରେ। ଜେଠ କହାଵତ ହିତୂ ହମାରେ ॥
କୌ ନ ବୁଝାଇ କହି ଗୁର ପାହୀଂ। ଏ ବାଲକ ଅସି ହଠ ଭଲି ନାହୀମ୍ ॥
ରାଵନ ବାନ ଛୁଆ ନହିଂ ଚାପା। ହାରେ ସକଲ ଭୂପ କରି ଦାପା ॥
ସୋ ଧନୁ ରାଜକୁଅଁର କର ଦେହୀଂ। ବାଲ ମରାଲ କି ମନ୍ଦର ଲେହୀମ୍ ॥
ଭୂପ ସଯାନପ ସକଲ ସିରାନୀ। ସଖି ବିଧି ଗତି କଛୁ ଜାତି ନ ଜାନୀ ॥
ବୋଲୀ ଚତୁର ସଖୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ତେଜଵନ୍ତ ଲଘୁ ଗନିଅ ନ ରାନୀ ॥
କହଁ କୁମ୍ଭଜ କହଁ ସିନ୍ଧୁ ଅପାରା। ସୋଷେଉ ସୁଜସୁ ସକଲ ସଂସାରା ॥
ରବି ମଣ୍ଡଲ ଦେଖତ ଲଘୁ ଲାଗା। ଉଦଯଁ ତାସୁ ତିଭୁଵନ ତମ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ମନ୍ତ୍ର ପରମ ଲଘୁ ଜାସୁ ବସ ବିଧି ହରି ହର ସୁର ସର୍ବ।
ମହାମତ୍ତ ଗଜରାଜ କହୁଁ ବସ କର ଅଙ୍କୁସ ଖର୍ବ ॥ 256 ॥
କାମ କୁସୁମ ଧନୁ ସାଯକ ଲୀନ୍ହେ। ସକଲ ଭୁଵନ ଅପନେ ବସ କୀନ୍ହେ ॥
ଦେବି ତଜିଅ ସଂସୁ ଅସ ଜାନୀ। ଭଞ୍ଜବ ଧନୁଷ ରାମୁ ସୁନୁ ରାନୀ ॥
ସଖୀ ବଚନ ସୁନି ଭୈ ପରତୀତୀ। ମିଟା ବିଷାଦୁ ବଢ़ଈ ଅତି ପ୍ରୀତୀ ॥
ତବ ରାମହି ବିଲୋକି ବୈଦେହୀ। ସଭଯ ହୃଦଯଁ ବିନଵତି ଜେହି ତେହୀ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମନାଵ ଅକୁଲାନୀ। ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମହେସ ଭଵାନୀ ॥
କରହୁ ସଫଲ ଆପନି ସେଵକାଈ। କରି ହିତୁ ହରହୁ ଚାପ ଗରୁଆଈ ॥
ଗନନାଯକ ବରଦାଯକ ଦେଵା। ଆଜୁ ଲଗେଂ କୀନ୍ହିଉଁ ତୁଅ ସେଵା ॥
ବାର ବାର ବିନତୀ ସୁନି ମୋରୀ। କରହୁ ଚାପ ଗୁରୁତା ଅତି ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖି ଦେଖି ରଘୁବୀର ତନ ସୁର ମନାଵ ଧରି ଧୀର ॥
ଭରେ ବିଲୋଚନ ପ୍ରେମ ଜଲ ପୁଲକାଵଲୀ ସରୀର ॥ 257 ॥
ନୀକେଂ ନିରଖି ନଯନ ଭରି ସୋଭା। ପିତୁ ପନୁ ସୁମିରି ବହୁରି ମନୁ ଛୋଭା ॥
ଅହହ ତାତ ଦାରୁନି ହଠ ଠାନୀ। ସମୁଝତ ନହିଂ କଛୁ ଲାଭୁ ନ ହାନୀ ॥
ସଚିଵ ସଭଯ ସିଖ ଦେଇ ନ କୋଈ। ବୁଧ ସମାଜ ବଡ़ ଅନୁଚିତ ହୋଈ ॥
କହଁ ଧନୁ କୁଲିସହୁ ଚାହି କଠୋରା। କହଁ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ବିଧି କେହି ଭାଁତି ଧରୌଂ ଉର ଧୀରା। ସିରସ ସୁମନ କନ ବେଧିଅ ହୀରା ॥
ସକଲ ସଭା କୈ ମତି ଭୈ ଭୋରୀ। ଅବ ମୋହି ସମ୍ଭୁଚାପ ଗତି ତୋରୀ ॥
ନିଜ ଜଡ़ତା ଲୋଗନ୍ହ ପର ଡାରୀ। ହୋହି ହରୁଅ ରଘୁପତିହି ନିହାରୀ ॥
ଅତି ପରିତାପ ସୀଯ ମନ ମାହୀ। ଲଵ ନିମେଷ ଜୁଗ ସବ ସଯ ଜାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ଚିତି ପୁନି ଚିତଵ ମହି ରାଜତ ଲୋଚନ ଲୋଲ।
ଖେଲତ ମନସିଜ ମୀନ ଜୁଗ ଜନୁ ବିଧୁ ମଣ୍ଡଲ ଡୋଲ ॥ 258 ॥
ଗିରା ଅଲିନି ମୁଖ ପଙ୍କଜ ରୋକୀ। ପ୍ରଗଟ ନ ଲାଜ ନିସା ଅଵଲୋକୀ ॥
ଲୋଚନ ଜଲୁ ରହ ଲୋଚନ କୋନା। ଜୈସେ ପରମ କୃପନ କର ସୋନା ॥
ସକୁଚୀ ବ୍ଯାକୁଲତା ବଡ़ଇ ଜାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ପ୍ରତୀତି ଉର ଆନୀ ॥
ତନ ମନ ବଚନ ମୋର ପନୁ ସାଚା। ରଘୁପତି ପଦ ସରୋଜ ଚିତୁ ରାଚା ॥
ତୌ ଭଗଵାନୁ ସକଲ ଉର ବାସୀ। କରିହିଂ ମୋହି ରଘୁବର କୈ ଦାସୀ ॥
ଜେହି କେଂ ଜେହି ପର ସତ୍ଯ ସନେହୂ। ସୋ ତେହି ମିଲି ନ କଛୁ ସଂହେହୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ତନ ଚିତି ପ୍ରେମ ତନ ଠାନା। କୃପାନିଧାନ ରାମ ସବୁ ଜାନା ॥
ସିଯହି ବିଲୋକି ତକେଉ ଧନୁ କୈସେ। ଚିତଵ ଗରୁରୁ ଲଘୁ ବ୍ଯାଲହି ଜୈସେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଲଖେଉ ରଘୁବଂସମନି ତାକେଉ ହର କୋଦଣ୍ଡୁ।
ପୁଲକି ଗାତ ବୋଲେ ବଚନ ଚରନ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୁ ॥ 259 ॥
ଦିସକୁଞ୍ଜରହୁ କମଠ ଅହି କୋଲା। ଧରହୁ ଧରନି ଧରି ଧୀର ନ ଡୋଲା ॥
ରାମୁ ଚହହିଂ ସଙ୍କର ଧନୁ ତୋରା। ହୋହୁ ସଜଗ ସୁନି ଆଯସୁ ମୋରା ॥
ଚାପ ସପୀପ ରାମୁ ଜବ ଆଏ। ନର ନାରିନ୍ହ ସୁର ସୁକୃତ ମନାଏ ॥
ସବ କର ସଂସୁ ଅରୁ ଅଗ୍ଯାନୂ। ମନ୍ଦ ମହୀପନ୍ହ କର ଅଭିମାନୂ ॥
ଭୃଗୁପତି କେରି ଗରବ ଗରୁଆଈ। ସୁର ମୁନିବରନ୍ହ କେରି କଦରାଈ ॥
ସିଯ କର ସୋଚୁ ଜନକ ପଛିତାଵା। ରାନିନ୍ହ କର ଦାରୁନ ଦୁଖ ଦାଵା ॥
ସମ୍ଭୁଚାପ ବଡ ବୋହିତୁ ପାଈ। ଚଢେ ଜାଇ ସବ ସଙ୍ଗୁ ବନାଈ ॥
ରାମ ବାହୁବଲ ସିନ୍ଧୁ ଅପାରୂ। ଚହତ ପାରୁ ନହି କୌ କଡ़ହାରୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଚିତ୍ର ଲିଖେ ସେ ଦେଖି।
ଚିତୀ ସୀଯ କୃପାଯତନ ଜାନୀ ବିକଲ ବିସେଷି ॥ 260 ॥
ଦେଖୀ ବିପୁଲ ବିକଲ ବୈଦେହୀ। ନିମିଷ ବିହାତ କଲପ ସମ ତେହୀ ॥
ତୃଷିତ ବାରି ବିନୁ ଜୋ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ମୁଏଁ କରି କା ସୁଧା ତଡ़ଆଗା ॥
କା ବରଷା ସବ କୃଷୀ ସୁଖାନେଂ। ସମଯ ଚୁକେଂ ପୁନି କା ପଛିତାନେମ୍ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ଜାନକୀ ଦେଖୀ। ପ୍ରଭୁ ପୁଲକେ ଲଖି ପ୍ରୀତି ବିସେଷୀ ॥
ଗୁରହି ପ୍ରନାମୁ ମନହି ମନ କୀନ୍ହା। ଅତି ଲାଘଵଁ ଉଠାଇ ଧନୁ ଲୀନ୍ହା ॥
ଦମକେଉ ଦାମିନି ଜିମି ଜବ ଲଯୂ। ପୁନି ନଭ ଧନୁ ମଣ୍ଡଲ ସମ ଭଯୂ ॥
ଲେତ ଚଢ़ଆଵତ ଖୈଞ୍ଚତ ଗାଢ़ଏଂ। କାହୁଁ ନ ଲଖା ଦେଖ ସବୁ ଠାଢ़ଏମ୍ ॥
ତେହି ଛନ ରାମ ମଧ୍ଯ ଧନୁ ତୋରା। ଭରେ ଭୁଵନ ଧୁନି ଘୋର କଠୋରା ॥
ଛଂ. ଭରେ ଭୁଵନ ଘୋର କଠୋର ରଵ ରବି ବାଜି ତଜି ମାରଗୁ ଚଲେ।
ଚିକ୍କରହିଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲ ମହି ଅହି କୋଲ କୂରୁମ କଲମଲେ ॥
ସୁର ଅସୁର ମୁନି କର କାନ ଦୀନ୍ହେଂ ସକଲ ବିକଲ ବିଚାରହୀଂ।
କୋଦଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡେଉ ରାମ ତୁଲସୀ ଜଯତି ବଚନ ଉଚାରହୀ ॥
ସୋ. ସଙ୍କର ଚାପୁ ଜହାଜୁ ସାଗରୁ ରଘୁବର ବାହୁବଲୁ।
ବୂଡ़ ସୋ ସକଲ ସମାଜୁ ଚଢ़ଆ ଜୋ ପ୍ରଥମହିଂ ମୋହ ବସ ॥ 261 ॥
ପ୍ରଭୁ ଦୌ ଚାପଖଣ୍ଡ ମହି ଡାରେ। ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭେ ସୁଖାରେ ॥
କୋସିକରୁପ ପଯୋନିଧି ପାଵନ। ପ୍ରେମ ବାରି ଅଵଗାହୁ ସୁହାଵନ ॥
ରାମରୂପ ରାକେସୁ ନିହାରୀ। ବଢ़ତ ବୀଚି ପୁଲକାଵଲି ଭାରୀ ॥
ବାଜେ ନଭ ଗହଗହେ ନିସାନା। ଦେଵବଧୂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ସୁର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସା। ପ୍ରଭୁହି ପ୍ରସଂସହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ବରିସହିଂ ସୁମନ ରଙ୍ଗ ବହୁ ମାଲା। ଗାଵହିଂ କିନ୍ନର ଗୀତ ରସାଲା ॥
ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ଜଯ ଜଯ ବାନୀ। ଧନୁଷଭଙ୍ଗ ଧୁନି ଜାତ ନ ଜାନୀ ॥
ମୁଦିତ କହହିଂ ଜହଁ ତହଁ ନର ନାରୀ। ଭଞ୍ଜେଉ ରାମ ସମ୍ଭୁଧନୁ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବନ୍ଦୀ ମାଗଧ ସୂତଗନ ବିରୁଦ ବଦହିଂ ମତିଧୀର।
କରହିଂ ନିଛାଵରି ଲୋଗ ସବ ହଯ ଗଯ ଧନ ମନି ଚୀର ॥ 262 ॥
ଝାଁଝି ମୃଦଙ୍ଗ ସଙ୍ଖ ସହନାଈ। ଭେରି ଢୋଲ ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ସୁହାଈ ॥
ବାଜହିଂ ବହୁ ବାଜନେ ସୁହାଏ। ଜହଁ ତହଁ ଜୁବତିନ୍ହ ମଙ୍ଗଲ ଗାଏ ॥
ସଖିନ୍ହ ସହିତ ହରଷୀ ଅତି ରାନୀ। ସୂଖତ ଧାନ ପରା ଜନୁ ପାନୀ ॥
ଜନକ ଲହେଉ ସୁଖୁ ସୋଚୁ ବିହାଈ। ପୈରତ ଥକେଂ ଥାହ ଜନୁ ପାଈ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭେ ଭୂପ ଧନୁ ଟୂଟେ। ଜୈସେଂ ଦିଵସ ଦୀପ ଛବି ଛୂଟେ ॥
ସୀଯ ସୁଖହି ବରନିଅ କେହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ଚାତକୀ ପାଇ ଜଲୁ ସ୍ଵାତୀ ॥
ରାମହି ଲଖନୁ ବିଲୋକତ କୈସେଂ। ସସିହି ଚକୋର କିସୋରକୁ ଜୈସେମ୍ ॥
ସତାନନ୍ଦ ତବ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସୀତାଁ ଗମନୁ ରାମ ପହିଂ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ସଙ୍ଗ ସଖୀଂ ସୁଦଂର ଚତୁର ଗାଵହିଂ ମଙ୍ଗଲଚାର।
ଗଵନୀ ବାଲ ମରାଲ ଗତି ସୁଷମା ଅଙ୍ଗ ଅପାର ॥ 263 ॥
ସଖିନ୍ହ ମଧ୍ଯ ସିଯ ସୋହତି କୈସେ। ଛବିଗନ ମଧ୍ଯ ମହାଛବି ଜୈସେମ୍ ॥
କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ। ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ସୋଭା ଜେହିଂ ଛାଈ ॥
ତନ ସକୋଚୁ ମନ ପରମ ଉଛାହୂ। ଗୂଢ़ ପ୍ରେମୁ ଲଖି ପରି ନ କାହୂ ॥
ଜାଇ ସମୀପ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। ରହି ଜନୁ କୁଁଅରି ଚିତ୍ର ଅଵରେଖୀ ॥
ଚତୁର ସଖୀଂ ଲଖି କହା ବୁଝାଈ। ପହିରାଵହୁ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ ॥
ସୁନତ ଜୁଗଲ କର ମାଲ ଉଠାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ପହିରାଇ ନ ଜାଈ ॥
ସୋହତ ଜନୁ ଜୁଗ ଜଲଜ ସନାଲା। ସସିହି ସଭୀତ ଦେତ ଜଯମାଲା ॥
ଗାଵହିଂ ଛବି ଅଵଲୋକି ସହେଲୀ। ସିଯଁ ଜଯମାଲ ରାମ ଉର ମେଲୀ ॥
ସୋ. ରଘୁବର ଉର ଜଯମାଲ ଦେଖି ଦେଵ ବରିସହିଂ ସୁମନ।
ସକୁଚେ ସକଲ ଭୁଆଲ ଜନୁ ବିଲୋକି ରବି କୁମୁଦଗନ ॥ 264 ॥
ପୁର ଅରୁ ବ୍ଯୋମ ବାଜନେ ବାଜେ। ଖଲ ଭେ ମଲିନ ସାଧୁ ସବ ରାଜେ ॥
ସୁର କିନ୍ନର ନର ନାଗ ମୁନୀସା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ କହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ବିବୁଧ ବଧୂଟୀଂ। ବାର ବାର କୁସୁମାଞ୍ଜଲି ଛୂଟୀମ୍ ॥
ଜହଁ ତହଁ ବିପ୍ର ବେଦଧୁନି କରହୀଂ। ବନ୍ଦୀ ବିରଦାଵଲି ଉଚ୍ଚରହୀମ୍ ॥
ମହି ପାତାଲ ନାକ ଜସୁ ବ୍ଯାପା। ରାମ ବରୀ ସିଯ ଭଞ୍ଜେଉ ଚାପା ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ପୁର ନର ନାରୀ। ଦେହିଂ ନିଛାଵରି ବିତ୍ତ ବିସାରୀ ॥
ସୋହତି ସୀଯ ରାମ କୈ ଜୌରୀ। ଛବି ସିଙ୍ଗାରୁ ମନହୁଁ ଏକ ଠୋରୀ ॥
ସଖୀଂ କହହିଂ ପ୍ରଭୁପଦ ଗହୁ ସୀତା। କରତି ନ ଚରନ ପରସ ଅତି ଭୀତା ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ତିଯ ଗତି ସୁରତି କରି ନହିଂ ପରସତି ପଗ ପାନି।
ମନ ବିହସେ ରଘୁବଂସମନି ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଜାନି ॥ 265 ॥
ତବ ସିଯ ଦେଖି ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। କୂର କପୂତ ମୂଢ़ ମନ ମାଖେ ॥
ଉଠି ଉଠି ପହିରି ସନାହ ଅଭାଗେ। ଜହଁ ତହଁ ଗାଲ ବଜାଵନ ଲାଗେ ॥
ଲେହୁ ଛଡ़ଆଇ ସୀଯ କହ କୋଊ। ଧରି ବାଁଧହୁ ନୃପ ବାଲକ ଦୋଊ ॥
ତୋରେଂ ଧନୁଷୁ ଚାଡ़ ନହିଂ ସରୀ। ଜୀଵତ ହମହି କୁଅଁରି କୋ ବରୀ ॥
ଜୌଂ ବିଦେହୁ କଛୁ କରୈ ସହାଈ। ଜୀତହୁ ସମର ସହିତ ଦୌ ଭାଈ ॥
ସାଧୁ ଭୂପ ବୋଲେ ସୁନି ବାନୀ। ରାଜସମାଜହି ଲାଜ ଲଜାନୀ ॥
ବଲୁ ପ୍ରତାପୁ ବୀରତା ବଡ़ଆଈ। ନାକ ପିନାକହି ସଙ୍ଗ ସିଧାଈ ॥
ସୋଇ ସୂରତା କି ଅବ କହୁଁ ପାଈ। ଅସି ବୁଧି ତୌ ବିଧି ମୁହଁ ମସି ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଦେଖହୁ ରାମହି ନଯନ ଭରି ତଜି ଇରିଷା ମଦୁ କୋହୁ।
ଲଖନ ରୋଷୁ ପାଵକୁ ପ୍ରବଲ ଜାନି ସଲଭ ଜନି ହୋହୁ ॥ 266 ॥
ବୈନତେଯ ବଲି ଜିମି ଚହ କାଗୂ। ଜିମି ସସୁ ଚହୈ ନାଗ ଅରି ଭାଗୂ ॥
ଜିମି ଚହ କୁସଲ ଅକାରନ କୋହୀ। ସବ ସମ୍ପଦା ଚହୈ ସିଵଦ୍ରୋହୀ ॥
ଲୋଭୀ ଲୋଲୁପ କଲ କୀରତି ଚହୀ। ଅକଲଙ୍କତା କି କାମୀ ଲହୀ ॥
ହରି ପଦ ବିମୁଖ ପରମ ଗତି ଚାହା। ତସ ତୁମ୍ହାର ଲାଲଚୁ ନରନାହା ॥
କୋଲାହଲୁ ସୁନି ସୀଯ ସକାନୀ। ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଗୀଂ ଜହଁ ରାନୀ ॥
ରାମୁ ସୁଭାଯଁ ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ସିଯ ସନେହୁ ବରନତ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ରାନିନ୍ହ ସହିତ ସୋଚବସ ସୀଯା। ଅବ ଧୌଂ ବିଧିହି କାହ କରନୀଯା ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ଇତ ଉତ ତକହୀଂ। ଲଖନୁ ରାମ ଡର ବୋଲି ନ ସକହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଅରୁନ ନଯନ ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ଚିତଵତ ନୃପନ୍ହ ସକୋପ।
ମନହୁଁ ମତ୍ତ ଗଜଗନ ନିରଖି ସିଙ୍ଘକିସୋରହି ଚୋପ ॥ 267 ॥
ଖରଭରୁ ଦେଖି ବିକଲ ପୁର ନାରୀଂ। ସବ ମିଲି ଦେହିଂ ମହୀପନ୍ହ ଗାରୀମ୍ ॥
ତେହିଂ ଅଵସର ସୁନି ସିଵ ଧନୁ ଭଙ୍ଗା। ଆଯସୁ ଭୃଗୁକୁଲ କମଲ ପତଙ୍ଗା ॥
ଦେଖି ମହୀପ ସକଲ ସକୁଚାନେ। ବାଜ ଝପଟ ଜନୁ ଲଵା ଲୁକାନେ ॥
ଗୌରି ସରୀର ଭୂତି ଭଲ ଭ୍ରାଜା। ଭାଲ ବିସାଲ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ ବିରାଜା ॥
ସୀସ ଜଟା ସସିବଦନୁ ସୁହାଵା। ରିସବସ କଛୁକ ଅରୁନ ହୋଇ ଆଵା ॥
ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ନଯନ ରିସ ରାତେ। ସହଜହୁଁ ଚିତଵତ ମନହୁଁ ରିସାତେ ॥
ବୃଷଭ କନ୍ଧ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ଚାରୁ ଜନେଉ ମାଲ ମୃଗଛାଲା ॥
କଟି ମୁନି ବସନ ତୂନ ଦୁଇ ବାଁଧେଂ। ଧନୁ ସର କର କୁଠାରୁ କଲ କାଁଧେମ୍ ॥
ଦୋ. ସାନ୍ତ ବେଷୁ କରନୀ କଠିନ ବରନି ନ ଜାଇ ସରୁପ।
ଧରି ମୁନିତନୁ ଜନୁ ବୀର ରସୁ ଆଯୁ ଜହଁ ସବ ଭୂପ ॥ 268 ॥
ଦେଖତ ଭୃଗୁପତି ବେଷୁ କରାଲା। ଉଠେ ସକଲ ଭଯ ବିକଲ ଭୁଆଲା ॥
ପିତୁ ସମେତ କହି କହି ନିଜ ନାମା। ଲଗେ କରନ ସବ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମା ॥
ଜେହି ସୁଭାଯଁ ଚିତଵହିଂ ହିତୁ ଜାନୀ। ସୋ ଜାନି ଜନୁ ଆଇ ଖୁଟାନୀ ॥
ଜନକ ବହୋରି ଆଇ ସିରୁ ନାଵା। ସୀଯ ବୋଲାଇ ପ୍ରନାମୁ କରାଵା ॥
ଆସିଷ ଦୀନ୍ହି ସଖୀଂ ହରଷାନୀଂ। ନିଜ ସମାଜ ଲୈ ଗୀ ସଯାନୀମ୍ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ମିଲେ ପୁନି ଆଈ। ପଦ ସରୋଜ ମେଲେ ଦୌ ଭାଈ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ଦେଖି ଭଲ ଜୋଟା ॥
ରାମହି ଚିତି ରହେ ଥକି ଲୋଚନ। ରୂପ ଅପାର ମାର ମଦ ମୋଚନ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ବିଲୋକି ବିଦେହ ସନ କହହୁ କାହ ଅତି ଭୀର ॥
ପୂଛତ ଜାନି ଅଜାନ ଜିମି ବ୍ଯାପେଉ କୋପୁ ସରୀର ॥ 269 ॥
ସମାଚାର କହି ଜନକ ସୁନାଏ। ଜେହି କାରନ ମହୀପ ସବ ଆଏ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଫିରି ଅନତ ନିହାରେ। ଦେଖେ ଚାପଖଣ୍ଡ ମହି ଡାରେ ॥
ଅତି ରିସ ବୋଲେ ବଚନ କଠୋରା। କହୁ ଜଡ़ ଜନକ ଧନୁଷ କୈ ତୋରା ॥
ବେଗି ଦେଖାଉ ମୂଢ़ ନ ତ ଆଜୂ। ଉଲଟୁଁ ମହି ଜହଁ ଲହି ତଵ ରାଜୂ ॥
ଅତି ଡରୁ ଉତରୁ ଦେତ ନୃପୁ ନାହୀଂ। କୁଟିଲ ଭୂପ ହରଷେ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ସୁର ମୁନି ନାଗ ନଗର ନର ନାରୀ ॥ ସୋଚହିଂ ସକଲ ତ୍ରାସ ଉର ଭାରୀ ॥
ମନ ପଛିତାତି ସୀଯ ମହତାରୀ। ବିଧି ଅବ ସଁଵରୀ ବାତ ବିଗାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି କର ସୁଭାଉ ସୁନି ସୀତା। ଅରଧ ନିମେଷ କଲପ ସମ ବୀତା ॥
ଦୋ. ସଭଯ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଜାନି ଜାନକୀ ଭୀରୁ।
ହୃଦଯଁ ନ ହରଷୁ ବିଷାଦୁ କଛୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀରଘୁବୀରୁ ॥ 270 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ନଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନାଥ ସମ୍ଭୁଧନୁ ଭଞ୍ଜନିହାରା। ହୋଇହି କେଉ ଏକ ଦାସ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଆଯସୁ କାହ କହିଅ କିନ ମୋହୀ। ସୁନି ରିସାଇ ବୋଲେ ମୁନି କୋହୀ ॥
ସେଵକୁ ସୋ ଜୋ କରୈ ସେଵକାଈ। ଅରି କରନୀ କରି କରିଅ ଲରାଈ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ଜେହିଂ ସିଵଧନୁ ତୋରା। ସହସବାହୁ ସମ ସୋ ରିପୁ ମୋରା ॥
ସୋ ବିଲଗାଉ ବିହାଇ ସମାଜା। ନ ତ ମାରେ ଜୈହହିଂ ସବ ରାଜା ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ଲଖନ ମୁସୁକାନେ। ବୋଲେ ପରସୁଧରହି ଅପମାନେ ॥
ବହୁ ଧନୁହୀଂ ତୋରୀଂ ଲରିକାଈଂ। କବହୁଁ ନ ଅସି ରିସ କୀନ୍ହି ଗୋସାଈମ୍ ॥
ଏହି ଧନୁ ପର ମମତା କେହି ହେତୂ। ସୁନି ରିସାଇ କହ ଭୃଗୁକୁଲକେତୂ ॥
ଦୋ. ରେ ନୃପ ବାଲକ କାଲବସ ବୋଲତ ତୋହି ନ ସଁମାର ॥
ଧନୁହୀ ସମ ତିପୁରାରି ଧନୁ ବିଦିତ ସକଲ ସଂସାର ॥ 271 ॥
ଲଖନ କହା ହଁସି ହମରେଂ ଜାନା। ସୁନହୁ ଦେଵ ସବ ଧନୁଷ ସମାନା ॥
କା ଛତି ଲାଭୁ ଜୂନ ଧନୁ ତୌରେଂ। ଦେଖା ରାମ ନଯନ କେ ଭୋରେମ୍ ॥
ଛୁଅତ ଟୂଟ ରଘୁପତିହୁ ନ ଦୋସୂ। ମୁନି ବିନୁ କାଜ କରିଅ କତ ରୋସୂ ।
ବୋଲେ ଚିତି ପରସୁ କୀ ଓରା। ରେ ସଠ ସୁନେହି ସୁଭାଉ ନ ମୋରା ॥
ବାଲକୁ ବୋଲି ବଧୁଁ ନହିଂ ତୋହୀ। କେଵଲ ମୁନି ଜଡ़ ଜାନହି ମୋହୀ ॥
ବାଲ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅତି କୋହୀ। ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଛତ୍ରିଯକୁଲ ଦ୍ରୋହୀ ॥
ଭୁଜବଲ ଭୂମି ଭୂପ ବିନୁ କୀନ୍ହୀ। ବିପୁଲ ବାର ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସହସବାହୁ ଭୁଜ ଛେଦନିହାରା। ପରସୁ ବିଲୋକୁ ମହୀପକୁମାରା ॥
ଦୋ. ମାତୁ ପିତହି ଜନି ସୋଚବସ କରସି ମହୀସକିସୋର।
ଗର୍ଭନ୍ହ କେ ଅର୍ଭକ ଦଲନ ପରସୁ ମୋର ଅତି ଘୋର ॥ 272 ॥
ବିହସି ଲଖନୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଅହୋ ମୁନୀସୁ ମହା ଭଟମାନୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୋହି ଦେଖାଵ କୁଠାରୂ। ଚହତ ଉଡ़ଆଵନ ଫୂଁକି ପହାରୂ ॥
ଇହାଁ କୁମ୍ହଡ़ବତିଯା କୌ ନାହୀଂ। ଜେ ତରଜନୀ ଦେଖି ମରି ଜାହୀମ୍ ॥
ଦେଖି କୁଠାରୁ ସରାସନ ବାନା। ମୈଂ କଛୁ କହା ସହିତ ଅଭିମାନା ॥
ଭୃଗୁସୁତ ସମୁଝି ଜନେଉ ବିଲୋକୀ। ଜୋ କଛୁ କହହୁ ସହୁଁ ରିସ ରୋକୀ ॥
ସୁର ମହିସୁର ହରିଜନ ଅରୁ ଗାଈ। ହମରେଂ କୁଲ ଇନ୍ହ ପର ନ ସୁରାଈ ॥
ବଧେଂ ପାପୁ ଅପକୀରତି ହାରେଂ। ମାରତହୂଁ ପା ପରିଅ ତୁମ୍ହାରେମ୍ ॥
କୋଟି କୁଲିସ ସମ ବଚନୁ ତୁମ୍ହାରା। ବ୍ଯର୍ଥ ଧରହୁ ଧନୁ ବାନ କୁଠାରା ॥
ଦୋ. ଜୋ ବିଲୋକି ଅନୁଚିତ କହେଉଁ ଛମହୁ ମହାମୁନି ଧୀର।
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁବଂସମନି ବୋଲେ ଗିରା ଗଭୀର ॥ 273 ॥
କୌସିକ ସୁନହୁ ମନ୍ଦ ଯହୁ ବାଲକୁ। କୁଟିଲ କାଲବସ ନିଜ କୁଲ ଘାଲକୁ ॥
ଭାନୁ ବଂସ ରାକେସ କଲଙ୍କୂ। ନିପଟ ନିରଙ୍କୁସ ଅବୁଧ ଅସଙ୍କୂ ॥
କାଲ କଵଲୁ ହୋଇହି ଛନ ମାହୀଂ। କହୁଁ ପୁକାରି ଖୋରି ମୋହି ନାହୀମ୍ ॥
ତୁମ୍ହ ହଟକୁ ଜୌଂ ଚହହୁ ଉବାରା। କହି ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ରୋଷୁ ହମାରା ॥
ଲଖନ କହେଉ ମୁନି ସୁଜସ ତୁମ୍ହାରା। ତୁମ୍ହହି ଅଛତ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଅପନେ ମୁଁହ ତୁମ୍ହ ଆପନି କରନୀ। ବାର ଅନେକ ଭାଁତି ବହୁ ବରନୀ ॥
ନହିଂ ସନ୍ତୋଷୁ ତ ପୁନି କଛୁ କହହୂ। ଜନି ରିସ ରୋକି ଦୁସହ ଦୁଖ ସହହୂ ॥
ବୀରବ୍ରତୀ ତୁମ୍ହ ଧୀର ଅଛୋଭା। ଗାରୀ ଦେତ ନ ପାଵହୁ ସୋଭା ॥
ଦୋ. ସୂର ସମର କରନୀ କରହିଂ କହି ନ ଜନାଵହିଂ ଆପୁ।
ବିଦ୍ଯମାନ ରନ ପାଇ ରିପୁ କାଯର କଥହିଂ ପ୍ରତାପୁ ॥ 274 ॥
ତୁମ୍ହ ତୌ କାଲୁ ହାଁକ ଜନୁ ଲାଵା। ବାର ବାର ମୋହି ଲାଗି ବୋଲାଵା ॥
ସୁନତ ଲଖନ କେ ବଚନ କଠୋରା। ପରସୁ ସୁଧାରି ଧରେଉ କର ଘୋରା ॥
ଅବ ଜନି ଦେଇ ଦୋସୁ ମୋହି ଲୋଗୂ। କଟୁବାଦୀ ବାଲକୁ ବଧଜୋଗୂ ॥
ବାଲ ବିଲୋକି ବହୁତ ମୈଂ ବାଁଚା। ଅବ ଯହୁ ମରନିହାର ଭା ସାଁଚା ॥
କୌସିକ କହା ଛମିଅ ଅପରାଧୂ। ବାଲ ଦୋଷ ଗୁନ ଗନହିଂ ନ ସାଧୂ ॥
ଖର କୁଠାର ମୈଂ ଅକରୁନ କୋହୀ। ଆଗେଂ ଅପରାଧୀ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ॥
ଉତର ଦେତ ଛୋଡ़ଉଁ ବିନୁ ମାରେଂ। କେଵଲ କୌସିକ ସୀଲ ତୁମ୍ହାରେମ୍ ॥
ନ ତ ଏହି କାଟି କୁଠାର କଠୋରେଂ। ଗୁରହି ଉରିନ ହୋତେଉଁ ଶ୍ରମ ଥୋରେମ୍ ॥
ଦୋ. ଗାଧିସୂନୁ କହ ହୃଦଯଁ ହଁସି ମୁନିହି ହରିଅରି ସୂଝ।
ଅଯମଯ ଖାଁଡ ନ ଊଖମଯ ଅଜହୁଁ ନ ବୂଝ ଅବୂଝ ॥ 275 ॥
କହେଉ ଲଖନ ମୁନି ସୀଲୁ ତୁମ୍ହାରା। କୋ ନହି ଜାନ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ମାତା ପିତହି ଉରିନ ଭେ ନୀକେଂ। ଗୁର ରିନୁ ରହା ସୋଚୁ ବଡ़ ଜୀକେମ୍ ॥
ସୋ ଜନୁ ହମରେହି ମାଥେ କାଢ़ଆ। ଦିନ ଚଲି ଗେ ବ୍ଯାଜ ବଡ़ ବାଢ़ଆ ॥
ଅବ ଆନିଅ ବ୍ଯଵହରିଆ ବୋଲୀ। ତୁରତ ଦେଉଁ ମୈଂ ଥୈଲୀ ଖୋଲୀ ॥
ସୁନି କଟୁ ବଚନ କୁଠାର ସୁଧାରା। ହାଯ ହାଯ ସବ ସଭା ପୁକାରା ॥
ଭୃଗୁବର ପରସୁ ଦେଖାଵହୁ ମୋହୀ। ବିପ୍ର ବିଚାରି ବଚୁଁ ନୃପଦ୍ରୋହୀ ॥
ମିଲେ ନ କବହୁଁ ସୁଭଟ ରନ ଗାଢ़ଏ। ଦ୍ଵିଜ ଦେଵତା ଘରହି କେ ବାଢ़ଏ ॥
ଅନୁଚିତ କହି ସବ ଲୋଗ ପୁକାରେ। ରଘୁପତି ସଯନହିଂ ଲଖନୁ ନେଵାରେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଉତର ଆହୁତି ସରିସ ଭୃଗୁବର କୋପୁ କୃସାନୁ।
ବଢ़ତ ଦେଖି ଜଲ ସମ ବଚନ ବୋଲେ ରଘୁକୁଲଭାନୁ ॥ 276 ॥
ନାଥ କରହୁ ବାଲକ ପର ଛୋହୂ। ସୂଧ ଦୂଧମୁଖ କରିଅ ନ କୋହୂ ॥
ଜୌଂ ପୈ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ଜାନା। ତୌ କି ବରାବରି କରତ ଅଯାନା ॥
ଜୌଂ ଲରିକା କଛୁ ଅଚଗରି କରହୀଂ। ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମୋଦ ମନ ଭରହୀମ୍ ॥
କରିଅ କୃପା ସିସୁ ସେଵକ ଜାନୀ। ତୁମ୍ହ ସମ ସୀଲ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ରାମ ବଚନ ସୁନି କଛୁକ ଜୁଡ़ଆନେ। କହି କଛୁ ଲଖନୁ ବହୁରି ମୁସକାନେ ॥
ହଁସତ ଦେଖି ନଖ ସିଖ ରିସ ବ୍ଯାପୀ। ରାମ ତୋର ଭ୍ରାତା ବଡ़ ପାପୀ ॥
ଗୌର ସରୀର ସ୍ଯାମ ମନ ମାହୀଂ। କାଲକୂଟମୁଖ ପଯମୁଖ ନାହୀମ୍ ॥
ସହଜ ଟେଢ़ ଅନୁହରି ନ ତୋହୀ। ନୀଚୁ ମୀଚୁ ସମ ଦେଖ ନ ମୌହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଲଖନ କହେଉ ହଁସି ସୁନହୁ ମୁନି କ୍ରୋଧୁ ପାପ କର ମୂଲ।
ଜେହି ବସ ଜନ ଅନୁଚିତ କରହିଂ ଚରହିଂ ବିସ୍ଵ ପ୍ରତିକୂଲ ॥ 277 ॥
ମୈଂ ତୁମ୍ହାର ଅନୁଚର ମୁନିରାଯା। ପରିହରି କୋପୁ କରିଅ ଅବ ଦାଯା ॥
ଟୂଟ ଚାପ ନହିଂ ଜୁରହି ରିସାନେ। ବୈଠିଅ ହୋଇହିଂ ପାଯ ପିରାନେ ॥
ଜୌ ଅତି ପ୍ରିଯ ତୌ କରିଅ ଉପାଈ। ଜୋରିଅ କୌ ବଡ़ ଗୁନୀ ବୋଲାଈ ॥
ବୋଲତ ଲଖନହିଂ ଜନକୁ ଡେରାହୀଂ। ମଷ୍ଟ କରହୁ ଅନୁଚିତ ଭଲ ନାହୀମ୍ ॥
ଥର ଥର କାପହିଂ ପୁର ନର ନାରୀ। ଛୋଟ କୁମାର ଖୋଟ ବଡ़ ଭାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ସୁନି ସୁନି ନିରଭଯ ବାନୀ। ରିସ ତନ ଜରି ହୋଇ ବଲ ହାନୀ ॥
ବୋଲେ ରାମହି ଦେଇ ନିହୋରା। ବଚୁଁ ବିଚାରି ବନ୍ଧୁ ଲଘୁ ତୋରା ॥
ମନୁ ମଲୀନ ତନୁ ସୁନ୍ଦର କୈସେଂ। ବିଷ ରସ ଭରା କନକ ଘଟୁ ଜୈସୈମ୍ ॥
ଦୋ. ସୁନି ଲଛିମନ ବିହସେ ବହୁରି ନଯନ ତରେରେ ରାମ।
ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ସକୁଚି ପରିହରି ବାନୀ ବାମ ॥ 278 ॥
ଅତି ବିନୀତ ମୃଦୁ ସୀତଲ ବାନୀ। ବୋଲେ ରାମୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ସୁନହୁ ନାଥ ତୁମ୍ହ ସହଜ ସୁଜାନା। ବାଲକ ବଚନୁ କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ବରରୈ ବାଲକ ଏକୁ ସୁଭ୍AU। ଇନ୍ହହି ନ ସନ୍ତ ବିଦୂଷହିଂ କ୍AU ॥
ତେହିଂ ନାହୀଂ କଛୁ କାଜ ବିଗାରା। ଅପରାଧୀ ମେଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାରା ॥
କୃପା କୋପୁ ବଧୁ ବଁଧବ ଗୋସାଈଂ। ମୋ ପର କରିଅ ଦାସ କୀ ନାଈ ॥
କହିଅ ବେଗି ଜେହି ବିଧି ରିସ ଜାଈ। ମୁନିନାଯକ ସୋଇ କରୌଂ ଉପାଈ ॥
କହ ମୁନି ରାମ ଜାଇ ରିସ କୈସେଂ। ଅଜହୁଁ ଅନୁଜ ତଵ ଚିତଵ ଅନୈସେମ୍ ॥
ଏହି କେ କଣ୍ଠ କୁଠାରୁ ନ ଦୀନ୍ହା। ତୌ ମୈଂ କାହ କୋପୁ କରି କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ଅଵନିପ ରଵନି ସୁନି କୁଠାର ଗତି ଘୋର।
ପରସୁ ଅଛତ ଦେଖୁଁ ଜିଅତ ବୈରୀ ଭୂପକିସୋର ॥ 279 ॥
ବହି ନ ହାଥୁ ଦହି ରିସ ଛାତୀ। ଭା କୁଠାରୁ କୁଣ୍ଠିତ ନୃପଘାତୀ ॥
ଭଯୁ ବାମ ବିଧି ଫିରେଉ ସୁଭ୍AU। ମୋରେ ହୃଦଯଁ କୃପା କସି କ୍AU ॥
ଆଜୁ ଦଯା ଦୁଖୁ ଦୁସହ ସହାଵା। ସୁନି ସୌମିତ୍ର ବିହସି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବାଉ କୃପା ମୂରତି ଅନୁକୂଲା। ବୋଲତ ବଚନ ଝରତ ଜନୁ ଫୂଲା ॥
ଜୌଂ ପୈ କୃପାଁ ଜରିହିଂ ମୁନି ଗାତା। କ୍ରୋଧ ଭେଁ ତନୁ ରାଖ ବିଧାତା ॥
ଦେଖୁ ଜନକ ହଠି ବାଲକ ଏହୂ। କୀନ୍ହ ଚହତ ଜଡ़ ଜମପୁର ଗେହୂ ॥
ବେଗି କରହୁ କିନ ଆଁଖିନ୍ହ ଓଟା। ଦେଖତ ଛୋଟ ଖୋଟ ନୃପ ଢୋଟା ॥
ବିହସେ ଲଖନୁ କହା ମନ ମାହୀଂ। ମୂଦେଂ ଆଁଖି କତହୁଁ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ପରସୁରାମୁ ତବ ରାମ ପ୍ରତି ବୋଲେ ଉର ଅତି କ୍ରୋଧୁ।
ସମ୍ଭୁ ସରାସନୁ ତୋରି ସଠ କରସି ହମାର ପ୍ରବୋଧୁ ॥ 280 ॥
ବନ୍ଧୁ କହି କଟୁ ସମ୍ମତ ତୋରେଂ। ତୂ ଛଲ ବିନଯ କରସି କର ଜୋରେମ୍ ॥
କରୁ ପରିତୋଷୁ ମୋର ସଙ୍ଗ୍ରାମା। ନାହିଂ ତ ଛାଡ़ କହାଉବ ରାମା ॥
ଛଲୁ ତଜି କରହି ସମରୁ ସିଵଦ୍ରୋହୀ। ବନ୍ଧୁ ସହିତ ନ ତ ମାରୁଁ ତୋହୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ବକହିଂ କୁଠାର ଉଠାଏଁ। ମନ ମୁସକାହିଂ ରାମୁ ସିର ନାଏଁ ॥
ଗୁନହ ଲଖନ କର ହମ ପର ରୋଷୂ। କତହୁଁ ସୁଧାଇହୁ ତେ ବଡ़ ଦୋଷୂ ॥
ଟେଢ़ ଜାନି ସବ ବନ୍ଦି କାହୂ। ବକ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମହି ଗ୍ରସି ନ ରାହୂ ॥
ରାମ କହେଉ ରିସ ତଜିଅ ମୁନୀସା। କର କୁଠାରୁ ଆଗେଂ ଯହ ସୀସା ॥
ଜେଂହିଂ ରିସ ଜାଇ କରିଅ ସୋଇ ସ୍ଵାମୀ। ମୋହି ଜାନି ଆପନ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ସେଵକହି ସମରୁ କସ ତଜହୁ ବିପ୍ରବର ରୋସୁ।
ବେଷୁ ବିଲୋକେଂ କହେସି କଛୁ ବାଲକହୂ ନହିଂ ଦୋସୁ ॥ 281 ॥
ଦେଖି କୁଠାର ବାନ ଧନୁ ଧାରୀ। ଭୈ ଲରିକହି ରିସ ବୀରୁ ବିଚାରୀ ॥
ନାମୁ ଜାନ ପୈ ତୁମ୍ହହି ନ ଚୀନ୍ହା। ବଂସ ସୁଭାଯଁ ଉତରୁ ତେଂହିଂ ଦୀନ୍ହା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ଔତେହୁ ମୁନି କୀ ନାଈଂ। ପଦ ରଜ ସିର ସିସୁ ଧରତ ଗୋସାଈମ୍ ॥
ଛମହୁ ଚୂକ ଅନଜାନତ କେରୀ। ଚହିଅ ବିପ୍ର ଉର କୃପା ଘନେରୀ ॥
ହମହି ତୁମ୍ହହି ସରିବରି କସି ନାଥା ॥ କହହୁ ନ କହାଁ ଚରନ କହଁ ମାଥା ॥
ରାମ ମାତ୍ର ଲଘୁ ନାମ ହମାରା। ପରସୁ ସହିତ ବଡ़ ନାମ ତୋହାରା ॥
ଦେଵ ଏକୁ ଗୁନୁ ଧନୁଷ ହମାରେଂ। ନଵ ଗୁନ ପରମ ପୁନୀତ ତୁମ୍ହାରେମ୍ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ହମ ତୁମ୍ହ ସନ ହାରେ। ଛମହୁ ବିପ୍ର ଅପରାଧ ହମାରେ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର ମୁନି ବିପ୍ରବର କହା ରାମ ସନ ରାମ।
ବୋଲେ ଭୃଗୁପତି ସରୁଷ ହସି ତହୂଁ ବନ୍ଧୁ ସମ ବାମ ॥ 282 ॥
ନିପଟହିଂ ଦ୍ଵିଜ କରି ଜାନହି ମୋହୀ। ମୈଂ ଜସ ବିପ୍ର ସୁନାଵୁଁ ତୋହୀ ॥
ଚାପ ସ୍ତ୍ରୁଵା ସର ଆହୁତି ଜାନୂ। କୋପ ମୋର ଅତି ଘୋର କୃସାନୁ ॥
ସମିଧି ସେନ ଚତୁରଙ୍ଗ ସୁହାଈ। ମହା ମହୀପ ଭେ ପସୁ ଆଈ ॥
ମୈ ଏହି ପରସୁ କାଟି ବଲି ଦୀନ୍ହେ। ସମର ଜଗ୍ଯ ଜପ କୋଟିନ୍ହ କୀନ୍ହେ ॥
ମୋର ପ୍ରଭାଉ ବିଦିତ ନହିଂ ତୋରେଂ। ବୋଲସି ନିଦରି ବିପ୍ର କେ ଭୋରେମ୍ ॥
ଭଞ୍ଜେଉ ଚାପୁ ଦାପୁ ବଡ़ ବାଢ़ଆ। ଅହମିତି ମନହୁଁ ଜୀତି ଜଗୁ ଠାଢ़ଆ ॥
ରାମ କହା ମୁନି କହହୁ ବିଚାରୀ। ରିସ ଅତି ବଡ़ଇ ଲଘୁ ଚୂକ ହମାରୀ ॥
ଛୁଅତହିଂ ଟୂଟ ପିନାକ ପୁରାନା। ମୈଂ କହି ହେତୁ କରୌଂ ଅଭିମାନା ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ହମ ନିଦରହିଂ ବିପ୍ର ବଦି ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ଭୃଗୁନାଥ।
ତୌ ଅସ କୋ ଜଗ ସୁଭଟୁ ଜେହି ଭଯ ବସ ନାଵହିଂ ମାଥ ॥ 283 ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଭୂପତି ଭଟ ନାନା। ସମବଲ ଅଧିକ ହୌ ବଲଵାନା ॥
ଜୌଂ ରନ ହମହି ପଚାରୈ କୋଊ। ଲରହିଂ ସୁଖେନ କାଲୁ କିନ ହୋଊ ॥
ଛତ୍ରିଯ ତନୁ ଧରି ସମର ସକାନା। କୁଲ କଲଙ୍କୁ ତେହିଂ ପାଵଁର ଆନା ॥
କହୁଁ ସୁଭାଉ ନ କୁଲହି ପ୍ରସଂସୀ। କାଲହୁ ଡରହିଂ ନ ରନ ରଘୁବଂସୀ ॥
ବିପ୍ରବଂସ କୈ ଅସି ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅଭଯ ହୋଇ ଜୋ ତୁମ୍ହହି ଡେରାଈ ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ़ ବଚନ ରଘୁପତି କେ। ଉଘରେ ପଟଲ ପରସୁଧର ମତି କେ ॥
ରାମ ରମାପତି କର ଧନୁ ଲେହୂ। ଖୈଞ୍ଚହୁ ମିଟୈ ମୋର ସନ୍ଦେହୂ ॥
ଦେତ ଚାପୁ ଆପୁହିଂ ଚଲି ଗଯୂ। ପରସୁରାମ ମନ ବିସମଯ ଭଯୂ ॥
ଦୋ. ଜାନା ରାମ ପ୍ରଭାଉ ତବ ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ଜୋରି ପାନି ବୋଲେ ବଚନ ହ୍ଦଯଁ ନ ପ୍ରେମୁ ଅମାତ ॥ 284 ॥
ଜଯ ରଘୁବଂସ ବନଜ ବନ ଭାନୂ। ଗହନ ଦନୁଜ କୁଲ ଦହନ କୃସାନୁ ॥
ଜଯ ସୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ହିତକାରୀ। ଜଯ ମଦ ମୋହ କୋହ ଭ୍ରମ ହାରୀ ॥
ବିନଯ ସୀଲ କରୁନା ଗୁନ ସାଗର। ଜଯତି ବଚନ ରଚନା ଅତି ନାଗର ॥
ସେଵକ ସୁଖଦ ସୁଭଗ ସବ ଅଙ୍ଗା। ଜଯ ସରୀର ଛବି କୋଟି ଅନଙ୍ଗା ॥
କରୌଂ କାହ ମୁଖ ଏକ ପ୍ରସଂସା। ଜଯ ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
ଅନୁଚିତ ବହୁତ କହେଉଁ ଅଗ୍ଯାତା। ଛମହୁ ଛମାମନ୍ଦିର ଦୌ ଭ୍ରାତା ॥
କହି ଜଯ ଜଯ ଜଯ ରଘୁକୁଲକେତୂ। ଭୃଗୁପତି ଗେ ବନହି ତପ ହେତୂ ॥
ଅପଭଯଁ କୁଟିଲ ମହୀପ ଡେରାନେ। ଜହଁ ତହଁ କାଯର ଗଵଁହିଂ ପରାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀଂ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ପ୍ରଭୁ ପର ବରଷହିଂ ଫୂଲ।
ହରଷେ ପୁର ନର ନାରି ସବ ମିଟୀ ମୋହମଯ ସୂଲ ॥ 285 ॥
ଅତି ଗହଗହେ ବାଜନେ ବାଜେ। ସବହିଂ ମନୋହର ମଙ୍ଗଲ ସାଜେ ॥
ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ସୁମୁଖ ସୁନଯନୀଂ। କରହିଂ ଗାନ କଲ କୋକିଲବଯନୀ ॥
ସୁଖୁ ବିଦେହ କର ବରନି ନ ଜାଈ। ଜନ୍ମଦରିଦ୍ର ମନହୁଁ ନିଧି ପାଈ ॥
ଗତ ତ୍ରାସ ଭି ସୀଯ ସୁଖାରୀ। ଜନୁ ବିଧୁ ଉଦଯଁ ଚକୋରକୁମାରୀ ॥
ଜନକ କୀନ୍ହ କୌସିକହି ପ୍ରନାମା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ଧନୁ ଭଞ୍ଜେଉ ରାମା ॥
ମୋହି କୃତକୃତ୍ଯ କୀନ୍ହ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ଅବ ଜୋ ଉଚିତ ସୋ କହିଅ ଗୋସାଈ ॥
କହ ମୁନି ସୁନୁ ନରନାଥ ପ୍ରବୀନା। ରହା ବିବାହୁ ଚାପ ଆଧୀନା ॥
ଟୂଟତହୀଂ ଧନୁ ଭଯୁ ବିବାହୂ। ସୁର ନର ନାଗ ବିଦିତ ସବ କାହୁ ॥
ଦୋ. ତଦପି ଜାଇ ତୁମ୍ହ କରହୁ ଅବ ଜଥା ବଂସ ବ୍ଯଵହାରୁ।
ବୂଝି ବିପ୍ର କୁଲବୃଦ୍ଧ ଗୁର ବେଦ ବିଦିତ ଆଚାରୁ ॥ 286 ॥
ଦୂତ ଅଵଧପୁର ପଠଵହୁ ଜାଈ। ଆନହିଂ ନୃପ ଦସରଥହି ବୋଲାଈ ॥
ମୁଦିତ ରାଉ କହି ଭଲେହିଂ କୃପାଲା। ପଠେ ଦୂତ ବୋଲି ତେହି କାଲା ॥
ବହୁରି ମହାଜନ ସକଲ ବୋଲାଏ। ଆଇ ସବନ୍ହି ସାଦର ସିର ନାଏ ॥
ହାଟ ବାଟ ମନ୍ଦିର ସୁରବାସା। ନଗରୁ ସଁଵାରହୁ ଚାରିହୁଁ ପାସା ॥
ହରଷି ଚଲେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଆଏ। ପୁନି ପରିଚାରକ ବୋଲି ପଠାଏ ॥
ରଚହୁ ବିଚିତ୍ର ବିତାନ ବନାଈ। ସିର ଧରି ବଚନ ଚଲେ ସଚୁ ପାଈ ॥
ପଠେ ବୋଲି ଗୁନୀ ତିନ୍ହ ନାନା। ଜେ ବିତାନ ବିଧି କୁସଲ ସୁଜାନା ॥
ବିଧିହି ବନ୍ଦି ତିନ୍ହ କୀନ୍ହ ଅରମ୍ଭା। ବିରଚେ କନକ କଦଲି କେ ଖମ୍ଭା ॥
ଦୋ. ହରିତ ମନିନ୍ହ କେ ପତ୍ର ଫଲ ପଦୁମରାଗ କେ ଫୂଲ।
ରଚନା ଦେଖି ବିଚିତ୍ର ଅତି ମନୁ ବିରଞ୍ଚି କର ଭୂଲ ॥ 287 ॥
ବେନି ହରିତ ମନିମଯ ସବ କୀନ୍ହେ। ସରଲ ସପରବ ପରହିଂ ନହିଂ ଚୀନ୍ହେ ॥
କନକ କଲିତ ଅହିବେଲ ବନାଈ। ଲଖି ନହି ପରି ସପରନ ସୁହାଈ ॥
ତେହି କେ ରଚି ପଚି ବନ୍ଧ ବନାଏ। ବିଚ ବିଚ ମୁକତା ଦାମ ସୁହାଏ ॥
ମାନିକ ମରକତ କୁଲିସ ପିରୋଜା। ଚୀରି କୋରି ପଚି ରଚେ ସରୋଜା ॥
କିଏ ଭୃଙ୍ଗ ବହୁରଙ୍ଗ ବିହଙ୍ଗା। ଗୁଞ୍ଜହିଂ କୂଜହିଂ ପଵନ ପ୍ରସଙ୍ଗା ॥
ସୁର ପ୍ରତିମା ଖମ୍ଭନ ଗଢ़ଈ କାଢ़ଈ। ମଙ୍ଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଲିଏଁ ସବ ଠାଢ़ଈ ॥
ଚୌଙ୍କେଂ ଭାଁତି ଅନେକ ପୁରାଈଂ। ସିନ୍ଧୁର ମନିମଯ ସହଜ ସୁହାଈ ॥
ଦୋ. ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ସୁଭଗ ସୁଠି କିଏ ନୀଲମନି କୋରି ॥
ହେମ ବୌର ମରକତ ଘଵରି ଲସତ ପାଟମଯ ଡୋରି ॥ 288 ॥
ରଚେ ରୁଚିର ବର ବନ୍ଦନିବାରେ। ମନହୁଁ ମନୋଭଵଁ ଫନ୍ଦ ସଁଵାରେ ॥
ମଙ୍ଗଲ କଲସ ଅନେକ ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚମର ସୁହାଏ ॥
ଦୀପ ମନୋହର ମନିମଯ ନାନା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିଚିତ୍ର ବିତାନା ॥
ଜେହିଂ ମଣ୍ଡପ ଦୁଲହିନି ବୈଦେହୀ। ସୋ ବରନୈ ଅସି ମତି କବି କେହୀ ॥
ଦୂଲହୁ ରାମୁ ରୂପ ଗୁନ ସାଗର। ସୋ ବିତାନୁ ତିହୁଁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜନକ ଭଵନ କୈ ସୌଭା ଜୈସୀ। ଗୃହ ଗୃହ ପ୍ରତି ପୁର ଦେଖିଅ ତୈସୀ ॥
ଜେହିଂ ତେରହୁତି ତେହି ସମଯ ନିହାରୀ। ତେହି ଲଘୁ ଲଗହିଂ ଭୁଵନ ଦସ ଚାରୀ ॥
ଜୋ ସମ୍ପଦା ନୀଚ ଗୃହ ସୋହା। ସୋ ବିଲୋକି ସୁରନାଯକ ମୋହା ॥
ଦୋ. ବସି ନଗର ଜେହି ଲଚ୍ଛ କରି କପଟ ନାରି ବର ବେଷୁ ॥
ତେହି ପୁର କୈ ସୋଭା କହତ ସକୁଚହିଂ ସାରଦ ସେଷୁ ॥ 289 ॥
ପହୁଁଚେ ଦୂତ ରାମ ପୁର ପାଵନ। ହରଷେ ନଗର ବିଲୋକି ସୁହାଵନ ॥
ଭୂପ ଦ୍ଵାର ତିନ୍ହ ଖବରି ଜନାଈ। ଦସରଥ ନୃପ ସୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ତିନ୍ହ ପାତୀ ଦୀନ୍ହୀ। ମୁଦିତ ମହୀପ ଆପୁ ଉଠି ଲୀନ୍ହୀ ॥
ବାରି ବିଲୋଚନ ବାଚତ ପାଁତୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଆଈ ଭରି ଛାତୀ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଉର କର ବର ଚୀଠୀ। ରହି ଗେ କହତ ନ ଖାଟୀ ମୀଠୀ ॥
ପୁନି ଧରି ଧୀର ପତ୍ରିକା ବାଁଚୀ। ହରଷୀ ସଭା ବାତ ସୁନି ସାଁଚୀ ॥
ଖେଲତ ରହେ ତହାଁ ସୁଧି ପାଈ। ଆଏ ଭରତୁ ସହିତ ହିତ ଭାଈ ॥
ପୂଛତ ଅତି ସନେହଁ ସକୁଚାଈ। ତାତ କହାଁ ତେଂ ପାତୀ ଆଈ ॥
ଦୋ. କୁସଲ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ବନ୍ଧୁ ଦୌ ଅହହିଂ କହହୁ କେହିଂ ଦେସ।
ସୁନି ସନେହ ସାନେ ବଚନ ବାଚୀ ବହୁରି ନରେସ ॥ 290 ॥
ସୁନି ପାତୀ ପୁଲକେ ଦୌ ଭ୍ରାତା। ଅଧିକ ସନେହୁ ସମାତ ନ ଗାତା ॥
ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ଭରତ କୈ ଦେଖୀ। ସକଲ ସଭାଁ ସୁଖୁ ଲହେଉ ବିସେଷୀ ॥
ତବ ନୃପ ଦୂତ ନିକଟ ବୈଠାରେ। ମଧୁର ମନୋହର ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ଭୈଯା କହହୁ କୁସଲ ଦୌ ବାରେ। ତୁମ୍ହ ନୀକେଂ ନିଜ ନଯନ ନିହାରେ ॥
ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ଧରେଂ ଧନୁ ଭାଥା। ବଯ କିସୋର କୌସିକ ମୁନି ସାଥା ॥
ପହିଚାନହୁ ତୁମ୍ହ କହହୁ ସୁଭ୍AU। ପ୍ରେମ ବିବସ ପୁନି ପୁନି କହ ର୍AU ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ମୁନି ଗେ ଲଵାଈ। ତବ ତେଂ ଆଜୁ ସାଁଚି ସୁଧି ପାଈ ॥
କହହୁ ବିଦେହ କଵନ ବିଧି ଜାନେ। ସୁନି ପ୍ରିଯ ବଚନ ଦୂତ ମୁସକାନେ ॥
ଦୋ. ସୁନହୁ ମହୀପତି ମୁକୁଟ ମନି ତୁମ୍ହ ସମ ଧନ୍ଯ ନ କୌ।
ରାମୁ ଲଖନୁ ଜିନ୍ହ କେ ତନଯ ବିସ୍ଵ ବିଭୂଷନ ଦୌ ॥ 291 ॥
ପୂଛନ ଜୋଗୁ ନ ତନଯ ତୁମ୍ହାରେ। ପୁରୁଷସିଙ୍ଘ ତିହୁ ପୁର ଉଜିଆରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଜସ ପ୍ରତାପ କେଂ ଆଗେ। ସସି ମଲୀନ ରବି ସୀତଲ ଲାଗେ ॥
ତିନ୍ହ କହଁ କହିଅ ନାଥ କିମି ଚୀନ୍ହେ। ଦେଖିଅ ରବି କି ଦୀପ କର ଲୀନ୍ହେ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯମ୍ବର ଭୂପ ଅନେକା। ସମିଟେ ସୁଭଟ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ସମ୍ଭୁ ସରାସନୁ କାହୁଁ ନ ଟାରା। ହାରେ ସକଲ ବୀର ବରିଆରା ॥
ତୀନି ଲୋକ ମହଁ ଜେ ଭଟମାନୀ। ସଭ କୈ ସକତି ସମ୍ଭୁ ଧନୁ ଭାନୀ ॥
ସକି ଉଠାଇ ସରାସୁର ମେରୂ। ସୌ ହିଯଁ ହାରି ଗଯୁ କରି ଫେରୂ ॥
ଜେହି କୌତୁକ ସିଵସୈଲୁ ଉଠାଵା। ସୌ ତେହି ସଭାଁ ପରାଭୁ ପାଵା ॥
ଦୋ. ତହାଁ ରାମ ରଘୁବଂସ ମନି ସୁନିଅ ମହା ମହିପାଲ।
ଭଞ୍ଜେଉ ଚାପ ପ୍ରଯାସ ବିନୁ ଜିମି ଗଜ ପଙ୍କଜ ନାଲ ॥ 292 ॥
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁନାଯକୁ ଆଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ତିନ୍ହ ଆଁଖି ଦେଖାଏ ॥
ଦେଖି ରାମ ବଲୁ ନିଜ ଧନୁ ଦୀନ୍ହା। କରି ବହୁ ବିନଯ ଗଵନୁ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ରାଜନ ରାମୁ ଅତୁଲବଲ ଜୈସେଂ। ତେଜ ନିଧାନ ଲଖନୁ ପୁନି ତୈସେମ୍ ॥
କମ୍ପହି ଭୂପ ବିଲୋକତ ଜାକେଂ। ଜିମି ଗଜ ହରି କିସୋର କେ ତାକେମ୍ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ତଵ ବାଲକ ଦୋଊ। ଅବ ନ ଆଁଖି ତର ଆଵତ କୋଊ ॥
ଦୂତ ବଚନ ରଚନା ପ୍ରିଯ ଲାଗୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରତାପ ବୀର ରସ ପାଗୀ ॥
ସଭା ସମେତ ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ଦୂତନ୍ହ ଦେନ ନିଛାଵରି ଲାଗେ ॥
କହି ଅନୀତି ତେ ମୂଦହିଂ କାନା। ଧରମୁ ବିଚାରି ସବହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ଦୋ. ତବ ଉଠି ଭୂପ ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ଦୀନ୍ହି ପତ୍ରିକା ଜାଇ।
କଥା ସୁନାଈ ଗୁରହି ସବ ସାଦର ଦୂତ ବୋଲାଇ ॥ 293 ॥
ସୁନି ବୋଲେ ଗୁର ଅତି ସୁଖୁ ପାଈ। ପୁନ୍ଯ ପୁରୁଷ କହୁଁ ମହି ସୁଖ ଛାଈ ॥
ଜିମି ସରିତା ସାଗର ମହୁଁ ଜାହୀଂ। ଜଦ୍ଯପି ତାହି କାମନା ନାହୀମ୍ ॥
ତିମି ସୁଖ ସମ୍ପତି ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ଧରମସୀଲ ପହିଂ ଜାହିଂ ସୁଭାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ଗୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସେବୀ। ତସି ପୁନୀତ କୌସଲ୍ଯା ଦେବୀ ॥
ସୁକୃତୀ ତୁମ୍ହ ସମାନ ଜଗ ମାହୀଂ। ଭଯୁ ନ ହୈ କୌ ହୋନେଉ ନାହୀମ୍ ॥
ତୁମ୍ହ ତେ ଅଧିକ ପୁନ୍ଯ ବଡ़ କାକେଂ। ରାଜନ ରାମ ସରିସ ସୁତ ଜାକେମ୍ ॥
ବୀର ବିନୀତ ଧରମ ବ୍ରତ ଧାରୀ। ଗୁନ ସାଗର ବର ବାଲକ ଚାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା। ସଜହୁ ବରାତ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ଚଲହୁ ବେଗି ସୁନି ଗୁର ବଚନ ଭଲେହିଂ ନାଥ ସିରୁ ନାଇ।
ଭୂପତି ଗଵନେ ଭଵନ ତବ ଦୂତନ୍ହ ବାସୁ ଦେଵାଇ ॥ 294 ॥
ରାଜା ସବୁ ରନିଵାସ ବୋଲାଈ। ଜନକ ପତ୍ରିକା ବାଚି ସୁନାଈ ॥
ସୁନି ସନ୍ଦେସୁ ସକଲ ହରଷାନୀଂ। ଅପର କଥା ସବ ଭୂପ ବଖାନୀମ୍ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ମନହୁଁ ସିଖିନି ସୁନି ବାରିଦ ବନୀ ॥
ମୁଦିତ ଅସୀସ ଦେହିଂ ଗୁରୁ ନାରୀଂ। ଅତି ଆନନ୍ଦ ମଗନ ମହତାରୀମ୍ ॥
ଲେହିଂ ପରସ୍ପର ଅତି ପ୍ରିଯ ପାତୀ। ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ ଜୁଡ़ଆଵହିଂ ଛାତୀ ॥
ରାମ ଲଖନ କୈ କୀରତି କରନୀ। ବାରହିଂ ବାର ଭୂପବର ବରନୀ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦୁ କହି ଦ୍ଵାର ସିଧାଏ। ରାନିନ୍ହ ତବ ମହିଦେଵ ବୋଲାଏ ॥
ଦିଏ ଦାନ ଆନନ୍ଦ ସମେତା। ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଆସିଷ ଦେତା ॥
ସୋ. ଜାଚକ ଲିଏ ହଁକାରି ଦୀନ୍ହି ନିଛାଵରି କୋଟି ବିଧି।
ଚିରୁ ଜୀଵହୁଁ ସୁତ ଚାରି ଚକ୍ରବର୍ତି ଦସରତ୍ଥ କେ ॥ 295 ॥
କହତ ଚଲେ ପହିରେଂ ପଟ ନାନା। ହରଷି ହନେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ସମାଚାର ସବ ଲୋଗନ୍ହ ପାଏ। ଲାଗେ ଘର ଘର ହୋନେ ବଧାଏ ॥
ଭୁଵନ ଚାରି ଦସ ଭରା ଉଛାହୂ। ଜନକସୁତା ରଘୁବୀର ବିଆହୂ ॥
ସୁନି ସୁଭ କଥା ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ। ମଗ ଗୃହ ଗଲୀଂ ସଁଵାରନ ଲାଗେ ॥
ଜଦ୍ଯପି ଅଵଧ ସଦୈଵ ସୁହାଵନି। ରାମ ପୁରୀ ମଙ୍ଗଲମଯ ପାଵନି ॥
ତଦପି ପ୍ରୀତି କୈ ପ୍ରୀତି ସୁହାଈ। ମଙ୍ଗଲ ରଚନା ରଚୀ ବନାଈ ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚାମର ଚାରୁ। ଛାଵା ପରମ ବିଚିତ୍ର ବଜାରୂ ॥
କନକ କଲସ ତୋରନ ମନି ଜାଲା। ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ଅଚ୍ଛତ ମାଲା ॥
ଦୋ. ମଙ୍ଗଲମଯ ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଲୋଗନ୍ହ ରଚେ ବନାଇ।
ବୀଥୀଂ ସୀଚୀଂ ଚତୁରସମ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଇ ॥ 296 ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ଭାମିନି। ସଜି ନଵ ସପ୍ତ ସକଲ ଦୁତି ଦାମିନି ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ମୃଗ ସାଵକ ଲୋଚନି। ନିଜ ସରୁପ ରତି ମାନୁ ବିମୋଚନି ॥
ଗାଵହିଂ ମଙ୍ଗଲ ମଞ୍ଜୁଲ ବାନୀଂ। ସୁନିକଲ ରଵ କଲକଣ୍ଠି ଲଜାନୀମ୍ ॥
ଭୂପ ଭଵନ କିମି ଜାଇ ବଖାନା। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନ ରଚେଉ ବିତାନା ॥
ମଙ୍ଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ମନୋହର ନାନା। ରାଜତ ବାଜତ ବିପୁଲ ନିସାନା ॥
କତହୁଁ ବିରିଦ ବନ୍ଦୀ ଉଚ୍ଚରହୀଂ। କତହୁଁ ବେଦ ଧୁନି ଭୂସୁର କରହୀମ୍ ॥
ଗାଵହିଂ ସୁନ୍ଦରି ମଙ୍ଗଲ ଗୀତା। ଲୈ ଲୈ ନାମୁ ରାମୁ ଅରୁ ସୀତା ॥
ବହୁତ ଉଛାହୁ ଭଵନୁ ଅତି ଥୋରା। ମାନହୁଁ ଉମଗି ଚଲା ଚହୁ ଓରା ॥
ଦୋ. ସୋଭା ଦସରଥ ଭଵନ କି କୋ କବି ବରନୈ ପାର।
ଜହାଁ ସକଲ ସୁର ସୀସ ମନି ରାମ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାର ॥ 297 ॥
ଭୂପ ଭରତ ପୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ। ହଯ ଗଯ ସ୍ଯନ୍ଦନ ସାଜହୁ ଜାଈ ॥
ଚଲହୁ ବେଗି ରଘୁବୀର ବରାତା। ସୁନତ ପୁଲକ ପୂରେ ଦୌ ଭ୍ରାତା ॥
ଭରତ ସକଲ ସାହନୀ ବୋଲାଏ। ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ ମୁଦିତ ଉଠି ଧାଏ ॥
ରଚି ରୁଚି ଜୀନ ତୁରଗ ତିନ୍ହ ସାଜେ। ବରନ ବରନ ବର ବାଜି ବିରାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସକଲ ସୁଠି ଚଞ୍ଚଲ କରନୀ। ଅଯ ଇଵ ଜରତ ଧରତ ପଗ ଧରନୀ ॥
ନାନା ଜାତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ। ନିଦରି ପଵନୁ ଜନୁ ଚହତ ଉଡ़ଆନେ ॥
ତିନ୍ହ ସବ ଛଯଲ ଭେ ଅସଵାରା। ଭରତ ସରିସ ବଯ ରାଜକୁମାରା ॥
ସବ ସୁନ୍ଦର ସବ ଭୂଷନଧାରୀ। କର ସର ଚାପ ତୂନ କଟି ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ଛରେ ଛବୀଲେ ଛଯଲ ସବ ସୂର ସୁଜାନ ନବୀନ।
ଜୁଗ ପଦଚର ଅସଵାର ପ୍ରତି ଜେ ଅସିକଲା ପ୍ରବୀନ ॥ 298 ॥
ବାଁଧେ ବିରଦ ବୀର ରନ ଗାଢ़ଏ। ନିକସି ଭେ ପୁର ବାହେର ଠାଢ़ଏ ॥
ଫେରହିଂ ଚତୁର ତୁରଗ ଗତି ନାନା। ହରଷହିଂ ସୁନି ସୁନି ପଵନ ନିସାନା ॥
ରଥ ସାରଥିନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ମନି ଭୂଷନ ଲାଏ ॥
ଚଵଁର ଚାରୁ କିଙ୍କିନ ଧୁନି କରହୀ। ଭାନୁ ଜାନ ସୋଭା ଅପହରହୀମ୍ ॥
ସାଵଁକରନ ଅଗନିତ ହଯ ହୋତେ। ତେ ତିନ୍ହ ରଥନ୍ହ ସାରଥିନ୍ହ ଜୋତେ ॥
ସୁନ୍ଦର ସକଲ ଅଲଙ୍କୃତ ସୋହେ। ଜିନ୍ହହି ବିଲୋକତ ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
ଜେ ଜଲ ଚଲହିଂ ଥଲହି କୀ ନାଈ। ଟାପ ନ ବୂଡ़ ବେଗ ଅଧିକାଈ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ସସ୍ତ୍ର ସବୁ ସାଜୁ ବନାଈ। ରଥୀ ସାରଥିନ୍ହ ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ଚଢ़ଇ ଚଢ़ଇ ରଥ ବାହେର ନଗର ଲାଗୀ ଜୁରନ ବରାତ।
ହୋତ ସଗୁନ ସୁନ୍ଦର ସବହି ଜୋ ଜେହି କାରଜ ଜାତ ॥ 299 ॥
କଲିତ କରିବରନ୍ହି ପରୀଂ ଅଁବାରୀଂ। କହି ନ ଜାହିଂ ଜେହି ଭାଁତି ସଁଵାରୀମ୍ ॥
ଚଲେ ମତ୍ତଗଜ ଘଣ୍ଟ ବିରାଜୀ। ମନହୁଁ ସୁଭଗ ସାଵନ ଘନ ରାଜୀ ॥
ବାହନ ଅପର ଅନେକ ବିଧାନା। ସିବିକା ସୁଭଗ ସୁଖାସନ ଜାନା ॥
ତିନ୍ହ ଚଢ़ଇ ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଵୃନ୍ଦା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ଛନ୍ଦା ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବନ୍ଦି ଗୁନଗାଯକ। ଚଲେ ଜାନ ଚଢ़ଇ ଜୋ ଜେହି ଲାଯକ ॥
ବେସର ଊଁଟ ବୃଷଭ ବହୁ ଜାତୀ। ଚଲେ ବସ୍ତୁ ଭରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
କୋଟିନ୍ହ କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା। ବିବିଧ ବସ୍ତୁ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଚଲେ ସକଲ ସେଵକ ସମୁଦାଈ। ନିଜ ନିଜ ସାଜୁ ସମାଜୁ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ସବ କେଂ ଉର ନିର୍ଭର ହରଷୁ ପୂରିତ ପୁଲକ ସରୀର।
କବହିଂ ଦେଖିବେ ନଯନ ଭରି ରାମୁ ଲଖନୂ ଦୌ ବୀର ॥ 300 ॥
ଗରଜହିଂ ଗଜ ଘଣ୍ଟା ଧୁନି ଘୋରା। ରଥ ରଵ ବାଜି ହିଂସ ଚହୁ ଓରା ॥
ନିଦରି ଘନହି ଘୁର୍ମ୍ମରହିଂ ନିସାନା। ନିଜ ପରାଇ କଛୁ ସୁନିଅ ନ କାନା ॥
ମହା ଭୀର ଭୂପତି କେ ଦ୍ଵାରେଂ। ରଜ ହୋଇ ଜାଇ ପଷାନ ପବାରେମ୍ ॥
ଚଢ़ଈ ଅଟାରିନ୍ହ ଦେଖହିଂ ନାରୀଂ। ଲିଁଏଁ ଆରତୀ ମଙ୍ଗଲ ଥାରୀ ॥
ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ନାନା। ଅତି ଆନନ୍ଦୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ତବ ସୁମନ୍ତ୍ର ଦୁଇ ସ୍ପନ୍ଦନ ସାଜୀ। ଜୋତେ ରବି ହଯ ନିନ୍ଦକ ବାଜୀ ॥
ଦୌ ରଥ ରୁଚିର ଭୂପ ପହିଂ ଆନେ। ନହିଂ ସାରଦ ପହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ରାଜ ସମାଜୁ ଏକ ରଥ ସାଜା। ଦୂସର ତେଜ ପୁଞ୍ଜ ଅତି ଭ୍ରାଜା ॥
ଦୋ. ତେହିଂ ରଥ ରୁଚିର ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ହରଷି ଚଢ़ଆଇ ନରେସୁ।
ଆପୁ ଚଢ़ଏଉ ସ୍ପନ୍ଦନ ସୁମିରି ହର ଗୁର ଗୌରି ଗନେସୁ ॥ 301 ॥
ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ସୋହ ନୃପ କୈସେଂ। ସୁର ଗୁର ସଙ୍ଗ ପୁରନ୍ଦର ଜୈସେମ୍ ॥
କରି କୁଲ ରୀତି ବେଦ ବିଧି ର୍AU। ଦେଖି ସବହି ସବ ଭାଁତି ବନ୍AU ॥
ସୁମିରି ରାମୁ ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଚଲେ ମହୀପତି ସଙ୍ଖ ବଜାଈ ॥
ହରଷେ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବରାତା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମଙ୍ଗଲ ଦାତା ॥
ଭଯୁ କୋଲାହଲ ହଯ ଗଯ ଗାଜେ। ବ୍ଯୋମ ବରାତ ବାଜନେ ବାଜେ ॥
ସୁର ନର ନାରି ସୁମଙ୍ଗଲ ଗାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ଘଣ୍ଟ ଘଣ୍ଟି ଧୁନି ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସରଵ କରହିଂ ପାଇକ ଫହରାହୀମ୍ ॥
କରହିଂ ବିଦୂଷକ କୌତୁକ ନାନା। ହାସ କୁସଲ କଲ ଗାନ ସୁଜାନା ।
ଦୋ. ତୁରଗ ନଚାଵହିଂ କୁଁଅର ବର ଅକନି ମୃଦଙ୍ଗ ନିସାନ ॥
ନାଗର ନଟ ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ଡଗହିଂ ନ ତାଲ ବଁଧାନ ॥ 302 ॥
ବନି ନ ବରନତ ବନୀ ବରାତା। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁନ୍ଦର ସୁଭଦାତା ॥
ଚାରା ଚାଷୁ ବାମ ଦିସି ଲେଈ। ମନହୁଁ ସକଲ ମଙ୍ଗଲ କହି ଦେଈ ॥
ଦାହିନ କାଗ ସୁଖେତ ସୁହାଵା। ନକୁଲ ଦରସୁ ସବ କାହୂଁ ପାଵା ॥
ସାନୁକୂଲ ବହ ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। ସଘଟ ସଵାଲ ଆଵ ବର ନାରୀ ॥
ଲୋଵା ଫିରି ଫିରି ଦରସୁ ଦେଖାଵା। ସୁରଭୀ ସନମୁଖ ସିସୁହି ପିଆଵା ॥
ମୃଗମାଲା ଫିରି ଦାହିନି ଆଈ। ମଙ୍ଗଲ ଗନ ଜନୁ ଦୀନ୍ହି ଦେଖାଈ ॥
ଛେମକରୀ କହ ଛେମ ବିସେଷୀ। ସ୍ଯାମା ବାମ ସୁତରୁ ପର ଦେଖୀ ॥
ସନମୁଖ ଆଯୁ ଦଧି ଅରୁ ମୀନା। କର ପୁସ୍ତକ ଦୁଇ ବିପ୍ର ପ୍ରବୀନା ॥
ଦୋ. ମଙ୍ଗଲମଯ କଲ୍ଯାନମଯ ଅଭିମତ ଫଲ ଦାତାର।
ଜନୁ ସବ ସାଚେ ହୋନ ହିତ ଭେ ସଗୁନ ଏକ ବାର ॥ 303 ॥
ମଙ୍ଗଲ ସଗୁନ ସୁଗମ ସବ ତାକେଂ। ସଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସୁନ୍ଦର ସୁତ ଜାକେମ୍ ॥
ରାମ ସରିସ ବରୁ ଦୁଲହିନି ସୀତା। ସମଧୀ ଦସରଥୁ ଜନକୁ ପୁନୀତା ॥
ସୁନି ଅସ ବ୍ଯାହୁ ସଗୁନ ସବ ନାଚେ। ଅବ କୀନ୍ହେ ବିରଞ୍ଚି ହମ ସାଁଚେ ॥
ଏହି ବିଧି କୀନ୍ହ ବରାତ ପଯାନା। ହଯ ଗଯ ଗାଜହିଂ ହନେ ନିସାନା ॥
ଆଵତ ଜାନି ଭାନୁକୁଲ କେତୂ। ସରିତନ୍ହି ଜନକ ବଁଧାଏ ସେତୂ ॥
ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ ବନାଏ। ସୁରପୁର ସରିସ ସମ୍ପଦା ଛାଏ ॥
ଅସନ ସଯନ ବର ବସନ ସୁହାଏ। ପାଵହିଂ ସବ ନିଜ ନିଜ ମନ ଭାଏ ॥
ନିତ ନୂତନ ସୁଖ ଲଖି ଅନୁକୂଲେ। ସକଲ ବରାତିନ୍ହ ମନ୍ଦିର ଭୂଲେ ॥
ଦୋ. ଆଵତ ଜାନି ବରାତ ବର ସୁନି ଗହଗହେ ନିସାନ।
ସଜି ଗଜ ରଥ ପଦଚର ତୁରଗ ଲେନ ଚଲେ ଅଗଵାନ ॥ 304 ॥
ମାସପାରାଯଣ,ଦସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
କନକ କଲସ ଭରି କୋପର ଥାରା। ଭାଜନ ଲଲିତ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ଭରେ ସୁଧାସମ ସବ ପକଵାନେ। ନାନା ଭାଁତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ଫଲ ଅନେକ ବର ବସ୍ତୁ ସୁହାଈଂ। ହରଷି ଭେଣ୍ଟ ହିତ ଭୂପ ପଠାଈମ୍ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ମହାମନି ନାନା। ଖଗ ମୃଗ ହଯ ଗଯ ବହୁବିଧି ଜାନା ॥
ମଙ୍ଗଲ ସଗୁନ ସୁଗନ୍ଧ ସୁହାଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ମହିପାଲ ପଠାଏ ॥
ଦଧି ଚିଉରା ଉପହାର ଅପାରା। ଭରି ଭରି କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା ॥
ଅଗଵାନନ୍ହ ଜବ ଦୀଖି ବରାତା।ଉର ଆନନ୍ଦୁ ପୁଲକ ଭର ଗାତା ॥
ଦେଖି ବନାଵ ସହିତ ଅଗଵାନା। ମୁଦିତ ବରାତିନ୍ହ ହନେ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ହରଷି ପରସପର ମିଲନ ହିତ କଛୁକ ଚଲେ ବଗମେଲ।
ଜନୁ ଆନନ୍ଦ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ ମିଲତ ବିହାଇ ସୁବେଲ ॥ 305 ॥
ବରଷି ସୁମନ ସୁର ସୁନ୍ଦରି ଗାଵହିଂ। ମୁଦିତ ଦେଵ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ବଜାଵହିମ୍ ॥
ବସ୍ତୁ ସକଲ ରାଖୀଂ ନୃପ ଆଗେଂ। ବିନଯ କୀନ୍ହ ତିନ୍ହ ଅତି ଅନୁରାଗେମ୍ ॥
ପ୍ରେମ ସମେତ ରାଯଁ ସବୁ ଲୀନ୍ହା। ଭୈ ବକସୀସ ଜାଚକନ୍ହି ଦୀନ୍ହା ॥
କରି ପୂଜା ମାନ୍ଯତା ବଡ़ଆଈ। ଜନଵାସେ କହୁଁ ଚଲେ ଲଵାଈ ॥
ବସନ ବିଚିତ୍ର ପାଁଵଡ़ଏ ପରହୀଂ। ଦେଖି ଧନହୁ ଧନ ମଦୁ ପରିହରହୀମ୍ ॥
ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦୀନ୍ହେଉ ଜନଵାସା। ଜହଁ ସବ କହୁଁ ସବ ଭାଁତି ସୁପାସା ॥
ଜାନୀ ସିଯଁ ବରାତ ପୁର ଆଈ। କଛୁ ନିଜ ମହିମା ପ୍ରଗଟି ଜନାଈ ॥
ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ସବ ସିଦ୍ଧି ବୋଲାଈ। ଭୂପ ପହୁନୀ କରନ ପଠାଈ ॥
ଦୋ. ସିଧି ସବ ସିଯ ଆଯସୁ ଅକନି ଗୀଂ ଜହାଁ ଜନଵାସ।
ଲିଏଁ ସମ୍ପଦା ସକଲ ସୁଖ ସୁରପୁର ଭୋଗ ବିଲାସ ॥ 306 ॥
ନିଜ ନିଜ ବାସ ବିଲୋକି ବରାତୀ। ସୁର ସୁଖ ସକଲ ସୁଲଭ ସବ ଭାଁତୀ ॥
ବିଭଵ ଭେଦ କଛୁ କୌ ନ ଜାନା। ସକଲ ଜନକ କର କରହିଂ ବଖାନା ॥
ସିଯ ମହିମା ରଘୁନାଯକ ଜାନୀ। ହରଷେ ହୃଦଯଁ ହେତୁ ପହିଚାନୀ ॥
ପିତୁ ଆଗମନୁ ସୁନତ ଦୌ ଭାଈ। ହୃଦଯଁ ନ ଅତି ଆନନ୍ଦୁ ଅମାଈ ॥
ସକୁଚନ୍ହ କହି ନ ସକତ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ପିତୁ ଦରସନ ଲାଲଚୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ବିନଯ ବଡ़ଇ ଦେଖୀ। ଉପଜା ଉର ସନ୍ତୋଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ହରଷି ବନ୍ଧୁ ଦୌ ହୃଦଯଁ ଲଗାଏ। ପୁଲକ ଅଙ୍ଗ ଅମ୍ବକ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଚଲେ ଜହାଁ ଦସରଥୁ ଜନଵାସେ। ମନହୁଁ ସରୋବର ତକେଉ ପିଆସେ ॥
ଦୋ. ଭୂପ ବିଲୋକେ ଜବହିଂ ମୁନି ଆଵତ ସୁତନ୍ହ ସମେତ।
ଉଠେ ହରଷି ସୁଖସିନ୍ଧୁ ମହୁଁ ଚଲେ ଥାହ ସୀ ଲେତ ॥ 307 ॥
ମୁନିହି ଦଣ୍ଡଵତ କୀନ୍ହ ମହୀସା। ବାର ବାର ପଦ ରଜ ଧରି ସୀସା ॥
କୌସିକ ରାଉ ଲିଯେ ଉର ଲାଈ। କହି ଅସୀସ ପୂଛୀ କୁସଲାଈ ॥
ପୁନି ଦଣ୍ଡଵତ କରତ ଦୌ ଭାଈ। ଦେଖି ନୃପତି ଉର ସୁଖୁ ନ ସମାଈ ॥
ସୁତ ହିଯଁ ଲାଇ ଦୁସହ ଦୁଖ ମେଟେ। ମୃତକ ସରୀର ପ୍ରାନ ଜନୁ ଭେଣ୍ଟେ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଠ ପଦ ସିର ତିନ୍ହ ନାଏ। ପ୍ରେମ ମୁଦିତ ମୁନିବର ଉର ଲାଏ ॥
ବିପ୍ର ବୃନ୍ଦ ବନ୍ଦେ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ମନ ଭାଵତୀ ଅସୀସେଂ ପାଈମ୍ ॥
ଭରତ ସହାନୁଜ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ଲିଏ ଉଠାଇ ଲାଇ ଉର ରାମା ॥
ହରଷେ ଲଖନ ଦେଖି ଦୌ ଭ୍ରାତା। ମିଲେ ପ୍ରେମ ପରିପୂରିତ ଗାତା ॥
ଦୋ. ପୁରଜନ ପରିଜନ ଜାତିଜନ ଜାଚକ ମନ୍ତ୍ରୀ ମୀତ।
ମିଲେ ଜଥାବିଧି ସବହି ପ୍ରଭୁ ପରମ କୃପାଲ ବିନୀତ ॥ 308 ॥
ରାମହି ଦେଖି ବରାତ ଜୁଡ़ଆନୀ। ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ନୃପ ସମୀପ ସୋହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଧନ ଧରମାଦିକ ତନୁଧାରୀ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଦସରଥହି ଦେଖୀ। ମୁଦିତ ନଗର ନର ନାରି ବିସେଷୀ ॥
ସୁମନ ବରିସି ସୁର ହନହିଂ ନିସାନା। ନାକନଟୀଂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ସତାନନ୍ଦ ଅରୁ ବିପ୍ର ସଚିଵ ଗନ। ମାଗଧ ସୂତ ବିଦୁଷ ବନ୍ଦୀଜନ ॥
ସହିତ ବରାତ ରାଉ ସନମାନା। ଆଯସୁ ମାଗି ଫିରେ ଅଗଵାନା ॥
ପ୍ରଥମ ବରାତ ଲଗନ ତେଂ ଆଈ। ତାତେଂ ପୁର ପ୍ରମୋଦୁ ଅଧିକାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦୁ ଲୋଗ ସବ ଲହହୀଂ। ବଢ़ହୁଁ ଦିଵସ ନିସି ବିଧି ସନ କହହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ସୀଯ ସୋଭା ଅଵଧି ସୁକୃତ ଅଵଧି ଦୌ ରାଜ।
ଜହଁ ଜହଁ ପୁରଜନ କହହିଂ ଅସ ମିଲି ନର ନାରି ସମାଜ ॥ ।309 ॥
ଜନକ ସୁକୃତ ମୂରତି ବୈଦେହୀ। ଦସରଥ ସୁକୃତ ରାମୁ ଧରେଂ ଦେହୀ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କାଁହୁ ନ ସିଵ ଅଵରାଧେ। କାହିଁ ନ ଇନ୍ହ ସମାନ ଫଲ ଲାଧେ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କୌ ନ ଭଯୁ ଜଗ ମାହୀଂ। ହୈ ନହିଂ କତହୂଁ ହୋନେଉ ନାହୀମ୍ ॥
ହମ ସବ ସକଲ ସୁକୃତ କୈ ରାସୀ। ଭେ ଜଗ ଜନମି ଜନକପୁର ବାସୀ ॥
ଜିନ୍ହ ଜାନକୀ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। କୋ ସୁକୃତୀ ହମ ସରିସ ବିସେଷୀ ॥
ପୁନି ଦେଖବ ରଘୁବୀର ବିଆହୂ। ଲେବ ଭଲୀ ବିଧି ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
କହହିଂ ପରସପର କୋକିଲବଯନୀଂ। ଏହି ବିଆହଁ ବଡ़ ଲାଭୁ ସୁନଯନୀମ୍ ॥
ବଡ़ଏଂ ଭାଗ ବିଧି ବାତ ବନାଈ। ନଯନ ଅତିଥି ହୋଇହହିଂ ଦୌ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ବାରହିଂ ବାର ସନେହ ବସ ଜନକ ବୋଲାଉବ ସୀଯ।
ଲେନ ଆଇହହିଂ ବନ୍ଧୁ ଦୌ କୋଟି କାମ କମନୀଯ ॥ 310 ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ହୋଇହି ପହୁନାଈ। ପ୍ରିଯ ନ କାହି ଅସ ସାସୁର ମାଈ ॥
ତବ ତବ ରାମ ଲଖନହି ନିହାରୀ। ହୋଇହହିଂ ସବ ପୁର ଲୋଗ ସୁଖାରୀ ॥
ସଖି ଜସ ରାମ ଲଖନକର ଜୋଟା। ତୈସେଇ ଭୂପ ସଙ୍ଗ ଦୁଇ ଢୋଟା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସବ ଅଙ୍ଗ ସୁହାଏ। ତେ ସବ କହହିଂ ଦେଖି ଜେ ଆଏ ॥
କହା ଏକ ମୈଂ ଆଜୁ ନିହାରେ। ଜନୁ ବିରଞ୍ଚି ନିଜ ହାଥ ସଁଵାରେ ॥
ଭରତୁ ରାମହୀ କୀ ଅନୁହାରୀ। ସହସା ଲଖି ନ ସକହିଂ ନର ନାରୀ ॥
ଲଖନୁ ସତ୍ରୁସୂଦନୁ ଏକରୂପା। ନଖ ସିଖ ତେ ସବ ଅଙ୍ଗ ଅନୂପା ॥
ମନ ଭାଵହିଂ ମୁଖ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ଉପମା କହୁଁ ତ୍ରିଭୁଵନ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ଛଂ. ଉପମା ନ କୌ କହ ଦାସ ତୁଲସୀ କତହୁଁ କବି କୋବିଦ କହୈଂ।
ବଲ ବିନଯ ବିଦ୍ଯା ସୀଲ ସୋଭା ସିନ୍ଧୁ ଇନ୍ହ ସେ ଏଇ ଅହୈମ୍ ॥
ପୁର ନାରି ସକଲ ପସାରି ଅଞ୍ଚଲ ବିଧିହି ବଚନ ସୁନାଵହୀମ୍ ॥
ବ୍ଯାହିଅହୁଁ ଚାରିଉ ଭାଇ ଏହିଂ ପୁର ହମ ସୁମଙ୍ଗଲ ଗାଵହୀମ୍ ॥
ସୋ. କହହିଂ ପରସ୍ପର ନାରି ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ତନ।
ସଖି ସବୁ କରବ ପୁରାରି ପୁନ୍ଯ ପଯୋନିଧି ଭୂପ ଦୌ ॥ 311 ॥
ଏହି ବିଧି ସକଲ ମନୋରଥ କରହୀଂ। ଆନଁଦ ଉମଗି ଉମଗି ଉର ଭରହୀମ୍ ॥
ଜେ ନୃପ ସୀଯ ସ୍ଵଯମ୍ବର ଆଏ। ଦେଖି ବନ୍ଧୁ ସବ ତିନ୍ହ ସୁଖ ପାଏ ॥
କହତ ରାମ ଜସୁ ବିସଦ ବିସାଲା। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଗେ ମହିପାଲା ॥
ଗେ ବୀତି କୁଛ ଦିନ ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ପୁରଜନ ସକଲ ବରାତୀ ॥
ମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ଲଗନ ଦିନୁ ଆଵା। ହିମ ରିତୁ ଅଗହନୁ ମାସୁ ସୁହାଵା ॥
ଗ୍ରହ ତିଥି ନଖତୁ ଜୋଗୁ ବର ବାରୂ। ଲଗନ ସୋଧି ବିଧି କୀନ୍ହ ବିଚାରୂ ॥
ପଠୈ ଦୀନ୍ହି ନାରଦ ସନ ସୋଈ। ଗନୀ ଜନକ କେ ଗନକନ୍ହ ଜୋଈ ॥
ସୁନୀ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ଯହ ବାତା। କହହିଂ ଜୋତିଷୀ ଆହିଂ ବିଧାତା ॥
ଦୋ. ଧେନୁଧୂରି ବେଲା ବିମଲ ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ମୂଲ।
ବିପ୍ରନ୍ହ କହେଉ ବିଦେହ ସନ ଜାନି ସଗୁନ ଅନୁକୁଲ ॥ 312 ॥
ଉପରୋହିତହି କହେଉ ନରନାହା। ଅବ ବିଲମ୍ବ କର କାରନୁ କାହା ॥
ସତାନନ୍ଦ ତବ ସଚିଵ ବୋଲାଏ। ମଙ୍ଗଲ ସକଲ ସାଜି ସବ ଲ୍ଯାଏ ॥
ସଙ୍ଖ ନିସାନ ପନଵ ବହୁ ବାଜେ। ମଙ୍ଗଲ କଲସ ସଗୁନ ସୁଭ ସାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସୁଆସିନି ଗାଵହିଂ ଗୀତା। କରହିଂ ବେଦ ଧୁନି ବିପ୍ର ପୁନୀତା ॥
ଲେନ ଚଲେ ସାଦର ଏହି ଭାଁତୀ। ଗେ ଜହାଁ ଜନଵାସ ବରାତୀ ॥
କୋସଲପତି କର ଦେଖି ସମାଜୂ। ଅତି ଲଘୁ ଲାଗ ତିନ୍ହହି ସୁରରାଜୂ ॥
ଭଯୁ ସମୁ ଅବ ଧାରିଅ ପ୍AU। ଯହ ସୁନି ପରା ନିସାନହିଂ ଘ୍AU ॥
ଗୁରହି ପୂଛି କରି କୁଲ ବିଧି ରାଜା। ଚଲେ ସଙ୍ଗ ମୁନି ସାଧୁ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ଅଵଧେସ କର ଦେଖି ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମାଦି।
ଲଗେ ସରାହନ ସହସ ମୁଖ ଜାନି ଜନମ ନିଜ ବାଦି ॥ 313 ॥
ସୁରନ୍ହ ସୁମଙ୍ଗଲ ଅଵସରୁ ଜାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ସିଵ ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବିବୁଧ ବରୂଥା। ଚଢ़ଏ ବିମାନନ୍ହି ନାନା ଜୂଥା ॥
ପ୍ରେମ ପୁଲକ ତନ ହୃଦଯଁ ଉଛାହୂ। ଚଲେ ବିଲୋକନ ରାମ ବିଆହୂ ॥
ଦେଖି ଜନକପୁରୁ ସୁର ଅନୁରାଗେ। ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସବହିଂ ଲଘୁ ଲାଗେ ॥
ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ବିଚିତ୍ର ବିତାନା। ରଚନା ସକଲ ଅଲୌକିକ ନାନା ॥
ନଗର ନାରି ନର ରୂପ ନିଧାନା। ସୁଘର ସୁଧରମ ସୁସୀଲ ସୁଜାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସବ ସୁର ସୁରନାରୀଂ। ଭେ ନଖତ ଜନୁ ବିଧୁ ଉଜିଆରୀମ୍ ॥
ବିଧିହି ଭଯହ ଆଚରଜୁ ବିସେଷୀ। ନିଜ କରନୀ କଛୁ କତହୁଁ ନ ଦେଖୀ ॥
ଦୋ. ସିଵଁ ସମୁଝାଏ ଦେଵ ସବ ଜନି ଆଚରଜ ଭୁଲାହୁ।
ହୃଦଯଁ ବିଚାରହୁ ଧୀର ଧରି ସିଯ ରଘୁବୀର ବିଆହୁ ॥ 314 ॥
ଜିନ୍ହ କର ନାମୁ ଲେତ ଜଗ ମାହୀଂ। ସକଲ ଅମଙ୍ଗଲ ମୂଲ ନସାହୀମ୍ ॥
କରତଲ ହୋହିଂ ପଦାରଥ ଚାରୀ। ତେଇ ସିଯ ରାମୁ କହେଉ କାମାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସମ୍ଭୁ ସୁରନ୍ହ ସମୁଝାଵା। ପୁନି ଆଗେଂ ବର ବସହ ଚଲାଵା ॥
ଦେଵନ୍ହ ଦେଖେ ଦସରଥୁ ଜାତା। ମହାମୋଦ ମନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ସାଧୁ ସମାଜ ସଙ୍ଗ ମହିଦେଵା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ କରହିଂ ସୁଖ ସେଵା ॥
ସୋହତ ସାଥ ସୁଭଗ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଅପବରଗ ସକଲ ତନୁଧାରୀ ॥
ମରକତ କନକ ବରନ ବର ଜୋରୀ। ଦେଖି ସୁରନ୍ହ ଭୈ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ରାମହି ବିଲୋକି ହିଯଁ ହରଷେ। ନୃପହି ସରାହି ସୁମନ ତିନ୍ହ ବରଷେ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ନଖ ସିଖ ସୁଭଗ ବାରହିଂ ବାର ନିହାରି।
ପୁଲକ ଗାତ ଲୋଚନ ସଜଲ ଉମା ସମେତ ପୁରାରି ॥ 315 ॥
କେକି କଣ୍ଠ ଦୁତି ସ୍ଯାମଲ ଅଙ୍ଗା। ତଡ़ଇତ ବିନିନ୍ଦକ ବସନ ସୁରଙ୍ଗା ॥
ବ୍ଯାହ ବିଭୂଷନ ବିବିଧ ବନାଏ। ମଙ୍ଗଲ ସବ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସରଦ ବିମଲ ବିଧୁ ବଦନୁ ସୁହାଵନ। ନଯନ ନଵଲ ରାଜୀଵ ଲଜାଵନ ॥
ସକଲ ଅଲୌକିକ ସୁନ୍ଦରତାଈ। କହି ନ ଜାଇ ମନହୀଂ ମନ ଭାଈ ॥
ବନ୍ଧୁ ମନୋହର ସୋହହିଂ ସଙ୍ଗା। ଜାତ ନଚାଵତ ଚପଲ ତୁରଙ୍ଗା ॥
ରାଜକୁଅଁର ବର ବାଜି ଦେଖାଵହିଂ। ବଂସ ପ୍ରସଂସକ ବିରିଦ ସୁନାଵହିମ୍ ॥
ଜେହି ତୁରଙ୍ଗ ପର ରାମୁ ବିରାଜେ। ଗତି ବିଲୋକି ଖଗନାଯକୁ ଲାଜେ ॥
କହି ନ ଜାଇ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଵା। ବାଜି ବେଷୁ ଜନୁ କାମ ବନାଵା ॥
ଛଂ. ଜନୁ ବାଜି ବେଷୁ ବନାଇ ମନସିଜୁ ରାମ ହିତ ଅତି ସୋହୀ।
ଆପନେଂ ବଯ ବଲ ରୂପ ଗୁନ ଗତି ସକଲ ଭୁଵନ ବିମୋହୀ ॥
ଜଗମଗତ ଜୀନୁ ଜରାଵ ଜୋତି ସୁମୋତି ମନି ମାନିକ ଲଗେ।
କିଙ୍କିନି ଲଲାମ ଲଗାମୁ ଲଲିତ ବିଲୋକି ସୁର ନର ମୁନି ଠଗେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ମନସହିଂ ଲଯଲୀନ ମନୁ ଚଲତ ବାଜି ଛବି ପାଵ।
ଭୂଷିତ ଉଡ़ଗନ ତଡ़ଇତ ଘନୁ ଜନୁ ବର ବରହି ନଚାଵ ॥ 316 ॥
ଜେହିଂ ବର ବାଜି ରାମୁ ଅସଵାରା। ତେହି ସାରଦୁ ନ ବରନୈ ପାରା ॥
ସଙ୍କରୁ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗେ। ନଯନ ପଞ୍ଚଦସ ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗେ ॥
ହରି ହିତ ସହିତ ରାମୁ ଜବ ଜୋହେ। ରମା ସମେତ ରମାପତି ମୋହେ ॥
ନିରଖି ରାମ ଛବି ବିଧି ହରଷାନେ। ଆଠି ନଯନ ଜାନି ପଛିତାନେ ॥
ସୁର ସେନପ ଉର ବହୁତ ଉଛାହୂ। ବିଧି ତେ ଡେଵଢ़ ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
ରାମହି ଚିତଵ ସୁରେସ ସୁଜାନା। ଗୌତମ ଶ୍ରାପୁ ପରମ ହିତ ମାନା ॥
ଦେଵ ସକଲ ସୁରପତିହି ସିହାହୀଂ। ଆଜୁ ପୁରନ୍ଦର ସମ କୌ ନାହୀମ୍ ॥
ମୁଦିତ ଦେଵଗନ ରାମହି ଦେଖୀ। ନୃପସମାଜ ଦୁହୁଁ ହରଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ଛଂ. ଅତି ହରଷୁ ରାଜସମାଜ ଦୁହୁ ଦିସି ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ବାଜହିଂ ଘନୀ।
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ହରଷି କହି ଜଯ ଜଯତି ଜଯ ରଘୁକୁଲମନୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଜାନି ବରାତ ଆଵତ ବାଜନେ ବହୁ ବାଜହୀଂ।
ରାନି ସୁଆସିନି ବୋଲି ପରିଛନି ହେତୁ ମଙ୍ଗଲ ସାଜହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସଜି ଆରତୀ ଅନେକ ବିଧି ମଙ୍ଗଲ ସକଲ ସଁଵାରି।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ଗଜଗାମିନି ବର ନାରି ॥ 317 ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ସବ ସବ ମୃଗଲୋଚନି। ସବ ନିଜ ତନ ଛବି ରତି ମଦୁ ମୋଚନି ॥
ପହିରେଂ ବରନ ବରନ ବର ଚୀରା। ସକଲ ବିଭୂଷନ ସଜେଂ ସରୀରା ॥
ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ଅଙ୍ଗ ବନାଏଁ। କରହିଂ ଗାନ କଲକଣ୍ଠି ଲଜାଏଁ ॥
କଙ୍କନ କିଙ୍କିନି ନୂପୁର ବାଜହିଂ। ଚାଲି ବିଲୋକି କାମ ଗଜ ଲାଜହିମ୍ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନେ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା। ନଭ ଅରୁ ନଗର ସୁମଙ୍ଗଲଚାରା ॥
ସଚୀ ସାରଦା ରମା ଭଵାନୀ। ଜେ ସୁରତିଯ ସୁଚି ସହଜ ସଯାନୀ ॥
କପଟ ନାରି ବର ବେଷ ବନାଈ। ମିଲୀଂ ସକଲ ରନିଵାସହିଂ ଜାଈ ॥
କରହିଂ ଗାନ କଲ ମଙ୍ଗଲ ବାନୀଂ। ହରଷ ବିବସ ସବ କାହୁଁ ନ ଜାନୀ ॥
ଛଂ. କୋ ଜାନ କେହି ଆନନ୍ଦ ବସ ସବ ବ୍ରହ୍ମୁ ବର ପରିଛନ ଚଲୀ।
କଲ ଗାନ ମଧୁର ନିସାନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ସୋଭା ଭଲୀ ॥
ଆନନ୍ଦକନ୍ଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ସକଲ ହିଯଁ ହରଷିତ ଭୀ ॥
ଅମ୍ଭୋଜ ଅମ୍ବକ ଅମ୍ବୁ ଉମଗି ସୁଅଙ୍ଗ ପୁଲକାଵଲି ଛୀ ॥
ଦୋ. ଜୋ ସୁଖ ଭା ସିଯ ମାତୁ ମନ ଦେଖି ରାମ ବର ବେଷୁ।
ସୋ ନ ସକହିଂ କହି କଲପ ସତ ସହସ ସାରଦା ସେଷୁ ॥ 318 ॥
ନଯନ ନୀରୁ ହଟି ମଙ୍ଗଲ ଜାନୀ। ପରିଛନି କରହିଂ ମୁଦିତ ମନ ରାନୀ ॥
ବେଦ ବିହିତ ଅରୁ କୁଲ ଆଚାରୂ। କୀନ୍ହ ଭଲୀ ବିଧି ସବ ବ୍ଯଵହାରୂ ॥
ପଞ୍ଚ ସବଦ ଧୁନି ମଙ୍ଗଲ ଗାନା। ପଟ ପାଁଵଡ़ଏ ପରହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
କରି ଆରତୀ ଅରଘୁ ତିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଗମନୁ ମଣ୍ଡପ ତବ କୀନ୍ହା ॥
ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ ବିରାଜେ। ବିଭଵ ବିଲୋକି ଲୋକପତି ଲାଜେ ॥
ସମଯଁ ସମଯଁ ସୁର ବରଷହିଂ ଫୂଲା। ସାନ୍ତି ପଢ़ହିଂ ମହିସୁର ଅନୁକୂଲା ॥
ନଭ ଅରୁ ନଗର କୋଲାହଲ ହୋଈ। ଆପନି ପର କଛୁ ସୁନି ନ କୋଈ ॥
ଏହି ବିଧି ରାମୁ ମଣ୍ଡପହିଂ ଆଏ। ଅରଘୁ ଦେଇ ଆସନ ବୈଠାଏ ॥
ଛଂ. ବୈଠାରି ଆସନ ଆରତୀ କରି ନିରଖି ବରୁ ସୁଖୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଭୂରି ଵାରହିଂ ନାରି ମଙ୍ଗଲ ଗାଵହୀମ୍ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦି ସୁରବର ବିପ୍ର ବେଷ ବନାଇ କୌତୁକ ଦେଖହୀଂ।
ଅଵଲୋକି ରଘୁକୁଲ କମଲ ରବି ଛବି ସୁଫଲ ଜୀଵନ ଲେଖହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ନ୍AU ବାରୀ ଭାଟ ନଟ ରାମ ନିଛାଵରି ପାଇ।
ମୁଦିତ ଅସୀସହିଂ ନାଇ ସିର ହରଷୁ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ 319 ॥
ମିଲେ ଜନକୁ ଦସରଥୁ ଅତି ପ୍ରୀତୀଂ। କରି ବୈଦିକ ଲୌକିକ ସବ ରୀତୀମ୍ ॥
ମିଲତ ମହା ଦୌ ରାଜ ବିରାଜେ। ଉପମା ଖୋଜି ଖୋଜି କବି ଲାଜେ ॥
ଲହୀ ନ କତହୁଁ ହାରି ହିଯଁ ମାନୀ। ଇନ୍ହ ସମ ଏଇ ଉପମା ଉର ଆନୀ ॥
ସାମଧ ଦେଖି ଦେଵ ଅନୁରାଗେ। ସୁମନ ବରଷି ଜସୁ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଜଗୁ ବିରଞ୍ଚି ଉପଜାଵା ଜବ ତେଂ। ଦେଖେ ସୁନେ ବ୍ଯାହ ବହୁ ତବ ତେମ୍ ॥
ସକଲ ଭାଁତି ସମ ସାଜୁ ସମାଜୂ। ସମ ସମଧୀ ଦେଖେ ହମ ଆଜୂ ॥
ଦେଵ ଗିରା ସୁନି ସୁନ୍ଦର ସାଁଚୀ। ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଦୁହୁ ଦିସି ମାଚୀ ॥
ଦେତ ପାଁଵଡ़ଏ ଅରଘୁ ସୁହାଏ। ସାଦର ଜନକୁ ମଣ୍ଡପହିଂ ଲ୍ଯାଏ ॥
ଛଂ. ମଣ୍ଡପୁ ବିଲୋକି ବିଚୀତ୍ର ରଚନାଁ ରୁଚିରତାଁ ମୁନି ମନ ହରେ ॥
ନିଜ ପାନି ଜନକ ସୁଜାନ ସବ କହୁଁ ଆନି ସିଙ୍ଘାସନ ଧରେ ॥
କୁଲ ଇଷ୍ଟ ସରିସ ବସିଷ୍ଟ ପୂଜେ ବିନଯ କରି ଆସିଷ ଲହୀ।
କୌସିକହି ପୂଜତ ପରମ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ତୌ ନ ପରୈ କହୀ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଵ ଆଦିକ ରିଷଯ ପୂଜେ ମୁଦିତ ମହୀସ।
ଦିଏ ଦିବ୍ଯ ଆସନ ସବହି ସବ ସନ ଲହୀ ଅସୀସ ॥ 320 ॥
ବହୁରି କୀନ୍ହ କୋସଲପତି ପୂଜା। ଜାନି ଈସ ସମ ଭାଉ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହ ଜୋରି କର ବିନଯ ବଡ़ଆଈ। କହି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ବହୁତାଈ ॥
ପୂଜେ ଭୂପତି ସକଲ ବରାତୀ। ସମଧି ସମ ସାଦର ସବ ଭାଁତୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ଦିଏ ସବ କାହୂ। କହୌଂ କାହ ମୂଖ ଏକ ଉଛାହୂ ॥
ସକଲ ବରାତ ଜନକ ସନମାନୀ। ଦାନ ମାନ ବିନତୀ ବର ବାନୀ ॥
ବିଧି ହରି ହରୁ ଦିସିପତି ଦିନର୍AU। ଜେ ଜାନହିଂ ରଘୁବୀର ପ୍ରଭ୍AU ॥
କପଟ ବିପ୍ର ବର ବେଷ ବନାଏଁ। କୌତୁକ ଦେଖହିଂ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୂଜେ ଜନକ ଦେଵ ସମ ଜାନେଂ। ଦିଏ ସୁଆସନ ବିନୁ ପହିଚାନେମ୍ ॥
ଛଂ. ପହିଚାନ କୋ କେହି ଜାନ ସବହିଂ ଅପାନ ସୁଧି ଭୋରୀ ଭୀ।
ଆନନ୍ଦ କନ୍ଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ଉଭଯ ଦିସି ଆନଁଦ ମୀ ॥
ସୁର ଲଖେ ରାମ ସୁଜାନ ପୂଜେ ମାନସିକ ଆସନ ଦେ।
ଅଵଲୋକି ସୀଲୁ ସୁଭାଉ ପ୍ରଭୁ କୋ ବିବୁଧ ମନ ପ୍ରମୁଦିତ ଭେ ॥
ଦୋ. ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖ ଚନ୍ଦ୍ର ଛବି ଲୋଚନ ଚାରୁ ଚକୋର।
କରତ ପାନ ସାଦର ସକଲ ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ ନ ଥୋର ॥ 321 ॥
ସମୁ ବିଲୋକି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଏ। ସାଦର ସତାନନ୍ଦୁ ସୁନି ଆଏ ॥
ବେଗି କୁଅଁରି ଅବ ଆନହୁ ଜାଈ। ଚଲେ ମୁଦିତ ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ରାନୀ ସୁନି ଉପରୋହିତ ବାନୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ସଖିନ୍ହ ସମେତ ସଯାନୀ ॥
ବିପ୍ର ବଧୂ କୁଲବୃଦ୍ଧ ବୋଲାଈଂ। କରି କୁଲ ରୀତି ସୁମଙ୍ଗଲ ଗାଈମ୍ ॥
ନାରି ବେଷ ଜେ ସୁର ବର ବାମା। ସକଲ ସୁଭାଯଁ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ଯାମା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵହିଂ ନାରୀଂ। ବିନୁ ପହିଚାନି ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ଯାରୀମ୍ ॥
ବାର ବାର ସନମାନହିଂ ରାନୀ। ଉମା ରମା ସାରଦ ସମ ଜାନୀ ॥
ସୀଯ ସଁଵାରି ସମାଜୁ ବନାଈ। ମୁଦିତ ମଣ୍ଡପହିଂ ଚଲୀଂ ଲଵାଈ ॥
ଛଂ. ଚଲି ଲ୍ଯାଇ ସୀତହି ସଖୀଂ ସାଦର ସଜି ସୁମଙ୍ଗଲ ଭାମିନୀଂ।
ନଵସପ୍ତ ସାଜେଂ ସୁନ୍ଦରୀ ସବ ମତ୍ତ କୁଞ୍ଜର ଗାମିନୀମ୍ ॥
କଲ ଗାନ ସୁନି ମୁନି ଧ୍ଯାନ ତ୍ଯାଗହିଂ କାମ କୋକିଲ ଲାଜହୀଂ।
ମଞ୍ଜୀର ନୂପୁର କଲିତ କଙ୍କନ ତାଲ ଗତୀ ବର ବାଜହୀମ୍ ॥
ଦୋ. ସୋହତି ବନିତା ବୃନ୍ଦ ମହୁଁ ସହଜ ସୁହାଵନି ସୀଯ।
ଛବି ଲଲନା ଗନ ମଧ୍ଯ ଜନୁ ସୁଷମା ତିଯ କମନୀଯ ॥ 322 ॥
ସିଯ ସୁନ୍ଦରତା ବରନି ନ ଜାଈ। ଲଘୁ ମତି ବହୁତ ମନୋହରତାଈ ॥
ଆଵତ ଦୀଖି ବରାତିନ୍ହ ସୀତା ॥ ରୂପ ରାସି ସବ ଭାଁତି ପୁନୀତା ॥
ସବହି ମନହିଂ ମନ କିଏ ପ୍ରନାମା। ଦେଖି ରାମ ଭେ ପୂରନକାମା ॥
ହରଷେ ଦସରଥ ସୁତନ୍ହ ସମେତା। କହି ନ ଜାଇ ଉର ଆନଁଦୁ ଜେତା ॥
ସୁର ପ୍ରନାମୁ କରି ବରସହିଂ ଫୂଲା। ମୁନି ଅସୀସ ଧୁନି ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ଗାନ ନିସାନ କୋଲାହଲୁ ଭାରୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ମଗନ ନର ନାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସୀଯ ମଣ୍ଡପହିଂ ଆଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ସାନ୍ତି ପଢ़ହିଂ ମୁନିରାଈ ॥
ତେହି ଅଵସର କର ବିଧି ବ୍ଯଵହାରୂ। ଦୁହୁଁ କୁଲଗୁର ସବ କୀନ୍ହ ଅଚାରୂ ॥
ଛଂ. ଆଚାରୁ କରି ଗୁର ଗୌରି ଗନପତି ମୁଦିତ ବିପ୍ର ପୁଜାଵହୀଂ।
ସୁର ପ୍ରଗଟି ପୂଜା ଲେହିଂ ଦେହିଂ ଅସୀସ ଅତି ସୁଖୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ମଧୁପର୍କ ମଙ୍ଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଜୋ ଜେହି ସମଯ ମୁନି ମନ ମହୁଁ ଚହୈଂ।
ଭରେ କନକ କୋପର କଲସ ସୋ ସବ ଲିଏହିଂ ପରିଚାରକ ରହୈମ୍ ॥ 1 ॥
କୁଲ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ ରବି କହି ଦେତ ସବୁ ସାଦର କିଯୋ।
ଏହି ଭାଁତି ଦେଵ ପୁଜାଇ ସୀତହି ସୁଭଗ ସିଙ୍ଘାସନୁ ଦିଯୋ ॥
ସିଯ ରାମ ଅଵଲୋକନି ପରସପର ପ୍ରେମ କାହୁ ନ ଲଖି ପରୈ ॥
ମନ ବୁଦ୍ଧି ବର ବାନୀ ଅଗୋଚର ପ୍ରଗଟ କବି କୈସେଂ କରୈ ॥ 2 ॥
ଦୋ. ହୋମ ସମଯ ତନୁ ଧରି ଅନଲୁ ଅତି ସୁଖ ଆହୁତି ଲେହିଂ।
ବିପ୍ର ବେଷ ଧରି ବେଦ ସବ କହି ବିବାହ ବିଧି ଦେହିମ୍ ॥ 323 ॥
ଜନକ ପାଟମହିଷୀ ଜଗ ଜାନୀ। ସୀଯ ମାତୁ କିମି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ସୁଜସୁ ସୁକୃତ ସୁଖ ସୁଦଂରତାଈ। ସବ ସମେଟି ବିଧି ରଚୀ ବନାଈ ॥
ସମୁ ଜାନି ମୁନିବରନ୍ହ ବୋଲାଈ। ସୁନତ ସୁଆସିନି ସାଦର ଲ୍ଯାଈ ॥
ଜନକ ବାମ ଦିସି ସୋହ ସୁନଯନା। ହିମଗିରି ସଙ୍ଗ ବନି ଜନୁ ମଯନା ॥
କନକ କଲସ ମନି କୋପର ରୂରେ। ସୁଚି ସୁଙ୍ଗଧ ମଙ୍ଗଲ ଜଲ ପୂରେ ॥
ନିଜ କର ମୁଦିତ ରାଯଁ ଅରୁ ରାନୀ। ଧରେ ରାମ କେ ଆଗେଂ ଆନୀ ॥
ପଢ़ହିଂ ବେଦ ମୁନି ମଙ୍ଗଲ ବାନୀ। ଗଗନ ସୁମନ ଝରି ଅଵସରୁ ଜାନୀ ॥
ବରୁ ବିଲୋକି ଦମ୍ପତି ଅନୁରାଗେ। ପାଯ ପୁନୀତ ପଖାରନ ଲାଗେ ॥
ଛଂ. ଲାଗେ ପଖାରନ ପାଯ ପଙ୍କଜ ପ୍ରେମ ତନ ପୁଲକାଵଲୀ।
ନଭ ନଗର ଗାନ ନିସାନ ଜଯ ଧୁନି ଉମଗି ଜନୁ ଚହୁଁ ଦିସି ଚଲୀ ॥
ଜେ ପଦ ସରୋଜ ମନୋଜ ଅରି ଉର ସର ସଦୈଵ ବିରାଜହୀଂ।
ଜେ ସକୃତ ସୁମିରତ ବିମଲତା ମନ ସକଲ କଲି ମଲ ଭାଜହୀମ୍ ॥ 1 ॥
ଜେ ପରସି ମୁନିବନିତା ଲହୀ ଗତି ରହୀ ଜୋ ପାତକମୀ।
ମକରନ୍ଦୁ ଜିନ୍ହ କୋ ସମ୍ଭୁ ସିର ସୁଚିତା ଅଵଧି ସୁର ବରନୀ ॥
କରି ମଧୁପ ମନ ମୁନି ଜୋଗିଜନ ଜେ ସେଇ ଅଭିମତ ଗତି ଲହୈଂ।
ତେ ପଦ ପଖାରତ ଭାଗ୍ଯଭାଜନୁ ଜନକୁ ଜଯ ଜଯ ସବ କହୈ ॥ 2 ॥
ବର କୁଅଁରି କରତଲ ଜୋରି ସାଖୋଚାରୁ ଦୌ କୁଲଗୁର କରୈଂ।
ଭଯୋ ପାନିଗହନୁ ବିଲୋକି ବିଧି ସୁର ମନୁଜ ମୁନି ଆଁନଦ ଭରୈମ୍ ॥
ସୁଖମୂଲ ଦୂଲହୁ ଦେଖି ଦମ୍ପତି ପୁଲକ ତନ ହୁଲସ୍ଯୋ ହିଯୋ।
କରି ଲୋକ ବେଦ ବିଧାନୁ କନ୍ଯାଦାନୁ ନୃପଭୂଷନ କିଯୋ ॥ 3 ॥
ହିମଵନ୍ତ ଜିମି ଗିରିଜା ମହେସହି ହରିହି ଶ୍ରୀ ସାଗର ଦୀ।
ତିମି ଜନକ ରାମହି ସିଯ ସମରପୀ ବିସ୍ଵ କଲ କୀରତି ନୀ ॥
କ୍ଯୋଂ କରୈ ବିନଯ ବିଦେହୁ କିଯୋ ବିଦେହୁ ମୂରତି ସାଵଁରୀ।
କରି ହୋମ ବିଧିଵତ ଗାଁଠି ଜୋରୀ ହୋନ ଲାଗୀ ଭାଵଁରୀ ॥ 4 ॥
ଦୋ. ଜଯ ଧୁନି ବନ୍ଦୀ ବେଦ ଧୁନି ମଙ୍ଗଲ ଗାନ ନିସାନ।
ସୁନି ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ବିବୁଧ ସୁରତରୁ ସୁମନ ସୁଜାନ ॥ 324 ॥
କୁଅଁରୁ କୁଅଁରି କଲ ଭାଵଁରି ଦେହୀମ୍ ॥ ନଯନ ଲାଭୁ ସବ ସାଦର ଲେହୀମ୍ ॥
ଜାଇ ନ ବରନି ମନୋହର ଜୋରୀ। ଜୋ ଉପମା କଛୁ କହୌଂ ସୋ ଥୋରୀ ॥
ରାମ ସୀଯ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିଛାହୀଂ। ଜଗମଗାତ ମନି ଖମ୍ଭନ ମାହୀମ୍ ।
ମନହୁଁ ମଦନ ରତି ଧରି ବହୁ ରୂପା। ଦେଖତ ରାମ ବିଆହୁ ଅନୂପା ॥
ଦରସ ଲାଲସା ସକୁଚ ନ ଥୋରୀ। ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ଭେ ମଗନ ସବ ଦେଖନିହାରେ। ଜନକ ସମାନ ଅପାନ ବିସାରେ ॥
ପ୍ରମୁଦିତ ମୁନିନ୍ହ ଭାଵଁରୀ ଫେରୀ। ନେଗସହିତ ସବ ରୀତି ନିବେରୀମ୍ ॥
ରାମ ସୀଯ ସିର ସେନ୍ଦୁର ଦେହୀଂ। ସୋଭା କହି ନ ଜାତି ବିଧି କେହୀମ୍ ॥
ଅରୁନ ପରାଗ ଜଲଜୁ ଭରି ନୀକେଂ। ସସିହି ଭୂଷ ଅହି ଲୋଭ ଅମୀ କେମ୍ ॥
ବହୁରି ବସିଷ୍ଠ ଦୀନ୍ହ ଅନୁସାସନ। ବରୁ ଦୁଲହିନି ବୈଠେ ଏକ ଆସନ ॥
ଛଂ. ବୈଠେ ବରାସନ ରାମୁ ଜାନକି ମୁଦିତ ମନ ଦସରଥୁ ଭେ।
ତନୁ ପୁଲକ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଅପନେଂ ସୁକୃତ ସୁରତରୁ ଫଲ ନେ ॥
ଭରି ଭୁଵନ ରହା ଉଛାହୁ ରାମ ବିବାହୁ ଭା ସବହୀଂ କହା।
କେହି ଭାଁତି ବରନି ସିରାତ ରସନା ଏକ ଯହୁ ମଙ୍ଗଲୁ ମହା ॥ 1 ॥
ତବ ଜନକ ପାଇ ବସିଷ୍ଠ ଆଯସୁ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସଁଵାରି କୈ।
ମାଁଡଵୀ ଶ୍ରୁତିକୀରତି ଉରମିଲା କୁଅଁରି ଲୀଂ ହଁକାରି କେ ॥
କୁସକେତୁ କନ୍ଯା ପ୍ରଥମ ଜୋ ଗୁନ ସୀଲ ସୁଖ ସୋଭାମୀ।
ସବ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ କରି ସୋ ବ୍ଯାହି ନୃପ ଭରତହି ଦୀ ॥ 2 ॥
ଜାନକୀ ଲଘୁ ଭଗିନୀ ସକଲ ସୁନ୍ଦରି ସିରୋମନି ଜାନି କୈ।
ସୋ ତନଯ ଦୀନ୍ହୀ ବ୍ଯାହି ଲଖନହି ସକଲ ବିଧି ସନମାନି କୈ ॥
ଜେହି ନାମୁ ଶ୍ରୁତକୀରତି ସୁଲୋଚନି ସୁମୁଖି ସବ ଗୁନ ଆଗରୀ।
ସୋ ଦୀ ରିପୁସୂଦନହି ଭୂପତି ରୂପ ସୀଲ ଉଜାଗରୀ ॥ 3 ॥
ଅନୁରୁପ ବର ଦୁଲହିନି ପରସ୍ପର ଲଖି ସକୁଚ ହିଯଁ ହରଷହୀଂ।
ସବ ମୁଦିତ ସୁନ୍ଦରତା ସରାହହିଂ ସୁମନ ସୁର ଗନ ବରଷହୀମ୍ ॥
ସୁନ୍ଦରୀ ସୁନ୍ଦର ବରନ୍ହ ସହ ସବ ଏକ ମଣ୍ଡପ ରାଜହୀଂ।
ଜନୁ ଜୀଵ ଉର ଚାରିଉ ଅଵସ୍ଥା ବିମୁନ ସହିତ ବିରାଜହୀମ୍ ॥ 4 ॥
ଦୋ. ମୁଦିତ ଅଵଧପତି ସକଲ ସୁତ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ନିହାରି।
ଜନୁ ପାର ମହିପାଲ ମନି କ୍ରିଯନ୍ହ ସହିତ ଫଲ ଚାରି ॥ 325 ॥
ଜସି ରଘୁବୀର ବ୍ଯାହ ବିଧି ବରନୀ। ସକଲ କୁଅଁର ବ୍ଯାହେ ତେହିଂ କରନୀ ॥
କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ଦାଇଜ ଭୂରୀ। ରହା କନକ ମନି ମଣ୍ଡପୁ ପୂରୀ ॥
କମ୍ବଲ ବସନ ବିଚିତ୍ର ପଟୋରେ। ଭାଁତି ଭାଁତି ବହୁ ମୋଲ ନ ଥୋରେ ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ଦାସ ଅରୁ ଦାସୀ। ଧେନୁ ଅଲଙ୍କୃତ କାମଦୁହା ସୀ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ କରିଅ କିମି ଲେଖା। କହି ନ ଜାଇ ଜାନହିଂ ଜିନ୍ହ ଦେଖା ॥
ଲୋକପାଲ ଅଵଲୋକି ସିହାନେ। ଲୀନ୍ହ ଅଵଧପତି ସବୁ ସୁଖୁ ମାନେ ॥
ଦୀନ୍ହ ଜାଚକନ୍ହି ଜୋ ଜେହି ଭାଵା। ଉବରା ସୋ ଜନଵାସେହିଂ ଆଵା ॥
ତବ କର ଜୋରି ଜନକୁ ମୃଦୁ ବାନୀ। ବୋଲେ ସବ ବରାତ ସନମାନୀ ॥
ଛଂ. ସନମାନି ସକଲ ବରାତ ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବଡ़ଆଇ କୈ।
ପ୍ରମୁଦିତ ମହା ମୁନି ବୃନ୍ଦ ବନ୍ଦେ ପୂଜି ପ୍ରେମ ଲଡ़ଆଇ କୈ ॥
ସିରୁ ନାଇ ଦେଵ ମନାଇ ସବ ସନ କହତ କର ସମ୍ପୁଟ କିଏଁ।
ସୁର ସାଧୁ ଚାହତ ଭାଉ ସିନ୍ଧୁ କି ତୋଷ ଜଲ ଅଞ୍ଜଲି ଦିଏଁ ॥ 1 ॥
କର ଜୋରି ଜନକୁ ବହୋରି ବନ୍ଧୁ ସମେତ କୋସଲରାଯ ସୋଂ।
ବୋଲେ ମନୋହର ବଯନ ସାନି ସନେହ ସୀଲ ସୁଭାଯ ସୋମ୍ ॥
ସମ୍ବନ୍ଧ ରାଜନ ରାଵରେଂ ହମ ବଡ़ଏ ଅବ ସବ ବିଧି ଭେ।
ଏହି ରାଜ ସାଜ ସମେତ ସେଵକ ଜାନିବେ ବିନୁ ଗଥ ଲେ ॥ 2 ॥
ଏ ଦାରିକା ପରିଚାରିକା କରି ପାଲିବୀଂ କରୁନା ନୀ।
ଅପରାଧୁ ଛମିବୋ ବୋଲି ପଠେ ବହୁତ ହୌଂ ଢୀଟ୍ଯୋ କୀ ॥
ପୁନି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନ ସକଲ ସନମାନ ନିଧି ସମଧୀ କିଏ।
କହି ଜାତି ନହିଂ ବିନତୀ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଏ ॥ 3 ॥
ବୃନ୍ଦାରକା ଗନ ସୁମନ ବରିସହିଂ ରାଉ ଜନଵାସେହି ଚଲେ।
ଦୁନ୍ଦୁଭୀ ଜଯ ଧୁନି ବେଦ ଧୁନି ନଭ ନଗର କୌତୂହଲ ଭଲେ ॥
ତବ ସଖୀଂ ମଙ୍ଗଲ ଗାନ କରତ ମୁନୀସ ଆଯସୁ ପାଇ କୈ।
ଦୂଲହ ଦୁଲହିନିନ୍ହ ସହିତ ସୁନ୍ଦରି ଚଲୀଂ କୋହବର ଲ୍ଯାଇ କୈ ॥ 4 ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ରାମହି ଚିତଵ ସିଯ ସକୁଚତି ମନୁ ସକୁଚୈ ନ।
ହରତ ମନୋହର ମୀନ ଛବି ପ୍ରେମ ପିଆସେ ନୈନ ॥ 326 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଗ୍ଯାରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସ୍ଯାମ ସରୀରୁ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଵନ। ସୋଭା କୋଟି ମନୋଜ ଲଜାଵନ ॥
ଜାଵକ ଜୁତ ପଦ କମଲ ସୁହାଏ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ରହତ ଜିନ୍ହ ଛାଏ ॥
ପୀତ ପୁନୀତ ମନୋହର ଧୋତୀ। ହରତି ବାଲ ରବି ଦାମିନି ଜୋତୀ ॥
କଲ କିଙ୍କିନି କଟି ସୂତ୍ର ମନୋହର। ବାହୁ ବିସାଲ ବିଭୂଷନ ସୁନ୍ଦର ॥
ପୀତ ଜନେଉ ମହାଛବି ଦେଈ। କର ମୁଦ୍ରିକା ଚୋରି ଚିତୁ ଲେଈ ॥
ସୋହତ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସବ ସାଜେ। ଉର ଆଯତ ଉରଭୂଷନ ରାଜେ ॥
ପିଅର ଉପରନା କାଖାସୋତୀ। ଦୁହୁଁ ଆଁଚରନ୍ହି ଲଗେ ମନି ମୋତୀ ॥
ନଯନ କମଲ କଲ କୁଣ୍ଡଲ କାନା। ବଦନୁ ସକଲ ସୌନ୍ଦର୍ଜ ନିଧାନା ॥
ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ମନୋହର ନାସା। ଭାଲ ତିଲକୁ ରୁଚିରତା ନିଵାସା ॥
ସୋହତ ମୌରୁ ମନୋହର ମାଥେ। ମଙ୍ଗଲମଯ ମୁକୁତା ମନି ଗାଥେ ॥
ଛଂ. ଗାଥେ ମହାମନି ମୌର ମଞ୍ଜୁଲ ଅଙ୍ଗ ସବ ଚିତ ଚୋରହୀଂ।
ପୁର ନାରି ସୁର ସୁନ୍ଦରୀଂ ବରହି ବିଲୋକି ସବ ତିନ ତୋରହୀମ୍ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଵାରି ଆରତି କରହିଂ ମଙ୍ଗଲ ଗାଵହିଂ।
ସୁର ସୁମନ ବରିସହିଂ ସୂତ ମାଗଧ ବନ୍ଦି ସୁଜସୁ ସୁନାଵହୀମ୍ ॥ 1 ॥
କୋହବରହିଂ ଆନେ କୁଁଅର କୁଁଅରି ସୁଆସିନିନ୍ହ ସୁଖ ପାଇ କୈ।
ଅତି ପ୍ରୀତି ଲୌକିକ ରୀତି ଲାଗୀଂ କରନ ମଙ୍ଗଲ ଗାଇ କୈ ॥
ଲହକୌରି ଗୌରି ସିଖାଵ ରାମହି ସୀଯ ସନ ସାରଦ କହୈଂ।
ରନିଵାସୁ ହାସ ବିଲାସ ରସ ବସ ଜନ୍ମ କୋ ଫଲୁ ସବ ଲହୈମ୍ ॥ 2 ॥
ନିଜ ପାନି ମନି ମହୁଁ ଦେଖିଅତି ମୂରତି ସୁରୂପନିଧାନ କୀ।
ଚାଲତି ନ ଭୁଜବଲ୍ଲୀ ବିଲୋକନି ବିରହ ଭଯ ବସ ଜାନକୀ ॥
କୌତୁକ ବିନୋଦ ପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ନ ଜାଇ କହି ଜାନହିଂ ଅଲୀଂ।
ବର କୁଅଁରି ସୁନ୍ଦର ସକଲ ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଜନଵାସେହି ଚଲୀମ୍ ॥ 3 ॥
ତେହି ସମଯ ସୁନିଅ ଅସୀସ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନଭ ଆନଁଦୁ ମହା।
ଚିରୁ ଜିଅହୁଁ ଜୋରୀଂ ଚାରୁ ଚାରଯୋ ମୁଦିତ ମନ ସବହୀଂ କହା ॥
ଜୋଗୀନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ଦେଵ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ଦୁନ୍ଦୁଭି ହନୀ।
ଚଲେ ହରଷି ବରଷି ପ୍ରସୂନ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଭନୀ ॥ 4 ॥
ଦୋ. ସହିତ ବଧୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ସବ ତବ ଆଏ ପିତୁ ପାସ।
ସୋଭା ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ଭରି ଉମଗେଉ ଜନୁ ଜନଵାସ ॥ 327 ॥
ପୁନି ଜେଵନାର ଭୀ ବହୁ ଭାଁତୀ। ପଠେ ଜନକ ବୋଲାଇ ବରାତୀ ॥
ପରତ ପାଁଵଡ़ଏ ବସନ ଅନୂପା। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଗଵନ କିଯୋ ଭୂପା ॥
ସାଦର ସବକେ ପାଯ ପଖାରେ। ଜଥାଜୋଗୁ ପୀଢ़ନ୍ହ ବୈଠାରେ ॥
ଧୋଏ ଜନକ ଅଵଧପତି ଚରନା। ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନା ॥
ବହୁରି ରାମ ପଦ ପଙ୍କଜ ଧୋଏ। ଜେ ହର ହୃଦଯ କମଲ ମହୁଁ ଗୋଏ ॥
ତୀନିଉ ଭାଈ ରାମ ସମ ଜାନୀ। ଧୋଏ ଚରନ ଜନକ ନିଜ ପାନୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ସବହି ନୃପ ଦୀନ୍ହେ। ବୋଲି ସୂପକାରୀ ସବ ଲୀନ୍ହେ ॥
ସାଦର ଲଗେ ପରନ ପନଵାରେ। କନକ କୀଲ ମନି ପାନ ସଁଵାରେ ॥
ଦୋ. ସୂପୋଦନ ସୁରଭୀ ସରପି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଵାଦୁ ପୁନୀତ।
ଛନ ମହୁଁ ସବ କେଂ ପରୁସି ଗେ ଚତୁର ସୁଆର ବିନୀତ ॥ 328 ॥
ପଞ୍ଚ କଵଲ କରି ଜେଵନ ଲାଗେ। ଗାରି ଗାନ ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗେ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ପରେ ପକଵାନେ। ସୁଧା ସରିସ ନହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ପରୁସନ ଲଗେ ସୁଆର ସୁଜାନା। ବିଞ୍ଜନ ବିବିଧ ନାମ କୋ ଜାନା ॥
ଚାରି ଭାଁତି ଭୋଜନ ବିଧି ଗାଈ। ଏକ ଏକ ବିଧି ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଛରସ ରୁଚିର ବିଞ୍ଜନ ବହୁ ଜାତୀ। ଏକ ଏକ ରସ ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ଜେଵଁତ ଦେହିଂ ମଧୁର ଧୁନି ଗାରୀ। ଲୈ ଲୈ ନାମ ପୁରୁଷ ଅରୁ ନାରୀ ॥
ସମଯ ସୁହାଵନି ଗାରି ବିରାଜା। ହଁସତ ରାଉ ସୁନି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀଂ ଭୌଜନୁ କୀନ୍ହା। ଆଦର ସହିତ ଆଚମନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଦେଇ ପାନ ପୂଜେ ଜନକ ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ।
ଜନଵାସେହି ଗଵନେ ମୁଦିତ ସକଲ ଭୂପ ସିରତାଜ ॥ 329 ॥
ନିତ ନୂତନ ମଙ୍ଗଲ ପୁର ମାହୀଂ। ନିମିଷ ସରିସ ଦିନ ଜାମିନି ଜାହୀମ୍ ॥
ବଡ़ଏ ଭୋର ଭୂପତିମନି ଜାଗେ। ଜାଚକ ଗୁନ ଗନ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖି କୁଅଁର ବର ବଧୁନ୍ହ ସମେତା। କିମି କହି ଜାତ ମୋଦୁ ମନ ଜେତା ॥
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ଗେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ମହାପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ମନ ମାହୀମ୍ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ପୂଜା କର ଜୋରୀ। ବୋଲେ ଗିରା ଅମିଅଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପାଁ ସୁନହୁ ମୁନିରାଜା। ଭଯୁଁ ଆଜୁ ମୈଂ ପୂରନକାଜା ॥
ଅବ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଇ ଗୋସାଈଂ। ଦେହୁ ଧେନୁ ସବ ଭାଁତି ବନାଈ ॥
ସୁନି ଗୁର କରି ମହିପାଲ ବଡ़ଆଈ। ପୁନି ପଠେ ମୁନି ବୃନ୍ଦ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଉ ଅରୁ ଦେଵରିଷି ବାଲମୀକି ଜାବାଲି।
ଆଏ ମୁନିବର ନିକର ତବ କୌସିକାଦି ତପସାଲି ॥ 330 ॥
ଦଣ୍ଡ ପ୍ରନାମ ସବହି ନୃପ କୀନ୍ହେ। ପୂଜି ସପ୍ରେମ ବରାସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଚାରି ଲଚ୍ଛ ବର ଧେନୁ ମଗାଈ। କାମସୁରଭି ସମ ସୀଲ ସୁହାଈ ॥
ସବ ବିଧି ସକଲ ଅଲଙ୍କୃତ କୀନ୍ହୀଂ। ମୁଦିତ ମହିପ ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀମ୍ ॥
କରତ ବିନଯ ବହୁ ବିଧି ନରନାହୂ। ଲହେଉଁ ଆଜୁ ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ମହୀସୁ ଅନନ୍ଦା। ଲିଏ ବୋଲି ପୁନି ଜାଚକ ବୃନ୍ଦା ॥
କନକ ବସନ ମନି ହଯ ଗଯ ସ୍ଯନ୍ଦନ। ଦିଏ ବୂଝି ରୁଚି ରବିକୁଲନନ୍ଦନ ॥
ଚଲେ ପଢ़ତ ଗାଵତ ଗୁନ ଗାଥା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଦିନକର କୁଲ ନାଥା ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ବିଆହ ଉଛାହୂ। ସକି ନ ବରନି ସହସ ମୁଖ ଜାହୂ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସିକ ଚରନ ସୀସୁ ନାଇ କହ ରାଉ।
ଯହ ସବୁ ସୁଖୁ ମୁନିରାଜ ତଵ କୃପା କଟାଚ୍ଛ ପସାଉ ॥ 331 ॥
ଜନକ ସନେହୁ ସୀଲୁ କରତୂତୀ। ନୃପୁ ସବ ଭାଁତି ସରାହ ବିଭୂତୀ ॥
ଦିନ ଉଠି ବିଦା ଅଵଧପତି ମାଗା। ରାଖହିଂ ଜନକୁ ସହିତ ଅନୁରାଗା ॥
ନିତ ନୂତନ ଆଦରୁ ଅଧିକାଈ। ଦିନ ପ୍ରତି ସହସ ଭାଁତି ପହୁନାଈ ॥
ନିତ ନଵ ନଗର ଅନନ୍ଦ ଉଛାହୂ। ଦସରଥ ଗଵନୁ ସୋହାଇ ନ କାହୂ ॥
ବହୁତ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ସନେହ ରଜୁ ବଁଧେ ବରାତୀ ॥
କୌସିକ ସତାନନ୍ଦ ତବ ଜାଈ। କହା ବିଦେହ ନୃପହି ସମୁଝାଈ ॥
ଅବ ଦସରଥ କହଁ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ଜଦ୍ଯପି ଛାଡ़ଇ ନ ସକହୁ ସନେହୂ ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି ସଚିଵ ବୋଲାଏ। କହି ଜଯ ଜୀଵ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ଦୋ. ଅଵଧନାଥୁ ଚାହତ ଚଲନ ଭୀତର କରହୁ ଜନାଉ।
ଭେ ପ୍ରେମବସ ସଚିଵ ସୁନି ବିପ୍ର ସଭାସଦ ରାଉ ॥ 332 ॥
ପୁରବାସୀ ସୁନି ଚଲିହି ବରାତା। ବୂଝତ ବିକଲ ପରସ୍ପର ବାତା ॥
ସତ୍ଯ ଗଵନୁ ସୁନି ସବ ବିଲଖାନେ। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସିଜ ସକୁଚାନେ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଆଵତ ବସେ ବରାତୀ। ତହଁ ତହଁ ସିଦ୍ଧ ଚଲା ବହୁ ଭାଁତୀ ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ମେଵା ପକଵାନା। ଭୋଜନ ସାଜୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଭରି ଭରି ବସହଁ ଅପାର କହାରା। ପଠୀ ଜନକ ଅନେକ ସୁସାରା ॥
ତୁରଗ ଲାଖ ରଥ ସହସ ପଚୀସା। ସକଲ ସଁଵାରେ ନଖ ଅରୁ ସୀସା ॥
ମତ୍ତ ସହସ ଦସ ସିନ୍ଧୁର ସାଜେ। ଜିନ୍ହହି ଦେଖି ଦିସିକୁଞ୍ଜର ଲାଜେ ॥
କନକ ବସନ ମନି ଭରି ଭରି ଜାନା। ମହିଷୀଂ ଧେନୁ ବସ୍ତୁ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ଦାଇଜ ଅମିତ ନ ସକିଅ କହି ଦୀନ୍ହ ବିଦେହଁ ବହୋରି।
ଜୋ ଅଵଲୋକତ ଲୋକପତି ଲୋକ ସମ୍ପଦା ଥୋରି ॥ 333 ॥
ସବୁ ସମାଜୁ ଏହି ଭାଁତି ବନାଈ। ଜନକ ଅଵଧପୁର ଦୀନ୍ହ ପଠାଈ ॥
ଚଲିହି ବରାତ ସୁନତ ସବ ରାନୀଂ। ବିକଲ ମୀନଗନ ଜନୁ ଲଘୁ ପାନୀମ୍ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ଗୋଦ କରି ଲେହୀଂ। ଦେଇ ଅସୀସ ସିଖାଵନୁ ଦେହୀମ୍ ॥
ହୋଏହୁ ସନ୍ତତ ପିଯହି ପିଆରୀ। ଚିରୁ ଅହିବାତ ଅସୀସ ହମାରୀ ॥
ସାସୁ ସସୁର ଗୁର ସେଵା କରେହୂ। ପତି ରୁଖ ଲଖି ଆଯସୁ ଅନୁସରେହୂ ॥
ଅତି ସନେହ ବସ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ନାରି ଧରମ ସିଖଵହିଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସାଦର ସକଲ କୁଅଁରି ସମୁଝାଈ। ରାନିନ୍ହ ବାର ବାର ଉର ଲାଈ ॥
ବହୁରି ବହୁରି ଭେଟହିଂ ମହତାରୀଂ। କହହିଂ ବିରଞ୍ଚି ରଚୀଂ କତ ନାରୀମ୍ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମୁ ଭାନୁ କୁଲ କେତୁ।
ଚଲେ ଜନକ ମନ୍ଦିର ମୁଦିତ ବିଦା କରାଵନ ହେତୁ ॥ 334 ॥
ଚାରିଅ ଭାଇ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏ। ନଗର ନାରି ନର ଦେଖନ ଧାଏ ॥
କୌ କହ ଚଲନ ଚହତ ହହିଂ ଆଜୂ। କୀନ୍ହ ବିଦେହ ବିଦା କର ସାଜୂ ॥
ଲେହୁ ନଯନ ଭରି ରୂପ ନିହାରୀ। ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ଭୂପ ସୁତ ଚାରୀ ॥
କୋ ଜାନୈ କେହି ସୁକୃତ ସଯାନୀ। ନଯନ ଅତିଥି କୀନ୍ହେ ବିଧି ଆନୀ ॥
ମରନସୀଲୁ ଜିମି ପାଵ ପିଊଷା। ସୁରତରୁ ଲହୈ ଜନମ କର ଭୂଖା ॥
ପାଵ ନାରକୀ ହରିପଦୁ ଜୈସେଂ। ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ହମ କହଁ ତୈସେ ॥
ନିରଖି ରାମ ସୋଭା ଉର ଧରହୂ। ନିଜ ମନ ଫନି ମୂରତି ମନି କରହୂ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହି ନଯନ ଫଲୁ ଦେତା। ଗେ କୁଅଁର ସବ ରାଜ ନିକେତା ॥
ଦୋ. ରୂପ ସିନ୍ଧୁ ସବ ବନ୍ଧୁ ଲଖି ହରଷି ଉଠା ରନିଵାସୁ।
କରହି ନିଛାଵରି ଆରତୀ ମହା ମୁଦିତ ମନ ସାସୁ ॥ 335 ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପ୍ରେମବିବସ ପୁନି ପୁନି ପଦ ଲାଗୀମ୍ ॥
ରହୀ ନ ଲାଜ ପ୍ରୀତି ଉର ଛାଈ। ସହଜ ସନେହୁ ବରନି କିମି ଜାଈ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଉବଟି ଅନ୍ହଵାଏ। ଛରସ ଅସନ ଅତି ହେତୁ ଜେଵାଁଏ ॥
ବୋଲେ ରାମୁ ସୁଅଵସରୁ ଜାନୀ। ସୀଲ ସନେହ ସକୁଚମଯ ବାନୀ ॥
ରାଉ ଅଵଧପୁର ଚହତ ସିଧାଏ। ବିଦା ହୋନ ହମ ଇହାଁ ପଠାଏ ॥
ମାତୁ ମୁଦିତ ମନ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ବାଲକ ଜାନି କରବ ନିତ ନେହୂ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିଲଖେଉ ରନିଵାସୂ। ବୋଲି ନ ସକହିଂ ପ୍ରେମବସ ସାସୂ ॥
ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ କୁଅଁରି ସବ ଲୀନ୍ହୀ। ପତିନ୍ହ ସୌମ୍ପି ବିନତୀ ଅତି କୀନ୍ହୀ ॥
ଛଂ. କରି ବିନଯ ସିଯ ରାମହି ସମରପୀ ଜୋରି କର ପୁନି ପୁନି କହୈ।
ବଲି ଜାଁଉ ତାତ ସୁଜାନ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବିଦିତ ଗତି ସବ କୀ ଅହୈ ॥
ପରିଵାର ପୁରଜନ ମୋହି ରାଜହି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ସିଯ ଜାନିବୀ।
ତୁଲସୀସ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଲଖି ନିଜ କିଙ୍କରୀ କରି ମାନିବୀ ॥
ସୋ. ତୁମ୍ହ ପରିପୂରନ କାମ ଜାନ ସିରୋମନି ଭାଵପ୍ରିଯ।
ଜନ ଗୁନ ଗାହକ ରାମ ଦୋଷ ଦଲନ କରୁନାଯତନ ॥ 336 ॥
ଅସ କହି ରହୀ ଚରନ ଗହି ରାନୀ। ପ୍ରେମ ପଙ୍କ ଜନୁ ଗିରା ସମାନୀ ॥
ସୁନି ସନେହସାନୀ ବର ବାନୀ। ବହୁବିଧି ରାମ ସାସୁ ସନମାନୀ ॥
ରାମ ବିଦା ମାଗତ କର ଜୋରୀ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ବହୁରି ସିରୁ ନାଈ। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଚଲେ ରଘୁରାଈ ॥
ମଞ୍ଜୁ ମଧୁର ମୂରତି ଉର ଆନୀ। ଭୀ ସନେହ ସିଥିଲ ସବ ରାନୀ ॥
ପୁନି ଧୀରଜୁ ଧରି କୁଅଁରି ହଁକାରୀ। ବାର ବାର ଭେଟହିଂ ମହତାରୀମ୍ ॥
ପହୁଁଚାଵହିଂ ଫିରି ମିଲହିଂ ବହୋରୀ। ବଢ़ଈ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତ ସଖିନ୍ହ ବିଲଗାଈ। ବାଲ ବଚ୍ଛ ଜିମି ଧେନୁ ଲଵାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ନର ନାରି ସବ ସଖିନ୍ହ ସହିତ ରନିଵାସୁ।
ମାନହୁଁ କୀନ୍ହ ବିଦେହପୁର କରୁନାଁ ବିରହଁ ନିଵାସୁ ॥ 337 ॥
ସୁକ ସାରିକା ଜାନକୀ ଜ୍ଯାଏ। କନକ ପିଞ୍ଜରନ୍ହି ରାଖି ପଢ़ଆଏ ॥
ବ୍ଯାକୁଲ କହହିଂ କହାଁ ବୈଦେହୀ। ସୁନି ଧୀରଜୁ ପରିହରି ନ କେହୀ ॥
ଭେ ବିକଲ ଖଗ ମୃଗ ଏହି ଭାଁତି। ମନୁଜ ଦସା କୈସେଂ କହି ଜାତୀ ॥
ବନ୍ଧୁ ସମେତ ଜନକୁ ତବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ଉମଗି ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ସୀଯ ବିଲୋକି ଧୀରତା ଭାଗୀ। ରହେ କହାଵତ ପରମ ବିରାଗୀ ॥
ଲୀନ୍ହି ରାଁଯ ଉର ଲାଇ ଜାନକୀ। ମିଟୀ ମହାମରଜାଦ ଗ୍ଯାନ କୀ ॥
ସମୁଝାଵତ ସବ ସଚିଵ ସଯାନେ। କୀନ୍ହ ବିଚାରୁ ନ ଅଵସର ଜାନେ ॥
ବାରହିଂ ବାର ସୁତା ଉର ଲାଈ। ସଜି ସୁନ୍ଦର ପାଲକୀଂ ମଗାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ପରିଵାରୁ ସବୁ ଜାନି ସୁଲଗନ ନରେସ।
କୁଁଅରି ଚଢ़ଆଈ ପାଲକିନ୍ହ ସୁମିରେ ସିଦ୍ଧି ଗନେସ ॥ 338 ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ସୁତା ସମୁଝାଈ। ନାରିଧରମୁ କୁଲରୀତି ସିଖାଈ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ଦିଏ ବହୁତେରେ। ସୁଚି ସେଵକ ଜେ ପ୍ରିଯ ସିଯ କେରେ ॥
ସୀଯ ଚଲତ ବ୍ଯାକୁଲ ପୁରବାସୀ। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁଭ ମଙ୍ଗଲ ରାସୀ ॥
ଭୂସୁର ସଚିଵ ସମେତ ସମାଜା। ସଙ୍ଗ ଚଲେ ପହୁଁଚାଵନ ରାଜା ॥
ସମଯ ବିଲୋକି ବାଜନେ ବାଜେ। ରଥ ଗଜ ବାଜି ବରାତିନ୍ହ ସାଜେ ॥
ଦସରଥ ବିପ୍ର ବୋଲି ସବ ଲୀନ୍ହେ। ଦାନ ମାନ ପରିପୂରନ କୀନ୍ହେ ॥
ଚରନ ସରୋଜ ଧୂରି ଧରି ସୀସା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ପାଇ ଅସୀସା ॥
ସୁମିରି ଗଜାନନୁ କୀନ୍ହ ପଯାନା। ମଙ୍ଗଲମୂଲ ସଗୁନ ଭେ ନାନା ॥
ଦୋ. ସୁର ପ୍ରସୂନ ବରଷହି ହରଷି କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ।
ଚଲେ ଅଵଧପତି ଅଵଧପୁର ମୁଦିତ ବଜାଇ ନିସାନ ॥ 339 ॥
ନୃପ କରି ବିନଯ ମହାଜନ ଫେରେ। ସାଦର ସକଲ ମାଗନେ ଟେରେ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ବାଜି ଗଜ ଦୀନ୍ହେ। ପ୍ରେମ ପୋଷି ଠାଢ़ଏ ସବ କୀନ୍ହେ ॥
ବାର ବାର ବିରିଦାଵଲି ଭାଷୀ। ଫିରେ ସକଲ ରାମହି ଉର ରାଖୀ ॥
ବହୁରି ବହୁରି କୋସଲପତି କହହୀଂ। ଜନକୁ ପ୍ରେମବସ ଫିରୈ ନ ଚହହୀମ୍ ॥
ପୁନି କହ ଭୂପତି ବଚନ ସୁହାଏ। ଫିରିଅ ମହୀସ ଦୂରି ବଡ़ଇ ଆଏ ॥
ରାଉ ବହୋରି ଉତରି ଭେ ଠାଢ़ଏ। ପ୍ରେମ ପ୍ରବାହ ବିଲୋଚନ ବାଢ़ଏ ॥
ତବ ବିଦେହ ବୋଲେ କର ଜୋରୀ। ବଚନ ସନେହ ସୁଧାଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
କରୌ କଵନ ବିଧି ବିନଯ ବନାଈ। ମହାରାଜ ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡ़ଆଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପତି ସମଧୀ ସଜନ ସନମାନେ ସବ ଭାଁତି।
ମିଲନି ପରସପର ବିନଯ ଅତି ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତି ॥ 340 ॥
ମୁନି ମଣ୍ଡଲିହି ଜନକ ସିରୁ ନାଵା। ଆସିରବାଦୁ ସବହି ସନ ପାଵା ॥
ସାଦର ପୁନି ଭେଣ୍ଟେ ଜାମାତା। ରୂପ ସୀଲ ଗୁନ ନିଧି ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜୋରି ପଙ୍କରୁହ ପାନି ସୁହାଏ। ବୋଲେ ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜାଏ ॥
ରାମ କରୌ କେହି ଭାଁତି ପ୍ରସଂସା। ମୁନି ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
କରହିଂ ଜୋଗ ଜୋଗୀ ଜେହି ଲାଗୀ। କୋହୁ ମୋହୁ ମମତା ମଦୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ବ୍ରହ୍ମୁ ଅଲଖୁ ଅବିନାସୀ। ଚିଦାନନ୍ଦୁ ନିରଗୁନ ଗୁନରାସୀ ॥
ମନ ସମେତ ଜେହି ଜାନ ନ ବାନୀ। ତରକି ନ ସକହିଂ ସକଲ ଅନୁମାନୀ ॥
ମହିମା ନିଗମୁ ନେତି କହି କହୀ। ଜୋ ତିହୁଁ କାଲ ଏକରସ ରହୀ ॥
ଦୋ. ନଯନ ବିଷଯ ମୋ କହୁଁ ଭଯୁ ସୋ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମୂଲ।
ସବି ଲାଭୁ ଜଗ ଜୀଵ କହଁ ଭେଁ ଈସୁ ଅନୁକୁଲ ॥ 341 ॥
ସବହି ଭାଁତି ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡ़ଆଈ। ନିଜ ଜନ ଜାନି ଲୀନ୍ହ ଅପନାଈ ॥
ହୋହିଂ ସହସ ଦସ ସାରଦ ସେଷା। କରହିଂ କଲପ କୋଟିକ ଭରି ଲେଖା ॥
ମୋର ଭାଗ୍ଯ ରାଉର ଗୁନ ଗାଥା। କହି ନ ସିରାହିଂ ସୁନହୁ ରଘୁନାଥା ॥
ମୈ କଛୁ କହୁଁ ଏକ ବଲ ମୋରେଂ। ତୁମ୍ହ ରୀଝହୁ ସନେହ ସୁଠି ଥୋରେମ୍ ॥
ବାର ବାର ମାଗୁଁ କର ଜୋରେଂ। ମନୁ ପରିହରୈ ଚରନ ଜନି ଭୋରେମ୍ ॥
ସୁନି ବର ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ପୋଷେ। ପୂରନକାମ ରାମୁ ପରିତୋଷେ ॥
କରି ବର ବିନଯ ସସୁର ସନମାନେ। ପିତୁ କୌସିକ ବସିଷ୍ଠ ସମ ଜାନେ ॥
ବିନତୀ ବହୁରି ଭରତ ସନ କୀନ୍ହୀ। ମିଲି ସପ୍ରେମୁ ପୁନି ଆସିଷ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଦୋ. ମିଲେ ଲଖନ ରିପୁସୂଦନହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମହୀସ।
ଭେ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମବସ ଫିରି ଫିରି ନାଵହିଂ ସୀସ ॥ 342 ॥
ବାର ବାର କରି ବିନଯ ବଡ़ଆଈ। ରଘୁପତି ଚଲେ ସଙ୍ଗ ସବ ଭାଈ ॥
ଜନକ ଗହେ କୌସିକ ପଦ ଜାଈ। ଚରନ ରେନୁ ସିର ନଯନନ୍ହ ଲାଈ ॥
ସୁନୁ ମୁନୀସ ବର ଦରସନ ତୋରେଂ। ଅଗମୁ ନ କଛୁ ପ୍ରତୀତି ମନ ମୋରେମ୍ ॥
ଜୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ଲୋକପତି ଚହହୀଂ। କରତ ମନୋରଥ ସକୁଚତ ଅହହୀମ୍ ॥
ସୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ସୁଲଭ ମୋହି ସ୍ଵାମୀ। ସବ ସିଧି ତଵ ଦରସନ ଅନୁଗାମୀ ॥
କୀନ୍ହି ବିନଯ ପୁନି ପୁନି ସିରୁ ନାଈ। ଫିରେ ମହୀସୁ ଆସିଷା ପାଈ ॥
ଚଲୀ ବରାତ ନିସାନ ବଜାଈ। ମୁଦିତ ଛୋଟ ବଡ़ ସବ ସମୁଦାଈ ॥
ରାମହି ନିରଖି ଗ୍ରାମ ନର ନାରୀ। ପାଇ ନଯନ ଫଲୁ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ କରି ମଗ ଲୋଗନ୍ହ ସୁଖ ଦେତ।
ଅଵଧ ସମୀପ ପୁନୀତ ଦିନ ପହୁଁଚୀ ଆଇ ଜନେତ ॥ 343 ॥ 󍊍
ହନେ ନିସାନ ପନଵ ବର ବାଜେ। ଭେରି ସଙ୍ଖ ଧୁନି ହଯ ଗଯ ଗାଜେ ॥
ଝାଁଝି ବିରଵ ଡିଣ୍ଡମୀଂ ସୁହାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ପୁର ଜନ ଆଵତ ଅକନି ବରାତା। ମୁଦିତ ସକଲ ପୁଲକାଵଲି ଗାତା ॥
ନିଜ ନିଜ ସୁନ୍ଦର ସଦନ ସଁଵାରେ। ହାଟ ବାଟ ଚୌହଟ ପୁର ଦ୍ଵାରେ ॥
ଗଲୀଂ ସକଲ ଅରଗଜାଁ ସିଞ୍ଚାଈ। ଜହଁ ତହଁ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଈ ॥
ବନା ବଜାରୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା। ତୋରନ କେତୁ ପତାକ ବିତାନା ॥
ସଫଲ ପୂଗଫଲ କଦଲି ରସାଲା। ରୋପେ ବକୁଲ କଦମ୍ବ ତମାଲା ॥
ଲଗେ ସୁଭଗ ତରୁ ପରସତ ଧରନୀ। ମନିମଯ ଆଲବାଲ କଲ କରନୀ ॥
ଦୋ. ବିବିଧ ଭାଁତି ମଙ୍ଗଲ କଲସ ଗୃହ ଗୃହ ରଚେ ସଁଵାରି।
ସୁର ବ୍ରହ୍ମାଦି ସିହାହିଂ ସବ ରଘୁବର ପୁରୀ ନିହାରି ॥ 344 ॥
ଭୂପ ଭଵନ ତେହି ଅଵସର ସୋହା। ରଚନା ଦେଖି ମଦନ ମନୁ ମୋହା ॥
ମଙ୍ଗଲ ସଗୁନ ମନୋହରତାଈ। ରିଧି ସିଧି ସୁଖ ସମ୍ପଦା ସୁହାଈ ॥
ଜନୁ ଉଛାହ ସବ ସହଜ ସୁହାଏ। ତନୁ ଧରି ଧରି ଦସରଥ ଦସରଥ ଗୃହଁ ଛାଏ ॥
ଦେଖନ ହେତୁ ରାମ ବୈଦେହୀ। କହହୁ ଲାଲସା ହୋହି ନ କେହୀ ॥
ଜୁଥ ଜୂଥ ମିଲି ଚଲୀଂ ସୁଆସିନି। ନିଜ ଛବି ନିଦରହିଂ ମଦନ ବିଲାସନି ॥
ସକଲ ସୁମଙ୍ଗଲ ସଜେଂ ଆରତୀ। ଗାଵହିଂ ଜନୁ ବହୁ ବେଷ ଭାରତୀ ॥
ଭୂପତି ଭଵନ କୋଲାହଲୁ ହୋଈ। ଜାଇ ନ ବରନି ସମୁ ସୁଖୁ ସୋଈ ॥
କୌସଲ୍ଯାଦି ରାମ ମହତାରୀଂ। ପ୍ରେମ ବିବସ ତନ ଦସା ବିସାରୀମ୍ ॥
ଦୋ. ଦିଏ ଦାନ ବିପ୍ରନ୍ହ ବିପୁଲ ପୂଜି ଗନେସ ପୁରାରୀ।
ପ୍ରମୁଦିତ ପରମ ଦରିଦ୍ର ଜନୁ ପାଇ ପଦାରଥ ଚାରି ॥ 345 ॥
ମୋଦ ପ୍ରମୋଦ ବିବସ ସବ ମାତା। ଚଲହିଂ ନ ଚରନ ସିଥିଲ ଭେ ଗାତା ॥
ରାମ ଦରସ ହିତ ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପରିଛନି ସାଜୁ ସଜନ ସବ ଲାଗୀମ୍ ॥
ବିବିଧ ବିଧାନ ବାଜନେ ବାଜେ। ମଙ୍ଗଲ ମୁଦିତ ସୁମିତ୍ରାଁ ସାଜେ ॥
ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ପଲ୍ଲଵ ଫୂଲା। ପାନ ପୂଗଫଲ ମଙ୍ଗଲ ମୂଲା ॥
ଅଚ୍ଛତ ଅଙ୍କୁର ଲୋଚନ ଲାଜା। ମଞ୍ଜୁଲ ମଞ୍ଜରି ତୁଲସି ବିରାଜା ॥
ଛୁହେ ପୁରଟ ଘଟ ସହଜ ସୁହାଏ। ମଦନ ସକୁନ ଜନୁ ନୀଡ़ ବନାଏ ॥
ସଗୁନ ସୁଙ୍ଗଧ ନ ଜାହିଂ ବଖାନୀ। ମଙ୍ଗଲ ସକଲ ସଜହିଂ ସବ ରାନୀ ॥
ରଚୀଂ ଆରତୀଂ ବହୁତ ବିଧାନା। ମୁଦିତ କରହିଂ କଲ ମଙ୍ଗଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. କନକ ଥାର ଭରି ମଙ୍ଗଲନ୍ହି କମଲ କରନ୍ହି ଲିଏଁ ମାତ।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ପୁଲକ ପଲ୍ଲଵିତ ଗାତ ॥ 346 ॥
ଧୂପ ଧୂମ ନଭୁ ମେଚକ ଭଯୂ। ସାଵନ ଘନ ଘମଣ୍ଡୁ ଜନୁ ଠଯୂ ॥
ସୁରତରୁ ସୁମନ ମାଲ ସୁର ବରଷହିଂ। ମନହୁଁ ବଲାକ ଅଵଲି ମନୁ କରଷହିମ୍ ॥
ମଞ୍ଜୁଲ ମନିମଯ ବନ୍ଦନିଵାରେ। ମନହୁଁ ପାକରିପୁ ଚାପ ସଁଵାରେ ॥
ପ୍ରଗଟହିଂ ଦୁରହିଂ ଅଟନ୍ହ ପର ଭାମିନି। ଚାରୁ ଚପଲ ଜନୁ ଦମକହିଂ ଦାମିନି ॥
ଦୁନ୍ଦୁଭି ଧୁନି ଘନ ଗରଜନି ଘୋରା। ଜାଚକ ଚାତକ ଦାଦୁର ମୋରା ॥
ସୁର ସୁଗନ୍ଧ ସୁଚି ବରଷହିଂ ବାରୀ। ସୁଖୀ ସକଲ ସସି ପୁର ନର ନାରୀ ॥
ସମୁ ଜାନୀ ଗୁର ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ପୁର ପ୍ରବେସୁ ରଘୁକୁଲମନି କୀନ୍ହା ॥
ସୁମିରି ସମ୍ଭୁ ଗିରଜା ଗନରାଜା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ସଗୁନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ ବଜାଇ।
ବିବୁଧ ବଧୂ ନାଚହିଂ ମୁଦିତ ମଞ୍ଜୁଲ ମଙ୍ଗଲ ଗାଇ ॥ 347 ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବନ୍ଦି ନଟ ନାଗର। ଗାଵହିଂ ଜସୁ ତିହୁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜଯ ଧୁନି ବିମଲ ବେଦ ବର ବାନୀ। ଦସ ଦିସି ସୁନିଅ ସୁମଙ୍ଗଲ ସାନୀ ॥
ବିପୁଲ ବାଜନେ ବାଜନ ଲାଗେ। ନଭ ସୁର ନଗର ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ ॥
ବନେ ବରାତୀ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ମହା ମୁଦିତ ମନ ସୁଖ ନ ସମାହୀମ୍ ॥
ପୁରବାସିଂହ ତବ ରାଯ ଜୋହାରେ। ଦେଖତ ରାମହି ଭେ ସୁଖାରେ ॥
କରହିଂ ନିଛାଵରି ମନିଗନ ଚୀରା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ସରୀରା ॥
ଆରତି କରହିଂ ମୁଦିତ ପୁର ନାରୀ। ହରଷହିଂ ନିରଖି କୁଁଅର ବର ଚାରୀ ॥
ସିବିକା ସୁଭଗ ଓହାର ଉଘାରୀ। ଦେଖି ଦୁଲହିନିନ୍ହ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଦେତ ସୁଖୁ ଆଏ ରାଜଦୁଆର।
ମୁଦିତ ମାତୁ ପରୁଛନି କରହିଂ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ॥ 348 ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ବାରହିଂ ବାରା। ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ କହୈ କୋ ପାରା ॥
ଭୂଷନ ମନି ପଟ ନାନା ଜାତୀ ॥ କରହୀ ନିଛାଵରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଦେଖି ସୁତ ଚାରୀ। ପରମାନନ୍ଦ ମଗନ ମହତାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ ॥ ମୁଦିତ ସଫଲ ଜଗ ଜୀଵନ ଲେଖୀ ॥
ସଖୀଂ ସୀଯ ମୁଖ ପୁନି ପୁନି ଚାହୀ। ଗାନ କରହିଂ ନିଜ ସୁକୃତ ସରାହୀ ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ଛନହିଂ ଛନ ଦେଵା। ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଲାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଦେଖି ମନୋହର ଚାରିଉ ଜୋରୀଂ। ସାରଦ ଉପମା ସକଲ ଢଁଢୋରୀମ୍ ॥
ଦେତ ନ ବନହିଂ ନିପଟ ଲଘୁ ଲାଗୀ। ଏକଟକ ରହୀଂ ରୂପ ଅନୁରାଗୀମ୍ ॥
ଦୋ. ନିଗମ ନୀତି କୁଲ ରୀତି କରି ଅରଘ ପାଁଵଡ़ଏ ଦେତ।
ବଧୁନ୍ହ ସହିତ ସୁତ ପରିଛି ସବ ଚଲୀଂ ଲଵାଇ ନିକେତ ॥ 349 ॥
ଚାରି ସିଙ୍ଘାସନ ସହଜ ସୁହାଏ। ଜନୁ ମନୋଜ ନିଜ ହାଥ ବନାଏ ॥
ତିନ୍ହ ପର କୁଅଁରି କୁଅଁର ବୈଠାରେ। ସାଦର ପାଯ ପୁନିତ ପଖାରେ ॥
ଧୂପ ଦୀପ ନୈବେଦ ବେଦ ବିଧି। ପୂଜେ ବର ଦୁଲହିନି ମଙ୍ଗଲନିଧି ॥
ବାରହିଂ ବାର ଆରତୀ କରହୀଂ। ବ୍ଯଜନ ଚାରୁ ଚାମର ସିର ଢରହୀମ୍ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ ନିଛାଵର ହୋହୀଂ। ଭରୀଂ ପ୍ରମୋଦ ମାତୁ ସବ ସୋହୀମ୍ ॥
ପାଵା ପରମ ତତ୍ତ୍ଵ ଜନୁ ଜୋଗୀଂ। ଅମୃତ ଲହେଉ ଜନୁ ସନ୍ତତ ରୋଗୀମ୍ ॥
ଜନମ ରଙ୍କ ଜନୁ ପାରସ ପାଵା। ଅନ୍ଧହି ଲୋଚନ ଲାଭୁ ସୁହାଵା ॥
ମୂକ ବଦନ ଜନୁ ସାରଦ ଛାଈ। ମାନହୁଁ ସମର ସୂର ଜଯ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ସୁଖ ତେ ସତ କୋଟି ଗୁନ ପାଵହିଂ ମାତୁ ଅନନ୍ଦୁ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ବିଆହି ଘର ଆଏ ରଘୁକୁଲଚନ୍ଦୁ ॥ 350(କ) ॥
ଲୋକ ରୀତ ଜନନୀ କରହିଂ ବର ଦୁଲହିନି ସକୁଚାହିଂ।
ମୋଦୁ ବିନୋଦୁ ବିଲୋକି ବଡ़ ରାମୁ ମନହିଂ ମୁସକାହିମ୍ ॥ 350(ଖ) ॥
ଦେଵ ପିତର ପୂଜେ ବିଧି ନୀକୀ। ପୂଜୀଂ ସକଲ ବାସନା ଜୀ କୀ ॥
ସବହିଂ ବନ୍ଦି ମାଗହିଂ ବରଦାନା। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମ କଲ୍ଯାନା ॥
ଅନ୍ତରହିତ ସୁର ଆସିଷ ଦେହୀଂ। ମୁଦିତ ମାତୁ ଅଞ୍ଚଲ ଭରି ଲେଂହୀମ୍ ॥
ଭୂପତି ବୋଲି ବରାତୀ ଲୀନ୍ହେ। ଜାନ ବସନ ମନି ଭୂଷନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଆଯସୁ ପାଇ ରାଖି ଉର ରାମହି। ମୁଦିତ ଗେ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମହି ॥
ପୁର ନର ନାରି ସକଲ ପହିରାଏ। ଘର ଘର ବାଜନ ଲଗେ ବଧାଏ ॥
ଜାଚକ ଜନ ଜାଚହି ଜୋଇ ଜୋଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ରାଉ ଦେହିଂ ସୋଇ ସୋଈ ॥
ସେଵକ ସକଲ ବଜନିଆ ନାନା। ପୂରନ କିଏ ଦାନ ସନମାନା ॥
ଦୋ. ଦେଂହିଂ ଅସୀସ ଜୋହାରି ସବ ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଥ।
ତବ ଗୁର ଭୂସୁର ସହିତ ଗୃହଁ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ନରନାଥ ॥ 351 ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ ଅନୁସାସନ ଦୀନ୍ହୀ। ଲୋକ ବେଦ ବିଧି ସାଦର କୀନ୍ହୀ ॥
ଭୂସୁର ଭୀର ଦେଖି ସବ ରାନୀ। ସାଦର ଉଠୀଂ ଭାଗ୍ଯ ବଡ़ ଜାନୀ ॥
ପାଯ ପଖାରି ସକଲ ଅନ୍ହଵାଏ। ପୂଜି ଭଲୀ ବିଧି ଭୂପ ଜେଵାଁଏ ॥
ଆଦର ଦାନ ପ୍ରେମ ପରିପୋଷେ। ଦେତ ଅସୀସ ଚଲେ ମନ ତୋଷେ ॥
ବହୁ ବିଧି କୀନ୍ହି ଗାଧିସୁତ ପୂଜା। ନାଥ ମୋହି ସମ ଧନ୍ଯ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା ଭୂପତି ଭୂରୀ। ରାନିନ୍ହ ସହିତ ଲୀନ୍ହି ପଗ ଧୂରୀ ॥
ଭୀତର ଭଵନ ଦୀନ୍ହ ବର ବାସୁ। ମନ ଜୋଗଵତ ରହ ନୃପ ରନିଵାସୂ ॥
ପୂଜେ ଗୁର ପଦ କମଲ ବହୋରୀ। କୀନ୍ହି ବିନଯ ଉର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ସବ ରାନିନ୍ହ ସହିତ ମହୀସୁ।
ପୁନି ପୁନି ବନ୍ଦତ ଗୁର ଚରନ ଦେତ ଅସୀସ ମୁନୀସୁ ॥ 352 ॥
ବିନଯ କୀନ୍ହି ଉର ଅତି ଅନୁରାଗେଂ। ସୁତ ସମ୍ପଦା ରାଖି ସବ ଆଗେମ୍ ॥
ନେଗୁ ମାଗି ମୁନିନାଯକ ଲୀନ୍ହା। ଆସିରବାଦୁ ବହୁତ ବିଧି ଦୀନ୍ହା ॥
ଉର ଧରି ରାମହି ସୀଯ ସମେତା। ହରଷି କୀନ୍ହ ଗୁର ଗଵନୁ ନିକେତା ॥
ବିପ୍ରବଧୂ ସବ ଭୂପ ବୋଲାଈ। ଚୈଲ ଚାରୁ ଭୂଷନ ପହିରାଈ ॥
ବହୁରି ବୋଲାଇ ସୁଆସିନି ଲୀନ୍ହୀଂ। ରୁଚି ବିଚାରି ପହିରାଵନି ଦୀନ୍ହୀମ୍ ॥
ନେଗୀ ନେଗ ଜୋଗ ସବ ଲେହୀଂ। ରୁଚି ଅନୁରୁପ ଭୂପମନି ଦେହୀମ୍ ॥
ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ପୂଜ୍ଯ ଜେ ଜାନେ। ଭୂପତି ଭଲୀ ଭାଁତି ସନମାନେ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ରଘୁବୀର ବିବାହୂ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ପ୍ରସଂସି ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ନିସାନ ବଜାଇ ସୁର ନିଜ ନିଜ ପୁର ସୁଖ ପାଇ।
କହତ ପରସପର ରାମ ଜସୁ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ 353 ॥
ସବ ବିଧି ସବହି ସମଦି ନରନାହୂ। ରହା ହୃଦଯଁ ଭରି ପୂରି ଉଛାହୂ ॥
ଜହଁ ରନିଵାସୁ ତହାଁ ପଗୁ ଧାରେ। ସହିତ ବହୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ନିହାରେ ॥
ଲିଏ ଗୋଦ କରି ମୋଦ ସମେତା। କୋ କହି ସକି ଭଯୁ ସୁଖୁ ଜେତା ॥
ବଧୂ ସପ୍ରେମ ଗୋଦ ବୈଠାରୀଂ। ବାର ବାର ହିଯଁ ହରଷି ଦୁଲାରୀମ୍ ॥
ଦେଖି ସମାଜୁ ମୁଦିତ ରନିଵାସୂ। ସବ କେଂ ଉର ଅନନ୍ଦ କିଯୋ ବାସୂ ॥
କହେଉ ଭୂପ ଜିମି ଭଯୁ ବିବାହୂ। ସୁନି ହରଷୁ ହୋତ ସବ କାହୂ ॥
ଜନକ ରାଜ ଗୁନ ସୀଲୁ ବଡ़ଆଈ। ପ୍ରୀତି ରୀତି ସମ୍ପଦା ସୁହାଈ ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ଭାଟ ଜିମି ବରନୀ। ରାନୀଂ ସବ ପ୍ରମୁଦିତ ସୁନି କରନୀ ॥
ଦୋ. ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନହାଇ ନୃପ ବୋଲି ବିପ୍ର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଭୋଜନ କୀନ୍ହ ଅନେକ ବିଧି ଘରୀ ପଞ୍ଚ ଗି ରାତି ॥ 354 ॥
ମଙ୍ଗଲଗାନ କରହିଂ ବର ଭାମିନି। ଭୈ ସୁଖମୂଲ ମନୋହର ଜାମିନି ॥
ଅଁଚି ପାନ ସବ କାହୂଁ ପାଏ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗନ୍ଧ ଭୂଷିତ ଛବି ଛାଏ ॥
ରାମହି ଦେଖି ରଜାଯସୁ ପାଈ। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଚଲେ ସିର ନାଈ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ବିନୋଦୁ ବଢ़ଆଈ। ସମୁ ସମାଜୁ ମନୋହରତାଈ ॥
କହି ନ ସକହି ସତ ସାରଦ ସେସୂ। ବେଦ ବିରଞ୍ଚି ମହେସ ଗନେସୂ ॥
ସୋ ମୈ କହୌଂ କଵନ ବିଧି ବରନୀ। ଭୂମିନାଗୁ ସିର ଧରି କି ଧରନୀ ॥
ନୃପ ସବ ଭାଁତି ସବହି ସନମାନୀ। କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବୋଲାଈ ରାନୀ ॥
ବଧୂ ଲରିକନୀଂ ପର ଘର ଆଈଂ। ରାଖେହୁ ନଯନ ପଲକ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଲରିକା ଶ୍ରମିତ ଉନୀଦ ବସ ସଯନ କରାଵହୁ ଜାଇ।
ଅସ କହି ଗେ ବିଶ୍ରାମଗୃହଁ ରାମ ଚରନ ଚିତୁ ଲାଇ ॥ 355 ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ସହଜ ସୁହାଏ। ଜରିତ କନକ ମନି ପଲଁଗ ଡସାଏ ॥
ସୁଭଗ ସୁରଭି ପଯ ଫେନ ସମାନା। କୋମଲ କଲିତ ସୁପେତୀଂ ନାନା ॥
ଉପବରହନ ବର ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗନ୍ଧ ମନିମନ୍ଦିର ମାହୀମ୍ ॥
ରତନଦୀପ ସୁଠି ଚାରୁ ଚଁଦୋଵା। କହତ ନ ବନି ଜାନ ଜେହିଂ ଜୋଵା ॥
ସେଜ ରୁଚିର ରଚି ରାମୁ ଉଠାଏ। ପ୍ରେମ ସମେତ ପଲଁଗ ପୌଢ़ଆଏ ॥
ଅଗ୍ଯା ପୁନି ପୁନି ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ। ନିଜ ନିଜ ସେଜ ସଯନ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହୀ ॥
ଦେଖି ସ୍ଯାମ ମୃଦୁ ମଞ୍ଜୁଲ ଗାତା। କହହିଂ ସପ୍ରେମ ବଚନ ସବ ମାତା ॥
ମାରଗ ଜାତ ଭଯାଵନି ଭାରୀ। କେହି ବିଧି ତାତ ତାଡ़କା ମାରୀ ॥
ଦୋ. ଘୋର ନିସାଚର ବିକଟ ଭଟ ସମର ଗନହିଂ ନହିଂ କାହୁ ॥
ମାରେ ସହିତ ସହାଯ କିମି ଖଲ ମାରୀଚ ସୁବାହୁ ॥ 356 ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦ ବଲି ତାତ ତୁମ୍ହାରୀ। ଈସ ଅନେକ କରଵରେଂ ଟାରୀ ॥
ମଖ ରଖଵାରୀ କରି ଦୁହୁଁ ଭାଈ। ଗୁରୁ ପ୍ରସାଦ ସବ ବିଦ୍ଯା ପାଈ ॥
ମୁନିତଯ ତରୀ ଲଗତ ପଗ ଧୂରୀ। କୀରତି ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ପୂରୀ ॥
କମଠ ପୀଠି ପବି କୂଟ କଠୋରା। ନୃପ ସମାଜ ମହୁଁ ସିଵ ଧନୁ ତୋରା ॥
ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ଜସୁ ଜାନକି ପାଈ। ଆଏ ଭଵନ ବ୍ଯାହି ସବ ଭାଈ ॥
ସକଲ ଅମାନୁଷ କରମ ତୁମ୍ହାରେ। କେଵଲ କୌସିକ କୃପାଁ ସୁଧାରେ ॥
ଆଜୁ ସୁଫଲ ଜଗ ଜନମୁ ହମାରା। ଦେଖି ତାତ ବିଧୁବଦନ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଜେ ଦିନ ଗେ ତୁମ୍ହହି ବିନୁ ଦେଖେଂ। ତେ ବିରଞ୍ଚି ଜନି ପାରହିଂ ଲେଖେମ୍ ॥
ଦୋ. ରାମ ପ୍ରତୋଷୀଂ ମାତୁ ସବ କହି ବିନୀତ ବର ବୈନ।
ସୁମିରି ସମ୍ଭୁ ଗୁର ବିପ୍ର ପଦ କିଏ ନୀଦବସ ନୈନ ॥ 357 ॥
ନୀଦୁଁ ବଦନ ସୋହ ସୁଠି ଲୋନା। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସୀରୁହ ସୋନା ॥
ଘର ଘର କରହିଂ ଜାଗରନ ନାରୀଂ। ଦେହିଂ ପରସପର ମଙ୍ଗଲ ଗାରୀମ୍ ॥
ପୁରୀ ବିରାଜତି ରାଜତି ରଜନୀ। ରାନୀଂ କହହିଂ ବିଲୋକହୁ ସଜନୀ ॥
ସୁନ୍ଦର ବଧୁନ୍ହ ସାସୁ ଲୈ ସୋଈ। ଫନିକନ୍ହ ଜନୁ ସିରମନି ଉର ଗୋଈ ॥
ପ୍ରାତ ପୁନୀତ କାଲ ପ୍ରଭୁ ଜାଗେ। ଅରୁନଚୂଡ़ ବର ବୋଲନ ଲାଗେ ॥
ବନ୍ଦି ମାଗଧନ୍ହି ଗୁନଗନ ଗାଏ। ପୁରଜନ ଦ୍ଵାର ଜୋହାରନ ଆଏ ॥
ବନ୍ଦି ବିପ୍ର ସୁର ଗୁର ପିତୁ ମାତା। ପାଇ ଅସୀସ ମୁଦିତ ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜନନିନ୍ହ ସାଦର ବଦନ ନିହାରେ। ଭୂପତି ସଙ୍ଗ ଦ୍ଵାର ପଗୁ ଧାରେ ॥
ଦୋ. କୀନ୍ହ ସୌଚ ସବ ସହଜ ସୁଚି ସରିତ ପୁନୀତ ନହାଇ।
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ତାତ ପହିଂ ଆଏ ଚାରିଉ ଭାଇ ॥ 358 ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ଭୂପ ବିଲୋକି ଲିଏ ଉର ଲାଈ। ବୈଠୈ ହରଷି ରଜାଯସୁ ପାଈ ॥
ଦେଖି ରାମୁ ସବ ସଭା ଜୁଡ़ଆନୀ। ଲୋଚନ ଲାଭ ଅଵଧି ଅନୁମାନୀ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଟୁ ମୁନି କୌସିକ ଆଏ। ସୁଭଗ ଆସନନ୍ହି ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ପୂଜି ପଦ ଲାଗେ। ନିରଖି ରାମୁ ଦୌ ଗୁର ଅନୁରାଗେ ॥
କହହିଂ ବସିଷ୍ଟୁ ଧରମ ଇତିହାସା। ସୁନହିଂ ମହୀସୁ ସହିତ ରନିଵାସା ॥
ମୁନି ମନ ଅଗମ ଗାଧିସୁତ କରନୀ। ମୁଦିତ ବସିଷ୍ଟ ବିପୁଲ ବିଧି ବରନୀ ॥
ବୋଲେ ବାମଦେଉ ସବ ସାଁଚୀ। କୀରତି କଲିତ ଲୋକ ତିହୁଁ ମାଚୀ ॥
ସୁନି ଆନନ୍ଦୁ ଭଯୁ ସବ କାହୂ। ରାମ ଲଖନ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ଉଛାହ ନିତ ଜାହିଂ ଦିଵସ ଏହି ଭାଁତି।
ଉମଗୀ ଅଵଧ ଅନନ୍ଦ ଭରି ଅଧିକ ଅଧିକ ଅଧିକାତି ॥ 359 ॥
ସୁଦିନ ସୋଧି କଲ କଙ୍କନ ଛୌରେ। ମଙ୍ଗଲ ମୋଦ ବିନୋଦ ନ ଥୋରେ ॥
ନିତ ନଵ ସୁଖୁ ସୁର ଦେଖି ସିହାହୀଂ। ଅଵଧ ଜନ୍ମ ଜାଚହିଂ ବିଧି ପାହୀମ୍ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ଚଲନ ନିତ ଚହହୀଂ। ରାମ ସପ୍ରେମ ବିନଯ ବସ ରହହୀମ୍ ॥
ଦିନ ଦିନ ସଯଗୁନ ଭୂପତି ଭ୍AU। ଦେଖି ସରାହ ମହାମୁନିର୍AU ॥
ମାଗତ ବିଦା ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଠାଢ़ ଭେ ଆଗେ ॥
ନାଥ ସକଲ ସମ୍ପଦା ତୁମ୍ହାରୀ। ମୈଂ ସେଵକୁ ସମେତ ସୁତ ନାରୀ ॥
କରବ ସଦା ଲରିକନଃ ପର ଛୋହୂ। ଦରସନ ଦେତ ରହବ ମୁନି ମୋହୂ ॥
ଅସ କହି ରାଉ ସହିତ ସୁତ ରାନୀ। ପରେଉ ଚରନ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ ॥
ଦୀନ୍ହ ଅସୀସ ବିପ୍ର ବହୁ ଭାଁତୀ। ଚଲେ ନ ପ୍ରୀତି ରୀତି କହି ଜାତୀ ॥
ରାମୁ ସପ୍ରେମ ସଙ୍ଗ ସବ ଭାଈ। ଆଯସୁ ପାଇ ଫିରେ ପହୁଁଚାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ଭୂପତି ଭଗତି ବ୍ଯାହୁ ଉଛାହୁ ଅନନ୍ଦୁ।
ଜାତ ସରାହତ ମନହିଂ ମନ ମୁଦିତ ଗାଧିକୁଲଚନ୍ଦୁ ॥ 360 ॥
ବାମଦେଵ ରଘୁକୁଲ ଗୁର ଗ୍ଯାନୀ। ବହୁରି ଗାଧିସୁତ କଥା ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମୁନି ସୁଜସୁ ମନହିଂ ମନ ର୍AU। ବରନତ ଆପନ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭ୍AU ॥
ବହୁରେ ଲୋଗ ରଜାଯସୁ ଭଯୂ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନୃପତି ଗୃହଁ ଗଯୂ ॥
ଜହଁ ତହଁ ରାମ ବ୍ଯାହୁ ସବୁ ଗାଵା। ସୁଜସୁ ପୁନୀତ ଲୋକ ତିହୁଁ ଛାଵା ॥
ଆଏ ବ୍ଯାହି ରାମୁ ଘର ଜବ ତେଂ। ବସି ଅନନ୍ଦ ଅଵଧ ସବ ତବ ତେମ୍ ॥
ପ୍ରଭୁ ବିବାହଁ ଜସ ଭଯୁ ଉଛାହୂ। ସକହିଂ ନ ବରନି ଗିରା ଅହିନାହୂ ॥
କବିକୁଲ ଜୀଵନୁ ପାଵନ ଜାନୀ ॥ ରାମ ସୀଯ ଜସୁ ମଙ୍ଗଲ ଖାନୀ ॥
ତେହି ତେ ମୈଂ କଛୁ କହା ବଖାନୀ। କରନ ପୁନୀତ ହେତୁ ନିଜ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ନିଜ ଗିରା ପାଵନି କରନ କାରନ ରାମ ଜସୁ ତୁଲସୀ କହ୍ଯୋ।
ରଘୁବୀର ଚରିତ ଅପାର ବାରିଧି ପାରୁ କବି କୌନେଂ ଲହ୍ଯୋ ॥
ଉପବୀତ ବ୍ଯାହ ଉଛାହ ମଙ୍ଗଲ ସୁନି ଜେ ସାଦର ଗାଵହୀଂ।
ବୈଦେହି ରାମ ପ୍ରସାଦ ତେ ଜନ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀମ୍ ॥
ସୋ. ସିଯ ରଘୁବୀର ବିବାହୁ ଜେ ସପ୍ରେମ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ସଦା ଉଛାହୁ ମଙ୍ଗଲାଯତନ ରାମ ଜସୁ ॥ 361 ॥
ମାସପାରାଯଣ, ବାରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ