॥ ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ ॥
ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ
ଶ୍ରୀ ରାମଚରିତ ମାନସ
ପ୍ରଥମ ସୋପାନ
(ବାଲକାଣ୍ଡ ଶ୍ଲୋକ)
ଵର୍ଣାନାମର୍ଥସଂଘାନାଂ ରସାନାଂ ଛନ୍ଦସାମପି।
ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ କର୍ତ୍ତାରୌ ଵନ୍ଦେ ଵାଣୀଵିନାଯକୌ ॥ ୧ ॥
ଭଵାନୀଶଙ୍କରୌ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଶ୍ଵାସରୂପିଣୌ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିନା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସିଦ୍ଧାଃସ୍ଵାନ୍ତଃସ୍ଥମୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨ ॥
ଵନ୍ଦେ ବୋଧମଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଗୁରୁଂ ଶଙ୍କରରୂପିଣମ୍।
ଯମାଶ୍ରିତୋ ହି ଵକ୍ରୋଽପି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵନ୍ଦ୍ଯତେ ॥ ୩ ॥
ସୀତାରାମଗୁଣଗ୍ରାମପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯଵିହାରିଣୌ।
ଵନ୍ଦେ ଵିଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନୌ କବୀଶ୍ଵରକପୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୪ ॥
ଉଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିସଂହାରକାରିଣୀଂ କ୍ଲେଶହାରିଣୀମ୍।
ସର୍ଵଶ୍ରେଯସ୍କରୀଂ ସୀତାଂ ନତୋଽହଂ ରାମଵଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ ୫ ॥
ଯନ୍ମାଯାଵଶଵର୍ତିଂ ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵାସୁରା
ଯତ୍ସତ୍ଵାଦମୃଷୈଵ ଭାତି ସକଲଂ ରଜ୍ଜୌ ଯଥାହେର୍ଭ୍ରମଃ।
ଯତ୍ପାଦପ୍ଲଵମେକମେଵ ହି ଭଵାମ୍ଭୋଧେସ୍ତିତୀର୍ଷାଵତାଂ
ଵନ୍ଦେଽହଂ ତମଶେଷକାରଣପରଂ ରାମାଖ୍ଯମୀଶଂ ହରିମ୍ ॥ ୬ ॥
ନାନାପୁରାଣନିଗମାଗମସମ୍ମତଂ ଯଦ୍
ରାମାଯଣେ ନିଗଦିତଂ କ୍ଵଚିଦନ୍ଯତୋଽପି।
ସ୍ଵାନ୍ତଃସୁଖାଯ ତୁଲସୀ ରଘୁନାଥଗାଥା-
ଭାଷାନିବନ୍ଧମତିମଞ୍ଜୁଲମାତନୋତି ॥ ୭ ॥
ସୋ. ଜୋ ସୁମିରତ ସିଧି ହୋଇ ଗନ ନାଯକ କରିବର ବଦନ।
କରଉ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଇ ବୁଦ୍ଧି ରାସି ସୁଭ ଗୁନ ସଦନ ॥ ୧ ॥
ମୂକ ହୋଇ ବାଚାଲ ପଂଗୁ ଚଢଇ ଗିରିବର ଗହନ।
ଜାସୁ କୃପାଁ ସୋ ଦଯାଲ ଦ୍ରଵଉ ସକଲ କଲି ମଲ ଦହନ ॥ ୨ ॥
ନୀଲ ସରୋରୁହ ସ୍ଯାମ ତରୁନ ଅରୁନ ବାରିଜ ନଯନ।
କରଉ ସୋ ମମ ଉର ଧାମ ସଦା ଛୀରସାଗର ସଯନ ॥ ୩ ॥
କୁଂଦ ଇଂଦୁ ସମ ଦେହ ଉମା ରମନ କରୁନା ଅଯନ।
ଜାହି ଦୀନ ପର ନେହ କରଉ କୃପା ମର୍ଦନ ମଯନ ॥ ୪ ॥
ବଂଦଉ ଗୁରୁ ପଦ କଂଜ କୃପା ସିଂଧୁ ନରରୂପ ହରି।
ମହାମୋହ ତମ ପୁଂଜ ଜାସୁ ବଚନ ରବି କର ନିକର ॥ ୫ ॥
ବଂଦଉ ଗୁରୁ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା। ସୁରୁଚି ସୁବାସ ସରସ ଅନୁରାଗା ॥
ଅମିଯ ମୂରିମଯ ଚୂରନ ଚାରୂ। ସମନ ସକଲ ଭଵ ରୁଜ ପରିଵାରୂ ॥
ସୁକୃତି ସଂଭୁ ତନ ବିମଲ ବିଭୂତୀ। ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ମୋଦ ପ୍ରସୂତୀ ॥
ଜନ ମନ ମଂଜୁ ମୁକୁର ମଲ ହରନୀ। କିଏଁ ତିଲକ ଗୁନ ଗନ ବସ କରନୀ ॥
ଶ୍ରୀଗୁର ପଦ ନଖ ମନି ଗନ ଜୋତୀ। ସୁମିରତ ଦିବ୍ଯ ଦ୍ରୃଷ୍ଟି ହିଯଁ ହୋତୀ ॥
ଦଲନ ମୋହ ତମ ସୋ ସପ୍ରକାସୂ। ବଡେ ଭାଗ ଉର ଆଵଇ ଜାସୂ ॥
ଉଘରହିଂ ବିମଲ ବିଲୋଚନ ହୀ କେ। ମିଟହିଂ ଦୋଷ ଦୁଖ ଭଵ ରଜନୀ କେ ॥
ସୂଝହିଂ ରାମ ଚରିତ ମନି ମାନିକ। ଗୁପୁତ ପ୍ରଗଟ ଜହଁ ଜୋ ଜେହି ଖାନିକ ॥
ଦୋ. ଜଥା ସୁଅଂଜନ ଅଂଜି ଦୃଗ ସାଧକ ସିଦ୍ଧ ସୁଜାନ।
କୌତୁକ ଦେଖତ ସୈଲ ବନ ଭୂତଲ ଭୂରି ନିଧାନ ॥ ୧ ॥
ଗୁରୁ ପଦ ରଜ ମୃଦୁ ମଂଜୁଲ ଅଂଜନ। ନଯନ ଅମିଅ ଦୃଗ ଦୋଷ ବିଭଂଜନ ॥
ତେହିଂ କରି ବିମଲ ବିବେକ ବିଲୋଚନ। ବରନଉଁ ରାମ ଚରିତ ଭଵ ମୋଚନ ॥
ବଂଦଉଁ ପ୍ରଥମ ମହୀସୁର ଚରନା। ମୋହ ଜନିତ ସଂସଯ ସବ ହରନା ॥
ସୁଜନ ସମାଜ ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ। କରଉଁ ପ୍ରନାମ ସପ୍ରେମ ସୁବାନୀ ॥
ସାଧୁ ଚରିତ ସୁଭ ଚରିତ କପାସୂ। ନିରସ ବିସଦ ଗୁନମଯ ଫଲ ଜାସୂ ॥
ଜୋ ସହି ଦୁଖ ପରଛିଦ୍ର ଦୁରାଵା। ବଂଦନୀଯ ଜେହିଂ ଜଗ ଜସ ପାଵା ॥
ମୁଦ ମଂଗଲମଯ ସଂତ ସମାଜୂ। ଜୋ ଜଗ ଜଂଗମ ତୀରଥରାଜୂ ॥
ରାମ ଭକ୍ତି ଜହଁ ସୁରସରି ଧାରା। ସରସଇ ବ୍ରହ୍ମ ବିଚାର ପ୍ରଚାରା ॥
ବିଧି ନିଷେଧମଯ କଲି ମଲ ହରନୀ। କରମ କଥା ରବିନଂଦନି ବରନୀ ॥
ହରି ହର କଥା ବିରାଜତି ବେନୀ। ସୁନତ ସକଲ ମୁଦ ମଂଗଲ ଦେନୀ ॥
ବଟୁ ବିସ୍ଵାସ ଅଚଲ ନିଜ ଧରମା। ତୀରଥରାଜ ସମାଜ ସୁକରମା ॥
ସବହିଂ ସୁଲଭ ସବ ଦିନ ସବ ଦେସା। ସେଵତ ସାଦର ସମନ କଲେସା ॥
ଅକଥ ଅଲୌକିକ ତୀରଥରାଊ। ଦେଇ ସଦ୍ଯ ଫଲ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭାଊ ॥
ଦୋ. ସୁନି ସମୁଝହିଂ ଜନ ମୁଦିତ ମନ ମଜ୍ଜହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗ।
ଲହହିଂ ଚାରି ଫଲ ଅଛତ ତନୁ ସାଧୁ ସମାଜ ପ୍ରଯାଗ ॥ ୨ ॥
ମଜ୍ଜନ ଫଲ ପେଖିଅ ତତକାଲା। କାକ ହୋହିଂ ପିକ ବକଉ ମରାଲା ॥
ସୁନି ଆଚରଜ କରୈ ଜନି କୋଈ। ସତସଂଗତି ମହିମା ନହିଂ ଗୋଈ ॥
ବାଲମୀକ ନାରଦ ଘଟଜୋନୀ। ନିଜ ନିଜ ମୁଖନି କହୀ ନିଜ ହୋନୀ ॥
ଜଲଚର ଥଲଚର ନଭଚର ନାନା। ଜେ ଜଡ ଚେତନ ଜୀଵ ଜହାନା ॥
ମତି କୀରତି ଗତି ଭୂତି ଭଲାଈ। ଜବ ଜେହିଂ ଜତନ ଜହାଁ ଜେହିଂ ପାଈ ॥
ସୋ ଜାନବ ସତସଂଗ ପ୍ରଭାଊ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ନ ଆନ ଉପାଊ ॥
ବିନୁ ସତସଂଗ ବିବେକ ନ ହୋଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ସୁଲଭ ନ ସୋଈ ॥
ସତସଂଗତ ମୁଦ ମଂଗଲ ମୂଲା। ସୋଇ ଫଲ ସିଧି ସବ ସାଧନ ଫୂଲା ॥
ସଠ ସୁଧରହିଂ ସତସଂଗତି ପାଈ। ପାରସ ପରସ କୁଧାତ ସୁହାଈ ॥
ବିଧି ବସ ସୁଜନ କୁସଂଗତ ପରହୀଂ। ଫନି ମନି ସମ ନିଜ ଗୁନ ଅନୁସରହୀଂ ॥
ବିଧି ହରି ହର କବି କୋବିଦ ବାନୀ। କହତ ସାଧୁ ମହିମା ସକୁଚାନୀ ॥
ସୋ ମୋ ସନ କହି ଜାତ ନ କୈସେଂ। ସାକ ବନିକ ମନି ଗୁନ ଗନ ଜୈସେଂ ॥
ଦୋ. ବଂଦଉଁ ସଂତ ସମାନ ଚିତ ହିତ ଅନହିତ ନହିଂ କୋଇ।
ଅଂଜଲି ଗତ ସୁଭ ସୁମନ ଜିମି ସମ ସୁଗଂଧ କର ଦୋଇ ॥ ୩(କ) ॥
ସଂତ ସରଲ ଚିତ ଜଗତ ହିତ ଜାନି ସୁଭାଉ ସନେହୁ।
ବାଲବିନଯ ସୁନି କରି କୃପା ରାମ ଚରନ ରତି ଦେହୁ ॥ ୩(ଖ) ॥
ବହୁରି ବଂଦି ଖଲ ଗନ ସତିଭାଏଁ। ଜେ ବିନୁ କାଜ ଦାହିନେହୁ ବାଏଁ ॥
ପର ହିତ ହାନି ଲାଭ ଜିନ୍ହ କେରେଂ। ଉଜରେଂ ହରଷ ବିଷାଦ ବସେରେଂ ॥
ହରି ହର ଜସ ରାକେସ ରାହୁ ସେ। ପର ଅକାଜ ଭଟ ସହସବାହୁ ସେ ॥
ଜେ ପର ଦୋଷ ଲଖହିଂ ସହସାଖୀ। ପର ହିତ ଘୃତ ଜିନ୍ହ କେ ମନ ମାଖୀ ॥
ତେଜ କୃସାନୁ ରୋଷ ମହିଷେସା। ଅଘ ଅଵଗୁନ ଧନ ଧନୀ ଧନେସା ॥
ଉଦଯ କେତ ସମ ହିତ ସବହୀ କେ। କୁଂଭକରନ ସମ ସୋଵତ ନୀକେ ॥
ପର ଅକାଜୁ ଲଗି ତନୁ ପରିହରହୀଂ। ଜିମି ହିମ ଉପଲ କୃଷୀ ଦଲି ଗରହୀଂ ॥
ବଂଦଉଁ ଖଲ ଜସ ସେଷ ସରୋଷା। ସହସ ବଦନ ବରନଇ ପର ଦୋଷା ॥
ପୁନି ପ୍ରନଵଉଁ ପୃଥୁରାଜ ସମାନା। ପର ଅଘ ସୁନଇ ସହସ ଦସ କାନା ॥
ବହୁରି ସକ୍ର ସମ ବିନଵଉଁ ତେହୀ। ସଂତତ ସୁରାନୀକ ହିତ ଜେହୀ ॥
ବଚନ ବଜ୍ର ଜେହି ସଦା ପିଆରା। ସହସ ନଯନ ପର ଦୋଷ ନିହାରା ॥
ଦୋ. ଉଦାସୀନ ଅରି ମୀତ ହିତ ସୁନତ ଜରହିଂ ଖଲ ରୀତି।
ଜାନି ପାନି ଜୁଗ ଜୋରି ଜନ ବିନତୀ କରଇ ସପ୍ରୀତି ॥ ୪ ॥
ମୈଂ ଅପନୀ ଦିସି କୀନ୍ହ ନିହୋରା। ତିନ୍ହ ନିଜ ଓର ନ ଲାଉବ ଭୋରା ॥
ବାଯସ ପଲିଅହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗା। ହୋହିଂ ନିରାମିଷ କବହୁଁ କି କାଗା ॥
ବଂଦଉଁ ସଂତ ଅସଜ୍ଜନ ଚରନା। ଦୁଖପ୍ରଦ ଉଭଯ ବୀଚ କଛୁ ବରନା ॥
ବିଛୁରତ ଏକ ପ୍ରାନ ହରି ଲେହୀଂ। ମିଲତ ଏକ ଦୁଖ ଦାରୁନ ଦେହୀଂ ॥
ଉପଜହିଂ ଏକ ସଂଗ ଜଗ ମାହୀଂ। ଜଲଜ ଜୋଂକ ଜିମି ଗୁନ ବିଲଗାହୀଂ ॥
ସୁଧା ସୁରା ସମ ସାଧୂ ଅସାଧୂ। ଜନକ ଏକ ଜଗ ଜଲଧି ଅଗାଧୂ ॥
ଭଲ ଅନଭଲ ନିଜ ନିଜ କରତୂତୀ। ଲହତ ସୁଜସ ଅପଲୋକ ବିଭୂତୀ ॥
ସୁଧା ସୁଧାକର ସୁରସରି ସାଧୂ। ଗରଲ ଅନଲ କଲିମଲ ସରି ବ୍ଯାଧୂ ॥
ଗୁନ ଅଵଗୁନ ଜାନତ ସବ କୋଈ। ଜୋ ଜେହି ଭାଵ ନୀକ ତେହି ସୋଈ ॥
ଦୋ. ଭଲୋ ଭଲାଇହି ପୈ ଲହଇ ଲହଇ ନିଚାଇହି ନୀଚୁ।
ସୁଧା ସରାହିଅ ଅମରତାଁ ଗରଲ ସରାହିଅ ମୀଚୁ ॥ ୫ ॥
ଖଲ ଅଘ ଅଗୁନ ସାଧୂ ଗୁନ ଗାହା। ଉଭଯ ଅପାର ଉଦଧି ଅଵଗାହା ॥
ତେହି ତେଂ କଛୁ ଗୁନ ଦୋଷ ବଖାନେ। ସଂଗ୍ରହ ତ୍ଯାଗ ନ ବିନୁ ପହିଚାନେ ॥
ଭଲେଉ ପୋଚ ସବ ବିଧି ଉପଜାଏ। ଗନି ଗୁନ ଦୋଷ ବେଦ ବିଲଗାଏ ॥
କହହିଂ ବେଦ ଇତିହାସ ପୁରାନା। ବିଧି ପ୍ରପଂଚୁ ଗୁନ ଅଵଗୁନ ସାନା ॥
ଦୁଖ ସୁଖ ପାପ ପୁନ୍ଯ ଦିନ ରାତୀ। ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସୁଜାତି କୁଜାତୀ ॥
ଦାନଵ ଦେଵ ଊଁଚ ଅରୁ ନୀଚୂ। ଅମିଅ ସୁଜୀଵନୁ ମାହୁରୁ ମୀଚୂ ॥
ମାଯା ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଜଗଦୀସା। ଲଚ୍ଛି ଅଲଚ୍ଛି ରଂକ ଅଵନୀସା ॥
କାସୀ ମଗ ସୁରସରି କ୍ରମନାସା। ମରୁ ମାରଵ ମହିଦେଵ ଗଵାସା ॥
ସରଗ ନରକ ଅନୁରାଗ ବିରାଗା। ନିଗମାଗମ ଗୁନ ଦୋଷ ବିଭାଗା ॥
ଦୋ. ଜଡ ଚେତନ ଗୁନ ଦୋଷମଯ ବିସ୍ଵ କୀନ୍ହ କରତାର।
ସଂତ ହଂସ ଗୁନ ଗହହିଂ ପଯ ପରିହରି ବାରି ବିକାର ॥ ୬ ॥
ଅସ ବିବେକ ଜବ ଦେଇ ବିଧାତା। ତବ ତଜି ଦୋଷ ଗୁନହିଂ ମନୁ ରାତା ॥
କାଲ ସୁଭାଉ କରମ ବରିଆଈ। ଭଲେଉ ପ୍ରକୃତି ବସ ଚୁକଇ ଭଲାଈ ॥
ସୋ ସୁଧାରି ହରିଜନ ଜିମି ଲେହୀଂ। ଦଲି ଦୁଖ ଦୋଷ ବିମଲ ଜସୁ ଦେହୀଂ ॥
ଖଲଉ କରହିଂ ଭଲ ପାଇ ସୁସଂଗୂ। ମିଟଇ ନ ମଲିନ ସୁଭାଉ ଅଭଂଗୂ ॥
ଲଖି ସୁବେଷ ଜଗ ବଂଚକ ଜେଊ। ବେଷ ପ୍ରତାପ ପୂଜିଅହିଂ ତେଊ ॥
ଉଧରହିଂ ଅଂତ ନ ହୋଇ ନିବାହୂ। କାଲନେମି ଜିମି ରାଵନ ରାହୂ ॥
କିଏହୁଁ କୁବେଷ ସାଧୁ ସନମାନୂ। ଜିମି ଜଗ ଜାମଵଂତ ହନୁମାନୂ ॥
ହାନି କୁସଂଗ ସୁସଂଗତି ଲାହୂ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ଗଗନ ଚଢଇ ରଜ ପଵନ ପ୍ରସଂଗା। କୀଚହିଂ ମିଲଇ ନୀଚ ଜଲ ସଂଗା ॥
ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସଦନ ସୁକ ସାରୀଂ। ସୁମିରହିଂ ରାମ ଦେହିଂ ଗନି ଗାରୀ ॥
ଧୂମ କୁସଂଗତି କାରିଖ ହୋଈ। ଲିଖିଅ ପୁରାନ ମଂଜୁ ମସି ସୋଈ ॥
ସୋଇ ଜଲ ଅନଲ ଅନିଲ ସଂଘାତା। ହୋଇ ଜଲଦ ଜଗ ଜୀଵନ ଦାତା ॥
ଦୋ. ଗ୍ରହ ଭେଷଜ ଜଲ ପଵନ ପଟ ପାଇ କୁଜୋଗ ସୁଜୋଗ।
ହୋହି କୁବସ୍ତୁ ସୁବସ୍ତୁ ଜଗ ଲଖହିଂ ସୁଲଚ୍ଛନ ଲୋଗ ॥ ୭(କ) ॥
ସମ ପ୍ରକାସ ତମ ପାଖ ଦୁହୁଁ ନାମ ଭେଦ ବିଧି କୀନ୍ହ।
ସସି ସୋଷକ ପୋଷକ ସମୁଝି ଜଗ ଜସ ଅପଜସ ଦୀନ୍ହ ॥ ୭(ଖ) ॥
ଜଡ ଚେତନ ଜଗ ଜୀଵ ଜତ ସକଲ ରାମମଯ ଜାନି।
ବଂଦଉଁ ସବ କେ ପଦ କମଲ ସଦା ଜୋରି ଜୁଗ ପାନି ॥ ୭(ଗ) ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ଖଗ ପ୍ରେତ ପିତର ଗଂଧର୍ବ।
ବଂଦଉଁ କିଂନର ରଜନିଚର କୃପା କରହୁ ଅବ ସର୍ବ ॥ ୭(ଘ) ॥
ଆକର ଚାରି ଲାଖ ଚୌରାସୀ। ଜାତି ଜୀଵ ଜଲ ଥଲ ନଭ ବାସୀ ॥
ସୀଯ ରାମମଯ ସବ ଜଗ ଜାନୀ। କରଉଁ ପ୍ରନାମ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ଜାନି କୃପାକର କିଂକର ମୋହୂ। ସବ ମିଲି କରହୁ ଛାଡି ଛଲ ଛୋହୂ ॥
ନିଜ ବୁଧି ବଲ ଭରୋସ ମୋହି ନାହୀଂ। ତାତେଂ ବିନଯ କରଉଁ ସବ ପାହୀ ॥
କରନ ଚହଉଁ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାହା। ଲଘୁ ମତି ମୋରି ଚରିତ ଅଵଗାହା ॥
ସୂଝ ନ ଏକଉ ଅଂଗ ଉପାଊ। ମନ ମତି ରଂକ ମନୋରଥ ରାଊ ॥
ମତି ଅତି ନୀଚ ଊଁଚି ରୁଚି ଆଛୀ। ଚହିଅ ଅମିଅ ଜଗ ଜୁରଇ ନ ଛାଛୀ ॥
ଛମିହହିଂ ସଜ୍ଜନ ମୋରି ଢିଠାଈ। ସୁନିହହିଂ ବାଲବଚନ ମନ ଲାଈ ॥
ଜୌ ବାଲକ କହ ତୋତରି ବାତା। ସୁନହିଂ ମୁଦିତ ମନ ପିତୁ ଅରୁ ମାତା ॥
ହଁସିହହି କୂର କୁଟିଲ କୁବିଚାରୀ। ଜେ ପର ଦୂଷନ ଭୂଷନଧାରୀ ॥
ନିଜ କଵିତ କେହି ଲାଗ ନ ନୀକା। ସରସ ହୋଉ ଅଥଵା ଅତି ଫୀକା ॥
ଜେ ପର ଭନିତି ସୁନତ ହରଷାହୀ। ତେ ବର ପୁରୁଷ ବହୁତ ଜଗ ନାହୀଂ ॥
ଜଗ ବହୁ ନର ସର ସରି ସମ ଭାଈ। ଜେ ନିଜ ବାଢି ବଢହିଂ ଜଲ ପାଈ ॥
ସଜ୍ଜନ ସକୃତ ସିଂଧୁ ସମ କୋଈ। ଦେଖି ପୂର ବିଧୁ ବାଢଇ ଜୋଈ ॥
ଦୋ. ଭାଗ ଛୋଟ ଅଭିଲାଷୁ ବଡ କରଉଁ ଏକ ବିସ୍ଵାସ।
ପୈହହିଂ ସୁଖ ସୁନି ସୁଜନ ସବ ଖଲ କରହହିଂ ଉପହାସ ॥ ୮ ॥
ଖଲ ପରିହାସ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କାକ କହହିଂ କଲକଂଠ କଠୋରା ॥
ହଂସହି ବକ ଦାଦୁର ଚାତକହୀ। ହଁସହିଂ ମଲିନ ଖଲ ବିମଲ ବତକହୀ ॥
କବିତ ରସିକ ନ ରାମ ପଦ ନେହୂ। ତିନ୍ହ କହଁ ସୁଖଦ ହାସ ରସ ଏହୂ ॥
ଭାଷା ଭନିତି ଭୋରି ମତି ମୋରୀ। ହଁସିବେ ଜୋଗ ହଁସେଂ ନହିଂ ଖୋରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ପ୍ରୀତି ନ ସାମୁଝି ନୀକୀ। ତିନ୍ହହି କଥା ସୁନି ଲାଗହି ଫୀକୀ ॥
ହରି ହର ପଦ ରତି ମତି ନ କୁତରକୀ। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମଧୁର କଥା ରଘୁଵର କୀ ॥
ରାମ ଭଗତି ଭୂଷିତ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ସୁନିହହିଂ ସୁଜନ ସରାହି ସୁବାନୀ ॥
କବି ନ ହୋଉଁ ନହିଂ ବଚନ ପ୍ରବୀନୂ। ସକଲ କଲା ସବ ବିଦ୍ଯା ହୀନୂ ॥
ଆଖର ଅରଥ ଅଲଂକୃତି ନାନା। ଛଂଦ ପ୍ରବଂଧ ଅନେକ ବିଧାନା ॥
ଭାଵ ଭେଦ ରସ ଭେଦ ଅପାରା। କବିତ ଦୋଷ ଗୁନ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା ॥
କବିତ ବିବେକ ଏକ ନହିଂ ମୋରେଂ। ସତ୍ଯ କହଉଁ ଲିଖି କାଗଦ କୋରେ ॥
ଦୋ. ଭନିତି ମୋରି ସବ ଗୁନ ରହିତ ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଗୁନ ଏକ।
ସୋ ବିଚାରି ସୁନିହହିଂ ସୁମତି ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଵେକ ॥ ୯ ॥
ଏହି ମହଁ ରଘୁପତି ନାମ ଉଦାରା। ଅତି ପାଵନ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ସାରା ॥
ମଂଗଲ ଭଵନ ଅମଂଗଲ ହାରୀ। ଉମା ସହିତ ଜେହି ଜପତ ପୁରାରୀ ॥
ଭନିତି ବିଚିତ୍ର ସୁକବି କୃତ ଜୋଊ। ରାମ ନାମ ବିନୁ ସୋହ ନ ସୋଊ ॥
ବିଧୁବଦନୀ ସବ ଭାଁତି ସଁଵାରୀ। ସୋନ ନ ବସନ ବିନା ବର ନାରୀ ॥
ସବ ଗୁନ ରହିତ କୁକବି କୃତ ବାନୀ। ରାମ ନାମ ଜସ ଅଂକିତ ଜାନୀ ॥
ସାଦର କହହିଂ ସୁନହିଂ ବୁଧ ତାହୀ। ମଧୁକର ସରିସ ସଂତ ଗୁନଗ୍ରାହୀ ॥
ଜଦପି କବିତ ରସ ଏକଉ ନାହୀ। ରାମ ପ୍ରତାପ ପ୍ରକଟ ଏହି ମାହୀଂ ॥
ସୋଇ ଭରୋସ ମୋରେଂ ମନ ଆଵା। କେହିଂ ନ ସୁସଂଗ ବଡପ୍ପନୁ ପାଵା ॥
ଧୂମଉ ତଜଇ ସହଜ କରୁଆଈ। ଅଗରୁ ପ୍ରସଂଗ ସୁଗଂଧ ବସାଈ ॥
ଭନିତି ଭଦେସ ବସ୍ତୁ ଭଲି ବରନୀ। ରାମ କଥା ଜଗ ମଂଗଲ କରନୀ ॥
ଛଂ. ମଂଗଲ କରନି କଲି ମଲ ହରନି ତୁଲସୀ କଥା ରଘୁନାଥ କୀ ॥
ଗତି କୂର କବିତା ସରିତ କୀ ଜ୍ଯୋଂ ସରିତ ପାଵନ ପାଥ କୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ସୁଜସ ସଂଗତି ଭନିତି ଭଲି ହୋଇହି ସୁଜନ ମନ ଭାଵନୀ ॥
ଭଵ ଅଂଗ ଭୂତି ମସାନ କୀ ସୁମିରତ ସୁହାଵନି ପାଵନୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯ ଲାଗିହି ଅତି ସବହି ମମ ଭନିତି ରାମ ଜସ ସଂଗ।
ଦାରୁ ବିଚାରୁ କି କରଇ କୋଉ ବଂଦିଅ ମଲଯ ପ୍ରସଂଗ ॥ ୧୦(କ) ॥
ସ୍ଯାମ ସୁରଭି ପଯ ବିସଦ ଅତି ଗୁନଦ କରହିଂ ସବ ପାନ।
ଗିରା ଗ୍ରାମ୍ଯ ସିଯ ରାମ ଜସ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ ସୁଜାନ ॥ ୧୦(ଖ) ॥
ମନି ମାନିକ ମୁକୁତା ଛବି ଜୈସୀ। ଅହି ଗିରି ଗଜ ସିର ସୋହ ନ ତୈସୀ ॥
ନୃପ କିରୀଟ ତରୁନୀ ତନୁ ପାଈ। ଲହହିଂ ସକଲ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
ତୈସେହିଂ ସୁକବି କବିତ ବୁଧ କହହୀଂ। ଉପଜହିଂ ଅନତ ଅନତ ଛବି ଲହହୀଂ ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବିଧି ଭଵନ ବିହାଈ। ସୁମିରତ ସାରଦ ଆଵତି ଧାଈ ॥
ରାମ ଚରିତ ସର ବିନୁ ଅନ୍ହଵାଏଁ। ସୋ ଶ୍ରମ ଜାଇ ନ କୋଟି ଉପାଏଁ ॥
କବି କୋବିଦ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗାଵହିଂ ହରି ଜସ କଲି ମଲ ହାରୀ ॥
କୀନ୍ହେଂ ପ୍ରାକୃତ ଜନ ଗୁନ ଗାନା। ସିର ଧୁନି ଗିରା ଲଗତ ପଛିତାନା ॥
ହୃଦଯ ସିଂଧୁ ମତି ସୀପ ସମାନା। ସ୍ଵାତି ସାରଦା କହହିଂ ସୁଜାନା ॥
ଜୌଂ ବରଷଇ ବର ବାରି ବିଚାରୂ। ହୋହିଂ କବିତ ମୁକୁତାମନି ଚାରୂ ॥
ଦୋ. ଜୁଗୁତି ବେଧି ପୁନି ପୋହିଅହିଂ ରାମଚରିତ ବର ତାଗ।
ପହିରହିଂ ସଜ୍ଜନ ବିମଲ ଉର ସୋଭା ଅତି ଅନୁରାଗ ॥ ୧୧ ॥
ଜେ ଜନମେ କଲିକାଲ କରାଲା। କରତବ ବାଯସ ବେଷ ମରାଲା ॥
ଚଲତ କୁପଂଥ ବେଦ ମଗ ଛାଁଡେ। କପଟ କଲେଵର କଲି ମଲ ଭାଁଡେଂ ॥
ବଂଚକ ଭଗତ କହାଇ ରାମ କେ। କିଂକର କଂଚନ କୋହ କାମ କେ ॥
ତିନ୍ହ ମହଁ ପ୍ରଥମ ରେଖ ଜଗ ମୋରୀ। ଧୀଂଗ ଧରମଧ୍ଵଜ ଧଂଧକ ଧୋରୀ ॥
ଜୌଂ ଅପନେ ଅଵଗୁନ ସବ କହଊଁ। ବାଢଇ କଥା ପାର ନହିଂ ଲହଊଁ ॥
ତାତେ ମୈଂ ଅତି ଅଲପ ବଖାନେ। ଥୋରେ ମହୁଁ ଜାନିହହିଂ ସଯାନେ ॥
ସମୁଝି ବିବିଧି ବିଧି ବିନତୀ ମୋରୀ। କୋଉ ନ କଥା ସୁନି ଦେଇହି ଖୋରୀ ॥
ଏତେହୁ ପର କରିହହିଂ ଜେ ଅସଂକା। ମୋହି ତେ ଅଧିକ ତେ ଜଡ ମତି ରଂକା ॥
କବି ନ ହୋଉଁ ନହିଂ ଚତୁର କହାଵଉଁ। ମତି ଅନୁରୂପ ରାମ ଗୁନ ଗାଵଉଁ ॥
କହଁ ରଘୁପତି କେ ଚରିତ ଅପାରା। କହଁ ମତି ମୋରି ନିରତ ସଂସାରା ॥
ଜେହିଂ ମାରୁତ ଗିରି ମେରୁ ଉଡାହୀଂ। କହହୁ ତୂଲ କେହି ଲେଖେ ମାହୀଂ ॥
ସମୁଝତ ଅମିତ ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। କରତ କଥା ମନ ଅତି କଦରାଈ ॥
ଦୋ. ସାରଦ ସେସ ମହେସ ବିଧି ଆଗମ ନିଗମ ପୁରାନ।
ନେତି ନେତି କହି ଜାସୁ ଗୁନ କରହିଂ ନିରଂତର ଗାନ ॥ ୧୨ ॥
ସବ ଜାନତ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁତା ସୋଈ। ତଦପି କହେଂ ବିନୁ ରହା ନ କୋଈ ॥
ତହାଁ ବେଦ ଅସ କାରନ ରାଖା। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଭାଁତି ବହୁ ଭାଷା ॥
ଏକ ଅନୀହ ଅରୂପ ଅନାମା। ଅଜ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ପର ଧାମା ॥
ବ୍ଯାପକ ବିସ୍ଵରୂପ ଭଗଵାନା। ତେହିଂ ଧରି ଦେହ ଚରିତ କୃତ ନାନା ॥
ସୋ କେଵଲ ଭଗତନ ହିତ ଲାଗୀ। ପରମ କୃପାଲ ପ୍ରନତ ଅନୁରାଗୀ ॥
ଜେହି ଜନ ପର ମମତା ଅତି ଛୋହୂ। ଜେହିଂ କରୁନା କରି କୀନ୍ହ ନ କୋହୂ ॥
ଗଈ ବହୋର ଗରୀବ ନେଵାଜୂ। ସରଲ ସବଲ ସାହିବ ରଘୁରାଜୂ ॥
ବୁଧ ବରନହିଂ ହରି ଜସ ଅସ ଜାନୀ। କରହି ପୁନୀତ ସୁଫଲ ନିଜ ବାନୀ ॥
ତେହିଂ ବଲ ମୈଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କହିହଉଁ ନାଇ ରାମ ପଦ ମାଥା ॥
ମୁନିନ୍ହ ପ୍ରଥମ ହରି କୀରତି ଗାଈ। ତେହିଂ ମଗ ଚଲତ ସୁଗମ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଦୋ. ଅତି ଅପାର ଜେ ସରିତ ବର ଜୌଂ ନୃପ ସେତୁ କରାହିଂ।
ଚଢି ପିପୀଲିକଉ ପରମ ଲଘୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ପାରହି ଜାହିଂ ॥ ୧୩ ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ବଲ ମନହି ଦେଖାଈ। କରିହଉଁ ରଘୁପତି କଥା ସୁହାଈ ॥
ବ୍ଯାସ ଆଦି କବି ପୁଂଗଵ ନାନା। ଜିନ୍ହ ସାଦର ହରି ସୁଜସ ବଖାନା ॥
ଚରନ କମଲ ବଂଦଉଁ ତିନ୍ହ କେରେ। ପୁରଵହୁଁ ସକଲ ମନୋରଥ ମେରେ ॥
କଲି କେ କବିନ୍ହ କରଉଁ ପରନାମା। ଜିନ୍ହ ବରନେ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଜେ ପ୍ରାକୃତ କବି ପରମ ସଯାନେ। ଭାଷାଁ ଜିନ୍ହ ହରି ଚରିତ ବଖାନେ ॥
ଭଏ ଜେ ଅହହିଂ ଜେ ହୋଇହହିଂ ଆଗେଂ। ପ୍ରନଵଉଁ ସବହିଂ କପଟ ସବ ତ୍ଯାଗେଂ ॥
ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେହୁ ବରଦାନୂ। ସାଧୁ ସମାଜ ଭନିତି ସନମାନୂ ॥
ଜୋ ପ୍ରବଂଧ ବୁଧ ନହିଂ ଆଦରହୀଂ। ସୋ ଶ୍ରମ ବାଦି ବାଲ କବି କରହୀଂ ॥
କୀରତି ଭନିତି ଭୂତି ଭଲି ସୋଈ। ସୁରସରି ସମ ସବ କହଁ ହିତ ହୋଈ ॥
ରାମ ସୁକୀରତି ଭନିତି ଭଦେସା। ଅସମଂଜସ ଅସ ମୋହି ଅଁଦେସା ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପା ସୁଲଭ ସୋଉ ମୋରେ। ସିଅନି ସୁହାଵନି ଟାଟ ପଟୋରେ ॥
ଦୋ. ସରଲ କବିତ କୀରତି ବିମଲ ସୋଇ ଆଦରହିଂ ସୁଜାନ।
ସହଜ ବଯର ବିସରାଇ ରିପୁ ଜୋ ସୁନି କରହିଂ ବଖାନ ॥ ୧୪(କ) ॥
ସୋ ନ ହୋଇ ବିନୁ ବିମଲ ମତି ମୋହି ମତି ବଲ ଅତି ଥୋର।
କରହୁ କୃପା ହରି ଜସ କହଉଁ ପୁନି ପୁନି କରଉଁ ନିହୋର ॥ ୧୪(ଖ) ॥
କବି କୋବିଦ ରଘୁବର ଚରିତ ମାନସ ମଂଜୁ ମରାଲ।
ବାଲ ବିନଯ ସୁନି ସୁରୁଚି ଲଖି ମୋପର ହୋହୁ କୃପାଲ ॥ ୧୪(ଗ) ॥
ସୋ. ବଂଦଉଁ ମୁନି ପଦ କଂଜୁ ରାମାଯନ ଜେହିଂ ନିରମଯଉ।
ସଖର ସୁକୋମଲ ମଂଜୁ ଦୋଷ ରହିତ ଦୂଷନ ସହିତ ॥ ୧୪(ଘ) ॥
ବଂଦଉଁ ଚାରିଉ ବେଦ ଭଵ ବାରିଧି ବୋହିତ ସରିସ।
ଜିନ୍ହହି ନ ସପନେହୁଁ ଖେଦ ବରନତ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ॥ ୧୪(ଙ) ॥
ବଂଦଉଁ ବିଧି ପଦ ରେନୁ ଭଵ ସାଗର ଜେହି କୀନ୍ହ ଜହଁ।
ସଂତ ସୁଧା ସସି ଧେନୁ ପ୍ରଗଟେ ଖଲ ବିଷ ବାରୁନୀ ॥ ୧୪(ଚ) ॥
ଦୋ. ବିବୁଧ ବିପ୍ର ବୁଧ ଗ୍ରହ ଚରନ ବଂଦି କହଉଁ କର ଜୋରି।
ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରଵହୁ ସକଲ ମଂଜୁ ମନୋରଥ ମୋରି ॥ ୧୪(ଛ) ॥
ପୁନି ବଂଦଉଁ ସାରଦ ସୁରସରିତା। ଜୁଗଲ ପୁନୀତ ମନୋହର ଚରିତା ॥
ମଜ୍ଜନ ପାନ ପାପ ହର ଏକା। କହତ ସୁନତ ଏକ ହର ଅବିବେକା ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମହେସ ଭଵାନୀ। ପ୍ରନଵଉଁ ଦୀନବଂଧୁ ଦିନ ଦାନୀ ॥
ସେଵକ ସ୍ଵାମି ସଖା ସିଯ ପୀ କେ। ହିତ ନିରୁପଧି ସବ ବିଧି ତୁଲସୀକେ ॥
କଲି ବିଲୋକି ଜଗ ହିତ ହର ଗିରିଜା। ସାବର ମଂତ୍ର ଜାଲ ଜିନ୍ହ ସିରିଜା ॥
ଅନମିଲ ଆଖର ଅରଥ ନ ଜାପୂ। ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭାଉ ମହେସ ପ୍ରତାପୂ ॥
ସୋ ଉମେସ ମୋହି ପର ଅନୁକୂଲା। କରିହିଂ କଥା ମୁଦ ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ସୁମିରି ସିଵା ସିଵ ପାଇ ପସାଊ। ବରନଉଁ ରାମଚରିତ ଚିତ ଚାଊ ॥
ଭନିତି ମୋରି ସିଵ କୃପାଁ ବିଭାତୀ। ସସି ସମାଜ ମିଲି ମନହୁଁ ସୁରାତୀ ॥
ଜେ ଏହି କଥହି ସନେହ ସମେତା। କହିହହିଂ ସୁନିହହିଂ ସମୁଝି ସଚେତା ॥
ହୋଇହହିଂ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କଲି ମଲ ରହିତ ସୁମଂଗଲ ଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ସପନେହୁଁ ସାଚେହୁଁ ମୋହି ପର ଜୌଂ ହର ଗୌରି ପସାଉ।
ତୌ ଫୁର ହୋଉ ଜୋ କହେଉଁ ସବ ଭାଷା ଭନିତି ପ୍ରଭାଉ ॥ ୧୫ ॥
ବଂଦଉଁ ଅଵଧ ପୁରୀ ଅତି ପାଵନି। ସରଜୂ ସରି କଲି କଲୁଷ ନସାଵନି ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପୁର ନର ନାରି ବହୋରୀ। ମମତା ଜିନ୍ହ ପର ପ୍ରଭୁହି ନ ଥୋରୀ ॥
ସିଯ ନିଂଦକ ଅଘ ଓଘ ନସାଏ। ଲୋକ ବିସୋକ ବନାଇ ବସାଏ ॥
ବଂଦଉଁ କୌସଲ୍ଯା ଦିସି ପ୍ରାଚୀ। କୀରତି ଜାସୁ ସକଲ ଜଗ ମାଚୀ ॥
ପ୍ରଗଟେଉ ଜହଁ ରଘୁପତି ସସି ଚାରୂ। ବିସ୍ଵ ସୁଖଦ ଖଲ କମଲ ତୁସାରୂ ॥
ଦସରଥ ରାଉ ସହିତ ସବ ରାନୀ। ସୁକୃତ ସୁମଂଗଲ ମୂରତି ମାନୀ ॥
କରଉଁ ପ୍ରନାମ କରମ ମନ ବାନୀ। କରହୁ କୃପା ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ ॥
ଜିନ୍ହହି ବିରଚି ବଡ ଭଯଉ ବିଧାତା। ମହିମା ଅଵଧି ରାମ ପିତୁ ମାତା ॥
ସୋ. ବଂଦଉଁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ସତ୍ଯ ପ୍ରେମ ଜେହି ରାମ ପଦ।
ବିଛୁରତ ଦୀନଦଯାଲ ପ୍ରିଯ ତନୁ ତୃନ ଇଵ ପରିହରେଉ ॥ ୧୬ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପରିଜନ ସହିତ ବିଦେହୂ। ଜାହି ରାମ ପଦ ଗୂଢ ସନେହୂ ॥
ଜୋଗ ଭୋଗ ମହଁ ରାଖେଉ ଗୋଈ। ରାମ ବିଲୋକତ ପ୍ରଗଟେଉ ସୋଈ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପ୍ରଥମ ଭରତ କେ ଚରନା। ଜାସୁ ନେମ ବ୍ରତ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ରାମ ଚରନ ପଂକଜ ମନ ଜାସୂ। ଲୁବୁଧ ମଧୁପ ଇଵ ତଜଇ ନ ପାସୂ ॥
ବଂଦଉଁ ଲଛିମନ ପଦ ଜଲଜାତା। ସୀତଲ ସୁଭଗ ଭଗତ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରଘୁପତି କୀରତି ବିମଲ ପତାକା। ଦଂଡ ସମାନ ଭଯଉ ଜସ ଜାକା ॥
ସେଷ ସହସ୍ରସୀସ ଜଗ କାରନ। ଜୋ ଅଵତରେଉ ଭୂମି ଭଯ ଟାରନ ॥
ସଦା ସୋ ସାନୁକୂଲ ରହ ମୋ ପର। କୃପାସିଂଧୁ ସୌମିତ୍ରି ଗୁନାକର ॥
ରିପୁସୂଦନ ପଦ କମଲ ନମାମୀ। ସୂର ସୁସୀଲ ଭରତ ଅନୁଗାମୀ ॥
ମହାଵୀର ବିନଵଉଁ ହନୁମାନା। ରାମ ଜାସୁ ଜସ ଆପ ବଖାନା ॥
ସୋ. ପ୍ରନଵଉଁ ପଵନକୁମାର ଖଲ ବନ ପାଵକ ଗ୍ଯାନଧନ।
ଜାସୁ ହୃଦଯ ଆଗାର ବସହିଂ ରାମ ସର ଚାପ ଧର ॥ ୧୭ ॥
କପିପତି ରୀଛ ନିସାଚର ରାଜା। ଅଂଗଦାଦି ଜେ କୀସ ସମାଜା ॥
ବଂଦଉଁ ସବ କେ ଚରନ ସୁହାଏ। ଅଧମ ସରୀର ରାମ ଜିନ୍ହ ପାଏ ॥
ରଘୁପତି ଚରନ ଉପାସକ ଜେତେ। ଖଗ ମୃଗ ସୁର ନର ଅସୁର ସମେତେ ॥
ବଂଦଉଁ ପଦ ସରୋଜ ସବ କେରେ। ଜେ ବିନୁ କାମ ରାମ କେ ଚେରେ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ଭଗତ ମୁନି ନାରଦ। ଜେ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନ ବିସାରଦ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ସବହିଂ ଧରନି ଧରି ସୀସା। କରହୁ କୃପା ଜନ ଜାନି ମୁନୀସା ॥
ଜନକସୁତା ଜଗ ଜନନି ଜାନକୀ। ଅତିସଯ ପ୍ରିଯ କରୁନା ନିଧାନ କୀ ॥
ତାକେ ଜୁଗ ପଦ କମଲ ମନାଵଉଁ। ଜାସୁ କୃପାଁ ନିରମଲ ମତି ପାଵଉଁ ॥
ପୁନି ମନ ବଚନ କର୍ମ ରଘୁନାଯକ। ଚରନ କମଲ ବଂଦଉଁ ସବ ଲାଯକ ॥
ରାଜିଵନଯନ ଧରେଂ ଧନୁ ସାଯକ। ଭଗତ ବିପତି ଭଂଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ॥
ଦୋ. ଗିରା ଅରଥ ଜଲ ବୀଚି ସମ କହିଅତ ଭିନ୍ନ ନ ଭିନ୍ନ।
ବଦଉଁ ସୀତା ରାମ ପଦ ଜିନ୍ହହି ପରମ ପ୍ରିଯ ଖିନ୍ନ ॥ ୧୮ ॥
ବଂଦଉଁ ନାମ ରାମ ରଘୁଵର କୋ। ହେତୁ କୃସାନୁ ଭାନୁ ହିମକର କୋ ॥
ବିଧି ହରି ହରମଯ ବେଦ ପ୍ରାନ ସୋ। ଅଗୁନ ଅନୂପମ ଗୁନ ନିଧାନ ସୋ ॥
ମହାମଂତ୍ର ଜୋଇ ଜପତ ମହେସୂ। କାସୀଂ ମୁକୁତି ହେତୁ ଉପଦେସୂ ॥
ମହିମା ଜାସୁ ଜାନ ଗନରାଉ। ପ୍ରଥମ ପୂଜିଅତ ନାମ ପ୍ରଭାଊ ॥
ଜାନ ଆଦିକବି ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଭଯଉ ସୁଦ୍ଧ କରି ଉଲଟା ଜାପୂ ॥
ସହସ ନାମ ସମ ସୁନି ସିଵ ବାନୀ। ଜପି ଜେଈ ପିଯ ସଂଗ ଭଵାନୀ ॥
ହରଷେ ହେତୁ ହେରି ହର ହୀ କୋ। କିଯ ଭୂଷନ ତିଯ ଭୂଷନ ତୀ କୋ ॥
ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଜାନ ସିଵ ନୀକୋ। କାଲକୂଟ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହ ଅମୀ କୋ ॥
ଦୋ. ବରଷା ରିତୁ ରଘୁପତି ଭଗତି ତୁଲସୀ ସାଲି ସୁଦାସ ॥
ରାମ ନାମ ବର ବରନ ଜୁଗ ସାଵନ ଭାଦଵ ମାସ ॥ ୧୯ ॥
ଆଖର ମଧୁର ମନୋହର ଦୋଊ। ବରନ ବିଲୋଚନ ଜନ ଜିଯ ଜୋଊ ॥
ସୁମିରତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ। ଲୋକ ଲାହୁ ପରଲୋକ ନିବାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ସୁମିରତ ସୁଠି ନୀକେ। ରାମ ଲଖନ ସମ ପ୍ରିଯ ତୁଲସୀ କେ ॥
ବରନତ ବରନ ପ୍ରୀତି ବିଲଗାତୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ସମ ସହଜ ସଁଘାତୀ ॥
ନର ନାରାଯନ ସରିସ ସୁଭ୍ରାତା। ଜଗ ପାଲକ ବିସେଷି ଜନ ତ୍ରାତା ॥
ଭଗତି ସୁତିଯ କଲ କରନ ବିଭୂଷନ। ଜଗ ହିତ ହେତୁ ବିମଲ ବିଧୁ ପୂଷନ ।
ସ୍ଵାଦ ତୋଷ ସମ ସୁଗତି ସୁଧା କେ। କମଠ ସେଷ ସମ ଧର ବସୁଧା କେ ॥
ଜନ ମନ ମଂଜୁ କଂଜ ମଧୁକର ସେ। ଜୀହ ଜସୋମତି ହରି ହଲଧର ସେ ॥
ଦୋ. ଏକୁ ଛତ୍ରୁ ଏକୁ ମୁକୁଟମନି ସବ ବରନନି ପର ଜୋଉ।
ତୁଲସୀ ରଘୁବର ନାମ କେ ବରନ ବିରାଜତ ଦୋଉ ॥ ୨୦ ॥
ସମୁଝତ ସରିସ ନାମ ଅରୁ ନାମୀ। ପ୍ରୀତି ପରସପର ପ୍ରଭୁ ଅନୁଗାମୀ ॥
ନାମ ରୂପ ଦୁଇ ଈସ ଉପାଧୀ। ଅକଥ ଅନାଦି ସୁସାମୁଝି ସାଧୀ ॥
କୋ ବଡ ଛୋଟ କହତ ଅପରାଧୂ। ସୁନି ଗୁନ ଭେଦ ସମୁଝିହହିଂ ସାଧୂ ॥
ଦେଖିଅହିଂ ରୂପ ନାମ ଆଧୀନା। ରୂପ ଗ୍ଯାନ ନହିଂ ନାମ ବିହୀନା ॥
ରୂପ ବିସେଷ ନାମ ବିନୁ ଜାନେଂ। କରତଲ ଗତ ନ ପରହିଂ ପହିଚାନେଂ ॥
ସୁମିରିଅ ନାମ ରୂପ ବିନୁ ଦେଖେଂ। ଆଵତ ହୃଦଯଁ ସନେହ ବିସେଷେଂ ॥
ନାମ ରୂପ ଗତି ଅକଥ କହାନୀ। ସମୁଝତ ସୁଖଦ ନ ପରତି ବଖାନୀ ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ବିଚ ନାମ ସୁସାଖୀ। ଉଭଯ ପ୍ରବୋଧକ ଚତୁର ଦୁଭାଷୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ମନିଦୀପ ଧରୁ ଜୀହ ଦେହରୀ ଦ୍ଵାର।
ତୁଲସୀ ଭୀତର ବାହେରହୁଁ ଜୌଂ ଚାହସି ଉଜିଆର ॥ ୨୧ ॥
ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାଗହିଂ ଜୋଗୀ। ବିରତି ବିରଂଚି ପ୍ରପଂଚ ବିଯୋଗୀ ॥
ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ଅନୁଭଵହିଂ ଅନୂପା। ଅକଥ ଅନାମଯ ନାମ ନ ରୂପା ॥
ଜାନା ଚହହିଂ ଗୂଢ ଗତି ଜେଊ। ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାନହିଂ ତେଊ ॥
ସାଧକ ନାମ ଜପହିଂ ଲଯ ଲାଏଁ। ହୋହିଂ ସିଦ୍ଧ ଅନିମାଦିକ ପାଏଁ ॥
ଜପହିଂ ନାମୁ ଜନ ଆରତ ଭାରୀ। ମିଟହିଂ କୁସଂକଟ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ରାମ ଭଗତ ଜଗ ଚାରି ପ୍ରକାରା। ସୁକୃତୀ ଚାରିଉ ଅନଘ ଉଦାରା ॥
ଚହୂ ଚତୁର କହୁଁ ନାମ ଅଧାରା। ଗ୍ଯାନୀ ପ୍ରଭୁହି ବିସେଷି ପିଆରା ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ଚହୁଁ ଶ୍ରୁତି ନା ପ୍ରଭାଊ। କଲି ବିସେଷି ନହିଂ ଆନ ଉପାଊ ॥
ଦୋ. ସକଲ କାମନା ହୀନ ଜେ ରାମ ଭଗତି ରସ ଲୀନ।
ନାମ ସୁପ୍ରେମ ପିଯୂଷ ହଦ ତିନ୍ହହୁଁ କିଏ ମନ ମୀନ ॥ ୨୨ ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ଦୁଇ ବ୍ରହ୍ମ ସରୂପା। ଅକଥ ଅଗାଧ ଅନାଦି ଅନୂପା ॥
ମୋରେଂ ମତ ବଡ ନାମୁ ଦୁହୂ ତେଂ। କିଏ ଜେହିଂ ଜୁଗ ନିଜ ବସ ନିଜ ବୂତେଂ ॥
ପ୍ରୋଢି ସୁଜନ ଜନି ଜାନହିଂ ଜନ କୀ। କହଉଁ ପ୍ରତୀତି ପ୍ରୀତି ରୁଚି ମନ କୀ ॥
ଏକୁ ଦାରୁଗତ ଦେଖିଅ ଏକୂ। ପାଵକ ସମ ଜୁଗ ବ୍ରହ୍ମ ବିବେକୂ ॥
ଉଭଯ ଅଗମ ଜୁଗ ସୁଗମ ନାମ ତେଂ। କହେଉଁ ନାମୁ ବଡ ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେଂ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ଏକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅବିନାସୀ। ସତ ଚେତନ ଧନ ଆନଁଦ ରାସୀ ॥
ଅସ ପ୍ରଭୁ ହୃଦଯଁ ଅଛତ ଅବିକାରୀ। ସକଲ ଜୀଵ ଜଗ ଦୀନ ଦୁଖାରୀ ॥
ନାମ ନିରୂପନ ନାମ ଜତନ ତେଂ। ସୋଉ ପ୍ରଗଟତ ଜିମି ମୋଲ ରତନ ତେଂ ॥
ଦୋ. ନିରଗୁନ ତେଂ ଏହି ଭାଁତି ବଡ ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଅପାର।
କହଉଁ ନାମୁ ବଡ ରାମ ତେଂ ନିଜ ବିଚାର ଅନୁସାର ॥ ୨୩ ॥
ରାମ ଭଗତ ହିତ ନର ତନୁ ଧାରୀ। ସହି ସଂକଟ କିଏ ସାଧୁ ସୁଖାରୀ ॥
ନାମୁ ସପ୍ରେମ ଜପତ ଅନଯାସା। ଭଗତ ହୋହିଂ ମୁଦ ମଂଗଲ ବାସା ॥
ରାମ ଏକ ତାପସ ତିଯ ତାରୀ। ନାମ କୋଟି ଖଲ କୁମତି ସୁଧାରୀ ॥
ରିଷି ହିତ ରାମ ସୁକେତୁସୁତା କୀ। ସହିତ ସେନ ସୁତ କୀନ୍ହ ବିବାକୀ ॥
ସହିତ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାସ ଦୁରାସା। ଦଲଇ ନାମୁ ଜିମି ରବି ନିସି ନାସା ॥
ଭଂଜେଉ ରାମ ଆପୁ ଭଵ ଚାପୂ। ଭଵ ଭଯ ଭଂଜନ ନାମ ପ୍ରତାପୂ ॥
ଦଂଡକ ବନୁ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ସୁହାଵନ। ଜନ ମନ ଅମିତ ନାମ କିଏ ପାଵନ ॥ ।
ନିସିଚର ନିକର ଦଲେ ରଘୁନଂଦନ। ନାମୁ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ନିକଂଦନ ॥
ଦୋ. ସବରୀ ଗୀଧ ସୁସେଵକନି ସୁଗତି ଦୀନ୍ହି ରଘୁନାଥ।
ନାମ ଉଧାରେ ଅମିତ ଖଲ ବେଦ ବିଦିତ ଗୁନ ଗାଥ ॥ ୨୪ ॥
ରାମ ସୁକଂଠ ବିଭୀଷନ ଦୋଊ। ରାଖେ ସରନ ଜାନ ସବୁ କୋଊ ॥
ନାମ ଗରୀବ ଅନେକ ନେଵାଜେ। ଲୋକ ବେଦ ବର ବିରିଦ ବିରାଜେ ॥
ରାମ ଭାଲୁ କପି କଟକୁ ବଟୋରା। ସେତୁ ହେତୁ ଶ୍ରମୁ କୀନ୍ହ ନ ଥୋରା ॥
ନାମୁ ଲେତ ଭଵସିଂଧୁ ସୁଖାହୀଂ। କରହୁ ବିଚାରୁ ସୁଜନ ମନ ମାହୀଂ ॥
ରାମ ସକୁଲ ରନ ରାଵନୁ ମାରା। ସୀଯ ସହିତ ନିଜ ପୁର ପଗୁ ଧାରା ॥
ରାଜା ରାମୁ ଅଵଧ ରଜଧାନୀ। ଗାଵତ ଗୁନ ସୁର ମୁନି ବର ବାନୀ ॥
ସେଵକ ସୁମିରତ ନାମୁ ସପ୍ରୀତୀ। ବିନୁ ଶ୍ରମ ପ୍ରବଲ ମୋହ ଦଲୁ ଜୀତୀ ॥
ଫିରତ ସନେହଁ ମଗନ ସୁଖ ଅପନେଂ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ସୋଚ ନହିଂ ସପନେଂ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେଂ ନାମୁ ବଡ ବର ଦାଯକ ବର ଦାନି।
ରାମଚରିତ ସତ କୋଟି ମହଁ ଲିଯ ମହେସ ଜିଯଁ ଜାନି ॥ ୨୫ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ନାମ ପ୍ରସାଦ ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ। ସାଜୁ ଅମଂଗଲ ମଂଗଲ ରାସୀ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଜୋଗୀ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ବ୍ରହ୍ମସୁଖ ଭୋଗୀ ॥
ନାରଦ ଜାନେଉ ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଜଗ ପ୍ରିଯ ହରି ହରି ହର ପ୍ରିଯ ଆପୂ ॥
ନାମୁ ଜପତ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରସାଦୂ। ଭଗତ ସିରୋମନି ଭେ ପ୍ରହଲାଦୂ ॥
ଧ୍ରୁଵଁ ସଗଲାନି ଜପେଉ ହରି ନାଊଁ। ପାଯଉ ଅଚଲ ଅନୂପମ ଠାଊଁ ॥
ସୁମିରି ପଵନସୁତ ପାଵନ ନାମୂ। ଅପନେ ବସ କରି ରାଖେ ରାମୂ ॥
ଅପତୁ ଅଜାମିଲୁ ଗଜୁ ଗନିକାଊ। ଭଏ ମୁକୁତ ହରି ନାମ ପ୍ରଭାଊ ॥
କହୌଂ କହାଁ ଲଗି ନାମ ବଡାଈ। ରାମୁ ନ ସକହିଂ ନାମ ଗୁନ ଗାଈ ॥
ଦୋ. ନାମୁ ରାମ କୋ କଲପତରୁ କଲି କଲ୍ଯାନ ନିଵାସୁ।
ଜୋ ସୁମିରତ ଭଯୋ ଭାଁଗ ତେଂ ତୁଲସୀ ତୁଲସୀଦାସୁ ॥ ୨୬ ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ତୀନି କାଲ ତିହୁଁ ଲୋକା। ଭଏ ନାମ ଜପି ଜୀଵ ବିସୋକା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସଂତ ମତ ଏହୂ। ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ରାମ ସନେହୂ ॥
ଧ୍ଯାନୁ ପ୍ରଥମ ଜୁଗ ମଖବିଧି ଦୂଜେଂ। ଦ୍ଵାପର ପରିତୋଷତ ପ୍ରଭୁ ପୂଜେଂ ॥
କଲି କେଵଲ ମଲ ମୂଲ ମଲୀନା। ପାପ ପଯୋନିଧି ଜନ ଜନ ମୀନା ॥
ନାମ କାମତରୁ କାଲ କରାଲା। ସୁମିରତ ସମନ ସକଲ ଜଗ ଜାଲା ॥
ରାମ ନାମ କଲି ଅଭିମତ ଦାତା। ହିତ ପରଲୋକ ଲୋକ ପିତୁ ମାତା ॥
ନହିଂ କଲି କରମ ନ ଭଗତି ବିବେକୂ। ରାମ ନାମ ଅଵଲଂବନ ଏକୂ ॥
କାଲନେମି କଲି କପଟ ନିଧାନୂ। ନାମ ସୁମତି ସମରଥ ହନୁମାନୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ନରକେସରୀ କନକକସିପୁ କଲିକାଲ।
ଜାପକ ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ଜିମି ପାଲିହି ଦଲି ସୁରସାଲ ॥ ୨୭ ॥
ଭାଯଁ କୁଭାଯଁ ଅନଖ ଆଲସହୂଁ। ନାମ ଜପତ ମଂଗଲ ଦିସି ଦସହୂଁ ॥
ସୁମିରି ସୋ ନାମ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। କରଉଁ ନାଇ ରଘୁନାଥହି ମାଥା ॥
ମୋରି ସୁଧାରିହି ସୋ ସବ ଭାଁତୀ। ଜାସୁ କୃପା ନହିଂ କୃପାଁ ଅଘାତୀ ॥
ରାମ ସୁସ୍ଵାମି କୁସେଵକୁ ମୋସୋ। ନିଜ ଦିସି ଦୈଖି ଦଯାନିଧି ପୋସୋ ॥
ଲୋକହୁଁ ବେଦ ସୁସାହିବ ରୀତୀଂ। ବିନଯ ସୁନତ ପହିଚାନତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଗନୀ ଗରୀବ ଗ୍ରାମନର ନାଗର। ପଂଡିତ ମୂଢ ମଲୀନ ଉଜାଗର ॥
ସୁକବି କୁକବି ନିଜ ମତି ଅନୁହାରୀ। ନୃପହି ସରାହତ ସବ ନର ନାରୀ ॥
ସାଧୁ ସୁଜାନ ସୁସୀଲ ନୃପାଲା। ଈସ ଅଂସ ଭଵ ପରମ କୃପାଲା ॥
ସୁନି ସନମାନହିଂ ସବହି ସୁବାନୀ। ଭନିତି ଭଗତି ନତି ଗତି ପହିଚାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରାକୃତ ମହିପାଲ ସୁଭାଊ। ଜାନ ସିରୋମନି କୋସଲରାଊ ॥
ରୀଝତ ରାମ ସନେହ ନିସୋତେଂ। କୋ ଜଗ ମଂଦ ମଲିନମତି ମୋତେଂ ॥
ଦୋ. ସଠ ସେଵକ କୀ ପ୍ରୀତି ରୁଚି ରଖିହହିଂ ରାମ କୃପାଲୁ।
ଉପଲ କିଏ ଜଲଜାନ ଜେହିଂ ସଚିଵ ସୁମତି କପି ଭାଲୁ ॥ ୨୮(କ) ॥
ହୌହୁ କହାଵତ ସବୁ କହତ ରାମ ସହତ ଉପହାସ।
ସାହିବ ସୀତାନାଥ ସୋ ସେଵକ ତୁଲସୀଦାସ ॥ ୨୮(ଖ) ॥
ଅତି ବଡି ମୋରି ଢିଠାଈ ଖୋରୀ। ସୁନି ଅଘ ନରକହୁଁ ନାକ ସକୋରୀ ॥
ସମୁଝି ସହମ ମୋହି ଅପଡର ଅପନେଂ। ସୋ ସୁଧି ରାମ କୀନ୍ହି ନହିଂ ସପନେଂ ॥
ସୁନି ଅଵଲୋକି ସୁଚିତ ଚଖ ଚାହୀ। ଭଗତି ମୋରି ମତି ସ୍ଵାମି ସରାହୀ ॥
କହତ ନସାଇ ହୋଇ ହିଯଁ ନୀକୀ। ରୀଝତ ରାମ ଜାନି ଜନ ଜୀ କୀ ॥
ରହତି ନ ପ୍ରଭୁ ଚିତ ଚୂକ କିଏ କୀ। କରତ ସୁରତି ସଯ ବାର ହିଏ କୀ ॥
ଜେହିଂ ଅଘ ବଧେଉ ବ୍ଯାଧ ଜିମି ବାଲୀ। ଫିରି ସୁକଂଠ ସୋଇ କୀନ୍ହ କୁଚାଲୀ ॥
ସୋଇ କରତୂତି ବିଭୀଷନ କେରୀ। ସପନେହୁଁ ସୋ ନ ରାମ ହିଯଁ ହେରୀ ॥
ତେ ଭରତହି ଭେଂଟତ ସନମାନେ। ରାଜସଭାଁ ରଘୁବୀର ବଖାନେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ତରୁ ତର କପି ଡାର ପର ତେ କିଏ ଆପୁ ସମାନ ॥
ତୁଲସୀ କହୂଁ ନ ରାମ ସେ ସାହିବ ସୀଲନିଧାନ ॥ ୨୯(କ) ॥
ରାମ ନିକାଈଂ ରାଵରୀ ହୈ ସବହୀ କୋ ନୀକ।
ଜୋଂ ଯହ ସାଁଚୀ ହୈ ସଦା ତୌ ନୀକୋ ତୁଲସୀକ ॥ ୨୯(ଖ) ॥
ଏହି ବିଧି ନିଜ ଗୁନ ଦୋଷ କହି ସବହି ବହୁରି ସିରୁ ନାଇ।
ବରନଉଁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ସୁନି କଲି କଲୁଷ ନସାଇ ॥ ୨୯(ଗ) ॥
ଜାଗବଲିକ ଜୋ କଥା ସୁହାଈ। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନିବରହି ସୁନାଈ ॥
କହିହଉଁ ସୋଇ ସଂବାଦ ବଖାନୀ। ସୁନହୁଁ ସକଲ ସଜ୍ଜନ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ସଂଭୁ କୀନ୍ହ ଯହ ଚରିତ ସୁହାଵା। ବହୁରି କୃପା କରି ଉମହି ସୁନାଵା ॥
ସୋଇ ସିଵ କାଗଭୁସୁଂଡିହି ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଭଗତ ଅଧିକାରୀ ଚୀନ୍ହା ॥
ତେହି ସନ ଜାଗବଲିକ ପୁନି ପାଵା। ତିନ୍ହ ପୁନି ଭରଦ୍ଵାଜ ପ୍ରତି ଗାଵା ॥
ତେ ଶ୍ରୋତା ବକତା ସମସୀଲା। ସଵଁଦରସୀ ଜାନହିଂ ହରିଲୀଲା ॥
ଜାନହିଂ ତୀନି କାଲ ନିଜ ଗ୍ଯାନା। କରତଲ ଗତ ଆମଲକ ସମାନା ॥
ଔରଉ ଜେ ହରିଭଗତ ସୁଜାନା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ସମୁଝହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ମୈ ପୁନି ନିଜ ଗୁର ସନ ସୁନୀ କଥା ସୋ ସୂକରଖେତ।
ସମୁଝୀ ନହି ତସି ବାଲପନ ତବ ଅତି ରହେଉଁ ଅଚେତ ॥ ୩୦(କ) ॥
ଶ୍ରୋତା ବକତା ଗ୍ଯାନନିଧି କଥା ରାମ କୈ ଗୂଢ।
କିମି ସମୁଝୌଂ ମୈ ଜୀଵ ଜଡ କଲି ମଲ ଗ୍ରସିତ ବିମୂଢ ॥ ୩୦(ଖ)
ତଦପି କହୀ ଗୁର ବାରହିଂ ବାରା। ସମୁଝି ପରୀ କଛୁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭାଷାବଦ୍ଧ କରବି ମୈଂ ସୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରବୋଧ ଜେହିଂ ହୋଈ ॥
ଜସ କଛୁ ବୁଧି ବିବେକ ବଲ ମେରେଂ। ତସ କହିହଉଁ ହିଯଁ ହରି କେ ପ୍ରେରେଂ ॥
ନିଜ ସଂଦେହ ମୋହ ଭ୍ରମ ହରନୀ। କରଉଁ କଥା ଭଵ ସରିତା ତରନୀ ॥
ବୁଧ ବିଶ୍ରାମ ସକଲ ଜନ ରଂଜନି। ରାମକଥା କଲି କଲୁଷ ବିଭଂଜନି ॥
ରାମକଥା କଲି ପଂନଗ ଭରନୀ। ପୁନି ବିବେକ ପାଵକ କହୁଁ ଅରନୀ ॥
ରାମକଥା କଲି କାମଦ ଗାଈ। ସୁଜନ ସଜୀଵନି ମୂରି ସୁହାଈ ॥
ସୋଇ ବସୁଧାତଲ ସୁଧା ତରଂଗିନି। ଭଯ ଭଂଜନି ଭ୍ରମ ଭେକ ଭୁଅଂଗିନି ॥
ଅସୁର ସେନ ସମ ନରକ ନିକଂଦିନି। ସାଧୁ ବିବୁଧ କୁଲ ହିତ ଗିରିନଂଦିନି ॥
ସଂତ ସମାଜ ପଯୋଧି ରମା ସୀ। ବିସ୍ଵ ଭାର ଭର ଅଚଲ ଛମା ସୀ ॥
ଜମ ଗନ ମୁହଁ ମସି ଜଗ ଜମୁନା ସୀ। ଜୀଵନ ମୁକୁତି ହେତୁ ଜନୁ କାସୀ ॥
ରାମହି ପ୍ରିଯ ପାଵନି ତୁଲସୀ ସୀ। ତୁଲସିଦାସ ହିତ ହିଯଁ ହୁଲସୀ ସୀ ॥
ସିଵପ୍ରଯ ମେକଲ ସୈଲ ସୁତା ସୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସୁଖ ସଂପତି ରାସୀ ॥
ସଦଗୁନ ସୁରଗନ ଅଂବ ଅଦିତି ସୀ। ରଘୁବର ଭଗତି ପ୍ରେମ ପରମିତି ସୀ ॥
ଦୋ. ରାମ କଥା ମଂଦାକିନୀ ଚିତ୍ରକୂଟ ଚିତ ଚାରୁ।
ତୁଲସୀ ସୁଭଗ ସନେହ ବନ ସିଯ ରଘୁବୀର ବିହାରୁ ॥ ୩୧ ॥
ରାମ ଚରିତ ଚିଂତାମନି ଚାରୂ। ସଂତ ସୁମତି ତିଯ ସୁଭଗ ସିଂଗାରୂ ॥
ଜଗ ମଂଗଲ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ରାମ କେ। ଦାନି ମୁକୁତି ଧନ ଧରମ ଧାମ କେ ॥
ସଦଗୁର ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଜୋଗ କେ। ବିବୁଧ ବୈଦ ଭଵ ଭୀମ ରୋଗ କେ ॥
ଜନନି ଜନକ ସିଯ ରାମ ପ୍ରେମ କେ। ବୀଜ ସକଲ ବ୍ରତ ଧରମ ନେମ କେ ॥
ସମନ ପାପ ସଂତାପ ସୋକ କେ। ପ୍ରିଯ ପାଲକ ପରଲୋକ ଲୋକ କେ ॥
ସଚିଵ ସୁଭଟ ଭୂପତି ବିଚାର କେ। କୁଂଭଜ ଲୋଭ ଉଦଧି ଅପାର କେ ॥
କାମ କୋହ କଲିମଲ କରିଗନ କେ। କେହରି ସାଵକ ଜନ ମନ ବନ କେ ॥
ଅତିଥି ପୂଜ୍ଯ ପ୍ରିଯତମ ପୁରାରି କେ। କାମଦ ଘନ ଦାରିଦ ଦଵାରି କେ ॥
ମଂତ୍ର ମହାମନି ବିଷଯ ବ୍ଯାଲ କେ। ମେଟତ କଠିନ କୁଅଂକ ଭାଲ କେ ॥
ହରନ ମୋହ ତମ ଦିନକର କର ସେ। ସେଵକ ସାଲି ପାଲ ଜଲଧର ସେ ॥
ଅଭିମତ ଦାନି ଦେଵତରୁ ବର ସେ। ସେଵତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ହରି ହର ସେ ॥
ସୁକବି ସରଦ ନଭ ମନ ଉଡଗନ ସେ। ରାମଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ଧନ ସେ ॥
ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ଭୂରି ଭୋଗ ସେ। ଜଗ ହିତ ନିରୁପଧି ସାଧୁ ଲୋଗ ସେ ॥
ସେଵକ ମନ ମାନସ ମରାଲ ସେ। ପାଵକ ଗଂଗ ତଂରଗ ମାଲ ସେ ॥
ଦୋ. କୁପଥ କୁତରକ କୁଚାଲି କଲି କପଟ ଦଂଭ ପାଷଂଡ।
ଦହନ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ଜିମି ଇଂଧନ ଅନଲ ପ୍ରଚଂଡ ॥ ୩୨(କ) ॥
ରାମଚରିତ ରାକେସ କର ସରିସ ସୁଖଦ ସବ କାହୁ।
ସଜ୍ଜନ କୁମୁଦ ଚକୋର ଚିତ ହିତ ବିସେଷି ବଡ ଲାହୁ ॥ ୩୨(ଖ) ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସ୍ନ ଜେହି ଭାଁତି ଭଵାନୀ। ଜେହି ବିଧି ସଂକର କହା ବଖାନୀ ॥
ସୋ ସବ ହେତୁ କହବ ମୈଂ ଗାଈ। କଥାପ୍ରବଂଧ ବିଚିତ୍ର ବନାଈ ॥
ଜେହି ଯହ କଥା ସୁନୀ ନହିଂ ହୋଈ। ଜନି ଆଚରଜୁ କରୈଂ ସୁନି ସୋଈ ॥
କଥା ଅଲୌକିକ ସୁନହିଂ ଜେ ଗ୍ଯାନୀ। ନହିଂ ଆଚରଜୁ କରହିଂ ଅସ ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା କୈ ମିତି ଜଗ ନାହୀଂ। ଅସି ପ୍ରତୀତି ତିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀଂ ॥
ନାନା ଭାଁତି ରାମ ଅଵତାରା। ରାମାଯନ ସତ କୋଟି ଅପାରା ॥
କଲପଭେଦ ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ଭାଁତି ଅନେକ ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଏ ॥
କରିଅ ନ ସଂସଯ ଅସ ଉର ଆନୀ। ସୁନିଅ କଥା ସାରଦ ରତି ମାନୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ଅନଂତ ଅନଂତ ଗୁନ ଅମିତ କଥା ବିସ୍ତାର।
ସୁନି ଆଚରଜୁ ନ ମାନିହହିଂ ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଚାର ॥ ୩୩ ॥
ଏହି ବିଧି ସବ ସଂସଯ କରି ଦୂରୀ। ସିର ଧରି ଗୁର ପଦ ପଂକଜ ଧୂରୀ ॥
ପୁନି ସବହୀ ବିନଵଉଁ କର ଜୋରୀ। କରତ କଥା ଜେହିଂ ଲାଗ ନ ଖୋରୀ ॥
ସାଦର ସିଵହି ନାଇ ଅବ ମାଥା। ବରନଉଁ ବିସଦ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ସଂବତ ସୋରହ ସୈ ଏକତୀସା। କରଉଁ କଥା ହରି ପଦ ଧରି ସୀସା ॥
ନୌମୀ ଭୌମ ବାର ମଧୁ ମାସା। ଅଵଧପୁରୀଂ ଯହ ଚରିତ ପ୍ରକାସା ॥
ଜେହି ଦିନ ରାମ ଜନମ ଶ୍ରୁତି ଗାଵହିଂ। ତୀରଥ ସକଲ ତହାଁ ଚଲି ଆଵହିଂ ॥
ଅସୁର ନାଗ ଖଗ ନର ମୁନି ଦେଵା। ଆଇ କରହିଂ ରଘୁନାଯକ ସେଵା ॥
ଜନ୍ମ ମହୋତ୍ସଵ ରଚହିଂ ସୁଜାନା। କରହିଂ ରାମ କଲ କୀରତି ଗାନା ॥
ଦୋ. ମଜ୍ଜହି ସଜ୍ଜନ ବୃଂଦ ବହୁ ପାଵନ ସରଜୂ ନୀର।
ଜପହିଂ ରାମ ଧରି ଧ୍ଯାନ ଉର ସୁଂଦର ସ୍ଯାମ ସରୀର ॥ ୩୪ ॥
ଦରସ ପରସ ମଜ୍ଜନ ଅରୁ ପାନା। ହରଇ ପାପ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ଅମିତ ମହିମା ଅତି। କହି ନ ସକଇ ସାରଦ ବିମଲମତି ॥
ରାମ ଧାମଦା ପୁରୀ ସୁହାଵନି। ଲୋକ ସମସ୍ତ ବିଦିତ ଅତି ପାଵନି ॥
ଚାରି ଖାନି ଜଗ ଜୀଵ ଅପାରା। ଅଵଧ ତଜେ ତନୁ ନହି ସଂସାରା ॥
ସବ ବିଧି ପୁରୀ ମନୋହର ଜାନୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦ ମଂଗଲ ଖାନୀ ॥
ବିମଲ କଥା କର କୀନ୍ହ ଅରଂଭା। ସୁନତ ନସାହିଂ କାମ ମଦ ଦଂଭା ॥
ରାମଚରିତମାନସ ଏହି ନାମା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ପାଇଅ ବିଶ୍ରାମା ॥
ମନ କରି ଵିଷଯ ଅନଲ ବନ ଜରଈ। ହୋଇ ସୁଖୀ ଜୌ ଏହିଂ ସର ପରଈ ॥
ରାମଚରିତମାନସ ମୁନି ଭାଵନ। ବିରଚେଉ ସଂଭୁ ସୁହାଵନ ପାଵନ ॥
ତ୍ରିବିଧ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦାଵନ। କଲି କୁଚାଲି କୁଲି କଲୁଷ ନସାଵନ ॥
ରଚି ମହେସ ନିଜ ମାନସ ରାଖା। ପାଇ ସୁସମଉ ସିଵା ସନ ଭାଷା ॥
ତାତେଂ ରାମଚରିତମାନସ ବର। ଧରେଉ ନାମ ହିଯଁ ହେରି ହରଷି ହର ॥
କହଉଁ କଥା ସୋଇ ସୁଖଦ ସୁହାଈ। ସାଦର ସୁନହୁ ସୁଜନ ମନ ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଜସ ମାନସ ଜେହି ବିଧି ଭଯଉ ଜଗ ପ୍ରଚାର ଜେହି ହେତୁ।
ଅବ ସୋଇ କହଉଁ ପ୍ରସଂଗ ସବ ସୁମିରି ଉମା ବୃଷକେତୁ ॥ ୩୫ ॥
ସଂଭୁ ପ୍ରସାଦ ସୁମତି ହିଯଁ ହୁଲସୀ। ରାମଚରିତମାନସ କବି ତୁଲସୀ ॥
କରଇ ମନୋହର ମତି ଅନୁହାରୀ। ସୁଜନ ସୁଚିତ ସୁନି ଲେହୁ ସୁଧାରୀ ॥
ସୁମତି ଭୂମି ଥଲ ହୃଦଯ ଅଗାଧୂ। ବେଦ ପୁରାନ ଉଦଧି ଘନ ସାଧୂ ॥
ବରଷହିଂ ରାମ ସୁଜସ ବର ବାରୀ। ମଧୁର ମନୋହର ମଂଗଲକାରୀ ॥
ଲୀଲା ସଗୁନ ଜୋ କହହିଂ ବଖାନୀ। ସୋଇ ସ୍ଵଚ୍ଛତା କରଇ ମଲ ହାନୀ ॥
ପ୍ରେମ ଭଗତି ଜୋ ବରନି ନ ଜାଈ। ସୋଇ ମଧୁରତା ସୁସୀତଲତାଈ ॥
ସୋ ଜଲ ସୁକୃତ ସାଲି ହିତ ହୋଈ। ରାମ ଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ସୋଈ ॥
ମେଧା ମହି ଗତ ସୋ ଜଲ ପାଵନ। ସକିଲି ଶ୍ରଵନ ମଗ ଚଲେଉ ସୁହାଵନ ॥
ଭରେଉ ସୁମାନସ ସୁଥଲ ଥିରାନା। ସୁଖଦ ସୀତ ରୁଚି ଚାରୁ ଚିରାନା ॥
ଦୋ. ସୁଠି ସୁଂଦର ସଂବାଦ ବର ବିରଚେ ବୁଦ୍ଧି ବିଚାରି।
ତେଇ ଏହି ପାଵନ ସୁଭଗ ସର ଘାଟ ମନୋହର ଚାରି ॥ ୩୬ ॥
ସପ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧ ସୁଭଗ ସୋପାନା। ଗ୍ଯାନ ନଯନ ନିରଖତ ମନ ମାନା ॥
ରଘୁପତି ମହିମା ଅଗୁନ ଅବାଧା। ବରନବ ସୋଇ ବର ବାରି ଅଗାଧା ॥
ରାମ ସୀଯ ଜସ ସଲିଲ ସୁଧାସମ। ଉପମା ବୀଚି ବିଲାସ ମନୋରମ ॥
ପୁରଇନି ସଘନ ଚାରୁ ଚୌପାଈ। ଜୁଗୁତି ମଂଜୁ ମନି ସୀପ ସୁହାଈ ॥
ଛଂଦ ସୋରଠା ସୁଂଦର ଦୋହା। ସୋଇ ବହୁରଂଗ କମଲ କୁଲ ସୋହା ॥
ଅରଥ ଅନୂପ ସୁମାଵ ସୁଭାସା। ସୋଇ ପରାଗ ମକରଂଦ ସୁବାସା ॥
ସୁକୃତ ପୁଂଜ ମଂଜୁଲ ଅଲି ମାଲା। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ବିଚାର ମରାଲା ॥
ଧୁନି ଅଵରେବ କବିତ ଗୁନ ଜାତୀ। ମୀନ ମନୋହର ତେ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦିକ ଚାରୀ। କହବ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିଚାରୀ ॥
ନଵ ରସ ଜପ ତପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ତେ ସବ ଜଲଚର ଚାରୁ ତଡାଗା ॥
ସୁକୃତୀ ସାଧୁ ନାମ ଗୁନ ଗାନା। ତେ ବିଚିତ୍ର ଜଲ ବିହଗ ସମାନା ॥
ସଂତସଭା ଚହୁଁ ଦିସି ଅଵଁରାଈ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ରିତୁ ବସଂତ ସମ ଗାଈ ॥
ଭଗତି ନିରୁପନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ଛମା ଦଯା ଦମ ଲତା ବିତାନା ॥
ସମ ଜମ ନିଯମ ଫୂଲ ଫଲ ଗ୍ଯାନା। ହରି ପତ ରତି ରସ ବେଦ ବଖାନା ॥
ଔରଉ କଥା ଅନେକ ପ୍ରସଂଗା। ତେଇ ସୁକ ପିକ ବହୁବରନ ବିହଂଗା ॥
ଦୋ. ପୁଲକ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ସୁଖ ସୁବିହଂଗ ବିହାରୁ।
ମାଲୀ ସୁମନ ସନେହ ଜଲ ସୀଂଚତ ଲୋଚନ ଚାରୁ ॥ ୩୭ ॥
ଜେ ଗାଵହିଂ ଯହ ଚରିତ ସଁଭାରେ। ତେଇ ଏହି ତାଲ ଚତୁର ରଖଵାରେ ॥
ସଦା ସୁନହିଂ ସାଦର ନର ନାରୀ। ତେଇ ସୁରବର ମାନସ ଅଧିକାରୀ ॥
ଅତି ଖଲ ଜେ ବିଷଈ ବଗ କାଗା। ଏହିଂ ସର ନିକଟ ନ ଜାହିଂ ଅଭାଗା ॥
ସଂବୁକ ଭେକ ସେଵାର ସମାନା। ଇହାଁ ନ ବିଷଯ କଥା ରସ ନାନା ॥
ତେହି କାରନ ଆଵତ ହିଯଁ ହାରେ। କାମୀ କାକ ବଲାକ ବିଚାରେ ॥
ଆଵତ ଏହିଂ ସର ଅତି କଠିନାଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ଆଇ ନ ଜାଈ ॥
କଠିନ କୁସଂଗ କୁପଂଥ କରାଲା। ତିନ୍ହ କେ ବଚନ ବାଘ ହରି ବ୍ଯାଲା ॥
ଗୃହ କାରଜ ନାନା ଜଂଜାଲା। ତେ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ସୈଲ ବିସାଲା ॥
ବନ ବହୁ ବିଷମ ମୋହ ମଦ ମାନା। ନଦୀଂ କୁତର୍କ ଭଯଂକର ନାନା ॥
ଦୋ. ଜେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସଂବଲ ରହିତ ନହି ସଂତନ୍ହ କର ସାଥ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ମାନସ ଅଗମ ଅତି ଜିନ୍ହହି ନ ପ୍ରିଯ ରଘୁନାଥ ॥ ୩୮ ॥
ଜୌଂ କରି କଷ୍ଟ ଜାଇ ପୁନି କୋଈ। ଜାତହିଂ ନୀଂଦ ଜୁଡାଈ ହୋଈ ॥
ଜଡତା ଜାଡ ବିଷମ ଉର ଲାଗା। ଗଏହୁଁ ନ ମଜ୍ଜନ ପାଵ ଅଭାଗା ॥
କରି ନ ଜାଇ ସର ମଜ୍ଜନ ପାନା। ଫିରି ଆଵଇ ସମେତ ଅଭିମାନା ॥
ଜୌଂ ବହୋରି କୋଉ ପୂଛନ ଆଵା। ସର ନିଂଦା କରି ତାହି ବୁଝାଵା ॥
ସକଲ ବିଘ୍ନ ବ୍ଯାପହି ନହିଂ ତେହୀ। ରାମ ସୁକୃପାଁ ବିଲୋକହିଂ ଜେହୀ ॥
ସୋଇ ସାଦର ସର ମଜ୍ଜନୁ କରଈ। ମହା ଘୋର ତ୍ରଯତାପ ନ ଜରଈ ॥
ତେ ନର ଯହ ସର ତଜହିଂ ନ କାଊ। ଜିନ୍ହ କେ ରାମ ଚରନ ଭଲ ଭାଊ ॥
ଜୋ ନହାଇ ଚହ ଏହିଂ ସର ଭାଈ। ସୋ ସତସଂଗ କରଉ ମନ ଲାଈ ॥
ଅସ ମାନସ ମାନସ ଚଖ ଚାହୀ। ଭଇ କବି ବୁଦ୍ଧି ବିମଲ ଅଵଗାହୀ ॥
ଭଯଉ ହୃଦଯଁ ଆନଂଦ ଉଛାହୂ। ଉମଗେଉ ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ପ୍ରବାହୂ ॥
ଚଲୀ ସୁଭଗ କବିତା ସରିତା ସୋ। ରାମ ବିମଲ ଜସ ଜଲ ଭରିତା ସୋ ॥
ସରଜୂ ନାମ ସୁମଂଗଲ ମୂଲା। ଲୋକ ବେଦ ମତ ମଂଜୁଲ କୂଲା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ସୁମାନସ ନଂଦିନି। କଲିମଲ ତୃନ ତରୁ ମୂଲ ନିକଂଦିନି ॥
ଦୋ. ଶ୍ରୋତା ତ୍ରିବିଧ ସମାଜ ପୁର ଗ୍ରାମ ନଗର ଦୁହୁଁ କୂଲ।
ସଂତସଭା ଅନୁପମ ଅଵଧ ସକଲ ସୁମଂଗଲ ମୂଲ ॥ ୩୯ ॥
ରାମଭଗତି ସୁରସରିତହି ଜାଈ। ମିଲୀ ସୁକୀରତି ସରଜୁ ସୁହାଈ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ସମର ଜସୁ ପାଵନ। ମିଲେଉ ମହାନଦୁ ସୋନ ସୁହାଵନ ॥
ଜୁଗ ବିଚ ଭଗତି ଦେଵଧୁନି ଧାରା। ସୋହତି ସହିତ ସୁବିରତି ବିଚାରା ॥
ତ୍ରିବିଧ ତାପ ତ୍ରାସକ ତିମୁହାନୀ। ରାମ ସରୁପ ସିଂଧୁ ସମୁହାନୀ ॥
ମାନସ ମୂଲ ମିଲୀ ସୁରସରିହୀ। ସୁନତ ସୁଜନ ମନ ପାଵନ କରିହୀ ॥
ବିଚ ବିଚ କଥା ବିଚିତ୍ର ବିଭାଗା। ଜନୁ ସରି ତୀର ତୀର ବନ ବାଗା ॥
ଉମା ମହେସ ବିବାହ ବରାତୀ। ତେ ଜଲଚର ଅଗନିତ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ରଘୁବର ଜନମ ଅନଂଦ ବଧାଈ। ଭଵଁର ତରଂଗ ମନୋହରତାଈ ॥
ଦୋ. ବାଲଚରିତ ଚହୁ ବଂଧୁ କେ ବନଜ ବିପୁଲ ବହୁରଂଗ।
ନୃପ ରାନୀ ପରିଜନ ସୁକୃତ ମଧୁକର ବାରିବିହଂଗ ॥ ୪୦ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର କଥା ସୁହାଈ। ସରିତ ସୁହାଵନି ସୋ ଛବି ଛାଈ ॥
ନଦୀ ନାଵ ପଟୁ ପ୍ରସ୍ନ ଅନେକା। କେଵଟ କୁସଲ ଉତର ସବିବେକା ॥
ସୁନି ଅନୁକଥନ ପରସ୍ପର ହୋଈ। ପଥିକ ସମାଜ ସୋହ ସରି ସୋଈ ॥
ଘୋର ଧାର ଭୃଗୁନାଥ ରିସାନୀ। ଘାଟ ସୁବଦ୍ଧ ରାମ ବର ବାନୀ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ବିବାହ ଉଛାହୂ। ସୋ ସୁଭ ଉମଗ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ହରଷହିଂ ପୁଲକାହୀଂ। ତେ ସୁକୃତୀ ମନ ମୁଦିତ ନହାହୀଂ ॥
ରାମ ତିଲକ ହିତ ମଂଗଲ ସାଜା। ପରବ ଜୋଗ ଜନୁ ଜୁରେ ସମାଜା ॥
କାଈ କୁମତି କେକଈ କେରୀ। ପରୀ ଜାସୁ ଫଲ ବିପତି ଘନେରୀ ॥
ଦୋ. ସମନ ଅମିତ ଉତପାତ ସବ ଭରତଚରିତ ଜପଜାଗ।
କଲି ଅଘ ଖଲ ଅଵଗୁନ କଥନ ତେ ଜଲମଲ ବଗ କାଗ ॥ ୪୧ ॥
କୀରତି ସରିତ ଛହୂଁ ରିତୁ ରୂରୀ। ସମଯ ସୁହାଵନି ପାଵନି ଭୂରୀ ॥
ହିମ ହିମସୈଲସୁତା ସିଵ ବ୍ଯାହୂ। ସିସିର ସୁଖଦ ପ୍ରଭୁ ଜନମ ଉଛାହୂ ॥
ବରନବ ରାମ ବିବାହ ସମାଜୂ। ସୋ ମୁଦ ମଂଗଲମଯ ରିତୁରାଜୂ ॥
ଗ୍ରୀଷମ ଦୁସହ ରାମ ବନଗଵନୂ। ପଂଥକଥା ଖର ଆତପ ପଵନୂ ॥
ବରଷା ଘୋର ନିସାଚର ରାରୀ। ସୁରକୁଲ ସାଲି ସୁମଂଗଲକାରୀ ॥
ରାମ ରାଜ ସୁଖ ବିନଯ ବଡାଈ। ବିସଦ ସୁଖଦ ସୋଇ ସରଦ ସୁହାଈ ॥
ସତୀ ସିରୋମନି ସିଯ ଗୁନଗାଥା। ସୋଇ ଗୁନ ଅମଲ ଅନୂପମ ପାଥା ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ସୁସୀତଲତାଈ। ସଦା ଏକରସ ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଦୋ. ଅଵଲୋକନି ବୋଲନି ମିଲନି ପ୍ରୀତି ପରସପର ହାସ।
ଭାଯପ ଭଲି ଚହୁ ବଂଧୁ କୀ ଜଲ ମାଧୁରୀ ସୁବାସ ॥ ୪୨ ॥
ଆରତି ବିନଯ ଦୀନତା ମୋରୀ। ଲଘୁତା ଲଲିତ ସୁବାରି ନ ଥୋରୀ ॥
ଅଦଭୁତ ସଲିଲ ସୁନତ ଗୁନକାରୀ। ଆସ ପିଆସ ମନୋମଲ ହାରୀ ॥
ରାମ ସୁପ୍ରେମହି ପୋଷତ ପାନୀ। ହରତ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ଗଲାନୌ ॥
ଭଵ ଶ୍ରମ ସୋଷକ ତୋଷକ ତୋଷା। ସମନ ଦୁରିତ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦୋଷା ॥
କାମ କୋହ ମଦ ମୋହ ନସାଵନ। ବିମଲ ବିବେକ ବିରାଗ ବଢାଵନ ॥
ସାଦର ମଜ୍ଜନ ପାନ କିଏ ତେଂ। ମିଟହିଂ ପାପ ପରିତାପ ହିଏ ତେଂ ॥
ଜିନ୍ହ ଏହି ବାରି ନ ମାନସ ଧୋଏ। ତେ କାଯର କଲିକାଲ ବିଗୋଏ ॥
ତୃଷିତ ନିରଖି ରବି କର ଭଵ ବାରୀ। ଫିରିହହି ମୃଗ ଜିମି ଜୀଵ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ମତି ଅନୁହାରି ସୁବାରି ଗୁନ ଗନି ମନ ଅନ୍ହଵାଇ।
ସୁମିରି ଭଵାନୀ ସଂକରହି କହ କବି କଥା ସୁହାଇ ॥ ୪୩(କ) ॥
ଅବ ରଘୁପତି ପଦ ପଂକରୁହ ହିଯଁ ଧରି ପାଇ ପ୍ରସାଦ ।
କହଉଁ ଜୁଗଲ ମୁନିବର୍ଜ କର ମିଲନ ସୁଭଗ ସଂବାଦ ॥ ୪୩(ଖ) ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ବସହିଂ ପ୍ରଯାଗା। ତିନ୍ହହି ରାମ ପଦ ଅତି ଅନୁରାଗା ॥
ତାପସ ସମ ଦମ ଦଯା ନିଧାନା। ପରମାରଥ ପଥ ପରମ ସୁଜାନା ॥
ମାଘ ମକରଗତ ରବି ଜବ ହୋଈ। ତୀରଥପତିହିଂ ଆଵ ସବ କୋଈ ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ କିଂନର ନର ଶ୍ରେନୀ। ସାଦର ମଜ୍ଜହିଂ ସକଲ ତ୍ରିବେନୀଂ ॥
ପୂଜହି ମାଧଵ ପଦ ଜଲଜାତା। ପରସି ଅଖଯ ବଟୁ ହରଷହିଂ ଗାତା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ଆଶ୍ରମ ଅତି ପାଵନ। ପରମ ରମ୍ଯ ମୁନିବର ମନ ଭାଵନ ॥
ତହାଁ ହୋଇ ମୁନି ରିଷଯ ସମାଜା। ଜାହିଂ ଜେ ମଜ୍ଜନ ତୀରଥରାଜା ॥
ମଜ୍ଜହିଂ ପ୍ରାତ ସମେତ ଉଛାହା। କହହିଂ ପରସପର ହରି ଗୁନ ଗାହା ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ନିରୂପମ ଧରମ ବିଧି ବରନହିଂ ତତ୍ତ୍ଵ ବିଭାଗ।
କହହିଂ ଭଗତି ଭଗଵଂତ କୈ ସଂଜୁତ ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ॥ ୪୪ ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ଭରି ମାଘ ନହାହୀଂ। ପୁନି ସବ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଜାହୀଂ ॥
ପ୍ରତି ସଂବତ ଅତି ହୋଇ ଅନଂଦା। ମକର ମଜ୍ଜି ଗଵନହିଂ ମୁନିବୃଂଦା ॥
ଏକ ବାର ଭରି ମକର ନହାଏ। ସବ ମୁନୀସ ଆଶ୍ରମନ୍ହ ସିଧାଏ ॥
ଜଗବାଲିକ ମୁନି ପରମ ବିବେକୀ। ଭରଵ୍ଦାଜ ରାଖେ ପଦ ଟେକୀ ॥
ସାଦର ଚରନ ସରୋଜ ପଖାରେ। ଅତି ପୁନୀତ ଆସନ ବୈଠାରେ ॥
କରି ପୂଜା ମୁନି ସୁଜସ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ପୁନୀତ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଏକ ସଂସଉ ବଡ ମୋରେଂ। କରଗତ ବେଦତତ୍ଵ ସବୁ ତୋରେଂ ॥
କହତ ସୋ ମୋହି ଲାଗତ ଭଯ ଲାଜା। ଜୌ ନ କହଉଁ ବଡ ହୋଇ ଅକାଜା ॥
ଦୋ. ସଂତ କହହି ଅସି ନୀତି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୁତି ପୁରାନ ମୁନି ଗାଵ।
ହୋଇ ନ ବିମଲ ବିବେକ ଉର ଗୁର ସନ କିଏଁ ଦୁରାଵ ॥ ୪୫ ॥
ଅସ ବିଚାରି ପ୍ରଗଟଉଁ ନିଜ ମୋହୂ। ହରହୁ ନାଥ କରି ଜନ ପର ଛୋହୂ ॥
ରାସ ନାମ କର ଅମିତ ପ୍ରଭାଵା। ସଂତ ପୁରାନ ଉପନିଷଦ ଗାଵା ॥
ସଂତତ ଜପତ ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ। ସିଵ ଭଗଵାନ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ରାସୀ ॥
ଆକର ଚାରି ଜୀଵ ଜଗ ଅହହୀଂ। କାସୀଂ ମରତ ପରମ ପଦ ଲହହୀଂ ॥
ସୋଽପି ରାମ ମହିମା ମୁନିରାଯା। ସିଵ ଉପଦେସୁ କରତ କରି ଦାଯା ॥
ରାମୁ କଵନ ପ୍ରଭୁ ପୂଛଉଁ ତୋହୀ। କହିଅ ବୁଝାଇ କୃପାନିଧି ମୋହୀ ॥
ଏକ ରାମ ଅଵଧେସ କୁମାରା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ନାରି ବିରହଁ ଦୁଖୁ ଲହେଉ ଅପାରା। ଭଯହୁ ରୋଷୁ ରନ ରାଵନୁ ମାରା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସୋଇ ରାମ କି ଅପର କୋଉ ଜାହି ଜପତ ତ୍ରିପୁରାରି।
ସତ୍ଯଧାମ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ କହହୁ ବିବେକୁ ବିଚାରି ॥ ୪୬ ॥
ଜୈସେ ମିଟୈ ମୋର ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କହହୁ ସୋ କଥା ନାଥ ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜାଗବଲିକ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ତୁମ୍ହହି ବିଦିତ ରଘୁପତି ପ୍ରଭୁତାଈ ॥
ରାମମଗତ ତୁମ୍ହ ମନ କ୍ରମ ବାନୀ। ଚତୁରାଈ ତୁମ୍ହାରୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ଚାହହୁ ସୁନୈ ରାମ ଗୁନ ଗୂଢା। କୀନ୍ହିହୁ ପ୍ରସ୍ନ ମନହୁଁ ଅତି ମୂଢା ॥
ତାତ ସୁନହୁ ସାଦର ମନୁ ଲାଈ। କହଉଁ ରାମ କୈ କଥା ସୁହାଈ ॥
ମହାମୋହୁ ମହିଷେସୁ ବିସାଲା। ରାମକଥା କାଲିକା କରାଲା ॥
ରାମକଥା ସସି କିରନ ସମାନା। ସଂତ ଚକୋର କରହିଂ ଜେହି ପାନା ॥
ଐସେଇ ସଂସଯ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ମହାଦେଵ ତବ କହା ବଖାନୀ ॥
ଦୋ. କହଉଁ ସୋ ମତି ଅନୁହାରି ଅବ ଉମା ସଂଭୁ ସଂବାଦ।
ଭଯଉ ସମଯ ଜେହି ହେତୁ ଜେହି ସୁନୁ ମୁନି ମିଟିହି ବିଷାଦ ॥ ୪୭ ॥
ଏକ ବାର ତ୍ରେତା ଜୁଗ ମାହୀଂ। ସଂଭୁ ଗଏ କୁଂଭଜ ରିଷି ପାହୀଂ ॥
ସଂଗ ସତୀ ଜଗଜନନି ଭଵାନୀ। ପୂଜେ ରିଷି ଅଖିଲେସ୍ଵର ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା ମୁନୀବର୍ଜ ବଖାନୀ। ସୁନୀ ମହେସ ପରମ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ରିଷି ପୂଛୀ ହରିଭଗତି ସୁହାଈ। କହୀ ସଂଭୁ ଅଧିକାରୀ ପାଈ ॥
କହତ ସୁନତ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କଛୁ ଦିନ ତହାଁ ରହେ ଗିରିନାଥା ॥
ମୁନି ସନ ବିଦା ମାଗି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଚଲେ ଭଵନ ସଁଗ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ତେହି ଅଵସର ଭଂଜନ ମହିଭାରା। ହରି ରଘୁବଂସ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାରା ॥
ପିତା ବଚନ ତଜି ରାଜୁ ଉଦାସୀ। ଦଂଡକ ବନ ବିଚରତ ଅବିନାସୀ ॥
ଦୋ. ହ୍ଦଯଁ ବିଚାରତ ଜାତ ହର କେହି ବିଧି ଦରସନୁ ହୋଇ।
ଗୁପ୍ତ ରୁପ ଅଵତରେଉ ପ୍ରଭୁ ଗଏଁ ଜାନ ସବୁ କୋଇ ॥ ୪୮(କ) ॥
ସୋ. ସଂକର ଉର ଅତି ଛୋଭୁ ସତୀ ନ ଜାନହିଂ ମରମୁ ସୋଇ ॥
ତୁଲସୀ ଦରସନ ଲୋଭୁ ମନ ଡରୁ ଲୋଚନ ଲାଲଚୀ ॥ ୪୮(ଖ) ॥
ରାଵନ ମରନ ମନୁଜ କର ଜାଚା। ପ୍ରଭୁ ବିଧି ବଚନୁ କୀନ୍ହ ଚହ ସାଚା ॥
ଜୌଂ ନହିଂ ଜାଉଁ ରହଇ ପଛିତାଵା। କରତ ବିଚାରୁ ନ ବନତ ବନାଵା ॥
ଏହି ବିଧି ଭଏ ସୋଚବସ ଈସା। ତେହି ସମଯ ଜାଇ ଦସସୀସା ॥
ଲୀନ୍ହ ନୀଚ ମାରୀଚହି ସଂଗା। ଭଯଉ ତୁରତ ସୋଇ କପଟ କୁରଂଗା ॥
କରି ଛଲୁ ମୂଢ ହରୀ ବୈଦେହୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ତସ ବିଦିତ ନ ତେହୀ ॥
ମୃଗ ବଧି ବନ୍ଧୁ ସହିତ ହରି ଆଏ। ଆଶ୍ରମୁ ଦେଖି ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ବିରହ ବିକଲ ନର ଇଵ ରଘୁରାଈ। ଖୋଜତ ବିପିନ ଫିରତ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
କବହୂଁ ଜୋଗ ବିଯୋଗ ନ ଜାକେଂ। ଦେଖା ପ୍ରଗଟ ବିରହ ଦୁଖ ତାକେଂ ॥
ଦୋ. ଅତି ଵିଚିତ୍ର ରଘୁପତି ଚରିତ ଜାନହିଂ ପରମ ସୁଜାନ।
ଜେ ମତିମଂଦ ବିମୋହ ବସ ହୃଦଯଁ ଧରହିଂ କଛୁ ଆନ ॥ ୪୯ ॥
ସଂଭୁ ସମଯ ତେହି ରାମହି ଦେଖା। ଉପଜା ହିଯଁ ଅତି ହରପୁ ବିସେଷା ॥
ଭରି ଲୋଚନ ଛବିସିଂଧୁ ନିହାରୀ। କୁସମଯ ଜାନିନ କୀନ୍ହି ଚିନ୍ହାରୀ ॥
ଜଯ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ଜଗ ପାଵନ। ଅସ କହି ଚଲେଉ ମନୋଜ ନସାଵନ ॥
ଚଲେ ଜାତ ସିଵ ସତୀ ସମେତା। ପୁନି ପୁନି ପୁଲକତ କୃପାନିକେତା ॥
ସତୀଂ ସୋ ଦସା ସଂଭୁ କୈ ଦେଖୀ। ଉର ଉପଜା ସଂଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ସଂକରୁ ଜଗତବଂଦ୍ଯ ଜଗଦୀସା। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ନାଵତ ସୀସା ॥
ତିନ୍ହ ନୃପସୁତହି ନହ ପରନାମା। କହି ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ପରଧାମା ॥
ଭଏ ମଗନ ଛବି ତାସୁ ବିଲୋକୀ। ଅଜହୁଁ ପ୍ରୀତି ଉର ରହତି ନ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ଵ୍ଯାପକ ବିରଜ ଅଜ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଭେଦ।
ସୋ କି ଦେହ ଧରି ହୋଇ ନର ଜାହି ନ ଜାନତ ଵେଦ ॥ ୫୦ ॥
ବିଷ୍ନୁ ଜୋ ସୁର ହିତ ନରତନୁ ଧାରୀ। ସୋଉ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜଥା ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଖୋଜଇ ସୋ କି ଅଗ୍ଯ ଇଵ ନାରୀ। ଗ୍ଯାନଧାମ ଶ୍ରୀପତି ଅସୁରାରୀ ॥
ସଂଭୁଗିରା ପୁନି ମୃଷା ନ ହୋଈ। ସିଵ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜାନ ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ ସଂସଯ ମନ ଭଯଉ ଅପାରା। ହୋଈ ନ ହୃଦଯଁ ପ୍ରବୋଧ ପ୍ରଚାରା ॥
ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ଭଵାନୀ। ହର ଅଂତରଜାମୀ ସବ ଜାନୀ ॥
ସୁନହି ସତୀ ତଵ ନାରି ସୁଭାଊ। ସଂସଯ ଅସ ନ ଧରିଅ ଉର କାଊ ॥
ଜାସୁ କଥା କୁଭଂଜ ରିଷି ଗାଈ। ଭଗତି ଜାସୁ ମୈଂ ମୁନିହି ସୁନାଈ ॥
ସୋଉ ମମ ଇଷ୍ଟଦେଵ ରଘୁବୀରା। ସେଵତ ଜାହି ସଦା ମୁନି ଧୀରା ॥
ଛଂ. ମୁନି ଧୀର ଜୋଗୀ ସିଦ୍ଧ ସଂତତ ବିମଲ ମନ ଜେହି ଧ୍ଯାଵହୀଂ।
କହି ନେତି ନିଗମ ପୁରାନ ଆଗମ ଜାସୁ କୀରତି ଗାଵହୀଂ ॥
ସୋଇ ରାମୁ ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ଭୁଵନ ନିକାଯ ପତି ମାଯା ଧନୀ।
ଅଵତରେଉ ଅପନେ ଭଗତ ହିତ ନିଜତଂତ୍ର ନିତ ରଘୁକୁଲମନି ॥
ସୋ. ଲାଗ ନ ଉର ଉପଦେସୁ ଜଦପି କହେଉ ସିଵଁ ବାର ବହୁ।
ବୋଲେ ବିହସି ମହେସୁ ହରିମାଯା ବଲୁ ଜାନି ଜିଯଁ ॥ ୫୧ ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେଂ ମନ ଅତି ସଂଦେହୂ। ତୌ କିନ ଜାଇ ପରୀଛା ଲେହୂ ॥
ତବ ଲଗି ବୈଠ ଅହଉଁ ବଟଛାହିଂ। ଜବ ଲଗି ତୁମ୍ହ ଐହହୁ ମୋହି ପାହୀ ॥
ଜୈସେଂ ଜାଇ ମୋହ ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କରେହୁ ସୋ ଜତନୁ ବିବେକ ବିଚାରୀ ॥
ଚଲୀଂ ସତୀ ସିଵ ଆଯସୁ ପାଈ। କରହିଂ ବିଚାରୁ କରୌଂ କା ଭାଈ ॥
ଇହାଁ ସଂଭୁ ଅସ ମନ ଅନୁମାନା। ଦଚ୍ଛସୁତା କହୁଁ ନହିଂ କଲ୍ଯାନା ॥
ମୋରେହୁ କହେଂ ନ ସଂସଯ ଜାହୀଂ। ବିଧୀ ବିପରୀତ ଭଲାଈ ନାହୀଂ ॥
ହୋଇହି ସୋଇ ଜୋ ରାମ ରଚି ରାଖା। କୋ କରି ତର୍କ ବଢାଵୈ ସାଖା ॥
ଅସ କହି ଲଗେ ଜପନ ହରିନାମା। ଗଈ ସତୀ ଜହଁ ପ୍ରଭୁ ସୁଖଧାମା ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ହୃଦଯଁ ଵିଚାରୁ କରି ଧରି ସୀତା କର ରୁପ।
ଆଗେଂ ହୋଇ ଚଲି ପଂଥ ତେହି ଜେହିଂ ଆଵତ ନରଭୂପ ॥ ୫୨ ॥
ଲଛିମନ ଦୀଖ ଉମାକୃତ ବେଷା ଚକିତ ଭଏ ଭ୍ରମ ହୃଦଯଁ ବିସେଷା ॥
କହି ନ ସକତ କଛୁ ଅତି ଗଂଭୀରା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ଜାନତ ମତିଧୀରା ॥
ସତୀ କପଟୁ ଜାନେଉ ସୁରସ୍ଵାମୀ। ସବଦରସୀ ସବ ଅଂତରଜାମୀ ॥
ସୁମିରତ ଜାହି ମିଟଇ ଅଗ୍ଯାନା। ସୋଇ ସରବଗ୍ଯ ରାମୁ ଭଗଵାନା ॥
ସତୀ କୀନ୍ହ ଚହ ତହଁହୁଁ ଦୁରାଊ। ଦେଖହୁ ନାରି ସୁଭାଵ ପ୍ରଭାଊ ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲୁ ହୃଦଯଁ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ବିହସି ରାମୁ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଜୋରି ପାନି ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୂ। ପିତା ସମେତ ଲୀନ୍ହ ନିଜ ନାମୂ ॥
କହେଉ ବହୋରି କହାଁ ବୃଷକେତୂ। ବିପିନ ଅକେଲି ଫିରହୁ କେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବଚନ ମୃଦୁ ଗୂଢ ସୁନି ଉପଜା ଅତି ସଂକୋଚୁ।
ସତୀ ସଭୀତ ମହେସ ପହିଂ ଚଲୀଂ ହୃଦଯଁ ବଡ ସୋଚୁ ॥ ୫୩ ॥
ମୈଂ ସଂକର କର କହା ନ ମାନା। ନିଜ ଅଗ୍ଯାନୁ ରାମ ପର ଆନା ॥
ଜାଇ ଉତରୁ ଅବ ଦେହଉଁ କାହା। ଉର ଉପଜା ଅତି ଦାରୁନ ଦାହା ॥
ଜାନା ରାମ ସତୀଂ ଦୁଖୁ ପାଵା। ନିଜ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ପ୍ରଗଟି ଜନାଵା ॥
ସତୀଂ ଦୀଖ କୌତୁକୁ ମଗ ଜାତା। ଆଗେଂ ରାମୁ ସହିତ ଶ୍ରୀ ଭ୍ରାତା ॥
ଫିରି ଚିତଵା ପାଛେଂ ପ୍ରଭୁ ଦେଖା। ସହିତ ବଂଧୁ ସିଯ ସୁଂଦର ଵେଷା ॥
ଜହଁ ଚିତଵହିଂ ତହଁ ପ୍ରଭୁ ଆସୀନା। ସେଵହିଂ ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ପ୍ରବୀନା ॥
ଦେଖେ ସିଵ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ଅନେକା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ବଂଦତ ଚରନ କରତ ପ୍ରଭୁ ସେଵା। ବିବିଧ ବେଷ ଦେଖେ ସବ ଦେଵା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବିଧାତ୍ରୀ ଇଂଦିରା ଦେଖୀଂ ଅମିତ ଅନୂପ।
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ବେଷ ଅଜାଦି ସୁର ତେହି ତେହି ତନ ଅନୁରୂପ ॥ ୫୪ ॥
ଦେଖେ ଜହଁ ତହଁ ରଘୁପତି ଜେତେ। ସକ୍ତିନ୍ହ ସହିତ ସକଲ ସୁର ତେତେ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ଜୋ ସଂସାରା। ଦେଖେ ସକଲ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ପୂଜହିଂ ପ୍ରଭୁହି ଦେଵ ବହୁ ବେଷା। ରାମ ରୂପ ଦୂସର ନହିଂ ଦେଖା ॥
ଅଵଲୋକେ ରଘୁପତି ବହୁତେରେ। ସୀତା ସହିତ ନ ବେଷ ଘନେରେ ॥
ସୋଇ ରଘୁବର ସୋଇ ଲଛିମନୁ ସୀତା। ଦେଖି ସତୀ ଅତି ଭଈ ସଭୀତା ॥
ହୃଦଯ କଂପ ତନ ସୁଧି କଛୁ ନାହୀଂ। ନଯନ ମୂଦି ବୈଠୀଂ ମଗ ମାହୀଂ ॥
ବହୁରି ବିଲୋକେଉ ନଯନ ଉଘାରୀ। କଛୁ ନ ଦୀଖ ତହଁ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ନାଇ ରାମ ପଦ ସୀସା। ଚଲୀଂ ତହାଁ ଜହଁ ରହେ ଗିରୀସା ॥
ଦୋ. ଗଈ ସମୀପ ମହେସ ତବ ହଁସି ପୂଛୀ କୁସଲାତ।
ଲୀନ୍ହୀ ପରୀଛା କଵନ ବିଧି କହହୁ ସତ୍ଯ ସବ ବାତ ॥ ୫୫ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସତୀଂ ସମୁଝି ରଘୁବୀର ପ୍ରଭାଊ। ଭଯ ବସ ସିଵ ସନ କୀନ୍ହ ଦୁରାଊ ॥
କଛୁ ନ ପରୀଛା ଲୀନ୍ହି ଗୋସାଈ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ତୁମ୍ହାରିହି ନାଈ ॥
ଜୋ ତୁମ୍ହ କହା ସୋ ମୃଷା ନ ହୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରତୀତି ଅତି ସୋଈ ॥
ତବ ସଂକର ଦେଖେଉ ଧରି ଧ୍ଯାନା। ସତୀଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ଚରିତ ସବ ଜାନା ॥
ବହୁରି ରାମମାଯହି ସିରୁ ନାଵା। ପ୍ରେରି ସତିହି ଜେହିଂ ଝୂଁଠ କହାଵା ॥
ହରି ଇଚ୍ଛା ଭାଵୀ ବଲଵାନା। ହୃଦଯଁ ବିଚାରତ ସଂଭୁ ସୁଜାନା ॥
ସତୀଂ କୀନ୍ହ ସୀତା କର ବେଷା। ସିଵ ଉର ଭଯଉ ବିଷାଦ ବିସେଷା ॥
ଜୌଂ ଅବ କରଉଁ ସତୀ ସନ ପ୍ରୀତୀ। ମିଟଇ ଭଗତି ପଥୁ ହୋଇ ଅନୀତୀ ॥
ଦୋ. ପରମ ପୁନୀତ ନ ଜାଇ ତଜି କିଏଁ ପ୍ରେମ ବଡ ପାପୁ।
ପ୍ରଗଟି ନ କହତ ମହେସୁ କଛୁ ହୃଦଯଁ ଅଧିକ ସଂତାପୁ ॥ ୫୬ ॥
ତବ ସଂକର ପ୍ରଭୁ ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ସୁମିରତ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଅସ ଆଵା ॥
ଏହିଂ ତନ ସତିହି ଭେଟ ମୋହି ନାହୀଂ। ସିଵ ସଂକଲ୍ପୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସଂକରୁ ମତିଧୀରା। ଚଲେ ଭଵନ ସୁମିରତ ରଘୁବୀରା ॥
ଚଲତ ଗଗନ ଭୈ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜଯ ମହେସ ଭଲି ଭଗତି ଦୃଢାଈ ॥
ଅସ ପନ ତୁମ୍ହ ବିନୁ କରଇ କୋ ଆନା। ରାମଭଗତ ସମରଥ ଭଗଵାନା ॥
ସୁନି ନଭଗିରା ସତୀ ଉର ସୋଚା। ପୂଛା ସିଵହି ସମେତ ସକୋଚା ॥
କୀନ୍ହ କଵନ ପନ କହହୁ କୃପାଲା। ସତ୍ଯଧାମ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଜଦପି ସତୀଂ ପୂଛା ବହୁ ଭାଁତୀ। ତଦପି ନ କହେଉ ତ୍ରିପୁର ଆରାତୀ ॥
ଦୋ. ସତୀଂ ହୃଦଯ ଅନୁମାନ କିଯ ସବୁ ଜାନେଉ ସର୍ବଗ୍ଯ।
କୀନ୍ହ କପଟୁ ମୈଂ ସଂଭୁ ସନ ନାରି ସହଜ ଜଡ ଅଗ୍ଯ ॥ ୫୭କ ॥
ହୃଦଯଁ ସୋଚୁ ସମୁଝତ ନିଜ କରନୀ। ଚିଂତା ଅମିତ ଜାଇ ନହି ବରନୀ ॥
କୃପାସିଂଧୁ ସିଵ ପରମ ଅଗାଧା। ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ମୋର ଅପରାଧା ॥
ସଂକର ରୁଖ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ପ୍ରଭୁ ମୋହି ତଜେଉ ହୃଦଯଁ ଅକୁଲାନୀ ॥
ନିଜ ଅଘ ସମୁଝି ନ କଛୁ କହି ଜାଈ। ତପଇ ଅଵାଁ ଇଵ ଉର ଅଧିକାଈ ॥
ସତିହି ସସୋଚ ଜାନି ବୃଷକେତୂ। କହୀଂ କଥା ସୁଂଦର ସୁଖ ହେତୂ ॥
ବରନତ ପଂଥ ବିବିଧ ଇତିହାସା। ବିସ୍ଵନାଥ ପହୁଁଚେ କୈଲାସା ॥
ତହଁ ପୁନି ସଂଭୁ ସମୁଝି ପନ ଆପନ। ବୈଠେ ବଟ ତର କରି କମଲାସନ ॥
ସଂକର ସହଜ ସରୁପ ସଂହାରା। ଲାଗି ସମାଧି ଅଖଂଡ ଅପାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବସହି କୈଲାସ ତବ ଅଧିକ ସୋଚୁ ମନ ମାହିଂ।
ମରମୁ ନ କୋଊ ଜାନ କଛୁ ଜୁଗ ସମ ଦିଵସ ସିରାହିଂ ॥ ୫୮ ॥
ନିତ ନଵ ସୋଚୁ ସତୀଂ ଉର ଭାରା। କବ ଜୈହଉଁ ଦୁଖ ସାଗର ପାରା ॥
ମୈଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ରଘୁପତି ଅପମାନା। ପୁନିପତି ବଚନୁ ମୃଷା କରି ଜାନା ॥
ସୋ ଫଲୁ ମୋହି ବିଧାତାଁ ଦୀନ୍ହା। ଜୋ କଛୁ ଉଚିତ ରହା ସୋଇ କୀନ୍ହା ॥
ଅବ ବିଧି ଅସ ବୂଝିଅ ନହି ତୋହୀ। ସଂକର ବିମୁଖ ଜିଆଵସି ମୋହୀ ॥
କହି ନ ଜାଈ କଛୁ ହୃଦଯ ଗଲାନୀ। ମନ ମହୁଁ ରାମାହି ସୁମିର ସଯାନୀ ॥
ଜୌ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲୁ କହାଵା। ଆରତୀ ହରନ ବେଦ ଜସୁ ଗାଵା ॥
ତୌ ମୈଂ ବିନଯ କରଉଁ କର ଜୋରୀ। ଛୂଟଉ ବେଗି ଦେହ ଯହ ମୋରୀ ॥
ଜୌଂ ମୋରେ ସିଵ ଚରନ ସନେହୂ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ସତ୍ଯ ବ୍ରତୁ ଏହୂ ॥
ଦୋ. ତୌ ସବଦରସୀ ସୁନିଅ ପ୍ରଭୁ କରଉ ସୋ ବେଗି ଉପାଇ।
ହୋଇ ମରନୁ ଜେହୀ ବିନହିଂ ଶ୍ରମ ଦୁସହ ବିପତ୍ତି ବିହାଇ ॥ ୫୯ ॥
ସୋ. ଜଲୁ ପଯ ସରିସ ବିକାଇ ଦେଖହୁ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ଭଲି।
ବିଲଗ ହୋଇ ରସୁ ଜାଇ କପଟ ଖଟାଈ ପରତ ପୁନି ॥ ୫୭ଖ ॥
ଏହି ବିଧି ଦୁଖିତ ପ୍ରଜେସକୁମାରୀ। ଅକଥନୀଯ ଦାରୁନ ଦୁଖୁ ଭାରୀ ॥
ବୀତେଂ ସଂବତ ସହସ ସତାସୀ। ତଜୀ ସମାଧି ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ ॥
ରାମ ନାମ ସିଵ ସୁମିରନ ଲାଗେ। ଜାନେଉ ସତୀଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ॥
ଜାଇ ସଂଭୁ ପଦ ବଂଦନୁ କୀନ୍ହୀ। ସନମୁଖ ସଂକର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲଗେ କହନ ହରିକଥା ରସାଲା। ଦଚ୍ଛ ପ୍ରଜେସ ଭଏ ତେହି କାଲା ॥
ଦେଖା ବିଧି ବିଚାରି ସବ ଲାଯକ। ଦଚ୍ଛହି କୀନ୍ହ ପ୍ରଜାପତି ନାଯକ ॥
ବଡ ଅଧିକାର ଦଚ୍ଛ ଜବ ପାଵା। ଅତି ଅଭିମାନୁ ହୃଦଯଁ ତବ ଆଵା ॥
ନହିଂ କୋଉ ଅସ ଜନମା ଜଗ ମାହୀଂ। ପ୍ରଭୁତା ପାଇ ଜାହି ମଦ ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ଦଚ୍ଛ ଲିଏ ମୁନି ବୋଲି ସବ କରନ ଲଗେ ବଡ ଜାଗ।
ନେଵତେ ସାଦର ସକଲ ସୁର ଜେ ପାଵତ ମଖ ଭାଗ ॥ ୬୦ ॥
କିଂନର ନାଗ ସିଦ୍ଧ ଗଂଧର୍ବା। ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଚଲେ ସୁର ସର୍ବା ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ମହେସୁ ବିହାଈ। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ଜାନ ବନାଈ ॥
ସତୀଂ ବିଲୋକେ ବ୍ଯୋମ ବିମାନା। ଜାତ ଚଲେ ସୁଂଦର ବିଧି ନାନା ॥
ସୁର ସୁଂଦରୀ କରହିଂ କଲ ଗାନା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ଛୂଟହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ପୂଛେଉ ତବ ସିଵଁ କହେଉ ବଖାନୀ। ପିତା ଜଗ୍ଯ ସୁନି କଛୁ ହରଷାନୀ ॥
ଜୌଂ ମହେସୁ ମୋହି ଆଯସୁ ଦେହୀଂ। କୁଛ ଦିନ ଜାଇ ରହୌଂ ମିସ ଏହୀଂ ॥
ପତି ପରିତ୍ଯାଗ ହୃଦଯ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। କହଇ ନ ନିଜ ଅପରାଧ ବିଚାରୀ ॥
ବୋଲୀ ସତୀ ମନୋହର ବାନୀ। ଭଯ ସଂକୋଚ ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ ॥
ଦୋ. ପିତା ଭଵନ ଉତ୍ସଵ ପରମ ଜୌଂ ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ହୋଇ।
ତୌ ମୈ ଜାଉଁ କୃପାଯତନ ସାଦର ଦେଖନ ସୋଇ ॥ ୬୧ ॥
କହେହୁ ନୀକ ମୋରେହୁଁ ମନ ଭାଵା। ଯହ ଅନୁଚିତ ନହିଂ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
ଦଚ୍ଛ ସକଲ ନିଜ ସୁତା ବୋଲାଈ। ହମରେଂ ବଯର ତୁମ୍ହଉ ବିସରାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମସଭାଁ ହମ ସନ ଦୁଖୁ ମାନା। ତେହି ତେଂ ଅଜହୁଁ କରହିଂ ଅପମାନା ॥
ଜୌଂ ବିନୁ ବୋଲେଂ ଜାହୁ ଭଵାନୀ। ରହଇ ନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ନ କାନୀ ॥
ଜଦପି ମିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପିତୁ ଗୁର ଗେହା। ଜାଇଅ ବିନୁ ବୋଲେହୁଁ ନ ସଁଦେହା ॥
ତଦପି ବିରୋଧ ମାନ ଜହଁ କୋଈ। ତହାଁ ଗଏଁ କଲ୍ଯାନୁ ନ ହୋଈ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ସଂଭୁ ସମୁଝାଵା। ଭାଵୀ ବସ ନ ଗ୍ଯାନୁ ଉର ଆଵା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ଜାହୁ ଜୋ ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ନହିଂ ଭଲି ବାତ ହମାରେ ଭାଏଁ ॥
ଦୋ. କହି ଦେଖା ହର ଜତନ ବହୁ ରହଇ ନ ଦଚ୍ଛକୁମାରି।
ଦିଏ ମୁଖ୍ଯ ଗନ ସଂଗ ତବ ବିଦା କୀନ୍ହ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ ୬୨ ॥
ପିତା ଭଵନ ଜବ ଗଈ ଭଵାନୀ। ଦଚ୍ଛ ତ୍ରାସ କାହୁଁ ନ ସନମାନୀ ॥
ସାଦର ଭଲେହିଂ ମିଲୀ ଏକ ମାତା। ଭଗିନୀଂ ମିଲୀଂ ବହୁତ ମୁସୁକାତା ॥
ଦଚ୍ଛ ନ କଛୁ ପୂଛୀ କୁସଲାତା। ସତିହି ବିଲୋକି ଜରେ ସବ ଗାତା ॥
ସତୀଂ ଜାଇ ଦେଖେଉ ତବ ଜାଗା। କତହୁଁ ନ ଦୀଖ ସଂଭୁ କର ଭାଗା ॥
ତବ ଚିତ ଚଢେଉ ଜୋ ସଂକର କହେଊ। ପ୍ରଭୁ ଅପମାନୁ ସମୁଝି ଉର ଦହେଊ ॥
ପାଛିଲ ଦୁଖୁ ନ ହୃଦଯଁ ଅସ ବ୍ଯାପା। ଜସ ଯହ ଭଯଉ ମହା ପରିତାପା ॥
ଜଦ୍ଯପି ଜଗ ଦାରୁନ ଦୁଖ ନାନା। ସବ ତେଂ କଠିନ ଜାତି ଅଵମାନା ॥
ସମୁଝି ସୋ ସତିହି ଭଯଉ ଅତି କ୍ରୋଧା। ବହୁ ବିଧି ଜନନୀଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରବୋଧା ॥
ଦୋ. ସିଵ ଅପମାନୁ ନ ଜାଇ ସହି ହୃଦଯଁ ନ ହୋଇ ପ୍ରବୋଧ।
ସକଲ ସଭହି ହଠି ହଟକି ତବ ବୋଲୀଂ ବଚନ ସକ୍ରୋଧ ॥ ୬୩ ॥
ସୁନହୁ ସଭାସଦ ସକଲ ମୁନିଂଦା। କହୀ ସୁନୀ ଜିନ୍ହ ସଂକର ନିଂଦା ॥
ସୋ ଫଲୁ ତୁରତ ଲହବ ସବ କାହୂଁ। ଭଲୀ ଭାଁତି ପଛିତାବ ପିତାହୂଁ ॥
ସଂତ ସଂଭୁ ଶ୍ରୀପତି ଅପବାଦା। ସୁନିଅ ଜହାଁ ତହଁ ଅସି ମରଜାଦା ॥
କାଟିଅ ତାସୁ ଜୀଭ ଜୋ ବସାଈ। ଶ୍ରଵନ ମୂଦି ନ ତ ଚଲିଅ ପରାଈ ॥
ଜଗଦାତମା ମହେସୁ ପୁରାରୀ। ଜଗତ ଜନକ ସବ କେ ହିତକାରୀ ॥
ପିତା ମଂଦମତି ନିଂଦତ ତେହୀ। ଦଚ୍ଛ ସୁକ୍ର ସଂଭଵ ଯହ ଦେହୀ ॥
ତଜିହଉଁ ତୁରତ ଦେହ ତେହି ହେତୂ। ଉର ଧରି ଚଂଦ୍ରମୌଲି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ କହି ଜୋଗ ଅଗିନି ତନୁ ଜାରା। ଭଯଉ ସକଲ ମଖ ହାହାକାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ମରନୁ ସୁନି ସଂଭୁ ଗନ ଲଗେ କରନ ମଖ ଖୀସ।
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ବିଲୋକି ଭୃଗୁ ରଚ୍ଛା କୀନ୍ହି ମୁନୀସ ॥ ୬୪ ॥
ସମାଚାର ସବ ସଂକର ପାଏ। ବୀରଭଦ୍ରୁ କରି କୋପ ପଠାଏ ॥
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ଜାଇ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହା। ସକଲ ସୁରନ୍ହ ବିଧିଵତ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଭେ ଜଗବିଦିତ ଦଚ୍ଛ ଗତି ସୋଈ। ଜସି କଛୁ ସଂଭୁ ବିମୁଖ କୈ ହୋଈ ॥
ଯହ ଇତିହାସ ସକଲ ଜଗ ଜାନୀ। ତାତେ ମୈଂ ସଂଛେପ ବଖାନୀ ॥
ସତୀଂ ମରତ ହରି ସନ ବରୁ ମାଗା। ଜନମ ଜନମ ସିଵ ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ତେହି କାରନ ହିମଗିରି ଗୃହ ଜାଈ। ଜନମୀଂ ପାରବତୀ ତନୁ ପାଈ ॥
ଜବ ତେଂ ଉମା ସୈଲ ଗୃହ ଜାଈଂ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସଂପତି ତହଁ ଛାଈ ॥
ଜହଁ ତହଁ ମୁନିନ୍ହ ସୁଆଶ୍ରମ କୀନ୍ହେ। ଉଚିତ ବାସ ହିମ ଭୂଧର ଦୀନ୍ହେ ॥
ଦୋ. ସଦା ସୁମନ ଫଲ ସହିତ ସବ ଦ୍ରୁମ ନଵ ନାନା ଜାତି।
ପ୍ରଗଟୀଂ ସୁଂଦର ସୈଲ ପର ମନି ଆକର ବହୁ ଭାଁତି ॥ ୬୫ ॥
ସରିତା ସବ ପୁନିତ ଜଲୁ ବହହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ମଧୁପ ସୁଖୀ ସବ ରହହୀଂ ॥
ସହଜ ବଯରୁ ସବ ଜୀଵନ୍ହ ତ୍ଯାଗା। ଗିରି ପର ସକଲ କରହିଂ ଅନୁରାଗା ॥
ସୋହ ସୈଲ ଗିରିଜା ଗୃହ ଆଏଁ। ଜିମି ଜନୁ ରାମଭଗତି କେ ପାଏଁ ॥
ନିତ ନୂତନ ମଂଗଲ ଗୃହ ତାସୂ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ଗାଵହିଂ ଜସୁ ଜାସୂ ॥
ନାରଦ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। କୌତୁକହୀଂ ଗିରି ଗେହ ସିଧାଏ ॥
ସୈଲରାଜ ବଡ ଆଦର କୀନ୍ହା। ପଦ ପଖାରି ବର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ନାରି ସହିତ ମୁନି ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ଚରନ ସଲିଲ ସବୁ ଭଵନୁ ସିଂଚାଵା ॥
ନିଜ ସୌଭାଗ୍ଯ ବହୁତ ଗିରି ବରନା। ସୁତା ବୋଲି ମେଲୀ ମୁନି ଚରନା ॥
ଦୋ. ତ୍ରିକାଲଗ୍ଯ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ ଗତି ସର୍ବତ୍ର ତୁମ୍ହାରି ॥
କହହୁ ସୁତା କେ ଦୋଷ ଗୁନ ମୁନିବର ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ ୬୬ ॥
କହ ମୁନି ବିହସି ଗୂଢ ମୃଦୁ ବାନୀ। ସୁତା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ସୁଂଦର ସହଜ ସୁସୀଲ ସଯାନୀ। ନାମ ଉମା ଅଂବିକା ଭଵାନୀ ॥
ସବ ଲଚ୍ଛନ ସଂପନ୍ନ କୁମାରୀ। ହୋଇହି ସଂତତ ପିଯହି ପିଆରୀ ॥
ସଦା ଅଚଲ ଏହି କର ଅହିଵାତା। ଏହି ତେଂ ଜସୁ ପୈହହିଂ ପିତୁ ମାତା ॥
ହୋଇହି ପୂଜ୍ଯ ସକଲ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି ସେଵତ କଛୁ ଦୁର୍ଲଭ ନାହୀଂ ॥
ଏହି କର ନାମୁ ସୁମିରି ସଂସାରା। ତ୍ରିଯ ଚଢହହିଁ ପତିବ୍ରତ ଅସିଧାରା ॥
ସୈଲ ସୁଲଚ୍ଛନ ସୁତା ତୁମ୍ହାରୀ। ସୁନହୁ ଜେ ଅବ ଅଵଗୁନ ଦୁଇ ଚାରୀ ॥
ଅଗୁନ ଅମାନ ମାତୁ ପିତୁ ହୀନା। ଉଦାସୀନ ସବ ସଂସଯ ଛୀନା ॥
ଦୋ. ଜୋଗୀ ଜଟିଲ ଅକାମ ମନ ନଗନ ଅମଂଗଲ ବେଷ ॥
ଅସ ସ୍ଵାମୀ ଏହି କହଁ ମିଲିହି ପରୀ ହସ୍ତ ଅସି ରେଖ ॥ ୬୭ ॥
ସୁନି ମୁନି ଗିରା ସତ୍ଯ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦୁଖ ଦଂପତିହି ଉମା ହରଷାନୀ ॥
ନାରଦହୁଁ ଯହ ଭେଦୁ ନ ଜାନା। ଦସା ଏକ ସମୁଝବ ବିଲଗାନା ॥
ସକଲ ସଖୀଂ ଗିରିଜା ଗିରି ମୈନା। ପୁଲକ ସରୀର ଭରେ ଜଲ ନୈନା ॥
ହୋଇ ନ ମୃଷା ଦେଵରିଷି ଭାଷା। ଉମା ସୋ ବଚନୁ ହୃଦଯଁ ଧରି ରାଖା ॥
ଉପଜେଉ ସିଵ ପଦ କମଲ ସନେହୂ। ମିଲନ କଠିନ ମନ ଭା ସଂଦେହୂ ॥
ଜାନି କୁଅଵସରୁ ପ୍ରୀତି ଦୁରାଈ। ସଖୀ ଉଛଁଗ ବୈଠୀ ପୁନି ଜାଈ ॥
ଝୂଠି ନ ହୋଇ ଦେଵରିଷି ବାନୀ। ସୋଚହି ଦଂପତି ସଖୀଂ ସଯାନୀ ॥
ଉର ଧରି ଧୀର କହଇ ଗିରିରାଊ। କହହୁ ନାଥ କା କରିଅ ଉପାଊ ॥
ଦୋ. କହ ମୁନୀସ ହିମଵଂତ ସୁନୁ ଜୋ ବିଧି ଲିଖା ଲିଲାର।
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ମୁନି କୋଉ ନ ମେଟନିହାର ॥ ୬୮ ॥
ତଦପି ଏକ ମୈଂ କହଉଁ ଉପାଈ। ହୋଇ କରୈ ଜୌଂ ଦୈଉ ସହାଈ ॥
ଜସ ବରୁ ମୈଂ ବରନେଉଁ ତୁମ୍ହ ପାହୀଂ। ମିଲହି ଉମହି ତସ ସଂସଯ ନାହୀଂ ॥
ଜେ ଜେ ବର କେ ଦୋଷ ବଖାନେ। ତେ ସବ ସିଵ ପହି ମୈଂ ଅନୁମାନେ ॥
ଜୌଂ ବିବାହୁ ସଂକର ସନ ହୋଈ। ଦୋଷଉ ଗୁନ ସମ କହ ସବୁ କୋଈ ॥
ଜୌଂ ଅହି ସେଜ ସଯନ ହରି କରହୀଂ। ବୁଧ କଛୁ ତିନ୍ହ କର ଦୋଷୁ ନ ଧରହୀଂ ॥
ଭାନୁ କୃସାନୁ ସର୍ବ ରସ ଖାହୀଂ। ତିନ୍ହ କହଁ ମଂଦ କହତ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ସୁଭ ଅରୁ ଅସୁଭ ସଲିଲ ସବ ବହଈ। ସୁରସରି କୋଉ ଅପୁନୀତ ନ କହଈ ॥
ସମରଥ କହୁଁ ନହିଂ ଦୋଷୁ ଗୋସାଈ। ରବି ପାଵକ ସୁରସରି କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ଅସ ହିସିଷା କରହିଂ ନର ଜଡି ବିବେକ ଅଭିମାନ।
ପରହିଂ କଲପ ଭରି ନରକ ମହୁଁ ଜୀଵ କି ଈସ ସମାନ ॥ ୬୯ ॥
ସୁରସରି ଜଲ କୃତ ବାରୁନି ଜାନା। କବହୁଁ ନ ସଂତ କରହିଂ ତେହି ପାନା ॥
ସୁରସରି ମିଲେଂ ସୋ ପାଵନ ଜୈସେଂ। ଈସ ଅନୀସହି ଅଂତରୁ ତୈସେଂ ॥
ସଂଭୁ ସହଜ ସମରଥ ଭଗଵାନା। ଏହି ବିବାହଁ ସବ ବିଧି କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୁରାରାଧ୍ଯ ପୈ ଅହହିଂ ମହେସୂ। ଆସୁତୋଷ ପୁନି କିଏଁ କଲେସୂ ॥
ଜୌଂ ତପୁ କରୈ କୁମାରି ତୁମ୍ହାରୀ। ଭାଵିଉ ମେଟି ସକହିଂ ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଜଦ୍ଯପି ବର ଅନେକ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି କହଁ ସିଵ ତଜି ଦୂସର ନାହୀଂ ॥
ବର ଦାଯକ ପ୍ରନତାରତି ଭଂଜନ। କୃପାସିଂଧୁ ସେଵକ ମନ ରଂଜନ ॥
ଇଚ୍ଛିତ ଫଲ ବିନୁ ସିଵ ଅଵରାଧେ। ଲହିଅ ନ କୋଟି ଜୋଗ ଜପ ସାଧେଂ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ନାରଦ ସୁମିରି ହରି ଗିରିଜହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ।
ହୋଇହି ଯହ କଲ୍ଯାନ ଅବ ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରୀସ ॥ ୭୦ ॥
କହି ଅସ ବ୍ରହ୍ମଭଵନ ମୁନି ଗଯଊ। ଆଗିଲ ଚରିତ ସୁନହୁ ଜସ ଭଯଊ ॥
ପତିହି ଏକାଂତ ପାଇ କହ ମୈନା। ନାଥ ନ ମୈଂ ସମୁଝେ ମୁନି ବୈନା ॥
ଜୌଂ ଘରୁ ବରୁ କୁଲୁ ହୋଇ ଅନୂପା। କରିଅ ବିବାହୁ ସୁତା ଅନୁରୁପା ॥
ନ ତ କନ୍ଯା ବରୁ ରହଉ କୁଆରୀ। କଂତ ଉମା ମମ ପ୍ରାନପିଆରୀ ॥
ଜୌଂ ନ ମିଲହି ବରୁ ଗିରିଜହି ଜୋଗୂ। ଗିରି ଜଡ ସହଜ କହିହି ସବୁ ଲୋଗୂ ॥
ସୋଇ ବିଚାରି ପତି କରେହୁ ବିବାହୂ। ଜେହିଂ ନ ବହୋରି ହୋଇ ଉର ଦାହୂ ॥
ଅସ କହି ପରି ଚରନ ଧରି ସୀସା। ବୋଲେ ସହିତ ସନେହ ଗିରୀସା ॥
ବରୁ ପାଵକ ପ୍ରଗଟୈ ସସି ମାହୀଂ। ନାରଦ ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯା ସୋଚୁ ପରିହରହୁ ସବୁ ସୁମିରହୁ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ।
ପାରବତିହି ନିରମଯଉ ଜେହିଂ ସୋଇ କରିହି କଲ୍ଯାନ ॥ ୭୧ ॥
ଅବ ଜୌ ତୁମ୍ହହି ସୁତା ପର ନେହୂ। ତୌ ଅସ ଜାଇ ସିଖାଵନ ଦେହୂ ॥
କରୈ ସୋ ତପୁ ଜେହିଂ ମିଲହିଂ ମହେସୂ। ଆନ ଉପାଯଁ ନ ମିଟହି କଲେସୂ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଗର୍ଭ ସହେତୂ। ସୁଂଦର ସବ ଗୁନ ନିଧି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ ବିଚାରି ତୁମ୍ହ ତଜହୁ ଅସଂକା। ସବହି ଭାଁତି ସଂକରୁ ଅକଲଂକା ॥
ସୁନି ପତି ବଚନ ହରଷି ମନ ମାହୀଂ। ଗଈ ତୁରତ ଉଠି ଗିରିଜା ପାହୀଂ ॥
ଉମହି ବିଲୋକି ନଯନ ଭରେ ବାରୀ। ସହିତ ସନେହ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ ॥
ବାରହିଂ ବାର ଲେତି ଉର ଲାଈ। ଗଦଗଦ କଂଠ ନ କଛୁ କହି ଜାଈ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଭଵାନୀ। ମାତୁ ସୁଖଦ ବୋଲୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁନହି ମାତୁ ମୈଂ ଦୀଖ ଅସ ସପନ ସୁନାଵଉଁ ତୋହି।
ସୁଂଦର ଗୌର ସୁବିପ୍ରବର ଅସ ଉପଦେସେଉ ମୋହି ॥ ୭୨ ॥
କରହି ଜାଇ ତପୁ ସୈଲକୁମାରୀ। ନାରଦ କହା ସୋ ସତ୍ଯ ବିଚାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତହି ପୁନି ଯହ ମତ ଭାଵା। ତପୁ ସୁଖପ୍ରଦ ଦୁଖ ଦୋଷ ନସାଵା ॥
ତପବଲ ରଚଇ ପ୍ରପଂଚ ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସଂଭୁ କରହିଂ ସଂଘାରା। ତପବଲ ସେଷୁ ଧରଇ ମହିଭାରା ॥
ତପ ଅଧାର ସବ ସୃଷ୍ଟି ଭଵାନୀ। କରହି ଜାଇ ତପୁ ଅସ ଜିଯଁ ଜାନୀ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିସମିତ ମହତାରୀ। ସପନ ସୁନାଯଉ ଗିରିହି ହଁକାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତୁହି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଚଲୀଂ ଉମା ତପ ହିତ ହରଷାଈ ॥
ପ୍ରିଯ ପରିଵାର ପିତା ଅରୁ ମାତା। ଭଏ ବିକଲ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାତା ॥
ଦୋ. ବେଦସିରା ମୁନି ଆଇ ତବ ସବହି କହା ସମୁଝାଇ ॥
ପାରବତୀ ମହିମା ସୁନତ ରହେ ପ୍ରବୋଧହି ପାଇ ॥ ୭୩ ॥
ଉର ଧରି ଉମା ପ୍ରାନପତି ଚରନା। ଜାଇ ବିପିନ ଲାଗୀଂ ତପୁ କରନା ॥
ଅତି ସୁକୁମାର ନ ତନୁ ତପ ଜୋଗୂ। ପତି ପଦ ସୁମିରି ତଜେଉ ସବୁ ଭୋଗୂ ॥
ନିତ ନଵ ଚରନ ଉପଜ ଅନୁରାଗା। ବିସରୀ ଦେହ ତପହିଂ ମନୁ ଲାଗା ॥
ସଂବତ ସହସ ମୂଲ ଫଲ ଖାଏ। ସାଗୁ ଖାଇ ସତ ବରଷ ଗଵାଁଏ ॥
କଛୁ ଦିନ ଭୋଜନୁ ବାରି ବତାସା। କିଏ କଠିନ କଛୁ ଦିନ ଉପବାସା ॥
ବେଲ ପାତୀ ମହି ପରଇ ସୁଖାଈ। ତୀନି ସହସ ସଂବତ ସୋଈ ଖାଈ ॥
ପୁନି ପରିହରେ ସୁଖାନେଉ ପରନା। ଉମହି ନାମ ତବ ଭଯଉ ଅପରନା ॥
ଦେଖି ଉମହି ତପ ଖୀନ ସରୀରା। ବ୍ରହ୍ମଗିରା ଭୈ ଗଗନ ଗଭୀରା ॥
ଦୋ. ଭଯଉ ମନୋରଥ ସୁଫଲ ତଵ ସୁନୁ ଗିରିଜାକୁମାରି।
ପରିହରୁ ଦୁସହ କଲେସ ସବ ଅବ ମିଲିହହିଂ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ ୭୪ ॥
ଅସ ତପୁ କାହୁଁ ନ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ଭଉ ଅନେକ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅବ ଉର ଧରହୁ ବ୍ରହ୍ମ ବର ବାନୀ। ସତ୍ଯ ସଦା ସଂତତ ସୁଚି ଜାନୀ ॥
ଆଵୈ ପିତା ବୋଲାଵନ ଜବହୀଂ। ହଠ ପରିହରି ଘର ଜାଏହୁ ତବହୀଂ ॥
ମିଲହିଂ ତୁମ୍ହହି ଜବ ସପ୍ତ ରିଷୀସା। ଜାନେହୁ ତବ ପ୍ରମାନ ବାଗୀସା ॥
ସୁନତ ଗିରା ବିଧି ଗଗନ ବଖାନୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଗିରିଜା ହରଷାନୀ ॥
ଉମା ଚରିତ ସୁଂଦର ମୈଂ ଗାଵା। ସୁନହୁ ସଂଭୁ କର ଚରିତ ସୁହାଵା ॥
ଜବ ତେଂ ସତୀ ଜାଇ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ତବ ସେଂ ସିଵ ମନ ଭଯଉ ବିରାଗା ॥
ଜପହିଂ ସଦା ରଘୁନାଯକ ନାମା। ଜହଁ ତହଁ ସୁନହିଂ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଦୋ. ଚିଦାନନ୍ଦ ସୁଖଧାମ ସିଵ ବିଗତ ମୋହ ମଦ କାମ।
ବିଚରହିଂ ମହି ଧରି ହୃଦଯଁ ହରି ସକଲ ଲୋକ ଅଭିରାମ ॥ ୭୫ ॥
କତହୁଁ ମୁନିନ୍ହ ଉପଦେସହିଂ ଗ୍ଯାନା। କତହୁଁ ରାମ ଗୁନ କରହିଂ ବଖାନା ॥
ଜଦପି ଅକାମ ତଦପି ଭଗଵାନା। ଭଗତ ବିରହ ଦୁଖ ଦୁଖିତ ସୁଜାନା ॥
ଏହି ବିଧି ଗଯଉ କାଲୁ ବହୁ ବୀତୀ। ନିତ ନୈ ହୋଇ ରାମ ପଦ ପ୍ରୀତୀ ॥
ନୈମୁ ପ୍ରେମୁ ସଂକର କର ଦେଖା। ଅବିଚଲ ହୃଦଯଁ ଭଗତି କୈ ରେଖା ॥
ପ୍ରଗଟୈ ରାମୁ କୃତଗ୍ଯ କୃପାଲା। ରୂପ ସୀଲ ନିଧି ତେଜ ବିସାଲା ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ସଂକରହି ସରାହା। ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଅସ ବ୍ରତୁ କୋ ନିରବାହା ॥
ବହୁବିଧି ରାମ ସିଵହି ସମୁଝାଵା। ପାରବତୀ କର ଜନ୍ମୁ ସୁନାଵା ॥
ଅତି ପୁନୀତ ଗିରିଜା କୈ କରନୀ। ବିସ୍ତର ସହିତ କୃପାନିଧି ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ବିନତୀ ମମ ସୁନେହୁ ସିଵ ଜୌଂ ମୋ ପର ନିଜ ନେହୁ।
ଜାଇ ବିବାହହୁ ସୈଲଜହି ଯହ ମୋହି ମାଗେଂ ଦେହୁ ॥ ୭୬ ॥
କହ ସିଵ ଜଦପି ଉଚିତ ଅସ ନାହୀଂ। ନାଥ ବଚନ ପୁନି ମେଟି ନ ଜାହୀଂ ॥
ସିର ଧରି ଆଯସୁ କରିଅ ତୁମ୍ହାରା। ପରମ ଧରମୁ ଯହ ନାଥ ହମାରା ॥
ମାତୁ ପିତା ଗୁର ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ବିନହିଂ ବିଚାର କରିଅ ସୁଭ ଜାନୀ ॥
ତୁମ୍ହ ସବ ଭାଁତି ପରମ ହିତକାରୀ। ଅଗ୍ଯା ସିର ପର ନାଥ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ତୋଷେଉ ସୁନି ସଂକର ବଚନା। ଭକ୍ତି ବିବେକ ଧର୍ମ ଜୁତ ରଚନା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ହର ତୁମ୍ହାର ପନ ରହେଊ। ଅବ ଉର ରାଖେହୁ ଜୋ ହମ କହେଊ ॥
ଅଂତରଧାନ ଭଏ ଅସ ଭାଷୀ। ସଂକର ସୋଇ ମୂରତି ଉର ରାଖୀ ॥
ତବହିଂ ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଆଏ। ବୋଲେ ପ୍ରଭୁ ଅତି ବଚନ ସୁହାଏ ॥
ଦୋ. ପାରବତୀ ପହିଂ ଜାଇ ତୁମ୍ହ ପ୍ରେମ ପରିଚ୍ଛା ଲେହୁ।
ଗିରିହି ପ୍ରେରି ପଠଏହୁ ଭଵନ ଦୂରି କରେହୁ ସଂଦେହୁ ॥ ୭୭ ॥
ରିଷିନ୍ହ ଗୌରି ଦେଖୀ ତହଁ କୈସୀ। ମୂରତିମଂତ ତପସ୍ଯା ଜୈସୀ ॥
ବୋଲେ ମୁନି ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କରହୁ କଵନ କାରନ ତପୁ ଭାରୀ ॥
କେହି ଅଵରାଧହୁ କା ତୁମ୍ହ ଚହହୂ। ହମ ସନ ସତ୍ଯ ମରମୁ କିନ କହହୂ ॥
କହତ ବଚତ ମନୁ ଅତି ସକୁଚାଈ। ହଁସିହହୁ ସୁନି ହମାରି ଜଡତାଈ ॥
ମନୁ ହଠ ପରା ନ ସୁନଇ ସିଖାଵା। ଚହତ ବାରି ପର ଭୀତି ଉଠାଵା ॥
ନାରଦ କହା ସତ୍ଯ ସୋଇ ଜାନା। ବିନୁ ପଂଖନ୍ହ ହମ ଚହହିଂ ଉଡାନା ॥
ଦେଖହୁ ମୁନି ଅବିବେକୁ ହମାରା। ଚାହିଅ ସଦା ସିଵହି ଭରତାରା ॥
ଦୋ. ସୁନତ ବଚନ ବିହସେ ରିଷଯ ଗିରିସଂଭଵ ତବ ଦେହ।
ନାରଦ କର ଉପଦେସୁ ସୁନି କହହୁ ବସେଉ କିସୁ ଗେହ ॥ ୭୮ ॥
ଦଚ୍ଛସୁତନ୍ହ ଉପଦେସେନ୍ହି ଜାଈ। ତିନ୍ହ ଫିରି ଭଵନୁ ନ ଦେଖା ଆଈ ॥
ଚିତ୍ରକେତୁ କର ଘରୁ ଉନ ଘାଲା। କନକକସିପୁ କର ପୁନି ଅସ ହାଲା ॥
ନାରଦ ସିଖ ଜେ ସୁନହିଂ ନର ନାରୀ। ଅଵସି ହୋହିଂ ତଜି ଭଵନୁ ଭିଖାରୀ ॥
ମନ କପଟୀ ତନ ସଜ୍ଜନ ଚୀନ୍ହା। ଆପୁ ସରିସ ସବହୀ ଚହ କୀନ୍ହା ॥
ତେହି କେଂ ବଚନ ମାନି ବିସ୍ଵାସା। ତୁମ୍ହ ଚାହହୁ ପତି ସହଜ ଉଦାସା ॥
ନିର୍ଗୁନ ନିଲଜ କୁବେଷ କପାଲୀ। ଅକୁଲ ଅଗେହ ଦିଗଂବର ବ୍ଯାଲୀ ॥
କହହୁ କଵନ ସୁଖୁ ଅସ ବରୁ ପାଏଁ। ଭଲ ଭୂଲିହୁ ଠଗ କେ ବୌରାଏଁ ॥
ପଂଚ କହେଂ ସିଵଁ ସତୀ ବିବାହୀ। ପୁନି ଅଵଡେରି ମରାଏନ୍ହି ତାହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ସୁଖ ସୋଵତ ସୋଚୁ ନହି ଭୀଖ ମାଗି ଭଵ ଖାହିଂ।
ସହଜ ଏକାକିନ୍ହ କେ ଭଵନ କବହୁଁ କି ନାରି ଖଟାହିଂ ॥ ୭୯ ॥
ଅଜହୂଁ ମାନହୁ କହା ହମାରା। ହମ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବରୁ ନୀକ ବିଚାରା ॥
ଅତି ସୁଂଦର ସୁଚି ସୁଖଦ ସୁସୀଲା। ଗାଵହିଂ ବେଦ ଜାସୁ ଜସ ଲୀଲା ॥
ଦୂଷନ ରହିତ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଶ୍ରୀପତି ପୁର ବୈକୁଂଠ ନିଵାସୀ ॥
ଅସ ବରୁ ତୁମ୍ହହି ମିଲାଉବ ଆନୀ। ସୁନତ ବିହସି କହ ବଚନ ଭଵାନୀ ॥
ସତ୍ଯ କହେହୁ ଗିରିଭଵ ତନୁ ଏହା। ହଠ ନ ଛୂଟ ଛୂଟୈ ବରୁ ଦେହା ॥
କନକଉ ପୁନି ପଷାନ ତେଂ ହୋଈ। ଜାରେହୁଁ ସହଜୁ ନ ପରିହର ସୋଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ନ ମୈଂ ପରିହରଊଁ। ବସଉ ଭଵନୁ ଉଜରଉ ନହିଂ ଡରଊଁ ॥
ଗୁର କେଂ ବଚନ ପ୍ରତୀତି ନ ଜେହୀ। ସପନେହୁଁ ସୁଗମ ନ ସୁଖ ସିଧି ତେହୀ ॥
ଦୋ. ମହାଦେଵ ଅଵଗୁନ ଭଵନ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଗୁନ ଧାମ।
ଜେହି କର ମନୁ ରମ ଜାହି ସନ ତେହି ତେହୀ ସନ କାମ ॥ ୮୦ ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ମିଲତେହୁ ପ୍ରଥମ ମୁନୀସା। ସୁନତିଉଁ ସିଖ ତୁମ୍ହାରି ଧରି ସୀସା ॥
ଅବ ମୈଂ ଜନ୍ମୁ ସଂଭୁ ହିତ ହାରା। କୋ ଗୁନ ଦୂଷନ କରୈ ବିଚାରା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେ ହଠ ହୃଦଯଁ ବିସେଷୀ। ରହି ନ ଜାଇ ବିନୁ କିଏଁ ବରେଷୀ ॥
ତୌ କୌତୁକିଅନ୍ହ ଆଲସୁ ନାହୀଂ। ବର କନ୍ଯା ଅନେକ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଜନ୍ମ କୋଟି ଲଗି ରଗର ହମାରୀ। ବରଉଁ ସଂଭୁ ନ ତ ରହଉଁ କୁଆରୀ ॥
ତଜଉଁ ନ ନାରଦ କର ଉପଦେସୂ। ଆପୁ କହହି ସତ ବାର ମହେସୂ ॥
ମୈଂ ପା ପରଉଁ କହଇ ଜଗଦଂବା। ତୁମ୍ହ ଗୃହ ଗଵନହୁ ଭଯଉ ବିଲଂବା ॥
ଦେଖି ପ୍ରେମୁ ବୋଲେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଜଯ ଜଯ ଜଗଦଂବିକେ ଭଵାନୀ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ ମାଯା ଭଗଵାନ ସିଵ ସକଲ ଜଗତ ପିତୁ ମାତୁ।
ନାଇ ଚରନ ସିର ମୁନି ଚଲେ ପୁନି ପୁନି ହରଷତ ଗାତୁ ॥ ୮୧ ॥
ଜାଇ ମୁନିନ୍ହ ହିମଵଂତୁ ପଠାଏ। କରି ବିନତୀ ଗିରଜହିଂ ଗୃହ ଲ୍ଯାଏ ॥
ବହୁରି ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଜାଈ। କଥା ଉମା କୈ ସକଲ ସୁନାଈ ॥
ଭଏ ମଗନ ସିଵ ସୁନତ ସନେହା। ହରଷି ସପ୍ତରିଷି ଗଵନେ ଗେହା ॥
ମନୁ ଥିର କରି ତବ ସଂଭୁ ସୁଜାନା। ଲଗେ କରନ ରଘୁନାଯକ ଧ୍ଯାନା ॥
ତାରକୁ ଅସୁର ଭଯଉ ତେହି କାଲା। ଭୁଜ ପ୍ରତାପ ବଲ ତେଜ ବିସାଲା ॥
ତେଂହି ସବ ଲୋକ ଲୋକପତି ଜୀତେ। ଭଏ ଦେଵ ସୁଖ ସଂପତି ରୀତେ ॥
ଅଜର ଅମର ସୋ ଜୀତି ନ ଜାଈ। ହାରେ ସୁର କରି ବିବିଧ ଲରାଈ ॥
ତବ ବିରଂଚି ସନ ଜାଇ ପୁକାରେ। ଦେଖେ ବିଧି ସବ ଦେଵ ଦୁଖାରେ ॥
ଦୋ. ସବ ସନ କହା ବୁଝାଇ ବିଧି ଦନୁଜ ନିଧନ ତବ ହୋଇ।
ସଂଭୁ ସୁକ୍ର ସଂଭୂତ ସୁତ ଏହି ଜୀତଇ ରନ ସୋଇ ॥ ୮୨ ॥
ମୋର କହା ସୁନି କରହୁ ଉପାଈ। ହୋଇହି ଈସ୍ଵର କରିହି ସହାଈ ॥
ସତୀଂ ଜୋ ତଜୀ ଦଚ୍ଛ ମଖ ଦେହା। ଜନମୀ ଜାଇ ହିମାଚଲ ଗେହା ॥
ତେହିଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ସଂଭୁ ପତି ଲାଗୀ। ସିଵ ସମାଧି ବୈଠେ ସବୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଜଦପି ଅହଇ ଅସମଂଜସ ଭାରୀ। ତଦପି ବାତ ଏକ ସୁନହୁ ହମାରୀ ॥
ପଠଵହୁ କାମୁ ଜାଇ ସିଵ ପାହୀଂ। କରୈ ଛୋଭୁ ସଂକର ମନ ମାହୀଂ ॥
ତବ ହମ ଜାଇ ସିଵହି ସିର ନାଈ। କରଵାଉବ ବିବାହୁ ବରିଆଈ ॥
ଏହି ବିଧି ଭଲେହି ଦେଵହିତ ହୋଈ। ମର ଅତି ନୀକ କହଇ ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ୍ତୁତି ସୁରନ୍ହ କୀନ୍ହି ଅତି ହେତୂ। ପ୍ରଗଟେଉ ବିଷମବାନ ଝଷକେତୂ ॥
ଦୋ. ସୁରନ୍ହ କହୀଂ ନିଜ ବିପତି ସବ ସୁନି ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ସଂଭୁ ବିରୋଧ ନ କୁସଲ ମୋହି ବିହସି କହେଉ ଅସ ମାର ॥ ୮୩ ॥
ତଦପି କରବ ମୈଂ କାଜୁ ତୁମ୍ହାରା। ଶ୍ରୁତି କହ ପରମ ଧରମ ଉପକାରା ॥
ପର ହିତ ଲାଗି ତଜଇ ଜୋ ଦେହୀ। ସଂତତ ସଂତ ପ୍ରସଂସହିଂ ତେହୀ ॥
ଅସ କହି ଚଲେଉ ସବହି ସିରୁ ନାଈ। ସୁମନ ଧନୁଷ କର ସହିତ ସହାଈ ॥
ଚଲତ ମାର ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସିଵ ବିରୋଧ ଧ୍ରୁଵ ମରନୁ ହମାରା ॥
ତବ ଆପନ ପ୍ରଭାଉ ବିସ୍ତାରା। ନିଜ ବସ କୀନ୍ହ ସକଲ ସଂସାରା ॥
କୋପେଉ ଜବହି ବାରିଚରକେତୂ। ଛନ ମହୁଁ ମିଟେ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ସେତୂ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଜ ବ୍ରତ ସଂଜମ ନାନା। ଧୀରଜ ଧରମ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନା ॥
ସଦାଚାର ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ସଭଯ ବିବେକ କଟକୁ ସବ ଭାଗା ॥
ଛଂ. ଭାଗେଉ ବିବେକ ସହାଯ ସହିତ ସୋ ସୁଭଟ ସଂଜୁଗ ମହି ମୁରେ।
ସଦଗ୍ରଂଥ ପର୍ବତ କଂଦରନ୍ହି ମହୁଁ ଜାଇ ତେହି ଅଵସର ଦୁରେ ॥
ହୋନିହାର କା କରତାର କୋ ରଖଵାର ଜଗ ଖରଭରୁ ପରା।
ଦୁଇ ମାଥ କେହି ରତିନାଥ ଜେହି କହୁଁ କୋଽପି କର ଧନୁ ସରୁ ଧରା ॥
ଦୋ. ଜେ ସଜୀଵ ଜଗ ଅଚର ଚର ନାରି ପୁରୁଷ ଅସ ନାମ।
ତେ ନିଜ ନିଜ ମରଜାଦ ତଜି ଭଏ ସକଲ ବସ କାମ ॥ ୮୪ ॥
ସବ କେ ହୃଦଯଁ ମଦନ ଅଭିଲାଷା। ଲତା ନିହାରି ନଵହିଂ ତରୁ ସାଖା ॥
ନଦୀଂ ଉମଗି ଅଂବୁଧି କହୁଁ ଧାଈ। ସଂଗମ କରହିଂ ତଲାଵ ତଲାଈ ॥
ଜହଁ ଅସି ଦସା ଜଡନ୍ହ କୈ ବରନୀ। କୋ କହି ସକଇ ସଚେତନ କରନୀ ॥
ପସୁ ପଚ୍ଛୀ ନଭ ଜଲ ଥଲଚାରୀ। ଭଏ କାମବସ ସମଯ ବିସାରୀ ॥
ମଦନ ଅଂଧ ବ୍ଯାକୁଲ ସବ ଲୋକା। ନିସି ଦିନୁ ନହିଂ ଅଵଲୋକହିଂ କୋକା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର କିଂନର ବ୍ଯାଲା। ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଭୂତ ବେତାଲା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ଦସା ନ କହେଉଁ ବଖାନୀ। ସଦା କାମ କେ ଚେରେ ଜାନୀ ॥
ସିଦ୍ଧ ବିରକ୍ତ ମହାମୁନି ଜୋଗୀ। ତେପି କାମବସ ଭଏ ବିଯୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଭଏ କାମବସ ଜୋଗୀସ ତାପସ ପାଵଁରନ୍ହି କୀ କୋ କହୈ।
ଦେଖହିଂ ଚରାଚର ନାରିମଯ ଜେ ବ୍ରହ୍ମମଯ ଦେଖତ ରହେ ॥
ଅବଲା ବିଲୋକହିଂ ପୁରୁଷମଯ ଜଗୁ ପୁରୁଷ ସବ ଅବଲାମଯଂ।
ଦୁଇ ଦଂଡ ଭରି ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ଭୀତର କାମକୃତ କୌତୁକ ଅଯଂ ॥
ସୋ. ଧରୀ ନ କାହୂଁ ଧିର ସବକେ ମନ ମନସିଜ ହରେ।
ଜେ ରାଖେ ରଘୁବୀର ତେ ଉବରେ ତେହି କାଲ ମହୁଁ ॥ ୮୫ ॥
ଉଭଯ ଘରୀ ଅସ କୌତୁକ ଭଯଊ। ଜୌ ଲଗି କାମୁ ସଂଭୁ ପହିଂ ଗଯଊ ॥
ସିଵହି ବିଲୋକି ସସଂକେଉ ମାରୂ। ଭଯଉ ଜଥାଥିତି ସବୁ ସଂସାରୂ ॥
ଭଏ ତୁରତ ସବ ଜୀଵ ସୁଖାରେ। ଜିମି ମଦ ଉତରି ଗଏଁ ମତଵାରେ ॥
ରୁଦ୍ରହି ଦେଖି ମଦନ ଭଯ ମାନା। ଦୁରାଧରଷ ଦୁର୍ଗମ ଭଗଵାନା ॥
ଫିରତ ଲାଜ କଛୁ କରି ନହିଂ ଜାଈ। ମରନୁ ଠାନି ମନ ରଚେସି ଉପାଈ ॥
ପ୍ରଗଟେସି ତୁରତ ରୁଚିର ରିତୁରାଜା। କୁସୁମିତ ନଵ ତରୁ ରାଜି ବିରାଜା ॥
ବନ ଉପବନ ବାପିକା ତଡାଗା। ପରମ ସୁଭଗ ସବ ଦିସା ବିଭାଗା ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜନୁ ଉମଗତ ଅନୁରାଗା। ଦେଖି ମୁଏହୁଁ ମନ ମନସିଜ ଜାଗା ॥
ଛଂ. ଜାଗଇ ମନୋଭଵ ମୁଏହୁଁ ମନ ବନ ସୁଭଗତା ନ ପରୈ କହୀ।
ସୀତଲ ସୁଗଂଧ ସୁମଂଦ ମାରୁତ ମଦନ ଅନଲ ସଖା ସହୀ ॥
ବିକସେ ସରନ୍ହି ବହୁ କଂଜ ଗୁଂଜତ ପୁଂଜ ମଂଜୁଲ ମଧୁକରା।
କଲହଂସ ପିକ ସୁକ ସରସ ରଵ କରି ଗାନ ନାଚହିଂ ଅପଛରା ॥
ଦୋ. ସକଲ କଲା କରି କୋଟି ବିଧି ହାରେଉ ସେନ ସମେତ।
ଚଲୀ ନ ଅଚଲ ସମାଧି ସିଵ କୋପେଉ ହୃଦଯନିକେତ ॥ ୮୬ ॥
ଦେଖି ରସାଲ ବିଟପ ବର ସାଖା। ତେହି ପର ଚଢେଉ ମଦନୁ ମନ ମାଖା ॥
ସୁମନ ଚାପ ନିଜ ସର ସଂଧାନେ। ଅତି ରିସ ତାକି ଶ୍ରଵନ ଲଗି ତାନେ ॥
ଛାଡେ ବିଷମ ବିସିଖ ଉର ଲାଗେ। ଛୁଟି ସମାଧି ସଂଭୁ ତବ ଜାଗେ ॥
ଭଯଉ ଈସ ମନ ଛୋଭୁ ବିସେଷୀ। ନଯନ ଉଘାରି ସକଲ ଦିସି ଦେଖୀ ॥
ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ମଦନୁ ବିଲୋକା। ଭଯଉ କୋପୁ କଂପେଉ ତ୍ରୈଲୋକା ॥
ତବ ସିଵଁ ତୀସର ନଯନ ଉଘାରା। ଚିତଵତ କାମୁ ଭଯଉ ଜରି ଛାରା ॥
ହାହାକାର ଭଯଉ ଜଗ ଭାରୀ। ଡରପେ ସୁର ଭଏ ଅସୁର ସୁଖାରୀ ॥
ସମୁଝି କାମସୁଖୁ ସୋଚହିଂ ଭୋଗୀ। ଭଏ ଅକଂଟକ ସାଧକ ଜୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଜୋଗି ଅକଂଟକ ଭଏ ପତି ଗତି ସୁନତ ରତି ମୁରୁଛିତ ଭଈ।
ରୋଦତି ବଦତି ବହୁ ଭାଁତି କରୁନା କରତି ସଂକର ପହିଂ ଗଈ।
ଅତି ପ୍ରେମ କରି ବିନତୀ ବିବିଧ ବିଧି ଜୋରି କର ସନ୍ମୁଖ ରହୀ।
ପ୍ରଭୁ ଆସୁତୋଷ କୃପାଲ ସିଵ ଅବଲା ନିରଖି ବୋଲେ ସହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ତେଂ ରତି ତଵ ନାଥ କର ହୋଇହି ନାମୁ ଅନଂଗୁ।
ବିନୁ ବପୁ ବ୍ଯାପିହି ସବହି ପୁନି ସୁନୁ ନିଜ ମିଲନ ପ୍ରସଂଗୁ ॥ ୮୭ ॥
ଜବ ଜଦୁବଂସ କୃଷ୍ନ ଅଵତାରା। ହୋଇହି ହରନ ମହା ମହିଭାରା ॥
କୃଷ୍ନ ତନଯ ହୋଇହି ପତି ତୋରା। ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନ ମୋରା ॥
ରତି ଗଵନୀ ସୁନି ସଂକର ବାନୀ। କଥା ଅପର ଅବ କହଉଁ ବଖାନୀ ॥
ଦେଵନ୍ହ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବୈକୁଂଠ ସିଧାଏ ॥
ସବ ସୁର ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ସମେତା। ଗଏ ଜହାଁ ସିଵ କୃପାନିକେତା ॥
ପୃଥକ ପୃଥକ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା। ଭଏ ପ୍ରସନ୍ନ ଚଂଦ୍ର ଅଵତଂସା ॥
ବୋଲେ କୃପାସିଂଧୁ ବୃଷକେତୂ। କହହୁ ଅମର ଆଏ କେହି ହେତୂ ॥
କହ ବିଧି ତୁମ୍ହ ପ୍ରଭୁ ଅଂତରଜାମୀ। ତଦପି ଭଗତି ବସ ବିନଵଉଁ ସ୍ଵାମୀ ॥
ଦୋ. ସକଲ ସୁରନ୍ହ କେ ହୃଦଯଁ ଅସ ସଂକର ପରମ ଉଛାହୁ।
ନିଜ ନଯନନ୍ହି ଦେଖା ଚହହିଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାର ବିବାହୁ ॥ ୮୮ ॥
ଯହ ଉତ୍ସଵ ଦେଖିଅ ଭରି ଲୋଚନ। ସୋଇ କଛୁ କରହୁ ମଦନ ମଦ ମୋଚନ।
କାମୁ ଜାରି ରତି କହୁଁ ବରୁ ଦୀନ୍ହା। କୃପାସିଂଧୁ ଯହ ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ॥
ସାସତି କରି ପୁନି କରହିଂ ପସାଊ। ନାଥ ପ୍ରଭୁନ୍ହ କର ସହଜ ସୁଭାଊ ॥
ପାରବତୀଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ଅପାରା। କରହୁ ତାସୁ ଅବ ଅଂଗୀକାରା ॥
ସୁନି ବିଧି ବିନଯ ସମୁଝି ପ୍ରଭୁ ବାନୀ। ଐସେଇ ହୋଉ କହା ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ତବ ଦେଵନ୍ହ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଈଂ। ବରଷି ସୁମନ ଜଯ ଜଯ ସୁର ସାଈ ॥
ଅଵସରୁ ଜାନି ସପ୍ତରିଷି ଆଏ। ତୁରତହିଂ ବିଧି ଗିରିଭଵନ ପଠାଏ ॥
ପ୍ରଥମ ଗଏ ଜହଁ ରହୀ ଭଵାନୀ। ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ଛଲ ସାନୀ ॥
ଦୋ. କହା ହମାର ନ ସୁନେହୁ ତବ ନାରଦ କେଂ ଉପଦେସ।
ଅବ ଭା ଝୂଠ ତୁମ୍ହାର ପନ ଜାରେଉ କାମୁ ମହେସ ॥ ୮୯ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନି ବୋଲୀଂ ମୁସକାଇ ଭଵାନୀ। ଉଚିତ କହେହୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ ॥
ତୁମ୍ହରେଂ ଜାନ କାମୁ ଅବ ଜାରା। ଅବ ଲଗି ସଂଭୁ ରହେ ସବିକାରା ॥
ହମରେଂ ଜାନ ସଦା ସିଵ ଜୋଗୀ। ଅଜ ଅନଵଦ୍ଯ ଅକାମ ଅଭୋଗୀ ॥
ଜୌଂ ମୈଂ ସିଵ ସେଯେ ଅସ ଜାନୀ। ପ୍ରୀତି ସମେତ କର୍ମ ମନ ବାନୀ ॥
ତୌ ହମାର ପନ ସୁନହୁ ମୁନୀସା। କରିହହିଂ ସତ୍ଯ କୃପାନିଧି ଈସା ॥
ତୁମ୍ହ ଜୋ କହା ହର ଜାରେଉ ମାରା। ସୋଇ ଅତି ବଡ ଅବିବେକୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ତାତ ଅନଲ କର ସହଜ ସୁଭାଊ। ହିମ ତେହି ନିକଟ ଜାଇ ନହିଂ କାଊ ॥
ଗଏଁ ସମୀପ ସୋ ଅଵସି ନସାଈ। ଅସି ମନ୍ମଥ ମହେସ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷେ ମୁନି ବଚନ ସୁନି ଦେଖି ପ୍ରୀତି ବିସ୍ଵାସ ॥
ଚଲେ ଭଵାନିହି ନାଇ ସିର ଗଏ ହିମାଚଲ ପାସ ॥ ୯୦ ॥
ସବୁ ପ୍ରସଂଗୁ ଗିରିପତିହି ସୁନାଵା। ମଦନ ଦହନ ସୁନି ଅତି ଦୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି କହେଉ ରତି କର ବରଦାନା। ସୁନି ହିମଵଂତ ବହୁତ ସୁଖୁ ମାନା ॥
ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ସଂଭୁ ପ୍ରଭୁତାଈ। ସାଦର ମୁନିବର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ସୁଦିନୁ ସୁନଖତୁ ସୁଘରୀ ସୋଚାଈ। ବେଗି ବେଦବିଧି ଲଗନ ଧରାଈ ॥
ପତ୍ରୀ ସପ୍ତରିଷିନ୍ହ ସୋଇ ଦୀନ୍ହୀ। ଗହି ପଦ ବିନଯ ହିମାଚଲ କୀନ୍ହୀ ॥
ଜାଇ ବିଧିହି ଦୀନ୍ହି ସୋ ପାତୀ। ବାଚତ ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତୀ ॥
ଲଗନ ବାଚି ଅଜ ସବହି ସୁନାଈ। ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁର ସମୁଦାଈ ॥
ସୁମନ ବୃଷ୍ଟି ନଭ ବାଜନ ବାଜେ। ମଂଗଲ କଲସ ଦସହୁଁ ଦିସି ସାଜେ ॥
ଦୋ. ଲଗେ ସଁଵାରନ ସକଲ ସୁର ବାହନ ବିବିଧ ବିମାନ।
ହୋହି ସଗୁନ ମଂଗଲ ସୁଭଦ କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ ॥ ୯୧ ॥
ସିଵହି ସଂଭୁ ଗନ କରହିଂ ସିଂଗାରା। ଜଟା ମୁକୁଟ ଅହି ମୌରୁ ସଁଵାରା ॥
କୁଂଡଲ କଂକନ ପହିରେ ବ୍ଯାଲା। ତନ ବିଭୂତି ପଟ କେହରି ଛାଲା ॥
ସସି ଲଲାଟ ସୁଂଦର ସିର ଗଂଗା। ନଯନ ତୀନି ଉପବୀତ ଭୁଜଂଗା ॥
ଗରଲ କଂଠ ଉର ନର ସିର ମାଲା। ଅସିଵ ବେଷ ସିଵଧାମ କୃପାଲା ॥
କର ତ୍ରିସୂଲ ଅରୁ ଡମରୁ ବିରାଜା। ଚଲେ ବସହଁ ଚଢି ବାଜହିଂ ବାଜା ॥
ଦେଖି ସିଵହି ସୁରତ୍ରିଯ ମୁସୁକାହୀଂ। ବର ଲାଯକ ଦୁଲହିନି ଜଗ ନାହୀଂ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ଆଦି ସୁରବ୍ରାତା। ଚଢି ଚଢି ବାହନ ଚଲେ ବରାତା ॥
ସୁର ସମାଜ ସବ ଭାଁତି ଅନୂପା। ନହିଂ ବରାତ ଦୂଲହ ଅନୁରୂପା ॥
ଦୋ. ବିଷ୍ନୁ କହା ଅସ ବିହସି ତବ ବୋଲି ସକଲ ଦିସିରାଜ।
ବିଲଗ ବିଲଗ ହୋଇ ଚଲହୁ ସବ ନିଜ ନିଜ ସହିତ ସମାଜ ॥ ୯୨ ॥
ବର ଅନୁହାରି ବରାତ ନ ଭାଈ। ହଁସୀ କରୈହହୁ ପର ପୁର ଜାଈ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବଚନ ସୁନି ସୁର ମୁସକାନେ। ନିଜ ନିଜ ସେନ ସହିତ ବିଲଗାନେ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମହେସୁ ମୁସୁକାହୀଂ। ହରି କେ ବିଂଗ୍ଯ ବଚନ ନହିଂ ଜାହୀଂ ॥
ଅତି ପ୍ରିଯ ବଚନ ସୁନତ ପ୍ରିଯ କେରେ। ଭୃଂଗିହି ପ୍ରେରି ସକଲ ଗନ ଟେରେ ॥
ସିଵ ଅନୁସାସନ ସୁନି ସବ ଆଏ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ଜଲଜ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ନାନା ବାହନ ନାନା ବେଷା। ବିହସେ ସିଵ ସମାଜ ନିଜ ଦେଖା ॥
କୋଉ ମୁଖହୀନ ବିପୁଲ ମୁଖ କାହୂ। ବିନୁ ପଦ କର କୋଉ ବହୁ ପଦ ବାହୂ ॥
ବିପୁଲ ନଯନ କୋଉ ନଯନ ବିହୀନା। ରିଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ କୋଉ ଅତି ତନଖୀନା ॥
ଛଂ. ତନ ଖୀନ କୋଉ ଅତି ପୀନ ପାଵନ କୋଉ ଅପାଵନ ଗତି ଧରେଂ।
ଭୂଷନ କରାଲ କପାଲ କର ସବ ସଦ୍ଯ ସୋନିତ ତନ ଭରେଂ ॥
ଖର ସ୍ଵାନ ସୁଅର ସୃକାଲ ମୁଖ ଗନ ବେଷ ଅଗନିତ କୋ ଗନୈ।
ବହୁ ଜିନସ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗି ଜମାତ ବରନତ ନହିଂ ବନୈ ॥
ସୋ. ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଗୀତ ପରମ ତରଂଗୀ ଭୂତ ସବ।
ଦେଖତ ଅତି ବିପରୀତ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚିତ୍ର ବିଧି ॥ ୯୩ ॥
ଜସ ଦୂଲହୁ ତସି ବନୀ ବରାତା। କୌତୁକ ବିବିଧ ହୋହିଂ ମଗ ଜାତା ॥
ଇହାଁ ହିମାଚଲ ରଚେଉ ବିତାନା। ଅତି ବିଚିତ୍ର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୈଲ ସକଲ ଜହଁ ଲଗି ଜଗ ମାହୀଂ। ଲଘୁ ବିସାଲ ନହିଂ ବରନି ସିରାହୀଂ ॥
ବନ ସାଗର ସବ ନଦୀଂ ତଲାଵା। ହିମଗିରି ସବ କହୁଁ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
କାମରୂପ ସୁଂଦର ତନ ଧାରୀ। ସହିତ ସମାଜ ସହିତ ବର ନାରୀ ॥
ଗଏ ସକଲ ତୁହିନାଚଲ ଗେହା। ଗାଵହିଂ ମଂଗଲ ସହିତ ସନେହା ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଗିରି ବହୁ ଗୃହ ସଁଵରାଏ। ଜଥାଜୋଗୁ ତହଁ ତହଁ ସବ ଛାଏ ॥
ପୁର ସୋଭା ଅଵଲୋକି ସୁହାଈ। ଲାଗଇ ଲଘୁ ବିରଂଚି ନିପୁନାଈ ॥
ଛଂ. ଲଘୁ ଲାଗ ବିଧି କୀ ନିପୁନତା ଅଵଲୋକି ପୁର ସୋଭା ସହୀ।
ବନ ବାଗ କୂପ ତଡାଗ ସରିତା ସୁଭଗ ସବ ସକ କୋ କହୀ ॥
ମଂଗଲ ବିପୁଲ ତୋରନ ପତାକା କେତୁ ଗୃହ ଗୃହ ସୋହହୀଂ ॥
ବନିତା ପୁରୁଷ ସୁଂଦର ଚତୁର ଛବି ଦେଖି ମୁନି ମନ ମୋହହୀଂ ॥
ଦୋ. ଜଗଦଂବା ଜହଁ ଅଵତରୀ ସୋ ପୁରୁ ବରନି କି ଜାଇ।
ରିଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧି ସଂପତ୍ତି ସୁଖ ନିତ ନୂତନ ଅଧିକାଇ ॥ ୯୪ ॥
ନଗର ନିକଟ ବରାତ ସୁନି ଆଈ। ପୁର ଖରଭରୁ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
କରି ବନାଵ ସଜି ବାହନ ନାନା। ଚଲେ ଲେନ ସାଦର ଅଗଵାନା ॥
ହିଯଁ ହରଷେ ସୁର ସେନ ନିହାରୀ। ହରିହି ଦେଖି ଅତି ଭଏ ସୁଖାରୀ ॥
ସିଵ ସମାଜ ଜବ ଦେଖନ ଲାଗେ। ବିଡରି ଚଲେ ବାହନ ସବ ଭାଗେ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ତହଁ ରହେ ସଯାନେ। ବାଲକ ସବ ଲୈ ଜୀଵ ପରାନେ ॥
ଗଏଁ ଭଵନ ପୂଛହିଂ ପିତୁ ମାତା। କହହିଂ ବଚନ ଭଯ କଂପିତ ଗାତା ॥
କହିଅ କାହ କହି ଜାଇ ନ ବାତା। ଜମ କର ଧାର କିଧୌଂ ବରିଆତା ॥
ବରୁ ବୌରାହ ବସହଁ ଅସଵାରା। ବ୍ଯାଲ କପାଲ ବିଭୂଷନ ଛାରା ॥
ଛଂ. ତନ ଛାର ବ୍ଯାଲ କପାଲ ଭୂଷନ ନଗନ ଜଟିଲ ଭଯଂକରା।
ସଁଗ ଭୂତ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗିନି ବିକଟ ମୁଖ ରଜନୀଚରା ॥
ଜୋ ଜିଅତ ରହିହି ବରାତ ଦେଖତ ପୁନ୍ଯ ବଡ ତେହି କର ସହୀ।
ଦେଖିହି ସୋ ଉମା ବିବାହୁ ଘର ଘର ବାତ ଅସି ଲରିକନ୍ହ କହୀ ॥
ଦୋ. ସମୁଝି ମହେସ ସମାଜ ସବ ଜନନି ଜନକ ମୁସୁକାହିଂ।
ବାଲ ବୁଝାଏ ବିବିଧ ବିଧି ନିଡର ହୋହୁ ଡରୁ ନାହିଂ ॥ ୯୫ ॥
ଲୈ ଅଗଵାନ ବରାତହି ଆଏ। ଦିଏ ସବହି ଜନଵାସ ସୁହାଏ ॥
ମୈନାଁ ସୁଭ ଆରତୀ ସଁଵାରୀ। ସଂଗ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
କଂଚନ ଥାର ସୋହ ବର ପାନୀ। ପରିଛନ ଚଲୀ ହରହି ହରଷାନୀ ॥
ବିକଟ ବେଷ ରୁଦ୍ରହି ଜବ ଦେଖା। ଅବଲନ୍ହ ଉର ଭଯ ଭଯଉ ବିସେଷା ॥
ଭାଗି ଭଵନ ପୈଠୀଂ ଅତି ତ୍ରାସା। ଗଏ ମହେସୁ ଜହାଁ ଜନଵାସା ॥
ମୈନା ହୃଦଯଁ ଭଯଉ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। ଲୀନ୍ହୀ ବୋଲି ଗିରୀସକୁମାରୀ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ। ସ୍ଯାମ ସରୋଜ ନଯନ ଭରେ ବାରୀ ॥
ଜେହିଂ ବିଧି ତୁମ୍ହହି ରୂପୁ ଅସ ଦୀନ୍ହା। ତେହିଂ ଜଡ ବରୁ ବାଉର କସ କୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. କସ କୀନ୍ହ ବରୁ ବୌରାହ ବିଧି ଜେହିଂ ତୁମ୍ହହି ସୁଂଦରତା ଦଈ।
ଜୋ ଫଲୁ ଚହିଅ ସୁରତରୁହିଂ ସୋ ବରବସ ବବୂରହିଂ ଲାଗଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସହିତ ଗିରି ତେଂ ଗିରୌଂ ପାଵକ ଜରୌଂ ଜଲନିଧି ମହୁଁ ପରୌଂ ॥
ଘରୁ ଜାଉ ଅପଜସୁ ହୋଉ ଜଗ ଜୀଵତ ବିବାହୁ ନ ହୌଂ କରୌଂ ॥
ଦୋ. ଭଈ ବିକଲ ଅବଲା ସକଲ ଦୁଖିତ ଦେଖି ଗିରିନାରି।
କରି ବିଲାପୁ ରୋଦତି ବଦତି ସୁତା ସନେହୁ ସଁଭାରି ॥ ୯୬ ॥
ନାରଦ କର ମୈଂ କାହ ବିଗାରା। ଭଵନୁ ମୋର ଜିନ୍ହ ବସତ ଉଜାରା ॥
ଅସ ଉପଦେସୁ ଉମହି ଜିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ବୌରେ ବରହି ଲଗି ତପୁ କୀନ୍ହା ॥
ସାଚେହୁଁ ଉନ୍ହ କେ ମୋହ ନ ମାଯା। ଉଦାସୀନ ଧନୁ ଧାମୁ ନ ଜାଯା ॥
ପର ଘର ଘାଲକ ଲାଜ ନ ଭୀରା। ବାଝଁ କି ଜାନ ପ୍ରସଵ କୈଂ ପୀରା ॥
ଜନନିହି ବିକଲ ବିଲୋକି ଭଵାନୀ। ବୋଲୀ ଜୁତ ବିବେକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୋଚହି ମତି ମାତା। ସୋ ନ ଟରଇ ଜୋ ରଚଇ ବିଧାତା ॥
କରମ ଲିଖା ଜୌ ବାଉର ନାହୂ। ତୌ କତ ଦୋସୁ ଲଗାଇଅ କାହୂ ॥
ତୁମ୍ହ ସନ ମିଟହିଂ କି ବିଧି କେ ଅଂକା। ମାତୁ ବ୍ଯର୍ଥ ଜନି ଲେହୁ କଲଂକା ॥
ଛଂ. ଜନି ଲେହୁ ମାତୁ କଲଂକୁ କରୁନା ପରିହରହୁ ଅଵସର ନହୀଂ।
ଦୁଖୁ ସୁଖୁ ଜୋ ଲିଖା ଲିଲାର ହମରେଂ ଜାବ ଜହଁ ପାଉବ ତହୀଂ ॥
ସୁନି ଉମା ବଚନ ବିନୀତ କୋମଲ ସକଲ ଅବଲା ସୋଚହୀଂ ॥
ବହୁ ଭାଁତି ବିଧିହି ଲଗାଇ ଦୂଷନ ନଯନ ବାରି ବିମୋଚହୀଂ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ନାରଦ ସହିତ ଅରୁ ରିଷି ସପ୍ତ ସମେତ।
ସମାଚାର ସୁନି ତୁହିନଗିରି ଗଵନେ ତୁରତ ନିକେତ ॥ ୯୭ ॥
ତବ ନାରଦ ସବହି ସମୁଝାଵା। ପୂରୁବ କଥାପ୍ରସଂଗୁ ସୁନାଵା ॥
ମଯନା ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ମମ ବାନୀ। ଜଗଦଂବା ତଵ ସୁତା ଭଵାନୀ ॥
ଅଜା ଅନାଦି ସକ୍ତି ଅବିନାସିନି। ସଦା ସଂଭୁ ଅରଧଂଗ ନିଵାସିନି ॥
ଜଗ ସଂଭଵ ପାଲନ ଲଯ କାରିନି। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଲୀଲା ବପୁ ଧାରିନି ॥
ଜନମୀଂ ପ୍ରଥମ ଦଚ୍ଛ ଗୃହ ଜାଈ। ନାମୁ ସତୀ ସୁଂଦର ତନୁ ପାଈ ॥
ତହଁହୁଁ ସତୀ ସଂକରହି ବିବାହୀଂ। କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସକଲ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଏକ ବାର ଆଵତ ସିଵ ସଂଗା। ଦେଖେଉ ରଘୁକୁଲ କମଲ ପତଂଗା ॥
ଭଯଉ ମୋହୁ ସିଵ କହା ନ କୀନ୍ହା। ଭ୍ରମ ବସ ବେଷୁ ସୀଯ କର ଲୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. ସିଯ ବେଷୁ ସତୀ ଜୋ କୀନ୍ହ ତେହି ଅପରାଧ ସଂକର ପରିହରୀଂ।
ହର ବିରହଁ ଜାଇ ବହୋରି ପିତୁ କେଂ ଜଗ୍ଯ ଜୋଗାନଲ ଜରୀଂ ॥
ଅବ ଜନମି ତୁମ୍ହରେ ଭଵନ ନିଜ ପତି ଲାଗି ଦାରୁନ ତପୁ କିଯା।
ଅସ ଜାନି ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରିଜା ସର୍ବଦା ସଂକର ପ୍ରିଯା ॥
ଦୋ. ସୁନି ନାରଦ କେ ବଚନ ତବ ସବ କର ମିଟା ବିଷାଦ।
ଛନ ମହୁଁ ବ୍ଯାପେଉ ସକଲ ପୁର ଘର ଘର ଯହ ସଂବାଦ ॥ ୯୮ ॥
ତବ ମଯନା ହିମଵଂତୁ ଅନଂଦେ। ପୁନି ପୁନି ପାରବତୀ ପଦ ବଂଦେ ॥
ନାରି ପୁରୁଷ ସିସୁ ଜୁବା ସଯାନେ। ନଗର ଲୋଗ ସବ ଅତି ହରଷାନେ ॥
ଲଗେ ହୋନ ପୁର ମଂଗଲଗାନା। ସଜେ ସବହି ହାଟକ ଘଟ ନାନା ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ଭଈ ଜେଵରାନା। ସୂପସାସ୍ତ୍ର ଜସ କଛୁ ବ୍ଯଵହାରା ॥
ସୋ ଜେଵନାର କି ଜାଇ ବଖାନୀ। ବସହିଂ ଭଵନ ଜେହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ସାଦର ବୋଲେ ସକଲ ବରାତୀ। ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ଦେଵ ସବ ଜାତୀ ॥
ବିବିଧି ପାଁତି ବୈଠୀ ଜେଵନାରା। ଲାଗେ ପରୁସନ ନିପୁନ ସୁଆରା ॥
ନାରିବୃଂଦ ସୁର ଜେଵଁତ ଜାନୀ। ଲଗୀଂ ଦେନ ଗାରୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ଗାରୀଂ ମଧୁର ସ୍ଵର ଦେହିଂ ସୁଂଦରି ବିଂଗ୍ଯ ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ।
ଭୋଜନୁ କରହିଂ ସୁର ଅତି ବିଲଂବୁ ବିନୋଦୁ ସୁନି ସଚୁ ପାଵହୀଂ ॥
ଜେଵଁତ ଜୋ ବଢ୍ଯୋ ଅନଂଦୁ ସୋ ମୁଖ କୋଟିହୂଁ ନ ପରୈ କହ୍ଯୋ।
ଅଚଵାଁଇ ଦୀନ୍ହେ ପାନ ଗଵନେ ବାସ ଜହଁ ଜାକୋ ରହ୍ଯୋ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ମୁନିନ୍ହ ହିମଵଂତ କହୁଁ ଲଗନ ସୁନାଈ ଆଇ।
ସମଯ ବିଲୋକି ବିବାହ କର ପଠଏ ଦେଵ ବୋଲାଇ ॥ ୯୯ ॥
ବୋଲି ସକଲ ସୁର ସାଦର ଲୀନ୍ହେ। ସବହି ଜଥୋଚିତ ଆସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ବେଦୀ ବେଦ ବିଧାନ ସଁଵାରୀ। ସୁଭଗ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
ସିଂଘାସନୁ ଅତି ଦିବ୍ଯ ସୁହାଵା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିରଂଚି ବନାଵା ॥
ବୈଠେ ସିଵ ବିପ୍ରନ୍ହ ସିରୁ ନାଈ। ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ନିଜ ପ୍ରଭୁ ରଘୁରାଈ ॥
ବହୁରି ମୁନୀସନ୍ହ ଉମା ବୋଲାଈ। କରି ସିଂଗାରୁ ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ ॥
ଦେଖତ ରୂପୁ ସକଲ ସୁର ମୋହେ। ବରନୈ ଛବି ଅସ ଜଗ କବି କୋ ହୈ ॥
ଜଗଦଂବିକା ଜାନି ଭଵ ଭାମା। ସୁରନ୍ହ ମନହିଂ ମନ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା ॥
ସୁଂଦରତା ମରଜାଦ ଭଵାନୀ। ଜାଇ ନ କୋଟିହୁଁ ବଦନ ବଖାନୀ ॥
ଛଂ. କୋଟିହୁଁ ବଦନ ନହିଂ ବନୈ ବରନତ ଜଗ ଜନନି ସୋଭା ମହା।
ସକୁଚହିଂ କହତ ଶ୍ରୁତି ସେଷ ସାରଦ ମଂଦମତି ତୁଲସୀ କହା ॥
ଛବିଖାନି ମାତୁ ଭଵାନି ଗଵନୀ ମଧ୍ଯ ମଂଡପ ସିଵ ଜହାଁ ॥
ଅଵଲୋକି ସକହିଂ ନ ସକୁଚ ପତି ପଦ କମଲ ମନୁ ମଧୁକରୁ ତହାଁ ॥
ଦୋ. ମୁନି ଅନୁସାସନ ଗନପତିହି ପୂଜେଉ ସଂଭୁ ଭଵାନି।
କୋଉ ସୁନି ସଂସଯ କରୈ ଜନି ସୁର ଅନାଦି ଜିଯଁ ଜାନି ॥ ୧୦୦ ॥
ଜସି ବିବାହ କୈ ବିଧି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ। ମହାମୁନିନ୍ହ ସୋ ସବ କରଵାଈ ॥
ଗହି ଗିରୀସ କୁସ କନ୍ଯା ପାନୀ। ଭଵହି ସମରପୀଂ ଜାନି ଭଵାନୀ ॥
ପାନିଗ୍ରହନ ଜବ କୀନ୍ହ ମହେସା। ହିଂଯଁ ହରଷେ ତବ ସକଲ ସୁରେସା ॥
ବେଦ ମଂତ୍ର ମୁନିବର ଉଚ୍ଚରହୀଂ। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ସଂକର ସୁର କରହୀଂ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ସୁମନବୃଷ୍ଟି ନଭ ଭୈ ବିଧି ନାନା ॥
ହର ଗିରିଜା କର ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସକଲ ଭୁଵନ ଭରି ରହା ଉଛାହୂ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ତୁରଗ ରଥ ନାଗା। ଧେନୁ ବସନ ମନି ବସ୍ତୁ ବିଭାଗା ॥
ଅନ୍ନ କନକଭାଜନ ଭରି ଜାନା। ଦାଇଜ ଦୀନ୍ହ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଛଂ. ଦାଇଜ ଦିଯୋ ବହୁ ଭାଁତି ପୁନି କର ଜୋରି ହିମଭୂଧର କହ୍ଯୋ।
କା ଦେଉଁ ପୂରନକାମ ସଂକର ଚରନ ପଂକଜ ଗହି ରହ୍ଯୋ ॥
ସିଵଁ କୃପାସାଗର ସସୁର କର ସଂତୋଷୁ ସବ ଭାଁତିହିଂ କିଯୋ।
ପୁନି ଗହେ ପଦ ପାଥୋଜ ମଯନାଁ ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଯୋ ॥
ଦୋ. ନାଥ ଉମା ମନ ପ୍ରାନ ସମ ଗୃହକିଂକରୀ କରେହୁ।
ଛମେହୁ ସକଲ ଅପରାଧ ଅବ ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ବରୁ ଦେହୁ ॥ ୧୦୧ ॥
ବହୁ ବିଧି ସଂଭୁ ସାସ ସମୁଝାଈ। ଗଵନୀ ଭଵନ ଚରନ ସିରୁ ନାଈ ॥
ଜନନୀଂ ଉମା ବୋଲି ତବ ଲୀନ୍ହୀ। ଲୈ ଉଛଂଗ ସୁଂଦର ସିଖ ଦୀନ୍ହୀ ॥
କରେହୁ ସଦା ସଂକର ପଦ ପୂଜା। ନାରିଧରମୁ ପତି ଦେଉ ନ ଦୂଜା ॥
ବଚନ କହତ ଭରେ ଲୋଚନ ବାରୀ। ବହୁରି ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହି କୁମାରୀ ॥
କତ ବିଧି ସୃଜୀଂ ନାରି ଜଗ ମାହୀଂ। ପରାଧୀନ ସପନେହୁଁ ସୁଖୁ ନାହୀଂ ॥
ଭୈ ଅତି ପ୍ରେମ ବିକଲ ମହତାରୀ। ଧୀରଜୁ କୀନ୍ହ କୁସମଯ ବିଚାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତି ପରତି ଗହି ଚରନା। ପରମ ପ୍ରେମ କଛୁ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ସବ ନାରିନ୍ହ ମିଲି ଭେଟି ଭଵାନୀ। ଜାଇ ଜନନି ଉର ପୁନି ଲପଟାନୀ ॥
ଛଂ. ଜନନିହି ବହୁରି ମିଲି ଚଲୀ ଉଚିତ ଅସୀସ ସବ କାହୂଁ ଦଈଂ।
ଫିରି ଫିରି ବିଲୋକତି ମାତୁ ତନ ତବ ସଖୀଂ ଲୈ ସିଵ ପହିଂ ଗଈ ॥
ଜାଚକ ସକଲ ସଂତୋଷି ସଂକରୁ ଉମା ସହିତ ଭଵନ ଚଲେ।
ସବ ଅମର ହରଷେ ସୁମନ ବରଷି ନିସାନ ନଭ ବାଜେ ଭଲେ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ସଂଗ ହିମଵଂତୁ ତବ ପହୁଁଚାଵନ ଅତି ହେତୁ।
ବିବିଧ ଭାଁତି ପରିତୋଷୁ କରି ବିଦା କୀନ୍ହ ବୃଷକେତୁ ॥ ୧୦୨ ॥
ତୁରତ ଭଵନ ଆଏ ଗିରିରାଈ। ସକଲ ସୈଲ ସର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବହୁମାନା। ସବ କର ବିଦା କୀନ୍ହ ହିମଵାନା ॥
ଜବହିଂ ସଂଭୁ କୈଲାସହିଂ ଆଏ। ସୁର ସବ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ପିତୁ ସଂଭୁ ଭଵାନୀ। ତେହୀ ସିଂଗାରୁ ନ କହଉଁ ବଖାନୀ ॥
କରହିଂ ବିବିଧ ବିଧି ଭୋଗ ବିଲାସା। ଗନନ୍ହ ସମେତ ବସହିଂ କୈଲାସା ॥
ହର ଗିରିଜା ବିହାର ନିତ ନଯଊ। ଏହି ବିଧି ବିପୁଲ କାଲ ଚଲି ଗଯଊ ॥
ତବ ଜନମେଉ ଷଟବଦନ କୁମାରା। ତାରକୁ ଅସୁର ସମର ଜେହିଂ ମାରା ॥
ଆଗମ ନିଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାନା। ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ ସକଲ ଜଗ ଜାନା ॥
ଛଂ. ଜଗୁ ଜାନ ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ କର୍ମୁ ପ୍ରତାପୁ ପୁରୁଷାରଥୁ ମହା।
ତେହି ହେତୁ ମୈଂ ବୃଷକେତୁ ସୁତ କର ଚରିତ ସଂଛେପହିଂ କହା ॥
ଯହ ଉମା ସଂଗୁ ବିବାହୁ ଜେ ନର ନାରି କହହିଂ ଜେ ଗାଵହୀଂ।
କଲ୍ଯାନ କାଜ ବିବାହ ମଂଗଲ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ଦୋ. ଚରିତ ସିଂଧୁ ଗିରିଜା ରମନ ବେଦ ନ ପାଵହିଂ ପାରୁ।
ବରନୈ ତୁଲସୀଦାସୁ କିମି ଅତି ମତିମଂଦ ଗଵାଁରୁ ॥ ୧୦୩ ॥
ସଂଭୁ ଚରିତ ସୁନି ସରସ ସୁହାଵା। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ଅତି ସୁଖ ପାଵା ॥
ବହୁ ଲାଲସା କଥା ପର ବାଢୀ। ନଯନନ୍ହି ନୀରୁ ରୋମାଵଲି ଠାଢୀ ॥
ପ୍ରେମ ବିବସ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ। ଦସା ଦେଖି ହରଷେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅହୋ ଧନ୍ଯ ତଵ ଜନ୍ମୁ ମୁନୀସା। ତୁମ୍ହହି ପ୍ରାନ ସମ ପ୍ରିଯ ଗୌରୀସା ॥
ସିଵ ପଦ କମଲ ଜିନ୍ହହି ରତି ନାହୀଂ। ରାମହି ତେ ସପନେହୁଁ ନ ସୋହାହୀଂ ॥
ବିନୁ ଛଲ ବିସ୍ଵନାଥ ପଦ ନେହୂ। ରାମ ଭଗତ କର ଲଚ୍ଛନ ଏହୂ ॥
ସିଵ ସମ କୋ ରଘୁପତି ବ୍ରତଧାରୀ। ବିନୁ ଅଘ ତଜୀ ସତୀ ଅସି ନାରୀ ॥
ପନୁ କରି ରଘୁପତି ଭଗତି ଦେଖାଈ। କୋ ସିଵ ସମ ରାମହି ପ୍ରିଯ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଥମହିଂ ମୈ କହି ସିଵ ଚରିତ ବୂଝା ମରମୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୁଚି ସେଵକ ତୁମ୍ହ ରାମ କେ ରହିତ ସମସ୍ତ ବିକାର ॥ ୧୦୪ ॥
ମୈଂ ଜାନା ତୁମ୍ହାର ଗୁନ ସୀଲା। କହଉଁ ସୁନହୁ ଅବ ରଘୁପତି ଲୀଲା ॥
ସୁନୁ ମୁନି ଆଜୁ ସମାଗମ ତୋରେଂ। କହି ନ ଜାଇ ଜସ ସୁଖୁ ମନ ମୋରେଂ ॥
ରାମ ଚରିତ ଅତି ଅମିତ ମୁନିସା। କହି ନ ସକହିଂ ସତ କୋଟି ଅହୀସା ॥
ତଦପି ଜଥାଶ୍ରୁତ କହଉଁ ବଖାନୀ। ସୁମିରି ଗିରାପତି ପ୍ରଭୁ ଧନୁପାନୀ ॥
ସାରଦ ଦାରୁନାରି ସମ ସ୍ଵାମୀ। ରାମୁ ସୂତ୍ରଧର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ଜେହି ପର କୃପା କରହିଂ ଜନୁ ଜାନୀ। କବି ଉର ଅଜିର ନଚାଵହିଂ ବାନୀ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁନାଥା। ବରନଉଁ ବିସଦ ତାସୁ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ପରମ ରମ୍ଯ ଗିରିବରୁ କୈଲାସୂ। ସଦା ଜହାଁ ସିଵ ଉମା ନିଵାସୂ ॥
ଦୋ. ସିଦ୍ଧ ତପୋଧନ ଜୋଗିଜନ ସୂର କିଂନର ମୁନିବୃଂଦ।
ବସହିଂ ତହାଁ ସୁକୃତୀ ସକଲ ସେଵହିଂ ସିବ ସୁଖକଂଦ ॥ ୧୦୫ ॥
ହରି ହର ବିମୁଖ ଧର୍ମ ରତି ନାହୀଂ। ତେ ନର ତହଁ ସପନେହୁଁ ନହିଂ ଜାହୀଂ ॥
ତେହି ଗିରି ପର ବଟ ବିଟପ ବିସାଲା। ନିତ ନୂତନ ସୁଂଦର ସବ କାଲା ॥
ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସୁସୀତଲି ଛାଯା। ସିଵ ବିଶ୍ରାମ ବିଟପ ଶ୍ରୁତି ଗାଯା ॥
ଏକ ବାର ତେହି ତର ପ୍ରଭୁ ଗଯଊ। ତରୁ ବିଲୋକି ଉର ଅତି ସୁଖୁ ଭଯଊ ॥
ନିଜ କର ଡାସି ନାଗରିପୁ ଛାଲା। ବୈଠୈ ସହଜହିଂ ସଂଭୁ କୃପାଲା ॥
କୁଂଦ ଇଂଦୁ ଦର ଗୌର ସରୀରା। ଭୁଜ ପ୍ରଲଂବ ପରିଧନ ମୁନିଚୀରା ॥
ତରୁନ ଅରୁନ ଅଂବୁଜ ସମ ଚରନା। ନଖ ଦୁତି ଭଗତ ହୃଦଯ ତମ ହରନା ॥
ଭୁଜଗ ଭୂତି ଭୂଷନ ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଆନନୁ ସରଦ ଚଂଦ ଛବି ହାରୀ ॥
ଦୋ. ଜଟା ମୁକୁଟ ସୁରସରିତ ସିର ଲୋଚନ ନଲିନ ବିସାଲ।
ନୀଲକଂଠ ଲାଵନ୍ଯନିଧି ସୋହ ବାଲବିଧୁ ଭାଲ ॥ ୧୦୬ ॥
ବୈଠେ ସୋହ କାମରିପୁ କୈସେଂ। ଧରେଂ ସରୀରୁ ସାଂତରସୁ ଜୈସେଂ ॥
ପାରବତୀ ଭଲ ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଗଈ ସଂଭୁ ପହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ଜାନି ପ୍ରିଯା ଆଦରୁ ଅତି କୀନ୍ହା। ବାମ ଭାଗ ଆସନୁ ହର ଦୀନ୍ହା ॥
ବୈଠୀଂ ସିଵ ସମୀପ ହରଷାଈ। ପୂରୁବ ଜନ୍ମ କଥା ଚିତ ଆଈ ॥
ପତି ହିଯଁ ହେତୁ ଅଧିକ ଅନୁମାନୀ। ବିହସି ଉମା ବୋଲୀଂ ପ୍ରିଯ ବାନୀ ॥
କଥା ଜୋ ସକଲ ଲୋକ ହିତକାରୀ। ସୋଇ ପୂଛନ ଚହ ସୈଲକୁମାରୀ ॥
ବିସ୍ଵନାଥ ମମ ନାଥ ପୁରାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ମହିମା ବିଦିତ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଚର ଅରୁ ଅଚର ନାଗ ନର ଦେଵା। ସକଲ କରହିଂ ପଦ ପଂକଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସମରଥ ସର୍ବଗ୍ଯ ସିଵ ସକଲ କଲା ଗୁନ ଧାମ ॥
ଜୋଗ ଗ୍ଯାନ ବୈରାଗ୍ଯ ନିଧି ପ୍ରନତ କଲପତରୁ ନାମ ॥ ୧୦୭ ॥
ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ସୁଖରାସୀ। ଜାନିଅ ସତ୍ଯ ମୋହି ନିଜ ଦାସୀ ॥
ତୌଂ ପ୍ରଭୁ ହରହୁ ମୋର ଅଗ୍ଯାନା। କହି ରଘୁନାଥ କଥା ବିଧି ନାନା ॥
ଜାସୁ ଭଵନୁ ସୁରତରୁ ତର ହୋଈ। ସହି କି ଦରିଦ୍ର ଜନିତ ଦୁଖୁ ସୋଈ ॥
ସସିଭୂଷନ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ହରହୁ ନାଥ ମମ ମତି ଭ୍ରମ ଭାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜେ ମୁନି ପରମାରଥବାଦୀ। କହହିଂ ରାମ କହୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଅନାଦୀ ॥
ସେସ ସାରଦା ବେଦ ପୁରାନା। ସକଲ କରହିଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାନା ॥
ତୁମ୍ହ ପୁନି ରାମ ରାମ ଦିନ ରାତୀ। ସାଦର ଜପହୁ ଅନଁଗ ଆରାତୀ ॥
ରାମୁ ସୋ ଅଵଧ ନୃପତି ସୁତ ସୋଈ। କୀ ଅଜ ଅଗୁନ ଅଲଖଗତି କୋଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ନୃପ ତନଯ ତ ବ୍ରହ୍ମ କିମି ନାରି ବିରହଁ ମତି ଭୋରି।
ଦେଖ ଚରିତ ମହିମା ସୁନତ ଭ୍ରମତି ବୁଦ୍ଧି ଅତି ମୋରି ॥ ୧୦୮ ॥
ଜୌଂ ଅନୀହ ବ୍ଯାପକ ବିଭୁ କୋଊ। କବହୁ ବୁଝାଇ ନାଥ ମୋହି ସୋଊ ॥
ଅଗ୍ଯ ଜାନି ରିସ ଉର ଜନି ଧରହୂ। ଜେହି ବିଧି ମୋହ ମିଟୈ ସୋଇ କରହୂ ॥
ମୈ ବନ ଦୀଖି ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅତି ଭଯ ବିକଲ ନ ତୁମ୍ହହି ସୁନାଈ ॥
ତଦପି ମଲିନ ମନ ବୋଧୁ ନ ଆଵା। ସୋ ଫଲୁ ଭଲୀ ଭାଁତି ହମ ପାଵା ॥
ଅଜହୂଁ କଛୁ ସଂସଉ ମନ ମୋରେ। କରହୁ କୃପା ବିନଵଉଁ କର ଜୋରେଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ତବ ମୋହି ବହୁ ଭାଁତି ପ୍ରବୋଧା। ନାଥ ସୋ ସମୁଝି କରହୁ ଜନି କ୍ରୋଧା ॥
ତବ କର ଅସ ବିମୋହ ଅବ ନାହୀଂ। ରାମକଥା ପର ରୁଚି ମନ ମାହୀଂ ॥
କହହୁ ପୁନୀତ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। ଭୁଜଗରାଜ ଭୂଷନ ସୁରନାଥା ॥
ଦୋ. ବଂଦଉ ପଦ ଧରି ଧରନି ସିରୁ ବିନଯ କରଉଁ କର ଜୋରି।
ବରନହୁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ଶ୍ରୁତି ସିଦ୍ଧାଂତ ନିଚୋରି ॥ ୧୦୯ ॥
ଜଦପି ଜୋଷିତା ନହିଂ ଅଧିକାରୀ। ଦାସୀ ମନ କ୍ରମ ବଚନ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଗୂଢଉ ତତ୍ତ୍ଵ ନ ସାଧୁ ଦୁରାଵହିଂ। ଆରତ ଅଧିକାରୀ ଜହଁ ପାଵହିଂ ॥
ଅତି ଆରତି ପୂଛଉଁ ସୁରରାଯା। ରଘୁପତି କଥା କହହୁ କରି ଦାଯା ॥
ପ୍ରଥମ ସୋ କାରନ କହହୁ ବିଚାରୀ। ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସଗୁନ ବପୁ ଧାରୀ ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ରାମ ଅଵତାରା। ବାଲଚରିତ ପୁନି କହହୁ ଉଦାରା ॥
କହହୁ ଜଥା ଜାନକୀ ବିବାହୀଂ। ରାଜ ତଜା ସୋ ଦୂଷନ କାହୀଂ ॥
ବନ ବସି କୀନ୍ହେ ଚରିତ ଅପାରା। କହହୁ ନାଥ ଜିମି ରାଵନ ମାରା ॥
ରାଜ ବୈଠି କୀନ୍ହୀଂ ବହୁ ଲୀଲା। ସକଲ କହହୁ ସଂକର ସୁଖଲୀଲା ॥
ଦୋ. ବହୁରି କହହୁ କରୁନାଯତନ କୀନ୍ହ ଜୋ ଅଚରଜ ରାମ।
ପ୍ରଜା ସହିତ ରଘୁବଂସମନି କିମି ଗଵନେ ନିଜ ଧାମ ॥ ୧୧୦ ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ସୋ ତତ୍ତ୍ଵ ବଖାନୀ। ଜେହିଂ ବିଗ୍ଯାନ ମଗନ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଭଗତି ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିରାଗା। ପୁନି ସବ ବରନହୁ ସହିତ ବିଭାଗା ॥
ଔରଉ ରାମ ରହସ୍ଯ ଅନେକା। କହହୁ ନାଥ ଅତି ବିମଲ ବିବେକା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ମୈଂ ପୂଛା ନହି ହୋଈ। ସୋଉ ଦଯାଲ ରାଖହୁ ଜନି ଗୋଈ ॥
ତୁମ୍ହ ତ୍ରିଭୁଵନ ଗୁର ବେଦ ବଖାନା। ଆନ ଜୀଵ ପାଁଵର କା ଜାନା ॥
ପ୍ରସ୍ନ ଉମା କୈ ସହଜ ସୁହାଈ। ଛଲ ବିହୀନ ସୁନି ସିଵ ମନ ଭାଈ ॥
ହର ହିଯଁ ରାମଚରିତ ସବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ପୁଲକ ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଶ୍ରୀରଘୁନାଥ ରୂପ ଉର ଆଵା। ପରମାନଂଦ ଅମିତ ସୁଖ ପାଵା ॥
ଦୋ. ମଗନ ଧ୍ଯାନରସ ଦଂଡ ଜୁଗ ପୁନି ମନ ବାହେର କୀନ୍ହ।
ରଘୁପତି ଚରିତ ମହେସ ତବ ହରଷିତ ବରନୈ ଲୀନ୍ହ ॥ ୧୧୧ ॥
ଝୂଠେଉ ସତ୍ଯ ଜାହି ବିନୁ ଜାନେଂ। ଜିମି ଭୁଜଂଗ ବିନୁ ରଜୁ ପହିଚାନେଂ ॥
ଜେହି ଜାନେଂ ଜଗ ଜାଇ ହେରାଈ। ଜାଗେଂ ଜଥା ସପନ ଭ୍ରମ ଜାଈ ॥
ବଂଦଉଁ ବାଲରୂପ ସୋଈ ରାମୂ। ସବ ସିଧି ସୁଲଭ ଜପତ ଜିସୁ ନାମୂ ॥
ମଂଗଲ ଭଵନ ଅମଂଗଲ ହାରୀ। ଦ୍ରଵଉ ସୋ ଦସରଥ ଅଜିର ବିହାରୀ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ରାମହି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ହରଷି ସୁଧା ସମ ଗିରା ଉଚାରୀ ॥
ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ। ତୁମ୍ହ ସମାନ ନହିଂ କୋଉ ଉପକାରୀ ॥
ପୂଁଛେହୁ ରଘୁପତି କଥା ପ୍ରସଂଗା। ସକଲ ଲୋକ ଜଗ ପାଵନି ଗଂଗା ॥
ତୁମ୍ହ ରଘୁବୀର ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କୀନ୍ହହୁ ପ୍ରସ୍ନ ଜଗତ ହିତ ଲାଗୀ ॥
ଦୋ. ରାମକୃପା ତେଂ ପାରବତି ସପନେହୁଁ ତଵ ମନ ମାହିଂ।
ସୋକ ମୋହ ସଂଦେହ ଭ୍ରମ ମମ ବିଚାର କଛୁ ନାହିଂ ॥ ୧୧୨ ॥
ତଦପି ଅସଂକା କୀନ୍ହିହୁ ସୋଈ। କହତ ସୁନତ ସବ କର ହିତ ହୋଈ ॥
ଜିନ୍ହ ହରି କଥା ସୁନୀ ନହିଂ କାନା। ଶ୍ରଵନ ରଂଧ୍ର ଅହିଭଵନ ସମାନା ॥
ନଯନନ୍ହି ସଂତ ଦରସ ନହିଂ ଦେଖା। ଲୋଚନ ମୋରପଂଖ କର ଲେଖା ॥
ତେ ସିର କଟୁ ତୁଂବରି ସମତୂଲା। ଜେ ନ ନମତ ହରି ଗୁର ପଦ ମୂଲା ॥
ଜିନ୍ହ ହରିଭଗତି ହୃଦଯଁ ନହିଂ ଆନୀ। ଜୀଵତ ସଵ ସମାନ ତେଇ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜୋ ନହିଂ କରଇ ରାମ ଗୁନ ଗାନା। ଜୀହ ସୋ ଦାଦୁର ଜୀହ ସମାନା ॥
କୁଲିସ କଠୋର ନିଠୁର ସୋଇ ଛାତୀ। ସୁନି ହରିଚରିତ ନ ଜୋ ହରଷାତୀ ॥
ଗିରିଜା ସୁନହୁ ରାମ କୈ ଲୀଲା। ସୁର ହିତ ଦନୁଜ ବିମୋହନସୀଲା ॥
ଦୋ. ରାମକଥା ସୁରଧେନୁ ସମ ସେଵତ ସବ ସୁଖ ଦାନି।
ସତସମାଜ ସୁରଲୋକ ସବ କୋ ନ ସୁନୈ ଅସ ଜାନି ॥ ୧୧୩ ॥
ରାମକଥା ସୁଂଦର କର ତାରୀ। ସଂସଯ ବିହଗ ଉଡାଵନିହାରୀ ॥
ରାମକଥା କଲି ବିଟପ କୁଠାରୀ। ସାଦର ସୁନୁ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ ॥
ରାମ ନାମ ଗୁନ ଚରିତ ସୁହାଏ। ଜନମ କରମ ଅଗନିତ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜଥା ଅନଂତ ରାମ ଭଗଵାନା। ତଥା କଥା କୀରତି ଗୁନ ନାନା ॥
ତଦପି ଜଥା ଶ୍ରୁତ ଜସି ମତି ମୋରୀ। କହିହଉଁ ଦେଖି ପ୍ରୀତି ଅତି ତୋରୀ ॥
ଉମା ପ୍ରସ୍ନ ତଵ ସହଜ ସୁହାଈ। ସୁଖଦ ସଂତସଂମତ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଏକ ବାତ ନହି ମୋହି ସୋହାନୀ। ଜଦପି ମୋହ ବସ କହେହୁ ଭଵାନୀ ॥
ତୁମ ଜୋ କହା ରାମ କୋଉ ଆନା। ଜେହି ଶ୍ରୁତି ଗାଵ ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. କହହି ସୁନହି ଅସ ଅଧମ ନର ଗ୍ରସେ ଜେ ମୋହ ପିସାଚ।
ପାଷଂଡୀ ହରି ପଦ ବିମୁଖ ଜାନହିଂ ଝୂଠ ନ ସାଚ ॥ ୧୧୪ ॥
ଅଗ୍ଯ ଅକୋବିଦ ଅଂଧ ଅଭାଗୀ। କାଈ ବିଷଯ ମୁକର ମନ ଲାଗୀ ॥
ଲଂପଟ କପଟୀ କୁଟିଲ ବିସେଷୀ। ସପନେହୁଁ ସଂତସଭା ନହିଂ ଦେଖୀ ॥
କହହିଂ ତେ ବେଦ ଅସଂମତ ବାନୀ। ଜିନ୍ହ କେଂ ସୂଝ ଲାଭୁ ନହିଂ ହାନୀ ॥
ମୁକର ମଲିନ ଅରୁ ନଯନ ବିହୀନା। ରାମ ରୂପ ଦେଖହିଂ କିମି ଦୀନା ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ଅଗୁନ ନ ସଗୁନ ବିବେକା। ଜଲ୍ପହିଂ କଲ୍ପିତ ବଚନ ଅନେକା ॥
ହରିମାଯା ବସ ଜଗତ ଭ୍ରମାହୀଂ। ତିନ୍ହହି କହତ କଛୁ ଅଘଟିତ ନାହୀଂ ॥
ବାତୁଲ ଭୂତ ବିବସ ମତଵାରେ। ତେ ନହିଂ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚାରେ ॥
ଜିନ୍ହ କୃତ ମହାମୋହ ମଦ ପାନା। ତିନ୍ କର କହା କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ସୋ. ଅସ ନିଜ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ତଜୁ ସଂସଯ ଭଜୁ ରାମ ପଦ।
ସୁନୁ ଗିରିରାଜ କୁମାରି ଭ୍ରମ ତମ ରବି କର ବଚନ ମମ ॥ ୧୧୫ ॥
ସଗୁନହି ଅଗୁନହି ନହିଂ କଛୁ ଭେଦା। ଗାଵହିଂ ମୁନି ପୁରାନ ବୁଧ ବେଦା ॥
ଅଗୁନ ଅରୁପ ଅଲଖ ଅଜ ଜୋଈ। ଭଗତ ପ୍ରେମ ବସ ସଗୁନ ସୋ ହୋଈ ॥
ଜୋ ଗୁନ ରହିତ ସଗୁନ ସୋଇ କୈସେଂ। ଜଲୁ ହିମ ଉପଲ ବିଲଗ ନହିଂ ଜୈସେଂ ॥
ଜାସୁ ନାମ ଭ୍ରମ ତିମିର ପତଂଗା। ତେହି କିମି କହିଅ ବିମୋହ ପ୍ରସଂଗା ॥
ରାମ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ଦିନେସା। ନହିଂ ତହଁ ମୋହ ନିସା ଲଵଲେସା ॥
ସହଜ ପ୍ରକାସରୁପ ଭଗଵାନା। ନହିଂ ତହଁ ପୁନି ବିଗ୍ଯାନ ବିହାନା ॥
ହରଷ ବିଷାଦ ଗ୍ଯାନ ଅଗ୍ଯାନା। ଜୀଵ ଧର୍ମ ଅହମିତି ଅଭିମାନା ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ଯାପକ ଜଗ ଜାନା। ପରମାନନ୍ଦ ପରେସ ପୁରାନା ॥
ଦୋ. ପୁରୁଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରକାସ ନିଧି ପ୍ରଗଟ ପରାଵର ନାଥ ॥
ରଘୁକୁଲମନି ମମ ସ୍ଵାମି ସୋଇ କହି ସିଵଁ ନାଯଉ ମାଥ ॥ ୧୧୬ ॥
ନିଜ ଭ୍ରମ ନହିଂ ସମୁଝହିଂ ଅଗ୍ଯାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପର ମୋହ ଧରହିଂ ଜଡ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜଥା ଗଗନ ଘନ ପଟଲ ନିହାରୀ। ଝାଁପେଉ ମାନୁ କହହିଂ କୁବିଚାରୀ ॥
ଚିତଵ ଜୋ ଲୋଚନ ଅଂଗୁଲି ଲାଏଁ। ପ୍ରଗଟ ଜୁଗଲ ସସି ତେହି କେ ଭାଏଁ ॥
ଉମା ରାମ ବିଷଇକ ଅସ ମୋହା। ନଭ ତମ ଧୂମ ଧୂରି ଜିମି ସୋହା ॥
ବିଷଯ କରନ ସୁର ଜୀଵ ସମେତା। ସକଲ ଏକ ତେଂ ଏକ ସଚେତା ॥
ସବ କର ପରମ ପ୍ରକାସକ ଜୋଈ। ରାମ ଅନାଦି ଅଵଧପତି ସୋଈ ॥
ଜଗତ ପ୍ରକାସ୍ଯ ପ୍ରକାସକ ରାମୂ। ମାଯାଧୀସ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ଧାମୂ ॥
ଜାସୁ ସତ୍ଯତା ତେଂ ଜଡ ମାଯା। ଭାସ ସତ୍ଯ ଇଵ ମୋହ ସହାଯା ॥
ଦୋ. ରଜତ ସୀପ ମହୁଁ ମାସ ଜିମି ଜଥା ଭାନୁ କର ବାରି।
ଜଦପି ମୃଷା ତିହୁଁ କାଲ ସୋଇ ଭ୍ରମ ନ ସକଇ କୋଉ ଟାରି ॥ ୧୧୭ ॥
ଏହି ବିଧି ଜଗ ହରି ଆଶ୍ରିତ ରହଈ। ଜଦପି ଅସତ୍ଯ ଦେତ ଦୁଖ ଅହଈ ॥
ଜୌଂ ସପନେଂ ସିର କାଟୈ କୋଈ। ବିନୁ ଜାଗେଂ ନ ଦୂରି ଦୁଖ ହୋଈ ॥
ଜାସୁ କୃପାଁ ଅସ ଭ୍ରମ ମିଟି ଜାଈ। ଗିରିଜା ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁରାଈ ॥
ଆଦି ଅଂତ କୋଉ ଜାସୁ ନ ପାଵା। ମତି ଅନୁମାନି ନିଗମ ଅସ ଗାଵା ॥
ବିନୁ ପଦ ଚଲଇ ସୁନଇ ବିନୁ କାନା। କର ବିନୁ କରମ କରଇ ବିଧି ନାନା ॥
ଆନନ ରହିତ ସକଲ ରସ ଭୋଗୀ। ବିନୁ ବାନୀ ବକତା ବଡ ଜୋଗୀ ॥
ତନୁ ବିନୁ ପରସ ନଯନ ବିନୁ ଦେଖା। ଗ୍ରହଇ ଘ୍ରାନ ବିନୁ ବାସ ଅସେଷା ॥
ଅସି ସବ ଭାଁତି ଅଲୌକିକ କରନୀ। ମହିମା ଜାସୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଜେହି ଇମି ଗାଵହି ବେଦ ବୁଧ ଜାହି ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନ ॥
ସୋଇ ଦସରଥ ସୁତ ଭଗତ ହିତ କୋସଲପତି ଭଗଵାନ ॥ ୧୧୮ ॥
କାସୀଂ ମରତ ଜଂତୁ ଅଵଲୋକୀ। ଜାସୁ ନାମ ବଲ କରଉଁ ବିସୋକୀ ॥
ସୋଇ ପ୍ରଭୁ ମୋର ଚରାଚର ସ୍ଵାମୀ। ରଘୁବର ସବ ଉର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ବିବସହୁଁ ଜାସୁ ନାମ ନର କହହୀଂ। ଜନମ ଅନେକ ରଚିତ ଅଘ ଦହହୀଂ ॥
ସାଦର ସୁମିରନ ଜେ ନର କରହୀଂ। ଭଵ ବାରିଧି ଗୋପଦ ଇଵ ତରହୀଂ ॥
ରାମ ସୋ ପରମାତମା ଭଵାନୀ। ତହଁ ଭ୍ରମ ଅତି ଅବିହିତ ତଵ ବାନୀ ॥
ଅସ ସଂସଯ ଆନତ ଉର ମାହୀଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଜାହୀଂ ॥
ସୁନି ସିଵ କେ ଭ୍ରମ ଭଂଜନ ବଚନା। ମିଟି ଗୈ ସବ କୁତରକ କୈ ରଚନା ॥
ଭଇ ରଘୁପତି ପଦ ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତୀ। ଦାରୁନ ଅସଂଭାଵନା ବୀତୀ ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ଗହି ଜୋରି ପଂକରୁହ ପାନି।
ବୋଲୀ ଗିରିଜା ବଚନ ବର ମନହୁଁ ପ୍ରେମ ରସ ସାନି ॥ ୧୧୯ ॥
ସସି କର ସମ ସୁନି ଗିରା ତୁମ୍ହାରୀ। ମିଟା ମୋହ ସରଦାତପ ଭାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କୃପାଲ ସବୁ ସଂସଉ ହରେଊ। ରାମ ସ୍ଵରୁପ ଜାନି ମୋହି ପରେଊ ॥
ନାଥ କୃପାଁ ଅବ ଗଯଉ ବିଷାଦା। ସୁଖୀ ଭଯଉଁ ପ୍ରଭୁ ଚରନ ପ୍ରସାଦା ॥
ଅବ ମୋହି ଆପନି କିଂକରି ଜାନୀ। ଜଦପି ସହଜ ଜଡ ନାରି ଅଯାନୀ ॥
ପ୍ରଥମ ଜୋ ମୈଂ ପୂଛା ସୋଇ କହହୂ। ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ ଅହହୂ ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ଚିନମଯ ଅବିନାସୀ। ସର୍ବ ରହିତ ସବ ଉର ପୁର ବାସୀ ॥
ନାଥ ଧରେଉ ନରତନୁ କେହି ହେତୂ। ମୋହି ସମୁଝାଇ କହହୁ ବୃଷକେତୂ ॥
ଉମା ବଚନ ସୁନି ପରମ ବିନୀତା। ରାମକଥା ପର ପ୍ରୀତି ପୁନୀତା ॥
ଦୋ. ହିଁଯଁ ହରଷେ କାମାରି ତବ ସଂକର ସହଜ ସୁଜାନ
ବହୁ ବିଧି ଉମହି ପ୍ରସଂସି ପୁନି ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ॥ ୧୨୦(କ) ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯନ,ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ମାସପାରାଯଣ, ଚୌଥା ଵିଶ୍ରାମ
ସୋ. ସୁନୁ ସୁଭ କଥା ଭଵାନି ରାମଚରିତମାନସ ବିମଲ।
କହା ଭୁସୁଂଡି ବଖାନି ସୁନା ବିହଗ ନାଯକ ଗରୁଡ ॥ ୧୨୦(ଖ) ॥
ସୋ ସଂବାଦ ଉଦାର ଜେହି ବିଧି ଭା ଆଗେଂ କହବ।
ସୁନହୁ ରାମ ଅଵତାର ଚରିତ ପରମ ସୁଂଦର ଅନଘ ॥ ୧୨୦(ଗ) ॥
ହରି ଗୁନ ନାମ ଅପାର କଥା ରୂପ ଅଗନିତ ଅମିତ।
ମୈଂ ନିଜ ମତି ଅନୁସାର କହଉଁ ଉମା ସାଦର ସୁନହୁ ॥ ୧୨୦(ଘ ॥
ସୁନୁ ଗିରିଜା ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ବିପୁଲ ବିସଦ ନିଗମାଗମ ଗାଏ ॥
ହରି ଅଵତାର ହେତୁ ଜେହି ହୋଈ। ଇଦମିତ୍ଥଂ କହି ଜାଇ ନ ସୋଈ ॥
ରାମ ଅତର୍କ୍ଯ ବୁଦ୍ଧି ମନ ବାନୀ। ମତ ହମାର ଅସ ସୁନହି ସଯାନୀ ॥
ତଦପି ସଂତ ମୁନି ବେଦ ପୁରାନା। ଜସ କଛୁ କହହିଂ ସ୍ଵମତି ଅନୁମାନା ॥
ତସ ମୈଂ ସୁମୁଖି ସୁନାଵଉଁ ତୋହୀ। ସମୁଝି ପରଇ ଜସ କାରନ ମୋହୀ ॥
ଜବ ଜବ ହୋଇ ଧରମ କୈ ହାନୀ। ବାଢହିଂ ଅସୁର ଅଧମ ଅଭିମାନୀ ॥
କରହିଂ ଅନୀତି ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ। ସୀଦହିଂ ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ଧରନୀ ॥
ତବ ତବ ପ୍ରଭୁ ଧରି ବିବିଧ ସରୀରା। ହରହି କୃପାନିଧି ସଜ୍ଜନ ପୀରା ॥
ଦୋ. ଅସୁର ମାରି ଥାପହିଂ ସୁରନ୍ହ ରାଖହିଂ ନିଜ ଶ୍ରୁତି ସେତୁ।
ଜଗ ବିସ୍ତାରହିଂ ବିସଦ ଜସ ରାମ ଜନ୍ମ କର ହେତୁ ॥ ୧୨୧ ॥
ସୋଇ ଜସ ଗାଇ ଭଗତ ଭଵ ତରହୀଂ। କୃପାସିଂଧୁ ଜନ ହିତ ତନୁ ଧରହୀଂ ॥
ରାମ ଜନମ କେ ହେତୁ ଅନେକା। ପରମ ବିଚିତ୍ର ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ଜନମ ଏକ ଦୁଇ କହଉଁ ବଖାନୀ। ସାଵଧାନ ସୁନୁ ସୁମତି ଭଵାନୀ ॥
ଦ୍ଵାରପାଲ ହରି କେ ପ୍ରିଯ ଦୋଊ। ଜଯ ଅରୁ ବିଜଯ ଜାନ ସବ କୋଊ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ତେଂ ଦୂନଉ ଭାଈ। ତାମସ ଅସୁର ଦେହ ତିନ୍ହ ପାଈ ॥
କନକକସିପୁ ଅରୁ ହାଟକ ଲୋଚନ। ଜଗତ ବିଦିତ ସୁରପତି ମଦ ମୋଚନ ॥
ବିଜଈ ସମର ବୀର ବିଖ୍ଯାତା। ଧରି ବରାହ ବପୁ ଏକ ନିପାତା ॥
ହୋଇ ନରହରି ଦୂସର ପୁନି ମାରା। ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ସୁଜସ ବିସ୍ତାରା ॥
ଦୋ. ଭଏ ନିସାଚର ଜାଇ ତେଇ ମହାବୀର ବଲଵାନ।
କୁଂଭକରନ ରାଵଣ ସୁଭଟ ସୁର ବିଜଈ ଜଗ ଜାନ ॥ ୧୨୨ ।
ମୁକୁତ ନ ଭଏ ହତେ ଭଗଵାନା। ତୀନି ଜନମ ଦ୍ଵିଜ ବଚନ ପ୍ରଵାନା ॥
ଏକ ବାର ତିନ୍ହ କେ ହିତ ଲାଗୀ। ଧରେଉ ସରୀର ଭଗତ ଅନୁରାଗୀ ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ତହାଁ ପିତୁ ମାତା। ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ବିଖ୍ଯାତା ॥
ଏକ କଲପ ଏହି ବିଧି ଅଵତାରା। ଚରିତ୍ର ପଵିତ୍ର କିଏ ସଂସାରା ॥
ଏକ କଲପ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ। ସମର ଜଲଂଧର ସନ ସବ ହାରେ ॥
ସଂଭୁ କୀନ୍ହ ସଂଗ୍ରାମ ଅପାରା। ଦନୁଜ ମହାବଲ ମରଇ ନ ମାରା ॥
ପରମ ସତୀ ଅସୁରାଧିପ ନାରୀ। ତେହି ବଲ ତାହି ନ ଜିତହିଂ ପୁରାରୀ ॥
ଦୋ. ଛଲ କରି ଟାରେଉ ତାସୁ ବ୍ରତ ପ୍ରଭୁ ସୁର କାରଜ କୀନ୍ହ ॥
ଜବ ତେହି ଜାନେଉ ମରମ ତବ ଶ୍ରାପ କୋପ କରି ଦୀନ୍ହ ॥ ୧୨୩ ॥
ତାସୁ ଶ୍ରାପ ହରି ଦୀନ୍ହ ପ୍ରମାନା। କୌତୁକନିଧି କୃପାଲ ଭଗଵାନା ॥
ତହାଁ ଜଲଂଧର ରାଵନ ଭଯଊ। ରନ ହତି ରାମ ପରମ ପଦ ଦଯଊ ॥
ଏକ ଜନମ କର କାରନ ଏହା। ଜେହି ଲାଗି ରାମ ଧରୀ ନରଦେହା ॥
ପ୍ରତି ଅଵତାର କଥା ପ୍ରଭୁ କେରୀ। ସୁନୁ ମୁନି ବରନୀ କବିନ୍ହ ଘନେରୀ ॥
ନାରଦ ଶ୍ରାପ ଦୀନ୍ହ ଏକ ବାରା। କଲପ ଏକ ତେହି ଲଗି ଅଵତାରା ॥
ଗିରିଜା ଚକିତ ଭଈ ସୁନି ବାନୀ। ନାରଦ ବିଷ୍ନୁଭଗତ ପୁନି ଗ୍ଯାନି ॥
କାରନ କଵନ ଶ୍ରାପ ମୁନି ଦୀନ୍ହା। କା ଅପରାଧ ରମାପତି କୀନ୍ହା ॥
ଯହ ପ୍ରସଂଗ ମୋହି କହହୁ ପୁରାରୀ। ମୁନି ମନ ମୋହ ଆଚରଜ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିହସି ମହେସ ତବ ଗ୍ଯାନୀ ମୂଢ ନ କୋଇ।
ଜେହି ଜସ ରଘୁପତି କରହିଂ ଜବ ସୋ ତସ ତେହି ଛନ ହୋଇ ॥ ୧୨୪(କ) ॥
ସୋ. କହଉଁ ରାମ ଗୁନ ଗାଥ ଭରଦ୍ଵାଜ ସାଦର ସୁନହୁ।
ଭଵ ଭଂଜନ ରଘୁନାଥ ଭଜୁ ତୁଲସୀ ତଜି ମାନ ମଦ ॥ ୧୨୪(ଖ) ॥
ହିମଗିରି ଗୁହା ଏକ ଅତି ପାଵନି। ବହ ସମୀପ ସୁରସରୀ ସୁହାଵନି ॥
ଆଶ୍ରମ ପରମ ପୁନୀତ ସୁହାଵା। ଦେଖି ଦେଵରିଷି ମନ ଅତି ଭାଵା ॥
ନିରଖି ସୈଲ ସରି ବିପିନ ବିଭାଗା। ଭଯଉ ରମାପତି ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ସୁମିରତ ହରିହି ଶ୍ରାପ ଗତି ବାଧୀ। ସହଜ ବିମଲ ମନ ଲାଗି ସମାଧୀ ॥
ମୁନି ଗତି ଦେଖି ସୁରେସ ଡେରାନା। କାମହି ବୋଲି କୀନ୍ହ ସମାନା ॥
ସହିତ ସହାଯ ଜାହୁ ମମ ହେତୂ। ଚକେଉ ହରଷି ହିଯଁ ଜଲଚରକେତୂ ॥
ସୁନାସୀର ମନ ମହୁଁ ଅସି ତ୍ରାସା। ଚହତ ଦେଵରିଷି ମମ ପୁର ବାସା ॥
ଜେ କାମୀ ଲୋଲୁପ ଜଗ ମାହୀଂ। କୁଟିଲ କାକ ଇଵ ସବହି ଡେରାହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୁଖ ହାଡ ଲୈ ଭାଗ ସଠ ସ୍ଵାନ ନିରଖି ମୃଗରାଜ।
ଛୀନି ଲେଇ ଜନି ଜାନ ଜଡ ତିମି ସୁରପତିହି ନ ଲାଜ ॥ ୧୨୫ ॥
ତେହି ଆଶ୍ରମହିଂ ମଦନ ଜବ ଗଯଊ। ନିଜ ମାଯାଁ ବସଂତ ନିରମଯଊ ॥
କୁସୁମିତ ବିବିଧ ବିଟପ ବହୁରଂଗା। କୂଜହିଂ କୋକିଲ ଗୁଂଜହି ଭୃଂଗା ॥
ଚଲୀ ସୁହାଵନି ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। କାମ କୃସାନୁ ବଢାଵନିହାରୀ ॥
ରଂଭାଦିକ ସୁରନାରି ନବୀନା । ସକଲ ଅସମସର କଲା ପ୍ରବୀନା ॥
କରହିଂ ଗାନ ବହୁ ତାନ ତରଂଗା। ବହୁବିଧି କ୍ରୀଡହି ପାନି ପତଂଗା ॥
ଦେଖି ସହାଯ ମଦନ ହରଷାନା। କୀନ୍ହେସି ପୁନି ପ୍ରପଂଚ ବିଧି ନାନା ॥
କାମ କଲା କଛୁ ମୁନିହି ନ ବ୍ଯାପୀ। ନିଜ ଭଯଁ ଡରେଉ ମନୋଭଵ ପାପୀ ॥
ସୀମ କି ଚାଁପି ସକଇ କୋଉ ତାସୁ। ବଡ ରଖଵାର ରମାପତି ଜାସୂ ॥
ଦୋ. ସହିତ ସହାଯ ସଭୀତ ଅତି ମାନି ହାରି ମନ ମୈନ।
ଗହେସି ଜାଇ ମୁନି ଚରନ ତବ କହି ସୁଠି ଆରତ ବୈନ ॥ ୧୨୬ ॥
ଭଯଉ ନ ନାରଦ ମନ କଛୁ ରୋଷା। କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ କାମ ପରିତୋଷା ॥
ନାଇ ଚରନ ସିରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ଗଯଉ ମଦନ ତବ ସହିତ ସହାଈ ॥
ମୁନି ସୁସୀଲତା ଆପନି କରନୀ। ସୁରପତି ସଭାଁ ଜାଇ ସବ ବରନୀ ॥
ସୁନି ସବ କେଂ ମନ ଅଚରଜୁ ଆଵା। ମୁନିହି ପ୍ରସଂସି ହରିହି ସିରୁ ନାଵା ॥
ତବ ନାରଦ ଗଵନେ ସିଵ ପାହୀଂ। ଜିତା କାମ ଅହମିତି ମନ ମାହୀଂ ॥
ମାର ଚରିତ ସଂକରହିଂ ସୁନାଏ। ଅତିପ୍ରିଯ ଜାନି ମହେସ ସିଖାଏ ॥
ବାର ବାର ବିନଵଉଁ ମୁନି ତୋହୀଂ। ଜିମି ଯହ କଥା ସୁନାଯହୁ ମୋହୀଂ ॥
ତିମି ଜନି ହରିହି ସୁନାଵହୁ କବହୂଁ। ଚଲେହୁଁ ପ୍ରସଂଗ ଦୁରାଏଡୁ ତବହୂଁ ॥
ଦୋ. ସଂଭୁ ଦୀନ୍ହ ଉପଦେସ ହିତ ନହିଂ ନାରଦହି ସୋହାନ।
ଭାରଦ୍ଵାଜ କୌତୁକ ସୁନହୁ ହରି ଇଚ୍ଛା ବଲଵାନ ॥ ୧୨୭ ॥
ରାମ କୀନ୍ହ ଚାହହିଂ ସୋଇ ହୋଈ। କରୈ ଅନ୍ଯଥା ଅସ ନହିଂ କୋଈ ॥
ସଂଭୁ ବଚନ ମୁନି ମନ ନହିଂ ଭାଏ। ତବ ବିରଂଚି କେ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଏକ ବାର କରତଲ ବର ବୀନା। ଗାଵତ ହରି ଗୁନ ଗାନ ପ୍ରବୀନା ॥
ଛୀରସିଂଧୁ ଗଵନେ ମୁନିନାଥା। ଜହଁ ବସ ଶ୍ରୀନିଵାସ ଶ୍ରୁତିମାଥା ॥
ହରଷି ମିଲେ ଉଠି ରମାନିକେତା। ବୈଠେ ଆସନ ରିଷିହି ସମେତା ॥
ବୋଲେ ବିହସି ଚରାଚର ରାଯା। ବହୁତେ ଦିନନ କୀନ୍ହି ମୁନି ଦାଯା ॥
କାମ ଚରିତ ନାରଦ ସବ ଭାଷେ। ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଥମ ବରଜି ସିଵଁ ରାଖେ ॥
ଅତି ପ୍ରଚଂଡ ରଘୁପତି କୈ ମାଯା। ଜେହି ନ ମୋହ ଅସ କୋ ଜଗ ଜାଯା ॥
ଦୋ. ରୂଖ ବଦନ କରି ବଚନ ମୃଦୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ ।
ତୁମ୍ହରେ ସୁମିରନ ତେଂ ମିଟହିଂ ମୋହ ମାର ମଦ ମାନ ॥ ୧୨୮ ॥
ସୁନୁ ମୁନି ମୋହ ହୋଇ ମନ ତାକେଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ହୃଦଯ ନହିଂ ଜାକେ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚରଜ ବ୍ରତ ରତ ମତିଧୀରା। ତୁମ୍ହହି କି କରଇ ମନୋଭଵ ପୀରା ॥
ନାରଦ କହେଉ ସହିତ ଅଭିମାନା। କୃପା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଭଗଵାନା ॥
କରୁନାନିଧି ମନ ଦୀଖ ବିଚାରୀ। ଉର ଅଂକୁରେଉ ଗରବ ତରୁ ଭାରୀ ॥
ବେଗି ସୋ ମୈ ଡାରିହଉଁ ଉଖାରୀ। ପନ ହମାର ସେଵକ ହିତକାରୀ ॥
ମୁନି କର ହିତ ମମ କୌତୁକ ହୋଈ। ଅଵସି ଉପାଯ କରବି ମୈ ସୋଈ ॥
ତବ ନାରଦ ହରି ପଦ ସିର ନାଈ। ଚଲେ ହୃଦଯଁ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ଶ୍ରୀପତି ନିଜ ମାଯା ତବ ପ୍ରେରୀ। ସୁନହୁ କଠିନ କରନୀ ତେହି କେରୀ ॥
ଦୋ. ବିରଚେଉ ମଗ ମହୁଁ ନଗର ତେହିଂ ସତ ଜୋଜନ ବିସ୍ତାର।
ଶ୍ରୀନିଵାସପୁର ତେଂ ଅଧିକ ରଚନା ବିବିଧ ପ୍ରକାର ॥ ୧୨୯ ॥
ବସହିଂ ନଗର ସୁଂଦର ନର ନାରୀ। ଜନୁ ବହୁ ମନସିଜ ରତି ତନୁଧାରୀ ॥
ତେହିଂ ପୁର ବସଇ ସୀଲନିଧି ରାଜା। ଅଗନିତ ହଯ ଗଯ ସେନ ସମାଜା ॥
ସତ ସୁରେସ ସମ ବିଭଵ ବିଲାସା। ରୂପ ତେଜ ବଲ ନୀତି ନିଵାସା ॥
ବିସ୍ଵମୋହନୀ ତାସୁ କୁମାରୀ। ଶ୍ରୀ ବିମୋହ ଜିସୁ ରୂପୁ ନିହାରୀ ॥
ସୋଇ ହରିମାଯା ସବ ଗୁନ ଖାନୀ। ସୋଭା ତାସୁ କି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
କରଇ ସ୍ଵଯଂବର ସୋ ନୃପବାଲା। ଆଏ ତହଁ ଅଗନିତ ମହିପାଲା ॥
ମୁନି କୌତୁକୀ ନଗର ତେହିଂ ଗଯଊ। ପୁରବାସିଂହ ସବ ପୂଛତ ଭଯଊ ॥
ସୁନି ସବ ଚରିତ ଭୂପଗୃହଁ ଆଏ। କରି ପୂଜା ନୃପ ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଆନି ଦେଖାଈ ନାରଦହି ଭୂପତି ରାଜକୁମାରି।
କହହୁ ନାଥ ଗୁନ ଦୋଷ ସବ ଏହି କେ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ ୧୩୦ ॥
ଦେଖି ରୂପ ମୁନି ବିରତି ବିସାରୀ। ବଡୀ ବାର ଲଗି ରହେ ନିହାରୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ତାସୁ ବିଲୋକି ଭୁଲାନେ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ନହିଂ ପ୍ରଗଟ ବଖାନେ ॥
ଜୋ ଏହି ବରଇ ଅମର ସୋଇ ହୋଈ। ସମରଭୂମି ତେହି ଜୀତ ନ କୋଈ ॥
ସେଵହିଂ ସକଲ ଚରାଚର ତାହୀ। ବରଇ ସୀଲନିଧି କନ୍ଯା ଜାହୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ସବ ବିଚାରି ଉର ରାଖେ। କଛୁକ ବନାଇ ଭୂପ ସନ ଭାଷେ ॥
ସୁତା ସୁଲଚ୍ଛନ କହି ନୃପ ପାହୀଂ। ନାରଦ ଚଲେ ସୋଚ ମନ ମାହୀଂ ॥
କରୌଂ ଜାଇ ସୋଇ ଜତନ ବିଚାରୀ। ଜେହି ପ୍ରକାର ମୋହି ବରୈ କୁମାରୀ ॥
ଜପ ତପ କଛୁ ନ ହୋଇ ତେହି କାଲା। ହେ ବିଧି ମିଲଇ କଵନ ବିଧି ବାଲା ॥
ଦୋ. ଏହି ଅଵସର ଚାହିଅ ପରମ ସୋଭା ରୂପ ବିସାଲ।
ଜୋ ବିଲୋକି ରୀଝୈ କୁଅଁରି ତବ ମେଲୈ ଜଯମାଲ ॥ ୧୩୧ ॥
ହରି ସନ ମାଗୌଂ ସୁଂଦରତାଈ। ହୋଇହି ଜାତ ଗହରୁ ଅତି ଭାଈ ॥
ମୋରେଂ ହିତ ହରି ସମ ନହିଂ କୋଊ। ଏହି ଅଵସର ସହାଯ ସୋଇ ହୋଊ ॥
ବହୁବିଧି ବିନଯ କୀନ୍ହି ତେହି କାଲା। ପ୍ରଗଟେଉ ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ କୃପାଲା ॥
ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ମୁନି ନଯନ ଜୁଡାନେ। ହୋଇହି କାଜୁ ହିଏଁ ହରଷାନେ ॥
ଅତି ଆରତି କହି କଥା ସୁନାଈ। କରହୁ କୃପା କରି ହୋହୁ ସହାଈ ॥
ଆପନ ରୂପ ଦେହୁ ପ୍ରଭୁ ମୋହୀ। ଆନ ଭାଁତି ନହିଂ ପାଵୌଂ ଓହୀ ॥
ଜେହି ବିଧି ନାଥ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କରହୁ ସୋ ବେଗି ଦାସ ମୈଂ ତୋରା ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲ ଦେଖି ବିସାଲା। ହିଯଁ ହଁସି ବୋଲେ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଦୋ. ଜେହି ବିଧି ହୋଇହି ପରମ ହିତ ନାରଦ ସୁନହୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୋଇ ହମ କରବ ନ ଆନ କଛୁ ବଚନ ନ ମୃଷା ହମାର ॥ ୧୩୨ ॥
କୁପଥ ମାଗ ରୁଜ ବ୍ଯାକୁଲ ରୋଗୀ। ବୈଦ ନ ଦେଇ ସୁନହୁ ମୁନି ଜୋଗୀ ॥
ଏହି ବିଧି ହିତ ତୁମ୍ହାର ମୈଂ ଠଯଊ। କହି ଅସ ଅଂତରହିତ ପ୍ରଭୁ ଭଯଊ ॥
ମାଯା ବିବସ ଭଏ ମୁନି ମୂଢା। ସମୁଝୀ ନହିଂ ହରି ଗିରା ନିଗୂଢା ॥
ଗଵନେ ତୁରତ ତହାଁ ରିଷିରାଈ। ଜହାଁ ସ୍ଵଯଂବର ଭୂମି ବନାଈ ॥
ନିଜ ନିଜ ଆସନ ବୈଠେ ରାଜା। ବହୁ ବନାଵ କରି ସହିତ ସମାଜା ॥
ମୁନି ମନ ହରଷ ରୂପ ଅତି ମୋରେଂ। ମୋହି ତଜି ଆନହି ବାରିହି ନ ଭୋରେଂ ॥
ମୁନି ହିତ କାରନ କୃପାନିଧାନା। ଦୀନ୍ହ କୁରୂପ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୋ ଚରିତ୍ର ଲଖି କାହୁଁ ନ ପାଵା। ନାରଦ ଜାନି ସବହିଂ ସିର ନାଵା ॥
ଦୋ. ରହେ ତହାଁ ଦୁଇ ରୁଦ୍ର ଗନ ତେ ଜାନହିଂ ସବ ଭେଉ।
ବିପ୍ରବେଷ ଦେଖତ ଫିରହିଂ ପରମ କୌତୁକୀ ତେଉ ॥ ୧୩୩ ॥
ଜେଂହି ସମାଜ ବୈଂଠେ ମୁନି ଜାଈ। ହୃଦଯଁ ରୂପ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ତହଁ ବୈଠ ମହେସ ଗନ ଦୋଊ। ବିପ୍ରବେଷ ଗତି ଲଖଇ ନ କୋଊ ॥
କରହିଂ କୂଟି ନାରଦହି ସୁନାଈ। ନୀକି ଦୀନ୍ହି ହରି ସୁଂଦରତାଈ ॥
ରୀଝହି ରାଜକୁଅଁରି ଛବି ଦେଖୀ। ଇନ୍ହହି ବରିହି ହରି ଜାନି ବିସେଷୀ ॥
ମୁନିହି ମୋହ ମନ ହାଥ ପରାଏଁ। ହଁସହିଂ ସଂଭୁ ଗନ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ଜଦପି ସୁନହିଂ ମୁନି ଅଟପଟି ବାନୀ। ସମୁଝି ନ ପରଇ ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମ ସାନୀ ॥
କାହୁଁ ନ ଲଖା ସୋ ଚରିତ ବିସେଷା। ସୋ ସରୂପ ନୃପକନ୍ଯାଁ ଦେଖା ॥
ମର୍କଟ ବଦନ ଭଯଂକର ଦେହୀ। ଦେଖତ ହୃଦଯଁ କ୍ରୋଧ ଭା ତେହୀ ॥
ଦୋ. ସଖୀଂ ସଂଗ ଲୈ କୁଅଁରି ତବ ଚଲି ଜନୁ ରାଜମରାଲ।
ଦେଖତ ଫିରଇ ମହୀପ ସବ କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ॥ ୧୩୪ ॥
ଜେହି ଦିସି ବୈଠେ ନାରଦ ଫୂଲୀ। ସୋ ଦିସି ଦେହି ନ ବିଲୋକୀ ଭୂଲୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୁନି ଉକସହିଂ ଅକୁଲାହୀଂ। ଦେଖି ଦସା ହର ଗନ ମୁସକାହୀଂ ॥
ଧରି ନୃପତନୁ ତହଁ ଗଯଉ କୃପାଲା। କୁଅଁରି ହରଷି ମେଲେଉ ଜଯମାଲା ॥
ଦୁଲହିନି ଲୈ ଗେ ଲଚ୍ଛିନିଵାସା। ନୃପସମାଜ ସବ ଭଯଉ ନିରାସା ॥
ମୁନି ଅତି ବିକଲ ମୋଂହଁ ମତି ନାଠୀ। ମନି ଗିରି ଗଈ ଛୂଟି ଜନୁ ଗାଁଠୀ ॥
ତବ ହର ଗନ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ନିଜ ମୁଖ ମୁକୁର ବିଲୋକହୁ ଜାଈ ॥
ଅସ କହି ଦୋଉ ଭାଗେ ଭଯଁ ଭାରୀ। ବଦନ ଦୀଖ ମୁନି ବାରି ନିହାରୀ ॥
ବେଷୁ ବିଲୋକି କ୍ରୋଧ ଅତି ବାଢା। ତିନ୍ହହି ସରାପ ଦୀନ୍ହ ଅତି ଗାଢା ॥
ଦୋ. ହୋହୁ ନିସାଚର ଜାଇ ତୁମ୍ହ କପଟୀ ପାପୀ ଦୋଉ।
ହଁସେହୁ ହମହି ସୋ ଲେହୁ ଫଲ ବହୁରି ହଁସେହୁ ମୁନି କୋଉ ॥ ୧୩୫ ॥
ପୁନି ଜଲ ଦୀଖ ରୂପ ନିଜ ପାଵା। ତଦପି ହୃଦଯଁ ସଂତୋଷ ନ ଆଵା ॥
ଫରକତ ଅଧର କୋପ ମନ ମାହୀଂ। ସପଦୀ ଚଲେ କମଲାପତି ପାହୀଂ ॥
ଦେହଉଁ ଶ୍ରାପ କି ମରିହଉଁ ଜାଈ। ଜଗତ ମୋର ଉପହାସ କରାଈ ॥
ବୀଚହିଂ ପଂଥ ମିଲେ ଦନୁଜାରୀ। ସଂଗ ରମା ସୋଇ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ସୁରସାଈଂ। ମୁନି କହଁ ଚଲେ ବିକଲ କୀ ନାଈଂ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଉପଜା ଅତି କ୍ରୋଧା। ମାଯା ବସ ନ ରହା ମନ ବୋଧା ॥
ପର ସଂପଦା ସକହୁ ନହିଂ ଦେଖୀ। ତୁମ୍ହରେଂ ଇରିଷା କପଟ ବିସେଷୀ ॥
ମଥତ ସିଂଧୁ ରୁଦ୍ରହି ବୌରାଯହୁ। ସୁରନ୍ହ ପ୍ରେରୀ ବିଷ ପାନ କରାଯହୁ ॥
ଦୋ. ଅସୁର ସୁରା ବିଷ ସଂକରହି ଆପୁ ରମା ମନି ଚାରୁ।
ସ୍ଵାରଥ ସାଧକ କୁଟିଲ ତୁମ୍ହ ସଦା କପଟ ବ୍ଯଵହାରୁ ॥ ୧୩୬ ॥
ପରମ ସ୍ଵତଂତ୍ର ନ ସିର ପର କୋଈ। ଭାଵଇ ମନହି କରହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ ॥
ଭଲେହି ମଂଦ ମଂଦେହି ଭଲ କରହୂ। ବିସମଯ ହରଷ ନ ହିଯଁ କଛୁ ଧରହୂ ॥
ଡହକି ଡହକି ପରିଚେହୁ ସବ କାହୂ। ଅତି ଅସଂକ ମନ ସଦା ଉଛାହୂ ॥
କରମ ସୁଭାସୁଭ ତୁମ୍ହହି ନ ବାଧା। ଅବ ଲଗି ତୁମ୍ହହି ନ କାହୂଁ ସାଧା ॥
ଭଲେ ଭଵନ ଅବ ବାଯନ ଦୀନ୍ହା। ପାଵହୁଗେ ଫଲ ଆପନ କୀନ୍ହା ॥
ବଂଚେହୁ ମୋହି ଜଵନି ଧରି ଦେହା। ସୋଇ ତନୁ ଧରହୁ ଶ୍ରାପ ମମ ଏହା ॥
କପି ଆକୃତି ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହି ହମାରୀ। କରିହହିଂ କୀସ ସହାଯ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ମମ ଅପକାର କୀନ୍ହୀ ତୁମ୍ହ ଭାରୀ। ନାରୀ ବିରହଁ ତୁମ୍ହ ହୋବ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରାପ ସୀସ ଧରୀ ହରଷି ହିଯଁ ପ୍ରଭୁ ବହୁ ବିନତୀ କୀନ୍ହି।
ନିଜ ମାଯା କୈ ପ୍ରବଲତା କରଷି କୃପାନିଧି ଲୀନ୍ହି ॥ ୧୩୭ ॥
ଜବ ହରି ମାଯା ଦୂରି ନିଵାରୀ। ନହିଂ ତହଁ ରମା ନ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ତବ ମୁନି ଅତି ସଭୀତ ହରି ଚରନା। ଗହେ ପାହି ପ୍ରନତାରତି ହରନା ॥
ମୃଷା ହୋଉ ମମ ଶ୍ରାପ କୃପାଲା। ମମ ଇଚ୍ଛା କହ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ମୈଂ ଦୁର୍ବଚନ କହେ ବହୁତେରେ। କହ ମୁନି ପାପ ମିଟିହିଂ କିମି ମେରେ ॥
ଜପହୁ ଜାଇ ସଂକର ସତ ନାମା। ହୋଇହି ହୃଦଯଁ ତୁରଂତ ବିଶ୍ରାମା ॥
କୋଉ ନହିଂ ସିଵ ସମାନ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ଅସି ପରତୀତି ତଜହୁ ଜନି ଭୋରେଂ ॥
ଜେହି ପର କୃପା ନ କରହିଂ ପୁରାରୀ। ସୋ ନ ପାଵ ମୁନି ଭଗତି ହମାରୀ ॥
ଅସ ଉର ଧରି ମହି ବିଚରହୁ ଜାଈ। ଅବ ନ ତୁମ୍ହହି ମାଯା ନିଅରାଈ ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି ମୁନିହି ପ୍ରବୋଧି ପ୍ରଭୁ ତବ ଭଏ ଅଂତରଧାନ ॥
ସତ୍ଯଲୋକ ନାରଦ ଚଲେ କରତ ରାମ ଗୁନ ଗାନ ॥ ୧୩୮ ॥
ହର ଗନ ମୁନିହି ଜାତ ପଥ ଦେଖୀ। ବିଗତମୋହ ମନ ହରଷ ବିସେଷୀ ॥
ଅତି ସଭୀତ ନାରଦ ପହିଂ ଆଏ। ଗହି ପଦ ଆରତ ବଚନ ସୁନାଏ ॥
ହର ଗନ ହମ ନ ବିପ୍ର ମୁନିରାଯା। ବଡ ଅପରାଧ କୀନ୍ହ ଫଲ ପାଯା ॥
ଶ୍ରାପ ଅନୁଗ୍ରହ କରହୁ କୃପାଲା। ବୋଲେ ନାରଦ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ନିସିଚର ଜାଇ ହୋହୁ ତୁମ୍ହ ଦୋଊ। ବୈଭଵ ବିପୁଲ ତେଜ ବଲ ହୋଊ ॥
ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ଜିତବ ତୁମ୍ହ ଜହିଆ। ଧରିହହିଂ ବିଷ୍ନୁ ମନୁଜ ତନୁ ତହିଆ।
ସମର ମରନ ହରି ହାଥ ତୁମ୍ହାରା। ହୋଇହହୁ ମୁକୁତ ନ ପୁନି ସଂସାରା ॥
ଚଲେ ଜୁଗଲ ମୁନି ପଦ ସିର ନାଈ। ଭଏ ନିସାଚର କାଲହି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏକ କଲପ ଏହି ହେତୁ ପ୍ରଭୁ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ସୁର ରଂଜନ ସଜ୍ଜନ ସୁଖଦ ହରି ଭଂଜନ ଭୁବି ଭାର ॥ ୧୩୯ ॥
ଏହି ବିଧି ଜନମ କରମ ହରି କେରେ। ସୁଂଦର ସୁଖଦ ବିଚିତ୍ର ଘନେରେ ॥
କଲପ କଲପ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁ ଅଵତରହୀଂ। ଚାରୁ ଚରିତ ନାନାବିଧି କରହୀଂ ॥
ତବ ତବ କଥା ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଈ। ପରମ ପୁନୀତ ପ୍ରବଂଧ ବନାଈ ॥
ବିବିଧ ପ୍ରସଂଗ ଅନୂପ ବଖାନେ। କରହିଂ ନ ସୁନି ଆଚରଜୁ ସଯାନେ ॥
ହରି ଅନଂତ ହରିକଥା ଅନଂତା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ବହୁବିଧି ସବ ସଂତା ॥
ରାମଚଂଦ୍ର କେ ଚରିତ ସୁହାଏ। କଲପ କୋଟି ଲଗି ଜାହିଂ ନ ଗାଏ ॥
ଯହ ପ୍ରସଂଗ ମୈଂ କହା ଭଵାନୀ। ହରିମାଯାଁ ମୋହହିଂ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ ପ୍ରନତ ହିତକାରୀ ॥ ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ଦୁଖ ହାରୀ ॥
ସୋ. ସୁର ନର ମୁନି କୋଉ ନାହିଂ ଜେହି ନ ମୋହ ମାଯା ପ୍ରବଲ ॥
ଅସ ବିଚାରି ମନ ମାହିଂ ଭଜିଅ ମହାମାଯା ପତିହି ॥ ୧୪୦ ॥
ଅପର ହେତୁ ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କହଉଁ ବିଚିତ୍ର କଥା ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜେହି କାରନ ଅଜ ଅଗୁନ ଅରୂପା। ବ୍ରହ୍ମ ଭଯଉ କୋସଲପୁର ଭୂପା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ବିପିନ ଫିରତ ତୁମ୍ହ ଦେଖା। ବଂଧୁ ସମେତ ଧରେଂ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଚରିତ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ସତୀ ସରୀର ରହିହୁ ବୌରାନୀ ॥
ଅଜହୁଁ ନ ଛାଯା ମିଟତି ତୁମ୍ହାରୀ। ତାସୁ ଚରିତ ସୁନୁ ଭ୍ରମ ରୁଜ ହାରୀ ॥
ଲୀଲା କୀନ୍ହି ଜୋ ତେହିଂ ଅଵତାରା। ସୋ ସବ କହିହଉଁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନି ସଂକର ବାନୀ। ସକୁଚି ସପ୍ରେମ ଉମା ମୁସକାନୀ ॥
ଲଗେ ବହୁରି ବରନେ ବୃଷକେତୂ। ସୋ ଅଵତାର ଭଯଉ ଜେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ସୋ ମୈଂ ତୁମ୍ହ ସନ କହଉଁ ସବୁ ସୁନୁ ମୁନୀସ ମନ ଲାଈ ॥
ରାମ କଥା କଲି ମଲ ହରନି ମଂଗଲ କରନି ସୁହାଇ ॥ ୧୪୧ ॥
ସ୍ଵାଯଂଭୂ ମନୁ ଅରୁ ସତରୂପା। ଜିନ୍ହ ତେଂ ଭୈ ନରସୃଷ୍ଟି ଅନୂପା ॥
ଦଂପତି ଧରମ ଆଚରନ ନୀକା। ଅଜହୁଁ ଗାଵ ଶ୍ରୁତି ଜିନ୍ହ କୈ ଲୀକା ॥
ନୃପ ଉତ୍ତାନପାଦ ସୁତ ତାସୂ। ଧ୍ରୁଵ ହରି ଭଗତ ଭଯଉ ସୁତ ଜାସୂ ॥
ଲଘୁ ସୁତ ନାମ ପ୍ରିଯ୍ରବ୍ରତ ତାହୀ। ବେଦ ପୁରାନ ପ୍ରସଂସହି ଜାହୀ ॥
ଦେଵହୂତି ପୁନି ତାସୁ କୁମାରୀ। ଜୋ ମୁନି କର୍ଦମ କୈ ପ୍ରିଯ ନାରୀ ॥
ଆଦିଦେଵ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା। ଜଠର ଧରେଉ ଜେହିଂ କପିଲ କୃପାଲା ॥
ସାଂଖ୍ଯ ସାସ୍ତ୍ର ଜିନ୍ହ ପ୍ରଗଟ ବଖାନା। ତତ୍ତ୍ଵ ବିଚାର ନିପୁନ ଭଗଵାନା ॥
ତେହିଂ ମନୁ ରାଜ କୀନ୍ହ ବହୁ କାଲା। ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ସବ ବିଧି ପ୍ରତିପାଲା ॥
ସୋ. ହୋଇ ନ ବିଷଯ ବିରାଗ ଭଵନ ବସତ ଭା ଚୌଥପନ।
ହୃଦଯଁ ବହୁତ ଦୁଖ ଲାଗ ଜନମ ଗଯଉ ହରିଭଗତି ବିନୁ ॥ ୧୪୨ ॥
ବରବସ ରାଜ ସୁତହି ତବ ଦୀନ୍ହା। ନାରି ସମେତ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ତୀରଥ ବର ନୈମିଷ ବିଖ୍ଯାତା। ଅତି ପୁନୀତ ସାଧକ ସିଧି ଦାତା ॥
ବସହିଂ ତହାଁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସମାଜା। ତହଁ ହିଯଁ ହରଷି ଚଲେଉ ମନୁ ରାଜା ॥
ପଂଥ ଜାତ ସୋହହିଂ ମତିଧୀରା। ଗ୍ଯାନ ଭଗତି ଜନୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ପହୁଁଚେ ଜାଇ ଧେନୁମତି ତୀରା। ହରଷି ନହାନେ ନିରମଲ ନୀରା ॥
ଆଏ ମିଲନ ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଧରମ ଧୁରଂଧର ନୃପରିଷି ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜଁହ ତୀରଥ ରହେ ସୁହାଏ। ମୁନିନ୍ହ ସକଲ ସାଦର କରଵାଏ ॥
କୃସ ସରୀର ମୁନିପଟ ପରିଧାନା। ସତ ସମାଜ ନିତ ସୁନହିଂ ପୁରାନା ।
ଦୋ. ଦ୍ଵାଦସ ଅଚ୍ଛର ମଂତ୍ର ପୁନି ଜପହିଂ ସହିତ ଅନୁରାଗ।
ବାସୁଦେଵ ପଦ ପଂକରୁହ ଦଂପତି ମନ ଅତି ଲାଗ ॥ ୧୪୩ ॥
କରହିଂ ଅହାର ସାକ ଫଲ କଂଦା। ସୁମିରହିଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦା ॥
ପୁନି ହରି ହେତୁ କରନ ତପ ଲାଗେ। ବାରି ଅଧାର ମୂଲ ଫଲ ତ୍ଯାଗେ ॥
ଉର ଅଭିଲାଷ ନିଂରଂତର ହୋଈ। ଦେଖା ନଯନ ପରମ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଅଗୁନ ଅଖଂଡ ଅନଂତ ଅନାଦୀ। ଜେହି ଚିଂତହିଂ ପରମାରଥବାଦୀ ॥
ନେତି ନେତି ଜେହି ବେଦ ନିରୂପା। ନିଜାନଂଦ ନିରୁପାଧି ଅନୂପା ॥
ସଂଭୁ ବିରଂଚି ବିଷ୍ନୁ ଭଗଵାନା। ଉପଜହିଂ ଜାସୁ ଅଂସ ତେଂ ନାନା ॥
ଐସେଉ ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ବସ ଅହଈ। ଭଗତ ହେତୁ ଲୀଲାତନୁ ଗହଈ ॥
ଜୌଂ ଯହ ବଚନ ସତ୍ଯ ଶ୍ରୁତି ଭାଷା। ତୌ ହମାର ପୂଜହି ଅଭିଲାଷା ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ବୀତେଂ ବରଷ ଷଟ ସହସ ବାରି ଆହାର।
ସଂବତ ସପ୍ତ ସହସ୍ର ପୁନି ରହେ ସମୀର ଅଧାର ॥ ୧୪୪ ॥
ବରଷ ସହସ ଦସ ତ୍ଯାଗେଉ ସୋଊ। ଠାଢେ ରହେ ଏକ ପଦ ଦୋଊ ॥
ବିଧି ହରି ତପ ଦେଖି ଅପାରା। ମନୁ ସମୀପ ଆଏ ବହୁ ବାରା ॥
ମାଗହୁ ବର ବହୁ ଭାଁତି ଲୋଭାଏ। ପରମ ଧୀର ନହିଂ ଚଲହିଂ ଚଲାଏ ॥
ଅସ୍ଥିମାତ୍ର ହୋଇ ରହେ ସରୀରା। ତଦପି ମନାଗ ମନହିଂ ନହିଂ ପୀରା ॥
ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଦାସ ନିଜ ଜାନୀ। ଗତି ଅନନ୍ଯ ତାପସ ନୃପ ରାନୀ ॥
ମାଗୁ ମାଗୁ ବରୁ ଭୈ ନଭ ବାନୀ। ପରମ ଗଭୀର କୃପାମୃତ ସାନୀ ॥
ମୃତକ ଜିଆଵନି ଗିରା ସୁହାଈ। ଶ୍ରବନ ରଂଧ୍ର ହୋଇ ଉର ଜବ ଆଈ ॥
ହ୍ରଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ତନ ଭଏ ସୁହାଏ। ମାନହୁଁ ଅବହିଂ ଭଵନ ତେ ଆଏ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରଵନ ସୁଧା ସମ ବଚନ ସୁନି ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ବୋଲେ ମନୁ କରି ଦଂଡଵତ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାତ ॥ ୧୪୫ ॥
ସୁନୁ ସେଵକ ସୁରତରୁ ସୁରଧେନୁ। ବିଧି ହରି ହର ବଂଦିତ ପଦ ରେନୂ ॥
ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ସୁଖ ଦାଯକ। ପ୍ରନତପାଲ ସଚରାଚର ନାଯକ ॥
ଜୌଂ ଅନାଥ ହିତ ହମ ପର ନେହୂ। ତୌ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯହ ବର ଦେହୂ ॥
ଜୋ ସରୂପ ବସ ସିଵ ମନ ମାହୀଂ। ଜେହି କାରନ ମୁନି ଜତନ କରାହୀଂ ॥
ଜୋ ଭୁସୁଂଡି ମନ ମାନସ ହଂସା। ସଗୁନ ଅଗୁନ ଜେହି ନିଗମ ପ୍ରସଂସା ॥
ଦେଖହିଂ ହମ ସୋ ରୂପ ଭରି ଲୋଚନ। କୃପା କରହୁ ପ୍ରନତାରତି ମୋଚନ ॥
ଦଂପତି ବଚନ ପରମ ପ୍ରିଯ ଲାଗେ। ମୁଦୁଲ ବିନୀତ ପ୍ରେମ ରସ ପାଗେ ॥
ଭଗତ ବଛଲ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ବିସ୍ଵବାସ ପ୍ରଗଟେ ଭଗଵାନା ॥
ଦୋ. ନୀଲ ସରୋରୁହ ନୀଲ ମନି ନୀଲ ନୀରଧର ସ୍ଯାମ।
ଲାଜହିଂ ତନ ସୋଭା ନିରଖି କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ ୧୪୬ ॥
ସରଦ ମଯଂକ ବଦନ ଛବି ସୀଂଵା। ଚାରୁ କପୋଲ ଚିବୁକ ଦର ଗ୍ରୀଵା ॥
ଅଧର ଅରୁନ ରଦ ସୁଂଦର ନାସା। ବିଧୁ କର ନିକର ବିନିଂଦକ ହାସା ॥
ନଵ ଅବୁଂଜ ଅଂବକ ଛବି ନୀକୀ। ଚିତଵନି ଲଲିତ ଭାଵଁତୀ ଜୀ କୀ ॥
ଭୁକୁଟି ମନୋଜ ଚାପ ଛବି ହାରୀ। ତିଲକ ଲଲାଟ ପଟଲ ଦୁତିକାରୀ ॥
କୁଂଡଲ ମକର ମୁକୁଟ ସିର ଭ୍ରାଜା। କୁଟିଲ କେସ ଜନୁ ମଧୁପ ସମାଜା ॥
ଉର ଶ୍ରୀବତ୍ସ ରୁଚିର ବନମାଲା। ପଦିକ ହାର ଭୂଷନ ମନିଜାଲା ॥
କେହରି କଂଧର ଚାରୁ ଜନେଉ। ବାହୁ ବିଭୂଷନ ସୁଂଦର ତେଊ ॥
କରି କର ସରି ସୁଭଗ ଭୁଜଦଂଡା। କଟି ନିଷଂଗ କର ସର କୋଦଂଡା ॥
ଦୋ. ତଡିତ ବିନିଂଦକ ପୀତ ପଟ ଉଦର ରେଖ ବର ତୀନି ॥
ନାଭି ମନୋହର ଲେତି ଜନୁ ଜମୁନ ଭଵଁର ଛବି ଛୀନି ॥ ୧୪୭ ॥
ପଦ ରାଜୀଵ ବରନି ନହି ଜାହୀଂ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ବସହିଂ ଜେନ୍ହ ମାହୀଂ ॥
ବାମ ଭାଗ ସୋଭତି ଅନୁକୂଲା। ଆଦିସକ୍ତି ଛବିନିଧି ଜଗମୂଲା ॥
ଜାସୁ ଅଂସ ଉପଜହିଂ ଗୁନଖାନୀ। ଅଗନିତ ଲଚ୍ଛି ଉମା ବ୍ରହ୍ମାନୀ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ଜାସୁ ଜଗ ହୋଈ। ରାମ ବାମ ଦିସି ସୀତା ସୋଈ ॥
ଛବିସମୁଦ୍ର ହରି ରୂପ ବିଲୋକୀ। ଏକଟକ ରହେ ନଯନ ପଟ ରୋକୀ ॥
ଚିତଵହିଂ ସାଦର ରୂପ ଅନୂପା। ତୃପ୍ତି ନ ମାନହିଂ ମନୁ ସତରୂପା ॥
ହରଷ ବିବସ ତନ ଦସା ଭୁଲାନୀ। ପରେ ଦଂଡ ଇଵ ଗହି ପଦ ପାନୀ ॥
ସିର ପରସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ କର କଂଜା। ତୁରତ ଉଠାଏ କରୁନାପୁଂଜା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ପୁନି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ମୋହି ଜାନି।
ମାଗହୁ ବର ଜୋଇ ଭାଵ ମନ ମହାଦାନି ଅନୁମାନି ॥ ୧୪୮ ॥
ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଦେଖି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ଅବ ପୂରେ ସବ କାମ ହମାରେ ॥
ଏକ ଲାଲସା ବଡି ଉର ମାହୀ। ସୁଗମ ଅଗମ କହି ଜାତ ସୋ ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହହି ଦେତ ଅତି ସୁଗମ ଗୋସାଈଂ। ଅଗମ ଲାଗ ମୋହି ନିଜ କୃପନାଈଂ ॥
ଜଥା ଦରିଦ୍ର ବିବୁଧତରୁ ପାଈ। ବହୁ ସଂପତି ମାଗତ ସକୁଚାଈ ॥
ତାସୁ ପ୍ରଭା ଜାନ ନହିଂ ସୋଈ। ତଥା ହୃଦଯଁ ମମ ସଂସଯ ହୋଈ ॥
ସୋ ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ଅଂତରଜାମୀ। ପୁରଵହୁ ମୋର ମନୋରଥ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସକୁଚ ବିହାଇ ମାଗୁ ନୃପ ମୋହି। ମୋରେଂ ନହିଂ ଅଦେଯ କଛୁ ତୋହୀ ॥
ଦୋ. ଦାନି ସିରୋମନି କୃପାନିଧି ନାଥ କହଉଁ ସତିଭାଉ ॥
ଚାହଉଁ ତୁମ୍ହହି ସମାନ ସୁତ ପ୍ରଭୁ ସନ କଵନ ଦୁରାଉ ॥ ୧୪୯ ॥
ଦେଖି ପ୍ରୀତି ସୁନି ବଚନ ଅମୋଲେ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି ବୋଲେ ॥
ଆପୁ ସରିସ ଖୋଜୌଂ କହଁ ଜାଈ। ନୃପ ତଵ ତନଯ ହୋବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ସତରୂପହି ବିଲୋକି କର ଜୋରେଂ। ଦେବି ମାଗୁ ବରୁ ଜୋ ରୁଚି ତୋରେ ॥
ଜୋ ବରୁ ନାଥ ଚତୁର ନୃପ ମାଗା। ସୋଇ କୃପାଲ ମୋହି ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗା ॥
ପ୍ରଭୁ ପରଂତୁ ସୁଠି ହୋତି ଢିଠାଈ। ଜଦପି ଭଗତ ହିତ ତୁମ୍ହହି ସୋହାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଜନକ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ବ୍ରହ୍ମ ସକଲ ଉର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ଅସ ସମୁଝତ ମନ ସଂସଯ ହୋଈ। କହା ଜୋ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଵାନ ପୁନି ସୋଈ ॥
ଜେ ନିଜ ଭଗତ ନାଥ ତଵ ଅହହୀଂ। ଜୋ ସୁଖ ପାଵହିଂ ଜୋ ଗତି ଲହହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୋଇ ସୁଖ ସୋଇ ଗତି ସୋଇ ଭଗତି ସୋଇ ନିଜ ଚରନ ସନେହୁ ॥
ସୋଇ ବିବେକ ସୋଇ ରହନି ପ୍ରଭୁ ହମହି କୃପା କରି ଦେହୁ ॥ ୧୫୦ ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ ରୁଚିର ବର ରଚନା। କୃପାସିଂଧୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବଚନା ॥
ଜୋ କଛୁ ରୁଚି ତୁମ୍ହେର ମନ ମାହୀଂ। ମୈଂ ସୋ ଦୀନ୍ହ ସବ ସଂସଯ ନାହୀଂ ॥
ମାତୁ ବିବେକ ଅଲୋକିକ ତୋରେଂ। କବହୁଁ ନ ମିଟିହି ଅନୁଗ୍ରହ ମୋରେଂ ।
ବଂଦି ଚରନ ମନୁ କହେଉ ବହୋରୀ। ଅଵର ଏକ ବିନତି ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ॥
ସୁତ ବିଷଇକ ତଵ ପଦ ରତି ହୋଊ। ମୋହି ବଡ ମୂଢ କହୈ କିନ କୋଊ ॥
ମନି ବିନୁ ଫନି ଜିମି ଜଲ ବିନୁ ମୀନା। ମମ ଜୀଵନ ତିମି ତୁମ୍ହହି ଅଧୀନା ॥
ଅସ ବରୁ ମାଗି ଚରନ ଗହି ରହେଊ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି କହେଊ ॥
ଅବ ତୁମ୍ହ ମମ ଅନୁସାସନ ମାନୀ। ବସହୁ ଜାଇ ସୁରପତି ରଜଧାନୀ ॥
ସୋ. ତହଁ କରି ଭୋଗ ବିସାଲ ତାତ ଗଉଁ କଛୁ କାଲ ପୁନି।
ହୋଇହହୁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ତବ ମୈଂ ହୋବ ତୁମ୍ହାର ସୁତ ॥ ୧୫୧ ॥
ଇଚ୍ଛାମଯ ନରବେଷ ସଁଵାରେଂ। ହୋଇହଉଁ ପ୍ରଗଟ ନିକେତ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ଦେହ ଧରି ତାତା। କରିହଉଁ ଚରିତ ଭଗତ ସୁଖଦାତା ॥
ଜେ ସୁନି ସାଦର ନର ବଡଭାଗୀ। ଭଵ ତରିହହିଂ ମମତା ମଦ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଆଦିସକ୍ତି ଜେହିଂ ଜଗ ଉପଜାଯା। ସୋଉ ଅଵତରିହି ମୋରି ଯହ ମାଯା ॥
ପୁରଉବ ମୈଂ ଅଭିଲାଷ ତୁମ୍ହାରା। ସତ୍ଯ ସତ୍ଯ ପନ ସତ୍ଯ ହମାରା ॥
ପୁନି ପୁନି ଅସ କହି କୃପାନିଧାନା। ଅଂତରଧାନ ଭଏ ଭଗଵାନା ॥
ଦଂପତି ଉର ଧରି ଭଗତ କୃପାଲା। ତେହିଂ ଆଶ୍ରମ ନିଵସେ କଛୁ କାଲା ॥
ସମଯ ପାଇ ତନୁ ତଜି ଅନଯାସା। ଜାଇ କୀନ୍ହ ଅମରାଵତି ବାସା ॥
ଦୋ. ଯହ ଇତିହାସ ପୁନୀତ ଅତି ଉମହି କହୀ ବୃଷକେତୁ।
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଅପର ପୁନି ରାମ ଜନମ କର ହେତୁ ॥ ୧୫୨ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ପାଁଚଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନୁ ମୁନି କଥା ପୁନୀତ ପୁରାନୀ। ଜୋ ଗିରିଜା ପ୍ରତି ସଂଭୁ ବଖାନୀ ॥
ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଏକ କୈକଯ ଦେସୂ। ସତ୍ଯକେତୁ ତହଁ ବସଇ ନରେସୂ ॥
ଧରମ ଧୁରଂଧର ନୀତି ନିଧାନା। ତେଜ ପ୍ରତାପ ସୀଲ ବଲଵାନା ॥
ତେହି କେଂ ଭଏ ଜୁଗଲ ସୁତ ବୀରା। ସବ ଗୁନ ଧାମ ମହା ରନଧୀରା ॥
ରାଜ ଧନୀ ଜୋ ଜେଠ ସୁତ ଆହୀ। ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅସ ତାହୀ ॥
ଅପର ସୁତହି ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭୁଜବଲ ଅତୁଲ ଅଚଲ ସଂଗ୍ରାମା ॥
ଭାଇହି ଭାଇହି ପରମ ସମୀତୀ। ସକଲ ଦୋଷ ଛଲ ବରଜିତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଜେଠେ ସୁତହି ରାଜ ନୃପ ଦୀନ୍ହା। ହରି ହିତ ଆପୁ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଜବ ପ୍ରତାପରବି ଭଯଉ ନୃପ ଫିରୀ ଦୋହାଈ ଦେସ।
ପ୍ରଜା ପାଲ ଅତି ବେଦବିଧି କତହୁଁ ନହୀଂ ଅଘ ଲେସ ॥ ୧୫୩ ॥
ନୃପ ହିତକାରକ ସଚିଵ ସଯାନା। ନାମ ଧରମରୁଚି ସୁକ୍ର ସମାନା ॥
ସଚିଵ ସଯାନ ବଂଧୁ ବଲବୀରା। ଆପୁ ପ୍ରତାପପୁଂଜ ରନଧୀରା ॥
ସେନ ସଂଗ ଚତୁରଂଗ ଅପାରା। ଅମିତ ସୁଭଟ ସବ ସମର ଜୁଝାରା ॥
ସେନ ବିଲୋକି ରାଉ ହରଷାନା। ଅରୁ ବାଜେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ବିଜଯ ହେତୁ କଟକଈ ବନାଈ। ସୁଦିନ ସାଧି ନୃପ ଚଲେଉ ବଜାଈ ॥
ଜଁହ ତହଁ ପରୀଂ ଅନେକ ଲରାଈଂ। ଜୀତେ ସକଲ ଭୂପ ବରିଆଈ ॥
ସପ୍ତ ଦୀପ ଭୁଜବଲ ବସ କୀନ୍ହେ। ଲୈ ଲୈ ଦଂଡ ଛାଡି ନୃପ ଦୀନ୍ହେଂ ॥
ସକଲ ଅଵନି ମଂଡଲ ତେହି କାଲା। ଏକ ପ୍ରତାପଭାନୁ ମହିପାଲା ॥
ଦୋ. ସ୍ଵବସ ବିସ୍ଵ କରି ବାହୁବଲ ନିଜ ପୁର କୀନ୍ହ ପ୍ରବେସୁ।
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦି ସୁଖ ସେଵଇ ସମଯଁ ନରେସୁ ॥ ୧୫୪ ॥
ଭୂପ ପ୍ରତାପଭାନୁ ବଲ ପାଈ। କାମଧେନୁ ଭୈ ଭୂମି ସୁହାଈ ॥
ସବ ଦୁଖ ବରଜିତ ପ୍ରଜା ସୁଖାରୀ। ଧରମସୀଲ ସୁଂଦର ନର ନାରୀ ॥
ସଚିଵ ଧରମରୁଚି ହରି ପଦ ପ୍ରୀତୀ। ନୃପ ହିତ ହେତୁ ସିଖଵ ନିତ ନୀତୀ ॥
ଗୁର ସୁର ସଂତ ପିତର ମହିଦେଵା। କରଇ ସଦା ନୃପ ସବ କୈ ସେଵା ॥
ଭୂପ ଧରମ ଜେ ବେଦ ବଖାନେ। ସକଲ କରଇ ସାଦର ସୁଖ ମାନେ ॥
ଦିନ ପ୍ରତି ଦେହ ବିବିଧ ବିଧି ଦାନା। ସୁନହୁ ସାସ୍ତ୍ର ବର ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନାନା ବାପୀଂ କୂପ ତଡାଗା। ସୁମନ ବାଟିକା ସୁଂଦର ବାଗା ॥
ବିପ୍ରଭଵନ ସୁରଭଵନ ସୁହାଏ। ସବ ତୀରଥନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ ॥
ଦୋ. ଜଁହ ଲଗି କହେ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ଏକ ଏକ ସବ ଜାଗ।
ବାର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନୃପ କିଏ ସହିତ ଅନୁରାଗ ॥ ୧୫୫ ॥
ହୃଦଯଁ ନ କଛୁ ଫଲ ଅନୁସଂଧାନା। ଭୂପ ବିବେକୀ ପରମ ସୁଜାନା ॥
କରଇ ଜେ ଧରମ କରମ ମନ ବାନୀ। ବାସୁଦେଵ ଅର୍ପିତ ନୃପ ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଚଢି ବର ବାଜି ବାର ଏକ ରାଜା। ମୃଗଯା କର ସବ ସାଜି ସମାଜା ॥
ବିଂଧ୍ଯାଚଲ ଗଭୀର ବନ ଗଯଊ। ମୃଗ ପୁନୀତ ବହୁ ମାରତ ଭଯଊ ॥
ଫିରତ ବିପିନ ନୃପ ଦୀଖ ବରାହୂ। ଜନୁ ବନ ଦୁରେଉ ସସିହି ଗ୍ରସି ରାହୂ ॥
ବଡ ବିଧୁ ନହି ସମାତ ମୁଖ ମାହୀଂ। ମନହୁଁ କ୍ରୋଧବସ ଉଗିଲତ ନାହୀଂ ॥
କୋଲ କରାଲ ଦସନ ଛବି ଗାଈ। ତନୁ ବିସାଲ ପୀଵର ଅଧିକାଈ ॥
ଘୁରୁଘୁରାତ ହଯ ଆରୌ ପାଏଁ। ଚକିତ ବିଲୋକତ କାନ ଉଠାଏଁ ॥
ଦୋ. ନୀଲ ମହୀଧର ସିଖର ସମ ଦେଖି ବିସାଲ ବରାହୁ।
ଚପରି ଚଲେଉ ହଯ ସୁଟୁକି ନୃପ ହାଁକି ନ ହୋଇ ନିବାହୁ ॥ ୧୫୬ ॥
ଆଵତ ଦେଖି ଅଧିକ ରଵ ବାଜୀ। ଚଲେଉ ବରାହ ମରୁତ ଗତି ଭାଜୀ ॥
ତୁରତ କୀନ୍ହ ନୃପ ସର ସଂଧାନା। ମହି ମିଲି ଗଯଉ ବିଲୋକତ ବାନା ॥
ତକି ତକି ତୀର ମହୀସ ଚଲାଵା। କରି ଛଲ ସୁଅର ସରୀର ବଚାଵା ॥
ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ଜାଇ ମୃଗ ଭାଗା। ରିସ ବସ ଭୂପ ଚଲେଉ ସଂଗ ଲାଗା ॥
ଗଯଉ ଦୂରି ଘନ ଗହନ ବରାହୂ। ଜହଁ ନାହିନ ଗଜ ବାଜି ନିବାହୂ ॥
ଅତି ଅକେଲ ବନ ବିପୁଲ କଲେସୂ। ତଦପି ନ ମୃଗ ମଗ ତଜଇ ନରେସୂ ॥
କୋଲ ବିଲୋକି ଭୂପ ବଡ ଧୀରା। ଭାଗି ପୈଠ ଗିରିଗୁହାଁ ଗଭୀରା ॥
ଅଗମ ଦେଖି ନୃପ ଅତି ପଛିତାଈ। ଫିରେଉ ମହାବନ ପରେଉ ଭୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଖେଦ ଖିନ୍ନ ଛୁଦ୍ଧିତ ତୃଷିତ ରାଜା ବାଜି ସମେତ।
ଖୋଜତ ବ୍ଯାକୁଲ ସରିତ ସର ଜଲ ବିନୁ ଭଯଉ ଅଚେତ ॥ ୧୫୭ ॥
ଫିରତ ବିପିନ ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦେଖା। ତହଁ ବସ ନୃପତି କପଟ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଦେସ ନୃପ ଲୀନ୍ହ ଛଡାଈ। ସମର ସେନ ତଜି ଗଯଉ ପରାଈ ॥
ସମଯ ପ୍ରତାପଭାନୁ କର ଜାନୀ। ଆପନ ଅତି ଅସମଯ ଅନୁମାନୀ ॥
ଗଯଉ ନ ଗୃହ ମନ ବହୁତ ଗଲାନୀ। ମିଲା ନ ରାଜହି ନୃପ ଅଭିମାନୀ ॥
ରିସ ଉର ମାରି ରଂକ ଜିମି ରାଜା। ବିପିନ ବସଇ ତାପସ କେଂ ସାଜା ॥
ତାସୁ ସମୀପ ଗଵନ ନୃପ କୀନ୍ହା। ଯହ ପ୍ରତାପରବି ତେହି ତବ ଚୀନ୍ହା ॥
ରାଉ ତୃଷିତ ନହି ସୋ ପହିଚାନା। ଦେଖି ସୁବେଷ ମହାମୁନି ଜାନା ॥
ଉତରି ତୁରଗ ତେଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ପରମ ଚତୁର ନ କହେଉ ନିଜ ନାମା ॥
ଦୋ୦ ଭୂପତି ତୃଷିତ ବିଲୋକି ତେହିଂ ସରବରୁ ଦୀନ୍ହ ଦେଖାଇ।
ମଜ୍ଜନ ପାନ ସମେତ ହଯ କୀନ୍ହ ନୃପତି ହରଷାଇ ॥ ୧୫୮ ॥
ଗୈ ଶ୍ରମ ସକଲ ସୁଖୀ ନୃପ ଭଯଊ। ନିଜ ଆଶ୍ରମ ତାପସ ଲୈ ଗଯଊ ॥
ଆସନ ଦୀନ୍ହ ଅସ୍ତ ରବି ଜାନୀ। ପୁନି ତାପସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
କୋ ତୁମ୍ହ କସ ବନ ଫିରହୁ ଅକେଲେଂ। ସୁଂଦର ଜୁବା ଜୀଵ ପରହେଲେଂ ॥
ଚକ୍ରବର୍ତି କେ ଲଚ୍ଛନ ତୋରେଂ। ଦେଖତ ଦଯା ଲାଗି ଅତି ମୋରେଂ ॥
ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅଵନୀସା। ତାସୁ ସଚିଵ ମୈଂ ସୁନହୁ ମୁନୀସା ॥
ଫିରତ ଅହେରେଂ ପରେଉଁ ଭୁଲାଈ। ବଡେ ଭାଗ ଦେଖଉଁ ପଦ ଆଈ ॥
ହମ କହଁ ଦୁର୍ଲଭ ଦରସ ତୁମ୍ହାରା। ଜାନତ ହୌଂ କଛୁ ଭଲ ହୋନିହାରା ॥
କହ ମୁନି ତାତ ଭଯଉ ଅଁଧିଯାରା। ଜୋଜନ ସତ୍ତରି ନଗରୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଦୋ. ନିସା ଘୋର ଗମ୍ଭୀର ବନ ପଂଥ ନ ସୁନହୁ ସୁଜାନ।
ବସହୁ ଆଜୁ ଅସ ଜାନି ତୁମ୍ହ ଜାଏହୁ ହୋତ ବିହାନ ॥ ୧୫୯(କ) ॥
ତୁଲସୀ ଜସି ଭଵତବ୍ଯତା ତୈସୀ ମିଲଇ ସହାଇ।
ଆପୁନୁ ଆଵଇ ତାହି ପହିଂ ତାହି ତହାଁ ଲୈ ଜାଇ ॥ ୧୫୯(ଖ) ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ ଆଯସୁ ଧରି ସୀସା। ବାଁଧି ତୁରଗ ତରୁ ବୈଠ ମହୀସା ॥
ନୃପ ବହୁ ଭାତି ପ୍ରସଂସେଉ ତାହୀ। ଚରନ ବଂଦି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ସରାହୀ ॥
ପୁନି ବୋଲେ ମୃଦୁ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜାନି ପିତା ପ୍ରଭୁ କରଉଁ ଢିଠାଈ ॥
ମୋହି ମୁନିସ ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ। ନାଥ ନାମ ନିଜ କହହୁ ବଖାନୀ ॥
ତେହି ନ ଜାନ ନୃପ ନୃପହି ସୋ ଜାନା। ଭୂପ ସୁହ୍ରଦ ସୋ କପଟ ସଯାନା ॥
ବୈରୀ ପୁନି ଛତ୍ରୀ ପୁନି ରାଜା। ଛଲ ବଲ କୀନ୍ହ ଚହଇ ନିଜ କାଜା ॥
ସମୁଝି ରାଜସୁଖ ଦୁଖିତ ଅରାତୀ। ଅଵାଁ ଅନଲ ଇଵ ସୁଲଗଇ ଛାତୀ ॥
ସରଲ ବଚନ ନୃପ କେ ସୁନି କାନା। ବଯର ସଁଭାରି ହୃଦଯଁ ହରଷାନା ॥
ଦୋ. କପଟ ବୋରି ବାନୀ ମୃଦୁଲ ବୋଲେଉ ଜୁଗୁତି ସମେତ।
ନାମ ହମାର ଭିଖାରି ଅବ ନିର୍ଧନ ରହିତ ନିକେତି ॥ ୧୬୦ ॥
କହ ନୃପ ଜେ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା। ତୁମ୍ହ ସାରିଖେ ଗଲିତ ଅଭିମାନା ॥
ସଦା ରହହି ଅପନପୌ ଦୁରାଏଁ। ସବ ବିଧି କୁସଲ କୁବେଷ ବନାଏଁ ॥
ତେହି ତେଂ କହହି ସଂତ ଶ୍ରୁତି ଟେରେଂ। ପରମ ଅକିଂଚନ ପ୍ରିଯ ହରି କେରେଂ ॥
ତୁମ୍ହ ସମ ଅଧନ ଭିଖାରି ଅଗେହା। ହୋତ ବିରଂଚି ସିଵହି ସଂଦେହା ॥
ଜୋସି ସୋସି ତଵ ଚରନ ନମାମୀ। ମୋ ପର କୃପା କରିଅ ଅବ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସହଜ ପ୍ରୀତି ଭୂପତି କୈ ଦେଖୀ। ଆପୁ ବିଷଯ ବିସ୍ଵାସ ବିସେଷୀ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ରାଜହି ଅପନାଈ। ବୋଲେଉ ଅଧିକ ସନେହ ଜନାଈ ॥
ସୁନୁ ସତିଭାଉ କହଉଁ ମହିପାଲା। ଇହାଁ ବସତ ବୀତେ ବହୁ କାଲା ॥
ଦୋ. ଅବ ଲଗି ମୋହି ନ ମିଲେଉ କୋଉ ମୈଂ ନ ଜନାଵଉଁ କାହୁ।
ଲୋକମାନ୍ଯତା ଅନଲ ସମ କର ତପ କାନନ ଦାହୁ ॥ ୧୬୧(କ) ॥
ସୋ. ତୁଲସୀ ଦେଖି ସୁବେଷୁ ଭୂଲହିଂ ମୂଢ ନ ଚତୁର ନର।
ସୁଂଦର କେକିହି ପେଖୁ ବଚନ ସୁଧା ସମ ଅସନ ଅହି ॥ ୧୬୧(ଖ)
ତାତେଂ ଗୁପୁତ ରହଉଁ ଜଗ ମାହୀଂ। ହରି ତଜି କିମପି ପ୍ରଯୋଜନ ନାହୀଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜାନତ ସବ ବିନହିଂ ଜନାଏଁ। କହହୁ କଵନି ସିଧି ଲୋକ ରିଝାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ସୁଚି ସୁମତି ପରମ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ମୋହି ପର ତୋରେଂ ॥
ଅବ ଜୌଂ ତାତ ଦୁରାଵଉଁ ତୋହୀ। ଦାରୁନ ଦୋଷ ଘଟଇ ଅତି ମୋହୀ ॥
ଜିମି ଜିମି ତାପସୁ କଥଇ ଉଦାସା। ତିମି ତିମି ନୃପହି ଉପଜ ବିସ୍ଵାସା ॥
ଦେଖା ସ୍ଵବସ କର୍ମ ମନ ବାନୀ। ତବ ବୋଲା ତାପସ ବଗଧ୍ଯାନୀ ॥
ନାମ ହମାର ଏକତନୁ ଭାଈ। ସୁନି ନୃପ ବୋଲେ ପୁନି ସିରୁ ନାଈ ॥
କହହୁ ନାମ କର ଅରଥ ବଖାନୀ। ମୋହି ସେଵକ ଅତି ଆପନ ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ଆଦିସୃଷ୍ଟି ଉପଜୀ ଜବହିଂ ତବ ଉତପତି ଭୈ ମୋରି।
ନାମ ଏକତନୁ ହେତୁ ତେହି ଦେହ ନ ଧରୀ ବହୋରି ॥ ୧୬୨ ॥
ଜନି ଆଚରୁଜ କରହୁ ମନ ମାହୀଂ। ସୁତ ତପ ତେଂ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ନାହୀଂ ॥
ତପବଲ ତେଂ ଜଗ ସୃଜଇ ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ଭଏ ପରିତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସଂଭୁ କରହିଂ ସଂଘାରା। ତପ ତେଂ ଅଗମ ନ କଛୁ ସଂସାରା ॥
ଭଯଉ ନୃପହି ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗା। କଥା ପୁରାତନ କହୈ ସୋ ଲାଗା ॥
କରମ ଧରମ ଇତିହାସ ଅନେକା। କରଇ ନିରୂପନ ବିରତି ବିବେକା ॥
ଉଦଭଵ ପାଲନ ପ୍ରଲଯ କହାନୀ। କହେସି ଅମିତ ଆଚରଜ ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମହିପ ତାପସ ବସ ଭଯଊ। ଆପନ ନାମ କହତ ତବ ଲଯଊ ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଜାନଉଁ ତୋହୀ। କୀନ୍ହେହୁ କପଟ ଲାଗ ଭଲ ମୋହୀ ॥
ସୋ. ସୁନୁ ମହୀସ ଅସି ନୀତି ଜହଁ ତହଁ ନାମ ନ କହହିଂ ନୃପ।
ମୋହି ତୋହି ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ସୋଇ ଚତୁରତା ବିଚାରି ତଵ ॥ ୧୬୩ ॥
ନାମ ତୁମ୍ହାର ପ୍ରତାପ ଦିନେସା। ସତ୍ଯକେତୁ ତଵ ପିତା ନରେସା ॥
ଗୁର ପ୍ରସାଦ ସବ ଜାନିଅ ରାଜା। କହିଅ ନ ଆପନ ଜାନି ଅକାଜା ॥
ଦେଖି ତାତ ତଵ ସହଜ ସୁଧାଈ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ନୀତି ନିପୁନାଈ ॥
ଉପଜି ପରି ମମତା ମନ ମୋରେଂ। କହଉଁ କଥା ନିଜ ପୂଛେ ତୋରେଂ ॥
ଅବ ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ସଂସଯ ନାହୀଂ। ମାଗୁ ଜୋ ଭୂପ ଭାଵ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସୁନି ସୁବଚନ ଭୂପତି ହରଷାନା। ଗହି ପଦ ବିନଯ କୀନ୍ହି ବିଧି ନାନା ॥
କୃପାସିଂଧୁ ମୁନି ଦରସନ ତୋରେଂ। ଚାରି ପଦାରଥ କରତଲ ମୋରେଂ ॥
ପ୍ରଭୁହି ତଥାପି ପ୍ରସନ୍ନ ବିଲୋକୀ। ମାଗି ଅଗମ ବର ହୋଉଁ ଅସୋକୀ ॥
ଦୋ. ଜରା ମରନ ଦୁଖ ରହିତ ତନୁ ସମର ଜିତୈ ଜନି କୋଉ।
ଏକଛତ୍ର ରିପୁହୀନ ମହି ରାଜ କଲପ ସତ ହୋଉ ॥ ୧୬୪ ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଐସେଇ ହୋଊ। କାରନ ଏକ କଠିନ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
କାଲଉ ତୁଅ ପଦ ନାଇହି ସୀସା। ଏକ ବିପ୍ରକୁଲ ଛାଡି ମହୀସା ॥
ତପବଲ ବିପ୍ର ସଦା ବରିଆରା। ତିନ୍ହ କେ କୋପ ନ କୋଉ ରଖଵାରା ॥
ଜୌଂ ବିପ୍ରନ୍ହ ସବ କରହୁ ନରେସା। ତୌ ତୁଅ ବସ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ମହେସା ॥
ଚଲ ନ ବ୍ରହ୍ମକୁଲ ସନ ବରିଆଈ। ସତ୍ଯ କହଉଁ ଦୋଉ ଭୁଜା ଉଠାଈ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ବିନୁ ସୁନୁ ମହିପାଲା। ତୋର ନାସ ନହି କଵନେହୁଁ କାଲା ॥
ହରଷେଉ ରାଉ ବଚନ ସୁନି ତାସୂ। ନାଥ ନ ହୋଇ ମୋର ଅବ ନାସୂ ॥
ତଵ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ମୋ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. ଏଵମସ୍ତୁ କହି କପଟମୁନି ବୋଲା କୁଟିଲ ବହୋରି।
ମିଲବ ହମାର ଭୁଲାବ ନିଜ କହହୁ ତ ହମହି ନ ଖୋରି ॥ ୧୬୫ ॥
ତାତେଂ ମୈ ତୋହି ବରଜଉଁ ରାଜା। କହେଂ କଥା ତଵ ପରମ ଅକାଜା ॥
ଛଠେଂ ଶ୍ରଵନ ଯହ ପରତ କହାନୀ। ନାସ ତୁମ୍ହାର ସତ୍ଯ ମମ ବାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରଗଟେଂ ଅଥଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରାପା। ନାସ ତୋର ସୁନୁ ଭାନୁପ୍ରତାପା ॥
ଆନ ଉପାଯଁ ନିଧନ ତଵ ନାହୀଂ। ଜୌଂ ହରି ହର କୋପହିଂ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସତ୍ଯ ନାଥ ପଦ ଗହି ନୃପ ଭାଷା। ଦ୍ଵିଜ ଗୁର କୋପ କହହୁ କୋ ରାଖା ॥
ରାଖଇ ଗୁର ଜୌଂ କୋପ ବିଧାତା। ଗୁର ବିରୋଧ ନହିଂ କୋଉ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ଜୌଂ ନ ଚଲବ ହମ କହେ ତୁମ୍ହାରେଂ। ହୋଉ ନାସ ନହିଂ ସୋଚ ହମାରେଂ ॥
ଏକହିଂ ଡର ଡରପତ ମନ ମୋରା। ପ୍ରଭୁ ମହିଦେଵ ଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋରା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ବିପ୍ର ବସ କଵନ ବିଧି କହହୁ କୃପା କରି ସୋଉ।
ତୁମ୍ହ ତଜି ଦୀନଦଯାଲ ନିଜ ହିତୂ ନ ଦେଖଉଁ କୋଉଁ ॥ ୧୬୬ ॥
ସୁନୁ ନୃପ ବିବିଧ ଜତନ ଜଗ ମାହୀଂ। କଷ୍ଟସାଧ୍ଯ ପୁନି ହୋହିଂ କି ନାହୀଂ ॥
ଅହଇ ଏକ ଅତି ସୁଗମ ଉପାଈ। ତହାଁ ପରଂତୁ ଏକ କଠିନାଈ ॥
ମମ ଆଧୀନ ଜୁଗୁତି ନୃପ ସୋଈ। ମୋର ଜାବ ତଵ ନଗର ନ ହୋଈ ॥
ଆଜୁ ଲଗେଂ ଅରୁ ଜବ ତେଂ ଭଯଊଁ। କାହୂ କେ ଗୃହ ଗ୍ରାମ ନ ଗଯଊଁ ॥
ଜୌଂ ନ ଜାଉଁ ତଵ ହୋଇ ଅକାଜୂ। ବନା ଆଇ ଅସମଂଜସ ଆଜୂ ॥
ସୁନି ମହୀସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ। ନାଥ ନିଗମ ଅସି ନୀତି ବଖାନୀ ॥
ବଡେ ସନେହ ଲଘୁନ୍ହ ପର କରହୀଂ। ଗିରି ନିଜ ସିରନି ସଦା ତୃନ ଧରହୀଂ ॥
ଜଲଧି ଅଗାଧ ମୌଲି ବହ ଫେନୂ। ସଂତତ ଧରନି ଧରତ ସିର ରେନୂ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ଗହେ ନରେସ ପଦ ସ୍ଵାମୀ ହୋହୁ କୃପାଲ।
ମୋହି ଲାଗି ଦୁଖ ସହିଅ ପ୍ରଭୁ ସଜ୍ଜନ ଦୀନଦଯାଲ ॥ ୧୬୭ ॥
ଜାନି ନୃପହି ଆପନ ଆଧୀନା। ବୋଲା ତାପସ କପଟ ପ୍ରବୀନା ॥
ସତ୍ଯ କହଉଁ ଭୂପତି ସୁନୁ ତୋହୀ। ଜଗ ନାହିନ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ମୋହୀ ॥
ଅଵସି କାଜ ମୈଂ କରିହଉଁ ତୋରା। ମନ ତନ ବଚନ ଭଗତ ତୈଂ ମୋରା ॥
ଜୋଗ ଜୁଗୁତି ତପ ମଂତ୍ର ପ୍ରଭାଊ। ଫଲଇ ତବହିଂ ଜବ କରିଅ ଦୁରାଊ ॥
ଜୌଂ ନରେସ ମୈଂ କରୌଂ ରସୋଈ। ତୁମ୍ହ ପରୁସହୁ ମୋହି ଜାନ ନ କୋଈ ॥
ଅନ୍ନ ସୋ ଜୋଇ ଜୋଇ ଭୋଜନ କରଈ। ସୋଇ ସୋଇ ତଵ ଆଯସୁ ଅନୁସରଈ ॥
ପୁନି ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଜେଵଁଇ ଜୋଊ। ତଵ ବସ ହୋଇ ଭୂପ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
ଜାଇ ଉପାଯ ରଚହୁ ନୃପ ଏହୂ। ସଂବତ ଭରି ସଂକଲପ କରେହୂ ॥
ଦୋ. ନିତ ନୂତନ ଦ୍ଵିଜ ସହସ ସତ ବରେହୁ ସହିତ ପରିଵାର।
ମୈଂ ତୁମ୍ହରେ ସଂକଲପ ଲଗି ଦିନହିଂଇବ ଜେଵନାର ॥ ୧୬୮ ॥
ଏହି ବିଧି ଭୂପ କଷ୍ଟ ଅତି ଥୋରେଂ। ହୋଇହହିଂ ସକଲ ବିପ୍ର ବସ ତୋରେଂ ॥
କରିହହିଂ ବିପ୍ର ହୋମ ମଖ ସେଵା। ତେହିଂ ପ୍ରସଂଗ ସହଜେହିଂ ବସ ଦେଵା ॥
ଔର ଏକ ତୋହି କହଊଁ ଲଖାଊ। ମୈଂ ଏହି ବେଷ ନ ଆଉବ କାଊ ॥
ତୁମ୍ହରେ ଉପରୋହିତ କହୁଁ ରାଯା। ହରି ଆନବ ମୈଂ କରି ନିଜ ମାଯା ॥
ତପବଲ ତେହି କରି ଆପୁ ସମାନା। ରଖିହଉଁ ଇହାଁ ବରଷ ପରଵାନା ॥
ମୈଂ ଧରି ତାସୁ ବେଷୁ ସୁନୁ ରାଜା। ସବ ବିଧି ତୋର ସଁଵାରବ କାଜା ॥
ଗୈ ନିସି ବହୁତ ସଯନ ଅବ କୀଜେ। ମୋହି ତୋହି ଭୂପ ଭେଂଟ ଦିନ ତୀଜେ ॥
ମୈଂ ତପବଲ ତୋହି ତୁରଗ ସମେତା। ପହୁଁଚେହଉଁ ସୋଵତହି ନିକେତା ॥
ଦୋ. ମୈଂ ଆଉବ ସୋଇ ବେଷୁ ଧରି ପହିଚାନେହୁ ତବ ମୋହି।
ଜବ ଏକାଂତ ବୋଲାଇ ସବ କଥା ସୁନାଵୌଂ ତୋହି ॥ ୧୬୯ ॥
ସଯନ କୀନ୍ହ ନୃପ ଆଯସୁ ମାନୀ। ଆସନ ଜାଇ ବୈଠ ଛଲଗ୍ଯାନୀ ॥
ଶ୍ରମିତ ଭୂପ ନିଦ୍ରା ଅତି ଆଈ। ସୋ କିମି ସୋଵ ସୋଚ ଅଧିକାଈ ॥
କାଲକେତୁ ନିସିଚର ତହଁ ଆଵା। ଜେହିଂ ସୂକର ହୋଇ ନୃପହି ଭୁଲାଵା ॥
ପରମ ମିତ୍ର ତାପସ ନୃପ କେରା। ଜାନଇ ସୋ ଅତି କପଟ ଘନେରା ॥
ତେହି କେ ସତ ସୁତ ଅରୁ ଦସ ଭାଈ। ଖଲ ଅତି ଅଜଯ ଦେଵ ଦୁଖଦାଈ ॥
ପ୍ରଥମହି ଭୂପ ସମର ସବ ମାରେ। ବିପ୍ର ସଂତ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ପାଛିଲ ବଯରୁ ସଁଭରା। ତାପସ ନୃପ ମିଲି ମଂତ୍ର ବିଚାରା ॥
ଜେହି ରିପୁ ଛଯ ସୋଇ ରଚେନ୍ହି ଉପାଊ। ଭାଵୀ ବସ ନ ଜାନ କଛୁ ରାଊ ॥
ଦୋ. ରିପୁ ତେଜସୀ ଅକେଲ ଅପି ଲଘୁ କରି ଗନିଅ ନ ତାହୁ।
ଅଜହୁଁ ଦେତ ଦୁଖ ରବି ସସିହି ସିର ଅଵସେଷିତ ରାହୁ ॥ ୧୭୦ ॥
ତାପସ ନୃପ ନିଜ ସଖହି ନିହାରୀ। ହରଷି ମିଲେଉ ଉଠି ଭଯଉ ସୁଖାରୀ ॥
ମିତ୍ରହି କହି ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜାତୁଧାନ ବୋଲା ସୁଖ ପାଈ ॥
ଅବ ସାଧେଉଁ ରିପୁ ସୁନହୁ ନରେସା। ଜୌଂ ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହ ମୋର ଉପଦେସା ॥
ପରିହରି ସୋଚ ରହହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ। ବିନୁ ଔଷଧ ବିଆଧି ବିଧି ଖୋଈ ॥
କୁଲ ସମେତ ରିପୁ ମୂଲ ବହାଈ। ଚୌଥେ ଦିଵସ ମିଲବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ତାପସ ନୃପହି ବହୁତ ପରିତୋଷୀ। ଚଲା ମହାକପଟୀ ଅତିରୋଷୀ ॥
ଭାନୁପ୍ରତାପହି ବାଜି ସମେତା। ପହୁଁଚାଏସି ଛନ ମାଝ ନିକେତା ॥
ନୃପହି ନାରି ପହିଂ ସଯନ କରାଈ। ହଯଗୃହଁ ବାଁଧେସି ବାଜି ବନାଈ ॥
ଦୋ. ରାଜା କେ ଉପରୋହିତହି ହରି ଲୈ ଗଯଉ ବହୋରି।
ଲୈ ରାଖେସି ଗିରି ଖୋହ ମହୁଁ ମାଯାଁ କରି ମତି ଭୋରି ॥ ୧୭୧ ॥
ଆପୁ ବିରଚି ଉପରୋହିତ ରୂପା। ପରେଉ ଜାଇ ତେହି ସେଜ ଅନୂପା ॥
ଜାଗେଉ ନୃପ ଅନଭଏଁ ବିହାନା। ଦେଖି ଭଵନ ଅତି ଅଚରଜୁ ମାନା ॥
ମୁନି ମହିମା ମନ ମହୁଁ ଅନୁମାନୀ। ଉଠେଉ ଗଵଁହି ଜେହି ଜାନ ନ ରାନୀ ॥
କାନନ ଗଯଉ ବାଜି ଚଢି ତେହୀଂ। ପୁର ନର ନାରି ନ ଜାନେଉ କେହୀଂ ॥
ଗଏଁ ଜାମ ଜୁଗ ଭୂପତି ଆଵା। ଘର ଘର ଉତ୍ସଵ ବାଜ ବଧାଵା ॥
ଉପରୋହିତହି ଦେଖ ଜବ ରାଜା। ଚକିତ ବିଲୋକି ସୁମିରି ସୋଇ କାଜା ॥
ଜୁଗ ସମ ନୃପହି ଗଏ ଦିନ ତୀନୀ। କପଟୀ ମୁନି ପଦ ରହ ମତି ଲୀନୀ ॥
ସମଯ ଜାନି ଉପରୋହିତ ଆଵା। ନୃପହି ମତେ ସବ କହି ସମୁଝାଵା ॥
ଦୋ. ନୃପ ହରଷେଉ ପହିଚାନି ଗୁରୁ ଭ୍ରମ ବସ ରହା ନ ଚେତ।
ବରେ ତୁରତ ସତ ସହସ ବର ବିପ୍ର କୁଟୁଂବ ସମେତ ॥ ୧୭୨ ॥
ଉପରୋହିତ ଜେଵନାର ବନାଈ। ଛରସ ଚାରି ବିଧି ଜସି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ ॥
ମାଯାମଯ ତେହିଂ କୀନ୍ହ ରସୋଈ। ବିଂଜନ ବହୁ ଗନି ସକଇ ନ କୋଈ ॥
ବିବିଧ ମୃଗନ୍ହ କର ଆମିଷ ରାଁଧା। ତେହି ମହୁଁ ବିପ୍ର ମାଁସୁ ଖଲ ସାଁଧା ॥
ଭୋଜନ କହୁଁ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଏ। ପଦ ପଖାରି ସାଦର ବୈଠାଏ ॥
ପରୁସନ ଜବହିଂ ଲାଗ ମହିପାଲା। ଭୈ ଅକାସବାନୀ ତେହି କାଲା ॥
ବିପ୍ରବୃଂଦ ଉଠି ଉଠି ଗୃହ ଜାହୂ। ହୈ ବଡି ହାନି ଅନ୍ନ ଜନି ଖାହୂ ॥
ଭଯଉ ରସୋଈଂ ଭୂସୁର ମାଁସୂ। ସବ ଦ୍ଵିଜ ଉଠେ ମାନି ବିସ୍ଵାସୂ ॥
ଭୂପ ବିକଲ ମତି ମୋହଁ ଭୁଲାନୀ। ଭାଵୀ ବସ ଆଵ ମୁଖ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିପ୍ର ସକୋପ ତବ ନହିଂ କଛୁ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ଜାଇ ନିସାଚର ହୋହୁ ନୃପ ମୂଢ ସହିତ ପରିଵାର ॥ ୧୭୩ ॥
ଛତ୍ରବଂଧୁ ତୈଂ ବିପ୍ର ବୋଲାଈ। ଘାଲୈ ଲିଏ ସହିତ ସମୁଦାଈ ॥
ଈସ୍ଵର ରାଖା ଧରମ ହମାରା। ଜୈହସି ତୈଂ ସମେତ ପରିଵାରା ॥
ସଂବତ ମଧ୍ଯ ନାସ ତଵ ହୋଊ। ଜଲଦାତା ନ ରହିହି କୁଲ କୋଊ ॥
ନୃପ ସୁନି ଶ୍ରାପ ବିକଲ ଅତି ତ୍ରାସା। ଭୈ ବହୋରି ବର ଗିରା ଅକାସା ॥
ବିପ୍ରହୁ ଶ୍ରାପ ବିଚାରି ନ ଦୀନ୍ହା। ନହିଂ ଅପରାଧ ଭୂପ କଛୁ କୀନ୍ହା ॥
ଚକିତ ବିପ୍ର ସବ ସୁନି ନଭବାନୀ। ଭୂପ ଗଯଉ ଜହଁ ଭୋଜନ ଖାନୀ ॥
ତହଁ ନ ଅସନ ନହିଂ ବିପ୍ର ସୁଆରା। ଫିରେଉ ରାଉ ମନ ସୋଚ ଅପାରା ॥
ସବ ପ୍ରସଂଗ ମହିସୁରନ୍ହ ସୁନାଈ। ତ୍ରସିତ ପରେଉ ଅଵନୀଂ ଅକୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଭୂପତି ଭାଵୀ ମିଟଇ ନହିଂ ଜଦପି ନ ଦୂଷନ ତୋର।
କିଏଁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନହିଂ ବିପ୍ରଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋର ॥ ୧୭୪ ॥
ଅସ କହି ସବ ମହିଦେଵ ସିଧାଏ। ସମାଚାର ପୁରଲୋଗନ୍ହ ପାଏ ॥
ସୋଚହିଂ ଦୂଷନ ଦୈଵହି ଦେହୀଂ। ବିଚରତ ହଂସ କାଗ କିଯ ଜେହୀଂ ॥
ଉପରୋହିତହି ଭଵନ ପହୁଁଚାଈ। ଅସୁର ତାପସହି ଖବରି ଜନାଈ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ଜହଁ ତହଁ ପତ୍ର ପଠାଏ। ସଜି ସଜି ସେନ ଭୂପ ସବ ଧାଏ ॥
ଘେରେନ୍ହି ନଗର ନିସାନ ବଜାଈ। ବିବିଧ ଭାଁତି ନିତ ହୋଈ ଲରାଈ ॥
ଜୂଝେ ସକଲ ସୁଭଟ କରି କରନୀ। ବଂଧୁ ସମେତ ପରେଉ ନୃପ ଧରନୀ ॥
ସତ୍ଯକେତୁ କୁଲ କୋଉ ନହିଂ ବାଁଚା। ବିପ୍ରଶ୍ରାପ କିମି ହୋଇ ଅସାଁଚା ॥
ରିପୁ ଜିତି ସବ ନୃପ ନଗର ବସାଈ। ନିଜ ପୁର ଗଵନେ ଜଯ ଜସୁ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଜାହି ଜବ ହୋଇ ବିଧାତା ବାମ।
ଧୂରି ମେରୁସମ ଜନକ ଜମ ତାହି ବ୍ଯାଲସମ ଦାମ ॥ ।୧୭୫ ॥
କାଲ ପାଇ ମୁନି ସୁନୁ ସୋଇ ରାଜା। ଭଯଉ ନିସାଚର ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦସ ସିର ତାହି ବୀସ ଭୁଜଦଂଡା। ରାଵନ ନାମ ବୀର ବରିବଂଡା ॥
ଭୂପ ଅନୁଜ ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭଯଉ ସୋ କୁଂଭକରନ ବଲଧାମା ॥
ସଚିଵ ଜୋ ରହା ଧରମରୁଚି ଜାସୂ। ଭଯଉ ବିମାତ୍ର ବଂଧୁ ଲଘୁ ତାସୂ ॥
ନାମ ବିଭୀଷନ ଜେହି ଜଗ ଜାନା। ବିଷ୍ନୁଭଗତ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
ରହେ ଜେ ସୁତ ସେଵକ ନୃପ କେରେ। ଭଏ ନିସାଚର ଘୋର ଘନେରେ ॥
କାମରୂପ ଖଲ ଜିନସ ଅନେକା। କୁଟିଲ ଭଯଂକର ବିଗତ ବିବେକା ॥
କୃପା ରହିତ ହିଂସକ ସବ ପାପୀ। ବରନି ନ ଜାହିଂ ବିସ୍ଵ ପରିତାପୀ ॥
ଦୋ. ଉପଜେ ଜଦପି ପୁଲସ୍ତ୍ଯକୁଲ ପାଵନ ଅମଲ ଅନୂପ।
ତଦପି ମହୀସୁର ଶ୍ରାପ ବସ ଭଏ ସକଲ ଅଘରୂପ ॥ ୧୭୬ ॥
କୀନ୍ହ ବିବିଧ ତପ ତୀନିହୁଁ ଭାଈ। ପରମ ଉଗ୍ର ନହିଂ ବରନି ସୋ ଜାଈ ॥
ଗଯଉ ନିକଟ ତପ ଦେଖି ବିଧାତା। ମାଗହୁ ବର ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ତାତା ॥
କରି ବିନତୀ ପଦ ଗହି ଦସସୀସା। ବୋଲେଉ ବଚନ ସୁନହୁ ଜଗଦୀସା ॥
ହମ କାହୂ କେ ମରହିଂ ନ ମାରେଂ। ବାନର ମନୁଜ ଜାତି ଦୁଇ ବାରେଂ ॥
ଏଵମସ୍ତୁ ତୁମ୍ହ ବଡ ତପ କୀନ୍ହା। ମୈଂ ବ୍ରହ୍ମାଁ ମିଲି ତେହି ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କୁଂଭକରନ ପହିଂ ଗଯଊ। ତେହି ବିଲୋକି ମନ ବିସମଯ ଭଯଊ ॥
ଜୌଂ ଏହିଂ ଖଲ ନିତ କରବ ଅହାରୂ। ହୋଇହି ସବ ଉଜାରି ସଂସାରୂ ॥
ସାରଦ ପ୍ରେରି ତାସୁ ମତି ଫେରୀ। ମାଗେସି ନୀଦ ମାସ ଷଟ କେରୀ ॥
ଦୋ. ଗଏ ବିଭୀଷନ ପାସ ପୁନି କହେଉ ପୁତ୍ର ବର ମାଗୁ।
ତେହିଂ ମାଗେଉ ଭଗଵଂତ ପଦ କମଲ ଅମଲ ଅନୁରାଗୁ ॥ ୧୭୭ ॥
ତିନ୍ହି ଦେଇ ବର ବ୍ରହ୍ମ ସିଧାଏ। ହରଷିତ ତେ ଅପନେ ଗୃହ ଆଏ ॥
ମଯ ତନୁଜା ମଂଦୋଦରି ନାମା। ପରମ ସୁଂଦରୀ ନାରି ଲଲାମା ॥
ସୋଇ ମଯଁ ଦୀନ୍ହି ରାଵନହି ଆନୀ। ହୋଇହି ଜାତୁଧାନପତି ଜାନୀ ॥
ହରଷିତ ଭଯଉ ନାରି ଭଲି ପାଈ। ପୁନି ଦୋଉ ବଂଧୁ ବିଆହେସି ଜାଈ ॥
ଗିରି ତ୍ରିକୂଟ ଏକ ସିଂଧୁ ମଝାରୀ। ବିଧି ନିର୍ମିତ ଦୁର୍ଗମ ଅତି ଭାରୀ ॥
ସୋଇ ମଯ ଦାନଵଁ ବହୁରି ସଁଵାରା। କନକ ରଚିତ ମନିଭଵନ ଅପାରା ॥
ଭୋଗାଵତି ଜସି ଅହିକୁଲ ବାସା। ଅମରାଵତି ଜସି ସକ୍ରନିଵାସା ॥
ତିନ୍ହ ତେଂ ଅଧିକ ରମ୍ଯ ଅତି ବଂକା। ଜଗ ବିଖ୍ଯାତ ନାମ ତେହି ଲଂକା ॥
ଦୋ. ଖାଈଂ ସିଂଧୁ ଗଭୀର ଅତି ଚାରିହୁଁ ଦିସି ଫିରି ଆଵ।
କନକ କୋଟ ମନି ଖଚିତ ଦୃଢ ବରନି ନ ଜାଇ ବନାଵ ॥ ୧୭୮(କ) ॥
ହରିପ୍ରେରିତ ଜେହିଂ କଲପ ଜୋଇ ଜାତୁଧାନପତି ହୋଇ।
ସୂର ପ୍ରତାପୀ ଅତୁଲବଲ ଦଲ ସମେତ ବସ ସୋଇ ॥ ୧୭୮(ଖ) ॥
ରହେ ତହାଁ ନିସିଚର ଭଟ ଭାରେ। ତେ ସବ ସୁରନ୍ହ ସମର ସଂଘାରେ ॥
ଅବ ତହଁ ରହହିଂ ସକ୍ର କେ ପ୍ରେରେ। ରଚ୍ଛକ କୋଟି ଜଚ୍ଛପତି କେରେ ॥
ଦସମୁଖ କତହୁଁ ଖବରି ଅସି ପାଈ। ସେନ ସାଜି ଗଢ ଘେରେସି ଜାଈ ॥
ଦେଖି ବିକଟ ଭଟ ବଡି କଟକାଈ। ଜଚ୍ଛ ଜୀଵ ଲୈ ଗଏ ପରାଈ ॥
ଫିରି ସବ ନଗର ଦସାନନ ଦେଖା। ଗଯଉ ସୋଚ ସୁଖ ଭଯଉ ବିସେଷା ॥
ସୁଂଦର ସହଜ ଅଗମ ଅନୁମାନୀ। କୀନ୍ହି ତହାଁ ରାଵନ ରଜଧାନୀ ॥
ଜେହି ଜସ ଜୋଗ ବାଁଟି ଗୃହ ଦୀନ୍ହେ। ସୁଖୀ ସକଲ ରଜନୀଚର କୀନ୍ହେ ॥
ଏକ ବାର କୁବେର ପର ଧାଵା। ପୁଷ୍ପକ ଜାନ ଜୀତି ଲୈ ଆଵା ॥
ଦୋ. କୌତୁକହୀଂ କୈଲାସ ପୁନି ଲୀନ୍ହେସି ଜାଇ ଉଠାଇ।
ମନହୁଁ ତୌଲି ନିଜ ବାହୁବଲ ଚଲା ବହୁତ ସୁଖ ପାଇ ॥ ୧୭୯ ॥
ସୁଖ ସଂପତି ସୁତ ସେନ ସହାଈ। ଜଯ ପ୍ରତାପ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ବଡାଈ ॥
ନିତ ନୂତନ ସବ ବାଢତ ଜାଈ। ଜିମି ପ୍ରତିଲାଭ ଲୋଭ ଅଧିକାଈ ॥
ଅତିବଲ କୁଂଭକରନ ଅସ ଭ୍ରାତା। ଜେହି କହୁଁ ନହିଂ ପ୍ରତିଭଟ ଜଗ ଜାତା ॥
କରଇ ପାନ ସୋଵଇ ଷଟ ମାସା। ଜାଗତ ହୋଇ ତିହୁଁ ପୁର ତ୍ରାସା ॥
ଜୌଂ ଦିନ ପ୍ରତି ଅହାର କର ସୋଈ। ବିସ୍ଵ ବେଗି ସବ ଚୌପଟ ହୋଈ ॥
ସମର ଧୀର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା। ତେହି ସମ ଅମିତ ବୀର ବଲଵାନା ॥
ବାରିଦନାଦ ଜେଠ ସୁତ ତାସୂ। ଭଟ ମହୁଁ ପ୍ରଥମ ଲୀକ ଜଗ ଜାସୂ ॥
ଜେହି ନ ହୋଇ ରନ ସନମୁଖ କୋଈ। ସୁରପୁର ନିତହିଂ ପରାଵନ ହୋଈ ॥
ଦୋ. କୁମୁଖ ଅକଂପନ କୁଲିସରଦ ଧୂମକେତୁ ଅତିକାଯ।
ଏକ ଏକ ଜଗ ଜୀତି ସକ ଐସେ ସୁଭଟ ନିକାଯ ॥ ୧୮୦ ॥
କାମରୂପ ଜାନହିଂ ସବ ମାଯା। ସପନେହୁଁ ଜିନ୍ହ କେଂ ଧରମ ନ ଦାଯା ॥
ଦସମୁଖ ବୈଠ ସଭାଁ ଏକ ବାରା। ଦେଖି ଅମିତ ଆପନ ପରିଵାରା ॥
ସୁତ ସମୂହ ଜନ ପରିଜନ ନାତୀ। ଗେ କୋ ପାର ନିସାଚର ଜାତୀ ॥
ସେନ ବିଲୋକି ସହଜ ଅଭିମାନୀ। ବୋଲା ବଚନ କ୍ରୋଧ ମଦ ସାନୀ ॥
ସୁନହୁ ସକଲ ରଜନୀଚର ଜୂଥା। ହମରେ ବୈରୀ ବିବୁଧ ବରୂଥା ॥
ତେ ସନମୁଖ ନହିଂ କରହୀ ଲରାଈ। ଦେଖି ସବଲ ରିପୁ ଜାହିଂ ପରାଈ ॥
ତେନ୍ହ କର ମରନ ଏକ ବିଧି ହୋଈ। କହଉଁ ବୁଝାଇ ସୁନହୁ ଅବ ସୋଈ ॥
ଦ୍ଵିଜଭୋଜନ ମଖ ହୋମ ସରାଧା ॥ ସବ କୈ ଜାଇ କରହୁ ତୁମ୍ହ ବାଧା ॥
ଦୋ. ଛୁଧା ଛୀନ ବଲହୀନ ସୁର ସହଜେହିଂ ମିଲିହହିଂ ଆଇ।
ତବ ମାରିହଉଁ କି ଛାଡିହଉଁ ଭଲୀ ଭାଁତି ଅପନାଇ ॥ ୧୮୧ ॥
ମେଘନାଦ କହୁଁ ପୁନି ହଁକରାଵା। ଦୀନ୍ହୀ ସିଖ ବଲୁ ବଯରୁ ବଢାଵା ॥
ଜେ ସୁର ସମର ଧୀର ବଲଵାନା। ଜିନ୍ହ କେଂ ଲରିବେ କର ଅଭିମାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଜୀତି ରନ ଆନେସୁ ବାଁଧୀ। ଉଠି ସୁତ ପିତୁ ଅନୁସାସନ କାଁଧୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ଆପୁନୁ ଚଲେଉ ଗଦା କର ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଚଲତ ଦସାନନ ଡୋଲତି ଅଵନୀ। ଗର୍ଜତ ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସୁର ରଵନୀ ॥
ରାଵନ ଆଵତ ସୁନେଉ ସକୋହା। ଦେଵନ୍ହ ତକେ ମେରୁ ଗିରି ଖୋହା ॥
ଦିଗପାଲନ୍ହ କେ ଲୋକ ସୁହାଏ। ସୂନେ ସକଲ ଦସାନନ ପାଏ ॥
ପୁନି ପୁନି ସିଂଘନାଦ କରି ଭାରୀ। ଦେଇ ଦେଵତନ୍ହ ଗାରି ପଚାରୀ ॥
ରନ ମଦ ମତ୍ତ ଫିରଇ ଜଗ ଧାଵା। ପ୍ରତିଭଟ ଖୌଜତ କତହୁଁ ନ ପାଵା ॥
ରବି ସସି ପଵନ ବରୁନ ଧନଧାରୀ। ଅଗିନି କାଲ ଜମ ସବ ଅଧିକାରୀ ॥
କିଂନର ସିଦ୍ଧ ମନୁଜ ସୁର ନାଗା। ହଠି ସବହୀ କେ ପଂଥହିଂ ଲାଗା ॥
ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟି ଜହଁ ଲଗି ତନୁଧାରୀ। ଦସମୁଖ ବସବର୍ତୀ ନର ନାରୀ ॥
ଆଯସୁ କରହିଂ ସକଲ ଭଯଭୀତା। ନଵହିଂ ଆଇ ନିତ ଚରନ ବିନୀତା ॥
ଦୋ. ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ବସ୍ଯ କରି ରାଖେସି କୋଉ ନ ସୁତଂତ୍ର।
ମଂଡଲୀକ ମନି ରାଵନ ରାଜ କରଇ ନିଜ ମଂତ୍ର ॥ ୧୮୨(ଖ) ॥
ଦେଵ ଜଚ୍ଛ ଗଂଧର୍ଵ ନର କିଂନର ନାଗ କୁମାରି।
ଜୀତି ବରୀଂ ନିଜ ବାହୁବଲ ବହୁ ସୁଂଦର ବର ନାରି ॥ ୧୮୨ଖ ॥
ଇଂଦ୍ରଜୀତ ସନ ଜୋ କଛୁ କହେଊ। ସୋ ସବ ଜନୁ ପହିଲେହିଂ କରି ରହେଊ ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଜିନ୍ହ କହୁଁ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ସୁନହୁ ଜୋ କୀନ୍ହା ॥
ଦେଖତ ଭୀମରୂପ ସବ ପାପୀ। ନିସିଚର ନିକର ଦେଵ ପରିତାପୀ ॥
କରହି ଉପଦ୍ରଵ ଅସୁର ନିକାଯା। ନାନା ରୂପ ଧରହିଂ କରି ମାଯା ॥
ଜେହି ବିଧି ହୋଇ ଧର୍ମ ନିର୍ମୂଲା। ସୋ ସବ କରହିଂ ବେଦ ପ୍ରତିକୂଲା ॥
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ଦେସ ଧେନୁ ଦ୍ଵିଜ ପାଵହିଂ। ନଗର ଗାଉଁ ପୁର ଆଗି ଲଗାଵହିଂ ॥
ସୁଭ ଆଚରନ କତହୁଁ ନହିଂ ହୋଈ। ଦେଵ ବିପ୍ର ଗୁରୂ ମାନ ନ କୋଈ ॥
ନହିଂ ହରିଭଗତି ଜଗ୍ଯ ତପ ଗ୍ଯାନା। ସପନେହୁଁ ସୁନିଅ ନ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ଛଂ. ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା ତପ ମଖ ଭାଗା ଶ୍ରଵନ ସୁନଇ ଦସସୀସା।
ଆପୁନୁ ଉଠି ଧାଵଇ ରହୈ ନ ପାଵଇ ଧରି ସବ ଘାଲଇ ଖୀସା ॥
ଅସ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଅଚାରା ଭା ସଂସାରା ଧର୍ମ ସୁନିଅ ନହି କାନା।
ତେହି ବହୁବିଧି ତ୍ରାସଇ ଦେସ ନିକାସଇ ଜୋ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ସୋ. ବରନି ନ ଜାଇ ଅନୀତି ଘୋର ନିସାଚର ଜୋ କରହିଂ।
ହିଂସା ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ତିନ୍ହ କେ ପାପହି କଵନି ମିତି ॥ ୧୮୩ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଛଠା ଵିଶ୍ରାମ
ବାଢେ ଖଲ ବହୁ ଚୋର ଜୁଆରା। ଜେ ଲଂପଟ ପରଧନ ପରଦାରା ॥
ମାନହିଂ ମାତୁ ପିତା ନହିଂ ଦେଵା। ସାଧୁନ୍ହ ସନ କରଵାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଯହ ଆଚରନ ଭଵାନୀ। ତେ ଜାନେହୁ ନିସିଚର ସବ ପ୍ରାନୀ ॥
ଅତିସଯ ଦେଖି ଧର୍ମ କୈ ଗ୍ଲାନୀ। ପରମ ସଭୀତ ଧରା ଅକୁଲାନୀ ॥
ଗିରି ସରି ସିଂଧୁ ଭାର ନହିଂ ମୋହୀ। ଜସ ମୋହି ଗରୁଅ ଏକ ପରଦ୍ରୋହୀ ॥
ସକଲ ଧର୍ମ ଦେଖଇ ବିପରୀତା। କହି ନ ସକଇ ରାଵନ ଭଯ ଭୀତା ॥
ଧେନୁ ରୂପ ଧରି ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗଈ ତହାଁ ଜହଁ ସୁର ମୁନି ଝାରୀ ॥
ନିଜ ସଂତାପ ସୁନାଏସି ରୋଈ। କାହୂ ତେଂ କଛୁ କାଜ ନ ହୋଈ ॥
ଛଂ. ସୁର ମୁନି ଗଂଧର୍ବା ମିଲି କରି ସର୍ବା ଗେ ବିରଂଚି କେ ଲୋକା।
ସଁଗ ଗୋତନୁଧାରୀ ଭୂମି ବିଚାରୀ ପରମ ବିକଲ ଭଯ ସୋକା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଁ ସବ ଜାନା ମନ ଅନୁମାନା ମୋର କଛୂ ନ ବସାଈ।
ଜା କରି ତୈଂ ଦାସୀ ସୋ ଅବିନାସୀ ହମରେଉ ତୋର ସହାଈ ॥
ସୋ. ଧରନି ଧରହି ମନ ଧୀର କହ ବିରଂଚି ହରିପଦ ସୁମିରୁ।
ଜାନତ ଜନ କୀ ପୀର ପ୍ରଭୁ ଭଂଜିହି ଦାରୁନ ବିପତି ॥ ୧୮୪ ॥
ବୈଠେ ସୁର ସବ କରହିଂ ବିଚାରା। କହଁ ପାଇଅ ପ୍ରଭୁ କରିଅ ପୁକାରା ॥
ପୁର ବୈକୁଂଠ ଜାନ କହ କୋଈ। କୋଉ କହ ପଯନିଧି ବସ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଜାକେ ହୃଦଯଁ ଭଗତି ଜସି ପ୍ରୀତି। ପ୍ରଭୁ ତହଁ ପ୍ରଗଟ ସଦା ତେହିଂ ରୀତୀ ॥
ତେହି ସମାଜ ଗିରିଜା ମୈଂ ରହେଊଁ। ଅଵସର ପାଇ ବଚନ ଏକ କହେଊଁ ॥
ହରି ବ୍ଯାପକ ସର୍ବତ୍ର ସମାନା। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ହୋହିଂ ମୈଂ ଜାନା ॥
ଦେସ କାଲ ଦିସି ବିଦିସିହୁ ମାହୀଂ। କହହୁ ସୋ କହାଁ ଜହାଁ ପ୍ରଭୁ ନାହୀଂ ॥
ଅଗ ଜଗମଯ ସବ ରହିତ ବିରାଗୀ। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟଇ ଜିମି ଆଗୀ ॥
ମୋର ବଚନ ସବ କେ ମନ ମାନା। ସାଧୁ ସାଧୁ କରି ବ୍ରହ୍ମ ବଖାନା ॥
ଦୋ. ସୁନି ବିରଂଚି ମନ ହରଷ ତନ ପୁଲକି ନଯନ ବହ ନୀର।
ଅସ୍ତୁତି କରତ ଜୋରି କର ସାଵଧାନ ମତିଧୀର ॥ ୧୮୫ ॥
ଛଂ. ଜଯ ଜଯ ସୁରନାଯକ ଜନ ସୁଖଦାଯକ ପ୍ରନତପାଲ ଭଗଵଂତା।
ଗୋ ଦ୍ଵିଜ ହିତକାରୀ ଜଯ ଅସୁରାରୀ ସିଧୁଂସୁତା ପ୍ରିଯ କଂତା ॥
ପାଲନ ସୁର ଧରନୀ ଅଦ୍ଭୁତ କରନୀ ମରମ ନ ଜାନଇ କୋଈ।
ଜୋ ସହଜ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କରଉ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଈ ॥
ଜଯ ଜଯ ଅବିନାସୀ ସବ ଘଟ ବାସୀ ବ୍ଯାପକ ପରମାନଂଦା।
ଅବିଗତ ଗୋତୀତଂ ଚରିତ ପୁନୀତଂ ମାଯାରହିତ ମୁକୁଂଦା ॥
ଜେହି ଲାଗି ବିରାଗୀ ଅତି ଅନୁରାଗୀ ବିଗତମୋହ ମୁନିବୃଂଦା।
ନିସି ବାସର ଧ୍ଯାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଵହିଂ ଜଯତି ସଚ୍ଚିଦାନଂଦା ॥
ଜେହିଂ ସୃଷ୍ଟି ଉପାଈ ତ୍ରିବିଧ ବନାଈ ସଂଗ ସହାଯ ନ ଦୂଜା।
ସୋ କରଉ ଅଘାରୀ ଚିଂତ ହମାରୀ ଜାନିଅ ଭଗତି ନ ପୂଜା ॥
ଜୋ ଭଵ ଭଯ ଭଂଜନ ମୁନି ମନ ରଂଜନ ଗଂଜନ ବିପତି ବରୂଥା।
ମନ ବଚ କ୍ରମ ବାନୀ ଛାଡି ସଯାନୀ ସରନ ସକଲ ସୁର ଜୂଥା ॥
ସାରଦ ଶ୍ରୁତି ସେଷା ରିଷଯ ଅସେଷା ଜା କହୁଁ କୋଉ ନହି ଜାନା।
ଜେହି ଦୀନ ପିଆରେ ବେଦ ପୁକାରେ ଦ୍ରଵଉ ସୋ ଶ୍ରୀଭଗଵାନା ॥
ଭଵ ବାରିଧି ମଂଦର ସବ ବିଧି ସୁଂଦର ଗୁନମଂଦିର ସୁଖପୁଂଜା।
ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସକଲ ସୁର ପରମ ଭଯାତୁର ନମତ ନାଥ ପଦ କଂଜା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସଭଯ ସୁରଭୂମି ସୁନି ବଚନ ସମେତ ସନେହ।
ଗଗନଗିରା ଗଂଭୀର ଭଇ ହରନି ସୋକ ସଂଦେହ ॥ ୧୮୬ ॥
ଜନି ଡରପହୁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସୁରେସା। ତୁମ୍ହହି ଲାଗି ଧରିହଉଁ ନର ବେସା ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ମନୁଜ ଅଵତାରା। ଲେହଉଁ ଦିନକର ବଂସ ଉଦାରା ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ମହାତପ କୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମୈଂ ପୂରବ ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ତେ ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ରୂପା। କୋସଲପୁରୀଂ ପ୍ରଗଟ ନରଭୂପା ॥
ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଅଵତରିହଉଁ ଜାଈ। ରଘୁକୁଲ ତିଲକ ସୋ ଚାରିଉ ଭାଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସତ୍ଯ ସବ କରିହଉଁ। ପରମ ସକ୍ତି ସମେତ ଅଵତରିହଉଁ ॥
ହରିହଉଁ ସକଲ ଭୂମି ଗରୁଆଈ। ନିର୍ଭଯ ହୋହୁ ଦେଵ ସମୁଦାଈ ॥
ଗଗନ ବ୍ରହ୍ମବାନୀ ସୁନୀ କାନା। ତୁରତ ଫିରେ ସୁର ହୃଦଯ ଜୁଡାନା ॥
ତବ ବ୍ରହ୍ମା ଧରନିହି ସମୁଝାଵା। ଅଭଯ ଭଈ ଭରୋସ ଜିଯଁ ଆଵା ॥
ଦୋ. ନିଜ ଲୋକହି ବିରଂଚି ଗେ ଦେଵନ୍ହ ଇହଇ ସିଖାଇ।
ବାନର ତନୁ ଧରି ଧରି ମହି ହରି ପଦ ସେଵହୁ ଜାଇ ॥ ୧୮୭ ॥
ଗଏ ଦେଵ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମା। ଭୂମି ସହିତ ମନ କହୁଁ ବିଶ୍ରାମା ।
ଜୋ କଛୁ ଆଯସୁ ବ୍ରହ୍ମାଁ ଦୀନ୍ହା। ହରଷେ ଦେଵ ବିଲଂବ ନ କୀନ୍ହା ॥
ବନଚର ଦେହ ଧରି ଛିତି ମାହୀଂ। ଅତୁଲିତ ବଲ ପ୍ରତାପ ତିନ୍ହ ପାହୀଂ ॥
ଗିରି ତରୁ ନଖ ଆଯୁଧ ସବ ବୀରା। ହରି ମାରଗ ଚିତଵହିଂ ମତିଧୀରା ॥
ଗିରି କାନନ ଜହଁ ତହଁ ଭରି ପୂରୀ। ରହେ ନିଜ ନିଜ ଅନୀକ ରଚି ରୂରୀ ॥
ଯହ ସବ ରୁଚିର ଚରିତ ମୈଂ ଭାଷା। ଅବ ସୋ ସୁନହୁ ଜୋ ବୀଚହିଂ ରାଖା ॥
ଅଵଧପୁରୀଂ ରଘୁକୁଲମନି ରାଊ। ବେଦ ବିଦିତ ତେହି ଦସରଥ ନାଊଁ ॥
ଧରମ ଧୁରଂଧର ଗୁନନିଧି ଗ୍ଯାନୀ। ହୃଦଯଁ ଭଗତି ମତି ସାରଁଗପାନୀ ॥
ଦୋ. କୌସଲ୍ଯାଦି ନାରି ପ୍ରିଯ ସବ ଆଚରନ ପୁନୀତ।
ପତି ଅନୁକୂଲ ପ୍ରେମ ଦୃଢ ହରି ପଦ କମଲ ବିନୀତ ॥ ୧୮୮ ॥
ଏକ ବାର ଭୂପତି ମନ ମାହୀଂ। ଭୈ ଗଲାନି ମୋରେଂ ସୁତ ନାହୀଂ ॥
ଗୁର ଗୃହ ଗଯଉ ତୁରତ ମହିପାଲା। ଚରନ ଲାଗି କରି ବିନଯ ବିସାଲା ॥
ନିଜ ଦୁଖ ସୁଖ ସବ ଗୁରହି ସୁନାଯଉ। କହି ବସିଷ୍ଠ ବହୁବିଧି ସମୁଝାଯଉ ॥
ଧରହୁ ଧୀର ହୋଇହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ବିଦିତ ଭଗତ ଭଯ ହାରୀ ॥
ସୃଂଗୀ ରିଷହି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଵା। ପୁତ୍ରକାମ ସୁଭ ଜଗ୍ଯ କରାଵା ॥
ଭଗତି ସହିତ ମୁନି ଆହୁତି ଦୀନ୍ହେଂ। ପ୍ରଗଟେ ଅଗିନି ଚରୂ କର ଲୀନ୍ହେଂ ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ କଛୁ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସକଲ କାଜୁ ଭା ସିଦ୍ଧ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଯହ ହବି ବାଁଟି ଦେହୁ ନୃପ ଜାଈ। ଜଥା ଜୋଗ ଜେହି ଭାଗ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ତବ ଅଦୃସ୍ଯ ଭଏ ପାଵକ ସକଲ ସଭହି ସମୁଝାଇ ॥
ପରମାନଂଦ ମଗନ ନୃପ ହରଷ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୧୮୯ ॥
ତବହିଂ ରାଯଁ ପ୍ରିଯ ନାରି ବୋଲାଈଂ। କୌସଲ୍ଯାଦି ତହାଁ ଚଲି ଆଈ ॥
ଅର୍ଧ ଭାଗ କୌସଲ୍ଯାହି ଦୀନ୍ହା। ଉଭଯ ଭାଗ ଆଧେ କର କୀନ୍ହା ॥
କୈକେଈ କହଁ ନୃପ ସୋ ଦଯଊ। ରହ୍ଯୋ ସୋ ଉଭଯ ଭାଗ ପୁନି ଭଯଊ ॥
କୌସଲ୍ଯା କୈକେଈ ହାଥ ଧରି। ଦୀନ୍ହ ସୁମିତ୍ରହି ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ॥
ଏହି ବିଧି ଗର୍ଭସହିତ ସବ ନାରୀ। ଭଈଂ ହୃଦଯଁ ହରଷିତ ସୁଖ ଭାରୀ ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ହରି ଗର୍ଭହିଂ ଆଏ। ସକଲ ଲୋକ ସୁଖ ସଂପତି ଛାଏ ॥
ମଂଦିର ମହଁ ସବ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ସୋଭା ସୀଲ ତେଜ କୀ ଖାନୀଂ ॥
ସୁଖ ଜୁତ କଛୁକ କାଲ ଚଲି ଗଯଊ। ଜେହିଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ ସୋ ଅଵସର ଭଯଊ ॥
ଦୋ. ଜୋଗ ଲଗନ ଗ୍ରହ ବାର ତିଥି ସକଲ ଭଏ ଅନୁକୂଲ।
ଚର ଅରୁ ଅଚର ହର୍ଷଜୁତ ରାମ ଜନମ ସୁଖମୂଲ ॥ ୧୯୦ ॥
ନୌମୀ ତିଥି ମଧୁ ମାସ ପୁନୀତା। ସୁକଲ ପଚ୍ଛ ଅଭିଜିତ ହରିପ୍ରୀତା ॥
ମଧ୍ଯଦିଵସ ଅତି ସୀତ ନ ଘାମା। ପାଵନ କାଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ସୀତଲ ମଂଦ ସୁରଭି ବହ ବାଊ। ହରଷିତ ସୁର ସଂତନ ମନ ଚାଊ ॥
ବନ କୁସୁମିତ ଗିରିଗନ ମନିଆରା। ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସକଲ ସରିତାଽମୃତଧାରା ॥
ସୋ ଅଵସର ବିରଂଚି ଜବ ଜାନା। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ସାଜି ବିମାନା ॥
ଗଗନ ବିମଲ ସକୁଲ ସୁର ଜୂଥା। ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗଂଧର୍ବ ବରୂଥା ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁଅଂଜଲି ସାଜୀ। ଗହଗହି ଗଗନ ଦୁଂଦୁଭୀ ବାଜୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ନାଗ ମୁନି ଦେଵା। ବହୁବିଧି ଲାଵହିଂ ନିଜ ନିଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ସୁର ସମୂହ ବିନତୀ କରି ପହୁଁଚେ ନିଜ ନିଜ ଧାମ।
ଜଗନିଵାସ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟେ ଅଖିଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମ ॥ ୧୯୧ ॥
ଛଂ. ଭଏ ପ୍ରଗଟ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କୌସଲ୍ଯା ହିତକାରୀ।
ହରଷିତ ମହତାରୀ ମୁନି ମନ ହାରୀ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ବିଚାରୀ ॥
ଲୋଚନ ଅଭିରାମା ତନୁ ଘନସ୍ଯାମା ନିଜ ଆଯୁଧ ଭୁଜ ଚାରୀ।
ଭୂଷନ ବନମାଲା ନଯନ ବିସାଲା ସୋଭାସିଂଧୁ ଖରାରୀ ॥
କହ ଦୁଇ କର ଜୋରୀ ଅସ୍ତୁତି ତୋରୀ କେହି ବିଧି କରୌଂ ଅନଂତା।
ମାଯା ଗୁନ ଗ୍ଯାନାତୀତ ଅମାନା ବେଦ ପୁରାନ ଭନଂତା ॥
କରୁନା ସୁଖ ସାଗର ସବ ଗୁନ ଆଗର ଜେହି ଗାଵହିଂ ଶ୍ରୁତି ସଂତା।
ସୋ ମମ ହିତ ଲାଗୀ ଜନ ଅନୁରାଗୀ ଭଯଉ ପ୍ରଗଟ ଶ୍ରୀକଂତା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ନିକାଯା ନିର୍ମିତ ମାଯା ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ବେଦ କହୈ।
ମମ ଉର ସୋ ବାସୀ ଯହ ଉପହାସୀ ସୁନତ ଧୀର ପତି ଥିର ନ ରହୈ ॥
ଉପଜା ଜବ ଗ୍ଯାନା ପ୍ରଭୁ ମୁସକାନା ଚରିତ ବହୁତ ବିଧି କୀନ୍ହ ଚହୈ।
କହି କଥା ସୁହାଈ ମାତୁ ବୁଝାଈ ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁତ ପ୍ରେମ ଲହୈ ॥
ମାତା ପୁନି ବୋଲୀ ସୋ ମତି ଡୌଲୀ ତଜହୁ ତାତ ଯହ ରୂପା।
କୀଜୈ ସିସୁଲୀଲା ଅତି ପ୍ରିଯସୀଲା ଯହ ସୁଖ ପରମ ଅନୂପା ॥
ସୁନି ବଚନ ସୁଜାନା ରୋଦନ ଠାନା ହୋଇ ବାଲକ ସୁରଭୂପା।
ଯହ ଚରିତ ଜେ ଗାଵହିଂ ହରିପଦ ପାଵହିଂ ତେ ନ ପରହିଂ ଭଵକୂପା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସଂତ ହିତ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ନିର୍ମିତ ତନୁ ମାଯା ଗୁନ ଗୋ ପାର ॥ ୧୯୨ ॥
ସୁନି ସିସୁ ରୁଦନ ପରମ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ସଂଭ୍ରମ ଚଲି ଆଈ ସବ ରାନୀ ॥
ହରଷିତ ଜହଁ ତହଁ ଧାଈଂ ଦାସୀ। ଆନଁଦ ମଗନ ସକଲ ପୁରବାସୀ ॥
ଦସରଥ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ସୁନି କାନା। ମାନହୁଁ ବ୍ରହ୍ମାନଂଦ ସମାନା ॥
ପରମ ପ୍ରେମ ମନ ପୁଲକ ସରୀରା। ଚାହତ ଉଠତ କରତ ମତି ଧୀରା ॥
ଜାକର ନାମ ସୁନତ ସୁଭ ହୋଈ। ମୋରେଂ ଗୃହ ଆଵା ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ପରମାନଂଦ ପୂରି ମନ ରାଜା। କହା ବୋଲାଇ ବଜାଵହୁ ବାଜା ॥
ଗୁର ବସିଷ୍ଠ କହଁ ଗଯଉ ହଁକାରା। ଆଏ ଦ୍ଵିଜନ ସହିତ ନୃପଦ୍ଵାରା ॥
ଅନୁପମ ବାଲକ ଦେଖେନ୍ହି ଜାଈ। ରୂପ ରାସି ଗୁନ କହି ନ ସିରାଈ ॥
ଦୋ. ନଂଦୀମୁଖ ସରାଧ କରି ଜାତକରମ ସବ କୀନ୍ହ।
ହାଟକ ଧେନୁ ବସନ ମନି ନୃପ ବିପ୍ରନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହ ॥ ୧୯୩ ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ତୋରନ ପୁର ଛାଵା। କହି ନ ଜାଇ ଜେହି ଭାଁତି ବନାଵା ॥
ସୁମନବୃଷ୍ଟି ଅକାସ ତେଂ ହୋଈ। ବ୍ରହ୍ମାନଂଦ ମଗନ ସବ ଲୋଈ ॥
ବୃଂଦ ବୃଂଦ ମିଲି ଚଲୀଂ ଲୋଗାଈ। ସହଜ ସଂଗାର କିଏଁ ଉଠି ଧାଈ ॥
କନକ କଲସ ମଂଗଲ ଧରି ଥାରା। ଗାଵତ ପୈଠହିଂ ଭୂପ ଦୁଆରା ॥
କରି ଆରତି ନେଵଛାଵରି କରହୀଂ। ବାର ବାର ସିସୁ ଚରନନ୍ହି ପରହୀଂ ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦିଗନ ଗାଯକ। ପାଵନ ଗୁନ ଗାଵହିଂ ରଘୁନାଯକ ॥
ସର୍ବସ ଦାନ ଦୀନ୍ହ ସବ କାହୂ। ଜେହିଂ ପାଵା ରାଖା ନହିଂ ତାହୂ ॥
ମୃଗମଦ ଚଂଦନ କୁଂକୁମ କୀଚା। ମଚୀ ସକଲ ବୀଥିନ୍ହ ବିଚ ବୀଚା ॥
ଦୋ. ଗୃହ ଗୃହ ବାଜ ବଧାଵ ସୁଭ ପ୍ରଗଟେ ସୁଷମା କଂଦ।
ହରଷଵଂତ ସବ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନାରି ନର ବୃଂଦ ॥ ୧୯୪ ॥
କୈକଯସୁତା ସୁମିତ୍ରା ଦୋଊ। ସୁଂଦର ସୁତ ଜନମତ ଭୈଂ ଓଊ ॥
ଵହ ସୁଖ ସଂପତି ସମଯ ସମାଜା। କହି ନ ସକଇ ସାରଦ ଅହିରାଜା ॥
ଅଵଧପୁରୀ ସୋହଇ ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରଭୁହି ମିଲନ ଆଈ ଜନୁ ରାତୀ ॥
ଦେଖି ଭାନୂ ଜନୁ ମନ ସକୁଚାନୀ। ତଦପି ବନୀ ସଂଧ୍ଯା ଅନୁମାନୀ ॥
ଅଗର ଧୂପ ବହୁ ଜନୁ ଅଁଧିଆରୀ। ଉଡଇ ଅଭୀର ମନହୁଁ ଅରୁନାରୀ ॥
ମଂଦିର ମନି ସମୂହ ଜନୁ ତାରା। ନୃପ ଗୃହ କଲସ ସୋ ଇଂଦୁ ଉଦାରା ॥
ଭଵନ ବେଦଧୁନି ଅତି ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜନୁ ଖଗ ମୂଖର ସମଯଁ ଜନୁ ସାନୀ ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ପତଂଗ ଭୁଲାନା। ଏକ ମାସ ତେଇଁ ଜାତ ନ ଜାନା ॥
ଦୋ. ମାସ ଦିଵସ କର ଦିଵସ ଭା ମରମ ନ ଜାନଇ କୋଇ।
ରଥ ସମେତ ରବି ଥାକେଉ ନିସା କଵନ ବିଧି ହୋଇ ॥ ୧୯୫ ॥
ଯହ ରହସ୍ଯ କାହୂ ନହିଂ ଜାନା। ଦିନ ମନି ଚଲେ କରତ ଗୁନଗାନା ॥
ଦେଖି ମହୋତ୍ସଵ ସୁର ମୁନି ନାଗା। ଚଲେ ଭଵନ ବରନତ ନିଜ ଭାଗା ॥
ଔରଉ ଏକ କହଉଁ ନିଜ ଚୋରୀ। ସୁନୁ ଗିରିଜା ଅତି ଦୃଢ ମତି ତୋରୀ ॥
କାକ ଭୁସୁଂଡି ସଂଗ ହମ ଦୋଊ। ମନୁଜରୂପ ଜାନଇ ନହିଂ କୋଊ ॥
ପରମାନଂଦ ପ୍ରେମସୁଖ ଫୂଲେ। ବୀଥିନ୍ହ ଫିରହିଂ ମଗନ ମନ ଭୂଲେ ॥
ଯହ ସୁଭ ଚରିତ ଜାନ ପୈ ସୋଈ। କୃପା ରାମ କୈ ଜାପର ହୋଈ ॥
ତେହି ଅଵସର ଜୋ ଜେହି ବିଧି ଆଵା। ଦୀନ୍ହ ଭୂପ ଜୋ ଜେହି ମନ ଭାଵା ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ହେମ ଗୋ ହୀରା। ଦୀନ୍ହେ ନୃପ ନାନାବିଧି ଚୀରା ॥
ଦୋ. ମନ ସଂତୋଷେ ସବନ୍ହି କେ ଜହଁ ତହଁ ଦେହି ଅସୀସ।
ସକଲ ତନଯ ଚିର ଜୀଵହୁଁ ତୁଲସିଦାସ କେ ଈସ ॥ ୧୯୬ ॥
କଛୁକ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜାତ ନ ଜାନିଅ ଦିନ ଅରୁ ରାତୀ ॥
ନାମକରନ କର ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଭୂପ ବୋଲି ପଠଏ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
କରି ପୂଜା ଭୂପତି ଅସ ଭାଷା। ଧରିଅ ନାମ ଜୋ ମୁନି ଗୁନି ରାଖା ॥
ଇନ୍ହ କେ ନାମ ଅନେକ ଅନୂପା। ମୈଂ ନୃପ କହବ ସ୍ଵମତି ଅନୁରୂପା ॥
ଜୋ ଆନଂଦ ସିଂଧୁ ସୁଖରାସୀ। ସୀକର ତେଂ ତ୍ରୈଲୋକ ସୁପାସୀ ॥
ସୋ ସୁଖ ଧାମ ରାମ ଅସ ନାମା। ଅଖିଲ ଲୋକ ଦାଯକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିସ୍ଵ ଭରନ ପୋଷନ କର ଜୋଈ। ତାକର ନାମ ଭରତ ଅସ ହୋଈ ॥
ଜାକେ ସୁମିରନ ତେଂ ରିପୁ ନାସା। ନାମ ସତ୍ରୁହନ ବେଦ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଲଚ୍ଛନ ଧାମ ରାମ ପ୍ରିଯ ସକଲ ଜଗତ ଆଧାର।
ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଟ ତେହି ରାଖା ଲଛିମନ ନାମ ଉଦାର ॥ ୧୯୭ ॥
ଧରେ ନାମ ଗୁର ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ବେଦ ତତ୍ତ୍ଵ ନୃପ ତଵ ସୁତ ଚାରୀ ॥
ମୁନି ଧନ ଜନ ସରବସ ସିଵ ପ୍ରାନା। ବାଲ କେଲି ତେହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ବାରେହି ତେ ନିଜ ହିତ ପତି ଜାନୀ। ଲଛିମନ ରାମ ଚରନ ରତି ମାନୀ ॥
ଭରତ ସତ୍ରୁହନ ଦୂନଉ ଭାଈ। ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ଜସି ପ୍ରୀତି ବଡାଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଂଦର ଦୋଉ ଜୋରୀ। ନିରଖହିଂ ଛବି ଜନନୀଂ ତୃନ ତୋରୀ ॥
ଚାରିଉ ସୀଲ ରୂପ ଗୁନ ଧାମା। ତଦପି ଅଧିକ ସୁଖସାଗର ରାମା ॥
ହୃଦଯଁ ଅନୁଗ୍ରହ ଇଂଦୁ ପ୍ରକାସା। ସୂଚତ କିରନ ମନୋହର ହାସା ॥
କବହୁଁ ଉଛଂଗ କବହୁଁ ବର ପଲନା। ମାତୁ ଦୁଲାରଇ କହି ପ୍ରିଯ ଲଲନା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ନିରଂଜନ ନିର୍ଗୁନ ବିଗତ ବିନୋଦ।
ସୋ ଅଜ ପ୍ରେମ ଭଗତି ବସ କୌସଲ୍ଯା କେ ଗୋଦ ॥ ୧୯୮ ॥
କାମ କୋଟି ଛବି ସ୍ଯାମ ସରୀରା। ନୀଲ କଂଜ ବାରିଦ ଗଂଭୀରା ॥
ଅରୁନ ଚରନ ପକଂଜ ନଖ ଜୋତୀ। କମଲ ଦଲନ୍ହି ବୈଠେ ଜନୁ ମୋତୀ ॥
ରେଖ କୁଲିସ ଧଵଜ ଅଂକୁର ସୋହେ। ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
କଟି କିଂକିନୀ ଉଦର ତ୍ରଯ ରେଖା। ନାଭି ଗଭୀର ଜାନ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଭୁଜ ବିସାଲ ଭୂଷନ ଜୁତ ଭୂରୀ। ହିଯଁ ହରି ନଖ ଅତି ସୋଭା ରୂରୀ ॥
ଉର ମନିହାର ପଦିକ କୀ ସୋଭା। ବିପ୍ର ଚରନ ଦେଖତ ମନ ଲୋଭା ॥
କଂବୁ କଂଠ ଅତି ଚିବୁକ ସୁହାଈ। ଆନନ ଅମିତ ମଦନ ଛବି ଛାଈ ॥
ଦୁଇ ଦୁଇ ଦସନ ଅଧର ଅରୁନାରେ। ନାସା ତିଲକ କୋ ବରନୈ ପାରେ ॥
ସୁଂଦର ଶ୍ରଵନ ସୁଚାରୁ କପୋଲା। ଅତି ପ୍ରିଯ ମଧୁର ତୋତରେ ବୋଲା ॥
ଚିକ୍କନ କଚ କୁଂଚିତ ଗଭୁଆରେ। ବହୁ ପ୍ରକାର ରଚି ମାତୁ ସଁଵାରେ ॥
ପୀତ ଝଗୁଲିଆ ତନୁ ପହିରାଈ। ଜାନୁ ପାନି ବିଚରନି ମୋହି ଭାଈ ॥
ରୂପ ସକହିଂ ନହିଂ କହି ଶ୍ରୁତି ସେଷା। ସୋ ଜାନଇ ସପନେହୁଁ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଦୋ. ସୁଖ ସଂଦୋହ ମୋହପର ଗ୍ଯାନ ଗିରା ଗୋତୀତ।
ଦଂପତି ପରମ ପ୍ରେମ ବସ କର ସିସୁଚରିତ ପୁନୀତ ॥ ୧୯୯ ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ଜଗତ ପିତୁ ମାତା। କୋସଲପୁର ବାସିଂହ ସୁଖଦାତା ॥
ଜିନ୍ହ ରଘୁନାଥ ଚରନ ରତି ମାନୀ। ତିନ୍ହ କୀ ଯହ ଗତି ପ୍ରଗଟ ଭଵାନୀ ॥
ରଘୁପତି ବିମୁଖ ଜତନ କର କୋରୀ। କଵନ ସକଇ ଭଵ ବଂଧନ ଛୋରୀ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ବସ କୈ ରାଖେ। ସୋ ମାଯା ପ୍ରଭୁ ସୋଂ ଭଯ ଭାଖେ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ନଚାଵଇ ତାହୀ। ଅସ ପ୍ରଭୁ ଛାଡି ଭଜିଅ କହୁ କାହୀ ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଛାଡି ଚତୁରାଈ। ଭଜତ କୃପା କରିହହିଂ ରଘୁରାଈ ॥
ଏହି ବିଧି ସିସୁବିନୋଦ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହା। ସକଲ ନଗରବାସିଂହ ସୁଖ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲୈ ଉଛଂଗ କବହୁଁକ ହଲରାଵୈ। କବହୁଁ ପାଲନେଂ ଘାଲି ଝୁଲାଵୈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ କୌସଲ୍ଯା ନିସି ଦିନ ଜାତ ନ ଜାନ।
ସୁତ ସନେହ ବସ ମାତା ବାଲଚରିତ କର ଗାନ ॥ ୨୦୦ ॥
ଏକ ବାର ଜନନୀଂ ଅନ୍ହଵାଏ। କରି ସିଂଗାର ପଲନାଁ ପୌଢାଏ ॥
ନିଜ କୁଲ ଇଷ୍ଟଦେଵ ଭଗଵାନା। ପୂଜା ହେତୁ କୀନ୍ହ ଅସ୍ନାନା ॥
କରି ପୂଜା ନୈବେଦ୍ଯ ଚଢାଵା। ଆପୁ ଗଈ ଜହଁ ପାକ ବନାଵା ॥
ବହୁରି ମାତୁ ତହଵାଁ ଚଲି ଆଈ। ଭୋଜନ କରତ ଦେଖ ସୁତ ଜାଈ ॥
ଗୈ ଜନନୀ ସିସୁ ପହିଂ ଭଯଭୀତା। ଦେଖା ବାଲ ତହାଁ ପୁନି ସୂତା ॥
ବହୁରି ଆଇ ଦେଖା ସୁତ ସୋଈ। ହୃଦଯଁ କଂପ ମନ ଧୀର ନ ହୋଈ ॥
ଇହାଁ ଉହାଁ ଦୁଇ ବାଲକ ଦେଖା। ମତିଭ୍ରମ ମୋର କି ଆନ ବିସେଷା ॥
ଦେଖି ରାମ ଜନନୀ ଅକୁଲାନୀ। ପ୍ରଭୁ ହଁସି ଦୀନ୍ହ ମଧୁର ମୁସୁକାନୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖରାଵା ମାତହି ନିଜ ଅଦଭୁତ ରୁପ ଅଖଂଡ।
ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ଲାଗେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମଂଡ ॥ ୨୦୧ ॥
ଅଗନିତ ରବି ସସି ସିଵ ଚତୁରାନନ। ବହୁ ଗିରି ସରିତ ସିଂଧୁ ମହି କାନନ ॥
କାଲ କର୍ମ ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ସୁଭାଊ। ସୋଉ ଦେଖା ଜୋ ସୁନା ନ କାଊ ॥
ଦେଖୀ ମାଯା ସବ ବିଧି ଗାଢୀ। ଅତି ସଭୀତ ଜୋରେଂ କର ଠାଢୀ ॥
ଦେଖା ଜୀଵ ନଚାଵଇ ଜାହୀ। ଦେଖୀ ଭଗତି ଜୋ ଛୋରଇ ତାହୀ ॥
ତନ ପୁଲକିତ ମୁଖ ବଚନ ନ ଆଵା। ନଯନ ମୂଦି ଚରନନି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବିସମଯଵଂତ ଦେଖି ମହତାରୀ। ଭଏ ବହୁରି ସିସୁରୂପ ଖରାରୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରି ନ ଜାଇ ଭଯ ମାନା। ଜଗତ ପିତା ମୈଂ ସୁତ କରି ଜାନା ॥
ହରି ଜନନି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଯହ ଜନି କତହୁଁ କହସି ସୁନୁ ମାଈ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସଲ୍ଯା ବିନଯ କରଇ କର ଜୋରି ॥
ଅବ ଜନି କବହୂଁ ବ୍ଯାପୈ ପ୍ରଭୁ ମୋହି ମାଯା ତୋରି ॥ ୨୦୨ ॥
ବାଲଚରିତ ହରି ବହୁବିଧି କୀନ୍ହା। ଅତି ଅନଂଦ ଦାସନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହା ॥
କଛୁକ କାଲ ବୀତେଂ ସବ ଭାଈ। ବଡେ ଭଏ ପରିଜନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଚୂଡାକରନ କୀନ୍ହ ଗୁରୁ ଜାଈ। ବିପ୍ରନ୍ହ ପୁନି ଦଛିନା ବହୁ ପାଈ ॥
ପରମ ମନୋହର ଚରିତ ଅପାରା। କରତ ଫିରତ ଚାରିଉ ସୁକୁମାରା ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଅଗୋଚର ଜୋଈ। ଦସରଥ ଅଜିର ବିଚର ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଭୋଜନ କରତ ବୋଲ ଜବ ରାଜା। ନହିଂ ଆଵତ ତଜି ବାଲ ସମାଜା ॥
କୌସଲ୍ଯା ଜବ ବୋଲନ ଜାଈ। ଠୁମକୁ ଠୁମକୁ ପ୍ରଭୁ ଚଲହିଂ ପରାଈ ॥
ନିଗମ ନେତି ସିଵ ଅଂତ ନ ପାଵା। ତାହି ଧରୈ ଜନନୀ ହଠି ଧାଵା ॥
ଧୂରସ ଧୂରି ଭରେଂ ତନୁ ଆଏ। ଭୂପତି ବିହସି ଗୋଦ ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଭୋଜନ କରତ ଚପଲ ଚିତ ଇତ ଉତ ଅଵସରୁ ପାଇ।
ଭାଜି ଚଲେ କିଲକତ ମୁଖ ଦଧି ଓଦନ ଲପଟାଇ ॥ ୨୦୩ ॥
ବାଲଚରିତ ଅତି ସରଲ ସୁହାଏ। ସାରଦ ସେଷ ସଂଭୁ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜିନ କର ମନ ଇନ୍ହ ସନ ନହିଂ ରାତା। ତେ ଜନ ବଂଚିତ କିଏ ବିଧାତା ॥
ଭଏ କୁମାର ଜବହିଂ ସବ ଭ୍ରାତା। ଦୀନ୍ହ ଜନେଊ ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତା ॥
ଗୁରଗୃହଁ ଗଏ ପଢନ ରଘୁରାଈ। ଅଲପ କାଲ ବିଦ୍ଯା ସବ ଆଈ ॥
ଜାକୀ ସହଜ ସ୍ଵାସ ଶ୍ରୁତି ଚାରୀ। ସୋ ହରି ପଢ ଯହ କୌତୁକ ଭାରୀ ॥
ବିଦ୍ଯା ବିନଯ ନିପୁନ ଗୁନ ସୀଲା। ଖେଲହିଂ ଖେଲ ସକଲ ନୃପଲୀଲା ॥
କରତଲ ବାନ ଧନୁଷ ଅତି ସୋହା। ଦେଖତ ରୂପ ଚରାଚର ମୋହା ॥
ଜିନ୍ହ ବୀଥିନ୍ହ ବିହରହିଂ ସବ ଭାଈ। ଥକିତ ହୋହିଂ ସବ ଲୋଗ ଲୁଗାଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପୁର ବାସୀ ନର ନାରି ବୃଦ୍ଧ ଅରୁ ବାଲ।
ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ରିଯ ଲାଗତ ସବ କହୁଁ ରାମ କୃପାଲ ॥ ୨୦୪ ॥
ବଂଧୁ ସଖା ସଂଗ ଲେହିଂ ବୋଲାଈ। ବନ ମୃଗଯା ନିତ ଖେଲହିଂ ଜାଈ ॥
ପାଵନ ମୃଗ ମାରହିଂ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦିନ ପ୍ରତି ନୃପହି ଦେଖାଵହିଂ ଆନୀ ॥
ଜେ ମୃଗ ରାମ ବାନ କେ ମାରେ। ତେ ତନୁ ତଜି ସୁରଲୋକ ସିଧାରେ ॥
ଅନୁଜ ସଖା ସଁଗ ଭୋଜନ କରହୀଂ। ମାତୁ ପିତା ଅଗ୍ଯା ଅନୁସରହୀଂ ॥
ଜେହି ବିଧି ସୁଖୀ ହୋହିଂ ପୁର ଲୋଗା। କରହିଂ କୃପାନିଧି ସୋଇ ସଂଜୋଗା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସୁନହିଂ ମନ ଲାଈ। ଆପୁ କହହିଂ ଅନୁଜନ୍ହ ସମୁଝାଈ ॥
ପ୍ରାତକାଲ ଉଠି କୈ ରଘୁନାଥା। ମାତୁ ପିତା ଗୁରୁ ନାଵହିଂ ମାଥା ॥
ଆଯସୁ ମାଗି କରହିଂ ପୁର କାଜା। ଦେଖି ଚରିତ ହରଷଇ ମନ ରାଜା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଜ ନିର୍ଗୁନ ନାମ ନ ରୂପ।
ଭଗତ ହେତୁ ନାନା ବିଧି କରତ ଚରିତ୍ର ଅନୂପ ॥ ୨୦୫ ॥
ଯହ ସବ ଚରିତ କହା ମୈଂ ଗାଈ। ଆଗିଲି କଥା ସୁନହୁ ମନ ଲାଈ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ବସହି ବିପିନ ସୁଭ ଆଶ୍ରମ ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜପ ଜଗ୍ଯ ମୁନି କରହୀ। ଅତି ମାରୀଚ ସୁବାହୁହି ଡରହୀଂ ॥
ଦେଖତ ଜଗ୍ଯ ନିସାଚର ଧାଵହି। କରହି ଉପଦ୍ରଵ ମୁନି ଦୁଖ ପାଵହିଂ ॥
ଗାଧିତନଯ ମନ ଚିଂତା ବ୍ଯାପୀ। ହରି ବିନୁ ମରହି ନ ନିସିଚର ପାପୀ ॥
ତବ ମୁନିଵର ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାରା। ପ୍ରଭୁ ଅଵତରେଉ ହରନ ମହି ଭାରା ॥
ଏହୁଁ ମିସ ଦେଖୌଂ ପଦ ଜାଈ। କରି ବିନତୀ ଆନୌ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଅଯନା। ସୋ ପ୍ରଭୁ ମୈ ଦେଖବ ଭରି ନଯନା ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି କରତ ମନୋରଥ ଜାତ ଲାଗି ନହିଂ ବାର।
କରି ମଜ୍ଜନ ସରଊ ଜଲ ଗଏ ଭୂପ ଦରବାର ॥ ୨୦୬ ॥
ମୁନି ଆଗମନ ସୁନା ଜବ ରାଜା। ମିଲନ ଗଯଊ ଲୈ ବିପ୍ର ସମାଜା ॥
କରି ଦଂଡଵତ ମୁନିହି ସନମାନୀ। ନିଜ ଆସନ ବୈଠାରେନ୍ହି ଆନୀ ॥
ଚରନ ପଖାରି କୀନ୍ହି ଅତି ପୂଜା। ମୋ ସମ ଆଜୁ ଧନ୍ଯ ନହିଂ ଦୂଜା ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ଭୋଜନ କରଵାଵା। ମୁନିଵର ହୃଦଯଁ ହରଷ ଅତି ପାଵା ॥
ପୁନି ଚରନନି ମେଲେ ସୁତ ଚାରୀ। ରାମ ଦେଖି ମୁନି ଦେହ ବିସାରୀ ॥
ଭଏ ମଗନ ଦେଖତ ମୁଖ ସୋଭା। ଜନୁ ଚକୋର ପୂରନ ସସି ଲୋଭା ॥
ତବ ମନ ହରଷି ବଚନ କହ ରାଊ। ମୁନି ଅସ କୃପା ନ କୀନ୍ହିହୁ କାଊ ॥
କେହି କାରନ ଆଗମନ ତୁମ୍ହାରା। କହହୁ ସୋ କରତ ନ ଲାଵଉଁ ବାରା ॥
ଅସୁର ସମୂହ ସତାଵହିଂ ମୋହୀ। ମୈ ଜାଚନ ଆଯଉଁ ନୃପ ତୋହୀ ॥
ଅନୁଜ ସମେତ ଦେହୁ ରଘୁନାଥା। ନିସିଚର ବଧ ମୈଂ ହୋବ ସନାଥା ॥
ଦୋ. ଦେହୁ ଭୂପ ମନ ହରଷିତ ତଜହୁ ମୋହ ଅଗ୍ଯାନ।
ଧର୍ମ ସୁଜସ ପ୍ରଭୁ ତୁମ୍ହ କୌଂ ଇନ୍ହ କହଁ ଅତି କଲ୍ଯାନ ॥ ୨୦୭ ॥
ସୁନି ରାଜା ଅତି ଅପ୍ରିଯ ବାନୀ। ହୃଦଯ କଂପ ମୁଖ ଦୁତି କୁମୁଲାନୀ ॥
ଚୌଥେଂପନ ପାଯଉଁ ସୁତ ଚାରୀ। ବିପ୍ର ବଚନ ନହିଂ କହେହୁ ବିଚାରୀ ॥
ମାଗହୁ ଭୂମି ଧେନୁ ଧନ କୋସା। ସର୍ବସ ଦେଉଁ ଆଜୁ ସହରୋସା ॥
ଦେହ ପ୍ରାନ ତେଂ ପ୍ରିଯ କଛୁ ନାହୀ। ସୋଉ ମୁନି ଦେଉଁ ନିମିଷ ଏକ ମାହୀ ॥
ସବ ସୁତ ପ୍ରିଯ ମୋହି ପ୍ରାନ କି ନାଈଂ। ରାମ ଦେତ ନହିଂ ବନଇ ଗୋସାଈ ॥
କହଁ ନିସିଚର ଅତି ଘୋର କଠୋରା। କହଁ ସୁଂଦର ସୁତ ପରମ କିସୋରା ॥
ସୁନି ନୃପ ଗିରା ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ମାନା ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ତବ ବସିଷ୍ଟ ବହୁ ନିଧି ସମୁଝାଵା। ନୃପ ସଂଦେହ ନାସ କହଁ ପାଵା ॥
ଅତି ଆଦର ଦୋଉ ତନଯ ବୋଲାଏ। ହୃଦଯଁ ଲାଇ ବହୁ ଭାଁତି ସିଖାଏ ॥
ମେରେ ପ୍ରାନ ନାଥ ସୁତ ଦୋଊ। ତୁମ୍ହ ମୁନି ପିତା ଆନ ନହିଂ କୋଊ ॥
ଦୋ. ସୌଂପେ ଭୂପ ରିଷିହି ସୁତ ବହୁ ବିଧି ଦେଇ ଅସୀସ।
ଜନନୀ ଭଵନ ଗଏ ପ୍ରଭୁ ଚଲେ ନାଇ ପଦ ସୀସ ॥ ୨୦୮(କ) ॥
ସୋ. ପୁରୁଷସିଂହ ଦୋଉ ବୀର ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ଭଯ ହରନ ॥
କୃପାସିଂଧୁ ମତିଧୀର ଅଖିଲ ବିସ୍ଵ କାରନ କରନ ॥ ୨୦୮(ଖ)
ଅରୁନ ନଯନ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ନୀଲ ଜଲଜ ତନୁ ସ୍ଯାମ ତମାଲା ॥
କଟି ପଟ ପୀତ କସେଂ ବର ଭାଥା। ରୁଚିର ଚାପ ସାଯକ ଦୁହୁଁ ହାଥା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଂଦର ଦୋଉ ଭାଈ। ବିସ୍ବାମିତ୍ର ମହାନିଧି ପାଈ ॥
ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଦେଵ ମୈ ଜାନା। ମୋହି ନିତି ପିତା ତଜେହୁ ଭଗଵାନା ॥
ଚଲେ ଜାତ ମୁନି ଦୀନ୍ହି ଦିଖାଈ। ସୁନି ତାଡକା କ୍ରୋଧ କରି ଧାଈ ॥
ଏକହିଂ ବାନ ପ୍ରାନ ହରି ଲୀନ୍ହା। ଦୀନ ଜାନି ତେହି ନିଜ ପଦ ଦୀନ୍ହା ॥
ତବ ରିଷି ନିଜ ନାଥହି ଜିଯଁ ଚୀନ୍ହୀ। ବିଦ୍ଯାନିଧି କହୁଁ ବିଦ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଜାତେ ଲାଗ ନ ଛୁଧା ପିପାସା। ଅତୁଲିତ ବଲ ତନୁ ତେଜ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଆଯୁଷ ସବ ସମର୍ପି କୈ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଆନି।
କଂଦ ମୂଲ ଫଲ ଭୋଜନ ଦୀନ୍ହ ଭଗତି ହିତ ଜାନି ॥ ୨୦୯ ॥
ପ୍ରାତ କହା ମୁନି ସନ ରଘୁରାଈ। ନିର୍ଭଯ ଜଗ୍ଯ କରହୁ ତୁମ୍ହ ଜାଈ ॥
ହୋମ କରନ ଲାଗେ ମୁନି ଝାରୀ। ଆପୁ ରହେ ମଖ କୀଂ ରଖଵାରୀ ॥
ସୁନି ମାରୀଚ ନିସାଚର କ୍ରୋହୀ। ଲୈ ସହାଯ ଧାଵା ମୁନିଦ୍ରୋହୀ ॥
ବିନୁ ଫର ବାନ ରାମ ତେହି ମାରା। ସତ ଜୋଜନ ଗା ସାଗର ପାରା ॥
ପାଵକ ସର ସୁବାହୁ ପୁନି ମାରା। ଅନୁଜ ନିସାଚର କଟକୁ ସଁଘାରା ॥
ମାରି ଅସୁର ଦ୍ଵିଜ ନିର୍ମଯକାରୀ। ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ଦେଵ ମୁନି ଝାରୀ ॥
ତହଁ ପୁନି କଛୁକ ଦିଵସ ରଘୁରାଯା। ରହେ କୀନ୍ହି ବିପ୍ରନ୍ହ ପର ଦାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବହୁ କଥା ପୁରାନା। କହେ ବିପ୍ର ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଭୁ ଜାନା ॥
ତବ ମୁନି ସାଦର କହା ବୁଝାଈ। ଚରିତ ଏକ ପ୍ରଭୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ ॥
ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ମୁନି ରଘୁକୁଲ ନାଥା। ହରଷି ଚଲେ ମୁନିବର କେ ସାଥା ॥
ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦୀଖ ମଗ ମାହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ଜୀଵ ଜଂତୁ ତହଁ ନାହୀଂ ॥
ପୂଛା ମୁନିହି ସିଲା ପ୍ରଭୁ ଦେଖୀ। ସକଲ କଥା ମୁନି କହା ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ନାରି ଶ୍ରାପ ବସ ଉପଲ ଦେହ ଧରି ଧୀର।
ଚରନ କମଲ ରଜ ଚାହତି କୃପା କରହୁ ରଘୁବୀର ॥ ୨୧୦ ॥
ଛଂ. ପରସତ ପଦ ପାଵନ ସୋକ ନସାଵନ ପ୍ରଗଟ ଭଈ ତପପୁଂଜ ସହୀ।
ଦେଖତ ରଘୁନାଯକ ଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ସନମୁଖ ହୋଇ କର ଜୋରି ରହୀ ॥
ଅତି ପ୍ରେମ ଅଧୀରା ପୁଲକ ସରୀରା ମୁଖ ନହିଂ ଆଵଇ ବଚନ କହୀ।
ଅତିସଯ ବଡଭାଗୀ ଚରନନ୍ହି ଲାଗୀ ଜୁଗଲ ନଯନ ଜଲଧାର ବହୀ ॥
ଧୀରଜୁ ମନ କୀନ୍ହା ପ୍ରଭୁ କହୁଁ ଚୀନ୍ହା ରଘୁପତି କୃପାଁ ଭଗତି ପାଈ।
ଅତି ନିର୍ମଲ ବାନୀଂ ଅସ୍ତୁତି ଠାନୀ ଗ୍ଯାନଗମ୍ଯ ଜଯ ରଘୁରାଈ ॥
ମୈ ନାରି ଅପାଵନ ପ୍ରଭୁ ଜଗ ପାଵନ ରାଵନ ରିପୁ ଜନ ସୁଖଦାଈ।
ରାଜୀଵ ବିଲୋଚନ ଭଵ ଭଯ ମୋଚନ ପାହି ପାହି ସରନହିଂ ଆଈ ॥
ମୁନି ଶ୍ରାପ ଜୋ ଦୀନ୍ହା ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ପରମ ଅନୁଗ୍ରହ ମୈଂ ମାନା।
ଦେଖେଉଁ ଭରି ଲୋଚନ ହରି ଭଵମୋଚନ ଇହଇ ଲାଭ ସଂକର ଜାନା ॥
ବିନତୀ ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ମୈଂ ମତି ଭୋରୀ ନାଥ ନ ମାଗଉଁ ବର ଆନା।
ପଦ କମଲ ପରାଗା ରସ ଅନୁରାଗା ମମ ମନ ମଧୁପ କରୈ ପାନା ॥
ଜେହିଂ ପଦ ସୁରସରିତା ପରମ ପୁନୀତା ପ୍ରଗଟ ଭଈ ସିଵ ସୀସ ଧରୀ।
ସୋଇ ପଦ ପଂକଜ ଜେହି ପୂଜତ ଅଜ ମମ ସିର ଧରେଉ କୃପାଲ ହରୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ସିଧାରୀ ଗୌତମ ନାରୀ ବାର ବାର ହରି ଚରନ ପରୀ।
ଜୋ ଅତି ମନ ଭାଵା ସୋ ବରୁ ପାଵା ଗୈ ପତିଲୋକ ଅନଂଦ ଭରୀ ॥
ଦୋ. ଅସ ପ୍ରଭୁ ଦୀନବଂଧୁ ହରି କାରନ ରହିତ ଦଯାଲ।
ତୁଲସିଦାସ ସଠ ତେହି ଭଜୁ ଛାଡି କପଟ ଜଂଜାଲ ॥ ୨୧୧ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ସାତଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ଚଲେ ରାମ ଲଛିମନ ମୁନି ସଂଗା। ଗଏ ଜହାଁ ଜଗ ପାଵନି ଗଂଗା ॥
ଗାଧିସୂନୁ ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁରସରି ମହି ଆଈ ॥
ତବ ପ୍ରଭୁ ରିଷିନ୍ହ ସମେତ ନହାଏ। ବିବିଧ ଦାନ ମହିଦେଵନ୍ହି ପାଏ ॥
ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ବୃଂଦ ସହାଯା। ବେଗି ବିଦେହ ନଗର ନିଅରାଯା ॥
ପୁର ରମ୍ଯତା ରାମ ଜବ ଦେଖୀ। ହରଷେ ଅନୁଜ ସମେତ ବିସେଷୀ ॥
ବାପୀଂ କୂପ ସରିତ ସର ନାନା। ସଲିଲ ସୁଧାସମ ମନି ସୋପାନା ॥
ଗୁଂଜତ ମଂଜୁ ମତ୍ତ ରସ ଭୃଂଗା। କୂଜତ କଲ ବହୁବରନ ବିହଂଗା ॥
ବରନ ବରନ ବିକସେ ବନ ଜାତା। ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସଦା ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ସୁମନ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ବିପୁଲ ବିହଂଗ ନିଵାସ।
ଫୂଲତ ଫଲତ ସୁପଲ୍ଲଵତ ସୋହତ ପୁର ଚହୁଁ ପାସ ॥ ୨୧୨ ॥
ବନଇ ନ ବରନତ ନଗର ନିକାଈ। ଜହାଁ ଜାଇ ମନ ତହଁଇଁ ଲୋଭାଈ ॥
ଚାରୁ ବଜାରୁ ବିଚିତ୍ର ଅଁବାରୀ। ମନିମଯ ବିଧି ଜନୁ ସ୍ଵକର ସଁଵାରୀ ॥
ଧନିକ ବନିକ ବର ଧନଦ ସମାନା। ବୈଠ ସକଲ ବସ୍ତୁ ଲୈ ନାନା ॥
ଚୌହଟ ସୁଂଦର ଗଲୀଂ ସୁହାଈ। ସଂତତ ରହହିଂ ସୁଗଂଧ ସିଂଚାଈ ॥
ମଂଗଲମଯ ମଂଦିର ସବ କେରେଂ। ଚିତ୍ରିତ ଜନୁ ରତିନାଥ ଚିତେରେଂ ॥
ପୁର ନର ନାରି ସୁଭଗ ସୁଚି ସଂତା। ଧରମସୀଲ ଗ୍ଯାନୀ ଗୁନଵଂତା ॥
ଅତି ଅନୂପ ଜହଁ ଜନକ ନିଵାସୂ। ବିଥକହିଂ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବିଲାସୂ ॥
ହୋତ ଚକିତ ଚିତ କୋଟ ବିଲୋକୀ। ସକଲ ଭୁଵନ ସୋଭା ଜନୁ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ଧଵଲ ଧାମ ମନି ପୁରଟ ପଟ ସୁଘଟିତ ନାନା ଭାଁତି।
ସିଯ ନିଵାସ ସୁଂଦର ସଦନ ସୋଭା କିମି କହି ଜାତି ॥ ୨୧୩ ॥
ସୁଭଗ ଦ୍ଵାର ସବ କୁଲିସ କପାଟା। ଭୂପ ଭୀର ନଟ ମାଗଧ ଭାଟା ॥
ବନୀ ବିସାଲ ବାଜି ଗଜ ସାଲା। ହଯ ଗଯ ରଥ ସଂକୁଲ ସବ କାଲା ॥
ସୂର ସଚିଵ ସେନପ ବହୁତେରେ। ନୃପଗୃହ ସରିସ ସଦନ ସବ କେରେ ॥
ପୁର ବାହେର ସର ସାରିତ ସମୀପା। ଉତରେ ଜହଁ ତହଁ ବିପୁଲ ମହୀପା ॥
ଦେଖି ଅନୂପ ଏକ ଅଁଵରାଈ। ସବ ସୁପାସ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ ॥
କୌସିକ କହେଉ ମୋର ମନୁ ମାନା। ଇହାଁ ରହିଅ ରଘୁବୀର ସୁଜାନା ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି କୃପାନିକେତା। ଉତରେ ତହଁ ମୁନିବୃଂଦ ସମେତା ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଆଏ। ସମାଚାର ମିଥିଲାପତି ପାଏ ॥
ଦୋ. ସଂଗ ସଚିଵ ସୁଚି ଭୂରି ଭଟ ଭୂସୁର ବର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଚଲେ ମିଲନ ମୁନିନାଯକହି ମୁଦିତ ରାଉ ଏହି ଭାଁତି ॥ ୨୧୪ ॥
କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ଚରନ ଧରି ମାଥା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମୁଦିତ ମୁନିନାଥା ॥
ବିପ୍ରବୃଂଦ ସବ ସାଦର ବଂଦେ। ଜାନି ଭାଗ୍ଯ ବଡ ରାଉ ଅନଂଦେ ॥
କୁସଲ ପ୍ରସ୍ନ କହି ବାରହିଂ ବାରା। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନୃପହି ବୈଠାରା ॥
ତେହି ଅଵସର ଆଏ ଦୋଉ ଭାଈ। ଗଏ ରହେ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ମୃଦୁ ବଯସ କିସୋରା। ଲୋଚନ ସୁଖଦ ବିସ୍ଵ ଚିତ ଚୋରା ॥
ଉଠେ ସକଲ ଜବ ରଘୁପତି ଆଏ। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନିକଟ ବୈଠାଏ ॥
ଭଏ ସବ ସୁଖୀ ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ମୂରତି ମଧୁର ମନୋହର ଦେଖୀ। ଭଯଉ ବିଦେହୁ ବିଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ ମନୁ ଜାନି ନୃପୁ କରି ବିବେକୁ ଧରି ଧୀର।
ବୋଲେଉ ମୁନି ପଦ ନାଇ ସିରୁ ଗଦଗଦ ଗିରା ଗଭୀର ॥ ୨୧୫ ॥
କହହୁ ନାଥ ସୁଂଦର ଦୋଉ ବାଲକ। ମୁନିକୁଲ ତିଲକ କି ନୃପକୁଲ ପାଲକ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ନିଗମ ନେତି କହି ଗାଵା। ଉଭଯ ବେଷ ଧରି କୀ ସୋଇ ଆଵା ॥
ସହଜ ବିରାଗରୁପ ମନୁ ମୋରା। ଥକିତ ହୋତ ଜିମି ଚଂଦ ଚକୋରା ॥
ତାତେ ପ୍ରଭୁ ପୂଛଉଁ ସତିଭାଊ। କହହୁ ନାଥ ଜନି କରହୁ ଦୁରାଊ ॥
ଇନ୍ହହି ବିଲୋକତ ଅତି ଅନୁରାଗା। ବରବସ ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ମନ ତ୍ଯାଗା ॥
କହ ମୁନି ବିହସି କହେହୁ ନୃପ ନୀକା। ବଚନ ତୁମ୍ହାର ନ ହୋଇ ଅଲୀକା ॥
ଏ ପ୍ରିଯ ସବହି ଜହାଁ ଲଗି ପ୍ରାନୀ। ମନ ମୁସୁକାହିଂ ରାମୁ ସୁନି ବାନୀ ॥
ରଘୁକୁଲ ମନି ଦସରଥ କେ ଜାଏ। ମମ ହିତ ଲାଗି ନରେସ ପଠାଏ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ଲଖନୁ ଦୋଉ ବଂଧୁବର ରୂପ ସୀଲ ବଲ ଧାମ।
ମଖ ରାଖେଉ ସବୁ ସାଖି ଜଗୁ ଜିତେ ଅସୁର ସଂଗ୍ରାମ ॥ ୨୧୬ ॥
ମୁନି ତଵ ଚରନ ଦେଖି କହ ରାଊ। କହି ନ ସକଉଁ ନିଜ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରାଭାଊ ॥
ସୁଂଦର ସ୍ଯାମ ଗୌର ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଆନଁଦହୂ କେ ଆନଁଦ ଦାତା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ପ୍ରୀତି ପରସପର ପାଵନି। କହି ନ ଜାଇ ମନ ଭାଵ ସୁହାଵନି ॥
ସୁନହୁ ନାଥ କହ ମୁଦିତ ବିଦେହୂ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଇଵ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁହି ଚିତଵ ନରନାହୂ। ପୁଲକ ଗାତ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ମ୍ରୁନିହି ପ୍ରସଂସି ନାଇ ପଦ ସୀସୂ। ଚଲେଉ ଲଵାଇ ନଗର ଅଵନୀସୂ ॥
ସୁଂଦର ସଦନୁ ସୁଖଦ ସବ କାଲା। ତହାଁ ବାସୁ ଲୈ ଦୀନ୍ହ ଭୁଆଲା ॥
କରି ପୂଜା ସବ ବିଧି ସେଵକାଈ। ଗଯଉ ରାଉ ଗୃହ ବିଦା କରାଈ ॥
ଦୋ. ରିଷଯ ସଂଗ ରଘୁବଂସ ମନି କରି ଭୋଜନୁ ବିଶ୍ରାମୁ।
ବୈଠେ ପ୍ରଭୁ ଭ୍ରାତା ସହିତ ଦିଵସୁ ରହା ଭରି ଜାମୁ ॥ ୨୧୭ ॥
ଲଖନ ହୃଦଯଁ ଲାଲସା ବିସେଷୀ। ଜାଇ ଜନକପୁର ଆଇଅ ଦେଖୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଭଯ ବହୁରି ମୁନିହି ସକୁଚାହୀଂ। ପ୍ରଗଟ ନ କହହିଂ ମନହିଂ ମୁସୁକାହୀଂ ॥
ରାମ ଅନୁଜ ମନ କୀ ଗତି ଜାନୀ। ଭଗତ ବଛଲତା ହିଂଯଁ ହୁଲସାନୀ ॥
ପରମ ବିନୀତ ସକୁଚି ମୁସୁକାଈ। ବୋଲେ ଗୁର ଅନୁସାସନ ପାଈ ॥
ନାଥ ଲଖନୁ ପୁରୁ ଦେଖନ ଚହହୀଂ। ପ୍ରଭୁ ସକୋଚ ଡର ପ୍ରଗଟ ନ କହହୀଂ ॥
ଜୌଂ ରାଉର ଆଯସୁ ମୈଂ ପାଵୌଂ। ନଗର ଦେଖାଇ ତୁରତ ଲୈ ଆଵୌ ॥
ସୁନି ମୁନୀସୁ କହ ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। କସ ନ ରାମ ତୁମ୍ହ ରାଖହୁ ନୀତୀ ॥
ଧରମ ସେତୁ ପାଲକ ତୁମ୍ହ ତାତା। ପ୍ରେମ ବିବସ ସେଵକ ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ଜାଇ ଦେଖୀ ଆଵହୁ ନଗରୁ ସୁଖ ନିଧାନ ଦୋଉ ଭାଇ।
କରହୁ ସୁଫଲ ସବ କେ ନଯନ ସୁଂଦର ବଦନ ଦେଖାଇ ॥ ୨୧୮ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଆଠଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ମୁନି ପଦ କମଲ ବଂଦି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଚଲେ ଲୋକ ଲୋଚନ ସୁଖ ଦାତା ॥
ବାଲକ ବୃଂଦି ଦେଖି ଅତି ସୋଭା। ଲଗେ ସଂଗ ଲୋଚନ ମନୁ ଲୋଭା ॥
ପୀତ ବସନ ପରିକର କଟି ଭାଥା। ଚାରୁ ଚାପ ସର ସୋହତ ହାଥା ॥
ତନ ଅନୁହରତ ସୁଚଂଦନ ଖୋରୀ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ମନୋହର ଜୋରୀ ॥
କେହରି କଂଧର ବାହୁ ବିସାଲା। ଉର ଅତି ରୁଚିର ନାଗମନି ମାଲା ॥
ସୁଭଗ ସୋନ ସରସୀରୁହ ଲୋଚନ। ବଦନ ମଯଂକ ତାପତ୍ରଯ ମୋଚନ ॥
କାନନ୍ହି କନକ ଫୂଲ ଛବି ଦେହୀଂ। ଚିତଵତ ଚିତହି ଚୋରି ଜନୁ ଲେହୀଂ ॥
ଚିତଵନି ଚାରୁ ଭୃକୁଟି ବର ବାଁକୀ। ତିଲକ ରେଖା ସୋଭା ଜନୁ ଚାଁକୀ ॥
ଦୋ. ରୁଚିର ଚୌତନୀଂ ସୁଭଗ ସିର ମେଚକ କୁଂଚିତ କେସ।
ନଖ ସିଖ ସୁଂଦର ବଂଧୁ ଦୋଉ ସୋଭା ସକଲ ସୁଦେସ ॥ ୨୧୯ ॥
ଦେଖନ ନଗରୁ ଭୂପସୁତ ଆଏ। ସମାଚାର ପୁରବାସିଂହ ପାଏ ॥
ଧାଏ ଧାମ କାମ ସବ ତ୍ଯାଗୀ। ମନହୁ ରଂକ ନିଧି ଲୂଟନ ଲାଗୀ ॥
ନିରଖି ସହଜ ସୁଂଦର ଦୋଉ ଭାଈ। ହୋହିଂ ସୁଖୀ ଲୋଚନ ଫଲ ପାଈ ॥
ଜୁବତୀଂ ଭଵନ ଝରୋଖନ୍ହି ଲାଗୀଂ। ନିରଖହିଂ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
କହହିଂ ପରସପର ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। ସଖି ଇନ୍ହ କୋଟି କାମ ଛବି ଜୀତୀ ॥
ସୁର ନର ଅସୁର ନାଗ ମୁନି ମାହୀଂ। ସୋଭା ଅସି କହୁଁ ସୁନିଅତି ନାହୀଂ ॥
ବିଷ୍ନୁ ଚାରି ଭୁଜ ବିଘି ମୁଖ ଚାରୀ। ବିକଟ ବେଷ ମୁଖ ପଂଚ ପୁରାରୀ ॥
ଅପର ଦେଉ ଅସ କୋଉ ନ ଆହୀ। ଯହ ଛବି ସଖି ପଟତରିଅ ଜାହୀ ॥
ଦୋ. ବଯ କିସୋର ସୁଷମା ସଦନ ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଖ ଧାମ ।
ଅଂଗ ଅଂଗ ପର ଵାରିଅହିଂ କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ ୨୨୦ ॥
କହହୁ ସଖୀ ଅସ କୋ ତନୁଧାରୀ। ଜୋ ନ ମୋହ ଯହ ରୂପ ନିହାରୀ ॥
କୋଉ ସପ୍ରେମ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜୋ ମୈଂ ସୁନା ସୋ ସୁନହୁ ସଯାନୀ ॥
ଏ ଦୋଊ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ବାଲ ମରାଲନ୍ହି କେ କଲ ଜୋଟା ॥
ମୁନି କୌସିକ ମଖ କେ ରଖଵାରେ। ଜିନ୍ହ ରନ ଅଜିର ନିସାଚର ମାରେ ॥
ସ୍ଯାମ ଗାତ କଲ କଂଜ ବିଲୋଚନ। ଜୋ ମାରୀଚ ସୁଭୁଜ ମଦୁ ମୋଚନ ॥
କୌସଲ୍ଯା ସୁତ ସୋ ସୁଖ ଖାନୀ। ନାମୁ ରାମୁ ଧନୁ ସାଯକ ପାନୀ ॥
ଗୌର କିସୋର ବେଷୁ ବର କାଛେଂ। କର ସର ଚାପ ରାମ କେ ପାଛେଂ ॥
ଲଛିମନୁ ନାମୁ ରାମ ଲଘୁ ଭ୍ରାତା। ସୁନୁ ସଖି ତାସୁ ସୁମିତ୍ରା ମାତା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ରକାଜୁ କରି ବଂଧୁ ଦୋଉ ମଗ ମୁନିବଧୂ ଉଧାରି।
ଆଏ ଦେଖନ ଚାପମଖ ସୁନି ହରଷୀଂ ସବ ନାରି ॥ ୨୨୧ ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି କୋଉ ଏକ କହଈ। ଜୋଗୁ ଜାନକିହି ଯହ ବରୁ ଅହଈ ॥
ଜୌ ସଖି ଇନ୍ହହି ଦେଖ ନରନାହୂ। ପନ ପରିହରି ହଠି କରଇ ବିବାହୂ ॥
କୋଉ କହ ଏ ଭୂପତି ପହିଚାନେ। ମୁନି ସମେତ ସାଦର ସନମାନେ ॥
ସଖି ପରଂତୁ ପନୁ ରାଉ ନ ତଜଈ। ବିଧି ବସ ହଠି ଅବିବେକହି ଭଜଈ ॥
କୋଉ କହ ଜୌଂ ଭଲ ଅହଇ ବିଧାତା। ସବ କହଁ ସୁନିଅ ଉଚିତ ଫଲଦାତା ॥
ତୌ ଜାନକିହି ମିଲିହି ବରୁ ଏହୂ। ନାହିନ ଆଲି ଇହାଁ ସଂଦେହୂ ॥
ଜୌ ବିଧି ବସ ଅସ ବନୈ ସଁଜୋଗୂ। ତୌ କୃତକୃତ୍ଯ ହୋଇ ସବ ଲୋଗୂ ॥
ସଖି ହମରେଂ ଆରତି ଅତି ତାତେଂ। କବହୁଁକ ଏ ଆଵହିଂ ଏହି ନାତେଂ ॥
ଦୋ. ନାହିଂ ତ ହମ କହୁଁ ସୁନହୁ ସଖି ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ଦୂରି।
ଯହ ସଂଘଟୁ ତବ ହୋଇ ଜବ ପୁନ୍ଯ ପୁରାକୃତ ଭୂରି ॥ ୨୨୨ ॥
ବୋଲୀ ଅପର କହେହୁ ସଖି ନୀକା। ଏହିଂ ବିଆହ ଅତି ହିତ ସବହୀଂ କା ॥
କୋଉ କହ ସଂକର ଚାପ କଠୋରା। ଏ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ସବୁ ଅସମଂଜସ ଅହଇ ସଯାନୀ। ଯହ ସୁନି ଅପର କହଇ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସଖି ଇନ୍ହ କହଁ କୋଉ କୋଉ ଅସ କହହୀଂ। ବଡ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖତ ଲଘୁ ଅହହୀଂ ॥
ପରସି ଜାସୁ ପଦ ପଂକଜ ଧୂରୀ। ତରୀ ଅହଲ୍ଯା କୃତ ଅଘ ଭୂରୀ ॥
ସୋ କି ରହିହି ବିନୁ ସିଵଧନୁ ତୋରେଂ। ଯହ ପ୍ରତୀତି ପରିହରିଅ ନ ଭୋରେଂ ॥
ଜେହିଂ ବିରଂଚି ରଚି ସୀଯ ସଁଵାରୀ। ତେହିଂ ସ୍ଯାମଲ ବରୁ ରଚେଉ ବିଚାରୀ ॥
ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ସବ ହରଷାନୀଂ। ଐସେଇ ହୋଉ କହହିଂ ମୁଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମୁଖି ସୁଲୋଚନି ବୃଂଦ।
ଜାହିଂ ଜହାଁ ଜହଁ ବଂଧୁ ଦୋଉ ତହଁ ତହଁ ପରମାନଂଦ ॥ ୨୨୩ ॥
ପୁର ପୂରବ ଦିସି ଗେ ଦୋଉ ଭାଈ। ଜହଁ ଧନୁମଖ ହିତ ଭୂମି ବନାଈ ॥
ଅତି ବିସ୍ତାର ଚାରୁ ଗଚ ଢାରୀ। ବିମଲ ବେଦିକା ରୁଚିର ସଁଵାରୀ ॥
ଚହୁଁ ଦିସି କଂଚନ ମଂଚ ବିସାଲା। ରଚେ ଜହାଁ ବେଠହିଂ ମହିପାଲା ॥
ତେହି ପାଛେଂ ସମୀପ ଚହୁଁ ପାସା। ଅପର ମଂଚ ମଂଡଲୀ ବିଲାସା ॥
କଛୁକ ଊଁଚି ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ। ବୈଠହିଂ ନଗର ଲୋଗ ଜହଁ ଜାଈ ॥
ତିନ୍ହ କେ ନିକଟ ବିସାଲ ସୁହାଏ। ଧଵଲ ଧାମ ବହୁବରନ ବନାଏ ॥
ଜହଁ ବୈଂଠୈଂ ଦେଖହିଂ ସବ ନାରୀ। ଜଥା ଜୋଗୁ ନିଜ କୁଲ ଅନୁହାରୀ ॥
ପୁର ବାଲକ କହି କହି ମୃଦୁ ବଚନା। ସାଦର ପ୍ରଭୁହି ଦେଖାଵହିଂ ରଚନା ॥
ଦୋ. ସବ ସିସୁ ଏହି ମିସ ପ୍ରେମବସ ପରସି ମନୋହର ଗାତ।
ତନ ପୁଲକହିଂ ଅତି ହରଷୁ ହିଯଁ ଦେଖି ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତ ॥ ୨୨୪ ॥
ସିସୁ ସବ ରାମ ପ୍ରେମବସ ଜାନେ। ପ୍ରୀତି ସମେତ ନିକେତ ବଖାନେ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ସବ ଲେଂହିଂ ବୋଲାଈ। ସହିତ ସନେହ ଜାହିଂ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମ ଦେଖାଵହିଂ ଅନୁଜହି ରଚନା। କହି ମୃଦୁ ମଧୁର ମନୋହର ବଚନା ॥
ଲଵ ନିମେଷ ମହଁ ଭୁଵନ ନିକାଯା। ରଚଇ ଜାସୁ ଅନୁସାସନ ମାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ସୋଇ ଦୀନଦଯାଲା। ଚିତଵତ ଚକିତ ଧନୁଷ ମଖସାଲା ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ଜାନି ବିଲଂବୁ ତ୍ରାସ ମନ ମାହୀଂ ॥
ଜାସୁ ତ୍ରାସ ଡର କହୁଁ ଡର ହୋଈ। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖାଵତ ସୋଈ ॥
କହି ବାତେଂ ମୃଦୁ ମଧୁର ସୁହାଈଂ। କିଏ ବିଦା ବାଲକ ବରିଆଈ ॥
ଦୋ. ସଭଯ ସପ୍ରେମ ବିନୀତ ଅତି ସକୁଚ ସହିତ ଦୋଉ ଭାଇ।
ଗୁର ପଦ ପଂକଜ ନାଇ ସିର ବୈଠେ ଆଯସୁ ପାଇ ॥ ୨୨୫ ॥
ନିସି ପ୍ରବେସ ମୁନି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସବହୀଂ ସଂଧ୍ଯାବଂଦନୁ କୀନ୍ହା ॥
କହତ କଥା ଇତିହାସ ପୁରାନୀ। ରୁଚିର ରଜନି ଜୁଗ ଜାମ ସିରାନୀ ॥
ମୁନିବର ସଯନ କୀନ୍ହି ତବ ଜାଈ। ଲଗେ ଚରନ ଚାପନ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଚରନ ସରୋରୁହ ଲାଗୀ। କରତ ବିବିଧ ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗୀ ॥
ତେଇ ଦୋଉ ବଂଧୁ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜୀତେ। ଗୁର ପଦ କମଲ ପଲୋଟତ ପ୍ରୀତେ ॥
ବାରବାର ମୁନି ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ରଘୁବର ଜାଇ ସଯନ ତବ କୀନ୍ହୀ ॥
ଚାପତ ଚରନ ଲଖନୁ ଉର ଲାଏଁ। ସଭଯ ସପ୍ରେମ ପରମ ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହ ସୋଵହୁ ତାତା। ପୌଢେ ଧରି ଉର ପଦ ଜଲଜାତା ॥
ଦୋ. ଉଠେ ଲଖନ ନିସି ବିଗତ ସୁନି ଅରୁନସିଖା ଧୁନି କାନ ॥
ଗୁର ତେଂ ପହିଲେହିଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ରାମୁ ସୁଜାନ ॥ ୨୨୬ ॥
ସକଲ ସୌଚ କରି ଜାଇ ନହାଏ। ନିତ୍ଯ ନିବାହି ମୁନିହି ସିର ନାଏ ॥
ସମଯ ଜାନି ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଲେନ ପ୍ରସୂନ ଚଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଭୂପ ବାଗୁ ବର ଦେଖେଉ ଜାଈ। ଜହଁ ବସଂତ ରିତୁ ରହୀ ଲୋଭାଈ ॥
ଲାଗେ ବିଟପ ମନୋହର ନାନା। ବରନ ବରନ ବର ବେଲି ବିତାନା ॥
ନଵ ପଲ୍ଲଵ ଫଲ ସୁମାନ ସୁହାଏ। ନିଜ ସଂପତି ସୁର ରୂଖ ଲଜାଏ ॥
ଚାତକ କୋକିଲ କୀର ଚକୋରା। କୂଜତ ବିହଗ ନଟତ କଲ ମୋରା ॥
ମଧ୍ଯ ବାଗ ସରୁ ସୋହ ସୁହାଵା। ମନି ସୋପାନ ବିଚିତ୍ର ବନାଵା ॥
ବିମଲ ସଲିଲୁ ସରସିଜ ବହୁରଂଗା। ଜଲଖଗ କୂଜତ ଗୁଂଜତ ଭୃଂଗା ॥
ଦୋ. ବାଗୁ ତଡାଗୁ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ହରଷେ ବଂଧୁ ସମେତ।
ପରମ ରମ୍ଯ ଆରାମୁ ଯହୁ ଜୋ ରାମହି ସୁଖ ଦେତ ॥ ୨୨୭ ॥
ଚହୁଁ ଦିସି ଚିତଇ ପୂଁଛି ମାଲିଗନ। ଲଗେ ଲେନ ଦଲ ଫୂଲ ମୁଦିତ ମନ ॥
ତେହି ଅଵସର ସୀତା ତହଁ ଆଈ। ଗିରିଜା ପୂଜନ ଜନନି ପଠାଈ ॥
ସଂଗ ସଖୀଂ ସବ ସୁଭଗ ସଯାନୀ। ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସର ସମୀପ ଗିରିଜା ଗୃହ ସୋହା। ବରନି ନ ଜାଇ ଦେଖି ମନୁ ମୋହା ॥
ମଜ୍ଜନୁ କରି ସର ସଖିନ୍ହ ସମେତା। ଗଈ ମୁଦିତ ମନ ଗୌରି ନିକେତା ॥
ପୂଜା କୀନ୍ହି ଅଧିକ ଅନୁରାଗା। ନିଜ ଅନୁରୂପ ସୁଭଗ ବରୁ ମାଗା ॥
ଏକ ସଖୀ ସିଯ ସଂଗୁ ବିହାଈ। ଗଈ ରହୀ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ତେହି ଦୋଉ ବଂଧୁ ବିଲୋକେ ଜାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ସୀତା ପହିଂ ଆଈ ॥
ଦୋ. ତାସୁ ଦସା ଦେଖି ସଖିନ୍ହ ପୁଲକ ଗାତ ଜଲୁ ନୈନ।
କହୁ କାରନୁ ନିଜ ହରଷ କର ପୂଛହି ସବ ମୃଦୁ ବୈନ ॥ ୨୨୮ ॥
ଦେଖନ ବାଗୁ କୁଅଁର ଦୁଇ ଆଏ। ବଯ କିସୋର ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର କିମି କହୌଂ ବଖାନୀ। ଗିରା ଅନଯନ ନଯନ ବିନୁ ବାନୀ ॥
ସୁନି ହରଷୀଁ ସବ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ସିଯ ହିଯଁ ଅତି ଉତକଂଠା ଜାନୀ ॥
ଏକ କହଇ ନୃପସୁତ ତେଇ ଆଲୀ। ସୁନେ ଜେ ମୁନି ସଁଗ ଆଏ କାଲୀ ॥
ଜିନ୍ହ ନିଜ ରୂପ ମୋହନୀ ଡାରୀ। କୀନ୍ହ ସ୍ଵବସ ନଗର ନର ନାରୀ ॥
ବରନତ ଛବି ଜହଁ ତହଁ ସବ ଲୋଗୂ। ଅଵସି ଦେଖିଅହିଂ ଦେଖନ ଜୋଗୂ ॥
ତାସୁ ଵଚନ ଅତି ସିଯହି ସୁହାନେ। ଦରସ ଲାଗି ଲୋଚନ ଅକୁଲାନେ ॥
ଚଲୀ ଅଗ୍ର କରି ପ୍ରିଯ ସଖି ସୋଈ। ପ୍ରୀତି ପୁରାତନ ଲଖଇ ନ କୋଈ ॥
ଦୋ. ସୁମିରି ସୀଯ ନାରଦ ବଚନ ଉପଜୀ ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ॥
ଚକିତ ବିଲୋକତି ସକଲ ଦିସି ଜନୁ ସିସୁ ମୃଗୀ ସଭୀତ ॥ ୨୨୯ ॥
କଂକନ କିଂକିନି ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି। କହତ ଲଖନ ସନ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଗୁନି ॥
ମାନହୁଁ ମଦନ ଦୁଂଦୁଭୀ ଦୀନ୍ହୀ ॥ ମନସା ବିସ୍ଵ ବିଜଯ କହଁ କୀନ୍ହୀ ॥
ଅସ କହି ଫିରି ଚିତଏ ତେହି ଓରା। ସିଯ ମୁଖ ସସି ଭଏ ନଯନ ଚକୋରା ॥
ଭଏ ବିଲୋଚନ ଚାରୁ ଅଚଂଚଲ। ମନହୁଁ ସକୁଚି ନିମି ତଜେ ଦିଗଂଚଲ ॥
ଦେଖି ସୀଯ ସୋଭା ସୁଖୁ ପାଵା। ହୃଦଯଁ ସରାହତ ବଚନୁ ନ ଆଵା ॥
ଜନୁ ବିରଂଚି ସବ ନିଜ ନିପୁନାଈ। ବିରଚି ବିସ୍ଵ କହଁ ପ୍ରଗଟି ଦେଖାଈ ॥
ସୁଂଦରତା କହୁଁ ସୁଂଦର କରଈ। ଛବିଗୃହଁ ଦୀପସିଖା ଜନୁ ବରଈ ॥
ସବ ଉପମା କବି ରହେ ଜୁଠାରୀ। କେହିଂ ପଟତରୌଂ ବିଦେହକୁମାରୀ ॥
ଦୋ. ସିଯ ସୋଭା ହିଯଁ ବରନି ପ୍ରଭୁ ଆପନି ଦସା ବିଚାରି।
ବୋଲେ ସୁଚି ମନ ଅନୁଜ ସନ ବଚନ ସମଯ ଅନୁହାରି ॥ ୨୩୦ ॥
ତାତ ଜନକତନଯା ଯହ ସୋଈ। ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ଜେହି କାରନ ହୋଈ ॥
ପୂଜନ ଗୌରି ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ। କରତ ପ୍ରକାସୁ ଫିରଇ ଫୁଲଵାଈ ॥
ଜାସୁ ବିଲୋକି ଅଲୋକିକ ସୋଭା। ସହଜ ପୁନୀତ ମୋର ମନୁ ଛୋଭା ॥
ସୋ ସବୁ କାରନ ଜାନ ବିଧାତା। ଫରକହିଂ ସୁଭଦ ଅଂଗ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥
ରଘୁବଂସିଂହ କର ସହଜ ସୁଭାଊ। ମନୁ କୁପଂଥ ପଗୁ ଧରଇ ନ କାଊ ॥
ମୋହି ଅତିସଯ ପ୍ରତୀତି ମନ କେରୀ। ଜେହିଂ ସପନେହୁଁ ପରନାରି ନ ହେରୀ ॥
ଜିନ୍ହ କୈ ଲହହିଂ ନ ରିପୁ ରନ ପୀଠୀ। ନହିଂ ପାଵହିଂ ପରତିଯ ମନୁ ଡୀଠୀ ॥
ମଂଗନ ଲହହି ନ ଜିନ୍ହ କୈ ନାହୀଂ। ତେ ନରବର ଥୋରେ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଦୋ. କରତ ବତକହି ଅନୁଜ ସନ ମନ ସିଯ ରୂପ ଲୋଭାନ।
ମୁଖ ସରୋଜ ମକରଂଦ ଛବି କରଇ ମଧୁପ ଇଵ ପାନ ॥ ୨୩୧ ॥
ଚିତଵହି ଚକିତ ଚହୂଁ ଦିସି ସୀତା। କହଁ ଗଏ ନୃପକିସୋର ମନୁ ଚିଂତା ॥
ଜହଁ ବିଲୋକ ମୃଗ ସାଵକ ନୈନୀ। ଜନୁ ତହଁ ବରିସ କମଲ ସିତ ଶ୍ରେନୀ ॥
ଲତା ଓଟ ତବ ସଖିନ୍ହ ଲଖାଏ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର କିସୋର ସୁହାଏ ॥
ଦେଖି ରୂପ ଲୋଚନ ଲଲଚାନେ। ହରଷେ ଜନୁ ନିଜ ନିଧି ପହିଚାନେ ॥
ଥକେ ନଯନ ରଘୁପତି ଛବି ଦେଖେଂ। ପଲକନ୍ହିହୂଁ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେଂ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଦେହ ଭୈ ଭୋରୀ। ସରଦ ସସିହି ଜନୁ ଚିତଵ ଚକୋରୀ ॥
ଲୋଚନ ମଗ ରାମହି ଉର ଆନୀ। ଦୀନ୍ହେ ପଲକ କପାଟ ସଯାନୀ ॥
ଜବ ସିଯ ସଖିନ୍ହ ପ୍ରେମବସ ଜାନୀ। କହି ନ ସକହିଂ କଛୁ ମନ ସକୁଚାନୀ ॥
ଦୋ. ଲତାଭଵନ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ଭେ ତେହି ଅଵସର ଦୋଉ ଭାଇ।
ନିକସେ ଜନୁ ଜୁଗ ବିମଲ ବିଧୁ ଜଲଦ ପଟଲ ବିଲଗାଇ ॥ ୨୩୨ ॥
ସୋଭା ସୀଵଁ ସୁଭଗ ଦୋଉ ବୀରା। ନୀଲ ପୀତ ଜଲଜାଭ ସରୀରା ॥
ମୋରପଂଖ ସିର ସୋହତ ନୀକେ। ଗୁଚ୍ଛ ବୀଚ ବିଚ କୁସୁମ କଲୀ କେ ॥
ଭାଲ ତିଲକ ଶ୍ରମବିଂଦୁ ସୁହାଏ। ଶ୍ରଵନ ସୁଭଗ ଭୂଷନ ଛବି ଛାଏ ॥
ବିକଟ ଭୃକୁଟି କଚ ଘୂଘରଵାରେ। ନଵ ସରୋଜ ଲୋଚନ ରତନାରେ ॥
ଚାରୁ ଚିବୁକ ନାସିକା କପୋଲା। ହାସ ବିଲାସ ଲେତ ମନୁ ମୋଲା ॥
ମୁଖଛବି କହି ନ ଜାଇ ମୋହି ପାହୀଂ। ଜୋ ବିଲୋକି ବହୁ କାମ ଲଜାହୀଂ ॥
ଉର ମନି ମାଲ କଂବୁ କଲ ଗୀଵା। କାମ କଲଭ କର ଭୁଜ ବଲସୀଂଵା ॥
ସୁମନ ସମେତ ବାମ କର ଦୋନା। ସାଵଁର କୁଅଁର ସଖୀ ସୁଠି ଲୋନା ॥
ଦୋ. କେହରି କଟି ପଟ ପୀତ ଧର ସୁଷମା ସୀଲ ନିଧାନ।
ଦେଖି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନହି ବିସରା ସଖିନ୍ହ ଅପାନ ॥ ୨୩୩ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ଏକ ଆଲି ସଯାନୀ। ସୀତା ସନ ବୋଲୀ ଗହି ପାନୀ ॥
ବହୁରି ଗୌରି କର ଧ୍ଯାନ କରେହୂ। ଭୂପକିସୋର ଦେଖି କିନ ଲେହୂ ॥
ସକୁଚି ସୀଯଁ ତବ ନଯନ ଉଘାରେ। ସନମୁଖ ଦୋଉ ରଘୁସିଂଘ ନିହାରେ ॥
ନଖ ସିଖ ଦେଖି ରାମ କୈ ସୋଭା। ସୁମିରି ପିତା ପନୁ ମନୁ ଅତି ଛୋଭା ॥
ପରବସ ସଖିନ୍ହ ଲଖୀ ଜବ ସୀତା। ଭଯଉ ଗହରୁ ସବ କହହି ସଭୀତା ॥
ପୁନି ଆଉବ ଏହି ବେରିଆଁ କାଲୀ। ଅସ କହି ମନ ବିହସୀ ଏକ ଆଲୀ ॥
ଗୂଢ ଗିରା ସୁନି ସିଯ ସକୁଚାନୀ। ଭଯଉ ବିଲଂବୁ ମାତୁ ଭଯ ମାନୀ ॥
ଧରି ବଡି ଧୀର ରାମୁ ଉର ଆନେ। ଫିରି ଅପନପଉ ପିତୁବସ ଜାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଖନ ମିସ ମୃଗ ବିହଗ ତରୁ ଫିରଇ ବହୋରି ବହୋରି।
ନିରଖି ନିରଖି ରଘୁବୀର ଛବି ବାଢଇ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରି ॥ ୨୩୪ ॥
ଜାନି କଠିନ ସିଵଚାପ ବିସୂରତି। ଚଲୀ ରାଖି ଉର ସ୍ଯାମଲ ମୂରତି ॥
ପ୍ରଭୁ ଜବ ଜାତ ଜାନକୀ ଜାନୀ। ସୁଖ ସନେହ ସୋଭା ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ପରମ ପ୍ରେମମଯ ମୃଦୁ ମସି କୀନ୍ହୀ। ଚାରୁ ଚିତ ଭୀତୀଂ ଲିଖ ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଗଈ ଭଵାନୀ ଭଵନ ବହୋରୀ। ବଂଦି ଚରନ ବୋଲୀ କର ଜୋରୀ ॥
ଜଯ ଜଯ ଗିରିବରରାଜ କିସୋରୀ। ଜଯ ମହେସ ମୁଖ ଚଂଦ ଚକୋରୀ ॥
ଜଯ ଗଜ ବଦନ ଷଡାନନ ମାତା। ଜଗତ ଜନନି ଦାମିନି ଦୁତି ଗାତା ॥
ନହିଂ ତଵ ଆଦି ମଧ୍ଯ ଅଵସାନା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ବେଦୁ ନହିଂ ଜାନା ॥
ଭଵ ଭଵ ବିଭଵ ପରାଭଵ କାରିନି। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନି ସ୍ଵବସ ବିହାରିନି ॥
ଦୋ. ପତିଦେଵତା ସୁତୀଯ ମହୁଁ ମାତୁ ପ୍ରଥମ ତଵ ରେଖ।
ମହିମା ଅମିତ ନ ସକହିଂ କହି ସହସ ସାରଦା ସେଷ ॥ ୨୩୫ ॥
ସେଵତ ତୋହି ସୁଲଭ ଫଲ ଚାରୀ। ବରଦାଯନୀ ପୁରାରି ପିଆରୀ ॥
ଦେବି ପୂଜି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ହୋହିଂ ସୁଖାରେ ॥
ମୋର ମନୋରଥୁ ଜାନହୁ ନୀକେଂ। ବସହୁ ସଦା ଉର ପୁର ସବହୀ କେଂ ॥
କୀନ୍ହେଉଁ ପ୍ରଗଟ ନ କାରନ ତେହୀଂ। ଅସ କହି ଚରନ ଗହେ ବୈଦେହୀଂ ॥
ବିନଯ ପ୍ରେମ ବସ ଭଈ ଭଵାନୀ। ଖସୀ ମାଲ ମୂରତି ମୁସୁକାନୀ ॥
ସାଦର ସିଯଁ ପ୍ରସାଦୁ ସିର ଧରେଊ। ବୋଲୀ ଗୌରି ହରଷୁ ହିଯଁ ଭରେଊ ॥
ସୁନୁ ସିଯ ସତ୍ଯ ଅସୀସ ହମାରୀ। ପୂଜିହି ମନ କାମନା ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଦା ସୁଚି ସାଚା। ସୋ ବରୁ ମିଲିହି ଜାହିଂ ମନୁ ରାଚା ॥
ଛଂ. ମନୁ ଜାହିଂ ରାଚେଉ ମିଲିହି ସୋ ବରୁ ସହଜ ସୁଂଦର ସାଁଵରୋ।
କରୁନା ନିଧାନ ସୁଜାନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାନତ ରାଵରୋ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଗୌରି ଅସୀସ ସୁନି ସିଯ ସହିତ ହିଯଁ ହରଷୀଂ ଅଲୀ।
ତୁଲସୀ ଭଵାନିହି ପୂଜି ପୁନି ପୁନି ମୁଦିତ ମନ ମଂଦିର ଚଲୀ ॥
ସୋ. ଜାନି ଗୌରି ଅନୁକୂଲ ସିଯ ହିଯ ହରଷୁ ନ ଜାଇ କହି।
ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ମୂଲ ବାମ ଅଂଗ ଫରକନ ଲଗେ ॥ ୨୩୬ ॥
ହୃଦଯଁ ସରାହତ ସୀଯ ଲୋନାଈ। ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମ କହା ସବୁ କୌସିକ ପାହୀଂ। ସରଲ ସୁଭାଉ ଛୁଅତ ଛଲ ନାହୀଂ ॥
ସୁମନ ପାଇ ମୁନି ପୂଜା କୀନ୍ହୀ। ପୁନି ଅସୀସ ଦୁହୁ ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସୁଫଲ ମନୋରଥ ହୋହୁଁ ତୁମ୍ହାରେ। ରାମୁ ଲଖନୁ ସୁନି ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କରି ଭୋଜନୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ। ଲଗେ କହନ କଛୁ କଥା ପୁରାନୀ ॥
ବିଗତ ଦିଵସୁ ଗୁରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ସଂଧ୍ଯା କରନ ଚଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ପ୍ରାଚୀ ଦିସି ସସି ଉଯଉ ସୁହାଵା। ସିଯ ମୁଖ ସରିସ ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି ବିଚାରୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ। ସୀଯ ବଦନ ସମ ହିମକର ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ଜନମୁ ସିଂଧୁ ପୁନି ବଂଧୁ ବିଷୁ ଦିନ ମଲୀନ ସକଲଂକ।
ସିଯ ମୁଖ ସମତା ପାଵ କିମି ଚଂଦୁ ବାପୁରୋ ରଂକ ॥ ୨୩୭ ॥
ଘଟଇ ବଢଇ ବିରହନି ଦୁଖଦାଈ। ଗ୍ରସଇ ରାହୁ ନିଜ ସଂଧିହିଂ ପାଈ ॥
କୋକ ସିକପ୍ରଦ ପଂକଜ ଦ୍ରୋହୀ। ଅଵଗୁନ ବହୁତ ଚଂଦ୍ରମା ତୋହୀ ॥
ବୈଦେହୀ ମୁଖ ପଟତର ଦୀନ୍ହେ। ହୋଇ ଦୋଷ ବଡ ଅନୁଚିତ କୀନ୍ହେ ॥
ସିଯ ମୁଖ ଛବି ବିଧୁ ବ୍ଯାଜ ବଖାନୀ। ଗୁରୁ ପହିଂ ଚଲେ ନିସା ବଡି ଜାନୀ ॥
କରି ମୁନି ଚରନ ସରୋଜ ପ୍ରନାମା। ଆଯସୁ ପାଇ କୀନ୍ହ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିଗତ ନିସା ରଘୁନାଯକ ଜାଗେ। ବଂଧୁ ବିଲୋକି କହନ ଅସ ଲାଗେ ॥
ଉଦଉ ଅରୁନ ଅଵଲୋକହୁ ତାତା। ପଂକଜ କୋକ ଲୋକ ସୁଖଦାତା ॥
ବୋଲେ ଲଖନୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ସୂଚକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ଅରୁନୋଦଯଁ ସକୁଚେ କୁମୁଦ ଉଡଗନ ଜୋତି ମଲୀନ।
ଜିମି ତୁମ୍ହାର ଆଗମନ ସୁନି ଭଏ ନୃପତି ବଲହୀନ ॥ ୨୩୮ ॥
ନୃପ ସବ ନଖତ କରହିଂ ଉଜିଆରୀ। ଟାରି ନ ସକହିଂ ଚାପ ତମ ଭାରୀ ॥
କମଲ କୋକ ମଧୁକର ଖଗ ନାନା। ହରଷେ ସକଲ ନିସା ଅଵସାନା ॥
ଐସେହିଂ ପ୍ରଭୁ ସବ ଭଗତ ତୁମ୍ହାରେ। ହୋଇହହିଂ ଟୂଟେଂ ଧନୁଷ ସୁଖାରେ ॥
ଉଯଉ ଭାନୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ତମ ନାସା। ଦୁରେ ନଖତ ଜଗ ତେଜୁ ପ୍ରକାସା ॥
ରବି ନିଜ ଉଦଯ ବ୍ଯାଜ ରଘୁରାଯା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପୁ ସବ ନୃପନ୍ହ ଦିଖାଯା ॥
ତଵ ଭୁଜ ବଲ ମହିମା ଉଦଘାଟୀ। ପ୍ରଗଟୀ ଧନୁ ବିଘଟନ ପରିପାଟୀ ॥
ବଂଧୁ ବଚନ ସୁନି ପ୍ରଭୁ ମୁସୁକାନେ। ହୋଇ ସୁଚି ସହଜ ପୁନୀତ ନହାନେ ॥
ନିତ୍ଯକ୍ରିଯା କରି ଗୁରୁ ପହିଂ ଆଏ। ଚରନ ସରୋଜ ସୁଭଗ ସିର ନାଏ ॥
ସତାନଂଦୁ ତବ ଜନକ ବୋଲାଏ। କୌସିକ ମୁନି ପହିଂ ତୁରତ ପଠାଏ ॥
ଜନକ ବିନଯ ତିନ୍ହ ଆଇ ସୁନାଈ। ହରଷେ ବୋଲି ଲିଏ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ସତାନଂଦଅ ବଂଦି ପ୍ରଭୁ ବୈଠେ ଗୁର ପହିଂ ଜାଇ।
ଚଲହୁ ତାତ ମୁନି କହେଉ ତବ ପଠଵା ଜନକ ବୋଲାଇ ॥ ୨୩୯ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବରୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ। ଈସୁ କାହି ଧୌଂ ଦେଇ ବଡାଈ ॥
ଲଖନ କହା ଜସ ଭାଜନୁ ସୋଈ। ନାଥ କୃପା ତଵ ଜାପର ହୋଈ ॥
ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁନି ବର ବାନୀ। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ସବହିଂ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ପୁନି ମୁନିବୃଂଦ ସମେତ କୃପାଲା। ଦେଖନ ଚଲେ ଧନୁଷମଖ ସାଲା ॥
ରଂଗଭୂମି ଆଏ ଦୋଉ ଭାଈ। ଅସି ସୁଧି ସବ ପୁରବାସିଂହ ପାଈ ॥
ଚଲେ ସକଲ ଗୃହ କାଜ ବିସାରୀ। ବାଲ ଜୁବାନ ଜରଠ ନର ନାରୀ ॥
ଦେଖୀ ଜନକ ଭୀର ଭୈ ଭାରୀ। ସୁଚି ସେଵକ ସବ ଲିଏ ହଁକାରୀ ॥
ତୁରତ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ପହିଂ ଜାହୂ। ଆସନ ଉଚିତ ଦେହୂ ସବ କାହୂ ॥
ଦୋ. କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବିନୀତ ତିନ୍ହ ବୈଠାରେ ନର ନାରି।
ଉତ୍ତମ ମଧ୍ଯମ ନୀଚ ଲଘୁ ନିଜ ନିଜ ଥଲ ଅନୁହାରି ॥ ୨୪୦ ॥
ରାଜକୁଅଁର ତେହି ଅଵସର ଆଏ। ମନହୁଁ ମନୋହରତା ତନ ଛାଏ ॥
ଗୁନ ସାଗର ନାଗର ବର ବୀରା। ସୁଂଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ସରୀରା ॥
ରାଜ ସମାଜ ବିରାଜତ ରୂରେ। ଉଡଗନ ମହୁଁ ଜନୁ ଜୁଗ ବିଧୁ ପୂରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ରହୀ ଭାଵନା ଜୈସୀ। ପ୍ରଭୁ ମୂରତି ତିନ୍ହ ଦେଖୀ ତୈସୀ ॥
ଦେଖହିଂ ରୂପ ମହା ରନଧୀରା। ମନହୁଁ ବୀର ରସୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ଡରେ କୁଟିଲ ନୃପ ପ୍ରଭୁହି ନିହାରୀ। ମନହୁଁ ଭଯାନକ ମୂରତି ଭାରୀ ॥
ରହେ ଅସୁର ଛଲ ଛୋନିପ ବେଷା। ତିନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ କାଲସମ ଦେଖା ॥
ପୁରବାସିଂହ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭାଈ। ନରଭୂଷନ ଲୋଚନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଦୋ. ନାରି ବିଲୋକହିଂ ହରଷି ହିଯଁ ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ଅନୁରୂପ।
ଜନୁ ସୋହତ ସିଂଗାର ଧରି ମୂରତି ପରମ ଅନୂପ ॥ ୨୪୧ ॥
ବିଦୁଷନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ବିରାଟମଯ ଦୀସା। ବହୁ ମୁଖ କର ପଗ ଲୋଚନ ସୀସା ॥
ଜନକ ଜାତି ଅଵଲୋକହିଂ କୈସୈଂ। ସଜନ ସଗେ ପ୍ରିଯ ଲାଗହିଂ ଜୈସେଂ ॥
ସହିତ ବିଦେହ ବିଲୋକହିଂ ରାନୀ। ସିସୁ ସମ ପ୍ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ଜୋଗିନ୍ହ ପରମ ତତ୍ତ୍ଵମଯ ଭାସା। ସାଂତ ସୁଦ୍ଧ ସମ ସହଜ ପ୍ରକାସା ॥
ହରିଭଗତନ୍ହ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଇଷ୍ଟଦେଵ ଇଵ ସବ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରାମହି ଚିତଵ ଭାଯଁ ଜେହି ସୀଯା। ସୋ ସନେହୁ ସୁଖୁ ନହିଂ କଥନୀଯା ॥
ଉର ଅନୁଭଵତି ନ କହି ସକ ସୋଊ। କଵନ ପ୍ରକାର କହୈ କବି କୋଊ ॥
ଏହି ବିଧି ରହା ଜାହି ଜସ ଭାଊ। ତେହିଂ ତସ ଦେଖେଉ କୋସଲରାଊ ॥
ଦୋ. ରାଜତ ରାଜ ସମାଜ ମହୁଁ କୋସଲରାଜ କିସୋର।
ସୁଂଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ତନ ବିସ୍ଵ ବିଲୋଚନ ଚୋର ॥ ୨୪୨ ॥
ସହଜ ମନୋହର ମୂରତି ଦୋଊ। କୋଟି କାମ ଉପମା ଲଘୁ ସୋଊ ॥
ସରଦ ଚଂଦ ନିଂଦକ ମୁଖ ନୀକେ। ନୀରଜ ନଯନ ଭାଵତେ ଜୀ କେ ॥
ଚିତଵତ ଚାରୁ ମାର ମନୁ ହରନୀ। ଭାଵତି ହୃଦଯ ଜାତି ନହୀଂ ବରନୀ ॥
କଲ କପୋଲ ଶ୍ରୁତି କୁଂଡଲ ଲୋଲା। ଚିବୁକ ଅଧର ସୁଂଦର ମୃଦୁ ବୋଲା ॥
କୁମୁଦବଂଧୁ କର ନିଂଦକ ହାଁସା। ଭୃକୁଟୀ ବିକଟ ମନୋହର ନାସା ॥
ଭାଲ ବିସାଲ ତିଲକ ଝଲକାହୀଂ। କଚ ବିଲୋକି ଅଲି ଅଵଲି ଲଜାହୀଂ ॥
ପୀତ ଚୌତନୀଂ ସିରନ୍ହି ସୁହାଈ। କୁସୁମ କଲୀଂ ବିଚ ବୀଚ ବନାଈଂ ॥
ରେଖେଂ ରୁଚିର କଂବୁ କଲ ଗୀଵାଁ। ଜନୁ ତ୍ରିଭୁଵନ ସୁଷମା କୀ ସୀଵାଁ ॥
ଦୋ. କୁଂଜର ମନି କଂଠା କଲିତ ଉରନ୍ହି ତୁଲସିକା ମାଲ।
ବୃଷଭ କଂଧ କେହରି ଠଵନି ବଲ ନିଧି ବାହୁ ବିସାଲ ॥ ୨୪୩ ॥
କଟି ତୂନୀର ପୀତ ପଟ ବାଁଧେ। କର ସର ଧନୁଷ ବାମ ବର କାଁଧେ ॥
ପୀତ ଜଗ୍ଯ ଉପବୀତ ସୁହାଏ। ନଖ ସିଖ ମଂଜୁ ମହାଛବି ଛାଏ ॥
ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭଏ ସୁଖାରେ। ଏକଟକ ଲୋଚନ ଚଲତ ନ ତାରେ ॥
ହରଷେ ଜନକୁ ଦେଖି ଦୋଉ ଭାଈ। ମୁନି ପଦ କମଲ ଗହେ ତବ ଜାଈ ॥
କରି ବିନତୀ ନିଜ କଥା ସୁନାଈ। ରଂଗ ଅଵନି ସବ ମୁନିହି ଦେଖାଈ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଜାହି କୁଅଁର ବର ଦୋଊ। ତହଁ ତହଁ ଚକିତ ଚିତଵ ସବୁ କୋଊ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଖ ରାମହି ସବୁ ଦେଖା। କୋଉ ନ ଜାନ କଛୁ ମରମୁ ବିସେଷା ॥
ଭଲି ରଚନା ମୁନି ନୃପ ସନ କହେଊ। ରାଜାଁ ମୁଦିତ ମହାସୁଖ ଲହେଊ ॥
ଦୋ. ସବ ମଂଚନ୍ହ ତେ ମଂଚୁ ଏକ ସୁଂଦର ବିସଦ ବିସାଲ।
ମୁନି ସମେତ ଦୋଉ ବଂଧୁ ତହଁ ବୈଠାରେ ମହିପାଲ ॥ ୨୪୪ ॥
ପ୍ରଭୁହି ଦେଖି ସବ ନୃପ ହିଁଯଁ ହାରେ। ଜନୁ ରାକେସ ଉଦଯ ଭଏଁ ତାରେ ॥
ଅସି ପ୍ରତୀତି ସବ କେ ମନ ମାହୀଂ। ରାମ ଚାପ ତୋରବ ସକ ନାହୀଂ ॥
ବିନୁ ଭଂଜେହୁଁ ଭଵ ଧନୁଷୁ ବିସାଲା। ମେଲିହି ସୀଯ ରାମ ଉର ମାଲା ॥
ଅସ ବିଚାରି ଗଵନହୁ ଘର ଭାଈ। ଜସୁ ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ତେଜୁ ଗଵାଁଈ ॥
ବିହସେ ଅପର ଭୂପ ସୁନି ବାନୀ। ଜେ ଅବିବେକ ଅଂଧ ଅଭିମାନୀ ॥
ତୋରେହୁଁ ଧନୁଷୁ ବ୍ଯାହୁ ଅଵଗାହା। ବିନୁ ତୋରେଂ କୋ କୁଅଁରି ବିଆହା ॥
ଏକ ବାର କାଲଉ କିନ ହୋଊ। ସିଯ ହିତ ସମର ଜିତବ ହମ ସୋଊ ॥
ଯହ ସୁନି ଅଵର ମହିପ ମୁସକାନେ। ଧରମସୀଲ ହରିଭଗତ ସଯାନେ ॥
ସୋ. ସୀଯ ବିଆହବି ରାମ ଗରବ ଦୂରି କରି ନୃପନ୍ହ କେ ॥
ଜୀତି କୋ ସକ ସଂଗ୍ରାମ ଦସରଥ କେ ରନ ବାଁକୁରେ ॥ ୨୪୫ ॥
ବ୍ଯର୍ଥ ମରହୁ ଜନି ଗାଲ ବଜାଈ। ମନ ମୋଦକନ୍ହି କି ଭୂଖ ବୁତାଈ ॥
ସିଖ ହମାରି ସୁନି ପରମ ପୁନୀତା। ଜଗଦଂବା ଜାନହୁ ଜିଯଁ ସୀତା ॥
ଜଗତ ପିତା ରଘୁପତିହି ବିଚାରୀ। ଭରି ଲୋଚନ ଛବି ଲେହୁ ନିହାରୀ ॥
ସୁଂଦର ସୁଖଦ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଏ ଦୋଉ ବଂଧୁ ସଂଭୁ ଉର ବାସୀ ॥
ସୁଧା ସମୁଦ୍ର ସମୀପ ବିହାଈ। ମୃଗଜଲୁ ନିରଖି ମରହୁ କତ ଧାଈ ॥
କରହୁ ଜାଇ ଜା କହୁଁ ଜୋଈ ଭାଵା। ହମ ତୌ ଆଜୁ ଜନମ ଫଲୁ ପାଵା ॥
ଅସ କହି ଭଲେ ଭୂପ ଅନୁରାଗେ। ରୂପ ଅନୂପ ବିଲୋକନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖହିଂ ସୁର ନଭ ଚଢେ ବିମାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ କରହିଂ କଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସୁଅଵସରୁ ସୀଯ ତବ ପଠଈ ଜନକ ବୋଲାଈ।
ଚତୁର ସଖୀଂ ସୁଂଦର ସକଲ ସାଦର ଚଲୀଂ ଲଵାଈଂ ॥ ୨୪୬ ॥
ସିଯ ସୋଭା ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନୀ। ଜଗଦଂବିକା ରୂପ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ଉପମା ସକଲ ମୋହି ଲଘୁ ଲାଗୀଂ। ପ୍ରାକୃତ ନାରି ଅଂଗ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
ସିଯ ବରନିଅ ତେଇ ଉପମା ଦେଈ। କୁକବି କହାଇ ଅଜସୁ କୋ ଲେଈ ॥
ଜୌ ପଟତରିଅ ତୀଯ ସମ ସୀଯା। ଜଗ ଅସି ଜୁବତି କହାଁ କମନୀଯା ॥
ଗିରା ମୁଖର ତନ ଅରଧ ଭଵାନୀ। ରତି ଅତି ଦୁଖିତ ଅତନୁ ପତି ଜାନୀ ॥
ବିଷ ବାରୁନୀ ବଂଧୁ ପ୍ରିଯ ଜେହୀ। କହିଅ ରମାସମ କିମି ବୈଦେହୀ ॥
ଜୌ ଛବି ସୁଧା ପଯୋନିଧି ହୋଈ। ପରମ ରୂପମଯ କଚ୍ଛପ ସୋଈ ॥
ସୋଭା ରଜୁ ମଂଦରୁ ସିଂଗାରୂ। ମଥୈ ପାନି ପଂକଜ ନିଜ ମାରୂ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ଉପଜୈ ଲଚ୍ଛି ଜବ ସୁଂଦରତା ସୁଖ ମୂଲ।
ତଦପି ସକୋଚ ସମେତ କବି କହହିଂ ସୀଯ ସମତୂଲ ॥ ୨୪୭ ॥
ଚଲିଂ ସଂଗ ଲୈ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ଗାଵତ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସୋହ ନଵଲ ତନୁ ସୁଂଦର ସାରୀ। ଜଗତ ଜନନି ଅତୁଲିତ ଛବି ଭାରୀ ॥
ଭୂଷନ ସକଲ ସୁଦେସ ସୁହାଏ। ଅଂଗ ଅଂଗ ରଚି ସଖିନ୍ହ ବନାଏ ॥
ରଂଗଭୂମି ଜବ ସିଯ ପଗୁ ଧାରୀ। ଦେଖି ରୂପ ମୋହେ ନର ନାରୀ ॥
ହରଷି ସୁରନ୍ହ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଈ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ଅପଛରା ଗାଈ ॥
ପାନି ସରୋଜ ସୋହ ଜଯମାଲା। ଅଵଚଟ ଚିତଏ ସକଲ ଭୁଆଲା ॥
ସୀଯ ଚକିତ ଚିତ ରାମହି ଚାହା। ଭଏ ମୋହବସ ସବ ନରନାହା ॥
ମୁନି ସମୀପ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭାଈ। ଲଗେ ଲଲକି ଲୋଚନ ନିଧି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଗୁରଜନ ଲାଜ ସମାଜୁ ବଡ ଦେଖି ସୀଯ ସକୁଚାନି ॥
ଲାଗି ବିଲୋକନ ସଖିନ୍ହ ତନ ରଘୁବୀରହି ଉର ଆନି ॥ ୨୪୮ ॥
ରାମ ରୂପୁ ଅରୁ ସିଯ ଛବି ଦେଖେଂ। ନର ନାରିନ୍ହ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେଂ ॥
ସୋଚହିଂ ସକଲ କହତ ସକୁଚାହୀଂ। ବିଧି ସନ ବିନଯ କରହିଂ ମନ ମାହୀଂ ॥
ହରୁ ବିଧି ବେଗି ଜନକ ଜଡତାଈ। ମତି ହମାରି ଅସି ଦେହି ସୁହାଈ ॥
ବିନୁ ବିଚାର ପନୁ ତଜି ନରନାହୁ। ସୀଯ ରାମ କର କରୈ ବିବାହୂ ॥
ଜଗ ଭଲ କହହି ଭାଵ ସବ କାହୂ। ହଠ କୀନ୍ହେ ଅଂତହୁଁ ଉର ଦାହୂ ॥
ଏହିଂ ଲାଲସାଁ ମଗନ ସବ ଲୋଗୂ। ବରୁ ସାଁଵରୋ ଜାନକୀ ଜୋଗୂ ॥
ତବ ବଂଦୀଜନ ଜନକ ବୌଲାଏ। ବିରିଦାଵଲୀ କହତ ଚଲି ଆଏ ॥
କହ ନୃପ ଜାଇ କହହୁ ପନ ମୋରା। ଚଲେ ଭାଟ ହିଯଁ ହରଷୁ ନ ଥୋରା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବଂଦୀ ବଚନ ବର ସୁନହୁ ସକଲ ମହିପାଲ।
ପନ ବିଦେହ କର କହହିଂ ହମ ଭୁଜା ଉଠାଇ ବିସାଲ ॥ ୨୪୯ ॥
ନୃପ ଭୁଜବଲ ବିଧୁ ସିଵଧନୁ ରାହୂ। ଗରୁଅ କଠୋର ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ରାଵନୁ ବାନୁ ମହାଭଟ ଭାରେ। ଦେଖି ସରାସନ ଗଵଁହିଂ ସିଧାରେ ॥
ସୋଇ ପୁରାରି କୋଦଂଡୁ କଠୋରା। ରାଜ ସମାଜ ଆଜୁ ଜୋଇ ତୋରା ॥
ତ୍ରିଭୁଵନ ଜଯ ସମେତ ବୈଦେହୀ ॥ ବିନହିଂ ବିଚାର ବରଇ ହଠି ତେହୀ ॥
ସୁନି ପନ ସକଲ ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। ଭଟମାନୀ ଅତିସଯ ମନ ମାଖେ ॥
ପରିକର ବାଁଧି ଉଠେ ଅକୁଲାଈ। ଚଲେ ଇଷ୍ଟଦେଵନ୍ହ ସିର ନାଈ ॥
ତମକି ତାକି ତକି ସିଵଧନୁ ଧରହୀଂ। ଉଠଇ ନ କୋଟି ଭାଁତି ବଲୁ କରହୀଂ ॥
ଜିନ୍ହ କେ କଛୁ ବିଚାରୁ ମନ ମାହୀଂ। ଚାପ ସମୀପ ମହୀପ ନ ଜାହୀଂ ॥
ଦୋ. ତମକି ଧରହିଂ ଧନୁ ମୂଢ ନୃପ ଉଠଇ ନ ଚଲହିଂ ଲଜାଇ।
ମନହୁଁ ପାଇ ଭଟ ବାହୁବଲୁ ଅଧିକୁ ଅଧିକୁ ଗରୁଆଇ ॥ ୨୫୦ ॥
ଭୂପ ସହସ ଦସ ଏକହି ବାରା। ଲଗେ ଉଠାଵନ ଟରଇ ନ ଟାରା ॥
ଡଗଇ ନ ସଂଭୁ ସରାସନ କୈସେଂ। କାମୀ ବଚନ ସତୀ ମନୁ ଜୈସେଂ ॥
ସବ ନୃପ ଭଏ ଜୋଗୁ ଉପହାସୀ। ଜୈସେଂ ବିନୁ ବିରାଗ ସଂନ୍ଯାସୀ ॥
କୀରତି ବିଜଯ ବୀରତା ଭାରୀ। ଚଲେ ଚାପ କର ବରବସ ହାରୀ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭଏ ହାରି ହିଯଁ ରାଜା। ବୈଠେ ନିଜ ନିଜ ଜାଇ ସମାଜା ॥
ନୃପନ୍ହ ବିଲୋକି ଜନକୁ ଅକୁଲାନେ। ବୋଲେ ବଚନ ରୋଷ ଜନୁ ସାନେ ॥
ଦୀପ ଦୀପ କେ ଭୂପତି ନାନା। ଆଏ ସୁନି ହମ ଜୋ ପନୁ ଠାନା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଧରି ମନୁଜ ସରୀରା। ବିପୁଲ ବୀର ଆଏ ରନଧୀରା ॥
ଦୋ. କୁଅଁରି ମନୋହର ବିଜଯ ବଡି କୀରତି ଅତି କମନୀଯ।
ପାଵନିହାର ବିରଂଚି ଜନୁ ରଚେଉ ନ ଧନୁ ଦମନୀଯ ॥ ୨୫୧ ॥
କହହୁ କାହି ଯହୁ ଲାଭୁ ନ ଭାଵା। କାହୁଁ ନ ସଂକର ଚାପ ଚଢାଵା ॥
ରହଉ ଚଢାଉବ ତୋରବ ଭାଈ। ତିଲୁ ଭରି ଭୂମି ନ ସକେ ଛଡାଈ ॥
ଅବ ଜନି କୋଉ ମାଖୈ ଭଟ ମାନୀ। ବୀର ବିହୀନ ମହୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ତଜହୁ ଆସ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଜାହୂ। ଲିଖା ନ ବିଧି ବୈଦେହି ବିବାହୂ ॥
ସୁକୃତ ଜାଇ ଜୌଂ ପନୁ ପରିହରଊଁ। କୁଅଁରି କୁଆରି ରହଉ କା କରଊଁ ॥
ଜୋ ଜନତେଉଁ ବିନୁ ଭଟ ଭୁବି ଭାଈ। ତୌ ପନୁ କରି ହୋତେଉଁ ନ ହଁସାଈ ॥
ଜନକ ବଚନ ସୁନି ସବ ନର ନାରୀ। ଦେଖି ଜାନକିହି ଭଏ ଦୁଖାରୀ ॥
ମାଖେ ଲଖନୁ କୁଟିଲ ଭଇଁ ଭୌଂହେଂ। ରଦପଟ ଫରକତ ନଯନ ରିସୌଂହେଂ ॥
ଦୋ. କହି ନ ସକତ ରଘୁବୀର ଡର ଲଗେ ବଚନ ଜନୁ ବାନ।
ନାଇ ରାମ ପଦ କମଲ ସିରୁ ବୋଲେ ଗିରା ପ୍ରମାନ ॥ ୨୫୨ ॥
ରଘୁବଂସିଂହ ମହୁଁ ଜହଁ କୋଉ ହୋଈ। ତେହିଂ ସମାଜ ଅସ କହଇ ନ କୋଈ ॥
କହୀ ଜନକ ଜସି ଅନୁଚିତ ବାନୀ। ବିଦ୍ଯମାନ ରଘୁକୁଲ ମନି ଜାନୀ ॥
ସୁନହୁ ଭାନୁକୁଲ ପଂକଜ ଭାନୂ। କହଉଁ ସୁଭାଉ ନ କଛୁ ଅଭିମାନୂ ॥
ଜୌ ତୁମ୍ହାରି ଅନୁସାସନ ପାଵୌଂ। କଂଦୁକ ଇଵ ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ଉଠାଵୌଂ ॥
କାଚେ ଘଟ ଜିମି ଡାରୌଂ ଫୋରୀ। ସକଉଁ ମେରୁ ମୂଲକ ଜିମି ତୋରୀ ॥
ତଵ ପ୍ରତାପ ମହିମା ଭଗଵାନା। କୋ ବାପୁରୋ ପିନାକ ପୁରାନା ॥
ନାଥ ଜାନି ଅସ ଆଯସୁ ହୋଊ। କୌତୁକୁ କରୌଂ ବିଲୋକିଅ ସୋଊ ॥
କମଲ ନାଲ ଜିମି ଚାଫ ଚଢାଵୌଂ। ଜୋଜନ ସତ ପ୍ରମାନ ଲୈ ଧାଵୌଂ ॥
ଦୋ. ତୋରୌଂ ଛତ୍ରକ ଦଂଡ ଜିମି ତଵ ପ୍ରତାପ ବଲ ନାଥ।
ଜୌଂ ନ କରୌଂ ପ୍ରଭୁ ପଦ ସପଥ କର ନ ଧରୌଂ ଧନୁ ଭାଥ ॥ ୨୫୩ ॥
ଲଖନ ସକୋପ ବଚନ ଜେ ବୋଲେ। ଡଗମଗାନି ମହି ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲେ ॥
ସକଲ ଲୋକ ସବ ଭୂପ ଡେରାନେ। ସିଯ ହିଯଁ ହରଷୁ ଜନକୁ ସକୁଚାନେ ॥
ଗୁର ରଘୁପତି ସବ ମୁନି ମନ ମାହୀଂ। ମୁଦିତ ଭଏ ପୁନି ପୁନି ପୁଲକାହୀଂ ॥
ସଯନହିଂ ରଘୁପତି ଲଖନୁ ନେଵାରେ। ପ୍ରେମ ସମେତ ନିକଟ ବୈଠାରେ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ସମଯ ସୁଭ ଜାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ସନେହମଯ ବାନୀ ॥
ଉଠହୁ ରାମ ଭଂଜହୁ ଭଵଚାପା। ମେଟହୁ ତାତ ଜନକ ପରିତାପା ॥
ସୁନି ଗୁରୁ ବଚନ ଚରନ ସିରୁ ନାଵା। ହରଷୁ ବିଷାଦୁ ନ କଛୁ ଉର ଆଵା ॥
ଠାଢେ ଭଏ ଉଠି ସହଜ ସୁଭାଏଁ। ଠଵନି ଜୁବା ମୃଗରାଜୁ ଲଜାଏଁ ॥
ଦୋ. ଉଦିତ ଉଦଯଗିରି ମଂଚ ପର ରଘୁବର ବାଲପତଂଗ।
ବିକସେ ସଂତ ସରୋଜ ସବ ହରଷେ ଲୋଚନ ଭୃଂଗ ॥ ୨୫୪ ॥
ନୃପନ୍ହ କେରି ଆସା ନିସି ନାସୀ। ବଚନ ନଖତ ଅଵଲୀ ନ ପ୍ରକାସୀ ॥
ମାନୀ ମହିପ କୁମୁଦ ସକୁଚାନେ। କପଟୀ ଭୂପ ଉଲୂକ ଲୁକାନେ ॥
ଭଏ ବିସୋକ କୋକ ମୁନି ଦେଵା। ବରିସହିଂ ସୁମନ ଜନାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଗୁର ପଦ ବଂଦି ସହିତ ଅନୁରାଗା। ରାମ ମୁନିନ୍ହ ସନ ଆଯସୁ ମାଗା ॥
ସହଜହିଂ ଚଲେ ସକଲ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ମତ୍ତ ମଂଜୁ ବର କୁଂଜର ଗାମୀ ॥
ଚଲତ ରାମ ସବ ପୁର ନର ନାରୀ। ପୁଲକ ପୂରି ତନ ଭଏ ସୁଖାରୀ ॥
ବଂଦି ପିତର ସୁର ସୁକୃତ ସଁଭାରେ। ଜୌଂ କଛୁ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଉ ହମାରେ ॥
ତୌ ସିଵଧନୁ ମୃନାଲ କୀ ନାଈଂ। ତୋରହୁଁ ରାମ ଗନେସ ଗୋସାଈଂ ॥
ଦୋ. ରାମହି ପ୍ରେମ ସମେତ ଲଖି ସଖିନ୍ହ ସମୀପ ବୋଲାଇ।
ସୀତା ମାତୁ ସନେହ ବସ ବଚନ କହଇ ବିଲଖାଇ ॥ ୨୫୫ ॥
ସଖି ସବ କୌତୁକ ଦେଖନିହାରେ। ଜେଠ କହାଵତ ହିତୂ ହମାରେ ॥
କୋଉ ନ ବୁଝାଇ କହଇ ଗୁର ପାହୀଂ। ଏ ବାଲକ ଅସି ହଠ ଭଲି ନାହୀଂ ॥
ରାଵନ ବାନ ଛୁଆ ନହିଂ ଚାପା। ହାରେ ସକଲ ଭୂପ କରି ଦାପା ॥
ସୋ ଧନୁ ରାଜକୁଅଁର କର ଦେହୀଂ। ବାଲ ମରାଲ କି ମଂଦର ଲେହୀଂ ॥
ଭୂପ ସଯାନପ ସକଲ ସିରାନୀ। ସଖି ବିଧି ଗତି କଛୁ ଜାତି ନ ଜାନୀ ॥
ବୋଲୀ ଚତୁର ସଖୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ତେଜଵଂତ ଲଘୁ ଗନିଅ ନ ରାନୀ ॥
କହଁ କୁଂଭଜ କହଁ ସିଂଧୁ ଅପାରା। ସୋଷେଉ ସୁଜସୁ ସକଲ ସଂସାରା ॥
ରବି ମଂଡଲ ଦେଖତ ଲଘୁ ଲାଗା। ଉଦଯଁ ତାସୁ ତିଭୁଵନ ତମ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ମଂତ୍ର ପରମ ଲଘୁ ଜାସୁ ବସ ବିଧି ହରି ହର ସୁର ସର୍ବ।
ମହାମତ୍ତ ଗଜରାଜ କହୁଁ ବସ କର ଅଂକୁସ ଖର୍ବ ॥ ୨୫୬ ॥
କାମ କୁସୁମ ଧନୁ ସାଯକ ଲୀନ୍ହେ। ସକଲ ଭୁଵନ ଅପନେ ବସ କୀନ୍ହେ ॥
ଦେବି ତଜିଅ ସଂସଉ ଅସ ଜାନୀ। ଭଂଜବ ଧନୁଷ ରାମୁ ସୁନୁ ରାନୀ ॥
ସଖୀ ବଚନ ସୁନି ଭୈ ପରତୀତୀ। ମିଟା ବିଷାଦୁ ବଢୀ ଅତି ପ୍ରୀତୀ ॥
ତବ ରାମହି ବିଲୋକି ବୈଦେହୀ। ସଭଯ ହୃଦଯଁ ବିନଵତି ଜେହି ତେହୀ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମନାଵ ଅକୁଲାନୀ। ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମହେସ ଭଵାନୀ ॥
କରହୁ ସଫଲ ଆପନି ସେଵକାଈ। କରି ହିତୁ ହରହୁ ଚାପ ଗରୁଆଈ ॥
ଗନନାଯକ ବରଦାଯକ ଦେଵା। ଆଜୁ ଲଗେଂ କୀନ୍ହିଉଁ ତୁଅ ସେଵା ॥
ବାର ବାର ବିନତୀ ସୁନି ମୋରୀ। କରହୁ ଚାପ ଗୁରୁତା ଅତି ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖି ଦେଖି ରଘୁବୀର ତନ ସୁର ମନାଵ ଧରି ଧୀର ॥
ଭରେ ବିଲୋଚନ ପ୍ରେମ ଜଲ ପୁଲକାଵଲୀ ସରୀର ॥ ୨୫୭ ॥
ନୀକେଂ ନିରଖି ନଯନ ଭରି ସୋଭା। ପିତୁ ପନୁ ସୁମିରି ବହୁରି ମନୁ ଛୋଭା ॥
ଅହହ ତାତ ଦାରୁନି ହଠ ଠାନୀ। ସମୁଝତ ନହିଂ କଛୁ ଲାଭୁ ନ ହାନୀ ॥
ସଚିଵ ସଭଯ ସିଖ ଦେଇ ନ କୋଈ। ବୁଧ ସମାଜ ବଡ ଅନୁଚିତ ହୋଈ ॥
କହଁ ଧନୁ କୁଲିସହୁ ଚାହି କଠୋରା। କହଁ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ବିଧି କେହି ଭାଁତି ଧରୌଂ ଉର ଧୀରା। ସିରସ ସୁମନ କନ ବେଧିଅ ହୀରା ॥
ସକଲ ସଭା କୈ ମତି ଭୈ ଭୋରୀ। ଅବ ମୋହି ସଂଭୁଚାପ ଗତି ତୋରୀ ॥
ନିଜ ଜଡତା ଲୋଗନ୍ହ ପର ଡାରୀ। ହୋହି ହରୁଅ ରଘୁପତିହି ନିହାରୀ ॥
ଅତି ପରିତାପ ସୀଯ ମନ ମାହୀ। ଲଵ ନିମେଷ ଜୁଗ ସବ ସଯ ଜାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ଚିତଇ ପୁନି ଚିତଵ ମହି ରାଜତ ଲୋଚନ ଲୋଲ।
ଖେଲତ ମନସିଜ ମୀନ ଜୁଗ ଜନୁ ବିଧୁ ମଂଡଲ ଡୋଲ ॥ ୨୫୮ ॥
ଗିରା ଅଲିନି ମୁଖ ପଂକଜ ରୋକୀ। ପ୍ରଗଟ ନ ଲାଜ ନିସା ଅଵଲୋକୀ ॥
ଲୋଚନ ଜଲୁ ରହ ଲୋଚନ କୋନା। ଜୈସେ ପରମ କୃପନ କର ସୋନା ॥
ସକୁଚୀ ବ୍ଯାକୁଲତା ବଡି ଜାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ପ୍ରତୀତି ଉର ଆନୀ ॥
ତନ ମନ ବଚନ ମୋର ପନୁ ସାଚା। ରଘୁପତି ପଦ ସରୋଜ ଚିତୁ ରାଚା ॥
ତୌ ଭଗଵାନୁ ସକଲ ଉର ବାସୀ। କରିହିଂ ମୋହି ରଘୁବର କୈ ଦାସୀ ॥
ଜେହି କେଂ ଜେହି ପର ସତ୍ଯ ସନେହୂ। ସୋ ତେହି ମିଲଇ ନ କଛୁ ସଂହେହୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ତନ ଚିତଇ ପ୍ରେମ ତନ ଠାନା। କୃପାନିଧାନ ରାମ ସବୁ ଜାନା ॥
ସିଯହି ବିଲୋକି ତକେଉ ଧନୁ କୈସେ। ଚିତଵ ଗରୁରୁ ଲଘୁ ବ୍ଯାଲହି ଜୈସେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଲଖେଉ ରଘୁବଂସମନି ତାକେଉ ହର କୋଦଂଡୁ।
ପୁଲକି ଗାତ ବୋଲେ ବଚନ ଚରନ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମାଂଡୁ ॥ ୨୫୯ ॥
ଦିସକୁଂଜରହୁ କମଠ ଅହି କୋଲା। ଧରହୁ ଧରନି ଧରି ଧୀର ନ ଡୋଲା ॥
ରାମୁ ଚହହିଂ ସଂକର ଧନୁ ତୋରା। ହୋହୁ ସଜଗ ସୁନି ଆଯସୁ ମୋରା ॥
ଚାପ ସପୀପ ରାମୁ ଜବ ଆଏ। ନର ନାରିନ୍ହ ସୁର ସୁକୃତ ମନାଏ ॥
ସବ କର ସଂସଉ ଅରୁ ଅଗ୍ଯାନୂ। ମଂଦ ମହୀପନ୍ହ କର ଅଭିମାନୂ ॥
ଭୃଗୁପତି କେରି ଗରବ ଗରୁଆଈ। ସୁର ମୁନିବରନ୍ହ କେରି କଦରାଈ ॥
ସିଯ କର ସୋଚୁ ଜନକ ପଛିତାଵା। ରାନିନ୍ହ କର ଦାରୁନ ଦୁଖ ଦାଵା ॥
ସଂଭୁଚାପ ବଡ ବୋହିତୁ ପାଈ। ଚଢେ ଜାଇ ସବ ସଂଗୁ ବନାଈ ॥
ରାମ ବାହୁବଲ ସିଂଧୁ ଅପାରୂ। ଚହତ ପାରୁ ନହି କୋଉ କଡହାରୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଚିତ୍ର ଲିଖେ ସେ ଦେଖି।
ଚିତଈ ସୀଯ କୃପାଯତନ ଜାନୀ ବିକଲ ବିସେଷି ॥ ୨୬୦ ॥
ଦେଖୀ ବିପୁଲ ବିକଲ ବୈଦେହୀ। ନିମିଷ ବିହାତ କଲପ ସମ ତେହୀ ॥
ତୃଷିତ ବାରି ବିନୁ ଜୋ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ମୁଏଁ କରଇ କା ସୁଧା ତଡାଗା ॥
କା ବରଷା ସବ କୃଷୀ ସୁଖାନେଂ। ସମଯ ଚୁକେଂ ପୁନି କା ପଛିତାନେଂ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ଜାନକୀ ଦେଖୀ। ପ୍ରଭୁ ପୁଲକେ ଲଖି ପ୍ରୀତି ବିସେଷୀ ॥
ଗୁରହି ପ୍ରନାମୁ ମନହି ମନ କୀନ୍ହା। ଅତି ଲାଘଵଁ ଉଠାଇ ଧନୁ ଲୀନ୍ହା ॥
ଦମକେଉ ଦାମିନି ଜିମି ଜବ ଲଯଊ। ପୁନି ନଭ ଧନୁ ମଂଡଲ ସମ ଭଯଊ ॥
ଲେତ ଚଢାଵତ ଖୈଂଚତ ଗାଢେଂ। କାହୁଁ ନ ଲଖା ଦେଖ ସବୁ ଠାଢେଂ ॥
ତେହି ଛନ ରାମ ମଧ୍ଯ ଧନୁ ତୋରା। ଭରେ ଭୁଵନ ଧୁନି ଘୋର କଠୋରା ॥
ଛଂ. ଭରେ ଭୁଵନ ଘୋର କଠୋର ରଵ ରବି ବାଜି ତଜି ମାରଗୁ ଚଲେ।
ଚିକ୍କରହିଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲ ମହି ଅହି କୋଲ କୂରୁମ କଲମଲେ ॥
ସୁର ଅସୁର ମୁନି କର କାନ ଦୀନ୍ହେଂ ସକଲ ବିକଲ ବିଚାରହୀଂ।
କୋଦଂଡ ଖଂଡେଉ ରାମ ତୁଲସୀ ଜଯତି ବଚନ ଉଚାରହୀ ॥
ସୋ. ସଂକର ଚାପୁ ଜହାଜୁ ସାଗରୁ ରଘୁବର ବାହୁବଲୁ।
ବୂଡ ସୋ ସକଲ ସମାଜୁ ଚଢା ଜୋ ପ୍ରଥମହିଂ ମୋହ ବସ ॥ ୨୬୧ ॥
ପ୍ରଭୁ ଦୋଉ ଚାପଖଂଡ ମହି ଡାରେ। ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କୋସିକରୁପ ପଯୋନିଧି ପାଵନ। ପ୍ରେମ ବାରି ଅଵଗାହୁ ସୁହାଵନ ॥
ରାମରୂପ ରାକେସୁ ନିହାରୀ। ବଢତ ବୀଚି ପୁଲକାଵଲି ଭାରୀ ॥
ବାଜେ ନଭ ଗହଗହେ ନିସାନା। ଦେଵବଧୂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ସୁର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସା। ପ୍ରଭୁହି ପ୍ରସଂସହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ବରିସହିଂ ସୁମନ ରଂଗ ବହୁ ମାଲା। ଗାଵହିଂ କିଂନର ଗୀତ ରସାଲା ॥
ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ଜଯ ଜଯ ବାନୀ। ଧନୁଷଭଂଗ ଧୁନି ଜାତ ନ ଜାନୀ ॥
ମୁଦିତ କହହିଂ ଜହଁ ତହଁ ନର ନାରୀ। ଭଂଜେଉ ରାମ ସଂଭୁଧନୁ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବଂଦୀ ମାଗଧ ସୂତଗନ ବିରୁଦ ବଦହିଂ ମତିଧୀର।
କରହିଂ ନିଛାଵରି ଲୋଗ ସବ ହଯ ଗଯ ଧନ ମନି ଚୀର ॥ ୨୬୨ ॥
ଝାଁଝି ମୃଦଂଗ ସଂଖ ସହନାଈ। ଭେରି ଢୋଲ ଦୁଂଦୁଭୀ ସୁହାଈ ॥
ବାଜହିଂ ବହୁ ବାଜନେ ସୁହାଏ। ଜହଁ ତହଁ ଜୁବତିନ୍ହ ମଂଗଲ ଗାଏ ॥
ସଖିନ୍ହ ସହିତ ହରଷୀ ଅତି ରାନୀ। ସୂଖତ ଧାନ ପରା ଜନୁ ପାନୀ ॥
ଜନକ ଲହେଉ ସୁଖୁ ସୋଚୁ ବିହାଈ। ପୈରତ ଥକେଂ ଥାହ ଜନୁ ପାଈ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭଏ ଭୂପ ଧନୁ ଟୂଟେ। ଜୈସେଂ ଦିଵସ ଦୀପ ଛବି ଛୂଟେ ॥
ସୀଯ ସୁଖହି ବରନିଅ କେହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ଚାତକୀ ପାଇ ଜଲୁ ସ୍ଵାତୀ ॥
ରାମହି ଲଖନୁ ବିଲୋକତ କୈସେଂ। ସସିହି ଚକୋର କିସୋରକୁ ଜୈସେଂ ॥
ସତାନଂଦ ତବ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସୀତାଁ ଗମନୁ ରାମ ପହିଂ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ସଂଗ ସଖୀଂ ସୁଦଂର ଚତୁର ଗାଵହିଂ ମଂଗଲଚାର।
ଗଵନୀ ବାଲ ମରାଲ ଗତି ସୁଷମା ଅଂଗ ଅପାର ॥ ୨୬୩ ॥
ସଖିନ୍ହ ମଧ୍ଯ ସିଯ ସୋହତି କୈସେ। ଛବିଗନ ମଧ୍ଯ ମହାଛବି ଜୈସେଂ ॥
କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ। ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ସୋଭା ଜେହିଂ ଛାଈ ॥
ତନ ସକୋଚୁ ମନ ପରମ ଉଛାହୂ। ଗୂଢ ପ୍ରେମୁ ଲଖି ପରଇ ନ କାହୂ ॥
ଜାଇ ସମୀପ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। ରହି ଜନୁ କୁଁଅରି ଚିତ୍ର ଅଵରେଖୀ ॥
ଚତୁର ସଖୀଂ ଲଖି କହା ବୁଝାଈ। ପହିରାଵହୁ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ ॥
ସୁନତ ଜୁଗଲ କର ମାଲ ଉଠାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ପହିରାଇ ନ ଜାଈ ॥
ସୋହତ ଜନୁ ଜୁଗ ଜଲଜ ସନାଲା। ସସିହି ସଭୀତ ଦେତ ଜଯମାଲା ॥
ଗାଵହିଂ ଛବି ଅଵଲୋକି ସହେଲୀ। ସିଯଁ ଜଯମାଲ ରାମ ଉର ମେଲୀ ॥
ସୋ. ରଘୁବର ଉର ଜଯମାଲ ଦେଖି ଦେଵ ବରିସହିଂ ସୁମନ।
ସକୁଚେ ସକଲ ଭୁଆଲ ଜନୁ ବିଲୋକି ରବି କୁମୁଦଗନ ॥ ୨୬୪ ॥
ପୁର ଅରୁ ବ୍ଯୋମ ବାଜନେ ବାଜେ। ଖଲ ଭଏ ମଲିନ ସାଧୁ ସବ ରାଜେ ॥
ସୁର କିଂନର ନର ନାଗ ମୁନୀସା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ କହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ବିବୁଧ ବଧୂଟୀଂ। ବାର ବାର କୁସୁମାଂଜଲି ଛୂଟୀଂ ॥
ଜହଁ ତହଁ ବିପ୍ର ବେଦଧୁନି କରହୀଂ। ବଂଦୀ ବିରଦାଵଲି ଉଚ୍ଚରହୀଂ ॥
ମହି ପାତାଲ ନାକ ଜସୁ ବ୍ଯାପା। ରାମ ବରୀ ସିଯ ଭଂଜେଉ ଚାପା ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ପୁର ନର ନାରୀ। ଦେହିଂ ନିଛାଵରି ବିତ୍ତ ବିସାରୀ ॥
ସୋହତି ସୀଯ ରାମ କୈ ଜୌରୀ। ଛବି ସିଂଗାରୁ ମନହୁଁ ଏକ ଠୋରୀ ॥
ସଖୀଂ କହହିଂ ପ୍ରଭୁପଦ ଗହୁ ସୀତା। କରତି ନ ଚରନ ପରସ ଅତି ଭୀତା ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ତିଯ ଗତି ସୁରତି କରି ନହିଂ ପରସତି ପଗ ପାନି।
ମନ ବିହସେ ରଘୁବଂସମନି ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଜାନି ॥ ୨୬୫ ॥
ତବ ସିଯ ଦେଖି ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। କୂର କପୂତ ମୂଢ ମନ ମାଖେ ॥
ଉଠି ଉଠି ପହିରି ସନାହ ଅଭାଗେ। ଜହଁ ତହଁ ଗାଲ ବଜାଵନ ଲାଗେ ॥
ଲେହୁ ଛଡାଇ ସୀଯ କହ କୋଊ। ଧରି ବାଁଧହୁ ନୃପ ବାଲକ ଦୋଊ ॥
ତୋରେଂ ଧନୁଷୁ ଚାଡ ନହିଂ ସରଈ। ଜୀଵତ ହମହି କୁଅଁରି କୋ ବରଈ ॥
ଜୌଂ ବିଦେହୁ କଛୁ କରୈ ସହାଈ। ଜୀତହୁ ସମର ସହିତ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ସାଧୁ ଭୂପ ବୋଲେ ସୁନି ବାନୀ। ରାଜସମାଜହି ଲାଜ ଲଜାନୀ ॥
ବଲୁ ପ୍ରତାପୁ ବୀରତା ବଡାଈ। ନାକ ପିନାକହି ସଂଗ ସିଧାଈ ॥
ସୋଇ ସୂରତା କି ଅବ କହୁଁ ପାଈ। ଅସି ବୁଧି ତୌ ବିଧି ମୁହଁ ମସି ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଦେଖହୁ ରାମହି ନଯନ ଭରି ତଜି ଇରିଷା ମଦୁ କୋହୁ।
ଲଖନ ରୋଷୁ ପାଵକୁ ପ୍ରବଲ ଜାନି ସଲଭ ଜନି ହୋହୁ ॥ ୨୬୬ ॥
ବୈନତେଯ ବଲି ଜିମି ଚହ କାଗୂ। ଜିମି ସସୁ ଚହୈ ନାଗ ଅରି ଭାଗୂ ॥
ଜିମି ଚହ କୁସଲ ଅକାରନ କୋହୀ। ସବ ସଂପଦା ଚହୈ ସିଵଦ୍ରୋହୀ ॥
ଲୋଭୀ ଲୋଲୁପ କଲ କୀରତି ଚହଈ। ଅକଲଂକତା କି କାମୀ ଲହଈ ॥
ହରି ପଦ ବିମୁଖ ପରମ ଗତି ଚାହା। ତସ ତୁମ୍ହାର ଲାଲଚୁ ନରନାହା ॥
କୋଲାହଲୁ ସୁନି ସୀଯ ସକାନୀ। ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଗଈଂ ଜହଁ ରାନୀ ॥
ରାମୁ ସୁଭାଯଁ ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ସିଯ ସନେହୁ ବରନତ ମନ ମାହୀଂ ॥
ରାନିନ୍ହ ସହିତ ସୋଚବସ ସୀଯା। ଅବ ଧୌଂ ବିଧିହି କାହ କରନୀଯା ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ଇତ ଉତ ତକହୀଂ। ଲଖନୁ ରାମ ଡର ବୋଲି ନ ସକହୀଂ ॥
ଦୋ. ଅରୁନ ନଯନ ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ଚିତଵତ ନୃପନ୍ହ ସକୋପ।
ମନହୁଁ ମତ୍ତ ଗଜଗନ ନିରଖି ସିଂଘକିସୋରହି ଚୋପ ॥ ୨୬୭ ॥
ଖରଭରୁ ଦେଖି ବିକଲ ପୁର ନାରୀଂ। ସବ ମିଲି ଦେହିଂ ମହୀପନ୍ହ ଗାରୀଂ ॥
ତେହିଂ ଅଵସର ସୁନି ସିଵ ଧନୁ ଭଂଗା। ଆଯସୁ ଭୃଗୁକୁଲ କମଲ ପତଂଗା ॥
ଦେଖି ମହୀପ ସକଲ ସକୁଚାନେ। ବାଜ ଝପଟ ଜନୁ ଲଵା ଲୁକାନେ ॥
ଗୌରି ସରୀର ଭୂତି ଭଲ ଭ୍ରାଜା। ଭାଲ ବିସାଲ ତ୍ରିପୁଂଡ ବିରାଜା ॥
ସୀସ ଜଟା ସସିବଦନୁ ସୁହାଵା। ରିସବସ କଛୁକ ଅରୁନ ହୋଇ ଆଵା ॥
ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ନଯନ ରିସ ରାତେ। ସହଜହୁଁ ଚିତଵତ ମନହୁଁ ରିସାତେ ॥
ବୃଷଭ କଂଧ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ଚାରୁ ଜନେଉ ମାଲ ମୃଗଛାଲା ॥
କଟି ମୁନି ବସନ ତୂନ ଦୁଇ ବାଁଧେଂ। ଧନୁ ସର କର କୁଠାରୁ କଲ କାଁଧେଂ ॥
ଦୋ. ସାଂତ ବେଷୁ କରନୀ କଠିନ ବରନି ନ ଜାଇ ସରୁପ।
ଧରି ମୁନିତନୁ ଜନୁ ବୀର ରସୁ ଆଯଉ ଜହଁ ସବ ଭୂପ ॥ ୨୬୮ ॥
ଦେଖତ ଭୃଗୁପତି ବେଷୁ କରାଲା। ଉଠେ ସକଲ ଭଯ ବିକଲ ଭୁଆଲା ॥
ପିତୁ ସମେତ କହି କହି ନିଜ ନାମା। ଲଗେ କରନ ସବ ଦଂଡ ପ୍ରନାମା ॥
ଜେହି ସୁଭାଯଁ ଚିତଵହିଂ ହିତୁ ଜାନୀ। ସୋ ଜାନଇ ଜନୁ ଆଇ ଖୁଟାନୀ ॥
ଜନକ ବହୋରି ଆଇ ସିରୁ ନାଵା। ସୀଯ ବୋଲାଇ ପ୍ରନାମୁ କରାଵା ॥
ଆସିଷ ଦୀନ୍ହି ସଖୀଂ ହରଷାନୀଂ। ନିଜ ସମାଜ ଲୈ ଗଈ ସଯାନୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ମିଲେ ପୁନି ଆଈ। ପଦ ସରୋଜ ମେଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ଦେଖି ଭଲ ଜୋଟା ॥
ରାମହି ଚିତଇ ରହେ ଥକି ଲୋଚନ। ରୂପ ଅପାର ମାର ମଦ ମୋଚନ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ବିଲୋକି ବିଦେହ ସନ କହହୁ କାହ ଅତି ଭୀର ॥
ପୂଛତ ଜାନି ଅଜାନ ଜିମି ବ୍ଯାପେଉ କୋପୁ ସରୀର ॥ ୨୬୯ ॥
ସମାଚାର କହି ଜନକ ସୁନାଏ। ଜେହି କାରନ ମହୀପ ସବ ଆଏ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଫିରି ଅନତ ନିହାରେ। ଦେଖେ ଚାପଖଂଡ ମହି ଡାରେ ॥
ଅତି ରିସ ବୋଲେ ବଚନ କଠୋରା। କହୁ ଜଡ ଜନକ ଧନୁଷ କୈ ତୋରା ॥
ବେଗି ଦେଖାଉ ମୂଢ ନ ତ ଆଜୂ। ଉଲଟଉଁ ମହି ଜହଁ ଲହି ତଵ ରାଜୂ ॥
ଅତି ଡରୁ ଉତରୁ ଦେତ ନୃପୁ ନାହୀଂ। କୁଟିଲ ଭୂପ ହରଷେ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସୁର ମୁନି ନାଗ ନଗର ନର ନାରୀ ॥ ସୋଚହିଂ ସକଲ ତ୍ରାସ ଉର ଭାରୀ ॥
ମନ ପଛିତାତି ସୀଯ ମହତାରୀ। ବିଧି ଅବ ସଁଵରୀ ବାତ ବିଗାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି କର ସୁଭାଉ ସୁନି ସୀତା। ଅରଧ ନିମେଷ କଲପ ସମ ବୀତା ॥
ଦୋ. ସଭଯ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଜାନି ଜାନକୀ ଭୀରୁ।
ହୃଦଯଁ ନ ହରଷୁ ବିଷାଦୁ କଛୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀରଘୁବୀରୁ ॥ ୨୭୦ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ନଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନାଥ ସଂଭୁଧନୁ ଭଂଜନିହାରା। ହୋଇହି କେଉ ଏକ ଦାସ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଆଯସୁ କାହ କହିଅ କିନ ମୋହୀ। ସୁନି ରିସାଇ ବୋଲେ ମୁନି କୋହୀ ॥
ସେଵକୁ ସୋ ଜୋ କରୈ ସେଵକାଈ। ଅରି କରନୀ କରି କରିଅ ଲରାଈ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ଜେହିଂ ସିଵଧନୁ ତୋରା। ସହସବାହୁ ସମ ସୋ ରିପୁ ମୋରା ॥
ସୋ ବିଲଗାଉ ବିହାଇ ସମାଜା। ନ ତ ମାରେ ଜୈହହିଂ ସବ ରାଜା ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ଲଖନ ମୁସୁକାନେ। ବୋଲେ ପରସୁଧରହି ଅପମାନେ ॥
ବହୁ ଧନୁହୀଂ ତୋରୀଂ ଲରିକାଈଂ। କବହୁଁ ନ ଅସି ରିସ କୀନ୍ହି ଗୋସାଈଂ ॥
ଏହି ଧନୁ ପର ମମତା କେହି ହେତୂ। ସୁନି ରିସାଇ କହ ଭୃଗୁକୁଲକେତୂ ॥
ଦୋ. ରେ ନୃପ ବାଲକ କାଲବସ ବୋଲତ ତୋହି ନ ସଁମାର ॥
ଧନୁହୀ ସମ ତିପୁରାରି ଧନୁ ବିଦିତ ସକଲ ସଂସାର ॥ ୨୭୧ ॥
ଲଖନ କହା ହଁସି ହମରେଂ ଜାନା। ସୁନହୁ ଦେଵ ସବ ଧନୁଷ ସମାନା ॥
କା ଛତି ଲାଭୁ ଜୂନ ଧନୁ ତୌରେଂ। ଦେଖା ରାମ ନଯନ କେ ଭୋରେଂ ॥
ଛୁଅତ ଟୂଟ ରଘୁପତିହୁ ନ ଦୋସୂ। ମୁନି ବିନୁ କାଜ କରିଅ କତ ରୋସୂ ।
ବୋଲେ ଚିତଇ ପରସୁ କୀ ଓରା। ରେ ସଠ ସୁନେହି ସୁଭାଉ ନ ମୋରା ॥
ବାଲକୁ ବୋଲି ବଧଉଁ ନହିଂ ତୋହୀ। କେଵଲ ମୁନି ଜଡ ଜାନହି ମୋହୀ ॥
ବାଲ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅତି କୋହୀ। ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଛତ୍ରିଯକୁଲ ଦ୍ରୋହୀ ॥
ଭୁଜବଲ ଭୂମି ଭୂପ ବିନୁ କୀନ୍ହୀ। ବିପୁଲ ବାର ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସହସବାହୁ ଭୁଜ ଛେଦନିହାରା। ପରସୁ ବିଲୋକୁ ମହୀପକୁମାରା ॥
ଦୋ. ମାତୁ ପିତହି ଜନି ସୋଚବସ କରସି ମହୀସକିସୋର।
ଗର୍ଭନ୍ହ କେ ଅର୍ଭକ ଦଲନ ପରସୁ ମୋର ଅତି ଘୋର ॥ ୨୭୨ ॥
ବିହସି ଲଖନୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଅହୋ ମୁନୀସୁ ମହା ଭଟମାନୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୋହି ଦେଖାଵ କୁଠାରୂ। ଚହତ ଉଡାଵନ ଫୂଁକି ପହାରୂ ॥
ଇହାଁ କୁମ୍ହଡବତିଯା କୋଉ ନାହୀଂ। ଜେ ତରଜନୀ ଦେଖି ମରି ଜାହୀଂ ॥
ଦେଖି କୁଠାରୁ ସରାସନ ବାନା। ମୈଂ କଛୁ କହା ସହିତ ଅଭିମାନା ॥
ଭୃଗୁସୁତ ସମୁଝି ଜନେଉ ବିଲୋକୀ। ଜୋ କଛୁ କହହୁ ସହଉଁ ରିସ ରୋକୀ ॥
ସୁର ମହିସୁର ହରିଜନ ଅରୁ ଗାଈ। ହମରେଂ କୁଲ ଇନ୍ହ ପର ନ ସୁରାଈ ॥
ବଧେଂ ପାପୁ ଅପକୀରତି ହାରେଂ। ମାରତହୂଁ ପା ପରିଅ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
କୋଟି କୁଲିସ ସମ ବଚନୁ ତୁମ୍ହାରା। ବ୍ଯର୍ଥ ଧରହୁ ଧନୁ ବାନ କୁଠାରା ॥
ଦୋ. ଜୋ ବିଲୋକି ଅନୁଚିତ କହେଉଁ ଛମହୁ ମହାମୁନି ଧୀର।
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁବଂସମନି ବୋଲେ ଗିରା ଗଭୀର ॥ ୨୭୩ ॥
କୌସିକ ସୁନହୁ ମଂଦ ଯହୁ ବାଲକୁ। କୁଟିଲ କାଲବସ ନିଜ କୁଲ ଘାଲକୁ ॥
ଭାନୁ ବଂସ ରାକେସ କଲଂକୂ। ନିପଟ ନିରଂକୁସ ଅବୁଧ ଅସଂକୂ ॥
କାଲ କଵଲୁ ହୋଇହି ଛନ ମାହୀଂ। କହଉଁ ପୁକାରି ଖୋରି ମୋହି ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହ ହଟକଉ ଜୌଂ ଚହହୁ ଉବାରା। କହି ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ରୋଷୁ ହମାରା ॥
ଲଖନ କହେଉ ମୁନି ସୁଜସ ତୁମ୍ହାରା। ତୁମ୍ହହି ଅଛତ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଅପନେ ମୁଁହ ତୁମ୍ହ ଆପନି କରନୀ। ବାର ଅନେକ ଭାଁତି ବହୁ ବରନୀ ॥
ନହିଂ ସଂତୋଷୁ ତ ପୁନି କଛୁ କହହୂ। ଜନି ରିସ ରୋକି ଦୁସହ ଦୁଖ ସହହୂ ॥
ବୀରବ୍ରତୀ ତୁମ୍ହ ଧୀର ଅଛୋଭା। ଗାରୀ ଦେତ ନ ପାଵହୁ ସୋଭା ॥
ଦୋ. ସୂର ସମର କରନୀ କରହିଂ କହି ନ ଜନାଵହିଂ ଆପୁ।
ବିଦ୍ଯମାନ ରନ ପାଇ ରିପୁ କାଯର କଥହିଂ ପ୍ରତାପୁ ॥ ୨୭୪ ॥
ତୁମ୍ହ ତୌ କାଲୁ ହାଁକ ଜନୁ ଲାଵା। ବାର ବାର ମୋହି ଲାଗି ବୋଲାଵା ॥
ସୁନତ ଲଖନ କେ ବଚନ କଠୋରା। ପରସୁ ସୁଧାରି ଧରେଉ କର ଘୋରା ॥
ଅବ ଜନି ଦେଇ ଦୋସୁ ମୋହି ଲୋଗୂ। କଟୁବାଦୀ ବାଲକୁ ବଧଜୋଗୂ ॥
ବାଲ ବିଲୋକି ବହୁତ ମୈଂ ବାଁଚା। ଅବ ଯହୁ ମରନିହାର ଭା ସାଁଚା ॥
କୌସିକ କହା ଛମିଅ ଅପରାଧୂ। ବାଲ ଦୋଷ ଗୁନ ଗନହିଂ ନ ସାଧୂ ॥
ଖର କୁଠାର ମୈଂ ଅକରୁନ କୋହୀ। ଆଗେଂ ଅପରାଧୀ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ॥
ଉତର ଦେତ ଛୋଡଉଁ ବିନୁ ମାରେଂ। କେଵଲ କୌସିକ ସୀଲ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
ନ ତ ଏହି କାଟି କୁଠାର କଠୋରେଂ। ଗୁରହି ଉରିନ ହୋତେଉଁ ଶ୍ରମ ଥୋରେଂ ॥
ଦୋ. ଗାଧିସୂନୁ କହ ହୃଦଯଁ ହଁସି ମୁନିହି ହରିଅରଇ ସୂଝ।
ଅଯମଯ ଖାଁଡ ନ ଊଖମଯ ଅଜହୁଁ ନ ବୂଝ ଅବୂଝ ॥ ୨୭୫ ॥
କହେଉ ଲଖନ ମୁନି ସୀଲୁ ତୁମ୍ହାରା। କୋ ନହି ଜାନ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ମାତା ପିତହି ଉରିନ ଭଏ ନୀକେଂ। ଗୁର ରିନୁ ରହା ସୋଚୁ ବଡ ଜୀକେଂ ॥
ସୋ ଜନୁ ହମରେହି ମାଥେ କାଢା। ଦିନ ଚଲି ଗଏ ବ୍ଯାଜ ବଡ ବାଢା ॥
ଅବ ଆନିଅ ବ୍ଯଵହରିଆ ବୋଲୀ। ତୁରତ ଦେଉଁ ମୈଂ ଥୈଲୀ ଖୋଲୀ ॥
ସୁନି କଟୁ ବଚନ କୁଠାର ସୁଧାରା। ହାଯ ହାଯ ସବ ସଭା ପୁକାରା ॥
ଭୃଗୁବର ପରସୁ ଦେଖାଵହୁ ମୋହୀ। ବିପ୍ର ବିଚାରି ବଚଉଁ ନୃପଦ୍ରୋହୀ ॥
ମିଲେ ନ କବହୁଁ ସୁଭଟ ରନ ଗାଢେ। ଦ୍ଵିଜ ଦେଵତା ଘରହି କେ ବାଢେ ॥
ଅନୁଚିତ କହି ସବ ଲୋଗ ପୁକାରେ। ରଘୁପତି ସଯନହିଂ ଲଖନୁ ନେଵାରେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଉତର ଆହୁତି ସରିସ ଭୃଗୁବର କୋପୁ କୃସାନୁ।
ବଢତ ଦେଖି ଜଲ ସମ ବଚନ ବୋଲେ ରଘୁକୁଲଭାନୁ ॥ ୨୭୬ ॥
ନାଥ କରହୁ ବାଲକ ପର ଛୋହୂ। ସୂଧ ଦୂଧମୁଖ କରିଅ ନ କୋହୂ ॥
ଜୌଂ ପୈ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ଜାନା। ତୌ କି ବରାବରି କରତ ଅଯାନା ॥
ଜୌଂ ଲରିକା କଛୁ ଅଚଗରି କରହୀଂ। ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମୋଦ ମନ ଭରହୀଂ ॥
କରିଅ କୃପା ସିସୁ ସେଵକ ଜାନୀ। ତୁମ୍ହ ସମ ସୀଲ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ରାମ ବଚନ ସୁନି କଛୁକ ଜୁଡାନେ। କହି କଛୁ ଲଖନୁ ବହୁରି ମୁସକାନେ ॥
ହଁସତ ଦେଖି ନଖ ସିଖ ରିସ ବ୍ଯାପୀ। ରାମ ତୋର ଭ୍ରାତା ବଡ ପାପୀ ॥
ଗୌର ସରୀର ସ୍ଯାମ ମନ ମାହୀଂ। କାଲକୂଟମୁଖ ପଯମୁଖ ନାହୀଂ ॥
ସହଜ ଟେଢ ଅନୁହରଇ ନ ତୋହୀ। ନୀଚୁ ମୀଚୁ ସମ ଦେଖ ନ ମୌହୀଂ ॥
ଦୋ. ଲଖନ କହେଉ ହଁସି ସୁନହୁ ମୁନି କ୍ରୋଧୁ ପାପ କର ମୂଲ।
ଜେହି ବସ ଜନ ଅନୁଚିତ କରହିଂ ଚରହିଂ ବିସ୍ଵ ପ୍ରତିକୂଲ ॥ ୨୭୭ ॥
ମୈଂ ତୁମ୍ହାର ଅନୁଚର ମୁନିରାଯା। ପରିହରି କୋପୁ କରିଅ ଅବ ଦାଯା ॥
ଟୂଟ ଚାପ ନହିଂ ଜୁରହି ରିସାନେ। ବୈଠିଅ ହୋଇହିଂ ପାଯ ପିରାନେ ॥
ଜୌ ଅତି ପ୍ରିଯ ତୌ କରିଅ ଉପାଈ। ଜୋରିଅ କୋଉ ବଡ ଗୁନୀ ବୋଲାଈ ॥
ବୋଲତ ଲଖନହିଂ ଜନକୁ ଡେରାହୀଂ। ମଷ୍ଟ କରହୁ ଅନୁଚିତ ଭଲ ନାହୀଂ ॥
ଥର ଥର କାପହିଂ ପୁର ନର ନାରୀ। ଛୋଟ କୁମାର ଖୋଟ ବଡ ଭାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ସୁନି ସୁନି ନିରଭଯ ବାନୀ। ରିସ ତନ ଜରଇ ହୋଇ ବଲ ହାନୀ ॥
ବୋଲେ ରାମହି ଦେଇ ନିହୋରା। ବଚଉଁ ବିଚାରି ବଂଧୁ ଲଘୁ ତୋରା ॥
ମନୁ ମଲୀନ ତନୁ ସୁଂଦର କୈସେଂ। ବିଷ ରସ ଭରା କନକ ଘଟୁ ଜୈସୈଂ ॥
ଦୋ. ସୁନି ଲଛିମନ ବିହସେ ବହୁରି ନଯନ ତରେରେ ରାମ।
ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ସକୁଚି ପରିହରି ବାନୀ ବାମ ॥ ୨୭୮ ॥
ଅତି ବିନୀତ ମୃଦୁ ସୀତଲ ବାନୀ। ବୋଲେ ରାମୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ସୁନହୁ ନାଥ ତୁମ୍ହ ସହଜ ସୁଜାନା। ବାଲକ ବଚନୁ କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ବରରୈ ବାଲକ ଏକୁ ସୁଭାଊ। ଇନ୍ହହି ନ ସଂତ ବିଦୂଷହିଂ କାଊ ॥
ତେହିଂ ନାହୀଂ କଛୁ କାଜ ବିଗାରା। ଅପରାଧୀ ମେଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାରା ॥
କୃପା କୋପୁ ବଧୁ ବଁଧବ ଗୋସାଈଂ। ମୋ ପର କରିଅ ଦାସ କୀ ନାଈ ॥
କହିଅ ବେଗି ଜେହି ବିଧି ରିସ ଜାଈ। ମୁନିନାଯକ ସୋଇ କରୌଂ ଉପାଈ ॥
କହ ମୁନି ରାମ ଜାଇ ରିସ କୈସେଂ। ଅଜହୁଁ ଅନୁଜ ତଵ ଚିତଵ ଅନୈସେଂ ॥
ଏହି କେ କଂଠ କୁଠାରୁ ନ ଦୀନ୍ହା। ତୌ ମୈଂ କାହ କୋପୁ କରି କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ଅଵନିପ ରଵନି ସୁନି କୁଠାର ଗତି ଘୋର।
ପରସୁ ଅଛତ ଦେଖଉଁ ଜିଅତ ବୈରୀ ଭୂପକିସୋର ॥ ୨୭୯ ॥
ବହଇ ନ ହାଥୁ ଦହଇ ରିସ ଛାତୀ। ଭା କୁଠାରୁ କୁଂଠିତ ନୃପଘାତୀ ॥
ଭଯଉ ବାମ ବିଧି ଫିରେଉ ସୁଭାଊ। ମୋରେ ହୃଦଯଁ କୃପା କସି କାଊ ॥
ଆଜୁ ଦଯା ଦୁଖୁ ଦୁସହ ସହାଵା। ସୁନି ସୌମିତ୍ର ବିହସି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବାଉ କୃପା ମୂରତି ଅନୁକୂଲା। ବୋଲତ ବଚନ ଝରତ ଜନୁ ଫୂଲା ॥
ଜୌଂ ପୈ କୃପାଁ ଜରିହିଂ ମୁନି ଗାତା। କ୍ରୋଧ ଭଏଁ ତନୁ ରାଖ ବିଧାତା ॥
ଦେଖୁ ଜନକ ହଠି ବାଲକ ଏହୂ। କୀନ୍ହ ଚହତ ଜଡ ଜମପୁର ଗେହୂ ॥
ବେଗି କରହୁ କିନ ଆଁଖିନ୍ହ ଓଟା। ଦେଖତ ଛୋଟ ଖୋଟ ନୃପ ଢୋଟା ॥
ବିହସେ ଲଖନୁ କହା ମନ ମାହୀଂ। ମୂଦେଂ ଆଁଖି କତହୁଁ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପରସୁରାମୁ ତବ ରାମ ପ୍ରତି ବୋଲେ ଉର ଅତି କ୍ରୋଧୁ।
ସଂଭୁ ସରାସନୁ ତୋରି ସଠ କରସି ହମାର ପ୍ରବୋଧୁ ॥ ୨୮୦ ॥
ବଂଧୁ କହଇ କଟୁ ସଂମତ ତୋରେଂ। ତୂ ଛଲ ବିନଯ କରସି କର ଜୋରେଂ ॥
କରୁ ପରିତୋଷୁ ମୋର ସଂଗ୍ରାମା। ନାହିଂ ତ ଛାଡ କହାଉବ ରାମା ॥
ଛଲୁ ତଜି କରହି ସମରୁ ସିଵଦ୍ରୋହୀ। ବଂଧୁ ସହିତ ନ ତ ମାରଉଁ ତୋହୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ବକହିଂ କୁଠାର ଉଠାଏଁ। ମନ ମୁସକାହିଂ ରାମୁ ସିର ନାଏଁ ॥
ଗୁନହ ଲଖନ କର ହମ ପର ରୋଷୂ। କତହୁଁ ସୁଧାଇହୁ ତେ ବଡ ଦୋଷୂ ॥
ଟେଢ ଜାନି ସବ ବଂଦଇ କାହୂ। ବକ୍ର ଚଂଦ୍ରମହି ଗ୍ରସଇ ନ ରାହୂ ॥
ରାମ କହେଉ ରିସ ତଜିଅ ମୁନୀସା। କର କୁଠାରୁ ଆଗେଂ ଯହ ସୀସା ॥
ଜେଂହିଂ ରିସ ଜାଇ କରିଅ ସୋଇ ସ୍ଵାମୀ। ମୋହି ଜାନି ଆପନ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ସେଵକହି ସମରୁ କସ ତଜହୁ ବିପ୍ରବର ରୋସୁ।
ବେଷୁ ବିଲୋକେଂ କହେସି କଛୁ ବାଲକହୂ ନହିଂ ଦୋସୁ ॥ ୨୮୧ ॥
ଦେଖି କୁଠାର ବାନ ଧନୁ ଧାରୀ। ଭୈ ଲରିକହି ରିସ ବୀରୁ ବିଚାରୀ ॥
ନାମୁ ଜାନ ପୈ ତୁମ୍ହହି ନ ଚୀନ୍ହା। ବଂସ ସୁଭାଯଁ ଉତରୁ ତେଂହିଂ ଦୀନ୍ହା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ଔତେହୁ ମୁନି କୀ ନାଈଂ। ପଦ ରଜ ସିର ସିସୁ ଧରତ ଗୋସାଈଂ ॥
ଛମହୁ ଚୂକ ଅନଜାନତ କେରୀ। ଚହିଅ ବିପ୍ର ଉର କୃପା ଘନେରୀ ॥
ହମହି ତୁମ୍ହହି ସରିବରି କସି ନାଥା ॥ କହହୁ ନ କହାଁ ଚରନ କହଁ ମାଥା ॥
ରାମ ମାତ୍ର ଲଘୁ ନାମ ହମାରା। ପରସୁ ସହିତ ବଡ ନାମ ତୋହାରା ॥
ଦେଵ ଏକୁ ଗୁନୁ ଧନୁଷ ହମାରେଂ। ନଵ ଗୁନ ପରମ ପୁନୀତ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ହମ ତୁମ୍ହ ସନ ହାରେ। ଛମହୁ ବିପ୍ର ଅପରାଧ ହମାରେ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର ମୁନି ବିପ୍ରବର କହା ରାମ ସନ ରାମ।
ବୋଲେ ଭୃଗୁପତି ସରୁଷ ହସି ତହୂଁ ବଂଧୁ ସମ ବାମ ॥ ୨୮୨ ॥
ନିପଟହିଂ ଦ୍ଵିଜ କରି ଜାନହି ମୋହୀ। ମୈଂ ଜସ ବିପ୍ର ସୁନାଵଉଁ ତୋହୀ ॥
ଚାପ ସ୍ତ୍ରୁଵା ସର ଆହୁତି ଜାନୂ। କୋପ ମୋର ଅତି ଘୋର କୃସାନୁ ॥
ସମିଧି ସେନ ଚତୁରଂଗ ସୁହାଈ। ମହା ମହୀପ ଭଏ ପସୁ ଆଈ ॥
ମୈ ଏହି ପରସୁ କାଟି ବଲି ଦୀନ୍ହେ। ସମର ଜଗ୍ଯ ଜପ କୋଟିନ୍ହ କୀନ୍ହେ ॥
ମୋର ପ୍ରଭାଉ ବିଦିତ ନହିଂ ତୋରେଂ। ବୋଲସି ନିଦରି ବିପ୍ର କେ ଭୋରେଂ ॥
ଭଂଜେଉ ଚାପୁ ଦାପୁ ବଡ ବାଢା। ଅହମିତି ମନହୁଁ ଜୀତି ଜଗୁ ଠାଢା ॥
ରାମ କହା ମୁନି କହହୁ ବିଚାରୀ। ରିସ ଅତି ବଡି ଲଘୁ ଚୂକ ହମାରୀ ॥
ଛୁଅତହିଂ ଟୂଟ ପିନାକ ପୁରାନା। ମୈଂ କହି ହେତୁ କରୌଂ ଅଭିମାନା ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ହମ ନିଦରହିଂ ବିପ୍ର ବଦି ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ଭୃଗୁନାଥ।
ତୌ ଅସ କୋ ଜଗ ସୁଭଟୁ ଜେହି ଭଯ ବସ ନାଵହିଂ ମାଥ ॥ ୨୮୩ ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଭୂପତି ଭଟ ନାନା। ସମବଲ ଅଧିକ ହୋଉ ବଲଵାନା ॥
ଜୌଂ ରନ ହମହି ପଚାରୈ କୋଊ। ଲରହିଂ ସୁଖେନ କାଲୁ କିନ ହୋଊ ॥
ଛତ୍ରିଯ ତନୁ ଧରି ସମର ସକାନା। କୁଲ କଲଂକୁ ତେହିଂ ପାଵଁର ଆନା ॥
କହଉଁ ସୁଭାଉ ନ କୁଲହି ପ୍ରସଂସୀ। କାଲହୁ ଡରହିଂ ନ ରନ ରଘୁବଂସୀ ॥
ବିପ୍ରବଂସ କୈ ଅସି ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅଭଯ ହୋଇ ଜୋ ତୁମ୍ହହି ଡେରାଈ ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ ବଚନ ରଘୁପତି କେ। ଉଘରେ ପଟଲ ପରସୁଧର ମତି କେ ॥
ରାମ ରମାପତି କର ଧନୁ ଲେହୂ। ଖୈଂଚହୁ ମିଟୈ ମୋର ସଂଦେହୂ ॥
ଦେତ ଚାପୁ ଆପୁହିଂ ଚଲି ଗଯଊ। ପରସୁରାମ ମନ ବିସମଯ ଭଯଊ ॥
ଦୋ. ଜାନା ରାମ ପ୍ରଭାଉ ତବ ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ଜୋରି ପାନି ବୋଲେ ବଚନ ହ୍ଦଯଁ ନ ପ୍ରେମୁ ଅମାତ ॥ ୨୮୪ ॥
ଜଯ ରଘୁବଂସ ବନଜ ବନ ଭାନୂ। ଗହନ ଦନୁଜ କୁଲ ଦହନ କୃସାନୁ ॥
ଜଯ ସୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ହିତକାରୀ। ଜଯ ମଦ ମୋହ କୋହ ଭ୍ରମ ହାରୀ ॥
ବିନଯ ସୀଲ କରୁନା ଗୁନ ସାଗର। ଜଯତି ବଚନ ରଚନା ଅତି ନାଗର ॥
ସେଵକ ସୁଖଦ ସୁଭଗ ସବ ଅଂଗା। ଜଯ ସରୀର ଛବି କୋଟି ଅନଂଗା ॥
କରୌଂ କାହ ମୁଖ ଏକ ପ୍ରସଂସା। ଜଯ ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
ଅନୁଚିତ ବହୁତ କହେଉଁ ଅଗ୍ଯାତା। ଛମହୁ ଛମାମଂଦିର ଦୋଉ ଭ୍ରାତା ॥
କହି ଜଯ ଜଯ ଜଯ ରଘୁକୁଲକେତୂ। ଭୃଗୁପତି ଗଏ ବନହି ତପ ହେତୂ ॥
ଅପଭଯଁ କୁଟିଲ ମହୀପ ଡେରାନେ। ଜହଁ ତହଁ କାଯର ଗଵଁହିଂ ପରାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀଂ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ପ୍ରଭୁ ପର ବରଷହିଂ ଫୂଲ।
ହରଷେ ପୁର ନର ନାରି ସବ ମିଟୀ ମୋହମଯ ସୂଲ ॥ ୨୮୫ ॥
ଅତି ଗହଗହେ ବାଜନେ ବାଜେ। ସବହିଂ ମନୋହର ମଂଗଲ ସାଜେ ॥
ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ସୁମୁଖ ସୁନଯନୀଂ। କରହିଂ ଗାନ କଲ କୋକିଲବଯନୀ ॥
ସୁଖୁ ବିଦେହ କର ବରନି ନ ଜାଈ। ଜନ୍ମଦରିଦ୍ର ମନହୁଁ ନିଧି ପାଈ ॥
ଗତ ତ୍ରାସ ଭଇ ସୀଯ ସୁଖାରୀ। ଜନୁ ବିଧୁ ଉଦଯଁ ଚକୋରକୁମାରୀ ॥
ଜନକ କୀନ୍ହ କୌସିକହି ପ୍ରନାମା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ଧନୁ ଭଂଜେଉ ରାମା ॥
ମୋହି କୃତକୃତ୍ଯ କୀନ୍ହ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ଅବ ଜୋ ଉଚିତ ସୋ କହିଅ ଗୋସାଈ ॥
କହ ମୁନି ସୁନୁ ନରନାଥ ପ୍ରବୀନା। ରହା ବିବାହୁ ଚାପ ଆଧୀନା ॥
ଟୂଟତହୀଂ ଧନୁ ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସୁର ନର ନାଗ ବିଦିତ ସବ କାହୁ ॥
ଦୋ. ତଦପି ଜାଇ ତୁମ୍ହ କରହୁ ଅବ ଜଥା ବଂସ ବ୍ଯଵହାରୁ।
ବୂଝି ବିପ୍ର କୁଲବୃଦ୍ଧ ଗୁର ବେଦ ବିଦିତ ଆଚାରୁ ॥ ୨୮୬ ॥
ଦୂତ ଅଵଧପୁର ପଠଵହୁ ଜାଈ। ଆନହିଂ ନୃପ ଦସରଥହି ବୋଲାଈ ॥
ମୁଦିତ ରାଉ କହି ଭଲେହିଂ କୃପାଲା। ପଠଏ ଦୂତ ବୋଲି ତେହି କାଲା ॥
ବହୁରି ମହାଜନ ସକଲ ବୋଲାଏ। ଆଇ ସବନ୍ହି ସାଦର ସିର ନାଏ ॥
ହାଟ ବାଟ ମଂଦିର ସୁରବାସା। ନଗରୁ ସଁଵାରହୁ ଚାରିହୁଁ ପାସା ॥
ହରଷି ଚଲେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଆଏ। ପୁନି ପରିଚାରକ ବୋଲି ପଠାଏ ॥
ରଚହୁ ବିଚିତ୍ର ବିତାନ ବନାଈ। ସିର ଧରି ବଚନ ଚଲେ ସଚୁ ପାଈ ॥
ପଠଏ ବୋଲି ଗୁନୀ ତିନ୍ହ ନାନା। ଜେ ବିତାନ ବିଧି କୁସଲ ସୁଜାନା ॥
ବିଧିହି ବଂଦି ତିନ୍ହ କୀନ୍ହ ଅରଂଭା। ବିରଚେ କନକ କଦଲି କେ ଖଂଭା ॥
ଦୋ. ହରିତ ମନିନ୍ହ କେ ପତ୍ର ଫଲ ପଦୁମରାଗ କେ ଫୂଲ।
ରଚନା ଦେଖି ବିଚିତ୍ର ଅତି ମନୁ ବିରଂଚି କର ଭୂଲ ॥ ୨୮୭ ॥
ବେନି ହରିତ ମନିମଯ ସବ କୀନ୍ହେ। ସରଲ ସପରବ ପରହିଂ ନହିଂ ଚୀନ୍ହେ ॥
କନକ କଲିତ ଅହିବେଲ ବନାଈ। ଲଖି ନହି ପରଇ ସପରନ ସୁହାଈ ॥
ତେହି କେ ରଚି ପଚି ବଂଧ ବନାଏ। ବିଚ ବିଚ ମୁକତା ଦାମ ସୁହାଏ ॥
ମାନିକ ମରକତ କୁଲିସ ପିରୋଜା। ଚୀରି କୋରି ପଚି ରଚେ ସରୋଜା ॥
କିଏ ଭୃଂଗ ବହୁରଂଗ ବିହଂଗା। ଗୁଂଜହିଂ କୂଜହିଂ ପଵନ ପ୍ରସଂଗା ॥
ସୁର ପ୍ରତିମା ଖଂଭନ ଗଢୀ କାଢୀ। ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଲିଏଁ ସବ ଠାଢୀ ॥
ଚୌଂକେଂ ଭାଁତି ଅନେକ ପୁରାଈଂ। ସିଂଧୁର ମନିମଯ ସହଜ ସୁହାଈ ॥
ଦୋ. ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ସୁଭଗ ସୁଠି କିଏ ନୀଲମନି କୋରି ॥
ହେମ ବୌର ମରକତ ଘଵରି ଲସତ ପାଟମଯ ଡୋରି ॥ ୨୮୮ ॥
ରଚେ ରୁଚିର ବର ବଂଦନିବାରେ। ମନହୁଁ ମନୋଭଵଁ ଫଂଦ ସଁଵାରେ ॥
ମଂଗଲ କଲସ ଅନେକ ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚମର ସୁହାଏ ॥
ଦୀପ ମନୋହର ମନିମଯ ନାନା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିଚିତ୍ର ବିତାନା ॥
ଜେହିଂ ମଂଡପ ଦୁଲହିନି ବୈଦେହୀ। ସୋ ବରନୈ ଅସି ମତି କବି କେହୀ ॥
ଦୂଲହୁ ରାମୁ ରୂପ ଗୁନ ସାଗର। ସୋ ବିତାନୁ ତିହୁଁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜନକ ଭଵନ କୈ ସୌଭା ଜୈସୀ। ଗୃହ ଗୃହ ପ୍ରତି ପୁର ଦେଖିଅ ତୈସୀ ॥
ଜେହିଂ ତେରହୁତି ତେହି ସମଯ ନିହାରୀ। ତେହି ଲଘୁ ଲଗହିଂ ଭୁଵନ ଦସ ଚାରୀ ॥
ଜୋ ସଂପଦା ନୀଚ ଗୃହ ସୋହା। ସୋ ବିଲୋକି ସୁରନାଯକ ମୋହା ॥
ଦୋ. ବସଇ ନଗର ଜେହି ଲଚ୍ଛ କରି କପଟ ନାରି ବର ବେଷୁ ॥
ତେହି ପୁର କୈ ସୋଭା କହତ ସକୁଚହିଂ ସାରଦ ସେଷୁ ॥ ୨୮୯ ॥
ପହୁଁଚେ ଦୂତ ରାମ ପୁର ପାଵନ। ହରଷେ ନଗର ବିଲୋକି ସୁହାଵନ ॥
ଭୂପ ଦ୍ଵାର ତିନ୍ହ ଖବରି ଜନାଈ। ଦସରଥ ନୃପ ସୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ତିନ୍ହ ପାତୀ ଦୀନ୍ହୀ। ମୁଦିତ ମହୀପ ଆପୁ ଉଠି ଲୀନ୍ହୀ ॥
ବାରି ବିଲୋଚନ ବାଚତ ପାଁତୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଆଈ ଭରି ଛାତୀ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଉର କର ବର ଚୀଠୀ। ରହି ଗଏ କହତ ନ ଖାଟୀ ମୀଠୀ ॥
ପୁନି ଧରି ଧୀର ପତ୍ରିକା ବାଁଚୀ। ହରଷୀ ସଭା ବାତ ସୁନି ସାଁଚୀ ॥
ଖେଲତ ରହେ ତହାଁ ସୁଧି ପାଈ। ଆଏ ଭରତୁ ସହିତ ହିତ ଭାଈ ॥
ପୂଛତ ଅତି ସନେହଁ ସକୁଚାଈ। ତାତ କହାଁ ତେଂ ପାତୀ ଆଈ ॥
ଦୋ. କୁସଲ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ବଂଧୁ ଦୋଉ ଅହହିଂ କହହୁ କେହିଂ ଦେସ।
ସୁନି ସନେହ ସାନେ ବଚନ ବାଚୀ ବହୁରି ନରେସ ॥ ୨୯୦ ॥
ସୁନି ପାତୀ ପୁଲକେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଅଧିକ ସନେହୁ ସମାତ ନ ଗାତା ॥
ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ଭରତ କୈ ଦେଖୀ। ସକଲ ସଭାଁ ସୁଖୁ ଲହେଉ ବିସେଷୀ ॥
ତବ ନୃପ ଦୂତ ନିକଟ ବୈଠାରେ। ମଧୁର ମନୋହର ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ଭୈଯା କହହୁ କୁସଲ ଦୋଉ ବାରେ। ତୁମ୍ହ ନୀକେଂ ନିଜ ନଯନ ନିହାରେ ॥
ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ଧରେଂ ଧନୁ ଭାଥା। ବଯ କିସୋର କୌସିକ ମୁନି ସାଥା ॥
ପହିଚାନହୁ ତୁମ୍ହ କହହୁ ସୁଭାଊ। ପ୍ରେମ ବିବସ ପୁନି ପୁନି କହ ରାଊ ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ମୁନି ଗଏ ଲଵାଈ। ତବ ତେଂ ଆଜୁ ସାଁଚି ସୁଧି ପାଈ ॥
କହହୁ ବିଦେହ କଵନ ବିଧି ଜାନେ। ସୁନି ପ୍ରିଯ ବଚନ ଦୂତ ମୁସକାନେ ॥
ଦୋ. ସୁନହୁ ମହୀପତି ମୁକୁଟ ମନି ତୁମ୍ହ ସମ ଧନ୍ଯ ନ କୋଉ।
ରାମୁ ଲଖନୁ ଜିନ୍ହ କେ ତନଯ ବିସ୍ଵ ବିଭୂଷନ ଦୋଉ ॥ ୨୯୧ ॥
ପୂଛନ ଜୋଗୁ ନ ତନଯ ତୁମ୍ହାରେ। ପୁରୁଷସିଂଘ ତିହୁ ପୁର ଉଜିଆରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଜସ ପ୍ରତାପ କେଂ ଆଗେ। ସସି ମଲୀନ ରବି ସୀତଲ ଲାଗେ ॥
ତିନ୍ହ କହଁ କହିଅ ନାଥ କିମି ଚୀନ୍ହେ। ଦେଖିଅ ରବି କି ଦୀପ କର ଲୀନ୍ହେ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର ଭୂପ ଅନେକା। ସମିଟେ ସୁଭଟ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ସଂଭୁ ସରାସନୁ କାହୁଁ ନ ଟାରା। ହାରେ ସକଲ ବୀର ବରିଆରା ॥
ତୀନି ଲୋକ ମହଁ ଜେ ଭଟମାନୀ। ସଭ କୈ ସକତି ସଂଭୁ ଧନୁ ଭାନୀ ॥
ସକଇ ଉଠାଇ ସରାସୁର ମେରୂ। ସୋଉ ହିଯଁ ହାରି ଗଯଉ କରି ଫେରୂ ॥
ଜେହି କୌତୁକ ସିଵସୈଲୁ ଉଠାଵା। ସୋଉ ତେହି ସଭାଁ ପରାଭଉ ପାଵା ॥
ଦୋ. ତହାଁ ରାମ ରଘୁବଂସ ମନି ସୁନିଅ ମହା ମହିପାଲ।
ଭଂଜେଉ ଚାପ ପ୍ରଯାସ ବିନୁ ଜିମି ଗଜ ପଂକଜ ନାଲ ॥ ୨୯୨ ॥
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁନାଯକୁ ଆଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ତିନ୍ହ ଆଁଖି ଦେଖାଏ ॥
ଦେଖି ରାମ ବଲୁ ନିଜ ଧନୁ ଦୀନ୍ହା। କରି ବହୁ ବିନଯ ଗଵନୁ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ରାଜନ ରାମୁ ଅତୁଲବଲ ଜୈସେଂ। ତେଜ ନିଧାନ ଲଖନୁ ପୁନି ତୈସେଂ ॥
କଂପହି ଭୂପ ବିଲୋକତ ଜାକେଂ। ଜିମି ଗଜ ହରି କିସୋର କେ ତାକେଂ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ତଵ ବାଲକ ଦୋଊ। ଅବ ନ ଆଁଖି ତର ଆଵତ କୋଊ ॥
ଦୂତ ବଚନ ରଚନା ପ୍ରିଯ ଲାଗୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରତାପ ବୀର ରସ ପାଗୀ ॥
ସଭା ସମେତ ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ଦୂତନ୍ହ ଦେନ ନିଛାଵରି ଲାଗେ ॥
କହି ଅନୀତି ତେ ମୂଦହିଂ କାନା। ଧରମୁ ବିଚାରି ସବହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ଦୋ. ତବ ଉଠି ଭୂପ ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ଦୀନ୍ହି ପତ୍ରିକା ଜାଇ।
କଥା ସୁନାଈ ଗୁରହି ସବ ସାଦର ଦୂତ ବୋଲାଇ ॥ ୨୯୩ ॥
ସୁନି ବୋଲେ ଗୁର ଅତି ସୁଖୁ ପାଈ। ପୁନ୍ଯ ପୁରୁଷ କହୁଁ ମହି ସୁଖ ଛାଈ ॥
ଜିମି ସରିତା ସାଗର ମହୁଁ ଜାହୀଂ। ଜଦ୍ଯପି ତାହି କାମନା ନାହୀଂ ॥
ତିମି ସୁଖ ସଂପତି ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ଧରମସୀଲ ପହିଂ ଜାହିଂ ସୁଭାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ଗୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସେବୀ। ତସି ପୁନୀତ କୌସଲ୍ଯା ଦେବୀ ॥
ସୁକୃତୀ ତୁମ୍ହ ସମାନ ଜଗ ମାହୀଂ। ଭଯଉ ନ ହୈ କୋଉ ହୋନେଉ ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହ ତେ ଅଧିକ ପୁନ୍ଯ ବଡ କାକେଂ। ରାଜନ ରାମ ସରିସ ସୁତ ଜାକେଂ ॥
ବୀର ବିନୀତ ଧରମ ବ୍ରତ ଧାରୀ। ଗୁନ ସାଗର ବର ବାଲକ ଚାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା। ସଜହୁ ବରାତ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ଚଲହୁ ବେଗି ସୁନି ଗୁର ବଚନ ଭଲେହିଂ ନାଥ ସିରୁ ନାଇ।
ଭୂପତି ଗଵନେ ଭଵନ ତବ ଦୂତନ୍ହ ବାସୁ ଦେଵାଇ ॥ ୨୯୪ ॥
ରାଜା ସବୁ ରନିଵାସ ବୋଲାଈ। ଜନକ ପତ୍ରିକା ବାଚି ସୁନାଈ ॥
ସୁନି ସଂଦେସୁ ସକଲ ହରଷାନୀଂ। ଅପର କଥା ସବ ଭୂପ ବଖାନୀଂ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ମନହୁଁ ସିଖିନି ସୁନି ବାରିଦ ବନୀ ॥
ମୁଦିତ ଅସୀସ ଦେହିଂ ଗୁରୁ ନାରୀଂ। ଅତି ଆନଂଦ ମଗନ ମହତାରୀଂ ॥
ଲେହିଂ ପରସ୍ପର ଅତି ପ୍ରିଯ ପାତୀ। ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ ଜୁଡାଵହିଂ ଛାତୀ ॥
ରାମ ଲଖନ କୈ କୀରତି କରନୀ। ବାରହିଂ ବାର ଭୂପବର ବରନୀ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦୁ କହି ଦ୍ଵାର ସିଧାଏ। ରାନିନ୍ହ ତବ ମହିଦେଵ ବୋଲାଏ ॥
ଦିଏ ଦାନ ଆନଂଦ ସମେତା। ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଆସିଷ ଦେତା ॥
ସୋ. ଜାଚକ ଲିଏ ହଁକାରି ଦୀନ୍ହି ନିଛାଵରି କୋଟି ବିଧି।
ଚିରୁ ଜୀଵହୁଁ ସୁତ ଚାରି ଚକ୍ରବର୍ତି ଦସରତ୍ଥ କେ ॥ ୨୯୫ ॥
କହତ ଚଲେ ପହିରେଂ ପଟ ନାନା। ହରଷି ହନେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ସମାଚାର ସବ ଲୋଗନ୍ହ ପାଏ। ଲାଗେ ଘର ଘର ହୋନେ ବଧାଏ ॥
ଭୁଵନ ଚାରି ଦସ ଭରା ଉଛାହୂ। ଜନକସୁତା ରଘୁବୀର ବିଆହୂ ॥
ସୁନି ସୁଭ କଥା ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ। ମଗ ଗୃହ ଗଲୀଂ ସଁଵାରନ ଲାଗେ ॥
ଜଦ୍ଯପି ଅଵଧ ସଦୈଵ ସୁହାଵନି। ରାମ ପୁରୀ ମଂଗଲମଯ ପାଵନି ॥
ତଦପି ପ୍ରୀତି କୈ ପ୍ରୀତି ସୁହାଈ। ମଂଗଲ ରଚନା ରଚୀ ବନାଈ ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚାମର ଚାରୁ। ଛାଵା ପରମ ବିଚିତ୍ର ବଜାରୂ ॥
କନକ କଲସ ତୋରନ ମନି ଜାଲା। ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ଅଚ୍ଛତ ମାଲା ॥
ଦୋ. ମଂଗଲମଯ ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଲୋଗନ୍ହ ରଚେ ବନାଇ।
ବୀଥୀଂ ସୀଚୀଂ ଚତୁରସମ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଇ ॥ ୨୯୬ ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ଭାମିନି। ସଜି ନଵ ସପ୍ତ ସକଲ ଦୁତି ଦାମିନି ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ମୃଗ ସାଵକ ଲୋଚନି। ନିଜ ସରୁପ ରତି ମାନୁ ବିମୋଚନି ॥
ଗାଵହିଂ ମଂଗଲ ମଂଜୁଲ ବାନୀଂ। ସୁନିକଲ ରଵ କଲକଂଠି ଲଜାନୀଂ ॥
ଭୂପ ଭଵନ କିମି ଜାଇ ବଖାନା। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନ ରଚେଉ ବିତାନା ॥
ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ମନୋହର ନାନା। ରାଜତ ବାଜତ ବିପୁଲ ନିସାନା ॥
କତହୁଁ ବିରିଦ ବଂଦୀ ଉଚ୍ଚରହୀଂ। କତହୁଁ ବେଦ ଧୁନି ଭୂସୁର କରହୀଂ ॥
ଗାଵହିଂ ସୁଂଦରି ମଂଗଲ ଗୀତା। ଲୈ ଲୈ ନାମୁ ରାମୁ ଅରୁ ସୀତା ॥
ବହୁତ ଉଛାହୁ ଭଵନୁ ଅତି ଥୋରା। ମାନହୁଁ ଉମଗି ଚଲା ଚହୁ ଓରା ॥
ଦୋ. ସୋଭା ଦସରଥ ଭଵନ କଇ କୋ କବି ବରନୈ ପାର।
ଜହାଁ ସକଲ ସୁର ସୀସ ମନି ରାମ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାର ॥ ୨୯୭ ॥
ଭୂପ ଭରତ ପୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ। ହଯ ଗଯ ସ୍ଯଂଦନ ସାଜହୁ ଜାଈ ॥
ଚଲହୁ ବେଗି ରଘୁବୀର ବରାତା। ସୁନତ ପୁଲକ ପୂରେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା ॥
ଭରତ ସକଲ ସାହନୀ ବୋଲାଏ। ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ ମୁଦିତ ଉଠି ଧାଏ ॥
ରଚି ରୁଚି ଜୀନ ତୁରଗ ତିନ୍ହ ସାଜେ। ବରନ ବରନ ବର ବାଜି ବିରାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସକଲ ସୁଠି ଚଂଚଲ କରନୀ। ଅଯ ଇଵ ଜରତ ଧରତ ପଗ ଧରନୀ ॥
ନାନା ଜାତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ। ନିଦରି ପଵନୁ ଜନୁ ଚହତ ଉଡାନେ ॥
ତିନ୍ହ ସବ ଛଯଲ ଭଏ ଅସଵାରା। ଭରତ ସରିସ ବଯ ରାଜକୁମାରା ॥
ସବ ସୁଂଦର ସବ ଭୂଷନଧାରୀ। କର ସର ଚାପ ତୂନ କଟି ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ଛରେ ଛବୀଲେ ଛଯଲ ସବ ସୂର ସୁଜାନ ନବୀନ।
ଜୁଗ ପଦଚର ଅସଵାର ପ୍ରତି ଜେ ଅସିକଲା ପ୍ରବୀନ ॥ ୨୯୮ ॥
ବାଁଧେ ବିରଦ ବୀର ରନ ଗାଢେ। ନିକସି ଭଏ ପୁର ବାହେର ଠାଢେ ॥
ଫେରହିଂ ଚତୁର ତୁରଗ ଗତି ନାନା। ହରଷହିଂ ସୁନି ସୁନି ପଵନ ନିସାନା ॥
ରଥ ସାରଥିନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ମନି ଭୂଷନ ଲାଏ ॥
ଚଵଁର ଚାରୁ କିଂକିନ ଧୁନି କରହୀ। ଭାନୁ ଜାନ ସୋଭା ଅପହରହୀଂ ॥
ସାଵଁକରନ ଅଗନିତ ହଯ ହୋତେ। ତେ ତିନ୍ହ ରଥନ୍ହ ସାରଥିନ୍ହ ଜୋତେ ॥
ସୁଂଦର ସକଲ ଅଲଂକୃତ ସୋହେ। ଜିନ୍ହହି ବିଲୋକତ ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
ଜେ ଜଲ ଚଲହିଂ ଥଲହି କୀ ନାଈ। ଟାପ ନ ବୂଡ ବେଗ ଅଧିକାଈ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ସସ୍ତ୍ର ସବୁ ସାଜୁ ବନାଈ। ରଥୀ ସାରଥିନ୍ହ ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ଚଢି ଚଢି ରଥ ବାହେର ନଗର ଲାଗୀ ଜୁରନ ବରାତ।
ହୋତ ସଗୁନ ସୁନ୍ଦର ସବହି ଜୋ ଜେହି କାରଜ ଜାତ ॥ ୨୯୯ ॥
କଲିତ କରିବରନ୍ହି ପରୀଂ ଅଁବାରୀଂ। କହି ନ ଜାହିଂ ଜେହି ଭାଁତି ସଁଵାରୀଂ ॥
ଚଲେ ମତ୍ତଗଜ ଘଂଟ ବିରାଜୀ। ମନହୁଁ ସୁଭଗ ସାଵନ ଘନ ରାଜୀ ॥
ବାହନ ଅପର ଅନେକ ବିଧାନା। ସିବିକା ସୁଭଗ ସୁଖାସନ ଜାନା ॥
ତିନ୍ହ ଚଢି ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଵୃନ୍ଦା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ଛଂଦା ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦି ଗୁନଗାଯକ। ଚଲେ ଜାନ ଚଢି ଜୋ ଜେହି ଲାଯକ ॥
ବେସର ଊଁଟ ବୃଷଭ ବହୁ ଜାତୀ। ଚଲେ ବସ୍ତୁ ଭରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
କୋଟିନ୍ହ କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା। ବିବିଧ ବସ୍ତୁ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଚଲେ ସକଲ ସେଵକ ସମୁଦାଈ। ନିଜ ନିଜ ସାଜୁ ସମାଜୁ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ସବ କେଂ ଉର ନିର୍ଭର ହରଷୁ ପୂରିତ ପୁଲକ ସରୀର।
କବହିଂ ଦେଖିବେ ନଯନ ଭରି ରାମୁ ଲଖନୂ ଦୋଉ ବୀର ॥ ୩୦୦ ॥
ଗରଜହିଂ ଗଜ ଘଂଟା ଧୁନି ଘୋରା। ରଥ ରଵ ବାଜି ହିଂସ ଚହୁ ଓରା ॥
ନିଦରି ଘନହି ଘୁର୍ମ୍ମରହିଂ ନିସାନା। ନିଜ ପରାଇ କଛୁ ସୁନିଅ ନ କାନା ॥
ମହା ଭୀର ଭୂପତି କେ ଦ୍ଵାରେଂ। ରଜ ହୋଇ ଜାଇ ପଷାନ ପବାରେଂ ॥
ଚଢୀ ଅଟାରିନ୍ହ ଦେଖହିଂ ନାରୀଂ। ଲିଁଏଁ ଆରତୀ ମଂଗଲ ଥାରୀ ॥
ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ନାନା। ଅତି ଆନଂଦୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ତବ ସୁମଂତ୍ର ଦୁଇ ସ୍ପଂଦନ ସାଜୀ। ଜୋତେ ରବି ହଯ ନିଂଦକ ବାଜୀ ॥
ଦୋଉ ରଥ ରୁଚିର ଭୂପ ପହିଂ ଆନେ। ନହିଂ ସାରଦ ପହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ରାଜ ସମାଜୁ ଏକ ରଥ ସାଜା। ଦୂସର ତେଜ ପୁଂଜ ଅତି ଭ୍ରାଜା ॥
ଦୋ. ତେହିଂ ରଥ ରୁଚିର ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ହରଷି ଚଢାଇ ନରେସୁ।
ଆପୁ ଚଢେଉ ସ୍ପଂଦନ ସୁମିରି ହର ଗୁର ଗୌରି ଗନେସୁ ॥ ୩୦୧ ॥
ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ସୋହ ନୃପ କୈସେଂ। ସୁର ଗୁର ସଂଗ ପୁରଂଦର ଜୈସେଂ ॥
କରି କୁଲ ରୀତି ବେଦ ବିଧି ରାଊ। ଦେଖି ସବହି ସବ ଭାଁତି ବନାଊ ॥
ସୁମିରି ରାମୁ ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଚଲେ ମହୀପତି ସଂଖ ବଜାଈ ॥
ହରଷେ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବରାତା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମଂଗଲ ଦାତା ॥
ଭଯଉ କୋଲାହଲ ହଯ ଗଯ ଗାଜେ। ବ୍ଯୋମ ବରାତ ବାଜନେ ବାଜେ ॥
ସୁର ନର ନାରି ସୁମଂଗଲ ଗାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ଘଂଟ ଘଂଟି ଧୁନି ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସରଵ କରହିଂ ପାଇକ ଫହରାହୀଂ ॥
କରହିଂ ବିଦୂଷକ କୌତୁକ ନାନା। ହାସ କୁସଲ କଲ ଗାନ ସୁଜାନା ।
ଦୋ. ତୁରଗ ନଚାଵହିଂ କୁଁଅର ବର ଅକନି ମୃଦଂଗ ନିସାନ ॥
ନାଗର ନଟ ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ଡଗହିଂ ନ ତାଲ ବଁଧାନ ॥ ୩୦୨ ॥
ବନଇ ନ ବରନତ ବନୀ ବରାତା। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁଂଦର ସୁଭଦାତା ॥
ଚାରା ଚାଷୁ ବାମ ଦିସି ଲେଈ। ମନହୁଁ ସକଲ ମଂଗଲ କହି ଦେଈ ॥
ଦାହିନ କାଗ ସୁଖେତ ସୁହାଵା। ନକୁଲ ଦରସୁ ସବ କାହୂଁ ପାଵା ॥
ସାନୁକୂଲ ବହ ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। ସଘଟ ସଵାଲ ଆଵ ବର ନାରୀ ॥
ଲୋଵା ଫିରି ଫିରି ଦରସୁ ଦେଖାଵା। ସୁରଭୀ ସନମୁଖ ସିସୁହି ପିଆଵା ॥
ମୃଗମାଲା ଫିରି ଦାହିନି ଆଈ। ମଂଗଲ ଗନ ଜନୁ ଦୀନ୍ହି ଦେଖାଈ ॥
ଛେମକରୀ କହ ଛେମ ବିସେଷୀ। ସ୍ଯାମା ବାମ ସୁତରୁ ପର ଦେଖୀ ॥
ସନମୁଖ ଆଯଉ ଦଧି ଅରୁ ମୀନା। କର ପୁସ୍ତକ ଦୁଇ ବିପ୍ର ପ୍ରବୀନା ॥
ଦୋ. ମଂଗଲମଯ କଲ୍ଯାନମଯ ଅଭିମତ ଫଲ ଦାତାର।
ଜନୁ ସବ ସାଚେ ହୋନ ହିତ ଭଏ ସଗୁନ ଏକ ବାର ॥ ୩୦୩ ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ସୁଗମ ସବ ତାକେଂ। ସଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସୁଂଦର ସୁତ ଜାକେଂ ॥
ରାମ ସରିସ ବରୁ ଦୁଲହିନି ସୀତା। ସମଧୀ ଦସରଥୁ ଜନକୁ ପୁନୀତା ॥
ସୁନି ଅସ ବ୍ଯାହୁ ସଗୁନ ସବ ନାଚେ। ଅବ କୀନ୍ହେ ବିରଂଚି ହମ ସାଁଚେ ॥
ଏହି ବିଧି କୀନ୍ହ ବରାତ ପଯାନା। ହଯ ଗଯ ଗାଜହିଂ ହନେ ନିସାନା ॥
ଆଵତ ଜାନି ଭାନୁକୁଲ କେତୂ। ସରିତନ୍ହି ଜନକ ବଁଧାଏ ସେତୂ ॥
ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ ବନାଏ। ସୁରପୁର ସରିସ ସଂପଦା ଛାଏ ॥
ଅସନ ସଯନ ବର ବସନ ସୁହାଏ। ପାଵହିଂ ସବ ନିଜ ନିଜ ମନ ଭାଏ ॥
ନିତ ନୂତନ ସୁଖ ଲଖି ଅନୁକୂଲେ। ସକଲ ବରାତିନ୍ହ ମଂଦିର ଭୂଲେ ॥
ଦୋ. ଆଵତ ଜାନି ବରାତ ବର ସୁନି ଗହଗହେ ନିସାନ।
ସଜି ଗଜ ରଥ ପଦଚର ତୁରଗ ଲେନ ଚଲେ ଅଗଵାନ ॥ ୩୦୪ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ଦସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
କନକ କଲସ ଭରି କୋପର ଥାରା। ଭାଜନ ଲଲିତ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ଭରେ ସୁଧାସମ ସବ ପକଵାନେ। ନାନା ଭାଁତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ଫଲ ଅନେକ ବର ବସ୍ତୁ ସୁହାଈଂ। ହରଷି ଭେଂଟ ହିତ ଭୂପ ପଠାଈଂ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ମହାମନି ନାନା। ଖଗ ମୃଗ ହଯ ଗଯ ବହୁବିଧି ଜାନା ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ସୁଗଂଧ ସୁହାଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ମହିପାଲ ପଠାଏ ॥
ଦଧି ଚିଉରା ଉପହାର ଅପାରା। ଭରି ଭରି କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା ॥
ଅଗଵାନନ୍ହ ଜବ ଦୀଖି ବରାତା।ଉର ଆନଂଦୁ ପୁଲକ ଭର ଗାତା ॥
ଦେଖି ବନାଵ ସହିତ ଅଗଵାନା। ମୁଦିତ ବରାତିନ୍ହ ହନେ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ହରଷି ପରସପର ମିଲନ ହିତ କଛୁକ ଚଲେ ବଗମେଲ।
ଜନୁ ଆନଂଦ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ ମିଲତ ବିହାଇ ସୁବେଲ ॥ ୩୦୫ ॥
ବରଷି ସୁମନ ସୁର ସୁଂଦରି ଗାଵହିଂ। ମୁଦିତ ଦେଵ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଵହିଂ ॥
ବସ୍ତୁ ସକଲ ରାଖୀଂ ନୃପ ଆଗେଂ। ବିନଯ କୀନ୍ହ ତିନ୍ହ ଅତି ଅନୁରାଗେଂ ॥
ପ୍ରେମ ସମେତ ରାଯଁ ସବୁ ଲୀନ୍ହା। ଭୈ ବକସୀସ ଜାଚକନ୍ହି ଦୀନ୍ହା ॥
କରି ପୂଜା ମାନ୍ଯତା ବଡାଈ। ଜନଵାସେ କହୁଁ ଚଲେ ଲଵାଈ ॥
ବସନ ବିଚିତ୍ର ପାଁଵଡେ ପରହୀଂ। ଦେଖି ଧନହୁ ଧନ ମଦୁ ପରିହରହୀଂ ॥
ଅତି ସୁଂଦର ଦୀନ୍ହେଉ ଜନଵାସା। ଜହଁ ସବ କହୁଁ ସବ ଭାଁତି ସୁପାସା ॥
ଜାନୀ ସିଯଁ ବରାତ ପୁର ଆଈ। କଛୁ ନିଜ ମହିମା ପ୍ରଗଟି ଜନାଈ ॥
ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ସବ ସିଦ୍ଧି ବୋଲାଈ। ଭୂପ ପହୁନଈ କରନ ପଠାଈ ॥
ଦୋ. ସିଧି ସବ ସିଯ ଆଯସୁ ଅକନି ଗଈଂ ଜହାଁ ଜନଵାସ।
ଲିଏଁ ସଂପଦା ସକଲ ସୁଖ ସୁରପୁର ଭୋଗ ବିଲାସ ॥ ୩୦୬ ॥
ନିଜ ନିଜ ବାସ ବିଲୋକି ବରାତୀ। ସୁର ସୁଖ ସକଲ ସୁଲଭ ସବ ଭାଁତୀ ॥
ବିଭଵ ଭେଦ କଛୁ କୋଉ ନ ଜାନା। ସକଲ ଜନକ କର କରହିଂ ବଖାନା ॥
ସିଯ ମହିମା ରଘୁନାଯକ ଜାନୀ। ହରଷେ ହୃଦଯଁ ହେତୁ ପହିଚାନୀ ॥
ପିତୁ ଆଗମନୁ ସୁନତ ଦୋଉ ଭାଈ। ହୃଦଯଁ ନ ଅତି ଆନଂଦୁ ଅମାଈ ॥
ସକୁଚନ୍ହ କହି ନ ସକତ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ପିତୁ ଦରସନ ଲାଲଚୁ ମନ ମାହୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ବିନଯ ବଡି ଦେଖୀ। ଉପଜା ଉର ସଂତୋଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ହରଷି ବଂଧୁ ଦୋଉ ହୃଦଯଁ ଲଗାଏ। ପୁଲକ ଅଂଗ ଅଂବକ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଚଲେ ଜହାଁ ଦସରଥୁ ଜନଵାସେ। ମନହୁଁ ସରୋବର ତକେଉ ପିଆସେ ॥
ଦୋ. ଭୂପ ବିଲୋକେ ଜବହିଂ ମୁନି ଆଵତ ସୁତନ୍ହ ସମେତ।
ଉଠେ ହରଷି ସୁଖସିଂଧୁ ମହୁଁ ଚଲେ ଥାହ ସୀ ଲେତ ॥ ୩୦୭ ॥
ମୁନିହି ଦଂଡଵତ କୀନ୍ହ ମହୀସା। ବାର ବାର ପଦ ରଜ ଧରି ସୀସା ॥
କୌସିକ ରାଉ ଲିଯେ ଉର ଲାଈ। କହି ଅସୀସ ପୂଛୀ କୁସଲାଈ ॥
ପୁନି ଦଂଡଵତ କରତ ଦୋଉ ଭାଈ। ଦେଖି ନୃପତି ଉର ସୁଖୁ ନ ସମାଈ ॥
ସୁତ ହିଯଁ ଲାଇ ଦୁସହ ଦୁଖ ମେଟେ। ମୃତକ ସରୀର ପ୍ରାନ ଜନୁ ଭେଂଟେ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଠ ପଦ ସିର ତିନ୍ହ ନାଏ। ପ୍ରେମ ମୁଦିତ ମୁନିବର ଉର ଲାଏ ॥
ବିପ୍ର ବୃଂଦ ବଂଦେ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ମନ ଭାଵତୀ ଅସୀସେଂ ପାଈଂ ॥
ଭରତ ସହାନୁଜ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ଲିଏ ଉଠାଇ ଲାଇ ଉର ରାମା ॥
ହରଷେ ଲଖନ ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ମିଲେ ପ୍ରେମ ପରିପୂରିତ ଗାତା ॥
ଦୋ. ପୁରଜନ ପରିଜନ ଜାତିଜନ ଜାଚକ ମଂତ୍ରୀ ମୀତ।
ମିଲେ ଜଥାବିଧି ସବହି ପ୍ରଭୁ ପରମ କୃପାଲ ବିନୀତ ॥ ୩୦୮ ॥
ରାମହି ଦେଖି ବରାତ ଜୁଡାନୀ। ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ନୃପ ସମୀପ ସୋହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଧନ ଧରମାଦିକ ତନୁଧାରୀ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଦସରଥହି ଦେଖୀ। ମୁଦିତ ନଗର ନର ନାରି ବିସେଷୀ ॥
ସୁମନ ବରିସି ସୁର ହନହିଂ ନିସାନା। ନାକନଟୀଂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ସତାନଂଦ ଅରୁ ବିପ୍ର ସଚିଵ ଗନ। ମାଗଧ ସୂତ ବିଦୁଷ ବଂଦୀଜନ ॥
ସହିତ ବରାତ ରାଉ ସନମାନା। ଆଯସୁ ମାଗି ଫିରେ ଅଗଵାନା ॥
ପ୍ରଥମ ବରାତ ଲଗନ ତେଂ ଆଈ। ତାତେଂ ପୁର ପ୍ରମୋଦୁ ଅଧିକାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମାନଂଦୁ ଲୋଗ ସବ ଲହହୀଂ। ବଢହୁଁ ଦିଵସ ନିସି ବିଧି ସନ କହହୀଂ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ସୀଯ ସୋଭା ଅଵଧି ସୁକୃତ ଅଵଧି ଦୋଉ ରାଜ।
ଜହଁ ଜହଁ ପୁରଜନ କହହିଂ ଅସ ମିଲି ନର ନାରି ସମାଜ ॥ ।୩୦୯ ॥
ଜନକ ସୁକୃତ ମୂରତି ବୈଦେହୀ। ଦସରଥ ସୁକୃତ ରାମୁ ଧରେଂ ଦେହୀ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କାଁହୁ ନ ସିଵ ଅଵରାଧେ। କାହିଁ ନ ଇନ୍ହ ସମାନ ଫଲ ଲାଧେ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କୋଉ ନ ଭଯଉ ଜଗ ମାହୀଂ। ହୈ ନହିଂ କତହୂଁ ହୋନେଉ ନାହୀଂ ॥
ହମ ସବ ସକଲ ସୁକୃତ କୈ ରାସୀ। ଭଏ ଜଗ ଜନମି ଜନକପୁର ବାସୀ ॥
ଜିନ୍ହ ଜାନକୀ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। କୋ ସୁକୃତୀ ହମ ସରିସ ବିସେଷୀ ॥
ପୁନି ଦେଖବ ରଘୁବୀର ବିଆହୂ। ଲେବ ଭଲୀ ବିଧି ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
କହହିଂ ପରସପର କୋକିଲବଯନୀଂ। ଏହି ବିଆହଁ ବଡ ଲାଭୁ ସୁନଯନୀଂ ॥
ବଡେଂ ଭାଗ ବିଧି ବାତ ବନାଈ। ନଯନ ଅତିଥି ହୋଇହହିଂ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ବାରହିଂ ବାର ସନେହ ବସ ଜନକ ବୋଲାଉବ ସୀଯ।
ଲେନ ଆଇହହିଂ ବଂଧୁ ଦୋଉ କୋଟି କାମ କମନୀଯ ॥ ୩୧୦ ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ହୋଇହି ପହୁନାଈ। ପ୍ରିଯ ନ କାହି ଅସ ସାସୁର ମାଈ ॥
ତବ ତବ ରାମ ଲଖନହି ନିହାରୀ। ହୋଇହହିଂ ସବ ପୁର ଲୋଗ ସୁଖାରୀ ॥
ସଖି ଜସ ରାମ ଲଖନକର ଜୋଟା। ତୈସେଇ ଭୂପ ସଂଗ ଦୁଇ ଢୋଟା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସବ ଅଂଗ ସୁହାଏ। ତେ ସବ କହହିଂ ଦେଖି ଜେ ଆଏ ॥
କହା ଏକ ମୈଂ ଆଜୁ ନିହାରେ। ଜନୁ ବିରଂଚି ନିଜ ହାଥ ସଁଵାରେ ॥
ଭରତୁ ରାମହୀ କୀ ଅନୁହାରୀ। ସହସା ଲଖି ନ ସକହିଂ ନର ନାରୀ ॥
ଲଖନୁ ସତ୍ରୁସୂଦନୁ ଏକରୂପା। ନଖ ସିଖ ତେ ସବ ଅଂଗ ଅନୂପା ॥
ମନ ଭାଵହିଂ ମୁଖ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ଉପମା କହୁଁ ତ୍ରିଭୁଵନ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ଛଂ. ଉପମା ନ କୋଉ କହ ଦାସ ତୁଲସୀ କତହୁଁ କବି କୋବିଦ କହୈଂ।
ବଲ ବିନଯ ବିଦ୍ଯା ସୀଲ ସୋଭା ସିଂଧୁ ଇନ୍ହ ସେ ଏଇ ଅହୈଂ ॥
ପୁର ନାରି ସକଲ ପସାରି ଅଂଚଲ ବିଧିହି ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ ॥
ବ୍ଯାହିଅହୁଁ ଚାରିଉ ଭାଇ ଏହିଂ ପୁର ହମ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହୀଂ ॥
ସୋ. କହହିଂ ପରସ୍ପର ନାରି ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ତନ।
ସଖି ସବୁ କରବ ପୁରାରି ପୁନ୍ଯ ପଯୋନିଧି ଭୂପ ଦୋଉ ॥ ୩୧୧ ॥
ଏହି ବିଧି ସକଲ ମନୋରଥ କରହୀଂ। ଆନଁଦ ଉମଗି ଉମଗି ଉର ଭରହୀଂ ॥
ଜେ ନୃପ ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର ଆଏ। ଦେଖି ବଂଧୁ ସବ ତିନ୍ହ ସୁଖ ପାଏ ॥
କହତ ରାମ ଜସୁ ବିସଦ ବିସାଲା। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଗଏ ମହିପାଲା ॥
ଗଏ ବୀତି କୁଛ ଦିନ ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ପୁରଜନ ସକଲ ବରାତୀ ॥
ମଂଗଲ ମୂଲ ଲଗନ ଦିନୁ ଆଵା। ହିମ ରିତୁ ଅଗହନୁ ମାସୁ ସୁହାଵା ॥
ଗ୍ରହ ତିଥି ନଖତୁ ଜୋଗୁ ବର ବାରୂ। ଲଗନ ସୋଧି ବିଧି କୀନ୍ହ ବିଚାରୂ ॥
ପଠୈ ଦୀନ୍ହି ନାରଦ ସନ ସୋଈ। ଗନୀ ଜନକ କେ ଗନକନ୍ହ ଜୋଈ ॥
ସୁନୀ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ଯହ ବାତା। କହହିଂ ଜୋତିଷୀ ଆହିଂ ବିଧାତା ॥
ଦୋ. ଧେନୁଧୂରି ବେଲା ବିମଲ ସକଲ ସୁମଂଗଲ ମୂଲ।
ବିପ୍ରନ୍ହ କହେଉ ବିଦେହ ସନ ଜାନି ସଗୁନ ଅନୁକୁଲ ॥ ୩୧୨ ॥
ଉପରୋହିତହି କହେଉ ନରନାହା। ଅବ ବିଲଂବ କର କାରନୁ କାହା ॥
ସତାନଂଦ ତବ ସଚିଵ ବୋଲାଏ। ମଂଗଲ ସକଲ ସାଜି ସବ ଲ୍ଯାଏ ॥
ସଂଖ ନିସାନ ପନଵ ବହୁ ବାଜେ। ମଂଗଲ କଲସ ସଗୁନ ସୁଭ ସାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସୁଆସିନି ଗାଵହିଂ ଗୀତା। କରହିଂ ବେଦ ଧୁନି ବିପ୍ର ପୁନୀତା ॥
ଲେନ ଚଲେ ସାଦର ଏହି ଭାଁତୀ। ଗଏ ଜହାଁ ଜନଵାସ ବରାତୀ ॥
କୋସଲପତି କର ଦେଖି ସମାଜୂ। ଅତି ଲଘୁ ଲାଗ ତିନ୍ହହି ସୁରରାଜୂ ॥
ଭଯଉ ସମଉ ଅବ ଧାରିଅ ପାଊ। ଯହ ସୁନି ପରା ନିସାନହିଂ ଘାଊ ॥
ଗୁରହି ପୂଛି କରି କୁଲ ବିଧି ରାଜା। ଚଲେ ସଂଗ ମୁନି ସାଧୁ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ଅଵଧେସ କର ଦେଖି ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମାଦି।
ଲଗେ ସରାହନ ସହସ ମୁଖ ଜାନି ଜନମ ନିଜ ବାଦି ॥ ୩୧୩ ॥
ସୁରନ୍ହ ସୁମଂଗଲ ଅଵସରୁ ଜାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ସିଵ ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବିବୁଧ ବରୂଥା। ଚଢେ ବିମାନନ୍ହି ନାନା ଜୂଥା ॥
ପ୍ରେମ ପୁଲକ ତନ ହୃଦଯଁ ଉଛାହୂ। ଚଲେ ବିଲୋକନ ରାମ ବିଆହୂ ॥
ଦେଖି ଜନକପୁରୁ ସୁର ଅନୁରାଗେ। ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସବହିଂ ଲଘୁ ଲାଗେ ॥
ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ବିଚିତ୍ର ବିତାନା। ରଚନା ସକଲ ଅଲୌକିକ ନାନା ॥
ନଗର ନାରି ନର ରୂପ ନିଧାନା। ସୁଘର ସୁଧରମ ସୁସୀଲ ସୁଜାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସବ ସୁର ସୁରନାରୀଂ। ଭଏ ନଖତ ଜନୁ ବିଧୁ ଉଜିଆରୀଂ ॥
ବିଧିହି ଭଯହ ଆଚରଜୁ ବିସେଷୀ। ନିଜ କରନୀ କଛୁ କତହୁଁ ନ ଦେଖୀ ॥
ଦୋ. ସିଵଁ ସମୁଝାଏ ଦେଵ ସବ ଜନି ଆଚରଜ ଭୁଲାହୁ।
ହୃଦଯଁ ବିଚାରହୁ ଧୀର ଧରି ସିଯ ରଘୁବୀର ବିଆହୁ ॥ ୩୧୪ ॥
ଜିନ୍ହ କର ନାମୁ ଲେତ ଜଗ ମାହୀଂ। ସକଲ ଅମଂଗଲ ମୂଲ ନସାହୀଂ ॥
କରତଲ ହୋହିଂ ପଦାରଥ ଚାରୀ। ତେଇ ସିଯ ରାମୁ କହେଉ କାମାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସଂଭୁ ସୁରନ୍ହ ସମୁଝାଵା। ପୁନି ଆଗେଂ ବର ବସହ ଚଲାଵା ॥
ଦେଵନ୍ହ ଦେଖେ ଦସରଥୁ ଜାତା। ମହାମୋଦ ମନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ସାଧୁ ସମାଜ ସଂଗ ମହିଦେଵା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ କରହିଂ ସୁଖ ସେଵା ॥
ସୋହତ ସାଥ ସୁଭଗ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଅପବରଗ ସକଲ ତନୁଧାରୀ ॥
ମରକତ କନକ ବରନ ବର ଜୋରୀ। ଦେଖି ସୁରନ୍ହ ଭୈ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ରାମହି ବିଲୋକି ହିଯଁ ହରଷେ। ନୃପହି ସରାହି ସୁମନ ତିନ୍ହ ବରଷେ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ନଖ ସିଖ ସୁଭଗ ବାରହିଂ ବାର ନିହାରି।
ପୁଲକ ଗାତ ଲୋଚନ ସଜଲ ଉମା ସମେତ ପୁରାରି ॥ ୩୧୫ ॥
କେକି କଂଠ ଦୁତି ସ୍ଯାମଲ ଅଂଗା। ତଡିତ ବିନିଂଦକ ବସନ ସୁରଂଗା ॥
ବ୍ଯାହ ବିଭୂଷନ ବିବିଧ ବନାଏ। ମଂଗଲ ସବ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସରଦ ବିମଲ ବିଧୁ ବଦନୁ ସୁହାଵନ। ନଯନ ନଵଲ ରାଜୀଵ ଲଜାଵନ ॥
ସକଲ ଅଲୌକିକ ସୁଂଦରତାଈ। କହି ନ ଜାଇ ମନହୀଂ ମନ ଭାଈ ॥
ବଂଧୁ ମନୋହର ସୋହହିଂ ସଂଗା। ଜାତ ନଚାଵତ ଚପଲ ତୁରଂଗା ॥
ରାଜକୁଅଁର ବର ବାଜି ଦେଖାଵହିଂ। ବଂସ ପ୍ରସଂସକ ବିରିଦ ସୁନାଵହିଂ ॥
ଜେହି ତୁରଂଗ ପର ରାମୁ ବିରାଜେ। ଗତି ବିଲୋକି ଖଗନାଯକୁ ଲାଜେ ॥
କହି ନ ଜାଇ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଵା। ବାଜି ବେଷୁ ଜନୁ କାମ ବନାଵା ॥
ଛଂ. ଜନୁ ବାଜି ବେଷୁ ବନାଇ ମନସିଜୁ ରାମ ହିତ ଅତି ସୋହଈ।
ଆପନେଂ ବଯ ବଲ ରୂପ ଗୁନ ଗତି ସକଲ ଭୁଵନ ବିମୋହଈ ॥
ଜଗମଗତ ଜୀନୁ ଜରାଵ ଜୋତି ସୁମୋତି ମନି ମାନିକ ଲଗେ।
କିଂକିନି ଲଲାମ ଲଗାମୁ ଲଲିତ ବିଲୋକି ସୁର ନର ମୁନି ଠଗେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ମନସହିଂ ଲଯଲୀନ ମନୁ ଚଲତ ବାଜି ଛବି ପାଵ।
ଭୂଷିତ ଉଡଗନ ତଡିତ ଘନୁ ଜନୁ ବର ବରହି ନଚାଵ ॥ ୩୧୬ ॥
ଜେହିଂ ବର ବାଜି ରାମୁ ଅସଵାରା। ତେହି ସାରଦଉ ନ ବରନୈ ପାରା ॥
ସଂକରୁ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗେ। ନଯନ ପଂଚଦସ ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗେ ॥
ହରି ହିତ ସହିତ ରାମୁ ଜବ ଜୋହେ। ରମା ସମେତ ରମାପତି ମୋହେ ॥
ନିରଖି ରାମ ଛବି ବିଧି ହରଷାନେ। ଆଠଇ ନଯନ ଜାନି ପଛିତାନେ ॥
ସୁର ସେନପ ଉର ବହୁତ ଉଛାହୂ। ବିଧି ତେ ଡେଵଢ ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
ରାମହି ଚିତଵ ସୁରେସ ସୁଜାନା। ଗୌତମ ଶ୍ରାପୁ ପରମ ହିତ ମାନା ॥
ଦେଵ ସକଲ ସୁରପତିହି ସିହାହୀଂ। ଆଜୁ ପୁରଂଦର ସମ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ମୁଦିତ ଦେଵଗନ ରାମହି ଦେଖୀ। ନୃପସମାଜ ଦୁହୁଁ ହରଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ଛଂ. ଅତି ହରଷୁ ରାଜସମାଜ ଦୁହୁ ଦିସି ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବାଜହିଂ ଘନୀ।
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ହରଷି କହି ଜଯ ଜଯତି ଜଯ ରଘୁକୁଲମନୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଜାନି ବରାତ ଆଵତ ବାଜନେ ବହୁ ବାଜହୀଂ।
ରାନି ସୁଆସିନି ବୋଲି ପରିଛନି ହେତୁ ମଂଗଲ ସାଜହୀଂ ॥
ଦୋ. ସଜି ଆରତୀ ଅନେକ ବିଧି ମଂଗଲ ସକଲ ସଁଵାରି।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ଗଜଗାମିନି ବର ନାରି ॥ ୩୧୭ ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ସବ ସବ ମୃଗଲୋଚନି। ସବ ନିଜ ତନ ଛବି ରତି ମଦୁ ମୋଚନି ॥
ପହିରେଂ ବରନ ବରନ ବର ଚୀରା। ସକଲ ବିଭୂଷନ ସଜେଂ ସରୀରା ॥
ସକଲ ସୁମଂଗଲ ଅଂଗ ବନାଏଁ। କରହିଂ ଗାନ କଲକଂଠି ଲଜାଏଁ ॥
କଂକନ କିଂକିନି ନୂପୁର ବାଜହିଂ। ଚାଲି ବିଲୋକି କାମ ଗଜ ଲାଜହିଂ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନେ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା। ନଭ ଅରୁ ନଗର ସୁମଂଗଲଚାରା ॥
ସଚୀ ସାରଦା ରମା ଭଵାନୀ। ଜେ ସୁରତିଯ ସୁଚି ସହଜ ସଯାନୀ ॥
କପଟ ନାରି ବର ବେଷ ବନାଈ। ମିଲୀଂ ସକଲ ରନିଵାସହିଂ ଜାଈ ॥
କରହିଂ ଗାନ କଲ ମଂଗଲ ବାନୀଂ। ହରଷ ବିବସ ସବ କାହୁଁ ନ ଜାନୀ ॥
ଛଂ. କୋ ଜାନ କେହି ଆନଂଦ ବସ ସବ ବ୍ରହ୍ମୁ ବର ପରିଛନ ଚଲୀ।
କଲ ଗାନ ମଧୁର ନିସାନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ସୋଭା ଭଲୀ ॥
ଆନଂଦକଂଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ସକଲ ହିଯଁ ହରଷିତ ଭଈ ॥
ଅଂଭୋଜ ଅଂବକ ଅଂବୁ ଉମଗି ସୁଅଂଗ ପୁଲକାଵଲି ଛଈ ॥
ଦୋ. ଜୋ ସୁଖ ଭା ସିଯ ମାତୁ ମନ ଦେଖି ରାମ ବର ବେଷୁ।
ସୋ ନ ସକହିଂ କହି କଲପ ସତ ସହସ ସାରଦା ସେଷୁ ॥ ୩୧୮ ॥
ନଯନ ନୀରୁ ହଟି ମଂଗଲ ଜାନୀ। ପରିଛନି କରହିଂ ମୁଦିତ ମନ ରାନୀ ॥
ବେଦ ବିହିତ ଅରୁ କୁଲ ଆଚାରୂ। କୀନ୍ହ ଭଲୀ ବିଧି ସବ ବ୍ଯଵହାରୂ ॥
ପଂଚ ସବଦ ଧୁନି ମଂଗଲ ଗାନା। ପଟ ପାଁଵଡେ ପରହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
କରି ଆରତୀ ଅରଘୁ ତିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଗମନୁ ମଂଡପ ତବ କୀନ୍ହା ॥
ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ ବିରାଜେ। ବିଭଵ ବିଲୋକି ଲୋକପତି ଲାଜେ ॥
ସମଯଁ ସମଯଁ ସୁର ବରଷହିଂ ଫୂଲା। ସାଂତି ପଢହିଂ ମହିସୁର ଅନୁକୂଲା ॥
ନଭ ଅରୁ ନଗର କୋଲାହଲ ହୋଈ। ଆପନି ପର କଛୁ ସୁନଇ ନ କୋଈ ॥
ଏହି ବିଧି ରାମୁ ମଂଡପହିଂ ଆଏ। ଅରଘୁ ଦେଇ ଆସନ ବୈଠାଏ ॥
ଛଂ. ବୈଠାରି ଆସନ ଆରତୀ କରି ନିରଖି ବରୁ ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଭୂରି ଵାରହିଂ ନାରି ମଂଗଲ ଗାଵହୀଂ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦି ସୁରବର ବିପ୍ର ବେଷ ବନାଇ କୌତୁକ ଦେଖହୀଂ।
ଅଵଲୋକି ରଘୁକୁଲ କମଲ ରବି ଛବି ସୁଫଲ ଜୀଵନ ଲେଖହୀଂ ॥
ଦୋ. ନାଊ ବାରୀ ଭାଟ ନଟ ରାମ ନିଛାଵରି ପାଇ।
ମୁଦିତ ଅସୀସହିଂ ନାଇ ସିର ହରଷୁ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୩୧୯ ॥
ମିଲେ ଜନକୁ ଦସରଥୁ ଅତି ପ୍ରୀତୀଂ। କରି ବୈଦିକ ଲୌକିକ ସବ ରୀତୀଂ ॥
ମିଲତ ମହା ଦୋଉ ରାଜ ବିରାଜେ। ଉପମା ଖୋଜି ଖୋଜି କବି ଲାଜେ ॥
ଲହୀ ନ କତହୁଁ ହାରି ହିଯଁ ମାନୀ। ଇନ୍ହ ସମ ଏଇ ଉପମା ଉର ଆନୀ ॥
ସାମଧ ଦେଖି ଦେଵ ଅନୁରାଗେ। ସୁମନ ବରଷି ଜସୁ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଜଗୁ ବିରଂଚି ଉପଜାଵା ଜବ ତେଂ। ଦେଖେ ସୁନେ ବ୍ଯାହ ବହୁ ତବ ତେଂ ॥
ସକଲ ଭାଁତି ସମ ସାଜୁ ସମାଜୂ। ସମ ସମଧୀ ଦେଖେ ହମ ଆଜୂ ॥
ଦେଵ ଗିରା ସୁନି ସୁଂଦର ସାଁଚୀ। ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଦୁହୁ ଦିସି ମାଚୀ ॥
ଦେତ ପାଁଵଡେ ଅରଘୁ ସୁହାଏ। ସାଦର ଜନକୁ ମଂଡପହିଂ ଲ୍ଯାଏ ॥
ଛଂ. ମଂଡପୁ ବିଲୋକି ବିଚୀତ୍ର ରଚନାଁ ରୁଚିରତାଁ ମୁନି ମନ ହରେ ॥
ନିଜ ପାନି ଜନକ ସୁଜାନ ସବ କହୁଁ ଆନି ସିଂଘାସନ ଧରେ ॥
କୁଲ ଇଷ୍ଟ ସରିସ ବସିଷ୍ଟ ପୂଜେ ବିନଯ କରି ଆସିଷ ଲହୀ।
କୌସିକହି ପୂଜତ ପରମ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ତୌ ନ ପରୈ କହୀ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଵ ଆଦିକ ରିଷଯ ପୂଜେ ମୁଦିତ ମହୀସ।
ଦିଏ ଦିବ୍ଯ ଆସନ ସବହି ସବ ସନ ଲହୀ ଅସୀସ ॥ ୩୨୦ ॥
ବହୁରି କୀନ୍ହ କୋସଲପତି ପୂଜା। ଜାନି ଈସ ସମ ଭାଉ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହ ଜୋରି କର ବିନଯ ବଡାଈ। କହି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ବହୁତାଈ ॥
ପୂଜେ ଭୂପତି ସକଲ ବରାତୀ। ସମଧି ସମ ସାଦର ସବ ଭାଁତୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ଦିଏ ସବ କାହୂ। କହୌଂ କାହ ମୂଖ ଏକ ଉଛାହୂ ॥
ସକଲ ବରାତ ଜନକ ସନମାନୀ। ଦାନ ମାନ ବିନତୀ ବର ବାନୀ ॥
ବିଧି ହରି ହରୁ ଦିସିପତି ଦିନରାଊ। ଜେ ଜାନହିଂ ରଘୁବୀର ପ୍ରଭାଊ ॥
କପଟ ବିପ୍ର ବର ବେଷ ବନାଏଁ। କୌତୁକ ଦେଖହିଂ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୂଜେ ଜନକ ଦେଵ ସମ ଜାନେଂ। ଦିଏ ସୁଆସନ ବିନୁ ପହିଚାନେଂ ॥
ଛଂ. ପହିଚାନ କୋ କେହି ଜାନ ସବହିଂ ଅପାନ ସୁଧି ଭୋରୀ ଭଈ।
ଆନଂଦ କଂଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ଉଭଯ ଦିସି ଆନଁଦ ମଈ ॥
ସୁର ଲଖେ ରାମ ସୁଜାନ ପୂଜେ ମାନସିକ ଆସନ ଦଏ।
ଅଵଲୋକି ସୀଲୁ ସୁଭାଉ ପ୍ରଭୁ କୋ ବିବୁଧ ମନ ପ୍ରମୁଦିତ ଭଏ ॥
ଦୋ. ରାମଚଂଦ୍ର ମୁଖ ଚଂଦ୍ର ଛବି ଲୋଚନ ଚାରୁ ଚକୋର।
କରତ ପାନ ସାଦର ସକଲ ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ ନ ଥୋର ॥ ୩୨୧ ॥
ସମଉ ବିଲୋକି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଏ। ସାଦର ସତାନଂଦୁ ସୁନି ଆଏ ॥
ବେଗି କୁଅଁରି ଅବ ଆନହୁ ଜାଈ। ଚଲେ ମୁଦିତ ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ରାନୀ ସୁନି ଉପରୋହିତ ବାନୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ସଖିନ୍ହ ସମେତ ସଯାନୀ ॥
ବିପ୍ର ବଧୂ କୁଲବୃଦ୍ଧ ବୋଲାଈଂ। କରି କୁଲ ରୀତି ସୁମଂଗଲ ଗାଈଂ ॥
ନାରି ବେଷ ଜେ ସୁର ବର ବାମା। ସକଲ ସୁଭାଯଁ ସୁଂଦରୀ ସ୍ଯାମା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵହିଂ ନାରୀଂ। ବିନୁ ପହିଚାନି ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ଯାରୀଂ ॥
ବାର ବାର ସନମାନହିଂ ରାନୀ। ଉମା ରମା ସାରଦ ସମ ଜାନୀ ॥
ସୀଯ ସଁଵାରି ସମାଜୁ ବନାଈ। ମୁଦିତ ମଂଡପହିଂ ଚଲୀଂ ଲଵାଈ ॥
ଛଂ. ଚଲି ଲ୍ଯାଇ ସୀତହି ସଖୀଂ ସାଦର ସଜି ସୁମଂଗଲ ଭାମିନୀଂ।
ନଵସପ୍ତ ସାଜେଂ ସୁଂଦରୀ ସବ ମତ୍ତ କୁଂଜର ଗାମିନୀଂ ॥
କଲ ଗାନ ସୁନି ମୁନି ଧ୍ଯାନ ତ୍ଯାଗହିଂ କାମ କୋକିଲ ଲାଜହୀଂ।
ମଂଜୀର ନୂପୁର କଲିତ କଂକନ ତାଲ ଗତୀ ବର ବାଜହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୋହତି ବନିତା ବୃଂଦ ମହୁଁ ସହଜ ସୁହାଵନି ସୀଯ।
ଛବି ଲଲନା ଗନ ମଧ୍ଯ ଜନୁ ସୁଷମା ତିଯ କମନୀଯ ॥ ୩୨୨ ॥
ସିଯ ସୁଂଦରତା ବରନି ନ ଜାଈ। ଲଘୁ ମତି ବହୁତ ମନୋହରତାଈ ॥
ଆଵତ ଦୀଖି ବରାତିନ୍ହ ସୀତା ॥ ରୂପ ରାସି ସବ ଭାଁତି ପୁନୀତା ॥
ସବହି ମନହିଂ ମନ କିଏ ପ୍ରନାମା। ଦେଖି ରାମ ଭଏ ପୂରନକାମା ॥
ହରଷେ ଦସରଥ ସୁତନ୍ହ ସମେତା। କହି ନ ଜାଇ ଉର ଆନଁଦୁ ଜେତା ॥
ସୁର ପ୍ରନାମୁ କରି ବରସହିଂ ଫୂଲା। ମୁନି ଅସୀସ ଧୁନି ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ଗାନ ନିସାନ କୋଲାହଲୁ ଭାରୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ମଗନ ନର ନାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସୀଯ ମଂଡପହିଂ ଆଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ସାଂତି ପଢହିଂ ମୁନିରାଈ ॥
ତେହି ଅଵସର କର ବିଧି ବ୍ଯଵହାରୂ। ଦୁହୁଁ କୁଲଗୁର ସବ କୀନ୍ହ ଅଚାରୂ ॥
ଛଂ. ଆଚାରୁ କରି ଗୁର ଗୌରି ଗନପତି ମୁଦିତ ବିପ୍ର ପୁଜାଵହୀଂ।
ସୁର ପ୍ରଗଟି ପୂଜା ଲେହିଂ ଦେହିଂ ଅସୀସ ଅତି ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ମଧୁପର୍କ ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଜୋ ଜେହି ସମଯ ମୁନି ମନ ମହୁଁ ଚହୈଂ।
ଭରେ କନକ କୋପର କଲସ ସୋ ସବ ଲିଏହିଂ ପରିଚାରକ ରହୈଂ ॥ ୧ ॥
କୁଲ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ ରବି କହି ଦେତ ସବୁ ସାଦର କିଯୋ।
ଏହି ଭାଁତି ଦେଵ ପୁଜାଇ ସୀତହି ସୁଭଗ ସିଂଘାସନୁ ଦିଯୋ ॥
ସିଯ ରାମ ଅଵଲୋକନି ପରସପର ପ୍ରେମ କାହୁ ନ ଲଖି ପରୈ ॥
ମନ ବୁଦ୍ଧି ବର ବାନୀ ଅଗୋଚର ପ୍ରଗଟ କବି କୈସେଂ କରୈ ॥ ୨ ॥
ଦୋ. ହୋମ ସମଯ ତନୁ ଧରି ଅନଲୁ ଅତି ସୁଖ ଆହୁତି ଲେହିଂ।
ବିପ୍ର ବେଷ ଧରି ବେଦ ସବ କହି ବିବାହ ବିଧି ଦେହିଂ ॥ ୩୨୩ ॥
ଜନକ ପାଟମହିଷୀ ଜଗ ଜାନୀ। ସୀଯ ମାତୁ କିମି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ସୁଜସୁ ସୁକୃତ ସୁଖ ସୁଦଂରତାଈ। ସବ ସମେଟି ବିଧି ରଚୀ ବନାଈ ॥
ସମଉ ଜାନି ମୁନିବରନ୍ହ ବୋଲାଈ। ସୁନତ ସୁଆସିନି ସାଦର ଲ୍ଯାଈ ॥
ଜନକ ବାମ ଦିସି ସୋହ ସୁନଯନା। ହିମଗିରି ସଂଗ ବନି ଜନୁ ମଯନା ॥
କନକ କଲସ ମନି କୋପର ରୂରେ। ସୁଚି ସୁଂଗଧ ମଂଗଲ ଜଲ ପୂରେ ॥
ନିଜ କର ମୁଦିତ ରାଯଁ ଅରୁ ରାନୀ। ଧରେ ରାମ କେ ଆଗେଂ ଆନୀ ॥
ପଢହିଂ ବେଦ ମୁନି ମଂଗଲ ବାନୀ। ଗଗନ ସୁମନ ଝରି ଅଵସରୁ ଜାନୀ ॥
ବରୁ ବିଲୋକି ଦଂପତି ଅନୁରାଗେ। ପାଯ ପୁନୀତ ପଖାରନ ଲାଗେ ॥
ଛଂ. ଲାଗେ ପଖାରନ ପାଯ ପଂକଜ ପ୍ରେମ ତନ ପୁଲକାଵଲୀ।
ନଭ ନଗର ଗାନ ନିସାନ ଜଯ ଧୁନି ଉମଗି ଜନୁ ଚହୁଁ ଦିସି ଚଲୀ ॥
ଜେ ପଦ ସରୋଜ ମନୋଜ ଅରି ଉର ସର ସଦୈଵ ବିରାଜହୀଂ।
ଜେ ସକୃତ ସୁମିରତ ବିମଲତା ମନ ସକଲ କଲି ମଲ ଭାଜହୀଂ ॥ ୧ ॥
ଜେ ପରସି ମୁନିବନିତା ଲହୀ ଗତି ରହୀ ଜୋ ପାତକମଈ।
ମକରଂଦୁ ଜିନ୍ହ କୋ ସଂଭୁ ସିର ସୁଚିତା ଅଵଧି ସୁର ବରନଈ ॥
କରି ମଧୁପ ମନ ମୁନି ଜୋଗିଜନ ଜେ ସେଇ ଅଭିମତ ଗତି ଲହୈଂ।
ତେ ପଦ ପଖାରତ ଭାଗ୍ଯଭାଜନୁ ଜନକୁ ଜଯ ଜଯ ସବ କହୈ ॥ ୨ ॥
ବର କୁଅଁରି କରତଲ ଜୋରି ସାଖୋଚାରୁ ଦୋଉ କୁଲଗୁର କରୈଂ।
ଭଯୋ ପାନିଗହନୁ ବିଲୋକି ବିଧି ସୁର ମନୁଜ ମୁନି ଆଁନଦ ଭରୈଂ ॥
ସୁଖମୂଲ ଦୂଲହୁ ଦେଖି ଦଂପତି ପୁଲକ ତନ ହୁଲସ୍ଯୋ ହିଯୋ।
କରି ଲୋକ ବେଦ ବିଧାନୁ କନ୍ଯାଦାନୁ ନୃପଭୂଷନ କିଯୋ ॥ ୩ ॥
ହିମଵଂତ ଜିମି ଗିରିଜା ମହେସହି ହରିହି ଶ୍ରୀ ସାଗର ଦଈ।
ତିମି ଜନକ ରାମହି ସିଯ ସମରପୀ ବିସ୍ଵ କଲ କୀରତି ନଈ ॥
କ୍ଯୋଂ କରୈ ବିନଯ ବିଦେହୁ କିଯୋ ବିଦେହୁ ମୂରତି ସାଵଁରୀ।
କରି ହୋମ ବିଧିଵତ ଗାଁଠି ଜୋରୀ ହୋନ ଲାଗୀ ଭାଵଁରୀ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ଜଯ ଧୁନି ବଂଦୀ ବେଦ ଧୁନି ମଂଗଲ ଗାନ ନିସାନ।
ସୁନି ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ବିବୁଧ ସୁରତରୁ ସୁମନ ସୁଜାନ ॥ ୩୨୪ ॥
କୁଅଁରୁ କୁଅଁରି କଲ ଭାଵଁରି ଦେହୀଂ ॥ ନଯନ ଲାଭୁ ସବ ସାଦର ଲେହୀଂ ॥
ଜାଇ ନ ବରନି ମନୋହର ଜୋରୀ। ଜୋ ଉପମା କଛୁ କହୌଂ ସୋ ଥୋରୀ ॥
ରାମ ସୀଯ ସୁଂଦର ପ୍ରତିଛାହୀଂ। ଜଗମଗାତ ମନି ଖଂଭନ ମାହୀଂ ।
ମନହୁଁ ମଦନ ରତି ଧରି ବହୁ ରୂପା। ଦେଖତ ରାମ ବିଆହୁ ଅନୂପା ॥
ଦରସ ଲାଲସା ସକୁଚ ନ ଥୋରୀ। ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ଭଏ ମଗନ ସବ ଦେଖନିହାରେ। ଜନକ ସମାନ ଅପାନ ବିସାରେ ॥
ପ୍ରମୁଦିତ ମୁନିନ୍ହ ଭାଵଁରୀ ଫେରୀ। ନେଗସହିତ ସବ ରୀତି ନିବେରୀଂ ॥
ରାମ ସୀଯ ସିର ସେଂଦୁର ଦେହୀଂ। ସୋଭା କହି ନ ଜାତି ବିଧି କେହୀଂ ॥
ଅରୁନ ପରାଗ ଜଲଜୁ ଭରି ନୀକେଂ। ସସିହି ଭୂଷ ଅହି ଲୋଭ ଅମୀ କେଂ ॥
ବହୁରି ବସିଷ୍ଠ ଦୀନ୍ହ ଅନୁସାସନ। ବରୁ ଦୁଲହିନି ବୈଠେ ଏକ ଆସନ ॥
ଛଂ. ବୈଠେ ବରାସନ ରାମୁ ଜାନକି ମୁଦିତ ମନ ଦସରଥୁ ଭଏ।
ତନୁ ପୁଲକ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଅପନେଂ ସୁକୃତ ସୁରତରୁ ଫଲ ନଏ ॥
ଭରି ଭୁଵନ ରହା ଉଛାହୁ ରାମ ବିବାହୁ ଭା ସବହୀଂ କହା।
କେହି ଭାଁତି ବରନି ସିରାତ ରସନା ଏକ ଯହୁ ମଂଗଲୁ ମହା ॥ ୧ ॥
ତବ ଜନକ ପାଇ ବସିଷ୍ଠ ଆଯସୁ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସଁଵାରି କୈ।
ମାଁଡଵୀ ଶ୍ରୁତିକୀରତି ଉରମିଲା କୁଅଁରି ଲଈଂ ହଁକାରି କେ ॥
କୁସକେତୁ କନ୍ଯା ପ୍ରଥମ ଜୋ ଗୁନ ସୀଲ ସୁଖ ସୋଭାମଈ।
ସବ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ କରି ସୋ ବ୍ଯାହି ନୃପ ଭରତହି ଦଈ ॥ ୨ ॥
ଜାନକୀ ଲଘୁ ଭଗିନୀ ସକଲ ସୁଂଦରି ସିରୋମନି ଜାନି କୈ।
ସୋ ତନଯ ଦୀନ୍ହୀ ବ୍ଯାହି ଲଖନହି ସକଲ ବିଧି ସନମାନି କୈ ॥
ଜେହି ନାମୁ ଶ୍ରୁତକୀରତି ସୁଲୋଚନି ସୁମୁଖି ସବ ଗୁନ ଆଗରୀ।
ସୋ ଦଈ ରିପୁସୂଦନହି ଭୂପତି ରୂପ ସୀଲ ଉଜାଗରୀ ॥ ୩ ॥
ଅନୁରୁପ ବର ଦୁଲହିନି ପରସ୍ପର ଲଖି ସକୁଚ ହିଯଁ ହରଷହୀଂ।
ସବ ମୁଦିତ ସୁଂଦରତା ସରାହହିଂ ସୁମନ ସୁର ଗନ ବରଷହୀଂ ॥
ସୁଂଦରୀ ସୁଂଦର ବରନ୍ହ ସହ ସବ ଏକ ମଂଡପ ରାଜହୀଂ।
ଜନୁ ଜୀଵ ଉର ଚାରିଉ ଅଵସ୍ଥା ବିମୁନ ସହିତ ବିରାଜହୀଂ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ମୁଦିତ ଅଵଧପତି ସକଲ ସୁତ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ନିହାରି।
ଜନୁ ପାର ମହିପାଲ ମନି କ୍ରିଯନ୍ହ ସହିତ ଫଲ ଚାରି ॥ ୩୨୫ ॥
ଜସି ରଘୁବୀର ବ୍ଯାହ ବିଧି ବରନୀ। ସକଲ କୁଅଁର ବ୍ଯାହେ ତେହିଂ କରନୀ ॥
କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ଦାଇଜ ଭୂରୀ। ରହା କନକ ମନି ମଂଡପୁ ପୂରୀ ॥
କଂବଲ ବସନ ବିଚିତ୍ର ପଟୋରେ। ଭାଁତି ଭାଁତି ବହୁ ମୋଲ ନ ଥୋରେ ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ଦାସ ଅରୁ ଦାସୀ। ଧେନୁ ଅଲଂକୃତ କାମଦୁହା ସୀ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ କରିଅ କିମି ଲେଖା। କହି ନ ଜାଇ ଜାନହିଂ ଜିନ୍ହ ଦେଖା ॥
ଲୋକପାଲ ଅଵଲୋକି ସିହାନେ। ଲୀନ୍ହ ଅଵଧପତି ସବୁ ସୁଖୁ ମାନେ ॥
ଦୀନ୍ହ ଜାଚକନ୍ହି ଜୋ ଜେହି ଭାଵା। ଉବରା ସୋ ଜନଵାସେହିଂ ଆଵା ॥
ତବ କର ଜୋରି ଜନକୁ ମୃଦୁ ବାନୀ। ବୋଲେ ସବ ବରାତ ସନମାନୀ ॥
ଛଂ. ସନମାନି ସକଲ ବରାତ ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବଡାଇ କୈ।
ପ୍ରମୁଦିତ ମହା ମୁନି ବୃଂଦ ବଂଦେ ପୂଜି ପ୍ରେମ ଲଡାଇ କୈ ॥
ସିରୁ ନାଇ ଦେଵ ମନାଇ ସବ ସନ କହତ କର ସଂପୁଟ କିଏଁ।
ସୁର ସାଧୁ ଚାହତ ଭାଉ ସିଂଧୁ କି ତୋଷ ଜଲ ଅଂଜଲି ଦିଏଁ ॥ ୧ ॥
କର ଜୋରି ଜନକୁ ବହୋରି ବଂଧୁ ସମେତ କୋସଲରାଯ ସୋଂ।
ବୋଲେ ମନୋହର ବଯନ ସାନି ସନେହ ସୀଲ ସୁଭାଯ ସୋଂ ॥
ସଂବଂଧ ରାଜନ ରାଵରେଂ ହମ ବଡେ ଅବ ସବ ବିଧି ଭଏ।
ଏହି ରାଜ ସାଜ ସମେତ ସେଵକ ଜାନିବେ ବିନୁ ଗଥ ଲଏ ॥ ୨ ॥
ଏ ଦାରିକା ପରିଚାରିକା କରି ପାଲିବୀଂ କରୁନା ନଈ।
ଅପରାଧୁ ଛମିବୋ ବୋଲି ପଠଏ ବହୁତ ହୌଂ ଢୀଟ୍ଯୋ କଈ ॥
ପୁନି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନ ସକଲ ସନମାନ ନିଧି ସମଧୀ କିଏ।
କହି ଜାତି ନହିଂ ବିନତୀ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଏ ॥ ୩ ॥
ବୃଂଦାରକା ଗନ ସୁମନ ବରିସହିଂ ରାଉ ଜନଵାସେହି ଚଲେ।
ଦୁଂଦୁଭୀ ଜଯ ଧୁନି ବେଦ ଧୁନି ନଭ ନଗର କୌତୂହଲ ଭଲେ ॥
ତବ ସଖୀଂ ମଂଗଲ ଗାନ କରତ ମୁନୀସ ଆଯସୁ ପାଇ କୈ।
ଦୂଲହ ଦୁଲହିନିନ୍ହ ସହିତ ସୁଂଦରି ଚଲୀଂ କୋହବର ଲ୍ଯାଇ କୈ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ରାମହି ଚିତଵ ସିଯ ସକୁଚତି ମନୁ ସକୁଚୈ ନ।
ହରତ ମନୋହର ମୀନ ଛବି ପ୍ରେମ ପିଆସେ ନୈନ ॥ ୩୨୬ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଗ୍ଯାରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସ୍ଯାମ ସରୀରୁ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଵନ। ସୋଭା କୋଟି ମନୋଜ ଲଜାଵନ ॥
ଜାଵକ ଜୁତ ପଦ କମଲ ସୁହାଏ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ରହତ ଜିନ୍ହ ଛାଏ ॥
ପୀତ ପୁନୀତ ମନୋହର ଧୋତୀ। ହରତି ବାଲ ରବି ଦାମିନି ଜୋତୀ ॥
କଲ କିଂକିନି କଟି ସୂତ୍ର ମନୋହର। ବାହୁ ବିସାଲ ବିଭୂଷନ ସୁଂଦର ॥
ପୀତ ଜନେଉ ମହାଛବି ଦେଈ। କର ମୁଦ୍ରିକା ଚୋରି ଚିତୁ ଲେଈ ॥
ସୋହତ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସବ ସାଜେ। ଉର ଆଯତ ଉରଭୂଷନ ରାଜେ ॥
ପିଅର ଉପରନା କାଖାସୋତୀ। ଦୁହୁଁ ଆଁଚରନ୍ହି ଲଗେ ମନି ମୋତୀ ॥
ନଯନ କମଲ କଲ କୁଂଡଲ କାନା। ବଦନୁ ସକଲ ସୌଂଦର୍ଜ ନିଧାନା ॥
ସୁଂଦର ଭୃକୁଟି ମନୋହର ନାସା। ଭାଲ ତିଲକୁ ରୁଚିରତା ନିଵାସା ॥
ସୋହତ ମୌରୁ ମନୋହର ମାଥେ। ମଂଗଲମଯ ମୁକୁତା ମନି ଗାଥେ ॥
ଛଂ. ଗାଥେ ମହାମନି ମୌର ମଂଜୁଲ ଅଂଗ ସବ ଚିତ ଚୋରହୀଂ।
ପୁର ନାରି ସୁର ସୁଂଦରୀଂ ବରହି ବିଲୋକି ସବ ତିନ ତୋରହୀଂ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଵାରି ଆରତି କରହିଂ ମଂଗଲ ଗାଵହିଂ।
ସୁର ସୁମନ ବରିସହିଂ ସୂତ ମାଗଧ ବଂଦି ସୁଜସୁ ସୁନାଵହୀଂ ॥ ୧ ॥
କୋହବରହିଂ ଆନେ କୁଁଅର କୁଁଅରି ସୁଆସିନିନ୍ହ ସୁଖ ପାଇ କୈ।
ଅତି ପ୍ରୀତି ଲୌକିକ ରୀତି ଲାଗୀଂ କରନ ମଂଗଲ ଗାଇ କୈ ॥
ଲହକୌରି ଗୌରି ସିଖାଵ ରାମହି ସୀଯ ସନ ସାରଦ କହୈଂ।
ରନିଵାସୁ ହାସ ବିଲାସ ରସ ବସ ଜନ୍ମ କୋ ଫଲୁ ସବ ଲହୈଂ ॥ ୨ ॥
ନିଜ ପାନି ମନି ମହୁଁ ଦେଖିଅତି ମୂରତି ସୁରୂପନିଧାନ କୀ।
ଚାଲତି ନ ଭୁଜବଲ୍ଲୀ ବିଲୋକନି ବିରହ ଭଯ ବସ ଜାନକୀ ॥
କୌତୁକ ବିନୋଦ ପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ନ ଜାଇ କହି ଜାନହିଂ ଅଲୀଂ।
ବର କୁଅଁରି ସୁଂଦର ସକଲ ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଜନଵାସେହି ଚଲୀଂ ॥ ୩ ॥
ତେହି ସମଯ ସୁନିଅ ଅସୀସ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନଭ ଆନଁଦୁ ମହା।
ଚିରୁ ଜିଅହୁଁ ଜୋରୀଂ ଚାରୁ ଚାରଯୋ ମୁଦିତ ମନ ସବହୀଂ କହା ॥
ଜୋଗୀନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ଦେଵ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ଦୁଂଦୁଭି ହନୀ।
ଚଲେ ହରଷି ବରଷି ପ୍ରସୂନ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଭନୀ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ସହିତ ବଧୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ସବ ତବ ଆଏ ପିତୁ ପାସ।
ସୋଭା ମଂଗଲ ମୋଦ ଭରି ଉମଗେଉ ଜନୁ ଜନଵାସ ॥ ୩୨୭ ॥
ପୁନି ଜେଵନାର ଭଈ ବହୁ ଭାଁତୀ। ପଠଏ ଜନକ ବୋଲାଇ ବରାତୀ ॥
ପରତ ପାଁଵଡେ ବସନ ଅନୂପା। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଗଵନ କିଯୋ ଭୂପା ॥
ସାଦର ସବକେ ପାଯ ପଖାରେ। ଜଥାଜୋଗୁ ପୀଢନ୍ହ ବୈଠାରେ ॥
ଧୋଏ ଜନକ ଅଵଧପତି ଚରନା। ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନା ॥
ବହୁରି ରାମ ପଦ ପଂକଜ ଧୋଏ। ଜେ ହର ହୃଦଯ କମଲ ମହୁଁ ଗୋଏ ॥
ତୀନିଉ ଭାଈ ରାମ ସମ ଜାନୀ। ଧୋଏ ଚରନ ଜନକ ନିଜ ପାନୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ସବହି ନୃପ ଦୀନ୍ହେ। ବୋଲି ସୂପକାରୀ ସବ ଲୀନ୍ହେ ॥
ସାଦର ଲଗେ ପରନ ପନଵାରେ। କନକ କୀଲ ମନି ପାନ ସଁଵାରେ ॥
ଦୋ. ସୂପୋଦନ ସୁରଭୀ ସରପି ସୁଂଦର ସ୍ଵାଦୁ ପୁନୀତ।
ଛନ ମହୁଁ ସବ କେଂ ପରୁସି ଗେ ଚତୁର ସୁଆର ବିନୀତ ॥ ୩୨୮ ॥
ପଂଚ କଵଲ କରି ଜେଵନ ଲାଗେ। ଗାରି ଗାନ ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗେ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ପରେ ପକଵାନେ। ସୁଧା ସରିସ ନହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ପରୁସନ ଲଗେ ସୁଆର ସୁଜାନା। ବିଂଜନ ବିବିଧ ନାମ କୋ ଜାନା ॥
ଚାରି ଭାଁତି ଭୋଜନ ବିଧି ଗାଈ। ଏକ ଏକ ବିଧି ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଛରସ ରୁଚିର ବିଂଜନ ବହୁ ଜାତୀ। ଏକ ଏକ ରସ ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ଜେଵଁତ ଦେହିଂ ମଧୁର ଧୁନି ଗାରୀ। ଲୈ ଲୈ ନାମ ପୁରୁଷ ଅରୁ ନାରୀ ॥
ସମଯ ସୁହାଵନି ଗାରି ବିରାଜା। ହଁସତ ରାଉ ସୁନି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀଂ ଭୌଜନୁ କୀନ୍ହା। ଆଦର ସହିତ ଆଚମନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଦେଇ ପାନ ପୂଜେ ଜନକ ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ।
ଜନଵାସେହି ଗଵନେ ମୁଦିତ ସକଲ ଭୂପ ସିରତାଜ ॥ ୩୨୯ ॥
ନିତ ନୂତନ ମଂଗଲ ପୁର ମାହୀଂ। ନିମିଷ ସରିସ ଦିନ ଜାମିନି ଜାହୀଂ ॥
ବଡେ ଭୋର ଭୂପତିମନି ଜାଗେ। ଜାଚକ ଗୁନ ଗନ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖି କୁଅଁର ବର ବଧୁନ୍ହ ସମେତା। କିମି କହି ଜାତ ମୋଦୁ ମନ ଜେତା ॥
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ଗେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ମହାପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ମନ ମାହୀଂ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ପୂଜା କର ଜୋରୀ। ବୋଲେ ଗିରା ଅମିଅଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପାଁ ସୁନହୁ ମୁନିରାଜା। ଭଯଉଁ ଆଜୁ ମୈଂ ପୂରନକାଜା ॥
ଅବ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଇ ଗୋସାଈଂ। ଦେହୁ ଧେନୁ ସବ ଭାଁତି ବନାଈ ॥
ସୁନି ଗୁର କରି ମହିପାଲ ବଡାଈ। ପୁନି ପଠଏ ମୁନି ବୃଂଦ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଉ ଅରୁ ଦେଵରିଷି ବାଲମୀକି ଜାବାଲି।
ଆଏ ମୁନିବର ନିକର ତବ କୌସିକାଦି ତପସାଲି ॥ ୩୩୦ ॥
ଦଂଡ ପ୍ରନାମ ସବହି ନୃପ କୀନ୍ହେ। ପୂଜି ସପ୍ରେମ ବରାସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଚାରି ଲଚ୍ଛ ବର ଧେନୁ ମଗାଈ। କାମସୁରଭି ସମ ସୀଲ ସୁହାଈ ॥
ସବ ବିଧି ସକଲ ଅଲଂକୃତ କୀନ୍ହୀଂ। ମୁଦିତ ମହିପ ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀଂ ॥
କରତ ବିନଯ ବହୁ ବିଧି ନରନାହୂ। ଲହେଉଁ ଆଜୁ ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ମହୀସୁ ଅନଂଦା। ଲିଏ ବୋଲି ପୁନି ଜାଚକ ବୃଂଦା ॥
କନକ ବସନ ମନି ହଯ ଗଯ ସ୍ଯଂଦନ। ଦିଏ ବୂଝି ରୁଚି ରବିକୁଲନଂଦନ ॥
ଚଲେ ପଢତ ଗାଵତ ଗୁନ ଗାଥା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଦିନକର କୁଲ ନାଥା ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ବିଆହ ଉଛାହୂ। ସକଇ ନ ବରନି ସହସ ମୁଖ ଜାହୂ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସିକ ଚରନ ସୀସୁ ନାଇ କହ ରାଉ।
ଯହ ସବୁ ସୁଖୁ ମୁନିରାଜ ତଵ କୃପା କଟାଚ୍ଛ ପସାଉ ॥ ୩୩୧ ॥
ଜନକ ସନେହୁ ସୀଲୁ କରତୂତୀ। ନୃପୁ ସବ ଭାଁତି ସରାହ ବିଭୂତୀ ॥
ଦିନ ଉଠି ବିଦା ଅଵଧପତି ମାଗା। ରାଖହିଂ ଜନକୁ ସହିତ ଅନୁରାଗା ॥
ନିତ ନୂତନ ଆଦରୁ ଅଧିକାଈ। ଦିନ ପ୍ରତି ସହସ ଭାଁତି ପହୁନାଈ ॥
ନିତ ନଵ ନଗର ଅନଂଦ ଉଛାହୂ। ଦସରଥ ଗଵନୁ ସୋହାଇ ନ କାହୂ ॥
ବହୁତ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ସନେହ ରଜୁ ବଁଧେ ବରାତୀ ॥
କୌସିକ ସତାନଂଦ ତବ ଜାଈ। କହା ବିଦେହ ନୃପହି ସମୁଝାଈ ॥
ଅବ ଦସରଥ କହଁ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ଜଦ୍ଯପି ଛାଡି ନ ସକହୁ ସନେହୂ ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି ସଚିଵ ବୋଲାଏ। କହି ଜଯ ଜୀଵ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ଦୋ. ଅଵଧନାଥୁ ଚାହତ ଚଲନ ଭୀତର କରହୁ ଜନାଉ।
ଭଏ ପ୍ରେମବସ ସଚିଵ ସୁନି ବିପ୍ର ସଭାସଦ ରାଉ ॥ ୩୩୨ ॥
ପୁରବାସୀ ସୁନି ଚଲିହି ବରାତା। ବୂଝତ ବିକଲ ପରସ୍ପର ବାତା ॥
ସତ୍ଯ ଗଵନୁ ସୁନି ସବ ବିଲଖାନେ। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସିଜ ସକୁଚାନେ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଆଵତ ବସେ ବରାତୀ। ତହଁ ତହଁ ସିଦ୍ଧ ଚଲା ବହୁ ଭାଁତୀ ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ମେଵା ପକଵାନା। ଭୋଜନ ସାଜୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଭରି ଭରି ବସହଁ ଅପାର କହାରା। ପଠଈ ଜନକ ଅନେକ ସୁସାରା ॥
ତୁରଗ ଲାଖ ରଥ ସହସ ପଚୀସା। ସକଲ ସଁଵାରେ ନଖ ଅରୁ ସୀସା ॥
ମତ୍ତ ସହସ ଦସ ସିଂଧୁର ସାଜେ। ଜିନ୍ହହି ଦେଖି ଦିସିକୁଂଜର ଲାଜେ ॥
କନକ ବସନ ମନି ଭରି ଭରି ଜାନା। ମହିଷୀଂ ଧେନୁ ବସ୍ତୁ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ଦାଇଜ ଅମିତ ନ ସକିଅ କହି ଦୀନ୍ହ ବିଦେହଁ ବହୋରି।
ଜୋ ଅଵଲୋକତ ଲୋକପତି ଲୋକ ସଂପଦା ଥୋରି ॥ ୩୩୩ ॥
ସବୁ ସମାଜୁ ଏହି ଭାଁତି ବନାଈ। ଜନକ ଅଵଧପୁର ଦୀନ୍ହ ପଠାଈ ॥
ଚଲିହି ବରାତ ସୁନତ ସବ ରାନୀଂ। ବିକଲ ମୀନଗନ ଜନୁ ଲଘୁ ପାନୀଂ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ଗୋଦ କରି ଲେହୀଂ। ଦେଇ ଅସୀସ ସିଖାଵନୁ ଦେହୀଂ ॥
ହୋଏହୁ ସଂତତ ପିଯହି ପିଆରୀ। ଚିରୁ ଅହିବାତ ଅସୀସ ହମାରୀ ॥
ସାସୁ ସସୁର ଗୁର ସେଵା କରେହୂ। ପତି ରୁଖ ଲଖି ଆଯସୁ ଅନୁସରେହୂ ॥
ଅତି ସନେହ ବସ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ନାରି ଧରମ ସିଖଵହିଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସାଦର ସକଲ କୁଅଁରି ସମୁଝାଈ। ରାନିନ୍ହ ବାର ବାର ଉର ଲାଈ ॥
ବହୁରି ବହୁରି ଭେଟହିଂ ମହତାରୀଂ। କହହିଂ ବିରଂଚି ରଚୀଂ କତ ନାରୀଂ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମୁ ଭାନୁ କୁଲ କେତୁ।
ଚଲେ ଜନକ ମଂଦିର ମୁଦିତ ବିଦା କରାଵନ ହେତୁ ॥ ୩୩୪ ॥
ଚାରିଅ ଭାଇ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏ। ନଗର ନାରି ନର ଦେଖନ ଧାଏ ॥
କୋଉ କହ ଚଲନ ଚହତ ହହିଂ ଆଜୂ। କୀନ୍ହ ବିଦେହ ବିଦା କର ସାଜୂ ॥
ଲେହୁ ନଯନ ଭରି ରୂପ ନିହାରୀ। ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ଭୂପ ସୁତ ଚାରୀ ॥
କୋ ଜାନୈ କେହି ସୁକୃତ ସଯାନୀ। ନଯନ ଅତିଥି କୀନ୍ହେ ବିଧି ଆନୀ ॥
ମରନସୀଲୁ ଜିମି ପାଵ ପିଊଷା। ସୁରତରୁ ଲହୈ ଜନମ କର ଭୂଖା ॥
ପାଵ ନାରକୀ ହରିପଦୁ ଜୈସେଂ। ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ହମ କହଁ ତୈସେ ॥
ନିରଖି ରାମ ସୋଭା ଉର ଧରହୂ। ନିଜ ମନ ଫନି ମୂରତି ମନି କରହୂ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହି ନଯନ ଫଲୁ ଦେତା। ଗଏ କୁଅଁର ସବ ରାଜ ନିକେତା ॥
ଦୋ. ରୂପ ସିଂଧୁ ସବ ବଂଧୁ ଲଖି ହରଷି ଉଠା ରନିଵାସୁ।
କରହି ନିଛାଵରି ଆରତୀ ମହା ମୁଦିତ ମନ ସାସୁ ॥ ୩୩୫ ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପ୍ରେମବିବସ ପୁନି ପୁନି ପଦ ଲାଗୀଂ ॥
ରହୀ ନ ଲାଜ ପ୍ରୀତି ଉର ଛାଈ। ସହଜ ସନେହୁ ବରନି କିମି ଜାଈ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଉବଟି ଅନ୍ହଵାଏ। ଛରସ ଅସନ ଅତି ହେତୁ ଜେଵାଁଏ ॥
ବୋଲେ ରାମୁ ସୁଅଵସରୁ ଜାନୀ। ସୀଲ ସନେହ ସକୁଚମଯ ବାନୀ ॥
ରାଉ ଅଵଧପୁର ଚହତ ସିଧାଏ। ବିଦା ହୋନ ହମ ଇହାଁ ପଠାଏ ॥
ମାତୁ ମୁଦିତ ମନ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ବାଲକ ଜାନି କରବ ନିତ ନେହୂ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିଲଖେଉ ରନିଵାସୂ। ବୋଲି ନ ସକହିଂ ପ୍ରେମବସ ସାସୂ ॥
ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ କୁଅଁରି ସବ ଲୀନ୍ହୀ। ପତିନ୍ହ ସୌଂପି ବିନତୀ ଅତି କୀନ୍ହୀ ॥
ଛଂ. କରି ବିନଯ ସିଯ ରାମହି ସମରପୀ ଜୋରି କର ପୁନି ପୁନି କହୈ।
ବଲି ଜାଁଉ ତାତ ସୁଜାନ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବିଦିତ ଗତି ସବ କୀ ଅହୈ ॥
ପରିଵାର ପୁରଜନ ମୋହି ରାଜହି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ସିଯ ଜାନିବୀ।
ତୁଲସୀସ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଲଖି ନିଜ କିଂକରୀ କରି ମାନିବୀ ॥
ସୋ. ତୁମ୍ହ ପରିପୂରନ କାମ ଜାନ ସିରୋମନି ଭାଵପ୍ରିଯ।
ଜନ ଗୁନ ଗାହକ ରାମ ଦୋଷ ଦଲନ କରୁନାଯତନ ॥ ୩୩୬ ॥
ଅସ କହି ରହୀ ଚରନ ଗହି ରାନୀ। ପ୍ରେମ ପଂକ ଜନୁ ଗିରା ସମାନୀ ॥
ସୁନି ସନେହସାନୀ ବର ବାନୀ। ବହୁବିଧି ରାମ ସାସୁ ସନମାନୀ ॥
ରାମ ବିଦା ମାଗତ କର ଜୋରୀ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ବହୁରି ସିରୁ ନାଈ। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଚଲେ ରଘୁରାଈ ॥
ମଂଜୁ ମଧୁର ମୂରତି ଉର ଆନୀ। ଭଈ ସନେହ ସିଥିଲ ସବ ରାନୀ ॥
ପୁନି ଧୀରଜୁ ଧରି କୁଅଁରି ହଁକାରୀ। ବାର ବାର ଭେଟହିଂ ମହତାରୀଂ ॥
ପହୁଁଚାଵହିଂ ଫିରି ମିଲହିଂ ବହୋରୀ। ବଢୀ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତ ସଖିନ୍ହ ବିଲଗାଈ। ବାଲ ବଚ୍ଛ ଜିମି ଧେନୁ ଲଵାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ନର ନାରି ସବ ସଖିନ୍ହ ସହିତ ରନିଵାସୁ।
ମାନହୁଁ କୀନ୍ହ ବିଦେହପୁର କରୁନାଁ ବିରହଁ ନିଵାସୁ ॥ ୩୩୭ ॥
ସୁକ ସାରିକା ଜାନକୀ ଜ୍ଯାଏ। କନକ ପିଂଜରନ୍ହି ରାଖି ପଢାଏ ॥
ବ୍ଯାକୁଲ କହହିଂ କହାଁ ବୈଦେହୀ। ସୁନି ଧୀରଜୁ ପରିହରଇ ନ କେହୀ ॥
ଭଏ ବିକଲ ଖଗ ମୃଗ ଏହି ଭାଁତି। ମନୁଜ ଦସା କୈସେଂ କହି ଜାତୀ ॥
ବଂଧୁ ସମେତ ଜନକୁ ତବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ଉମଗି ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ସୀଯ ବିଲୋକି ଧୀରତା ଭାଗୀ। ରହେ କହାଵତ ପରମ ବିରାଗୀ ॥
ଲୀନ୍ହି ରାଁଯ ଉର ଲାଇ ଜାନକୀ। ମିଟୀ ମହାମରଜାଦ ଗ୍ଯାନ କୀ ॥
ସମୁଝାଵତ ସବ ସଚିଵ ସଯାନେ। କୀନ୍ହ ବିଚାରୁ ନ ଅଵସର ଜାନେ ॥
ବାରହିଂ ବାର ସୁତା ଉର ଲାଈ। ସଜି ସୁଂଦର ପାଲକୀଂ ମଗାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ପରିଵାରୁ ସବୁ ଜାନି ସୁଲଗନ ନରେସ।
କୁଁଅରି ଚଢାଈ ପାଲକିନ୍ହ ସୁମିରେ ସିଦ୍ଧି ଗନେସ ॥ ୩୩୮ ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ସୁତା ସମୁଝାଈ। ନାରିଧରମୁ କୁଲରୀତି ସିଖାଈ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ଦିଏ ବହୁତେରେ। ସୁଚି ସେଵକ ଜେ ପ୍ରିଯ ସିଯ କେରେ ॥
ସୀଯ ଚଲତ ବ୍ଯାକୁଲ ପୁରବାସୀ। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁଭ ମଂଗଲ ରାସୀ ॥
ଭୂସୁର ସଚିଵ ସମେତ ସମାଜା। ସଂଗ ଚଲେ ପହୁଁଚାଵନ ରାଜା ॥
ସମଯ ବିଲୋକି ବାଜନେ ବାଜେ। ରଥ ଗଜ ବାଜି ବରାତିନ୍ହ ସାଜେ ॥
ଦସରଥ ବିପ୍ର ବୋଲି ସବ ଲୀନ୍ହେ। ଦାନ ମାନ ପରିପୂରନ କୀନ୍ହେ ॥
ଚରନ ସରୋଜ ଧୂରି ଧରି ସୀସା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ପାଇ ଅସୀସା ॥
ସୁମିରି ଗଜାନନୁ କୀନ୍ହ ପଯାନା। ମଂଗଲମୂଲ ସଗୁନ ଭଏ ନାନା ॥
ଦୋ. ସୁର ପ୍ରସୂନ ବରଷହି ହରଷି କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ।
ଚଲେ ଅଵଧପତି ଅଵଧପୁର ମୁଦିତ ବଜାଇ ନିସାନ ॥ ୩୩୯ ॥
ନୃପ କରି ବିନଯ ମହାଜନ ଫେରେ। ସାଦର ସକଲ ମାଗନେ ଟେରେ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ବାଜି ଗଜ ଦୀନ୍ହେ। ପ୍ରେମ ପୋଷି ଠାଢେ ସବ କୀନ୍ହେ ॥
ବାର ବାର ବିରିଦାଵଲି ଭାଷୀ। ଫିରେ ସକଲ ରାମହି ଉର ରାଖୀ ॥
ବହୁରି ବହୁରି କୋସଲପତି କହହୀଂ। ଜନକୁ ପ୍ରେମବସ ଫିରୈ ନ ଚହହୀଂ ॥
ପୁନି କହ ଭୂପତି ବଚନ ସୁହାଏ। ଫିରିଅ ମହୀସ ଦୂରି ବଡି ଆଏ ॥
ରାଉ ବହୋରି ଉତରି ଭଏ ଠାଢେ। ପ୍ରେମ ପ୍ରବାହ ବିଲୋଚନ ବାଢେ ॥
ତବ ବିଦେହ ବୋଲେ କର ଜୋରୀ। ବଚନ ସନେହ ସୁଧାଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
କରୌ କଵନ ବିଧି ବିନଯ ବନାଈ। ମହାରାଜ ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡାଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପତି ସମଧୀ ସଜନ ସନମାନେ ସବ ଭାଁତି।
ମିଲନି ପରସପର ବିନଯ ଅତି ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତି ॥ ୩୪୦ ॥
ମୁନି ମଂଡଲିହି ଜନକ ସିରୁ ନାଵା। ଆସିରବାଦୁ ସବହି ସନ ପାଵା ॥
ସାଦର ପୁନି ଭେଂଟେ ଜାମାତା। ରୂପ ସୀଲ ଗୁନ ନିଧି ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜୋରି ପଂକରୁହ ପାନି ସୁହାଏ। ବୋଲେ ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜାଏ ॥
ରାମ କରୌ କେହି ଭାଁତି ପ୍ରସଂସା। ମୁନି ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
କରହିଂ ଜୋଗ ଜୋଗୀ ଜେହି ଲାଗୀ। କୋହୁ ମୋହୁ ମମତା ମଦୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ବ୍ରହ୍ମୁ ଅଲଖୁ ଅବିନାସୀ। ଚିଦାନଂଦୁ ନିରଗୁନ ଗୁନରାସୀ ॥
ମନ ସମେତ ଜେହି ଜାନ ନ ବାନୀ। ତରକି ନ ସକହିଂ ସକଲ ଅନୁମାନୀ ॥
ମହିମା ନିଗମୁ ନେତି କହି କହଈ। ଜୋ ତିହୁଁ କାଲ ଏକରସ ରହଈ ॥
ଦୋ. ନଯନ ବିଷଯ ମୋ କହୁଁ ଭଯଉ ସୋ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମୂଲ।
ସବଇ ଲାଭୁ ଜଗ ଜୀଵ କହଁ ଭଏଁ ଈସୁ ଅନୁକୁଲ ॥ ୩୪୧ ॥
ସବହି ଭାଁତି ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡାଈ। ନିଜ ଜନ ଜାନି ଲୀନ୍ହ ଅପନାଈ ॥
ହୋହିଂ ସହସ ଦସ ସାରଦ ସେଷା। କରହିଂ କଲପ କୋଟିକ ଭରି ଲେଖା ॥
ମୋର ଭାଗ୍ଯ ରାଉର ଗୁନ ଗାଥା। କହି ନ ସିରାହିଂ ସୁନହୁ ରଘୁନାଥା ॥
ମୈ କଛୁ କହଉଁ ଏକ ବଲ ମୋରେଂ। ତୁମ୍ହ ରୀଝହୁ ସନେହ ସୁଠି ଥୋରେଂ ॥
ବାର ବାର ମାଗଉଁ କର ଜୋରେଂ। ମନୁ ପରିହରୈ ଚରନ ଜନି ଭୋରେଂ ॥
ସୁନି ବର ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ପୋଷେ। ପୂରନକାମ ରାମୁ ପରିତୋଷେ ॥
କରି ବର ବିନଯ ସସୁର ସନମାନେ। ପିତୁ କୌସିକ ବସିଷ୍ଠ ସମ ଜାନେ ॥
ବିନତୀ ବହୁରି ଭରତ ସନ କୀନ୍ହୀ। ମିଲି ସପ୍ରେମୁ ପୁନି ଆସିଷ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଦୋ. ମିଲେ ଲଖନ ରିପୁସୂଦନହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମହୀସ।
ଭଏ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମବସ ଫିରି ଫିରି ନାଵହିଂ ସୀସ ॥ ୩୪୨ ॥
ବାର ବାର କରି ବିନଯ ବଡାଈ। ରଘୁପତି ଚଲେ ସଂଗ ସବ ଭାଈ ॥
ଜନକ ଗହେ କୌସିକ ପଦ ଜାଈ। ଚରନ ରେନୁ ସିର ନଯନନ୍ହ ଲାଈ ॥
ସୁନୁ ମୁନୀସ ବର ଦରସନ ତୋରେଂ। ଅଗମୁ ନ କଛୁ ପ୍ରତୀତି ମନ ମୋରେଂ ॥
ଜୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ଲୋକପତି ଚହହୀଂ। କରତ ମନୋରଥ ସକୁଚତ ଅହହୀଂ ॥
ସୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ସୁଲଭ ମୋହି ସ୍ଵାମୀ। ସବ ସିଧି ତଵ ଦରସନ ଅନୁଗାମୀ ॥
କୀନ୍ହି ବିନଯ ପୁନି ପୁନି ସିରୁ ନାଈ। ଫିରେ ମହୀସୁ ଆସିଷା ପାଈ ॥
ଚଲୀ ବରାତ ନିସାନ ବଜାଈ। ମୁଦିତ ଛୋଟ ବଡ ସବ ସମୁଦାଈ ॥
ରାମହି ନିରଖି ଗ୍ରାମ ନର ନାରୀ। ପାଇ ନଯନ ଫଲୁ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ କରି ମଗ ଲୋଗନ୍ହ ସୁଖ ଦେତ।
ଅଵଧ ସମୀପ ପୁନୀତ ଦିନ ପହୁଁଚୀ ଆଇ ଜନେତ ॥ ୩୪୩ ॥
ହନେ ନିସାନ ପନଵ ବର ବାଜେ। ଭେରି ସଂଖ ଧୁନି ହଯ ଗଯ ଗାଜେ ॥
ଝାଁଝି ବିରଵ ଡିଂଡମୀଂ ସୁହାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ପୁର ଜନ ଆଵତ ଅକନି ବରାତା। ମୁଦିତ ସକଲ ପୁଲକାଵଲି ଗାତା ॥
ନିଜ ନିଜ ସୁଂଦର ସଦନ ସଁଵାରେ। ହାଟ ବାଟ ଚୌହଟ ପୁର ଦ୍ଵାରେ ॥
ଗଲୀଂ ସକଲ ଅରଗଜାଁ ସିଂଚାଈ। ଜହଁ ତହଁ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଈ ॥
ବନା ବଜାରୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା। ତୋରନ କେତୁ ପତାକ ବିତାନା ॥
ସଫଲ ପୂଗଫଲ କଦଲି ରସାଲା। ରୋପେ ବକୁଲ କଦଂବ ତମାଲା ॥
ଲଗେ ସୁଭଗ ତରୁ ପରସତ ଧରନୀ। ମନିମଯ ଆଲବାଲ କଲ କରନୀ ॥
ଦୋ. ବିବିଧ ଭାଁତି ମଂଗଲ କଲସ ଗୃହ ଗୃହ ରଚେ ସଁଵାରି।
ସୁର ବ୍ରହ୍ମାଦି ସିହାହିଂ ସବ ରଘୁବର ପୁରୀ ନିହାରି ॥ ୩୪୪ ॥
ଭୂପ ଭଵନ ତେହି ଅଵସର ସୋହା। ରଚନା ଦେଖି ମଦନ ମନୁ ମୋହା ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ମନୋହରତାଈ। ରିଧି ସିଧି ସୁଖ ସଂପଦା ସୁହାଈ ॥
ଜନୁ ଉଛାହ ସବ ସହଜ ସୁହାଏ। ତନୁ ଧରି ଧରି ଦସରଥ ଦସରଥ ଗୃହଁ ଛାଏ ॥
ଦେଖନ ହେତୁ ରାମ ବୈଦେହୀ। କହହୁ ଲାଲସା ହୋହି ନ କେହୀ ॥
ଜୁଥ ଜୂଥ ମିଲି ଚଲୀଂ ସୁଆସିନି। ନିଜ ଛବି ନିଦରହିଂ ମଦନ ବିଲାସନି ॥
ସକଲ ସୁମଂଗଲ ସଜେଂ ଆରତୀ। ଗାଵହିଂ ଜନୁ ବହୁ ବେଷ ଭାରତୀ ॥
ଭୂପତି ଭଵନ କୋଲାହଲୁ ହୋଈ। ଜାଇ ନ ବରନି ସମଉ ସୁଖୁ ସୋଈ ॥
କୌସଲ୍ଯାଦି ରାମ ମହତାରୀଂ। ପ୍ରେମ ବିବସ ତନ ଦସା ବିସାରୀଂ ॥
ଦୋ. ଦିଏ ଦାନ ବିପ୍ରନ୍ହ ବିପୁଲ ପୂଜି ଗନେସ ପୁରାରୀ।
ପ୍ରମୁଦିତ ପରମ ଦରିଦ୍ର ଜନୁ ପାଇ ପଦାରଥ ଚାରି ॥ ୩୪୫ ॥
ମୋଦ ପ୍ରମୋଦ ବିବସ ସବ ମାତା। ଚଲହିଂ ନ ଚରନ ସିଥିଲ ଭଏ ଗାତା ॥
ରାମ ଦରସ ହିତ ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପରିଛନି ସାଜୁ ସଜନ ସବ ଲାଗୀଂ ॥
ବିବିଧ ବିଧାନ ବାଜନେ ବାଜେ। ମଂଗଲ ମୁଦିତ ସୁମିତ୍ରାଁ ସାଜେ ॥
ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ପଲ୍ଲଵ ଫୂଲା। ପାନ ପୂଗଫଲ ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ଅଚ୍ଛତ ଅଂକୁର ଲୋଚନ ଲାଜା। ମଂଜୁଲ ମଂଜରି ତୁଲସି ବିରାଜା ॥
ଛୁହେ ପୁରଟ ଘଟ ସହଜ ସୁହାଏ। ମଦନ ସକୁନ ଜନୁ ନୀଡ ବନାଏ ॥
ସଗୁନ ସୁଂଗଧ ନ ଜାହିଂ ବଖାନୀ। ମଂଗଲ ସକଲ ସଜହିଂ ସବ ରାନୀ ॥
ରଚୀଂ ଆରତୀଂ ବହୁତ ବିଧାନା। ମୁଦିତ କରହିଂ କଲ ମଂଗଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. କନକ ଥାର ଭରି ମଂଗଲନ୍ହି କମଲ କରନ୍ହି ଲିଏଁ ମାତ।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ପୁଲକ ପଲ୍ଲଵିତ ଗାତ ॥ ୩୪୬ ॥
ଧୂପ ଧୂମ ନଭୁ ମେଚକ ଭଯଊ। ସାଵନ ଘନ ଘମଂଡୁ ଜନୁ ଠଯଊ ॥
ସୁରତରୁ ସୁମନ ମାଲ ସୁର ବରଷହିଂ। ମନହୁଁ ବଲାକ ଅଵଲି ମନୁ କରଷହିଂ ॥
ମଂଜୁଲ ମନିମଯ ବଂଦନିଵାରେ। ମନହୁଁ ପାକରିପୁ ଚାପ ସଁଵାରେ ॥
ପ୍ରଗଟହିଂ ଦୁରହିଂ ଅଟନ୍ହ ପର ଭାମିନି। ଚାରୁ ଚପଲ ଜନୁ ଦମକହିଂ ଦାମିନି ॥
ଦୁଂଦୁଭି ଧୁନି ଘନ ଗରଜନି ଘୋରା। ଜାଚକ ଚାତକ ଦାଦୁର ମୋରା ॥
ସୁର ସୁଗନ୍ଧ ସୁଚି ବରଷହିଂ ବାରୀ। ସୁଖୀ ସକଲ ସସି ପୁର ନର ନାରୀ ॥
ସମଉ ଜାନୀ ଗୁର ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ପୁର ପ୍ରବେସୁ ରଘୁକୁଲମନି କୀନ୍ହା ॥
ସୁମିରି ସଂଭୁ ଗିରଜା ଗନରାଜା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ସଗୁନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଇ।
ବିବୁଧ ବଧୂ ନାଚହିଂ ମୁଦିତ ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ଗାଇ ॥ ୩୪୭ ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦି ନଟ ନାଗର। ଗାଵହିଂ ଜସୁ ତିହୁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜଯ ଧୁନି ବିମଲ ବେଦ ବର ବାନୀ। ଦସ ଦିସି ସୁନିଅ ସୁମଂଗଲ ସାନୀ ॥
ବିପୁଲ ବାଜନେ ବାଜନ ଲାଗେ। ନଭ ସୁର ନଗର ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ ॥
ବନେ ବରାତୀ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ମହା ମୁଦିତ ମନ ସୁଖ ନ ସମାହୀଂ ॥
ପୁରବାସିଂହ ତବ ରାଯ ଜୋହାରେ। ଦେଖତ ରାମହି ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କରହିଂ ନିଛାଵରି ମନିଗନ ଚୀରା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ସରୀରା ॥
ଆରତି କରହିଂ ମୁଦିତ ପୁର ନାରୀ। ହରଷହିଂ ନିରଖି କୁଁଅର ବର ଚାରୀ ॥
ସିବିକା ସୁଭଗ ଓହାର ଉଘାରୀ। ଦେଖି ଦୁଲହିନିନ୍ହ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଦେତ ସୁଖୁ ଆଏ ରାଜଦୁଆର।
ମୁଦିତ ମାତୁ ପରୁଛନି କରହିଂ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ॥ ୩୪୮ ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ବାରହିଂ ବାରା। ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ କହୈ କୋ ପାରା ॥
ଭୂଷନ ମନି ପଟ ନାନା ଜାତୀ ॥ କରହୀ ନିଛାଵରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଦେଖି ସୁତ ଚାରୀ। ପରମାନଂଦ ମଗନ ମହତାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ ॥ ମୁଦିତ ସଫଲ ଜଗ ଜୀଵନ ଲେଖୀ ॥
ସଖୀଂ ସୀଯ ମୁଖ ପୁନି ପୁନି ଚାହୀ। ଗାନ କରହିଂ ନିଜ ସୁକୃତ ସରାହୀ ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ଛନହିଂ ଛନ ଦେଵା। ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଲାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଦେଖି ମନୋହର ଚାରିଉ ଜୋରୀଂ। ସାରଦ ଉପମା ସକଲ ଢଁଢୋରୀଂ ॥
ଦେତ ନ ବନହିଂ ନିପଟ ଲଘୁ ଲାଗୀ। ଏକଟକ ରହୀଂ ରୂପ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
ଦୋ. ନିଗମ ନୀତି କୁଲ ରୀତି କରି ଅରଘ ପାଁଵଡେ ଦେତ।
ବଧୁନ୍ହ ସହିତ ସୁତ ପରିଛି ସବ ଚଲୀଂ ଲଵାଇ ନିକେତ ॥ ୩୪୯ ॥
ଚାରି ସିଂଘାସନ ସହଜ ସୁହାଏ। ଜନୁ ମନୋଜ ନିଜ ହାଥ ବନାଏ ॥
ତିନ୍ହ ପର କୁଅଁରି କୁଅଁର ବୈଠାରେ। ସାଦର ପାଯ ପୁନିତ ପଖାରେ ॥
ଧୂପ ଦୀପ ନୈବେଦ ବେଦ ବିଧି। ପୂଜେ ବର ଦୁଲହିନି ମଂଗଲନିଧି ॥
ବାରହିଂ ବାର ଆରତୀ କରହୀଂ। ବ୍ଯଜନ ଚାରୁ ଚାମର ସିର ଢରହୀଂ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ ନିଛାଵର ହୋହୀଂ। ଭରୀଂ ପ୍ରମୋଦ ମାତୁ ସବ ସୋହୀଂ ॥
ପାଵା ପରମ ତତ୍ତ୍ଵ ଜନୁ ଜୋଗୀଂ। ଅମୃତ ଲହେଉ ଜନୁ ସଂତତ ରୋଗୀଂ ॥
ଜନମ ରଂକ ଜନୁ ପାରସ ପାଵା। ଅଂଧହି ଲୋଚନ ଲାଭୁ ସୁହାଵା ॥
ମୂକ ବଦନ ଜନୁ ସାରଦ ଛାଈ। ମାନହୁଁ ସମର ସୂର ଜଯ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ସୁଖ ତେ ସତ କୋଟି ଗୁନ ପାଵହିଂ ମାତୁ ଅନଂଦୁ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ବିଆହି ଘର ଆଏ ରଘୁକୁଲଚଂଦୁ ॥ ୩୫୦(କ) ॥
ଲୋକ ରୀତ ଜନନୀ କରହିଂ ବର ଦୁଲହିନି ସକୁଚାହିଂ।
ମୋଦୁ ବିନୋଦୁ ବିଲୋକି ବଡ ରାମୁ ମନହିଂ ମୁସକାହିଂ ॥ ୩୫୦(ଖ) ॥
ଦେଵ ପିତର ପୂଜେ ବିଧି ନୀକୀ। ପୂଜୀଂ ସକଲ ବାସନା ଜୀ କୀ ॥
ସବହିଂ ବଂଦି ମାଗହିଂ ବରଦାନା। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମ କଲ୍ଯାନା ॥
ଅଂତରହିତ ସୁର ଆସିଷ ଦେହୀଂ। ମୁଦିତ ମାତୁ ଅଂଚଲ ଭରି ଲେଂହୀଂ ॥
ଭୂପତି ବୋଲି ବରାତୀ ଲୀନ୍ହେ। ଜାନ ବସନ ମନି ଭୂଷନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଆଯସୁ ପାଇ ରାଖି ଉର ରାମହି। ମୁଦିତ ଗଏ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମହି ॥
ପୁର ନର ନାରି ସକଲ ପହିରାଏ। ଘର ଘର ବାଜନ ଲଗେ ବଧାଏ ॥
ଜାଚକ ଜନ ଜାଚହି ଜୋଇ ଜୋଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ରାଉ ଦେହିଂ ସୋଇ ସୋଈ ॥
ସେଵକ ସକଲ ବଜନିଆ ନାନା। ପୂରନ କିଏ ଦାନ ସନମାନା ॥
ଦୋ. ଦେଂହିଂ ଅସୀସ ଜୋହାରି ସବ ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଥ।
ତବ ଗୁର ଭୂସୁର ସହିତ ଗୃହଁ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ନରନାଥ ॥ ୩୫୧ ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ ଅନୁସାସନ ଦୀନ୍ହୀ। ଲୋକ ବେଦ ବିଧି ସାଦର କୀନ୍ହୀ ॥
ଭୂସୁର ଭୀର ଦେଖି ସବ ରାନୀ। ସାଦର ଉଠୀଂ ଭାଗ୍ଯ ବଡ ଜାନୀ ॥
ପାଯ ପଖାରି ସକଲ ଅନ୍ହଵାଏ। ପୂଜି ଭଲୀ ବିଧି ଭୂପ ଜେଵାଁଏ ॥
ଆଦର ଦାନ ପ୍ରେମ ପରିପୋଷେ। ଦେତ ଅସୀସ ଚଲେ ମନ ତୋଷେ ॥
ବହୁ ବିଧି କୀନ୍ହି ଗାଧିସୁତ ପୂଜା। ନାଥ ମୋହି ସମ ଧନ୍ଯ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା ଭୂପତି ଭୂରୀ। ରାନିନ୍ହ ସହିତ ଲୀନ୍ହି ପଗ ଧୂରୀ ॥
ଭୀତର ଭଵନ ଦୀନ୍ହ ବର ବାସୁ। ମନ ଜୋଗଵତ ରହ ନୃପ ରନିଵାସୂ ॥
ପୂଜେ ଗୁର ପଦ କମଲ ବହୋରୀ। କୀନ୍ହି ବିନଯ ଉର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ସବ ରାନିନ୍ହ ସହିତ ମହୀସୁ।
ପୁନି ପୁନି ବଂଦତ ଗୁର ଚରନ ଦେତ ଅସୀସ ମୁନୀସୁ ॥ ୩୫୨ ॥
ବିନଯ କୀନ୍ହି ଉର ଅତି ଅନୁରାଗେଂ। ସୁତ ସଂପଦା ରାଖି ସବ ଆଗେଂ ॥
ନେଗୁ ମାଗି ମୁନିନାଯକ ଲୀନ୍ହା। ଆସିରବାଦୁ ବହୁତ ବିଧି ଦୀନ୍ହା ॥
ଉର ଧରି ରାମହି ସୀଯ ସମେତା। ହରଷି କୀନ୍ହ ଗୁର ଗଵନୁ ନିକେତା ॥
ବିପ୍ରବଧୂ ସବ ଭୂପ ବୋଲାଈ। ଚୈଲ ଚାରୁ ଭୂଷନ ପହିରାଈ ॥
ବହୁରି ବୋଲାଇ ସୁଆସିନି ଲୀନ୍ହୀଂ। ରୁଚି ବିଚାରି ପହିରାଵନି ଦୀନ୍ହୀଂ ॥
ନେଗୀ ନେଗ ଜୋଗ ସବ ଲେହୀଂ। ରୁଚି ଅନୁରୁପ ଭୂପମନି ଦେହୀଂ ॥
ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ପୂଜ୍ଯ ଜେ ଜାନେ। ଭୂପତି ଭଲୀ ଭାଁତି ସନମାନେ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ରଘୁବୀର ବିବାହୂ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ପ୍ରସଂସି ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ନିସାନ ବଜାଇ ସୁର ନିଜ ନିଜ ପୁର ସୁଖ ପାଇ।
କହତ ପରସପର ରାମ ଜସୁ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୩୫୩ ॥
ସବ ବିଧି ସବହି ସମଦି ନରନାହୂ। ରହା ହୃଦଯଁ ଭରି ପୂରି ଉଛାହୂ ॥
ଜହଁ ରନିଵାସୁ ତହାଁ ପଗୁ ଧାରେ। ସହିତ ବହୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ନିହାରେ ॥
ଲିଏ ଗୋଦ କରି ମୋଦ ସମେତା। କୋ କହି ସକଇ ଭଯଉ ସୁଖୁ ଜେତା ॥
ବଧୂ ସପ୍ରେମ ଗୋଦ ବୈଠାରୀଂ। ବାର ବାର ହିଯଁ ହରଷି ଦୁଲାରୀଂ ॥
ଦେଖି ସମାଜୁ ମୁଦିତ ରନିଵାସୂ। ସବ କେଂ ଉର ଅନଂଦ କିଯୋ ବାସୂ ॥
କହେଉ ଭୂପ ଜିମି ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସୁନି ହରଷୁ ହୋତ ସବ କାହୂ ॥
ଜନକ ରାଜ ଗୁନ ସୀଲୁ ବଡାଈ। ପ୍ରୀତି ରୀତି ସଂପଦା ସୁହାଈ ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ଭାଟ ଜିମି ବରନୀ। ରାନୀଂ ସବ ପ୍ରମୁଦିତ ସୁନି କରନୀ ॥
ଦୋ. ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନହାଇ ନୃପ ବୋଲି ବିପ୍ର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଭୋଜନ କୀନ୍ହ ଅନେକ ବିଧି ଘରୀ ପଂଚ ଗଇ ରାତି ॥ ୩୫୪ ॥
ମଂଗଲଗାନ କରହିଂ ବର ଭାମିନି। ଭୈ ସୁଖମୂଲ ମନୋହର ଜାମିନି ॥
ଅଁଚଇ ପାନ ସବ କାହୂଁ ପାଏ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗଂଧ ଭୂଷିତ ଛବି ଛାଏ ॥
ରାମହି ଦେଖି ରଜାଯସୁ ପାଈ। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଚଲେ ସିର ନାଈ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ବିନୋଦୁ ବଢାଈ। ସମଉ ସମାଜୁ ମନୋହରତାଈ ॥
କହି ନ ସକହି ସତ ସାରଦ ସେସୂ। ବେଦ ବିରଂଚି ମହେସ ଗନେସୂ ॥
ସୋ ମୈ କହୌଂ କଵନ ବିଧି ବରନୀ। ଭୂମିନାଗୁ ସିର ଧରଇ କି ଧରନୀ ॥
ନୃପ ସବ ଭାଁତି ସବହି ସନମାନୀ। କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବୋଲାଈ ରାନୀ ॥
ବଧୂ ଲରିକନୀଂ ପର ଘର ଆଈଂ। ରାଖେହୁ ନଯନ ପଲକ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଲରିକା ଶ୍ରମିତ ଉନୀଦ ବସ ସଯନ କରାଵହୁ ଜାଇ।
ଅସ କହି ଗେ ବିଶ୍ରାମଗୃହଁ ରାମ ଚରନ ଚିତୁ ଲାଇ ॥ ୩୫୫ ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ସହଜ ସୁହାଏ। ଜରିତ କନକ ମନି ପଲଁଗ ଡସାଏ ॥
ସୁଭଗ ସୁରଭି ପଯ ଫେନ ସମାନା। କୋମଲ କଲିତ ସୁପେତୀଂ ନାନା ॥
ଉପବରହନ ବର ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗଂଧ ମନିମଂଦିର ମାହୀଂ ॥
ରତନଦୀପ ସୁଠି ଚାରୁ ଚଁଦୋଵା। କହତ ନ ବନଇ ଜାନ ଜେହିଂ ଜୋଵା ॥
ସେଜ ରୁଚିର ରଚି ରାମୁ ଉଠାଏ। ପ୍ରେମ ସମେତ ପଲଁଗ ପୌଢାଏ ॥
ଅଗ୍ଯା ପୁନି ପୁନି ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ। ନିଜ ନିଜ ସେଜ ସଯନ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହୀ ॥
ଦେଖି ସ୍ଯାମ ମୃଦୁ ମଂଜୁଲ ଗାତା। କହହିଂ ସପ୍ରେମ ବଚନ ସବ ମାତା ॥
ମାରଗ ଜାତ ଭଯାଵନି ଭାରୀ। କେହି ବିଧି ତାତ ତାଡକା ମାରୀ ॥
ଦୋ. ଘୋର ନିସାଚର ବିକଟ ଭଟ ସମର ଗନହିଂ ନହିଂ କାହୁ ॥
ମାରେ ସହିତ ସହାଯ କିମି ଖଲ ମାରୀଚ ସୁବାହୁ ॥ ୩୫୬ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦ ବଲି ତାତ ତୁମ୍ହାରୀ। ଈସ ଅନେକ କରଵରେଂ ଟାରୀ ॥
ମଖ ରଖଵାରୀ କରି ଦୁହୁଁ ଭାଈ। ଗୁରୁ ପ୍ରସାଦ ସବ ବିଦ୍ଯା ପାଈ ॥
ମୁନିତଯ ତରୀ ଲଗତ ପଗ ଧୂରୀ। କୀରତି ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ପୂରୀ ॥
କମଠ ପୀଠି ପବି କୂଟ କଠୋରା। ନୃପ ସମାଜ ମହୁଁ ସିଵ ଧନୁ ତୋରା ॥
ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ଜସୁ ଜାନକି ପାଈ। ଆଏ ଭଵନ ବ୍ଯାହି ସବ ଭାଈ ॥
ସକଲ ଅମାନୁଷ କରମ ତୁମ୍ହାରେ। କେଵଲ କୌସିକ କୃପାଁ ସୁଧାରେ ॥
ଆଜୁ ସୁଫଲ ଜଗ ଜନମୁ ହମାରା। ଦେଖି ତାତ ବିଧୁବଦନ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଜେ ଦିନ ଗଏ ତୁମ୍ହହି ବିନୁ ଦେଖେଂ। ତେ ବିରଂଚି ଜନି ପାରହିଂ ଲେଖେଂ ॥
ଦୋ. ରାମ ପ୍ରତୋଷୀଂ ମାତୁ ସବ କହି ବିନୀତ ବର ବୈନ।
ସୁମିରି ସଂଭୁ ଗୁର ବିପ୍ର ପଦ କିଏ ନୀଦବସ ନୈନ ॥ ୩୫୭ ॥
ନୀଦଉଁ ବଦନ ସୋହ ସୁଠି ଲୋନା। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସୀରୁହ ସୋନା ॥
ଘର ଘର କରହିଂ ଜାଗରନ ନାରୀଂ। ଦେହିଂ ପରସପର ମଂଗଲ ଗାରୀଂ ॥
ପୁରୀ ବିରାଜତି ରାଜତି ରଜନୀ। ରାନୀଂ କହହିଂ ବିଲୋକହୁ ସଜନୀ ॥
ସୁଂଦର ବଧୁନ୍ହ ସାସୁ ଲୈ ସୋଈ। ଫନିକନ୍ହ ଜନୁ ସିରମନି ଉର ଗୋଈ ॥
ପ୍ରାତ ପୁନୀତ କାଲ ପ୍ରଭୁ ଜାଗେ। ଅରୁନଚୂଡ ବର ବୋଲନ ଲାଗେ ॥
ବଂଦି ମାଗଧନ୍ହି ଗୁନଗନ ଗାଏ। ପୁରଜନ ଦ୍ଵାର ଜୋହାରନ ଆଏ ॥
ବଂଦି ବିପ୍ର ସୁର ଗୁର ପିତୁ ମାତା। ପାଇ ଅସୀସ ମୁଦିତ ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜନନିନ୍ହ ସାଦର ବଦନ ନିହାରେ। ଭୂପତି ସଂଗ ଦ୍ଵାର ପଗୁ ଧାରେ ॥
ଦୋ. କୀନ୍ହ ସୌଚ ସବ ସହଜ ସୁଚି ସରିତ ପୁନୀତ ନହାଇ।
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ତାତ ପହିଂ ଆଏ ଚାରିଉ ଭାଇ ॥ ୩୫୮ ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ଭୂପ ବିଲୋକି ଲିଏ ଉର ଲାଈ। ବୈଠୈ ହରଷି ରଜାଯସୁ ପାଈ ॥
ଦେଖି ରାମୁ ସବ ସଭା ଜୁଡାନୀ। ଲୋଚନ ଲାଭ ଅଵଧି ଅନୁମାନୀ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଟୁ ମୁନି କୌସିକ ଆଏ। ସୁଭଗ ଆସନନ୍ହି ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ପୂଜି ପଦ ଲାଗେ। ନିରଖି ରାମୁ ଦୋଉ ଗୁର ଅନୁରାଗେ ॥
କହହିଂ ବସିଷ୍ଟୁ ଧରମ ଇତିହାସା। ସୁନହିଂ ମହୀସୁ ସହିତ ରନିଵାସା ॥
ମୁନି ମନ ଅଗମ ଗାଧିସୁତ କରନୀ। ମୁଦିତ ବସିଷ୍ଟ ବିପୁଲ ବିଧି ବରନୀ ॥
ବୋଲେ ବାମଦେଉ ସବ ସାଁଚୀ। କୀରତି କଲିତ ଲୋକ ତିହୁଁ ମାଚୀ ॥
ସୁନି ଆନଂଦୁ ଭଯଉ ସବ କାହୂ। ରାମ ଲଖନ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ମଂଗଲ ମୋଦ ଉଛାହ ନିତ ଜାହିଂ ଦିଵସ ଏହି ଭାଁତି।
ଉମଗୀ ଅଵଧ ଅନଂଦ ଭରି ଅଧିକ ଅଧିକ ଅଧିକାତି ॥ ୩୫୯ ॥
ସୁଦିନ ସୋଧି କଲ କଂକନ ଛୌରେ। ମଂଗଲ ମୋଦ ବିନୋଦ ନ ଥୋରେ ॥
ନିତ ନଵ ସୁଖୁ ସୁର ଦେଖି ସିହାହୀଂ। ଅଵଧ ଜନ୍ମ ଜାଚହିଂ ବିଧି ପାହୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ଚଲନ ନିତ ଚହହୀଂ। ରାମ ସପ୍ରେମ ବିନଯ ବସ ରହହୀଂ ॥
ଦିନ ଦିନ ସଯଗୁନ ଭୂପତି ଭାଊ। ଦେଖି ସରାହ ମହାମୁନିରାଊ ॥
ମାଗତ ବିଦା ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଠାଢ ଭେ ଆଗେ ॥
ନାଥ ସକଲ ସଂପଦା ତୁମ୍ହାରୀ। ମୈଂ ସେଵକୁ ସମେତ ସୁତ ନାରୀ ॥
କରବ ସଦା ଲରିକନଃ ପର ଛୋହୂ। ଦରସନ ଦେତ ରହବ ମୁନି ମୋହୂ ॥
ଅସ କହି ରାଉ ସହିତ ସୁତ ରାନୀ। ପରେଉ ଚରନ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ ॥
ଦୀନ୍ହ ଅସୀସ ବିପ୍ର ବହୁ ଭାଁତୀ। ଚଲେ ନ ପ୍ରୀତି ରୀତି କହି ଜାତୀ ॥
ରାମୁ ସପ୍ରେମ ସଂଗ ସବ ଭାଈ। ଆଯସୁ ପାଇ ଫିରେ ପହୁଁଚାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ଭୂପତି ଭଗତି ବ୍ଯାହୁ ଉଛାହୁ ଅନଂଦୁ।
ଜାତ ସରାହତ ମନହିଂ ମନ ମୁଦିତ ଗାଧିକୁଲଚଂଦୁ ॥ ୩୬୦ ॥
ବାମଦେଵ ରଘୁକୁଲ ଗୁର ଗ୍ଯାନୀ। ବହୁରି ଗାଧିସୁତ କଥା ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମୁନି ସୁଜସୁ ମନହିଂ ମନ ରାଊ। ବରନତ ଆପନ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଊ ॥
ବହୁରେ ଲୋଗ ରଜାଯସୁ ଭଯଊ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନୃପତି ଗୃହଁ ଗଯଊ ॥
ଜହଁ ତହଁ ରାମ ବ୍ଯାହୁ ସବୁ ଗାଵା। ସୁଜସୁ ପୁନୀତ ଲୋକ ତିହୁଁ ଛାଵା ॥
ଆଏ ବ୍ଯାହି ରାମୁ ଘର ଜବ ତେଂ। ବସଇ ଅନଂଦ ଅଵଧ ସବ ତବ ତେଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ବିବାହଁ ଜସ ଭଯଉ ଉଛାହୂ। ସକହିଂ ନ ବରନି ଗିରା ଅହିନାହୂ ॥
କବିକୁଲ ଜୀଵନୁ ପାଵନ ଜାନୀ ॥ ରାମ ସୀଯ ଜସୁ ମଂଗଲ ଖାନୀ ॥
ତେହି ତେ ମୈଂ କଛୁ କହା ବଖାନୀ। କରନ ପୁନୀତ ହେତୁ ନିଜ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ନିଜ ଗିରା ପାଵନି କରନ କାରନ ରାମ ଜସୁ ତୁଲସୀ କହ୍ଯୋ।
ରଘୁବୀର ଚରିତ ଅପାର ବାରିଧି ପାରୁ କବି କୌନେଂ ଲହ୍ଯୋ ॥
ଉପବୀତ ବ୍ଯାହ ଉଛାହ ମଂଗଲ ସୁନି ଜେ ସାଦର ଗାଵହୀଂ।
ବୈଦେହି ରାମ ପ୍ରସାଦ ତେ ଜନ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ସୋ. ସିଯ ରଘୁବୀର ବିବାହୁ ଜେ ସପ୍ରେମ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ସଦା ଉଛାହୁ ମଂଗଲାଯତନ ରାମ ଜସୁ ॥ ୩୬୧ ॥
ଶ୍ରୀଜାନକୀଵଲ୍ଲଭୋ ଵିଜଯତେ
ଶ୍ରୀ ରାମଚରିତ ମାନସ
ପ୍ରଥମ ସୋପାନ
(ବାଲକାଣ୍ଡ ଶ୍ଲୋକ)
ଵର୍ଣାନାମର୍ଥସଂଘାନାଂ ରସାନାଂ ଛନ୍ଦସାମପି।
ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ କର୍ତ୍ତାରୌ ଵନ୍ଦେ ଵାଣୀଵିନାଯକୌ ॥ ୧ ॥
ଭଵାନୀଶଙ୍କରୌ ଵନ୍ଦେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଶ୍ଵାସରୂପିଣୌ।
ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିନା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସିଦ୍ଧାଃସ୍ଵାନ୍ତଃସ୍ଥମୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ ୨ ॥
ଵନ୍ଦେ ବୋଧମଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଗୁରୁଂ ଶଙ୍କରରୂପିଣମ୍।
ଯମାଶ୍ରିତୋ ହି ଵକ୍ରୋଽପି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵତ୍ର ଵନ୍ଦ୍ଯତେ ॥ ୩ ॥
ସୀତାରାମଗୁଣଗ୍ରାମପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯଵିହାରିଣୌ।
ଵନ୍ଦେ ଵିଶୁଦ୍ଧଵିଜ୍ଞାନୌ କବୀଶ୍ଵରକପୀଶ୍ଵରୌ ॥ ୪ ॥
ଉଦ୍ଭଵସ୍ଥିତିସଂହାରକାରିଣୀଂ କ୍ଲେଶହାରିଣୀମ୍।
ସର୍ଵଶ୍ରେଯସ୍କରୀଂ ସୀତାଂ ନତୋଽହଂ ରାମଵଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ ୫ ॥
ଯନ୍ମାଯାଵଶଵର୍ତିଂ ଵିଶ୍ଵମଖିଲଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେଵାସୁରା
ଯତ୍ସତ୍ଵାଦମୃଷୈଵ ଭାତି ସକଲଂ ରଜ୍ଜୌ ଯଥାହେର୍ଭ୍ରମଃ।
ଯତ୍ପାଦପ୍ଲଵମେକମେଵ ହି ଭଵାମ୍ଭୋଧେସ୍ତିତୀର୍ଷାଵତାଂ
ଵନ୍ଦେଽହଂ ତମଶେଷକାରଣପରଂ ରାମାଖ୍ଯମୀଶଂ ହରିମ୍ ॥ ୬ ॥
ନାନାପୁରାଣନିଗମାଗମସମ୍ମତଂ ଯଦ୍
ରାମାଯଣେ ନିଗଦିତଂ କ୍ଵଚିଦନ୍ଯତୋଽପି।
ସ୍ଵାନ୍ତଃସୁଖାଯ ତୁଲସୀ ରଘୁନାଥଗାଥା-
ଭାଷାନିବନ୍ଧମତିମଞ୍ଜୁଲମାତନୋତି ॥ ୭ ॥
ସୋ. ଜୋ ସୁମିରତ ସିଧି ହୋଇ ଗନ ନାଯକ କରିବର ବଦନ।
କରଉ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଇ ବୁଦ୍ଧି ରାସି ସୁଭ ଗୁନ ସଦନ ॥ ୧ ॥
ମୂକ ହୋଇ ବାଚାଲ ପଂଗୁ ଚଢଇ ଗିରିବର ଗହନ।
ଜାସୁ କୃପାଁ ସୋ ଦଯାଲ ଦ୍ରଵଉ ସକଲ କଲି ମଲ ଦହନ ॥ ୨ ॥
ନୀଲ ସରୋରୁହ ସ୍ଯାମ ତରୁନ ଅରୁନ ବାରିଜ ନଯନ।
କରଉ ସୋ ମମ ଉର ଧାମ ସଦା ଛୀରସାଗର ସଯନ ॥ ୩ ॥
କୁଂଦ ଇଂଦୁ ସମ ଦେହ ଉମା ରମନ କରୁନା ଅଯନ।
ଜାହି ଦୀନ ପର ନେହ କରଉ କୃପା ମର୍ଦନ ମଯନ ॥ ୪ ॥
ବଂଦଉ ଗୁରୁ ପଦ କଂଜ କୃପା ସିଂଧୁ ନରରୂପ ହରି।
ମହାମୋହ ତମ ପୁଂଜ ଜାସୁ ବଚନ ରବି କର ନିକର ॥ ୫ ॥
ବଂଦଉ ଗୁରୁ ପଦ ପଦୁମ ପରାଗା। ସୁରୁଚି ସୁବାସ ସରସ ଅନୁରାଗା ॥
ଅମିଯ ମୂରିମଯ ଚୂରନ ଚାରୂ। ସମନ ସକଲ ଭଵ ରୁଜ ପରିଵାରୂ ॥
ସୁକୃତି ସଂଭୁ ତନ ବିମଲ ବିଭୂତୀ। ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ମୋଦ ପ୍ରସୂତୀ ॥
ଜନ ମନ ମଂଜୁ ମୁକୁର ମଲ ହରନୀ। କିଏଁ ତିଲକ ଗୁନ ଗନ ବସ କରନୀ ॥
ଶ୍ରୀଗୁର ପଦ ନଖ ମନି ଗନ ଜୋତୀ। ସୁମିରତ ଦିବ୍ଯ ଦ୍ରୃଷ୍ଟି ହିଯଁ ହୋତୀ ॥
ଦଲନ ମୋହ ତମ ସୋ ସପ୍ରକାସୂ। ବଡେ ଭାଗ ଉର ଆଵଇ ଜାସୂ ॥
ଉଘରହିଂ ବିମଲ ବିଲୋଚନ ହୀ କେ। ମିଟହିଂ ଦୋଷ ଦୁଖ ଭଵ ରଜନୀ କେ ॥
ସୂଝହିଂ ରାମ ଚରିତ ମନି ମାନିକ। ଗୁପୁତ ପ୍ରଗଟ ଜହଁ ଜୋ ଜେହି ଖାନିକ ॥
ଦୋ. ଜଥା ସୁଅଂଜନ ଅଂଜି ଦୃଗ ସାଧକ ସିଦ୍ଧ ସୁଜାନ।
କୌତୁକ ଦେଖତ ସୈଲ ବନ ଭୂତଲ ଭୂରି ନିଧାନ ॥ ୧ ॥
ଗୁରୁ ପଦ ରଜ ମୃଦୁ ମଂଜୁଲ ଅଂଜନ। ନଯନ ଅମିଅ ଦୃଗ ଦୋଷ ବିଭଂଜନ ॥
ତେହିଂ କରି ବିମଲ ବିବେକ ବିଲୋଚନ। ବରନଉଁ ରାମ ଚରିତ ଭଵ ମୋଚନ ॥
ବଂଦଉଁ ପ୍ରଥମ ମହୀସୁର ଚରନା। ମୋହ ଜନିତ ସଂସଯ ସବ ହରନା ॥
ସୁଜନ ସମାଜ ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ। କରଉଁ ପ୍ରନାମ ସପ୍ରେମ ସୁବାନୀ ॥
ସାଧୁ ଚରିତ ସୁଭ ଚରିତ କପାସୂ। ନିରସ ବିସଦ ଗୁନମଯ ଫଲ ଜାସୂ ॥
ଜୋ ସହି ଦୁଖ ପରଛିଦ୍ର ଦୁରାଵା। ବଂଦନୀଯ ଜେହିଂ ଜଗ ଜସ ପାଵା ॥
ମୁଦ ମଂଗଲମଯ ସଂତ ସମାଜୂ। ଜୋ ଜଗ ଜଂଗମ ତୀରଥରାଜୂ ॥
ରାମ ଭକ୍ତି ଜହଁ ସୁରସରି ଧାରା। ସରସଇ ବ୍ରହ୍ମ ବିଚାର ପ୍ରଚାରା ॥
ବିଧି ନିଷେଧମଯ କଲି ମଲ ହରନୀ। କରମ କଥା ରବିନଂଦନି ବରନୀ ॥
ହରି ହର କଥା ବିରାଜତି ବେନୀ। ସୁନତ ସକଲ ମୁଦ ମଂଗଲ ଦେନୀ ॥
ବଟୁ ବିସ୍ଵାସ ଅଚଲ ନିଜ ଧରମା। ତୀରଥରାଜ ସମାଜ ସୁକରମା ॥
ସବହିଂ ସୁଲଭ ସବ ଦିନ ସବ ଦେସା। ସେଵତ ସାଦର ସମନ କଲେସା ॥
ଅକଥ ଅଲୌକିକ ତୀରଥରାଊ। ଦେଇ ସଦ୍ଯ ଫଲ ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭାଊ ॥
ଦୋ. ସୁନି ସମୁଝହିଂ ଜନ ମୁଦିତ ମନ ମଜ୍ଜହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗ।
ଲହହିଂ ଚାରି ଫଲ ଅଛତ ତନୁ ସାଧୁ ସମାଜ ପ୍ରଯାଗ ॥ ୨ ॥
ମଜ୍ଜନ ଫଲ ପେଖିଅ ତତକାଲା। କାକ ହୋହିଂ ପିକ ବକଉ ମରାଲା ॥
ସୁନି ଆଚରଜ କରୈ ଜନି କୋଈ। ସତସଂଗତି ମହିମା ନହିଂ ଗୋଈ ॥
ବାଲମୀକ ନାରଦ ଘଟଜୋନୀ। ନିଜ ନିଜ ମୁଖନି କହୀ ନିଜ ହୋନୀ ॥
ଜଲଚର ଥଲଚର ନଭଚର ନାନା। ଜେ ଜଡ ଚେତନ ଜୀଵ ଜହାନା ॥
ମତି କୀରତି ଗତି ଭୂତି ଭଲାଈ। ଜବ ଜେହିଂ ଜତନ ଜହାଁ ଜେହିଂ ପାଈ ॥
ସୋ ଜାନବ ସତସଂଗ ପ୍ରଭାଊ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ନ ଆନ ଉପାଊ ॥
ବିନୁ ସତସଂଗ ବିବେକ ନ ହୋଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ସୁଲଭ ନ ସୋଈ ॥
ସତସଂଗତ ମୁଦ ମଂଗଲ ମୂଲା। ସୋଇ ଫଲ ସିଧି ସବ ସାଧନ ଫୂଲା ॥
ସଠ ସୁଧରହିଂ ସତସଂଗତି ପାଈ। ପାରସ ପରସ କୁଧାତ ସୁହାଈ ॥
ବିଧି ବସ ସୁଜନ କୁସଂଗତ ପରହୀଂ। ଫନି ମନି ସମ ନିଜ ଗୁନ ଅନୁସରହୀଂ ॥
ବିଧି ହରି ହର କବି କୋବିଦ ବାନୀ। କହତ ସାଧୁ ମହିମା ସକୁଚାନୀ ॥
ସୋ ମୋ ସନ କହି ଜାତ ନ କୈସେଂ। ସାକ ବନିକ ମନି ଗୁନ ଗନ ଜୈସେଂ ॥
ଦୋ. ବଂଦଉଁ ସଂତ ସମାନ ଚିତ ହିତ ଅନହିତ ନହିଂ କୋଇ।
ଅଂଜଲି ଗତ ସୁଭ ସୁମନ ଜିମି ସମ ସୁଗଂଧ କର ଦୋଇ ॥ ୩(କ) ॥
ସଂତ ସରଲ ଚିତ ଜଗତ ହିତ ଜାନି ସୁଭାଉ ସନେହୁ।
ବାଲବିନଯ ସୁନି କରି କୃପା ରାମ ଚରନ ରତି ଦେହୁ ॥ ୩(ଖ) ॥
ବହୁରି ବଂଦି ଖଲ ଗନ ସତିଭାଏଁ। ଜେ ବିନୁ କାଜ ଦାହିନେହୁ ବାଏଁ ॥
ପର ହିତ ହାନି ଲାଭ ଜିନ୍ହ କେରେଂ। ଉଜରେଂ ହରଷ ବିଷାଦ ବସେରେଂ ॥
ହରି ହର ଜସ ରାକେସ ରାହୁ ସେ। ପର ଅକାଜ ଭଟ ସହସବାହୁ ସେ ॥
ଜେ ପର ଦୋଷ ଲଖହିଂ ସହସାଖୀ। ପର ହିତ ଘୃତ ଜିନ୍ହ କେ ମନ ମାଖୀ ॥
ତେଜ କୃସାନୁ ରୋଷ ମହିଷେସା। ଅଘ ଅଵଗୁନ ଧନ ଧନୀ ଧନେସା ॥
ଉଦଯ କେତ ସମ ହିତ ସବହୀ କେ। କୁଂଭକରନ ସମ ସୋଵତ ନୀକେ ॥
ପର ଅକାଜୁ ଲଗି ତନୁ ପରିହରହୀଂ। ଜିମି ହିମ ଉପଲ କୃଷୀ ଦଲି ଗରହୀଂ ॥
ବଂଦଉଁ ଖଲ ଜସ ସେଷ ସରୋଷା। ସହସ ବଦନ ବରନଇ ପର ଦୋଷା ॥
ପୁନି ପ୍ରନଵଉଁ ପୃଥୁରାଜ ସମାନା। ପର ଅଘ ସୁନଇ ସହସ ଦସ କାନା ॥
ବହୁରି ସକ୍ର ସମ ବିନଵଉଁ ତେହୀ। ସଂତତ ସୁରାନୀକ ହିତ ଜେହୀ ॥
ବଚନ ବଜ୍ର ଜେହି ସଦା ପିଆରା। ସହସ ନଯନ ପର ଦୋଷ ନିହାରା ॥
ଦୋ. ଉଦାସୀନ ଅରି ମୀତ ହିତ ସୁନତ ଜରହିଂ ଖଲ ରୀତି।
ଜାନି ପାନି ଜୁଗ ଜୋରି ଜନ ବିନତୀ କରଇ ସପ୍ରୀତି ॥ ୪ ॥
ମୈଂ ଅପନୀ ଦିସି କୀନ୍ହ ନିହୋରା। ତିନ୍ହ ନିଜ ଓର ନ ଲାଉବ ଭୋରା ॥
ବାଯସ ପଲିଅହିଂ ଅତି ଅନୁରାଗା। ହୋହିଂ ନିରାମିଷ କବହୁଁ କି କାଗା ॥
ବଂଦଉଁ ସଂତ ଅସଜ୍ଜନ ଚରନା। ଦୁଖପ୍ରଦ ଉଭଯ ବୀଚ କଛୁ ବରନା ॥
ବିଛୁରତ ଏକ ପ୍ରାନ ହରି ଲେହୀଂ। ମିଲତ ଏକ ଦୁଖ ଦାରୁନ ଦେହୀଂ ॥
ଉପଜହିଂ ଏକ ସଂଗ ଜଗ ମାହୀଂ। ଜଲଜ ଜୋଂକ ଜିମି ଗୁନ ବିଲଗାହୀଂ ॥
ସୁଧା ସୁରା ସମ ସାଧୂ ଅସାଧୂ। ଜନକ ଏକ ଜଗ ଜଲଧି ଅଗାଧୂ ॥
ଭଲ ଅନଭଲ ନିଜ ନିଜ କରତୂତୀ। ଲହତ ସୁଜସ ଅପଲୋକ ବିଭୂତୀ ॥
ସୁଧା ସୁଧାକର ସୁରସରି ସାଧୂ। ଗରଲ ଅନଲ କଲିମଲ ସରି ବ୍ଯାଧୂ ॥
ଗୁନ ଅଵଗୁନ ଜାନତ ସବ କୋଈ। ଜୋ ଜେହି ଭାଵ ନୀକ ତେହି ସୋଈ ॥
ଦୋ. ଭଲୋ ଭଲାଇହି ପୈ ଲହଇ ଲହଇ ନିଚାଇହି ନୀଚୁ।
ସୁଧା ସରାହିଅ ଅମରତାଁ ଗରଲ ସରାହିଅ ମୀଚୁ ॥ ୫ ॥
ଖଲ ଅଘ ଅଗୁନ ସାଧୂ ଗୁନ ଗାହା। ଉଭଯ ଅପାର ଉଦଧି ଅଵଗାହା ॥
ତେହି ତେଂ କଛୁ ଗୁନ ଦୋଷ ବଖାନେ। ସଂଗ୍ରହ ତ୍ଯାଗ ନ ବିନୁ ପହିଚାନେ ॥
ଭଲେଉ ପୋଚ ସବ ବିଧି ଉପଜାଏ। ଗନି ଗୁନ ଦୋଷ ବେଦ ବିଲଗାଏ ॥
କହହିଂ ବେଦ ଇତିହାସ ପୁରାନା। ବିଧି ପ୍ରପଂଚୁ ଗୁନ ଅଵଗୁନ ସାନା ॥
ଦୁଖ ସୁଖ ପାପ ପୁନ୍ଯ ଦିନ ରାତୀ। ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସୁଜାତି କୁଜାତୀ ॥
ଦାନଵ ଦେଵ ଊଁଚ ଅରୁ ନୀଚୂ। ଅମିଅ ସୁଜୀଵନୁ ମାହୁରୁ ମୀଚୂ ॥
ମାଯା ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଜଗଦୀସା। ଲଚ୍ଛି ଅଲଚ୍ଛି ରଂକ ଅଵନୀସା ॥
କାସୀ ମଗ ସୁରସରି କ୍ରମନାସା। ମରୁ ମାରଵ ମହିଦେଵ ଗଵାସା ॥
ସରଗ ନରକ ଅନୁରାଗ ବିରାଗା। ନିଗମାଗମ ଗୁନ ଦୋଷ ବିଭାଗା ॥
ଦୋ. ଜଡ ଚେତନ ଗୁନ ଦୋଷମଯ ବିସ୍ଵ କୀନ୍ହ କରତାର।
ସଂତ ହଂସ ଗୁନ ଗହହିଂ ପଯ ପରିହରି ବାରି ବିକାର ॥ ୬ ॥
ଅସ ବିବେକ ଜବ ଦେଇ ବିଧାତା। ତବ ତଜି ଦୋଷ ଗୁନହିଂ ମନୁ ରାତା ॥
କାଲ ସୁଭାଉ କରମ ବରିଆଈ। ଭଲେଉ ପ୍ରକୃତି ବସ ଚୁକଇ ଭଲାଈ ॥
ସୋ ସୁଧାରି ହରିଜନ ଜିମି ଲେହୀଂ। ଦଲି ଦୁଖ ଦୋଷ ବିମଲ ଜସୁ ଦେହୀଂ ॥
ଖଲଉ କରହିଂ ଭଲ ପାଇ ସୁସଂଗୂ। ମିଟଇ ନ ମଲିନ ସୁଭାଉ ଅଭଂଗୂ ॥
ଲଖି ସୁବେଷ ଜଗ ବଂଚକ ଜେଊ। ବେଷ ପ୍ରତାପ ପୂଜିଅହିଂ ତେଊ ॥
ଉଧରହିଂ ଅଂତ ନ ହୋଇ ନିବାହୂ। କାଲନେମି ଜିମି ରାଵନ ରାହୂ ॥
କିଏହୁଁ କୁବେଷ ସାଧୁ ସନମାନୂ। ଜିମି ଜଗ ଜାମଵଂତ ହନୁମାନୂ ॥
ହାନି କୁସଂଗ ସୁସଂଗତି ଲାହୂ। ଲୋକହୁଁ ବେଦ ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ଗଗନ ଚଢଇ ରଜ ପଵନ ପ୍ରସଂଗା। କୀଚହିଂ ମିଲଇ ନୀଚ ଜଲ ସଂଗା ॥
ସାଧୁ ଅସାଧୁ ସଦନ ସୁକ ସାରୀଂ। ସୁମିରହିଂ ରାମ ଦେହିଂ ଗନି ଗାରୀ ॥
ଧୂମ କୁସଂଗତି କାରିଖ ହୋଈ। ଲିଖିଅ ପୁରାନ ମଂଜୁ ମସି ସୋଈ ॥
ସୋଇ ଜଲ ଅନଲ ଅନିଲ ସଂଘାତା। ହୋଇ ଜଲଦ ଜଗ ଜୀଵନ ଦାତା ॥
ଦୋ. ଗ୍ରହ ଭେଷଜ ଜଲ ପଵନ ପଟ ପାଇ କୁଜୋଗ ସୁଜୋଗ।
ହୋହି କୁବସ୍ତୁ ସୁବସ୍ତୁ ଜଗ ଲଖହିଂ ସୁଲଚ୍ଛନ ଲୋଗ ॥ ୭(କ) ॥
ସମ ପ୍ରକାସ ତମ ପାଖ ଦୁହୁଁ ନାମ ଭେଦ ବିଧି କୀନ୍ହ।
ସସି ସୋଷକ ପୋଷକ ସମୁଝି ଜଗ ଜସ ଅପଜସ ଦୀନ୍ହ ॥ ୭(ଖ) ॥
ଜଡ ଚେତନ ଜଗ ଜୀଵ ଜତ ସକଲ ରାମମଯ ଜାନି।
ବଂଦଉଁ ସବ କେ ପଦ କମଲ ସଦା ଜୋରି ଜୁଗ ପାନି ॥ ୭(ଗ) ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ଖଗ ପ୍ରେତ ପିତର ଗଂଧର୍ବ।
ବଂଦଉଁ କିଂନର ରଜନିଚର କୃପା କରହୁ ଅବ ସର୍ବ ॥ ୭(ଘ) ॥
ଆକର ଚାରି ଲାଖ ଚୌରାସୀ। ଜାତି ଜୀଵ ଜଲ ଥଲ ନଭ ବାସୀ ॥
ସୀଯ ରାମମଯ ସବ ଜଗ ଜାନୀ। କରଉଁ ପ୍ରନାମ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ଜାନି କୃପାକର କିଂକର ମୋହୂ। ସବ ମିଲି କରହୁ ଛାଡି ଛଲ ଛୋହୂ ॥
ନିଜ ବୁଧି ବଲ ଭରୋସ ମୋହି ନାହୀଂ। ତାତେଂ ବିନଯ କରଉଁ ସବ ପାହୀ ॥
କରନ ଚହଉଁ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାହା। ଲଘୁ ମତି ମୋରି ଚରିତ ଅଵଗାହା ॥
ସୂଝ ନ ଏକଉ ଅଂଗ ଉପାଊ। ମନ ମତି ରଂକ ମନୋରଥ ରାଊ ॥
ମତି ଅତି ନୀଚ ଊଁଚି ରୁଚି ଆଛୀ। ଚହିଅ ଅମିଅ ଜଗ ଜୁରଇ ନ ଛାଛୀ ॥
ଛମିହହିଂ ସଜ୍ଜନ ମୋରି ଢିଠାଈ। ସୁନିହହିଂ ବାଲବଚନ ମନ ଲାଈ ॥
ଜୌ ବାଲକ କହ ତୋତରି ବାତା। ସୁନହିଂ ମୁଦିତ ମନ ପିତୁ ଅରୁ ମାତା ॥
ହଁସିହହି କୂର କୁଟିଲ କୁବିଚାରୀ। ଜେ ପର ଦୂଷନ ଭୂଷନଧାରୀ ॥
ନିଜ କଵିତ କେହି ଲାଗ ନ ନୀକା। ସରସ ହୋଉ ଅଥଵା ଅତି ଫୀକା ॥
ଜେ ପର ଭନିତି ସୁନତ ହରଷାହୀ। ତେ ବର ପୁରୁଷ ବହୁତ ଜଗ ନାହୀଂ ॥
ଜଗ ବହୁ ନର ସର ସରି ସମ ଭାଈ। ଜେ ନିଜ ବାଢି ବଢହିଂ ଜଲ ପାଈ ॥
ସଜ୍ଜନ ସକୃତ ସିଂଧୁ ସମ କୋଈ। ଦେଖି ପୂର ବିଧୁ ବାଢଇ ଜୋଈ ॥
ଦୋ. ଭାଗ ଛୋଟ ଅଭିଲାଷୁ ବଡ କରଉଁ ଏକ ବିସ୍ଵାସ।
ପୈହହିଂ ସୁଖ ସୁନି ସୁଜନ ସବ ଖଲ କରହହିଂ ଉପହାସ ॥ ୮ ॥
ଖଲ ପରିହାସ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କାକ କହହିଂ କଲକଂଠ କଠୋରା ॥
ହଂସହି ବକ ଦାଦୁର ଚାତକହୀ। ହଁସହିଂ ମଲିନ ଖଲ ବିମଲ ବତକହୀ ॥
କବିତ ରସିକ ନ ରାମ ପଦ ନେହୂ। ତିନ୍ହ କହଁ ସୁଖଦ ହାସ ରସ ଏହୂ ॥
ଭାଷା ଭନିତି ଭୋରି ମତି ମୋରୀ। ହଁସିବେ ଜୋଗ ହଁସେଂ ନହିଂ ଖୋରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ପଦ ପ୍ରୀତି ନ ସାମୁଝି ନୀକୀ। ତିନ୍ହହି କଥା ସୁନି ଲାଗହି ଫୀକୀ ॥
ହରି ହର ପଦ ରତି ମତି ନ କୁତରକୀ। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମଧୁର କଥା ରଘୁଵର କୀ ॥
ରାମ ଭଗତି ଭୂଷିତ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ସୁନିହହିଂ ସୁଜନ ସରାହି ସୁବାନୀ ॥
କବି ନ ହୋଉଁ ନହିଂ ବଚନ ପ୍ରବୀନୂ। ସକଲ କଲା ସବ ବିଦ୍ଯା ହୀନୂ ॥
ଆଖର ଅରଥ ଅଲଂକୃତି ନାନା। ଛଂଦ ପ୍ରବଂଧ ଅନେକ ବିଧାନା ॥
ଭାଵ ଭେଦ ରସ ଭେଦ ଅପାରା। କବିତ ଦୋଷ ଗୁନ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା ॥
କବିତ ବିବେକ ଏକ ନହିଂ ମୋରେଂ। ସତ୍ଯ କହଉଁ ଲିଖି କାଗଦ କୋରେ ॥
ଦୋ. ଭନିତି ମୋରି ସବ ଗୁନ ରହିତ ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଗୁନ ଏକ।
ସୋ ବିଚାରି ସୁନିହହିଂ ସୁମତି ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଵେକ ॥ ୯ ॥
ଏହି ମହଁ ରଘୁପତି ନାମ ଉଦାରା। ଅତି ପାଵନ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ସାରା ॥
ମଂଗଲ ଭଵନ ଅମଂଗଲ ହାରୀ। ଉମା ସହିତ ଜେହି ଜପତ ପୁରାରୀ ॥
ଭନିତି ବିଚିତ୍ର ସୁକବି କୃତ ଜୋଊ। ରାମ ନାମ ବିନୁ ସୋହ ନ ସୋଊ ॥
ବିଧୁବଦନୀ ସବ ଭାଁତି ସଁଵାରୀ। ସୋନ ନ ବସନ ବିନା ବର ନାରୀ ॥
ସବ ଗୁନ ରହିତ କୁକବି କୃତ ବାନୀ। ରାମ ନାମ ଜସ ଅଂକିତ ଜାନୀ ॥
ସାଦର କହହିଂ ସୁନହିଂ ବୁଧ ତାହୀ। ମଧୁକର ସରିସ ସଂତ ଗୁନଗ୍ରାହୀ ॥
ଜଦପି କବିତ ରସ ଏକଉ ନାହୀ। ରାମ ପ୍ରତାପ ପ୍ରକଟ ଏହି ମାହୀଂ ॥
ସୋଇ ଭରୋସ ମୋରେଂ ମନ ଆଵା। କେହିଂ ନ ସୁସଂଗ ବଡପ୍ପନୁ ପାଵା ॥
ଧୂମଉ ତଜଇ ସହଜ କରୁଆଈ। ଅଗରୁ ପ୍ରସଂଗ ସୁଗଂଧ ବସାଈ ॥
ଭନିତି ଭଦେସ ବସ୍ତୁ ଭଲି ବରନୀ। ରାମ କଥା ଜଗ ମଂଗଲ କରନୀ ॥
ଛଂ. ମଂଗଲ କରନି କଲି ମଲ ହରନି ତୁଲସୀ କଥା ରଘୁନାଥ କୀ ॥
ଗତି କୂର କବିତା ସରିତ କୀ ଜ୍ଯୋଂ ସରିତ ପାଵନ ପାଥ କୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ସୁଜସ ସଂଗତି ଭନିତି ଭଲି ହୋଇହି ସୁଜନ ମନ ଭାଵନୀ ॥
ଭଵ ଅଂଗ ଭୂତି ମସାନ କୀ ସୁମିରତ ସୁହାଵନି ପାଵନୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯ ଲାଗିହି ଅତି ସବହି ମମ ଭନିତି ରାମ ଜସ ସଂଗ।
ଦାରୁ ବିଚାରୁ କି କରଇ କୋଉ ବଂଦିଅ ମଲଯ ପ୍ରସଂଗ ॥ ୧୦(କ) ॥
ସ୍ଯାମ ସୁରଭି ପଯ ବିସଦ ଅତି ଗୁନଦ କରହିଂ ସବ ପାନ।
ଗିରା ଗ୍ରାମ୍ଯ ସିଯ ରାମ ଜସ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ ସୁଜାନ ॥ ୧୦(ଖ) ॥
ମନି ମାନିକ ମୁକୁତା ଛବି ଜୈସୀ। ଅହି ଗିରି ଗଜ ସିର ସୋହ ନ ତୈସୀ ॥
ନୃପ କିରୀଟ ତରୁନୀ ତନୁ ପାଈ। ଲହହିଂ ସକଲ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
ତୈସେହିଂ ସୁକବି କବିତ ବୁଧ କହହୀଂ। ଉପଜହିଂ ଅନତ ଅନତ ଛବି ଲହହୀଂ ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବିଧି ଭଵନ ବିହାଈ। ସୁମିରତ ସାରଦ ଆଵତି ଧାଈ ॥
ରାମ ଚରିତ ସର ବିନୁ ଅନ୍ହଵାଏଁ। ସୋ ଶ୍ରମ ଜାଇ ନ କୋଟି ଉପାଏଁ ॥
କବି କୋବିଦ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗାଵହିଂ ହରି ଜସ କଲି ମଲ ହାରୀ ॥
କୀନ୍ହେଂ ପ୍ରାକୃତ ଜନ ଗୁନ ଗାନା। ସିର ଧୁନି ଗିରା ଲଗତ ପଛିତାନା ॥
ହୃଦଯ ସିଂଧୁ ମତି ସୀପ ସମାନା। ସ୍ଵାତି ସାରଦା କହହିଂ ସୁଜାନା ॥
ଜୌଂ ବରଷଇ ବର ବାରି ବିଚାରୂ। ହୋହିଂ କବିତ ମୁକୁତାମନି ଚାରୂ ॥
ଦୋ. ଜୁଗୁତି ବେଧି ପୁନି ପୋହିଅହିଂ ରାମଚରିତ ବର ତାଗ।
ପହିରହିଂ ସଜ୍ଜନ ବିମଲ ଉର ସୋଭା ଅତି ଅନୁରାଗ ॥ ୧୧ ॥
ଜେ ଜନମେ କଲିକାଲ କରାଲା। କରତବ ବାଯସ ବେଷ ମରାଲା ॥
ଚଲତ କୁପଂଥ ବେଦ ମଗ ଛାଁଡେ। କପଟ କଲେଵର କଲି ମଲ ଭାଁଡେଂ ॥
ବଂଚକ ଭଗତ କହାଇ ରାମ କେ। କିଂକର କଂଚନ କୋହ କାମ କେ ॥
ତିନ୍ହ ମହଁ ପ୍ରଥମ ରେଖ ଜଗ ମୋରୀ। ଧୀଂଗ ଧରମଧ୍ଵଜ ଧଂଧକ ଧୋରୀ ॥
ଜୌଂ ଅପନେ ଅଵଗୁନ ସବ କହଊଁ। ବାଢଇ କଥା ପାର ନହିଂ ଲହଊଁ ॥
ତାତେ ମୈଂ ଅତି ଅଲପ ବଖାନେ। ଥୋରେ ମହୁଁ ଜାନିହହିଂ ସଯାନେ ॥
ସମୁଝି ବିବିଧି ବିଧି ବିନତୀ ମୋରୀ। କୋଉ ନ କଥା ସୁନି ଦେଇହି ଖୋରୀ ॥
ଏତେହୁ ପର କରିହହିଂ ଜେ ଅସଂକା। ମୋହି ତେ ଅଧିକ ତେ ଜଡ ମତି ରଂକା ॥
କବି ନ ହୋଉଁ ନହିଂ ଚତୁର କହାଵଉଁ। ମତି ଅନୁରୂପ ରାମ ଗୁନ ଗାଵଉଁ ॥
କହଁ ରଘୁପତି କେ ଚରିତ ଅପାରା। କହଁ ମତି ମୋରି ନିରତ ସଂସାରା ॥
ଜେହିଂ ମାରୁତ ଗିରି ମେରୁ ଉଡାହୀଂ। କହହୁ ତୂଲ କେହି ଲେଖେ ମାହୀଂ ॥
ସମୁଝତ ଅମିତ ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। କରତ କଥା ମନ ଅତି କଦରାଈ ॥
ଦୋ. ସାରଦ ସେସ ମହେସ ବିଧି ଆଗମ ନିଗମ ପୁରାନ।
ନେତି ନେତି କହି ଜାସୁ ଗୁନ କରହିଂ ନିରଂତର ଗାନ ॥ ୧୨ ॥
ସବ ଜାନତ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁତା ସୋଈ। ତଦପି କହେଂ ବିନୁ ରହା ନ କୋଈ ॥
ତହାଁ ବେଦ ଅସ କାରନ ରାଖା। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଭାଁତି ବହୁ ଭାଷା ॥
ଏକ ଅନୀହ ଅରୂପ ଅନାମା। ଅଜ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ପର ଧାମା ॥
ବ୍ଯାପକ ବିସ୍ଵରୂପ ଭଗଵାନା। ତେହିଂ ଧରି ଦେହ ଚରିତ କୃତ ନାନା ॥
ସୋ କେଵଲ ଭଗତନ ହିତ ଲାଗୀ। ପରମ କୃପାଲ ପ୍ରନତ ଅନୁରାଗୀ ॥
ଜେହି ଜନ ପର ମମତା ଅତି ଛୋହୂ। ଜେହିଂ କରୁନା କରି କୀନ୍ହ ନ କୋହୂ ॥
ଗଈ ବହୋର ଗରୀବ ନେଵାଜୂ। ସରଲ ସବଲ ସାହିବ ରଘୁରାଜୂ ॥
ବୁଧ ବରନହିଂ ହରି ଜସ ଅସ ଜାନୀ। କରହି ପୁନୀତ ସୁଫଲ ନିଜ ବାନୀ ॥
ତେହିଂ ବଲ ମୈଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କହିହଉଁ ନାଇ ରାମ ପଦ ମାଥା ॥
ମୁନିନ୍ହ ପ୍ରଥମ ହରି କୀରତି ଗାଈ। ତେହିଂ ମଗ ଚଲତ ସୁଗମ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଦୋ. ଅତି ଅପାର ଜେ ସରିତ ବର ଜୌଂ ନୃପ ସେତୁ କରାହିଂ।
ଚଢି ପିପୀଲିକଉ ପରମ ଲଘୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ପାରହି ଜାହିଂ ॥ ୧୩ ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ବଲ ମନହି ଦେଖାଈ। କରିହଉଁ ରଘୁପତି କଥା ସୁହାଈ ॥
ବ୍ଯାସ ଆଦି କବି ପୁଂଗଵ ନାନା। ଜିନ୍ହ ସାଦର ହରି ସୁଜସ ବଖାନା ॥
ଚରନ କମଲ ବଂଦଉଁ ତିନ୍ହ କେରେ। ପୁରଵହୁଁ ସକଲ ମନୋରଥ ମେରେ ॥
କଲି କେ କବିନ୍ହ କରଉଁ ପରନାମା। ଜିନ୍ହ ବରନେ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଜେ ପ୍ରାକୃତ କବି ପରମ ସଯାନେ। ଭାଷାଁ ଜିନ୍ହ ହରି ଚରିତ ବଖାନେ ॥
ଭଏ ଜେ ଅହହିଂ ଜେ ହୋଇହହିଂ ଆଗେଂ। ପ୍ରନଵଉଁ ସବହିଂ କପଟ ସବ ତ୍ଯାଗେଂ ॥
ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେହୁ ବରଦାନୂ। ସାଧୁ ସମାଜ ଭନିତି ସନମାନୂ ॥
ଜୋ ପ୍ରବଂଧ ବୁଧ ନହିଂ ଆଦରହୀଂ। ସୋ ଶ୍ରମ ବାଦି ବାଲ କବି କରହୀଂ ॥
କୀରତି ଭନିତି ଭୂତି ଭଲି ସୋଈ। ସୁରସରି ସମ ସବ କହଁ ହିତ ହୋଈ ॥
ରାମ ସୁକୀରତି ଭନିତି ଭଦେସା। ଅସମଂଜସ ଅସ ମୋହି ଅଁଦେସା ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପା ସୁଲଭ ସୋଉ ମୋରେ। ସିଅନି ସୁହାଵନି ଟାଟ ପଟୋରେ ॥
ଦୋ. ସରଲ କବିତ କୀରତି ବିମଲ ସୋଇ ଆଦରହିଂ ସୁଜାନ।
ସହଜ ବଯର ବିସରାଇ ରିପୁ ଜୋ ସୁନି କରହିଂ ବଖାନ ॥ ୧୪(କ) ॥
ସୋ ନ ହୋଇ ବିନୁ ବିମଲ ମତି ମୋହି ମତି ବଲ ଅତି ଥୋର।
କରହୁ କୃପା ହରି ଜସ କହଉଁ ପୁନି ପୁନି କରଉଁ ନିହୋର ॥ ୧୪(ଖ) ॥
କବି କୋବିଦ ରଘୁବର ଚରିତ ମାନସ ମଂଜୁ ମରାଲ।
ବାଲ ବିନଯ ସୁନି ସୁରୁଚି ଲଖି ମୋପର ହୋହୁ କୃପାଲ ॥ ୧୪(ଗ) ॥
ସୋ. ବଂଦଉଁ ମୁନି ପଦ କଂଜୁ ରାମାଯନ ଜେହିଂ ନିରମଯଉ।
ସଖର ସୁକୋମଲ ମଂଜୁ ଦୋଷ ରହିତ ଦୂଷନ ସହିତ ॥ ୧୪(ଘ) ॥
ବଂଦଉଁ ଚାରିଉ ବେଦ ଭଵ ବାରିଧି ବୋହିତ ସରିସ।
ଜିନ୍ହହି ନ ସପନେହୁଁ ଖେଦ ବରନତ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ॥ ୧୪(ଙ) ॥
ବଂଦଉଁ ବିଧି ପଦ ରେନୁ ଭଵ ସାଗର ଜେହି କୀନ୍ହ ଜହଁ।
ସଂତ ସୁଧା ସସି ଧେନୁ ପ୍ରଗଟେ ଖଲ ବିଷ ବାରୁନୀ ॥ ୧୪(ଚ) ॥
ଦୋ. ବିବୁଧ ବିପ୍ର ବୁଧ ଗ୍ରହ ଚରନ ବଂଦି କହଉଁ କର ଜୋରି।
ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ପୁରଵହୁ ସକଲ ମଂଜୁ ମନୋରଥ ମୋରି ॥ ୧୪(ଛ) ॥
ପୁନି ବଂଦଉଁ ସାରଦ ସୁରସରିତା। ଜୁଗଲ ପୁନୀତ ମନୋହର ଚରିତା ॥
ମଜ୍ଜନ ପାନ ପାପ ହର ଏକା। କହତ ସୁନତ ଏକ ହର ଅବିବେକା ॥
ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମହେସ ଭଵାନୀ। ପ୍ରନଵଉଁ ଦୀନବଂଧୁ ଦିନ ଦାନୀ ॥
ସେଵକ ସ୍ଵାମି ସଖା ସିଯ ପୀ କେ। ହିତ ନିରୁପଧି ସବ ବିଧି ତୁଲସୀକେ ॥
କଲି ବିଲୋକି ଜଗ ହିତ ହର ଗିରିଜା। ସାବର ମଂତ୍ର ଜାଲ ଜିନ୍ହ ସିରିଜା ॥
ଅନମିଲ ଆଖର ଅରଥ ନ ଜାପୂ। ପ୍ରଗଟ ପ୍ରଭାଉ ମହେସ ପ୍ରତାପୂ ॥
ସୋ ଉମେସ ମୋହି ପର ଅନୁକୂଲା। କରିହିଂ କଥା ମୁଦ ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ସୁମିରି ସିଵା ସିଵ ପାଇ ପସାଊ। ବରନଉଁ ରାମଚରିତ ଚିତ ଚାଊ ॥
ଭନିତି ମୋରି ସିଵ କୃପାଁ ବିଭାତୀ। ସସି ସମାଜ ମିଲି ମନହୁଁ ସୁରାତୀ ॥
ଜେ ଏହି କଥହି ସନେହ ସମେତା। କହିହହିଂ ସୁନିହହିଂ ସମୁଝି ସଚେତା ॥
ହୋଇହହିଂ ରାମ ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କଲି ମଲ ରହିତ ସୁମଂଗଲ ଭାଗୀ ॥
ଦୋ. ସପନେହୁଁ ସାଚେହୁଁ ମୋହି ପର ଜୌଂ ହର ଗୌରି ପସାଉ।
ତୌ ଫୁର ହୋଉ ଜୋ କହେଉଁ ସବ ଭାଷା ଭନିତି ପ୍ରଭାଉ ॥ ୧୫ ॥
ବଂଦଉଁ ଅଵଧ ପୁରୀ ଅତି ପାଵନି। ସରଜୂ ସରି କଲି କଲୁଷ ନସାଵନି ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପୁର ନର ନାରି ବହୋରୀ। ମମତା ଜିନ୍ହ ପର ପ୍ରଭୁହି ନ ଥୋରୀ ॥
ସିଯ ନିଂଦକ ଅଘ ଓଘ ନସାଏ। ଲୋକ ବିସୋକ ବନାଇ ବସାଏ ॥
ବଂଦଉଁ କୌସଲ୍ଯା ଦିସି ପ୍ରାଚୀ। କୀରତି ଜାସୁ ସକଲ ଜଗ ମାଚୀ ॥
ପ୍ରଗଟେଉ ଜହଁ ରଘୁପତି ସସି ଚାରୂ। ବିସ୍ଵ ସୁଖଦ ଖଲ କମଲ ତୁସାରୂ ॥
ଦସରଥ ରାଉ ସହିତ ସବ ରାନୀ। ସୁକୃତ ସୁମଂଗଲ ମୂରତି ମାନୀ ॥
କରଉଁ ପ୍ରନାମ କରମ ମନ ବାନୀ। କରହୁ କୃପା ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ ॥
ଜିନ୍ହହି ବିରଚି ବଡ ଭଯଉ ବିଧାତା। ମହିମା ଅଵଧି ରାମ ପିତୁ ମାତା ॥
ସୋ. ବଂଦଉଁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ସତ୍ଯ ପ୍ରେମ ଜେହି ରାମ ପଦ।
ବିଛୁରତ ଦୀନଦଯାଲ ପ୍ରିଯ ତନୁ ତୃନ ଇଵ ପରିହରେଉ ॥ ୧୬ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପରିଜନ ସହିତ ବିଦେହୂ। ଜାହି ରାମ ପଦ ଗୂଢ ସନେହୂ ॥
ଜୋଗ ଭୋଗ ମହଁ ରାଖେଉ ଗୋଈ। ରାମ ବିଲୋକତ ପ୍ରଗଟେଉ ସୋଈ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ପ୍ରଥମ ଭରତ କେ ଚରନା। ଜାସୁ ନେମ ବ୍ରତ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ରାମ ଚରନ ପଂକଜ ମନ ଜାସୂ। ଲୁବୁଧ ମଧୁପ ଇଵ ତଜଇ ନ ପାସୂ ॥
ବଂଦଉଁ ଲଛିମନ ପଦ ଜଲଜାତା। ସୀତଲ ସୁଭଗ ଭଗତ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରଘୁପତି କୀରତି ବିମଲ ପତାକା। ଦଂଡ ସମାନ ଭଯଉ ଜସ ଜାକା ॥
ସେଷ ସହସ୍ରସୀସ ଜଗ କାରନ। ଜୋ ଅଵତରେଉ ଭୂମି ଭଯ ଟାରନ ॥
ସଦା ସୋ ସାନୁକୂଲ ରହ ମୋ ପର। କୃପାସିଂଧୁ ସୌମିତ୍ରି ଗୁନାକର ॥
ରିପୁସୂଦନ ପଦ କମଲ ନମାମୀ। ସୂର ସୁସୀଲ ଭରତ ଅନୁଗାମୀ ॥
ମହାଵୀର ବିନଵଉଁ ହନୁମାନା। ରାମ ଜାସୁ ଜସ ଆପ ବଖାନା ॥
ସୋ. ପ୍ରନଵଉଁ ପଵନକୁମାର ଖଲ ବନ ପାଵକ ଗ୍ଯାନଧନ।
ଜାସୁ ହୃଦଯ ଆଗାର ବସହିଂ ରାମ ସର ଚାପ ଧର ॥ ୧୭ ॥
କପିପତି ରୀଛ ନିସାଚର ରାଜା। ଅଂଗଦାଦି ଜେ କୀସ ସମାଜା ॥
ବଂଦଉଁ ସବ କେ ଚରନ ସୁହାଏ। ଅଧମ ସରୀର ରାମ ଜିନ୍ହ ପାଏ ॥
ରଘୁପତି ଚରନ ଉପାସକ ଜେତେ। ଖଗ ମୃଗ ସୁର ନର ଅସୁର ସମେତେ ॥
ବଂଦଉଁ ପଦ ସରୋଜ ସବ କେରେ। ଜେ ବିନୁ କାମ ରାମ କେ ଚେରେ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ଭଗତ ମୁନି ନାରଦ। ଜେ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନ ବିସାରଦ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ସବହିଂ ଧରନି ଧରି ସୀସା। କରହୁ କୃପା ଜନ ଜାନି ମୁନୀସା ॥
ଜନକସୁତା ଜଗ ଜନନି ଜାନକୀ। ଅତିସଯ ପ୍ରିଯ କରୁନା ନିଧାନ କୀ ॥
ତାକେ ଜୁଗ ପଦ କମଲ ମନାଵଉଁ। ଜାସୁ କୃପାଁ ନିରମଲ ମତି ପାଵଉଁ ॥
ପୁନି ମନ ବଚନ କର୍ମ ରଘୁନାଯକ। ଚରନ କମଲ ବଂଦଉଁ ସବ ଲାଯକ ॥
ରାଜିଵନଯନ ଧରେଂ ଧନୁ ସାଯକ। ଭଗତ ବିପତି ଭଂଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ॥
ଦୋ. ଗିରା ଅରଥ ଜଲ ବୀଚି ସମ କହିଅତ ଭିନ୍ନ ନ ଭିନ୍ନ।
ବଦଉଁ ସୀତା ରାମ ପଦ ଜିନ୍ହହି ପରମ ପ୍ରିଯ ଖିନ୍ନ ॥ ୧୮ ॥
ବଂଦଉଁ ନାମ ରାମ ରଘୁଵର କୋ। ହେତୁ କୃସାନୁ ଭାନୁ ହିମକର କୋ ॥
ବିଧି ହରି ହରମଯ ବେଦ ପ୍ରାନ ସୋ। ଅଗୁନ ଅନୂପମ ଗୁନ ନିଧାନ ସୋ ॥
ମହାମଂତ୍ର ଜୋଇ ଜପତ ମହେସୂ। କାସୀଂ ମୁକୁତି ହେତୁ ଉପଦେସୂ ॥
ମହିମା ଜାସୁ ଜାନ ଗନରାଉ। ପ୍ରଥମ ପୂଜିଅତ ନାମ ପ୍ରଭାଊ ॥
ଜାନ ଆଦିକବି ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଭଯଉ ସୁଦ୍ଧ କରି ଉଲଟା ଜାପୂ ॥
ସହସ ନାମ ସମ ସୁନି ସିଵ ବାନୀ। ଜପି ଜେଈ ପିଯ ସଂଗ ଭଵାନୀ ॥
ହରଷେ ହେତୁ ହେରି ହର ହୀ କୋ। କିଯ ଭୂଷନ ତିଯ ଭୂଷନ ତୀ କୋ ॥
ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଜାନ ସିଵ ନୀକୋ। କାଲକୂଟ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହ ଅମୀ କୋ ॥
ଦୋ. ବରଷା ରିତୁ ରଘୁପତି ଭଗତି ତୁଲସୀ ସାଲି ସୁଦାସ ॥
ରାମ ନାମ ବର ବରନ ଜୁଗ ସାଵନ ଭାଦଵ ମାସ ॥ ୧୯ ॥
ଆଖର ମଧୁର ମନୋହର ଦୋଊ। ବରନ ବିଲୋଚନ ଜନ ଜିଯ ଜୋଊ ॥
ସୁମିରତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ। ଲୋକ ଲାହୁ ପରଲୋକ ନିବାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ସୁମିରତ ସୁଠି ନୀକେ। ରାମ ଲଖନ ସମ ପ୍ରିଯ ତୁଲସୀ କେ ॥
ବରନତ ବରନ ପ୍ରୀତି ବିଲଗାତୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ସମ ସହଜ ସଁଘାତୀ ॥
ନର ନାରାଯନ ସରିସ ସୁଭ୍ରାତା। ଜଗ ପାଲକ ବିସେଷି ଜନ ତ୍ରାତା ॥
ଭଗତି ସୁତିଯ କଲ କରନ ବିଭୂଷନ। ଜଗ ହିତ ହେତୁ ବିମଲ ବିଧୁ ପୂଷନ ।
ସ୍ଵାଦ ତୋଷ ସମ ସୁଗତି ସୁଧା କେ। କମଠ ସେଷ ସମ ଧର ବସୁଧା କେ ॥
ଜନ ମନ ମଂଜୁ କଂଜ ମଧୁକର ସେ। ଜୀହ ଜସୋମତି ହରି ହଲଧର ସେ ॥
ଦୋ. ଏକୁ ଛତ୍ରୁ ଏକୁ ମୁକୁଟମନି ସବ ବରନନି ପର ଜୋଉ।
ତୁଲସୀ ରଘୁବର ନାମ କେ ବରନ ବିରାଜତ ଦୋଉ ॥ ୨୦ ॥
ସମୁଝତ ସରିସ ନାମ ଅରୁ ନାମୀ। ପ୍ରୀତି ପରସପର ପ୍ରଭୁ ଅନୁଗାମୀ ॥
ନାମ ରୂପ ଦୁଇ ଈସ ଉପାଧୀ। ଅକଥ ଅନାଦି ସୁସାମୁଝି ସାଧୀ ॥
କୋ ବଡ ଛୋଟ କହତ ଅପରାଧୂ। ସୁନି ଗୁନ ଭେଦ ସମୁଝିହହିଂ ସାଧୂ ॥
ଦେଖିଅହିଂ ରୂପ ନାମ ଆଧୀନା। ରୂପ ଗ୍ଯାନ ନହିଂ ନାମ ବିହୀନା ॥
ରୂପ ବିସେଷ ନାମ ବିନୁ ଜାନେଂ। କରତଲ ଗତ ନ ପରହିଂ ପହିଚାନେଂ ॥
ସୁମିରିଅ ନାମ ରୂପ ବିନୁ ଦେଖେଂ। ଆଵତ ହୃଦଯଁ ସନେହ ବିସେଷେଂ ॥
ନାମ ରୂପ ଗତି ଅକଥ କହାନୀ। ସମୁଝତ ସୁଖଦ ନ ପରତି ବଖାନୀ ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ବିଚ ନାମ ସୁସାଖୀ। ଉଭଯ ପ୍ରବୋଧକ ଚତୁର ଦୁଭାଷୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ମନିଦୀପ ଧରୁ ଜୀହ ଦେହରୀ ଦ୍ଵାର।
ତୁଲସୀ ଭୀତର ବାହେରହୁଁ ଜୌଂ ଚାହସି ଉଜିଆର ॥ ୨୧ ॥
ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାଗହିଂ ଜୋଗୀ। ବିରତି ବିରଂଚି ପ୍ରପଂଚ ବିଯୋଗୀ ॥
ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ଅନୁଭଵହିଂ ଅନୂପା। ଅକଥ ଅନାମଯ ନାମ ନ ରୂପା ॥
ଜାନା ଚହହିଂ ଗୂଢ ଗତି ଜେଊ। ନାମ ଜୀହଁ ଜପି ଜାନହିଂ ତେଊ ॥
ସାଧକ ନାମ ଜପହିଂ ଲଯ ଲାଏଁ। ହୋହିଂ ସିଦ୍ଧ ଅନିମାଦିକ ପାଏଁ ॥
ଜପହିଂ ନାମୁ ଜନ ଆରତ ଭାରୀ। ମିଟହିଂ କୁସଂକଟ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ରାମ ଭଗତ ଜଗ ଚାରି ପ୍ରକାରା। ସୁକୃତୀ ଚାରିଉ ଅନଘ ଉଦାରା ॥
ଚହୂ ଚତୁର କହୁଁ ନାମ ଅଧାରା। ଗ୍ଯାନୀ ପ୍ରଭୁହି ବିସେଷି ପିଆରା ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ଚହୁଁ ଶ୍ରୁତି ନା ପ୍ରଭାଊ। କଲି ବିସେଷି ନହିଂ ଆନ ଉପାଊ ॥
ଦୋ. ସକଲ କାମନା ହୀନ ଜେ ରାମ ଭଗତି ରସ ଲୀନ।
ନାମ ସୁପ୍ରେମ ପିଯୂଷ ହଦ ତିନ୍ହହୁଁ କିଏ ମନ ମୀନ ॥ ୨୨ ॥
ଅଗୁନ ସଗୁନ ଦୁଇ ବ୍ରହ୍ମ ସରୂପା। ଅକଥ ଅଗାଧ ଅନାଦି ଅନୂପା ॥
ମୋରେଂ ମତ ବଡ ନାମୁ ଦୁହୂ ତେଂ। କିଏ ଜେହିଂ ଜୁଗ ନିଜ ବସ ନିଜ ବୂତେଂ ॥
ପ୍ରୋଢି ସୁଜନ ଜନି ଜାନହିଂ ଜନ କୀ। କହଉଁ ପ୍ରତୀତି ପ୍ରୀତି ରୁଚି ମନ କୀ ॥
ଏକୁ ଦାରୁଗତ ଦେଖିଅ ଏକୂ। ପାଵକ ସମ ଜୁଗ ବ୍ରହ୍ମ ବିବେକୂ ॥
ଉଭଯ ଅଗମ ଜୁଗ ସୁଗମ ନାମ ତେଂ। କହେଉଁ ନାମୁ ବଡ ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେଂ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ଏକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅବିନାସୀ। ସତ ଚେତନ ଧନ ଆନଁଦ ରାସୀ ॥
ଅସ ପ୍ରଭୁ ହୃଦଯଁ ଅଛତ ଅବିକାରୀ। ସକଲ ଜୀଵ ଜଗ ଦୀନ ଦୁଖାରୀ ॥
ନାମ ନିରୂପନ ନାମ ଜତନ ତେଂ। ସୋଉ ପ୍ରଗଟତ ଜିମି ମୋଲ ରତନ ତେଂ ॥
ଦୋ. ନିରଗୁନ ତେଂ ଏହି ଭାଁତି ବଡ ନାମ ପ୍ରଭାଉ ଅପାର।
କହଉଁ ନାମୁ ବଡ ରାମ ତେଂ ନିଜ ବିଚାର ଅନୁସାର ॥ ୨୩ ॥
ରାମ ଭଗତ ହିତ ନର ତନୁ ଧାରୀ। ସହି ସଂକଟ କିଏ ସାଧୁ ସୁଖାରୀ ॥
ନାମୁ ସପ୍ରେମ ଜପତ ଅନଯାସା। ଭଗତ ହୋହିଂ ମୁଦ ମଂଗଲ ବାସା ॥
ରାମ ଏକ ତାପସ ତିଯ ତାରୀ। ନାମ କୋଟି ଖଲ କୁମତି ସୁଧାରୀ ॥
ରିଷି ହିତ ରାମ ସୁକେତୁସୁତା କୀ। ସହିତ ସେନ ସୁତ କୀନ୍ହ ବିବାକୀ ॥
ସହିତ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାସ ଦୁରାସା। ଦଲଇ ନାମୁ ଜିମି ରବି ନିସି ନାସା ॥
ଭଂଜେଉ ରାମ ଆପୁ ଭଵ ଚାପୂ। ଭଵ ଭଯ ଭଂଜନ ନାମ ପ୍ରତାପୂ ॥
ଦଂଡକ ବନୁ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ସୁହାଵନ। ଜନ ମନ ଅମିତ ନାମ କିଏ ପାଵନ ॥ ।
ନିସିଚର ନିକର ଦଲେ ରଘୁନଂଦନ। ନାମୁ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ନିକଂଦନ ॥
ଦୋ. ସବରୀ ଗୀଧ ସୁସେଵକନି ସୁଗତି ଦୀନ୍ହି ରଘୁନାଥ।
ନାମ ଉଧାରେ ଅମିତ ଖଲ ବେଦ ବିଦିତ ଗୁନ ଗାଥ ॥ ୨୪ ॥
ରାମ ସୁକଂଠ ବିଭୀଷନ ଦୋଊ। ରାଖେ ସରନ ଜାନ ସବୁ କୋଊ ॥
ନାମ ଗରୀବ ଅନେକ ନେଵାଜେ। ଲୋକ ବେଦ ବର ବିରିଦ ବିରାଜେ ॥
ରାମ ଭାଲୁ କପି କଟକୁ ବଟୋରା। ସେତୁ ହେତୁ ଶ୍ରମୁ କୀନ୍ହ ନ ଥୋରା ॥
ନାମୁ ଲେତ ଭଵସିଂଧୁ ସୁଖାହୀଂ। କରହୁ ବିଚାରୁ ସୁଜନ ମନ ମାହୀଂ ॥
ରାମ ସକୁଲ ରନ ରାଵନୁ ମାରା। ସୀଯ ସହିତ ନିଜ ପୁର ପଗୁ ଧାରା ॥
ରାଜା ରାମୁ ଅଵଧ ରଜଧାନୀ। ଗାଵତ ଗୁନ ସୁର ମୁନି ବର ବାନୀ ॥
ସେଵକ ସୁମିରତ ନାମୁ ସପ୍ରୀତୀ। ବିନୁ ଶ୍ରମ ପ୍ରବଲ ମୋହ ଦଲୁ ଜୀତୀ ॥
ଫିରତ ସନେହଁ ମଗନ ସୁଖ ଅପନେଂ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ସୋଚ ନହିଂ ସପନେଂ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ରାମ ତେଂ ନାମୁ ବଡ ବର ଦାଯକ ବର ଦାନି।
ରାମଚରିତ ସତ କୋଟି ମହଁ ଲିଯ ମହେସ ଜିଯଁ ଜାନି ॥ ୨୫ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ନାମ ପ୍ରସାଦ ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ। ସାଜୁ ଅମଂଗଲ ମଂଗଲ ରାସୀ ॥
ସୁକ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଜୋଗୀ। ନାମ ପ୍ରସାଦ ବ୍ରହ୍ମସୁଖ ଭୋଗୀ ॥
ନାରଦ ଜାନେଉ ନାମ ପ୍ରତାପୂ। ଜଗ ପ୍ରିଯ ହରି ହରି ହର ପ୍ରିଯ ଆପୂ ॥
ନାମୁ ଜପତ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରସାଦୂ। ଭଗତ ସିରୋମନି ଭେ ପ୍ରହଲାଦୂ ॥
ଧ୍ରୁଵଁ ସଗଲାନି ଜପେଉ ହରି ନାଊଁ। ପାଯଉ ଅଚଲ ଅନୂପମ ଠାଊଁ ॥
ସୁମିରି ପଵନସୁତ ପାଵନ ନାମୂ। ଅପନେ ବସ କରି ରାଖେ ରାମୂ ॥
ଅପତୁ ଅଜାମିଲୁ ଗଜୁ ଗନିକାଊ। ଭଏ ମୁକୁତ ହରି ନାମ ପ୍ରଭାଊ ॥
କହୌଂ କହାଁ ଲଗି ନାମ ବଡାଈ। ରାମୁ ନ ସକହିଂ ନାମ ଗୁନ ଗାଈ ॥
ଦୋ. ନାମୁ ରାମ କୋ କଲପତରୁ କଲି କଲ୍ଯାନ ନିଵାସୁ।
ଜୋ ସୁମିରତ ଭଯୋ ଭାଁଗ ତେଂ ତୁଲସୀ ତୁଲସୀଦାସୁ ॥ ୨୬ ॥
ଚହୁଁ ଜୁଗ ତୀନି କାଲ ତିହୁଁ ଲୋକା। ଭଏ ନାମ ଜପି ଜୀଵ ବିସୋକା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସଂତ ମତ ଏହୂ। ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ରାମ ସନେହୂ ॥
ଧ୍ଯାନୁ ପ୍ରଥମ ଜୁଗ ମଖବିଧି ଦୂଜେଂ। ଦ୍ଵାପର ପରିତୋଷତ ପ୍ରଭୁ ପୂଜେଂ ॥
କଲି କେଵଲ ମଲ ମୂଲ ମଲୀନା। ପାପ ପଯୋନିଧି ଜନ ଜନ ମୀନା ॥
ନାମ କାମତରୁ କାଲ କରାଲା। ସୁମିରତ ସମନ ସକଲ ଜଗ ଜାଲା ॥
ରାମ ନାମ କଲି ଅଭିମତ ଦାତା। ହିତ ପରଲୋକ ଲୋକ ପିତୁ ମାତା ॥
ନହିଂ କଲି କରମ ନ ଭଗତି ବିବେକୂ। ରାମ ନାମ ଅଵଲଂବନ ଏକୂ ॥
କାଲନେମି କଲି କପଟ ନିଧାନୂ। ନାମ ସୁମତି ସମରଥ ହନୁମାନୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ନାମ ନରକେସରୀ କନକକସିପୁ କଲିକାଲ।
ଜାପକ ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ଜିମି ପାଲିହି ଦଲି ସୁରସାଲ ॥ ୨୭ ॥
ଭାଯଁ କୁଭାଯଁ ଅନଖ ଆଲସହୂଁ। ନାମ ଜପତ ମଂଗଲ ଦିସି ଦସହୂଁ ॥
ସୁମିରି ସୋ ନାମ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। କରଉଁ ନାଇ ରଘୁନାଥହି ମାଥା ॥
ମୋରି ସୁଧାରିହି ସୋ ସବ ଭାଁତୀ। ଜାସୁ କୃପା ନହିଂ କୃପାଁ ଅଘାତୀ ॥
ରାମ ସୁସ୍ଵାମି କୁସେଵକୁ ମୋସୋ। ନିଜ ଦିସି ଦୈଖି ଦଯାନିଧି ପୋସୋ ॥
ଲୋକହୁଁ ବେଦ ସୁସାହିବ ରୀତୀଂ। ବିନଯ ସୁନତ ପହିଚାନତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଗନୀ ଗରୀବ ଗ୍ରାମନର ନାଗର। ପଂଡିତ ମୂଢ ମଲୀନ ଉଜାଗର ॥
ସୁକବି କୁକବି ନିଜ ମତି ଅନୁହାରୀ। ନୃପହି ସରାହତ ସବ ନର ନାରୀ ॥
ସାଧୁ ସୁଜାନ ସୁସୀଲ ନୃପାଲା। ଈସ ଅଂସ ଭଵ ପରମ କୃପାଲା ॥
ସୁନି ସନମାନହିଂ ସବହି ସୁବାନୀ। ଭନିତି ଭଗତି ନତି ଗତି ପହିଚାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରାକୃତ ମହିପାଲ ସୁଭାଊ। ଜାନ ସିରୋମନି କୋସଲରାଊ ॥
ରୀଝତ ରାମ ସନେହ ନିସୋତେଂ। କୋ ଜଗ ମଂଦ ମଲିନମତି ମୋତେଂ ॥
ଦୋ. ସଠ ସେଵକ କୀ ପ୍ରୀତି ରୁଚି ରଖିହହିଂ ରାମ କୃପାଲୁ।
ଉପଲ କିଏ ଜଲଜାନ ଜେହିଂ ସଚିଵ ସୁମତି କପି ଭାଲୁ ॥ ୨୮(କ) ॥
ହୌହୁ କହାଵତ ସବୁ କହତ ରାମ ସହତ ଉପହାସ।
ସାହିବ ସୀତାନାଥ ସୋ ସେଵକ ତୁଲସୀଦାସ ॥ ୨୮(ଖ) ॥
ଅତି ବଡି ମୋରି ଢିଠାଈ ଖୋରୀ। ସୁନି ଅଘ ନରକହୁଁ ନାକ ସକୋରୀ ॥
ସମୁଝି ସହମ ମୋହି ଅପଡର ଅପନେଂ। ସୋ ସୁଧି ରାମ କୀନ୍ହି ନହିଂ ସପନେଂ ॥
ସୁନି ଅଵଲୋକି ସୁଚିତ ଚଖ ଚାହୀ। ଭଗତି ମୋରି ମତି ସ୍ଵାମି ସରାହୀ ॥
କହତ ନସାଇ ହୋଇ ହିଯଁ ନୀକୀ। ରୀଝତ ରାମ ଜାନି ଜନ ଜୀ କୀ ॥
ରହତି ନ ପ୍ରଭୁ ଚିତ ଚୂକ କିଏ କୀ। କରତ ସୁରତି ସଯ ବାର ହିଏ କୀ ॥
ଜେହିଂ ଅଘ ବଧେଉ ବ୍ଯାଧ ଜିମି ବାଲୀ। ଫିରି ସୁକଂଠ ସୋଇ କୀନ୍ହ କୁଚାଲୀ ॥
ସୋଇ କରତୂତି ବିଭୀଷନ କେରୀ। ସପନେହୁଁ ସୋ ନ ରାମ ହିଯଁ ହେରୀ ॥
ତେ ଭରତହି ଭେଂଟତ ସନମାନେ। ରାଜସଭାଁ ରଘୁବୀର ବଖାନେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ତରୁ ତର କପି ଡାର ପର ତେ କିଏ ଆପୁ ସମାନ ॥
ତୁଲସୀ କହୂଁ ନ ରାମ ସେ ସାହିବ ସୀଲନିଧାନ ॥ ୨୯(କ) ॥
ରାମ ନିକାଈଂ ରାଵରୀ ହୈ ସବହୀ କୋ ନୀକ।
ଜୋଂ ଯହ ସାଁଚୀ ହୈ ସଦା ତୌ ନୀକୋ ତୁଲସୀକ ॥ ୨୯(ଖ) ॥
ଏହି ବିଧି ନିଜ ଗୁନ ଦୋଷ କହି ସବହି ବହୁରି ସିରୁ ନାଇ।
ବରନଉଁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ସୁନି କଲି କଲୁଷ ନସାଇ ॥ ୨୯(ଗ) ॥
ଜାଗବଲିକ ଜୋ କଥା ସୁହାଈ। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନିବରହି ସୁନାଈ ॥
କହିହଉଁ ସୋଇ ସଂବାଦ ବଖାନୀ। ସୁନହୁଁ ସକଲ ସଜ୍ଜନ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ସଂଭୁ କୀନ୍ହ ଯହ ଚରିତ ସୁହାଵା। ବହୁରି କୃପା କରି ଉମହି ସୁନାଵା ॥
ସୋଇ ସିଵ କାଗଭୁସୁଂଡିହି ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଭଗତ ଅଧିକାରୀ ଚୀନ୍ହା ॥
ତେହି ସନ ଜାଗବଲିକ ପୁନି ପାଵା। ତିନ୍ହ ପୁନି ଭରଦ୍ଵାଜ ପ୍ରତି ଗାଵା ॥
ତେ ଶ୍ରୋତା ବକତା ସମସୀଲା। ସଵଁଦରସୀ ଜାନହିଂ ହରିଲୀଲା ॥
ଜାନହିଂ ତୀନି କାଲ ନିଜ ଗ୍ଯାନା। କରତଲ ଗତ ଆମଲକ ସମାନା ॥
ଔରଉ ଜେ ହରିଭଗତ ସୁଜାନା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ସମୁଝହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ମୈ ପୁନି ନିଜ ଗୁର ସନ ସୁନୀ କଥା ସୋ ସୂକରଖେତ।
ସମୁଝୀ ନହି ତସି ବାଲପନ ତବ ଅତି ରହେଉଁ ଅଚେତ ॥ ୩୦(କ) ॥
ଶ୍ରୋତା ବକତା ଗ୍ଯାନନିଧି କଥା ରାମ କୈ ଗୂଢ।
କିମି ସମୁଝୌଂ ମୈ ଜୀଵ ଜଡ କଲି ମଲ ଗ୍ରସିତ ବିମୂଢ ॥ ୩୦(ଖ)
ତଦପି କହୀ ଗୁର ବାରହିଂ ବାରା। ସମୁଝି ପରୀ କଛୁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭାଷାବଦ୍ଧ କରବି ମୈଂ ସୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରବୋଧ ଜେହିଂ ହୋଈ ॥
ଜସ କଛୁ ବୁଧି ବିବେକ ବଲ ମେରେଂ। ତସ କହିହଉଁ ହିଯଁ ହରି କେ ପ୍ରେରେଂ ॥
ନିଜ ସଂଦେହ ମୋହ ଭ୍ରମ ହରନୀ। କରଉଁ କଥା ଭଵ ସରିତା ତରନୀ ॥
ବୁଧ ବିଶ୍ରାମ ସକଲ ଜନ ରଂଜନି। ରାମକଥା କଲି କଲୁଷ ବିଭଂଜନି ॥
ରାମକଥା କଲି ପଂନଗ ଭରନୀ। ପୁନି ବିବେକ ପାଵକ କହୁଁ ଅରନୀ ॥
ରାମକଥା କଲି କାମଦ ଗାଈ। ସୁଜନ ସଜୀଵନି ମୂରି ସୁହାଈ ॥
ସୋଇ ବସୁଧାତଲ ସୁଧା ତରଂଗିନି। ଭଯ ଭଂଜନି ଭ୍ରମ ଭେକ ଭୁଅଂଗିନି ॥
ଅସୁର ସେନ ସମ ନରକ ନିକଂଦିନି। ସାଧୁ ବିବୁଧ କୁଲ ହିତ ଗିରିନଂଦିନି ॥
ସଂତ ସମାଜ ପଯୋଧି ରମା ସୀ। ବିସ୍ଵ ଭାର ଭର ଅଚଲ ଛମା ସୀ ॥
ଜମ ଗନ ମୁହଁ ମସି ଜଗ ଜମୁନା ସୀ। ଜୀଵନ ମୁକୁତି ହେତୁ ଜନୁ କାସୀ ॥
ରାମହି ପ୍ରିଯ ପାଵନି ତୁଲସୀ ସୀ। ତୁଲସିଦାସ ହିତ ହିଯଁ ହୁଲସୀ ସୀ ॥
ସିଵପ୍ରଯ ମେକଲ ସୈଲ ସୁତା ସୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସୁଖ ସଂପତି ରାସୀ ॥
ସଦଗୁନ ସୁରଗନ ଅଂବ ଅଦିତି ସୀ। ରଘୁବର ଭଗତି ପ୍ରେମ ପରମିତି ସୀ ॥
ଦୋ. ରାମ କଥା ମଂଦାକିନୀ ଚିତ୍ରକୂଟ ଚିତ ଚାରୁ।
ତୁଲସୀ ସୁଭଗ ସନେହ ବନ ସିଯ ରଘୁବୀର ବିହାରୁ ॥ ୩୧ ॥
ରାମ ଚରିତ ଚିଂତାମନି ଚାରୂ। ସଂତ ସୁମତି ତିଯ ସୁଭଗ ସିଂଗାରୂ ॥
ଜଗ ମଂଗଲ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ରାମ କେ। ଦାନି ମୁକୁତି ଧନ ଧରମ ଧାମ କେ ॥
ସଦଗୁର ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ଜୋଗ କେ। ବିବୁଧ ବୈଦ ଭଵ ଭୀମ ରୋଗ କେ ॥
ଜନନି ଜନକ ସିଯ ରାମ ପ୍ରେମ କେ। ବୀଜ ସକଲ ବ୍ରତ ଧରମ ନେମ କେ ॥
ସମନ ପାପ ସଂତାପ ସୋକ କେ। ପ୍ରିଯ ପାଲକ ପରଲୋକ ଲୋକ କେ ॥
ସଚିଵ ସୁଭଟ ଭୂପତି ବିଚାର କେ। କୁଂଭଜ ଲୋଭ ଉଦଧି ଅପାର କେ ॥
କାମ କୋହ କଲିମଲ କରିଗନ କେ। କେହରି ସାଵକ ଜନ ମନ ବନ କେ ॥
ଅତିଥି ପୂଜ୍ଯ ପ୍ରିଯତମ ପୁରାରି କେ। କାମଦ ଘନ ଦାରିଦ ଦଵାରି କେ ॥
ମଂତ୍ର ମହାମନି ବିଷଯ ବ୍ଯାଲ କେ। ମେଟତ କଠିନ କୁଅଂକ ଭାଲ କେ ॥
ହରନ ମୋହ ତମ ଦିନକର କର ସେ। ସେଵକ ସାଲି ପାଲ ଜଲଧର ସେ ॥
ଅଭିମତ ଦାନି ଦେଵତରୁ ବର ସେ। ସେଵତ ସୁଲଭ ସୁଖଦ ହରି ହର ସେ ॥
ସୁକବି ସରଦ ନଭ ମନ ଉଡଗନ ସେ। ରାମଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ଧନ ସେ ॥
ସକଲ ସୁକୃତ ଫଲ ଭୂରି ଭୋଗ ସେ। ଜଗ ହିତ ନିରୁପଧି ସାଧୁ ଲୋଗ ସେ ॥
ସେଵକ ମନ ମାନସ ମରାଲ ସେ। ପାଵକ ଗଂଗ ତଂରଗ ମାଲ ସେ ॥
ଦୋ. କୁପଥ କୁତରକ କୁଚାଲି କଲି କପଟ ଦଂଭ ପାଷଂଡ।
ଦହନ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମ ଜିମି ଇଂଧନ ଅନଲ ପ୍ରଚଂଡ ॥ ୩୨(କ) ॥
ରାମଚରିତ ରାକେସ କର ସରିସ ସୁଖଦ ସବ କାହୁ।
ସଜ୍ଜନ କୁମୁଦ ଚକୋର ଚିତ ହିତ ବିସେଷି ବଡ ଲାହୁ ॥ ୩୨(ଖ) ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସ୍ନ ଜେହି ଭାଁତି ଭଵାନୀ। ଜେହି ବିଧି ସଂକର କହା ବଖାନୀ ॥
ସୋ ସବ ହେତୁ କହବ ମୈଂ ଗାଈ। କଥାପ୍ରବଂଧ ବିଚିତ୍ର ବନାଈ ॥
ଜେହି ଯହ କଥା ସୁନୀ ନହିଂ ହୋଈ। ଜନି ଆଚରଜୁ କରୈଂ ସୁନି ସୋଈ ॥
କଥା ଅଲୌକିକ ସୁନହିଂ ଜେ ଗ୍ଯାନୀ। ନହିଂ ଆଚରଜୁ କରହିଂ ଅସ ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା କୈ ମିତି ଜଗ ନାହୀଂ। ଅସି ପ୍ରତୀତି ତିନ୍ହ କେ ମନ ମାହୀଂ ॥
ନାନା ଭାଁତି ରାମ ଅଵତାରା। ରାମାଯନ ସତ କୋଟି ଅପାରା ॥
କଲପଭେଦ ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ଭାଁତି ଅନେକ ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଏ ॥
କରିଅ ନ ସଂସଯ ଅସ ଉର ଆନୀ। ସୁନିଅ କଥା ସାରଦ ରତି ମାନୀ ॥
ଦୋ. ରାମ ଅନଂତ ଅନଂତ ଗୁନ ଅମିତ କଥା ବିସ୍ତାର।
ସୁନି ଆଚରଜୁ ନ ମାନିହହିଂ ଜିନ୍ହ କେଂ ବିମଲ ବିଚାର ॥ ୩୩ ॥
ଏହି ବିଧି ସବ ସଂସଯ କରି ଦୂରୀ। ସିର ଧରି ଗୁର ପଦ ପଂକଜ ଧୂରୀ ॥
ପୁନି ସବହୀ ବିନଵଉଁ କର ଜୋରୀ। କରତ କଥା ଜେହିଂ ଲାଗ ନ ଖୋରୀ ॥
ସାଦର ସିଵହି ନାଇ ଅବ ମାଥା। ବରନଉଁ ବିସଦ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ସଂବତ ସୋରହ ସୈ ଏକତୀସା। କରଉଁ କଥା ହରି ପଦ ଧରି ସୀସା ॥
ନୌମୀ ଭୌମ ବାର ମଧୁ ମାସା। ଅଵଧପୁରୀଂ ଯହ ଚରିତ ପ୍ରକାସା ॥
ଜେହି ଦିନ ରାମ ଜନମ ଶ୍ରୁତି ଗାଵହିଂ। ତୀରଥ ସକଲ ତହାଁ ଚଲି ଆଵହିଂ ॥
ଅସୁର ନାଗ ଖଗ ନର ମୁନି ଦେଵା। ଆଇ କରହିଂ ରଘୁନାଯକ ସେଵା ॥
ଜନ୍ମ ମହୋତ୍ସଵ ରଚହିଂ ସୁଜାନା। କରହିଂ ରାମ କଲ କୀରତି ଗାନା ॥
ଦୋ. ମଜ୍ଜହି ସଜ୍ଜନ ବୃଂଦ ବହୁ ପାଵନ ସରଜୂ ନୀର।
ଜପହିଂ ରାମ ଧରି ଧ୍ଯାନ ଉର ସୁଂଦର ସ୍ଯାମ ସରୀର ॥ ୩୪ ॥
ଦରସ ପରସ ମଜ୍ଜନ ଅରୁ ପାନା। ହରଇ ପାପ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ଅମିତ ମହିମା ଅତି। କହି ନ ସକଇ ସାରଦ ବିମଲମତି ॥
ରାମ ଧାମଦା ପୁରୀ ସୁହାଵନି। ଲୋକ ସମସ୍ତ ବିଦିତ ଅତି ପାଵନି ॥
ଚାରି ଖାନି ଜଗ ଜୀଵ ଅପାରା। ଅଵଧ ତଜେ ତନୁ ନହି ସଂସାରା ॥
ସବ ବିଧି ପୁରୀ ମନୋହର ଜାନୀ। ସକଲ ସିଦ୍ଧିପ୍ରଦ ମଂଗଲ ଖାନୀ ॥
ବିମଲ କଥା କର କୀନ୍ହ ଅରଂଭା। ସୁନତ ନସାହିଂ କାମ ମଦ ଦଂଭା ॥
ରାମଚରିତମାନସ ଏହି ନାମା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ପାଇଅ ବିଶ୍ରାମା ॥
ମନ କରି ଵିଷଯ ଅନଲ ବନ ଜରଈ। ହୋଇ ସୁଖୀ ଜୌ ଏହିଂ ସର ପରଈ ॥
ରାମଚରିତମାନସ ମୁନି ଭାଵନ। ବିରଚେଉ ସଂଭୁ ସୁହାଵନ ପାଵନ ॥
ତ୍ରିବିଧ ଦୋଷ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦାଵନ। କଲି କୁଚାଲି କୁଲି କଲୁଷ ନସାଵନ ॥
ରଚି ମହେସ ନିଜ ମାନସ ରାଖା। ପାଇ ସୁସମଉ ସିଵା ସନ ଭାଷା ॥
ତାତେଂ ରାମଚରିତମାନସ ବର। ଧରେଉ ନାମ ହିଯଁ ହେରି ହରଷି ହର ॥
କହଉଁ କଥା ସୋଇ ସୁଖଦ ସୁହାଈ। ସାଦର ସୁନହୁ ସୁଜନ ମନ ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଜସ ମାନସ ଜେହି ବିଧି ଭଯଉ ଜଗ ପ୍ରଚାର ଜେହି ହେତୁ।
ଅବ ସୋଇ କହଉଁ ପ୍ରସଂଗ ସବ ସୁମିରି ଉମା ବୃଷକେତୁ ॥ ୩୫ ॥
ସଂଭୁ ପ୍ରସାଦ ସୁମତି ହିଯଁ ହୁଲସୀ। ରାମଚରିତମାନସ କବି ତୁଲସୀ ॥
କରଇ ମନୋହର ମତି ଅନୁହାରୀ। ସୁଜନ ସୁଚିତ ସୁନି ଲେହୁ ସୁଧାରୀ ॥
ସୁମତି ଭୂମି ଥଲ ହୃଦଯ ଅଗାଧୂ। ବେଦ ପୁରାନ ଉଦଧି ଘନ ସାଧୂ ॥
ବରଷହିଂ ରାମ ସୁଜସ ବର ବାରୀ। ମଧୁର ମନୋହର ମଂଗଲକାରୀ ॥
ଲୀଲା ସଗୁନ ଜୋ କହହିଂ ବଖାନୀ। ସୋଇ ସ୍ଵଚ୍ଛତା କରଇ ମଲ ହାନୀ ॥
ପ୍ରେମ ଭଗତି ଜୋ ବରନି ନ ଜାଈ। ସୋଇ ମଧୁରତା ସୁସୀତଲତାଈ ॥
ସୋ ଜଲ ସୁକୃତ ସାଲି ହିତ ହୋଈ। ରାମ ଭଗତ ଜନ ଜୀଵନ ସୋଈ ॥
ମେଧା ମହି ଗତ ସୋ ଜଲ ପାଵନ। ସକିଲି ଶ୍ରଵନ ମଗ ଚଲେଉ ସୁହାଵନ ॥
ଭରେଉ ସୁମାନସ ସୁଥଲ ଥିରାନା। ସୁଖଦ ସୀତ ରୁଚି ଚାରୁ ଚିରାନା ॥
ଦୋ. ସୁଠି ସୁଂଦର ସଂବାଦ ବର ବିରଚେ ବୁଦ୍ଧି ବିଚାରି।
ତେଇ ଏହି ପାଵନ ସୁଭଗ ସର ଘାଟ ମନୋହର ଚାରି ॥ ୩୬ ॥
ସପ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧ ସୁଭଗ ସୋପାନା। ଗ୍ଯାନ ନଯନ ନିରଖତ ମନ ମାନା ॥
ରଘୁପତି ମହିମା ଅଗୁନ ଅବାଧା। ବରନବ ସୋଇ ବର ବାରି ଅଗାଧା ॥
ରାମ ସୀଯ ଜସ ସଲିଲ ସୁଧାସମ। ଉପମା ବୀଚି ବିଲାସ ମନୋରମ ॥
ପୁରଇନି ସଘନ ଚାରୁ ଚୌପାଈ। ଜୁଗୁତି ମଂଜୁ ମନି ସୀପ ସୁହାଈ ॥
ଛଂଦ ସୋରଠା ସୁଂଦର ଦୋହା। ସୋଇ ବହୁରଂଗ କମଲ କୁଲ ସୋହା ॥
ଅରଥ ଅନୂପ ସୁମାଵ ସୁଭାସା। ସୋଇ ପରାଗ ମକରଂଦ ସୁବାସା ॥
ସୁକୃତ ପୁଂଜ ମଂଜୁଲ ଅଲି ମାଲା। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ବିଚାର ମରାଲା ॥
ଧୁନି ଅଵରେବ କବିତ ଗୁନ ଜାତୀ। ମୀନ ମନୋହର ତେ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦିକ ଚାରୀ। କହବ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିଚାରୀ ॥
ନଵ ରସ ଜପ ତପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ତେ ସବ ଜଲଚର ଚାରୁ ତଡାଗା ॥
ସୁକୃତୀ ସାଧୁ ନାମ ଗୁନ ଗାନା। ତେ ବିଚିତ୍ର ଜଲ ବିହଗ ସମାନା ॥
ସଂତସଭା ଚହୁଁ ଦିସି ଅଵଁରାଈ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ରିତୁ ବସଂତ ସମ ଗାଈ ॥
ଭଗତି ନିରୁପନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ଛମା ଦଯା ଦମ ଲତା ବିତାନା ॥
ସମ ଜମ ନିଯମ ଫୂଲ ଫଲ ଗ୍ଯାନା। ହରି ପତ ରତି ରସ ବେଦ ବଖାନା ॥
ଔରଉ କଥା ଅନେକ ପ୍ରସଂଗା। ତେଇ ସୁକ ପିକ ବହୁବରନ ବିହଂଗା ॥
ଦୋ. ପୁଲକ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ସୁଖ ସୁବିହଂଗ ବିହାରୁ।
ମାଲୀ ସୁମନ ସନେହ ଜଲ ସୀଂଚତ ଲୋଚନ ଚାରୁ ॥ ୩୭ ॥
ଜେ ଗାଵହିଂ ଯହ ଚରିତ ସଁଭାରେ। ତେଇ ଏହି ତାଲ ଚତୁର ରଖଵାରେ ॥
ସଦା ସୁନହିଂ ସାଦର ନର ନାରୀ। ତେଇ ସୁରବର ମାନସ ଅଧିକାରୀ ॥
ଅତି ଖଲ ଜେ ବିଷଈ ବଗ କାଗା। ଏହିଂ ସର ନିକଟ ନ ଜାହିଂ ଅଭାଗା ॥
ସଂବୁକ ଭେକ ସେଵାର ସମାନା। ଇହାଁ ନ ବିଷଯ କଥା ରସ ନାନା ॥
ତେହି କାରନ ଆଵତ ହିଯଁ ହାରେ। କାମୀ କାକ ବଲାକ ବିଚାରେ ॥
ଆଵତ ଏହିଂ ସର ଅତି କଠିନାଈ। ରାମ କୃପା ବିନୁ ଆଇ ନ ଜାଈ ॥
କଠିନ କୁସଂଗ କୁପଂଥ କରାଲା। ତିନ୍ହ କେ ବଚନ ବାଘ ହରି ବ୍ଯାଲା ॥
ଗୃହ କାରଜ ନାନା ଜଂଜାଲା। ତେ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ସୈଲ ବିସାଲା ॥
ବନ ବହୁ ବିଷମ ମୋହ ମଦ ମାନା। ନଦୀଂ କୁତର୍କ ଭଯଂକର ନାନା ॥
ଦୋ. ଜେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସଂବଲ ରହିତ ନହି ସଂତନ୍ହ କର ସାଥ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ମାନସ ଅଗମ ଅତି ଜିନ୍ହହି ନ ପ୍ରିଯ ରଘୁନାଥ ॥ ୩୮ ॥
ଜୌଂ କରି କଷ୍ଟ ଜାଇ ପୁନି କୋଈ। ଜାତହିଂ ନୀଂଦ ଜୁଡାଈ ହୋଈ ॥
ଜଡତା ଜାଡ ବିଷମ ଉର ଲାଗା। ଗଏହୁଁ ନ ମଜ୍ଜନ ପାଵ ଅଭାଗା ॥
କରି ନ ଜାଇ ସର ମଜ୍ଜନ ପାନା। ଫିରି ଆଵଇ ସମେତ ଅଭିମାନା ॥
ଜୌଂ ବହୋରି କୋଉ ପୂଛନ ଆଵା। ସର ନିଂଦା କରି ତାହି ବୁଝାଵା ॥
ସକଲ ବିଘ୍ନ ବ୍ଯାପହି ନହିଂ ତେହୀ। ରାମ ସୁକୃପାଁ ବିଲୋକହିଂ ଜେହୀ ॥
ସୋଇ ସାଦର ସର ମଜ୍ଜନୁ କରଈ। ମହା ଘୋର ତ୍ରଯତାପ ନ ଜରଈ ॥
ତେ ନର ଯହ ସର ତଜହିଂ ନ କାଊ। ଜିନ୍ହ କେ ରାମ ଚରନ ଭଲ ଭାଊ ॥
ଜୋ ନହାଇ ଚହ ଏହିଂ ସର ଭାଈ। ସୋ ସତସଂଗ କରଉ ମନ ଲାଈ ॥
ଅସ ମାନସ ମାନସ ଚଖ ଚାହୀ। ଭଇ କବି ବୁଦ୍ଧି ବିମଲ ଅଵଗାହୀ ॥
ଭଯଉ ହୃଦଯଁ ଆନଂଦ ଉଛାହୂ। ଉମଗେଉ ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ପ୍ରବାହୂ ॥
ଚଲୀ ସୁଭଗ କବିତା ସରିତା ସୋ। ରାମ ବିମଲ ଜସ ଜଲ ଭରିତା ସୋ ॥
ସରଜୂ ନାମ ସୁମଂଗଲ ମୂଲା। ଲୋକ ବେଦ ମତ ମଂଜୁଲ କୂଲା ॥
ନଦୀ ପୁନୀତ ସୁମାନସ ନଂଦିନି। କଲିମଲ ତୃନ ତରୁ ମୂଲ ନିକଂଦିନି ॥
ଦୋ. ଶ୍ରୋତା ତ୍ରିବିଧ ସମାଜ ପୁର ଗ୍ରାମ ନଗର ଦୁହୁଁ କୂଲ।
ସଂତସଭା ଅନୁପମ ଅଵଧ ସକଲ ସୁମଂଗଲ ମୂଲ ॥ ୩୯ ॥
ରାମଭଗତି ସୁରସରିତହି ଜାଈ। ମିଲୀ ସୁକୀରତି ସରଜୁ ସୁହାଈ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ସମର ଜସୁ ପାଵନ। ମିଲେଉ ମହାନଦୁ ସୋନ ସୁହାଵନ ॥
ଜୁଗ ବିଚ ଭଗତି ଦେଵଧୁନି ଧାରା। ସୋହତି ସହିତ ସୁବିରତି ବିଚାରା ॥
ତ୍ରିବିଧ ତାପ ତ୍ରାସକ ତିମୁହାନୀ। ରାମ ସରୁପ ସିଂଧୁ ସମୁହାନୀ ॥
ମାନସ ମୂଲ ମିଲୀ ସୁରସରିହୀ। ସୁନତ ସୁଜନ ମନ ପାଵନ କରିହୀ ॥
ବିଚ ବିଚ କଥା ବିଚିତ୍ର ବିଭାଗା। ଜନୁ ସରି ତୀର ତୀର ବନ ବାଗା ॥
ଉମା ମହେସ ବିବାହ ବରାତୀ। ତେ ଜଲଚର ଅଗନିତ ବହୁଭାଁତୀ ॥
ରଘୁବର ଜନମ ଅନଂଦ ବଧାଈ। ଭଵଁର ତରଂଗ ମନୋହରତାଈ ॥
ଦୋ. ବାଲଚରିତ ଚହୁ ବଂଧୁ କେ ବନଜ ବିପୁଲ ବହୁରଂଗ।
ନୃପ ରାନୀ ପରିଜନ ସୁକୃତ ମଧୁକର ବାରିବିହଂଗ ॥ ୪୦ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର କଥା ସୁହାଈ। ସରିତ ସୁହାଵନି ସୋ ଛବି ଛାଈ ॥
ନଦୀ ନାଵ ପଟୁ ପ୍ରସ୍ନ ଅନେକା। କେଵଟ କୁସଲ ଉତର ସବିବେକା ॥
ସୁନି ଅନୁକଥନ ପରସ୍ପର ହୋଈ। ପଥିକ ସମାଜ ସୋହ ସରି ସୋଈ ॥
ଘୋର ଧାର ଭୃଗୁନାଥ ରିସାନୀ। ଘାଟ ସୁବଦ୍ଧ ରାମ ବର ବାନୀ ॥
ସାନୁଜ ରାମ ବିବାହ ଉଛାହୂ। ସୋ ସୁଭ ଉମଗ ସୁଖଦ ସବ କାହୂ ॥
କହତ ସୁନତ ହରଷହିଂ ପୁଲକାହୀଂ। ତେ ସୁକୃତୀ ମନ ମୁଦିତ ନହାହୀଂ ॥
ରାମ ତିଲକ ହିତ ମଂଗଲ ସାଜା। ପରବ ଜୋଗ ଜନୁ ଜୁରେ ସମାଜା ॥
କାଈ କୁମତି କେକଈ କେରୀ। ପରୀ ଜାସୁ ଫଲ ବିପତି ଘନେରୀ ॥
ଦୋ. ସମନ ଅମିତ ଉତପାତ ସବ ଭରତଚରିତ ଜପଜାଗ।
କଲି ଅଘ ଖଲ ଅଵଗୁନ କଥନ ତେ ଜଲମଲ ବଗ କାଗ ॥ ୪୧ ॥
କୀରତି ସରିତ ଛହୂଁ ରିତୁ ରୂରୀ। ସମଯ ସୁହାଵନି ପାଵନି ଭୂରୀ ॥
ହିମ ହିମସୈଲସୁତା ସିଵ ବ୍ଯାହୂ। ସିସିର ସୁଖଦ ପ୍ରଭୁ ଜନମ ଉଛାହୂ ॥
ବରନବ ରାମ ବିବାହ ସମାଜୂ। ସୋ ମୁଦ ମଂଗଲମଯ ରିତୁରାଜୂ ॥
ଗ୍ରୀଷମ ଦୁସହ ରାମ ବନଗଵନୂ। ପଂଥକଥା ଖର ଆତପ ପଵନୂ ॥
ବରଷା ଘୋର ନିସାଚର ରାରୀ। ସୁରକୁଲ ସାଲି ସୁମଂଗଲକାରୀ ॥
ରାମ ରାଜ ସୁଖ ବିନଯ ବଡାଈ। ବିସଦ ସୁଖଦ ସୋଇ ସରଦ ସୁହାଈ ॥
ସତୀ ସିରୋମନି ସିଯ ଗୁନଗାଥା। ସୋଇ ଗୁନ ଅମଲ ଅନୂପମ ପାଥା ॥
ଭରତ ସୁଭାଉ ସୁସୀତଲତାଈ। ସଦା ଏକରସ ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଦୋ. ଅଵଲୋକନି ବୋଲନି ମିଲନି ପ୍ରୀତି ପରସପର ହାସ।
ଭାଯପ ଭଲି ଚହୁ ବଂଧୁ କୀ ଜଲ ମାଧୁରୀ ସୁବାସ ॥ ୪୨ ॥
ଆରତି ବିନଯ ଦୀନତା ମୋରୀ। ଲଘୁତା ଲଲିତ ସୁବାରି ନ ଥୋରୀ ॥
ଅଦଭୁତ ସଲିଲ ସୁନତ ଗୁନକାରୀ। ଆସ ପିଆସ ମନୋମଲ ହାରୀ ॥
ରାମ ସୁପ୍ରେମହି ପୋଷତ ପାନୀ। ହରତ ସକଲ କଲି କଲୁଷ ଗଲାନୌ ॥
ଭଵ ଶ୍ରମ ସୋଷକ ତୋଷକ ତୋଷା। ସମନ ଦୁରିତ ଦୁଖ ଦାରିଦ ଦୋଷା ॥
କାମ କୋହ ମଦ ମୋହ ନସାଵନ। ବିମଲ ବିବେକ ବିରାଗ ବଢାଵନ ॥
ସାଦର ମଜ୍ଜନ ପାନ କିଏ ତେଂ। ମିଟହିଂ ପାପ ପରିତାପ ହିଏ ତେଂ ॥
ଜିନ୍ହ ଏହି ବାରି ନ ମାନସ ଧୋଏ। ତେ କାଯର କଲିକାଲ ବିଗୋଏ ॥
ତୃଷିତ ନିରଖି ରବି କର ଭଵ ବାରୀ। ଫିରିହହି ମୃଗ ଜିମି ଜୀଵ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ମତି ଅନୁହାରି ସୁବାରି ଗୁନ ଗନି ମନ ଅନ୍ହଵାଇ।
ସୁମିରି ଭଵାନୀ ସଂକରହି କହ କବି କଥା ସୁହାଇ ॥ ୪୩(କ) ॥
ଅବ ରଘୁପତି ପଦ ପଂକରୁହ ହିଯଁ ଧରି ପାଇ ପ୍ରସାଦ ।
କହଉଁ ଜୁଗଲ ମୁନିବର୍ଜ କର ମିଲନ ସୁଭଗ ସଂବାଦ ॥ ୪୩(ଖ) ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ବସହିଂ ପ୍ରଯାଗା। ତିନ୍ହହି ରାମ ପଦ ଅତି ଅନୁରାଗା ॥
ତାପସ ସମ ଦମ ଦଯା ନିଧାନା। ପରମାରଥ ପଥ ପରମ ସୁଜାନା ॥
ମାଘ ମକରଗତ ରବି ଜବ ହୋଈ। ତୀରଥପତିହିଂ ଆଵ ସବ କୋଈ ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ କିଂନର ନର ଶ୍ରେନୀ। ସାଦର ମଜ୍ଜହିଂ ସକଲ ତ୍ରିବେନୀଂ ॥
ପୂଜହି ମାଧଵ ପଦ ଜଲଜାତା। ପରସି ଅଖଯ ବଟୁ ହରଷହିଂ ଗାତା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ଆଶ୍ରମ ଅତି ପାଵନ। ପରମ ରମ୍ଯ ମୁନିବର ମନ ଭାଵନ ॥
ତହାଁ ହୋଇ ମୁନି ରିଷଯ ସମାଜା। ଜାହିଂ ଜେ ମଜ୍ଜନ ତୀରଥରାଜା ॥
ମଜ୍ଜହିଂ ପ୍ରାତ ସମେତ ଉଛାହା। କହହିଂ ପରସପର ହରି ଗୁନ ଗାହା ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ନିରୂପମ ଧରମ ବିଧି ବରନହିଂ ତତ୍ତ୍ଵ ବିଭାଗ।
କହହିଂ ଭଗତି ଭଗଵଂତ କୈ ସଂଜୁତ ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ॥ ୪୪ ॥
ଏହି ପ୍ରକାର ଭରି ମାଘ ନହାହୀଂ। ପୁନି ସବ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଜାହୀଂ ॥
ପ୍ରତି ସଂବତ ଅତି ହୋଇ ଅନଂଦା। ମକର ମଜ୍ଜି ଗଵନହିଂ ମୁନିବୃଂଦା ॥
ଏକ ବାର ଭରି ମକର ନହାଏ। ସବ ମୁନୀସ ଆଶ୍ରମନ୍ହ ସିଧାଏ ॥
ଜଗବାଲିକ ମୁନି ପରମ ବିବେକୀ। ଭରଵ୍ଦାଜ ରାଖେ ପଦ ଟେକୀ ॥
ସାଦର ଚରନ ସରୋଜ ପଖାରେ। ଅତି ପୁନୀତ ଆସନ ବୈଠାରେ ॥
କରି ପୂଜା ମୁନି ସୁଜସ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ପୁନୀତ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଏକ ସଂସଉ ବଡ ମୋରେଂ। କରଗତ ବେଦତତ୍ଵ ସବୁ ତୋରେଂ ॥
କହତ ସୋ ମୋହି ଲାଗତ ଭଯ ଲାଜା। ଜୌ ନ କହଉଁ ବଡ ହୋଇ ଅକାଜା ॥
ଦୋ. ସଂତ କହହି ଅସି ନୀତି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୁତି ପୁରାନ ମୁନି ଗାଵ।
ହୋଇ ନ ବିମଲ ବିବେକ ଉର ଗୁର ସନ କିଏଁ ଦୁରାଵ ॥ ୪୫ ॥
ଅସ ବିଚାରି ପ୍ରଗଟଉଁ ନିଜ ମୋହୂ। ହରହୁ ନାଥ କରି ଜନ ପର ଛୋହୂ ॥
ରାସ ନାମ କର ଅମିତ ପ୍ରଭାଵା। ସଂତ ପୁରାନ ଉପନିଷଦ ଗାଵା ॥
ସଂତତ ଜପତ ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ। ସିଵ ଭଗଵାନ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ରାସୀ ॥
ଆକର ଚାରି ଜୀଵ ଜଗ ଅହହୀଂ। କାସୀଂ ମରତ ପରମ ପଦ ଲହହୀଂ ॥
ସୋଽପି ରାମ ମହିମା ମୁନିରାଯା। ସିଵ ଉପଦେସୁ କରତ କରି ଦାଯା ॥
ରାମୁ କଵନ ପ୍ରଭୁ ପୂଛଉଁ ତୋହୀ। କହିଅ ବୁଝାଇ କୃପାନିଧି ମୋହୀ ॥
ଏକ ରାମ ଅଵଧେସ କୁମାରା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ନାରି ବିରହଁ ଦୁଖୁ ଲହେଉ ଅପାରା। ଭଯହୁ ରୋଷୁ ରନ ରାଵନୁ ମାରା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସୋଇ ରାମ କି ଅପର କୋଉ ଜାହି ଜପତ ତ୍ରିପୁରାରି।
ସତ୍ଯଧାମ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ କହହୁ ବିବେକୁ ବିଚାରି ॥ ୪୬ ॥
ଜୈସେ ମିଟୈ ମୋର ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କହହୁ ସୋ କଥା ନାଥ ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜାଗବଲିକ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ତୁମ୍ହହି ବିଦିତ ରଘୁପତି ପ୍ରଭୁତାଈ ॥
ରାମମଗତ ତୁମ୍ହ ମନ କ୍ରମ ବାନୀ। ଚତୁରାଈ ତୁମ୍ହାରୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ଚାହହୁ ସୁନୈ ରାମ ଗୁନ ଗୂଢା। କୀନ୍ହିହୁ ପ୍ରସ୍ନ ମନହୁଁ ଅତି ମୂଢା ॥
ତାତ ସୁନହୁ ସାଦର ମନୁ ଲାଈ। କହଉଁ ରାମ କୈ କଥା ସୁହାଈ ॥
ମହାମୋହୁ ମହିଷେସୁ ବିସାଲା। ରାମକଥା କାଲିକା କରାଲା ॥
ରାମକଥା ସସି କିରନ ସମାନା। ସଂତ ଚକୋର କରହିଂ ଜେହି ପାନା ॥
ଐସେଇ ସଂସଯ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ମହାଦେଵ ତବ କହା ବଖାନୀ ॥
ଦୋ. କହଉଁ ସୋ ମତି ଅନୁହାରି ଅବ ଉମା ସଂଭୁ ସଂବାଦ।
ଭଯଉ ସମଯ ଜେହି ହେତୁ ଜେହି ସୁନୁ ମୁନି ମିଟିହି ବିଷାଦ ॥ ୪୭ ॥
ଏକ ବାର ତ୍ରେତା ଜୁଗ ମାହୀଂ। ସଂଭୁ ଗଏ କୁଂଭଜ ରିଷି ପାହୀଂ ॥
ସଂଗ ସତୀ ଜଗଜନନି ଭଵାନୀ। ପୂଜେ ରିଷି ଅଖିଲେସ୍ଵର ଜାନୀ ॥
ରାମକଥା ମୁନୀବର୍ଜ ବଖାନୀ। ସୁନୀ ମହେସ ପରମ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ରିଷି ପୂଛୀ ହରିଭଗତି ସୁହାଈ। କହୀ ସଂଭୁ ଅଧିକାରୀ ପାଈ ॥
କହତ ସୁନତ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାଥା। କଛୁ ଦିନ ତହାଁ ରହେ ଗିରିନାଥା ॥
ମୁନି ସନ ବିଦା ମାଗି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଚଲେ ଭଵନ ସଁଗ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ତେହି ଅଵସର ଭଂଜନ ମହିଭାରା। ହରି ରଘୁବଂସ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାରା ॥
ପିତା ବଚନ ତଜି ରାଜୁ ଉଦାସୀ। ଦଂଡକ ବନ ବିଚରତ ଅବିନାସୀ ॥
ଦୋ. ହ୍ଦଯଁ ବିଚାରତ ଜାତ ହର କେହି ବିଧି ଦରସନୁ ହୋଇ।
ଗୁପ୍ତ ରୁପ ଅଵତରେଉ ପ୍ରଭୁ ଗଏଁ ଜାନ ସବୁ କୋଇ ॥ ୪୮(କ) ॥
ସୋ. ସଂକର ଉର ଅତି ଛୋଭୁ ସତୀ ନ ଜାନହିଂ ମରମୁ ସୋଇ ॥
ତୁଲସୀ ଦରସନ ଲୋଭୁ ମନ ଡରୁ ଲୋଚନ ଲାଲଚୀ ॥ ୪୮(ଖ) ॥
ରାଵନ ମରନ ମନୁଜ କର ଜାଚା। ପ୍ରଭୁ ବିଧି ବଚନୁ କୀନ୍ହ ଚହ ସାଚା ॥
ଜୌଂ ନହିଂ ଜାଉଁ ରହଇ ପଛିତାଵା। କରତ ବିଚାରୁ ନ ବନତ ବନାଵା ॥
ଏହି ବିଧି ଭଏ ସୋଚବସ ଈସା। ତେହି ସମଯ ଜାଇ ଦସସୀସା ॥
ଲୀନ୍ହ ନୀଚ ମାରୀଚହି ସଂଗା। ଭଯଉ ତୁରତ ସୋଇ କପଟ କୁରଂଗା ॥
କରି ଛଲୁ ମୂଢ ହରୀ ବୈଦେହୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ତସ ବିଦିତ ନ ତେହୀ ॥
ମୃଗ ବଧି ବନ୍ଧୁ ସହିତ ହରି ଆଏ। ଆଶ୍ରମୁ ଦେଖି ନଯନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ବିରହ ବିକଲ ନର ଇଵ ରଘୁରାଈ। ଖୋଜତ ବିପିନ ଫିରତ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
କବହୂଁ ଜୋଗ ବିଯୋଗ ନ ଜାକେଂ। ଦେଖା ପ୍ରଗଟ ବିରହ ଦୁଖ ତାକେଂ ॥
ଦୋ. ଅତି ଵିଚିତ୍ର ରଘୁପତି ଚରିତ ଜାନହିଂ ପରମ ସୁଜାନ।
ଜେ ମତିମଂଦ ବିମୋହ ବସ ହୃଦଯଁ ଧରହିଂ କଛୁ ଆନ ॥ ୪୯ ॥
ସଂଭୁ ସମଯ ତେହି ରାମହି ଦେଖା। ଉପଜା ହିଯଁ ଅତି ହରପୁ ବିସେଷା ॥
ଭରି ଲୋଚନ ଛବିସିଂଧୁ ନିହାରୀ। କୁସମଯ ଜାନିନ କୀନ୍ହି ଚିନ୍ହାରୀ ॥
ଜଯ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ଜଗ ପାଵନ। ଅସ କହି ଚଲେଉ ମନୋଜ ନସାଵନ ॥
ଚଲେ ଜାତ ସିଵ ସତୀ ସମେତା। ପୁନି ପୁନି ପୁଲକତ କୃପାନିକେତା ॥
ସତୀଂ ସୋ ଦସା ସଂଭୁ କୈ ଦେଖୀ। ଉର ଉପଜା ସଂଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ସଂକରୁ ଜଗତବଂଦ୍ଯ ଜଗଦୀସା। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ନାଵତ ସୀସା ॥
ତିନ୍ହ ନୃପସୁତହି ନହ ପରନାମା। କହି ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ପରଧାମା ॥
ଭଏ ମଗନ ଛବି ତାସୁ ବିଲୋକୀ। ଅଜହୁଁ ପ୍ରୀତି ଉର ରହତି ନ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ଵ୍ଯାପକ ବିରଜ ଅଜ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଭେଦ।
ସୋ କି ଦେହ ଧରି ହୋଇ ନର ଜାହି ନ ଜାନତ ଵେଦ ॥ ୫୦ ॥
ବିଷ୍ନୁ ଜୋ ସୁର ହିତ ନରତନୁ ଧାରୀ। ସୋଉ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜଥା ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଖୋଜଇ ସୋ କି ଅଗ୍ଯ ଇଵ ନାରୀ। ଗ୍ଯାନଧାମ ଶ୍ରୀପତି ଅସୁରାରୀ ॥
ସଂଭୁଗିରା ପୁନି ମୃଷା ନ ହୋଈ। ସିଵ ସର୍ବଗ୍ଯ ଜାନ ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ ସଂସଯ ମନ ଭଯଉ ଅପାରା। ହୋଈ ନ ହୃଦଯଁ ପ୍ରବୋଧ ପ୍ରଚାରା ॥
ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ଭଵାନୀ। ହର ଅଂତରଜାମୀ ସବ ଜାନୀ ॥
ସୁନହି ସତୀ ତଵ ନାରି ସୁଭାଊ। ସଂସଯ ଅସ ନ ଧରିଅ ଉର କାଊ ॥
ଜାସୁ କଥା କୁଭଂଜ ରିଷି ଗାଈ। ଭଗତି ଜାସୁ ମୈଂ ମୁନିହି ସୁନାଈ ॥
ସୋଉ ମମ ଇଷ୍ଟଦେଵ ରଘୁବୀରା। ସେଵତ ଜାହି ସଦା ମୁନି ଧୀରା ॥
ଛଂ. ମୁନି ଧୀର ଜୋଗୀ ସିଦ୍ଧ ସଂତତ ବିମଲ ମନ ଜେହି ଧ୍ଯାଵହୀଂ।
କହି ନେତି ନିଗମ ପୁରାନ ଆଗମ ଜାସୁ କୀରତି ଗାଵହୀଂ ॥
ସୋଇ ରାମୁ ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ଭୁଵନ ନିକାଯ ପତି ମାଯା ଧନୀ।
ଅଵତରେଉ ଅପନେ ଭଗତ ହିତ ନିଜତଂତ୍ର ନିତ ରଘୁକୁଲମନି ॥
ସୋ. ଲାଗ ନ ଉର ଉପଦେସୁ ଜଦପି କହେଉ ସିଵଁ ବାର ବହୁ।
ବୋଲେ ବିହସି ମହେସୁ ହରିମାଯା ବଲୁ ଜାନି ଜିଯଁ ॥ ୫୧ ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେଂ ମନ ଅତି ସଂଦେହୂ। ତୌ କିନ ଜାଇ ପରୀଛା ଲେହୂ ॥
ତବ ଲଗି ବୈଠ ଅହଉଁ ବଟଛାହିଂ। ଜବ ଲଗି ତୁମ୍ହ ଐହହୁ ମୋହି ପାହୀ ॥
ଜୈସେଂ ଜାଇ ମୋହ ଭ୍ରମ ଭାରୀ। କରେହୁ ସୋ ଜତନୁ ବିବେକ ବିଚାରୀ ॥
ଚଲୀଂ ସତୀ ସିଵ ଆଯସୁ ପାଈ। କରହିଂ ବିଚାରୁ କରୌଂ କା ଭାଈ ॥
ଇହାଁ ସଂଭୁ ଅସ ମନ ଅନୁମାନା। ଦଚ୍ଛସୁତା କହୁଁ ନହିଂ କଲ୍ଯାନା ॥
ମୋରେହୁ କହେଂ ନ ସଂସଯ ଜାହୀଂ। ବିଧୀ ବିପରୀତ ଭଲାଈ ନାହୀଂ ॥
ହୋଇହି ସୋଇ ଜୋ ରାମ ରଚି ରାଖା। କୋ କରି ତର୍କ ବଢାଵୈ ସାଖା ॥
ଅସ କହି ଲଗେ ଜପନ ହରିନାମା। ଗଈ ସତୀ ଜହଁ ପ୍ରଭୁ ସୁଖଧାମା ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ହୃଦଯଁ ଵିଚାରୁ କରି ଧରି ସୀତା କର ରୁପ।
ଆଗେଂ ହୋଇ ଚଲି ପଂଥ ତେହି ଜେହିଂ ଆଵତ ନରଭୂପ ॥ ୫୨ ॥
ଲଛିମନ ଦୀଖ ଉମାକୃତ ବେଷା ଚକିତ ଭଏ ଭ୍ରମ ହୃଦଯଁ ବିସେଷା ॥
କହି ନ ସକତ କଛୁ ଅତି ଗଂଭୀରା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ଜାନତ ମତିଧୀରା ॥
ସତୀ କପଟୁ ଜାନେଉ ସୁରସ୍ଵାମୀ। ସବଦରସୀ ସବ ଅଂତରଜାମୀ ॥
ସୁମିରତ ଜାହି ମିଟଇ ଅଗ୍ଯାନା। ସୋଇ ସରବଗ୍ଯ ରାମୁ ଭଗଵାନା ॥
ସତୀ କୀନ୍ହ ଚହ ତହଁହୁଁ ଦୁରାଊ। ଦେଖହୁ ନାରି ସୁଭାଵ ପ୍ରଭାଊ ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲୁ ହୃଦଯଁ ବଖାନୀ। ବୋଲେ ବିହସି ରାମୁ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଜୋରି ପାନି ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୂ। ପିତା ସମେତ ଲୀନ୍ହ ନିଜ ନାମୂ ॥
କହେଉ ବହୋରି କହାଁ ବୃଷକେତୂ। ବିପିନ ଅକେଲି ଫିରହୁ କେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବଚନ ମୃଦୁ ଗୂଢ ସୁନି ଉପଜା ଅତି ସଂକୋଚୁ।
ସତୀ ସଭୀତ ମହେସ ପହିଂ ଚଲୀଂ ହୃଦଯଁ ବଡ ସୋଚୁ ॥ ୫୩ ॥
ମୈଂ ସଂକର କର କହା ନ ମାନା। ନିଜ ଅଗ୍ଯାନୁ ରାମ ପର ଆନା ॥
ଜାଇ ଉତରୁ ଅବ ଦେହଉଁ କାହା। ଉର ଉପଜା ଅତି ଦାରୁନ ଦାହା ॥
ଜାନା ରାମ ସତୀଂ ଦୁଖୁ ପାଵା। ନିଜ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ପ୍ରଗଟି ଜନାଵା ॥
ସତୀଂ ଦୀଖ କୌତୁକୁ ମଗ ଜାତା। ଆଗେଂ ରାମୁ ସହିତ ଶ୍ରୀ ଭ୍ରାତା ॥
ଫିରି ଚିତଵା ପାଛେଂ ପ୍ରଭୁ ଦେଖା। ସହିତ ବଂଧୁ ସିଯ ସୁଂଦର ଵେଷା ॥
ଜହଁ ଚିତଵହିଂ ତହଁ ପ୍ରଭୁ ଆସୀନା। ସେଵହିଂ ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ପ୍ରବୀନା ॥
ଦେଖେ ସିଵ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ଅନେକା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ବଂଦତ ଚରନ କରତ ପ୍ରଭୁ ସେଵା। ବିବିଧ ବେଷ ଦେଖେ ସବ ଦେଵା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବିଧାତ୍ରୀ ଇଂଦିରା ଦେଖୀଂ ଅମିତ ଅନୂପ।
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ବେଷ ଅଜାଦି ସୁର ତେହି ତେହି ତନ ଅନୁରୂପ ॥ ୫୪ ॥
ଦେଖେ ଜହଁ ତହଁ ରଘୁପତି ଜେତେ। ସକ୍ତିନ୍ହ ସହିତ ସକଲ ସୁର ତେତେ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ଜୋ ସଂସାରା। ଦେଖେ ସକଲ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ପୂଜହିଂ ପ୍ରଭୁହି ଦେଵ ବହୁ ବେଷା। ରାମ ରୂପ ଦୂସର ନହିଂ ଦେଖା ॥
ଅଵଲୋକେ ରଘୁପତି ବହୁତେରେ। ସୀତା ସହିତ ନ ବେଷ ଘନେରେ ॥
ସୋଇ ରଘୁବର ସୋଇ ଲଛିମନୁ ସୀତା। ଦେଖି ସତୀ ଅତି ଭଈ ସଭୀତା ॥
ହୃଦଯ କଂପ ତନ ସୁଧି କଛୁ ନାହୀଂ। ନଯନ ମୂଦି ବୈଠୀଂ ମଗ ମାହୀଂ ॥
ବହୁରି ବିଲୋକେଉ ନଯନ ଉଘାରୀ। କଛୁ ନ ଦୀଖ ତହଁ ଦଚ୍ଛକୁମାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ନାଇ ରାମ ପଦ ସୀସା। ଚଲୀଂ ତହାଁ ଜହଁ ରହେ ଗିରୀସା ॥
ଦୋ. ଗଈ ସମୀପ ମହେସ ତବ ହଁସି ପୂଛୀ କୁସଲାତ।
ଲୀନ୍ହୀ ପରୀଛା କଵନ ବିଧି କହହୁ ସତ୍ଯ ସବ ବାତ ॥ ୫୫ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସତୀଂ ସମୁଝି ରଘୁବୀର ପ୍ରଭାଊ। ଭଯ ବସ ସିଵ ସନ କୀନ୍ହ ଦୁରାଊ ॥
କଛୁ ନ ପରୀଛା ଲୀନ୍ହି ଗୋସାଈ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ତୁମ୍ହାରିହି ନାଈ ॥
ଜୋ ତୁମ୍ହ କହା ସୋ ମୃଷା ନ ହୋଈ। ମୋରେଂ ମନ ପ୍ରତୀତି ଅତି ସୋଈ ॥
ତବ ସଂକର ଦେଖେଉ ଧରି ଧ୍ଯାନା। ସତୀଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ଚରିତ ସବ ଜାନା ॥
ବହୁରି ରାମମାଯହି ସିରୁ ନାଵା। ପ୍ରେରି ସତିହି ଜେହିଂ ଝୂଁଠ କହାଵା ॥
ହରି ଇଚ୍ଛା ଭାଵୀ ବଲଵାନା। ହୃଦଯଁ ବିଚାରତ ସଂଭୁ ସୁଜାନା ॥
ସତୀଂ କୀନ୍ହ ସୀତା କର ବେଷା। ସିଵ ଉର ଭଯଉ ବିଷାଦ ବିସେଷା ॥
ଜୌଂ ଅବ କରଉଁ ସତୀ ସନ ପ୍ରୀତୀ। ମିଟଇ ଭଗତି ପଥୁ ହୋଇ ଅନୀତୀ ॥
ଦୋ. ପରମ ପୁନୀତ ନ ଜାଇ ତଜି କିଏଁ ପ୍ରେମ ବଡ ପାପୁ।
ପ୍ରଗଟି ନ କହତ ମହେସୁ କଛୁ ହୃଦଯଁ ଅଧିକ ସଂତାପୁ ॥ ୫୬ ॥
ତବ ସଂକର ପ୍ରଭୁ ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ସୁମିରତ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଅସ ଆଵା ॥
ଏହିଂ ତନ ସତିହି ଭେଟ ମୋହି ନାହୀଂ। ସିଵ ସଂକଲ୍ପୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସଂକରୁ ମତିଧୀରା। ଚଲେ ଭଵନ ସୁମିରତ ରଘୁବୀରା ॥
ଚଲତ ଗଗନ ଭୈ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜଯ ମହେସ ଭଲି ଭଗତି ଦୃଢାଈ ॥
ଅସ ପନ ତୁମ୍ହ ବିନୁ କରଇ କୋ ଆନା। ରାମଭଗତ ସମରଥ ଭଗଵାନା ॥
ସୁନି ନଭଗିରା ସତୀ ଉର ସୋଚା। ପୂଛା ସିଵହି ସମେତ ସକୋଚା ॥
କୀନ୍ହ କଵନ ପନ କହହୁ କୃପାଲା। ସତ୍ଯଧାମ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଜଦପି ସତୀଂ ପୂଛା ବହୁ ଭାଁତୀ। ତଦପି ନ କହେଉ ତ୍ରିପୁର ଆରାତୀ ॥
ଦୋ. ସତୀଂ ହୃଦଯ ଅନୁମାନ କିଯ ସବୁ ଜାନେଉ ସର୍ବଗ୍ଯ।
କୀନ୍ହ କପଟୁ ମୈଂ ସଂଭୁ ସନ ନାରି ସହଜ ଜଡ ଅଗ୍ଯ ॥ ୫୭କ ॥
ହୃଦଯଁ ସୋଚୁ ସମୁଝତ ନିଜ କରନୀ। ଚିଂତା ଅମିତ ଜାଇ ନହି ବରନୀ ॥
କୃପାସିଂଧୁ ସିଵ ପରମ ଅଗାଧା। ପ୍ରଗଟ ନ କହେଉ ମୋର ଅପରାଧା ॥
ସଂକର ରୁଖ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ପ୍ରଭୁ ମୋହି ତଜେଉ ହୃଦଯଁ ଅକୁଲାନୀ ॥
ନିଜ ଅଘ ସମୁଝି ନ କଛୁ କହି ଜାଈ। ତପଇ ଅଵାଁ ଇଵ ଉର ଅଧିକାଈ ॥
ସତିହି ସସୋଚ ଜାନି ବୃଷକେତୂ। କହୀଂ କଥା ସୁଂଦର ସୁଖ ହେତୂ ॥
ବରନତ ପଂଥ ବିବିଧ ଇତିହାସା। ବିସ୍ଵନାଥ ପହୁଁଚେ କୈଲାସା ॥
ତହଁ ପୁନି ସଂଭୁ ସମୁଝି ପନ ଆପନ। ବୈଠେ ବଟ ତର କରି କମଲାସନ ॥
ସଂକର ସହଜ ସରୁପ ସଂହାରା। ଲାଗି ସମାଧି ଅଖଂଡ ଅପାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ବସହି କୈଲାସ ତବ ଅଧିକ ସୋଚୁ ମନ ମାହିଂ।
ମରମୁ ନ କୋଊ ଜାନ କଛୁ ଜୁଗ ସମ ଦିଵସ ସିରାହିଂ ॥ ୫୮ ॥
ନିତ ନଵ ସୋଚୁ ସତୀଂ ଉର ଭାରା। କବ ଜୈହଉଁ ଦୁଖ ସାଗର ପାରା ॥
ମୈଂ ଜୋ କୀନ୍ହ ରଘୁପତି ଅପମାନା। ପୁନିପତି ବଚନୁ ମୃଷା କରି ଜାନା ॥
ସୋ ଫଲୁ ମୋହି ବିଧାତାଁ ଦୀନ୍ହା। ଜୋ କଛୁ ଉଚିତ ରହା ସୋଇ କୀନ୍ହା ॥
ଅବ ବିଧି ଅସ ବୂଝିଅ ନହି ତୋହୀ। ସଂକର ବିମୁଖ ଜିଆଵସି ମୋହୀ ॥
କହି ନ ଜାଈ କଛୁ ହୃଦଯ ଗଲାନୀ। ମନ ମହୁଁ ରାମାହି ସୁମିର ସଯାନୀ ॥
ଜୌ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲୁ କହାଵା। ଆରତୀ ହରନ ବେଦ ଜସୁ ଗାଵା ॥
ତୌ ମୈଂ ବିନଯ କରଉଁ କର ଜୋରୀ। ଛୂଟଉ ବେଗି ଦେହ ଯହ ମୋରୀ ॥
ଜୌଂ ମୋରେ ସିଵ ଚରନ ସନେହୂ। ମନ କ୍ରମ ବଚନ ସତ୍ଯ ବ୍ରତୁ ଏହୂ ॥
ଦୋ. ତୌ ସବଦରସୀ ସୁନିଅ ପ୍ରଭୁ କରଉ ସୋ ବେଗି ଉପାଇ।
ହୋଇ ମରନୁ ଜେହୀ ବିନହିଂ ଶ୍ରମ ଦୁସହ ବିପତ୍ତି ବିହାଇ ॥ ୫୯ ॥
ସୋ. ଜଲୁ ପଯ ସରିସ ବିକାଇ ଦେଖହୁ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ଭଲି।
ବିଲଗ ହୋଇ ରସୁ ଜାଇ କପଟ ଖଟାଈ ପରତ ପୁନି ॥ ୫୭ଖ ॥
ଏହି ବିଧି ଦୁଖିତ ପ୍ରଜେସକୁମାରୀ। ଅକଥନୀଯ ଦାରୁନ ଦୁଖୁ ଭାରୀ ॥
ବୀତେଂ ସଂବତ ସହସ ସତାସୀ। ତଜୀ ସମାଧି ସଂଭୁ ଅବିନାସୀ ॥
ରାମ ନାମ ସିଵ ସୁମିରନ ଲାଗେ। ଜାନେଉ ସତୀଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ॥
ଜାଇ ସଂଭୁ ପଦ ବଂଦନୁ କୀନ୍ହୀ। ସନମୁଖ ସଂକର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲଗେ କହନ ହରିକଥା ରସାଲା। ଦଚ୍ଛ ପ୍ରଜେସ ଭଏ ତେହି କାଲା ॥
ଦେଖା ବିଧି ବିଚାରି ସବ ଲାଯକ। ଦଚ୍ଛହି କୀନ୍ହ ପ୍ରଜାପତି ନାଯକ ॥
ବଡ ଅଧିକାର ଦଚ୍ଛ ଜବ ପାଵା। ଅତି ଅଭିମାନୁ ହୃଦଯଁ ତବ ଆଵା ॥
ନହିଂ କୋଉ ଅସ ଜନମା ଜଗ ମାହୀଂ। ପ୍ରଭୁତା ପାଇ ଜାହି ମଦ ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ଦଚ୍ଛ ଲିଏ ମୁନି ବୋଲି ସବ କରନ ଲଗେ ବଡ ଜାଗ।
ନେଵତେ ସାଦର ସକଲ ସୁର ଜେ ପାଵତ ମଖ ଭାଗ ॥ ୬୦ ॥
କିଂନର ନାଗ ସିଦ୍ଧ ଗଂଧର୍ବା। ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଚଲେ ସୁର ସର୍ବା ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ମହେସୁ ବିହାଈ। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ଜାନ ବନାଈ ॥
ସତୀଂ ବିଲୋକେ ବ୍ଯୋମ ବିମାନା। ଜାତ ଚଲେ ସୁଂଦର ବିଧି ନାନା ॥
ସୁର ସୁଂଦରୀ କରହିଂ କଲ ଗାନା। ସୁନତ ଶ୍ରଵନ ଛୂଟହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ପୂଛେଉ ତବ ସିଵଁ କହେଉ ବଖାନୀ। ପିତା ଜଗ୍ଯ ସୁନି କଛୁ ହରଷାନୀ ॥
ଜୌଂ ମହେସୁ ମୋହି ଆଯସୁ ଦେହୀଂ। କୁଛ ଦିନ ଜାଇ ରହୌଂ ମିସ ଏହୀଂ ॥
ପତି ପରିତ୍ଯାଗ ହୃଦଯ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। କହଇ ନ ନିଜ ଅପରାଧ ବିଚାରୀ ॥
ବୋଲୀ ସତୀ ମନୋହର ବାନୀ। ଭଯ ସଂକୋଚ ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ ॥
ଦୋ. ପିତା ଭଵନ ଉତ୍ସଵ ପରମ ଜୌଂ ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ହୋଇ।
ତୌ ମୈ ଜାଉଁ କୃପାଯତନ ସାଦର ଦେଖନ ସୋଇ ॥ ୬୧ ॥
କହେହୁ ନୀକ ମୋରେହୁଁ ମନ ଭାଵା। ଯହ ଅନୁଚିତ ନହିଂ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
ଦଚ୍ଛ ସକଲ ନିଜ ସୁତା ବୋଲାଈ। ହମରେଂ ବଯର ତୁମ୍ହଉ ବିସରାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମସଭାଁ ହମ ସନ ଦୁଖୁ ମାନା। ତେହି ତେଂ ଅଜହୁଁ କରହିଂ ଅପମାନା ॥
ଜୌଂ ବିନୁ ବୋଲେଂ ଜାହୁ ଭଵାନୀ। ରହଇ ନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ନ କାନୀ ॥
ଜଦପି ମିତ୍ର ପ୍ରଭୁ ପିତୁ ଗୁର ଗେହା। ଜାଇଅ ବିନୁ ବୋଲେହୁଁ ନ ସଁଦେହା ॥
ତଦପି ବିରୋଧ ମାନ ଜହଁ କୋଈ। ତହାଁ ଗଏଁ କଲ୍ଯାନୁ ନ ହୋଈ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ସଂଭୁ ସମୁଝାଵା। ଭାଵୀ ବସ ନ ଗ୍ଯାନୁ ଉର ଆଵା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ଜାହୁ ଜୋ ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ନହିଂ ଭଲି ବାତ ହମାରେ ଭାଏଁ ॥
ଦୋ. କହି ଦେଖା ହର ଜତନ ବହୁ ରହଇ ନ ଦଚ୍ଛକୁମାରି।
ଦିଏ ମୁଖ୍ଯ ଗନ ସଂଗ ତବ ବିଦା କୀନ୍ହ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ ୬୨ ॥
ପିତା ଭଵନ ଜବ ଗଈ ଭଵାନୀ। ଦଚ୍ଛ ତ୍ରାସ କାହୁଁ ନ ସନମାନୀ ॥
ସାଦର ଭଲେହିଂ ମିଲୀ ଏକ ମାତା। ଭଗିନୀଂ ମିଲୀଂ ବହୁତ ମୁସୁକାତା ॥
ଦଚ୍ଛ ନ କଛୁ ପୂଛୀ କୁସଲାତା। ସତିହି ବିଲୋକି ଜରେ ସବ ଗାତା ॥
ସତୀଂ ଜାଇ ଦେଖେଉ ତବ ଜାଗା। କତହୁଁ ନ ଦୀଖ ସଂଭୁ କର ଭାଗା ॥
ତବ ଚିତ ଚଢେଉ ଜୋ ସଂକର କହେଊ। ପ୍ରଭୁ ଅପମାନୁ ସମୁଝି ଉର ଦହେଊ ॥
ପାଛିଲ ଦୁଖୁ ନ ହୃଦଯଁ ଅସ ବ୍ଯାପା। ଜସ ଯହ ଭଯଉ ମହା ପରିତାପା ॥
ଜଦ୍ଯପି ଜଗ ଦାରୁନ ଦୁଖ ନାନା। ସବ ତେଂ କଠିନ ଜାତି ଅଵମାନା ॥
ସମୁଝି ସୋ ସତିହି ଭଯଉ ଅତି କ୍ରୋଧା। ବହୁ ବିଧି ଜନନୀଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରବୋଧା ॥
ଦୋ. ସିଵ ଅପମାନୁ ନ ଜାଇ ସହି ହୃଦଯଁ ନ ହୋଇ ପ୍ରବୋଧ।
ସକଲ ସଭହି ହଠି ହଟକି ତବ ବୋଲୀଂ ବଚନ ସକ୍ରୋଧ ॥ ୬୩ ॥
ସୁନହୁ ସଭାସଦ ସକଲ ମୁନିଂଦା। କହୀ ସୁନୀ ଜିନ୍ହ ସଂକର ନିଂଦା ॥
ସୋ ଫଲୁ ତୁରତ ଲହବ ସବ କାହୂଁ। ଭଲୀ ଭାଁତି ପଛିତାବ ପିତାହୂଁ ॥
ସଂତ ସଂଭୁ ଶ୍ରୀପତି ଅପବାଦା। ସୁନିଅ ଜହାଁ ତହଁ ଅସି ମରଜାଦା ॥
କାଟିଅ ତାସୁ ଜୀଭ ଜୋ ବସାଈ। ଶ୍ରଵନ ମୂଦି ନ ତ ଚଲିଅ ପରାଈ ॥
ଜଗଦାତମା ମହେସୁ ପୁରାରୀ। ଜଗତ ଜନକ ସବ କେ ହିତକାରୀ ॥
ପିତା ମଂଦମତି ନିଂଦତ ତେହୀ। ଦଚ୍ଛ ସୁକ୍ର ସଂଭଵ ଯହ ଦେହୀ ॥
ତଜିହଉଁ ତୁରତ ଦେହ ତେହି ହେତୂ। ଉର ଧରି ଚଂଦ୍ରମୌଲି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ କହି ଜୋଗ ଅଗିନି ତନୁ ଜାରା। ଭଯଉ ସକଲ ମଖ ହାହାକାରା ॥
ଦୋ. ସତୀ ମରନୁ ସୁନି ସଂଭୁ ଗନ ଲଗେ କରନ ମଖ ଖୀସ।
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ବିଲୋକି ଭୃଗୁ ରଚ୍ଛା କୀନ୍ହି ମୁନୀସ ॥ ୬୪ ॥
ସମାଚାର ସବ ସଂକର ପାଏ। ବୀରଭଦ୍ରୁ କରି କୋପ ପଠାଏ ॥
ଜଗ୍ଯ ବିଧଂସ ଜାଇ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହା। ସକଲ ସୁରନ୍ହ ବିଧିଵତ ଫଲୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଭେ ଜଗବିଦିତ ଦଚ୍ଛ ଗତି ସୋଈ। ଜସି କଛୁ ସଂଭୁ ବିମୁଖ କୈ ହୋଈ ॥
ଯହ ଇତିହାସ ସକଲ ଜଗ ଜାନୀ। ତାତେ ମୈଂ ସଂଛେପ ବଖାନୀ ॥
ସତୀଂ ମରତ ହରି ସନ ବରୁ ମାଗା। ଜନମ ଜନମ ସିଵ ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ତେହି କାରନ ହିମଗିରି ଗୃହ ଜାଈ। ଜନମୀଂ ପାରବତୀ ତନୁ ପାଈ ॥
ଜବ ତେଂ ଉମା ସୈଲ ଗୃହ ଜାଈଂ। ସକଲ ସିଦ୍ଧି ସଂପତି ତହଁ ଛାଈ ॥
ଜହଁ ତହଁ ମୁନିନ୍ହ ସୁଆଶ୍ରମ କୀନ୍ହେ। ଉଚିତ ବାସ ହିମ ଭୂଧର ଦୀନ୍ହେ ॥
ଦୋ. ସଦା ସୁମନ ଫଲ ସହିତ ସବ ଦ୍ରୁମ ନଵ ନାନା ଜାତି।
ପ୍ରଗଟୀଂ ସୁଂଦର ସୈଲ ପର ମନି ଆକର ବହୁ ଭାଁତି ॥ ୬୫ ॥
ସରିତା ସବ ପୁନିତ ଜଲୁ ବହହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ମଧୁପ ସୁଖୀ ସବ ରହହୀଂ ॥
ସହଜ ବଯରୁ ସବ ଜୀଵନ୍ହ ତ୍ଯାଗା। ଗିରି ପର ସକଲ କରହିଂ ଅନୁରାଗା ॥
ସୋହ ସୈଲ ଗିରିଜା ଗୃହ ଆଏଁ। ଜିମି ଜନୁ ରାମଭଗତି କେ ପାଏଁ ॥
ନିତ ନୂତନ ମଂଗଲ ଗୃହ ତାସୂ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ଗାଵହିଂ ଜସୁ ଜାସୂ ॥
ନାରଦ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। କୌତୁକହୀଂ ଗିରି ଗେହ ସିଧାଏ ॥
ସୈଲରାଜ ବଡ ଆଦର କୀନ୍ହା। ପଦ ପଖାରି ବର ଆସନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ନାରି ସହିତ ମୁନି ପଦ ସିରୁ ନାଵା। ଚରନ ସଲିଲ ସବୁ ଭଵନୁ ସିଂଚାଵା ॥
ନିଜ ସୌଭାଗ୍ଯ ବହୁତ ଗିରି ବରନା। ସୁତା ବୋଲି ମେଲୀ ମୁନି ଚରନା ॥
ଦୋ. ତ୍ରିକାଲଗ୍ଯ ସର୍ବଗ୍ଯ ତୁମ୍ହ ଗତି ସର୍ବତ୍ର ତୁମ୍ହାରି ॥
କହହୁ ସୁତା କେ ଦୋଷ ଗୁନ ମୁନିବର ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ ୬୬ ॥
କହ ମୁନି ବିହସି ଗୂଢ ମୃଦୁ ବାନୀ। ସୁତା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ସୁଂଦର ସହଜ ସୁସୀଲ ସଯାନୀ। ନାମ ଉମା ଅଂବିକା ଭଵାନୀ ॥
ସବ ଲଚ୍ଛନ ସଂପନ୍ନ କୁମାରୀ। ହୋଇହି ସଂତତ ପିଯହି ପିଆରୀ ॥
ସଦା ଅଚଲ ଏହି କର ଅହିଵାତା। ଏହି ତେଂ ଜସୁ ପୈହହିଂ ପିତୁ ମାତା ॥
ହୋଇହି ପୂଜ୍ଯ ସକଲ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି ସେଵତ କଛୁ ଦୁର୍ଲଭ ନାହୀଂ ॥
ଏହି କର ନାମୁ ସୁମିରି ସଂସାରା। ତ୍ରିଯ ଚଢହହିଁ ପତିବ୍ରତ ଅସିଧାରା ॥
ସୈଲ ସୁଲଚ୍ଛନ ସୁତା ତୁମ୍ହାରୀ। ସୁନହୁ ଜେ ଅବ ଅଵଗୁନ ଦୁଇ ଚାରୀ ॥
ଅଗୁନ ଅମାନ ମାତୁ ପିତୁ ହୀନା। ଉଦାସୀନ ସବ ସଂସଯ ଛୀନା ॥
ଦୋ. ଜୋଗୀ ଜଟିଲ ଅକାମ ମନ ନଗନ ଅମଂଗଲ ବେଷ ॥
ଅସ ସ୍ଵାମୀ ଏହି କହଁ ମିଲିହି ପରୀ ହସ୍ତ ଅସି ରେଖ ॥ ୬୭ ॥
ସୁନି ମୁନି ଗିରା ସତ୍ଯ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦୁଖ ଦଂପତିହି ଉମା ହରଷାନୀ ॥
ନାରଦହୁଁ ଯହ ଭେଦୁ ନ ଜାନା। ଦସା ଏକ ସମୁଝବ ବିଲଗାନା ॥
ସକଲ ସଖୀଂ ଗିରିଜା ଗିରି ମୈନା। ପୁଲକ ସରୀର ଭରେ ଜଲ ନୈନା ॥
ହୋଇ ନ ମୃଷା ଦେଵରିଷି ଭାଷା। ଉମା ସୋ ବଚନୁ ହୃଦଯଁ ଧରି ରାଖା ॥
ଉପଜେଉ ସିଵ ପଦ କମଲ ସନେହୂ। ମିଲନ କଠିନ ମନ ଭା ସଂଦେହୂ ॥
ଜାନି କୁଅଵସରୁ ପ୍ରୀତି ଦୁରାଈ। ସଖୀ ଉଛଁଗ ବୈଠୀ ପୁନି ଜାଈ ॥
ଝୂଠି ନ ହୋଇ ଦେଵରିଷି ବାନୀ। ସୋଚହି ଦଂପତି ସଖୀଂ ସଯାନୀ ॥
ଉର ଧରି ଧୀର କହଇ ଗିରିରାଊ। କହହୁ ନାଥ କା କରିଅ ଉପାଊ ॥
ଦୋ. କହ ମୁନୀସ ହିମଵଂତ ସୁନୁ ଜୋ ବିଧି ଲିଖା ଲିଲାର।
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର ନାଗ ମୁନି କୋଉ ନ ମେଟନିହାର ॥ ୬୮ ॥
ତଦପି ଏକ ମୈଂ କହଉଁ ଉପାଈ। ହୋଇ କରୈ ଜୌଂ ଦୈଉ ସହାଈ ॥
ଜସ ବରୁ ମୈଂ ବରନେଉଁ ତୁମ୍ହ ପାହୀଂ। ମିଲହି ଉମହି ତସ ସଂସଯ ନାହୀଂ ॥
ଜେ ଜେ ବର କେ ଦୋଷ ବଖାନେ। ତେ ସବ ସିଵ ପହି ମୈଂ ଅନୁମାନେ ॥
ଜୌଂ ବିବାହୁ ସଂକର ସନ ହୋଈ। ଦୋଷଉ ଗୁନ ସମ କହ ସବୁ କୋଈ ॥
ଜୌଂ ଅହି ସେଜ ସଯନ ହରି କରହୀଂ। ବୁଧ କଛୁ ତିନ୍ହ କର ଦୋଷୁ ନ ଧରହୀଂ ॥
ଭାନୁ କୃସାନୁ ସର୍ବ ରସ ଖାହୀଂ। ତିନ୍ହ କହଁ ମଂଦ କହତ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ସୁଭ ଅରୁ ଅସୁଭ ସଲିଲ ସବ ବହଈ। ସୁରସରି କୋଉ ଅପୁନୀତ ନ କହଈ ॥
ସମରଥ କହୁଁ ନହିଂ ଦୋଷୁ ଗୋସାଈ। ରବି ପାଵକ ସୁରସରି କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ଅସ ହିସିଷା କରହିଂ ନର ଜଡି ବିବେକ ଅଭିମାନ।
ପରହିଂ କଲପ ଭରି ନରକ ମହୁଁ ଜୀଵ କି ଈସ ସମାନ ॥ ୬୯ ॥
ସୁରସରି ଜଲ କୃତ ବାରୁନି ଜାନା। କବହୁଁ ନ ସଂତ କରହିଂ ତେହି ପାନା ॥
ସୁରସରି ମିଲେଂ ସୋ ପାଵନ ଜୈସେଂ। ଈସ ଅନୀସହି ଅଂତରୁ ତୈସେଂ ॥
ସଂଭୁ ସହଜ ସମରଥ ଭଗଵାନା। ଏହି ବିବାହଁ ସବ ବିଧି କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୁରାରାଧ୍ଯ ପୈ ଅହହିଂ ମହେସୂ। ଆସୁତୋଷ ପୁନି କିଏଁ କଲେସୂ ॥
ଜୌଂ ତପୁ କରୈ କୁମାରି ତୁମ୍ହାରୀ। ଭାଵିଉ ମେଟି ସକହିଂ ତ୍ରିପୁରାରୀ ॥
ଜଦ୍ଯପି ବର ଅନେକ ଜଗ ମାହୀଂ। ଏହି କହଁ ସିଵ ତଜି ଦୂସର ନାହୀଂ ॥
ବର ଦାଯକ ପ୍ରନତାରତି ଭଂଜନ। କୃପାସିଂଧୁ ସେଵକ ମନ ରଂଜନ ॥
ଇଚ୍ଛିତ ଫଲ ବିନୁ ସିଵ ଅଵରାଧେ। ଲହିଅ ନ କୋଟି ଜୋଗ ଜପ ସାଧେଂ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ନାରଦ ସୁମିରି ହରି ଗିରିଜହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ।
ହୋଇହି ଯହ କଲ୍ଯାନ ଅବ ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରୀସ ॥ ୭୦ ॥
କହି ଅସ ବ୍ରହ୍ମଭଵନ ମୁନି ଗଯଊ। ଆଗିଲ ଚରିତ ସୁନହୁ ଜସ ଭଯଊ ॥
ପତିହି ଏକାଂତ ପାଇ କହ ମୈନା। ନାଥ ନ ମୈଂ ସମୁଝେ ମୁନି ବୈନା ॥
ଜୌଂ ଘରୁ ବରୁ କୁଲୁ ହୋଇ ଅନୂପା। କରିଅ ବିବାହୁ ସୁତା ଅନୁରୁପା ॥
ନ ତ କନ୍ଯା ବରୁ ରହଉ କୁଆରୀ। କଂତ ଉମା ମମ ପ୍ରାନପିଆରୀ ॥
ଜୌଂ ନ ମିଲହି ବରୁ ଗିରିଜହି ଜୋଗୂ। ଗିରି ଜଡ ସହଜ କହିହି ସବୁ ଲୋଗୂ ॥
ସୋଇ ବିଚାରି ପତି କରେହୁ ବିବାହୂ। ଜେହିଂ ନ ବହୋରି ହୋଇ ଉର ଦାହୂ ॥
ଅସ କହି ପରି ଚରନ ଧରି ସୀସା। ବୋଲେ ସହିତ ସନେହ ଗିରୀସା ॥
ବରୁ ପାଵକ ପ୍ରଗଟୈ ସସି ମାହୀଂ। ନାରଦ ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପ୍ରିଯା ସୋଚୁ ପରିହରହୁ ସବୁ ସୁମିରହୁ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ।
ପାରବତିହି ନିରମଯଉ ଜେହିଂ ସୋଇ କରିହି କଲ୍ଯାନ ॥ ୭୧ ॥
ଅବ ଜୌ ତୁମ୍ହହି ସୁତା ପର ନେହୂ। ତୌ ଅସ ଜାଇ ସିଖାଵନ ଦେହୂ ॥
କରୈ ସୋ ତପୁ ଜେହିଂ ମିଲହିଂ ମହେସୂ। ଆନ ଉପାଯଁ ନ ମିଟହି କଲେସୂ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଗର୍ଭ ସହେତୂ। ସୁଂଦର ସବ ଗୁନ ନିଧି ବୃଷକେତୂ ॥
ଅସ ବିଚାରି ତୁମ୍ହ ତଜହୁ ଅସଂକା। ସବହି ଭାଁତି ସଂକରୁ ଅକଲଂକା ॥
ସୁନି ପତି ବଚନ ହରଷି ମନ ମାହୀଂ। ଗଈ ତୁରତ ଉଠି ଗିରିଜା ପାହୀଂ ॥
ଉମହି ବିଲୋକି ନଯନ ଭରେ ବାରୀ। ସହିତ ସନେହ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ ॥
ବାରହିଂ ବାର ଲେତି ଉର ଲାଈ। ଗଦଗଦ କଂଠ ନ କଛୁ କହି ଜାଈ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଭଵାନୀ। ମାତୁ ସୁଖଦ ବୋଲୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ସୁନହି ମାତୁ ମୈଂ ଦୀଖ ଅସ ସପନ ସୁନାଵଉଁ ତୋହି।
ସୁଂଦର ଗୌର ସୁବିପ୍ରବର ଅସ ଉପଦେସେଉ ମୋହି ॥ ୭୨ ॥
କରହି ଜାଇ ତପୁ ସୈଲକୁମାରୀ। ନାରଦ କହା ସୋ ସତ୍ଯ ବିଚାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତହି ପୁନି ଯହ ମତ ଭାଵା। ତପୁ ସୁଖପ୍ରଦ ଦୁଖ ଦୋଷ ନସାଵା ॥
ତପବଲ ରଚଇ ପ୍ରପଂଚ ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସଂଭୁ କରହିଂ ସଂଘାରା। ତପବଲ ସେଷୁ ଧରଇ ମହିଭାରା ॥
ତପ ଅଧାର ସବ ସୃଷ୍ଟି ଭଵାନୀ। କରହି ଜାଇ ତପୁ ଅସ ଜିଯଁ ଜାନୀ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିସମିତ ମହତାରୀ। ସପନ ସୁନାଯଉ ଗିରିହି ହଁକାରୀ ॥
ମାତୁ ପିତୁହି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଚଲୀଂ ଉମା ତପ ହିତ ହରଷାଈ ॥
ପ୍ରିଯ ପରିଵାର ପିତା ଅରୁ ମାତା। ଭଏ ବିକଲ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାତା ॥
ଦୋ. ବେଦସିରା ମୁନି ଆଇ ତବ ସବହି କହା ସମୁଝାଇ ॥
ପାରବତୀ ମହିମା ସୁନତ ରହେ ପ୍ରବୋଧହି ପାଇ ॥ ୭୩ ॥
ଉର ଧରି ଉମା ପ୍ରାନପତି ଚରନା। ଜାଇ ବିପିନ ଲାଗୀଂ ତପୁ କରନା ॥
ଅତି ସୁକୁମାର ନ ତନୁ ତପ ଜୋଗୂ। ପତି ପଦ ସୁମିରି ତଜେଉ ସବୁ ଭୋଗୂ ॥
ନିତ ନଵ ଚରନ ଉପଜ ଅନୁରାଗା। ବିସରୀ ଦେହ ତପହିଂ ମନୁ ଲାଗା ॥
ସଂବତ ସହସ ମୂଲ ଫଲ ଖାଏ। ସାଗୁ ଖାଇ ସତ ବରଷ ଗଵାଁଏ ॥
କଛୁ ଦିନ ଭୋଜନୁ ବାରି ବତାସା। କିଏ କଠିନ କଛୁ ଦିନ ଉପବାସା ॥
ବେଲ ପାତୀ ମହି ପରଇ ସୁଖାଈ। ତୀନି ସହସ ସଂବତ ସୋଈ ଖାଈ ॥
ପୁନି ପରିହରେ ସୁଖାନେଉ ପରନା। ଉମହି ନାମ ତବ ଭଯଉ ଅପରନା ॥
ଦେଖି ଉମହି ତପ ଖୀନ ସରୀରା। ବ୍ରହ୍ମଗିରା ଭୈ ଗଗନ ଗଭୀରା ॥
ଦୋ. ଭଯଉ ମନୋରଥ ସୁଫଲ ତଵ ସୁନୁ ଗିରିଜାକୁମାରି।
ପରିହରୁ ଦୁସହ କଲେସ ସବ ଅବ ମିଲିହହିଂ ତ୍ରିପୁରାରି ॥ ୭୪ ॥
ଅସ ତପୁ କାହୁଁ ନ କୀନ୍ହ ଭଵାନୀ। ଭଉ ଅନେକ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅବ ଉର ଧରହୁ ବ୍ରହ୍ମ ବର ବାନୀ। ସତ୍ଯ ସଦା ସଂତତ ସୁଚି ଜାନୀ ॥
ଆଵୈ ପିତା ବୋଲାଵନ ଜବହୀଂ। ହଠ ପରିହରି ଘର ଜାଏହୁ ତବହୀଂ ॥
ମିଲହିଂ ତୁମ୍ହହି ଜବ ସପ୍ତ ରିଷୀସା। ଜାନେହୁ ତବ ପ୍ରମାନ ବାଗୀସା ॥
ସୁନତ ଗିରା ବିଧି ଗଗନ ବଖାନୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଗିରିଜା ହରଷାନୀ ॥
ଉମା ଚରିତ ସୁଂଦର ମୈଂ ଗାଵା। ସୁନହୁ ସଂଭୁ କର ଚରିତ ସୁହାଵା ॥
ଜବ ତେଂ ସତୀ ଜାଇ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ତବ ସେଂ ସିଵ ମନ ଭଯଉ ବିରାଗା ॥
ଜପହିଂ ସଦା ରଘୁନାଯକ ନାମା। ଜହଁ ତହଁ ସୁନହିଂ ରାମ ଗୁନ ଗ୍ରାମା ॥
ଦୋ. ଚିଦାନନ୍ଦ ସୁଖଧାମ ସିଵ ବିଗତ ମୋହ ମଦ କାମ।
ବିଚରହିଂ ମହି ଧରି ହୃଦଯଁ ହରି ସକଲ ଲୋକ ଅଭିରାମ ॥ ୭୫ ॥
କତହୁଁ ମୁନିନ୍ହ ଉପଦେସହିଂ ଗ୍ଯାନା। କତହୁଁ ରାମ ଗୁନ କରହିଂ ବଖାନା ॥
ଜଦପି ଅକାମ ତଦପି ଭଗଵାନା। ଭଗତ ବିରହ ଦୁଖ ଦୁଖିତ ସୁଜାନା ॥
ଏହି ବିଧି ଗଯଉ କାଲୁ ବହୁ ବୀତୀ। ନିତ ନୈ ହୋଇ ରାମ ପଦ ପ୍ରୀତୀ ॥
ନୈମୁ ପ୍ରେମୁ ସଂକର କର ଦେଖା। ଅବିଚଲ ହୃଦଯଁ ଭଗତି କୈ ରେଖା ॥
ପ୍ରଗଟୈ ରାମୁ କୃତଗ୍ଯ କୃପାଲା। ରୂପ ସୀଲ ନିଧି ତେଜ ବିସାଲା ॥
ବହୁ ପ୍ରକାର ସଂକରହି ସରାହା। ତୁମ୍ହ ବିନୁ ଅସ ବ୍ରତୁ କୋ ନିରବାହା ॥
ବହୁବିଧି ରାମ ସିଵହି ସମୁଝାଵା। ପାରବତୀ କର ଜନ୍ମୁ ସୁନାଵା ॥
ଅତି ପୁନୀତ ଗିରିଜା କୈ କରନୀ। ବିସ୍ତର ସହିତ କୃପାନିଧି ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ବିନତୀ ମମ ସୁନେହୁ ସିଵ ଜୌଂ ମୋ ପର ନିଜ ନେହୁ।
ଜାଇ ବିବାହହୁ ସୈଲଜହି ଯହ ମୋହି ମାଗେଂ ଦେହୁ ॥ ୭୬ ॥
କହ ସିଵ ଜଦପି ଉଚିତ ଅସ ନାହୀଂ। ନାଥ ବଚନ ପୁନି ମେଟି ନ ଜାହୀଂ ॥
ସିର ଧରି ଆଯସୁ କରିଅ ତୁମ୍ହାରା। ପରମ ଧରମୁ ଯହ ନାଥ ହମାରା ॥
ମାତୁ ପିତା ଗୁର ପ୍ରଭୁ କୈ ବାନୀ। ବିନହିଂ ବିଚାର କରିଅ ସୁଭ ଜାନୀ ॥
ତୁମ୍ହ ସବ ଭାଁତି ପରମ ହିତକାରୀ। ଅଗ୍ଯା ସିର ପର ନାଥ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ତୋଷେଉ ସୁନି ସଂକର ବଚନା। ଭକ୍ତି ବିବେକ ଧର୍ମ ଜୁତ ରଚନା ॥
କହ ପ୍ରଭୁ ହର ତୁମ୍ହାର ପନ ରହେଊ। ଅବ ଉର ରାଖେହୁ ଜୋ ହମ କହେଊ ॥
ଅଂତରଧାନ ଭଏ ଅସ ଭାଷୀ। ସଂକର ସୋଇ ମୂରତି ଉର ରାଖୀ ॥
ତବହିଂ ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଆଏ। ବୋଲେ ପ୍ରଭୁ ଅତି ବଚନ ସୁହାଏ ॥
ଦୋ. ପାରବତୀ ପହିଂ ଜାଇ ତୁମ୍ହ ପ୍ରେମ ପରିଚ୍ଛା ଲେହୁ।
ଗିରିହି ପ୍ରେରି ପଠଏହୁ ଭଵନ ଦୂରି କରେହୁ ସଂଦେହୁ ॥ ୭୭ ॥
ରିଷିନ୍ହ ଗୌରି ଦେଖୀ ତହଁ କୈସୀ। ମୂରତିମଂତ ତପସ୍ଯା ଜୈସୀ ॥
ବୋଲେ ମୁନି ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କରହୁ କଵନ କାରନ ତପୁ ଭାରୀ ॥
କେହି ଅଵରାଧହୁ କା ତୁମ୍ହ ଚହହୂ। ହମ ସନ ସତ୍ଯ ମରମୁ କିନ କହହୂ ॥
କହତ ବଚତ ମନୁ ଅତି ସକୁଚାଈ। ହଁସିହହୁ ସୁନି ହମାରି ଜଡତାଈ ॥
ମନୁ ହଠ ପରା ନ ସୁନଇ ସିଖାଵା। ଚହତ ବାରି ପର ଭୀତି ଉଠାଵା ॥
ନାରଦ କହା ସତ୍ଯ ସୋଇ ଜାନା। ବିନୁ ପଂଖନ୍ହ ହମ ଚହହିଂ ଉଡାନା ॥
ଦେଖହୁ ମୁନି ଅବିବେକୁ ହମାରା। ଚାହିଅ ସଦା ସିଵହି ଭରତାରା ॥
ଦୋ. ସୁନତ ବଚନ ବିହସେ ରିଷଯ ଗିରିସଂଭଵ ତବ ଦେହ।
ନାରଦ କର ଉପଦେସୁ ସୁନି କହହୁ ବସେଉ କିସୁ ଗେହ ॥ ୭୮ ॥
ଦଚ୍ଛସୁତନ୍ହ ଉପଦେସେନ୍ହି ଜାଈ। ତିନ୍ହ ଫିରି ଭଵନୁ ନ ଦେଖା ଆଈ ॥
ଚିତ୍ରକେତୁ କର ଘରୁ ଉନ ଘାଲା। କନକକସିପୁ କର ପୁନି ଅସ ହାଲା ॥
ନାରଦ ସିଖ ଜେ ସୁନହିଂ ନର ନାରୀ। ଅଵସି ହୋହିଂ ତଜି ଭଵନୁ ଭିଖାରୀ ॥
ମନ କପଟୀ ତନ ସଜ୍ଜନ ଚୀନ୍ହା। ଆପୁ ସରିସ ସବହୀ ଚହ କୀନ୍ହା ॥
ତେହି କେଂ ବଚନ ମାନି ବିସ୍ଵାସା। ତୁମ୍ହ ଚାହହୁ ପତି ସହଜ ଉଦାସା ॥
ନିର୍ଗୁନ ନିଲଜ କୁବେଷ କପାଲୀ। ଅକୁଲ ଅଗେହ ଦିଗଂବର ବ୍ଯାଲୀ ॥
କହହୁ କଵନ ସୁଖୁ ଅସ ବରୁ ପାଏଁ। ଭଲ ଭୂଲିହୁ ଠଗ କେ ବୌରାଏଁ ॥
ପଂଚ କହେଂ ସିଵଁ ସତୀ ବିବାହୀ। ପୁନି ଅଵଡେରି ମରାଏନ୍ହି ତାହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ସୁଖ ସୋଵତ ସୋଚୁ ନହି ଭୀଖ ମାଗି ଭଵ ଖାହିଂ।
ସହଜ ଏକାକିନ୍ହ କେ ଭଵନ କବହୁଁ କି ନାରି ଖଟାହିଂ ॥ ୭୯ ॥
ଅଜହୂଁ ମାନହୁ କହା ହମାରା। ହମ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବରୁ ନୀକ ବିଚାରା ॥
ଅତି ସୁଂଦର ସୁଚି ସୁଖଦ ସୁସୀଲା। ଗାଵହିଂ ବେଦ ଜାସୁ ଜସ ଲୀଲା ॥
ଦୂଷନ ରହିତ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଶ୍ରୀପତି ପୁର ବୈକୁଂଠ ନିଵାସୀ ॥
ଅସ ବରୁ ତୁମ୍ହହି ମିଲାଉବ ଆନୀ। ସୁନତ ବିହସି କହ ବଚନ ଭଵାନୀ ॥
ସତ୍ଯ କହେହୁ ଗିରିଭଵ ତନୁ ଏହା। ହଠ ନ ଛୂଟ ଛୂଟୈ ବରୁ ଦେହା ॥
କନକଉ ପୁନି ପଷାନ ତେଂ ହୋଈ। ଜାରେହୁଁ ସହଜୁ ନ ପରିହର ସୋଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ନ ମୈଂ ପରିହରଊଁ। ବସଉ ଭଵନୁ ଉଜରଉ ନହିଂ ଡରଊଁ ॥
ଗୁର କେଂ ବଚନ ପ୍ରତୀତି ନ ଜେହୀ। ସପନେହୁଁ ସୁଗମ ନ ସୁଖ ସିଧି ତେହୀ ॥
ଦୋ. ମହାଦେଵ ଅଵଗୁନ ଭଵନ ବିଷ୍ନୁ ସକଲ ଗୁନ ଧାମ।
ଜେହି କର ମନୁ ରମ ଜାହି ସନ ତେହି ତେହୀ ସନ କାମ ॥ ୮୦ ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ମିଲତେହୁ ପ୍ରଥମ ମୁନୀସା। ସୁନତିଉଁ ସିଖ ତୁମ୍ହାରି ଧରି ସୀସା ॥
ଅବ ମୈଂ ଜନ୍ମୁ ସଂଭୁ ହିତ ହାରା। କୋ ଗୁନ ଦୂଷନ କରୈ ବିଚାରା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହରେ ହଠ ହୃଦଯଁ ବିସେଷୀ। ରହି ନ ଜାଇ ବିନୁ କିଏଁ ବରେଷୀ ॥
ତୌ କୌତୁକିଅନ୍ହ ଆଲସୁ ନାହୀଂ। ବର କନ୍ଯା ଅନେକ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଜନ୍ମ କୋଟି ଲଗି ରଗର ହମାରୀ। ବରଉଁ ସଂଭୁ ନ ତ ରହଉଁ କୁଆରୀ ॥
ତଜଉଁ ନ ନାରଦ କର ଉପଦେସୂ। ଆପୁ କହହି ସତ ବାର ମହେସୂ ॥
ମୈଂ ପା ପରଉଁ କହଇ ଜଗଦଂବା। ତୁମ୍ହ ଗୃହ ଗଵନହୁ ଭଯଉ ବିଲଂବା ॥
ଦେଖି ପ୍ରେମୁ ବୋଲେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଜଯ ଜଯ ଜଗଦଂବିକେ ଭଵାନୀ ॥
ଦୋ. ତୁମ୍ହ ମାଯା ଭଗଵାନ ସିଵ ସକଲ ଜଗତ ପିତୁ ମାତୁ।
ନାଇ ଚରନ ସିର ମୁନି ଚଲେ ପୁନି ପୁନି ହରଷତ ଗାତୁ ॥ ୮୧ ॥
ଜାଇ ମୁନିନ୍ହ ହିମଵଂତୁ ପଠାଏ। କରି ବିନତୀ ଗିରଜହିଂ ଗୃହ ଲ୍ଯାଏ ॥
ବହୁରି ସପ୍ତରିଷି ସିଵ ପହିଂ ଜାଈ। କଥା ଉମା କୈ ସକଲ ସୁନାଈ ॥
ଭଏ ମଗନ ସିଵ ସୁନତ ସନେହା। ହରଷି ସପ୍ତରିଷି ଗଵନେ ଗେହା ॥
ମନୁ ଥିର କରି ତବ ସଂଭୁ ସୁଜାନା। ଲଗେ କରନ ରଘୁନାଯକ ଧ୍ଯାନା ॥
ତାରକୁ ଅସୁର ଭଯଉ ତେହି କାଲା। ଭୁଜ ପ୍ରତାପ ବଲ ତେଜ ବିସାଲା ॥
ତେଂହି ସବ ଲୋକ ଲୋକପତି ଜୀତେ। ଭଏ ଦେଵ ସୁଖ ସଂପତି ରୀତେ ॥
ଅଜର ଅମର ସୋ ଜୀତି ନ ଜାଈ। ହାରେ ସୁର କରି ବିବିଧ ଲରାଈ ॥
ତବ ବିରଂଚି ସନ ଜାଇ ପୁକାରେ। ଦେଖେ ବିଧି ସବ ଦେଵ ଦୁଖାରେ ॥
ଦୋ. ସବ ସନ କହା ବୁଝାଇ ବିଧି ଦନୁଜ ନିଧନ ତବ ହୋଇ।
ସଂଭୁ ସୁକ୍ର ସଂଭୂତ ସୁତ ଏହି ଜୀତଇ ରନ ସୋଇ ॥ ୮୨ ॥
ମୋର କହା ସୁନି କରହୁ ଉପାଈ। ହୋଇହି ଈସ୍ଵର କରିହି ସହାଈ ॥
ସତୀଂ ଜୋ ତଜୀ ଦଚ୍ଛ ମଖ ଦେହା। ଜନମୀ ଜାଇ ହିମାଚଲ ଗେହା ॥
ତେହିଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ସଂଭୁ ପତି ଲାଗୀ। ସିଵ ସମାଧି ବୈଠେ ସବୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଜଦପି ଅହଇ ଅସମଂଜସ ଭାରୀ। ତଦପି ବାତ ଏକ ସୁନହୁ ହମାରୀ ॥
ପଠଵହୁ କାମୁ ଜାଇ ସିଵ ପାହୀଂ। କରୈ ଛୋଭୁ ସଂକର ମନ ମାହୀଂ ॥
ତବ ହମ ଜାଇ ସିଵହି ସିର ନାଈ। କରଵାଉବ ବିବାହୁ ବରିଆଈ ॥
ଏହି ବିଧି ଭଲେହି ଦେଵହିତ ହୋଈ। ମର ଅତି ନୀକ କହଇ ସବୁ କୋଈ ॥
ଅସ୍ତୁତି ସୁରନ୍ହ କୀନ୍ହି ଅତି ହେତୂ। ପ୍ରଗଟେଉ ବିଷମବାନ ଝଷକେତୂ ॥
ଦୋ. ସୁରନ୍ହ କହୀଂ ନିଜ ବିପତି ସବ ସୁନି ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ସଂଭୁ ବିରୋଧ ନ କୁସଲ ମୋହି ବିହସି କହେଉ ଅସ ମାର ॥ ୮୩ ॥
ତଦପି କରବ ମୈଂ କାଜୁ ତୁମ୍ହାରା। ଶ୍ରୁତି କହ ପରମ ଧରମ ଉପକାରା ॥
ପର ହିତ ଲାଗି ତଜଇ ଜୋ ଦେହୀ। ସଂତତ ସଂତ ପ୍ରସଂସହିଂ ତେହୀ ॥
ଅସ କହି ଚଲେଉ ସବହି ସିରୁ ନାଈ। ସୁମନ ଧନୁଷ କର ସହିତ ସହାଈ ॥
ଚଲତ ମାର ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସିଵ ବିରୋଧ ଧ୍ରୁଵ ମରନୁ ହମାରା ॥
ତବ ଆପନ ପ୍ରଭାଉ ବିସ୍ତାରା। ନିଜ ବସ କୀନ୍ହ ସକଲ ସଂସାରା ॥
କୋପେଉ ଜବହି ବାରିଚରକେତୂ। ଛନ ମହୁଁ ମିଟେ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ସେତୂ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଜ ବ୍ରତ ସଂଜମ ନାନା। ଧୀରଜ ଧରମ ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନା ॥
ସଦାଚାର ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା। ସଭଯ ବିବେକ କଟକୁ ସବ ଭାଗା ॥
ଛଂ. ଭାଗେଉ ବିବେକ ସହାଯ ସହିତ ସୋ ସୁଭଟ ସଂଜୁଗ ମହି ମୁରେ।
ସଦଗ୍ରଂଥ ପର୍ବତ କଂଦରନ୍ହି ମହୁଁ ଜାଇ ତେହି ଅଵସର ଦୁରେ ॥
ହୋନିହାର କା କରତାର କୋ ରଖଵାର ଜଗ ଖରଭରୁ ପରା।
ଦୁଇ ମାଥ କେହି ରତିନାଥ ଜେହି କହୁଁ କୋଽପି କର ଧନୁ ସରୁ ଧରା ॥
ଦୋ. ଜେ ସଜୀଵ ଜଗ ଅଚର ଚର ନାରି ପୁରୁଷ ଅସ ନାମ।
ତେ ନିଜ ନିଜ ମରଜାଦ ତଜି ଭଏ ସକଲ ବସ କାମ ॥ ୮୪ ॥
ସବ କେ ହୃଦଯଁ ମଦନ ଅଭିଲାଷା। ଲତା ନିହାରି ନଵହିଂ ତରୁ ସାଖା ॥
ନଦୀଂ ଉମଗି ଅଂବୁଧି କହୁଁ ଧାଈ। ସଂଗମ କରହିଂ ତଲାଵ ତଲାଈ ॥
ଜହଁ ଅସି ଦସା ଜଡନ୍ହ କୈ ବରନୀ। କୋ କହି ସକଇ ସଚେତନ କରନୀ ॥
ପସୁ ପଚ୍ଛୀ ନଭ ଜଲ ଥଲଚାରୀ। ଭଏ କାମବସ ସମଯ ବିସାରୀ ॥
ମଦନ ଅଂଧ ବ୍ଯାକୁଲ ସବ ଲୋକା। ନିସି ଦିନୁ ନହିଂ ଅଵଲୋକହିଂ କୋକା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ନର କିଂନର ବ୍ଯାଲା। ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଭୂତ ବେତାଲା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ଦସା ନ କହେଉଁ ବଖାନୀ। ସଦା କାମ କେ ଚେରେ ଜାନୀ ॥
ସିଦ୍ଧ ବିରକ୍ତ ମହାମୁନି ଜୋଗୀ। ତେପି କାମବସ ଭଏ ବିଯୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଭଏ କାମବସ ଜୋଗୀସ ତାପସ ପାଵଁରନ୍ହି କୀ କୋ କହୈ।
ଦେଖହିଂ ଚରାଚର ନାରିମଯ ଜେ ବ୍ରହ୍ମମଯ ଦେଖତ ରହେ ॥
ଅବଲା ବିଲୋକହିଂ ପୁରୁଷମଯ ଜଗୁ ପୁରୁଷ ସବ ଅବଲାମଯଂ।
ଦୁଇ ଦଂଡ ଭରି ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ଭୀତର କାମକୃତ କୌତୁକ ଅଯଂ ॥
ସୋ. ଧରୀ ନ କାହୂଁ ଧିର ସବକେ ମନ ମନସିଜ ହରେ।
ଜେ ରାଖେ ରଘୁବୀର ତେ ଉବରେ ତେହି କାଲ ମହୁଁ ॥ ୮୫ ॥
ଉଭଯ ଘରୀ ଅସ କୌତୁକ ଭଯଊ। ଜୌ ଲଗି କାମୁ ସଂଭୁ ପହିଂ ଗଯଊ ॥
ସିଵହି ବିଲୋକି ସସଂକେଉ ମାରୂ। ଭଯଉ ଜଥାଥିତି ସବୁ ସଂସାରୂ ॥
ଭଏ ତୁରତ ସବ ଜୀଵ ସୁଖାରେ। ଜିମି ମଦ ଉତରି ଗଏଁ ମତଵାରେ ॥
ରୁଦ୍ରହି ଦେଖି ମଦନ ଭଯ ମାନା। ଦୁରାଧରଷ ଦୁର୍ଗମ ଭଗଵାନା ॥
ଫିରତ ଲାଜ କଛୁ କରି ନହିଂ ଜାଈ। ମରନୁ ଠାନି ମନ ରଚେସି ଉପାଈ ॥
ପ୍ରଗଟେସି ତୁରତ ରୁଚିର ରିତୁରାଜା। କୁସୁମିତ ନଵ ତରୁ ରାଜି ବିରାଜା ॥
ବନ ଉପବନ ବାପିକା ତଡାଗା। ପରମ ସୁଭଗ ସବ ଦିସା ବିଭାଗା ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜନୁ ଉମଗତ ଅନୁରାଗା। ଦେଖି ମୁଏହୁଁ ମନ ମନସିଜ ଜାଗା ॥
ଛଂ. ଜାଗଇ ମନୋଭଵ ମୁଏହୁଁ ମନ ବନ ସୁଭଗତା ନ ପରୈ କହୀ।
ସୀତଲ ସୁଗଂଧ ସୁମଂଦ ମାରୁତ ମଦନ ଅନଲ ସଖା ସହୀ ॥
ବିକସେ ସରନ୍ହି ବହୁ କଂଜ ଗୁଂଜତ ପୁଂଜ ମଂଜୁଲ ମଧୁକରା।
କଲହଂସ ପିକ ସୁକ ସରସ ରଵ କରି ଗାନ ନାଚହିଂ ଅପଛରା ॥
ଦୋ. ସକଲ କଲା କରି କୋଟି ବିଧି ହାରେଉ ସେନ ସମେତ।
ଚଲୀ ନ ଅଚଲ ସମାଧି ସିଵ କୋପେଉ ହୃଦଯନିକେତ ॥ ୮୬ ॥
ଦେଖି ରସାଲ ବିଟପ ବର ସାଖା। ତେହି ପର ଚଢେଉ ମଦନୁ ମନ ମାଖା ॥
ସୁମନ ଚାପ ନିଜ ସର ସଂଧାନେ। ଅତି ରିସ ତାକି ଶ୍ରଵନ ଲଗି ତାନେ ॥
ଛାଡେ ବିଷମ ବିସିଖ ଉର ଲାଗେ। ଛୁଟି ସମାଧି ସଂଭୁ ତବ ଜାଗେ ॥
ଭଯଉ ଈସ ମନ ଛୋଭୁ ବିସେଷୀ। ନଯନ ଉଘାରି ସକଲ ଦିସି ଦେଖୀ ॥
ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ମଦନୁ ବିଲୋକା। ଭଯଉ କୋପୁ କଂପେଉ ତ୍ରୈଲୋକା ॥
ତବ ସିଵଁ ତୀସର ନଯନ ଉଘାରା। ଚିତଵତ କାମୁ ଭଯଉ ଜରି ଛାରା ॥
ହାହାକାର ଭଯଉ ଜଗ ଭାରୀ। ଡରପେ ସୁର ଭଏ ଅସୁର ସୁଖାରୀ ॥
ସମୁଝି କାମସୁଖୁ ସୋଚହିଂ ଭୋଗୀ। ଭଏ ଅକଂଟକ ସାଧକ ଜୋଗୀ ॥
ଛଂ. ଜୋଗି ଅକଂଟକ ଭଏ ପତି ଗତି ସୁନତ ରତି ମୁରୁଛିତ ଭଈ।
ରୋଦତି ବଦତି ବହୁ ଭାଁତି କରୁନା କରତି ସଂକର ପହିଂ ଗଈ।
ଅତି ପ୍ରେମ କରି ବିନତୀ ବିବିଧ ବିଧି ଜୋରି କର ସନ୍ମୁଖ ରହୀ।
ପ୍ରଭୁ ଆସୁତୋଷ କୃପାଲ ସିଵ ଅବଲା ନିରଖି ବୋଲେ ସହୀ ॥
ଦୋ. ଅବ ତେଂ ରତି ତଵ ନାଥ କର ହୋଇହି ନାମୁ ଅନଂଗୁ।
ବିନୁ ବପୁ ବ୍ଯାପିହି ସବହି ପୁନି ସୁନୁ ନିଜ ମିଲନ ପ୍ରସଂଗୁ ॥ ୮୭ ॥
ଜବ ଜଦୁବଂସ କୃଷ୍ନ ଅଵତାରା। ହୋଇହି ହରନ ମହା ମହିଭାରା ॥
କୃଷ୍ନ ତନଯ ହୋଇହି ପତି ତୋରା। ବଚନୁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନ ମୋରା ॥
ରତି ଗଵନୀ ସୁନି ସଂକର ବାନୀ। କଥା ଅପର ଅବ କହଉଁ ବଖାନୀ ॥
ଦେଵନ୍ହ ସମାଚାର ସବ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବୈକୁଂଠ ସିଧାଏ ॥
ସବ ସୁର ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ସମେତା। ଗଏ ଜହାଁ ସିଵ କୃପାନିକେତା ॥
ପୃଥକ ପୃଥକ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା। ଭଏ ପ୍ରସନ୍ନ ଚଂଦ୍ର ଅଵତଂସା ॥
ବୋଲେ କୃପାସିଂଧୁ ବୃଷକେତୂ। କହହୁ ଅମର ଆଏ କେହି ହେତୂ ॥
କହ ବିଧି ତୁମ୍ହ ପ୍ରଭୁ ଅଂତରଜାମୀ। ତଦପି ଭଗତି ବସ ବିନଵଉଁ ସ୍ଵାମୀ ॥
ଦୋ. ସକଲ ସୁରନ୍ହ କେ ହୃଦଯଁ ଅସ ସଂକର ପରମ ଉଛାହୁ।
ନିଜ ନଯନନ୍ହି ଦେଖା ଚହହିଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାର ବିବାହୁ ॥ ୮୮ ॥
ଯହ ଉତ୍ସଵ ଦେଖିଅ ଭରି ଲୋଚନ। ସୋଇ କଛୁ କରହୁ ମଦନ ମଦ ମୋଚନ।
କାମୁ ଜାରି ରତି କହୁଁ ବରୁ ଦୀନ୍ହା। କୃପାସିଂଧୁ ଯହ ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ॥
ସାସତି କରି ପୁନି କରହିଂ ପସାଊ। ନାଥ ପ୍ରଭୁନ୍ହ କର ସହଜ ସୁଭାଊ ॥
ପାରବତୀଂ ତପୁ କୀନ୍ହ ଅପାରା। କରହୁ ତାସୁ ଅବ ଅଂଗୀକାରା ॥
ସୁନି ବିଧି ବିନଯ ସମୁଝି ପ୍ରଭୁ ବାନୀ। ଐସେଇ ହୋଉ କହା ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ତବ ଦେଵନ୍ହ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଈଂ। ବରଷି ସୁମନ ଜଯ ଜଯ ସୁର ସାଈ ॥
ଅଵସରୁ ଜାନି ସପ୍ତରିଷି ଆଏ। ତୁରତହିଂ ବିଧି ଗିରିଭଵନ ପଠାଏ ॥
ପ୍ରଥମ ଗଏ ଜହଁ ରହୀ ଭଵାନୀ। ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ଛଲ ସାନୀ ॥
ଦୋ. କହା ହମାର ନ ସୁନେହୁ ତବ ନାରଦ କେଂ ଉପଦେସ।
ଅବ ଭା ଝୂଠ ତୁମ୍ହାର ପନ ଜାରେଉ କାମୁ ମହେସ ॥ ୮୯ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନି ବୋଲୀଂ ମୁସକାଇ ଭଵାନୀ। ଉଚିତ କହେହୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ ॥
ତୁମ୍ହରେଂ ଜାନ କାମୁ ଅବ ଜାରା। ଅବ ଲଗି ସଂଭୁ ରହେ ସବିକାରା ॥
ହମରେଂ ଜାନ ସଦା ସିଵ ଜୋଗୀ। ଅଜ ଅନଵଦ୍ଯ ଅକାମ ଅଭୋଗୀ ॥
ଜୌଂ ମୈଂ ସିଵ ସେଯେ ଅସ ଜାନୀ। ପ୍ରୀତି ସମେତ କର୍ମ ମନ ବାନୀ ॥
ତୌ ହମାର ପନ ସୁନହୁ ମୁନୀସା। କରିହହିଂ ସତ୍ଯ କୃପାନିଧି ଈସା ॥
ତୁମ୍ହ ଜୋ କହା ହର ଜାରେଉ ମାରା। ସୋଇ ଅତି ବଡ ଅବିବେକୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ତାତ ଅନଲ କର ସହଜ ସୁଭାଊ। ହିମ ତେହି ନିକଟ ଜାଇ ନହିଂ କାଊ ॥
ଗଏଁ ସମୀପ ସୋ ଅଵସି ନସାଈ। ଅସି ମନ୍ମଥ ମହେସ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷେ ମୁନି ବଚନ ସୁନି ଦେଖି ପ୍ରୀତି ବିସ୍ଵାସ ॥
ଚଲେ ଭଵାନିହି ନାଇ ସିର ଗଏ ହିମାଚଲ ପାସ ॥ ୯୦ ॥
ସବୁ ପ୍ରସଂଗୁ ଗିରିପତିହି ସୁନାଵା। ମଦନ ଦହନ ସୁନି ଅତି ଦୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି କହେଉ ରତି କର ବରଦାନା। ସୁନି ହିମଵଂତ ବହୁତ ସୁଖୁ ମାନା ॥
ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ସଂଭୁ ପ୍ରଭୁତାଈ। ସାଦର ମୁନିବର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ସୁଦିନୁ ସୁନଖତୁ ସୁଘରୀ ସୋଚାଈ। ବେଗି ବେଦବିଧି ଲଗନ ଧରାଈ ॥
ପତ୍ରୀ ସପ୍ତରିଷିନ୍ହ ସୋଇ ଦୀନ୍ହୀ। ଗହି ପଦ ବିନଯ ହିମାଚଲ କୀନ୍ହୀ ॥
ଜାଇ ବିଧିହି ଦୀନ୍ହି ସୋ ପାତୀ। ବାଚତ ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତୀ ॥
ଲଗନ ବାଚି ଅଜ ସବହି ସୁନାଈ। ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁର ସମୁଦାଈ ॥
ସୁମନ ବୃଷ୍ଟି ନଭ ବାଜନ ବାଜେ। ମଂଗଲ କଲସ ଦସହୁଁ ଦିସି ସାଜେ ॥
ଦୋ. ଲଗେ ସଁଵାରନ ସକଲ ସୁର ବାହନ ବିବିଧ ବିମାନ।
ହୋହି ସଗୁନ ମଂଗଲ ସୁଭଦ କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ ॥ ୯୧ ॥
ସିଵହି ସଂଭୁ ଗନ କରହିଂ ସିଂଗାରା। ଜଟା ମୁକୁଟ ଅହି ମୌରୁ ସଁଵାରା ॥
କୁଂଡଲ କଂକନ ପହିରେ ବ୍ଯାଲା। ତନ ବିଭୂତି ପଟ କେହରି ଛାଲା ॥
ସସି ଲଲାଟ ସୁଂଦର ସିର ଗଂଗା। ନଯନ ତୀନି ଉପବୀତ ଭୁଜଂଗା ॥
ଗରଲ କଂଠ ଉର ନର ସିର ମାଲା। ଅସିଵ ବେଷ ସିଵଧାମ କୃପାଲା ॥
କର ତ୍ରିସୂଲ ଅରୁ ଡମରୁ ବିରାଜା। ଚଲେ ବସହଁ ଚଢି ବାଜହିଂ ବାଜା ॥
ଦେଖି ସିଵହି ସୁରତ୍ରିଯ ମୁସୁକାହୀଂ। ବର ଲାଯକ ଦୁଲହିନି ଜଗ ନାହୀଂ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ଆଦି ସୁରବ୍ରାତା। ଚଢି ଚଢି ବାହନ ଚଲେ ବରାତା ॥
ସୁର ସମାଜ ସବ ଭାଁତି ଅନୂପା। ନହିଂ ବରାତ ଦୂଲହ ଅନୁରୂପା ॥
ଦୋ. ବିଷ୍ନୁ କହା ଅସ ବିହସି ତବ ବୋଲି ସକଲ ଦିସିରାଜ।
ବିଲଗ ବିଲଗ ହୋଇ ଚଲହୁ ସବ ନିଜ ନିଜ ସହିତ ସମାଜ ॥ ୯୨ ॥
ବର ଅନୁହାରି ବରାତ ନ ଭାଈ। ହଁସୀ କରୈହହୁ ପର ପୁର ଜାଈ ॥
ବିଷ୍ନୁ ବଚନ ସୁନି ସୁର ମୁସକାନେ। ନିଜ ନିଜ ସେନ ସହିତ ବିଲଗାନେ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମହେସୁ ମୁସୁକାହୀଂ। ହରି କେ ବିଂଗ୍ଯ ବଚନ ନହିଂ ଜାହୀଂ ॥
ଅତି ପ୍ରିଯ ବଚନ ସୁନତ ପ୍ରିଯ କେରେ। ଭୃଂଗିହି ପ୍ରେରି ସକଲ ଗନ ଟେରେ ॥
ସିଵ ଅନୁସାସନ ସୁନି ସବ ଆଏ। ପ୍ରଭୁ ପଦ ଜଲଜ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ନାନା ବାହନ ନାନା ବେଷା। ବିହସେ ସିଵ ସମାଜ ନିଜ ଦେଖା ॥
କୋଉ ମୁଖହୀନ ବିପୁଲ ମୁଖ କାହୂ। ବିନୁ ପଦ କର କୋଉ ବହୁ ପଦ ବାହୂ ॥
ବିପୁଲ ନଯନ କୋଉ ନଯନ ବିହୀନା। ରିଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ କୋଉ ଅତି ତନଖୀନା ॥
ଛଂ. ତନ ଖୀନ କୋଉ ଅତି ପୀନ ପାଵନ କୋଉ ଅପାଵନ ଗତି ଧରେଂ।
ଭୂଷନ କରାଲ କପାଲ କର ସବ ସଦ୍ଯ ସୋନିତ ତନ ଭରେଂ ॥
ଖର ସ୍ଵାନ ସୁଅର ସୃକାଲ ମୁଖ ଗନ ବେଷ ଅଗନିତ କୋ ଗନୈ।
ବହୁ ଜିନସ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗି ଜମାତ ବରନତ ନହିଂ ବନୈ ॥
ସୋ. ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଗୀତ ପରମ ତରଂଗୀ ଭୂତ ସବ।
ଦେଖତ ଅତି ବିପରୀତ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚିତ୍ର ବିଧି ॥ ୯୩ ॥
ଜସ ଦୂଲହୁ ତସି ବନୀ ବରାତା। କୌତୁକ ବିବିଧ ହୋହିଂ ମଗ ଜାତା ॥
ଇହାଁ ହିମାଚଲ ରଚେଉ ବିତାନା। ଅତି ବିଚିତ୍ର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୈଲ ସକଲ ଜହଁ ଲଗି ଜଗ ମାହୀଂ। ଲଘୁ ବିସାଲ ନହିଂ ବରନି ସିରାହୀଂ ॥
ବନ ସାଗର ସବ ନଦୀଂ ତଲାଵା। ହିମଗିରି ସବ କହୁଁ ନେଵତ ପଠାଵା ॥
କାମରୂପ ସୁଂଦର ତନ ଧାରୀ। ସହିତ ସମାଜ ସହିତ ବର ନାରୀ ॥
ଗଏ ସକଲ ତୁହିନାଚଲ ଗେହା। ଗାଵହିଂ ମଂଗଲ ସହିତ ସନେହା ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଗିରି ବହୁ ଗୃହ ସଁଵରାଏ। ଜଥାଜୋଗୁ ତହଁ ତହଁ ସବ ଛାଏ ॥
ପୁର ସୋଭା ଅଵଲୋକି ସୁହାଈ। ଲାଗଇ ଲଘୁ ବିରଂଚି ନିପୁନାଈ ॥
ଛଂ. ଲଘୁ ଲାଗ ବିଧି କୀ ନିପୁନତା ଅଵଲୋକି ପୁର ସୋଭା ସହୀ।
ବନ ବାଗ କୂପ ତଡାଗ ସରିତା ସୁଭଗ ସବ ସକ କୋ କହୀ ॥
ମଂଗଲ ବିପୁଲ ତୋରନ ପତାକା କେତୁ ଗୃହ ଗୃହ ସୋହହୀଂ ॥
ବନିତା ପୁରୁଷ ସୁଂଦର ଚତୁର ଛବି ଦେଖି ମୁନି ମନ ମୋହହୀଂ ॥
ଦୋ. ଜଗଦଂବା ଜହଁ ଅଵତରୀ ସୋ ପୁରୁ ବରନି କି ଜାଇ।
ରିଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧି ସଂପତ୍ତି ସୁଖ ନିତ ନୂତନ ଅଧିକାଇ ॥ ୯୪ ॥
ନଗର ନିକଟ ବରାତ ସୁନି ଆଈ। ପୁର ଖରଭରୁ ସୋଭା ଅଧିକାଈ ॥
କରି ବନାଵ ସଜି ବାହନ ନାନା। ଚଲେ ଲେନ ସାଦର ଅଗଵାନା ॥
ହିଯଁ ହରଷେ ସୁର ସେନ ନିହାରୀ। ହରିହି ଦେଖି ଅତି ଭଏ ସୁଖାରୀ ॥
ସିଵ ସମାଜ ଜବ ଦେଖନ ଲାଗେ। ବିଡରି ଚଲେ ବାହନ ସବ ଭାଗେ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ତହଁ ରହେ ସଯାନେ। ବାଲକ ସବ ଲୈ ଜୀଵ ପରାନେ ॥
ଗଏଁ ଭଵନ ପୂଛହିଂ ପିତୁ ମାତା। କହହିଂ ବଚନ ଭଯ କଂପିତ ଗାତା ॥
କହିଅ କାହ କହି ଜାଇ ନ ବାତା। ଜମ କର ଧାର କିଧୌଂ ବରିଆତା ॥
ବରୁ ବୌରାହ ବସହଁ ଅସଵାରା। ବ୍ଯାଲ କପାଲ ବିଭୂଷନ ଛାରା ॥
ଛଂ. ତନ ଛାର ବ୍ଯାଲ କପାଲ ଭୂଷନ ନଗନ ଜଟିଲ ଭଯଂକରା।
ସଁଗ ଭୂତ ପ୍ରେତ ପିସାଚ ଜୋଗିନି ବିକଟ ମୁଖ ରଜନୀଚରା ॥
ଜୋ ଜିଅତ ରହିହି ବରାତ ଦେଖତ ପୁନ୍ଯ ବଡ ତେହି କର ସହୀ।
ଦେଖିହି ସୋ ଉମା ବିବାହୁ ଘର ଘର ବାତ ଅସି ଲରିକନ୍ହ କହୀ ॥
ଦୋ. ସମୁଝି ମହେସ ସମାଜ ସବ ଜନନି ଜନକ ମୁସୁକାହିଂ।
ବାଲ ବୁଝାଏ ବିବିଧ ବିଧି ନିଡର ହୋହୁ ଡରୁ ନାହିଂ ॥ ୯୫ ॥
ଲୈ ଅଗଵାନ ବରାତହି ଆଏ। ଦିଏ ସବହି ଜନଵାସ ସୁହାଏ ॥
ମୈନାଁ ସୁଭ ଆରତୀ ସଁଵାରୀ। ସଂଗ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
କଂଚନ ଥାର ସୋହ ବର ପାନୀ। ପରିଛନ ଚଲୀ ହରହି ହରଷାନୀ ॥
ବିକଟ ବେଷ ରୁଦ୍ରହି ଜବ ଦେଖା। ଅବଲନ୍ହ ଉର ଭଯ ଭଯଉ ବିସେଷା ॥
ଭାଗି ଭଵନ ପୈଠୀଂ ଅତି ତ୍ରାସା। ଗଏ ମହେସୁ ଜହାଁ ଜନଵାସା ॥
ମୈନା ହୃଦଯଁ ଭଯଉ ଦୁଖୁ ଭାରୀ। ଲୀନ୍ହୀ ବୋଲି ଗିରୀସକୁମାରୀ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଗୋଦ ବୈଠାରୀ। ସ୍ଯାମ ସରୋଜ ନଯନ ଭରେ ବାରୀ ॥
ଜେହିଂ ବିଧି ତୁମ୍ହହି ରୂପୁ ଅସ ଦୀନ୍ହା। ତେହିଂ ଜଡ ବରୁ ବାଉର କସ କୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. କସ କୀନ୍ହ ବରୁ ବୌରାହ ବିଧି ଜେହିଂ ତୁମ୍ହହି ସୁଂଦରତା ଦଈ।
ଜୋ ଫଲୁ ଚହିଅ ସୁରତରୁହିଂ ସୋ ବରବସ ବବୂରହିଂ ଲାଗଈ ॥
ତୁମ୍ହ ସହିତ ଗିରି ତେଂ ଗିରୌଂ ପାଵକ ଜରୌଂ ଜଲନିଧି ମହୁଁ ପରୌଂ ॥
ଘରୁ ଜାଉ ଅପଜସୁ ହୋଉ ଜଗ ଜୀଵତ ବିବାହୁ ନ ହୌଂ କରୌଂ ॥
ଦୋ. ଭଈ ବିକଲ ଅବଲା ସକଲ ଦୁଖିତ ଦେଖି ଗିରିନାରି।
କରି ବିଲାପୁ ରୋଦତି ବଦତି ସୁତା ସନେହୁ ସଁଭାରି ॥ ୯୬ ॥
ନାରଦ କର ମୈଂ କାହ ବିଗାରା। ଭଵନୁ ମୋର ଜିନ୍ହ ବସତ ଉଜାରା ॥
ଅସ ଉପଦେସୁ ଉମହି ଜିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ବୌରେ ବରହି ଲଗି ତପୁ କୀନ୍ହା ॥
ସାଚେହୁଁ ଉନ୍ହ କେ ମୋହ ନ ମାଯା। ଉଦାସୀନ ଧନୁ ଧାମୁ ନ ଜାଯା ॥
ପର ଘର ଘାଲକ ଲାଜ ନ ଭୀରା। ବାଝଁ କି ଜାନ ପ୍ରସଵ କୈଂ ପୀରା ॥
ଜନନିହି ବିକଲ ବିଲୋକି ଭଵାନୀ। ବୋଲୀ ଜୁତ ବିବେକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଅସ ବିଚାରି ସୋଚହି ମତି ମାତା। ସୋ ନ ଟରଇ ଜୋ ରଚଇ ବିଧାତା ॥
କରମ ଲିଖା ଜୌ ବାଉର ନାହୂ। ତୌ କତ ଦୋସୁ ଲଗାଇଅ କାହୂ ॥
ତୁମ୍ହ ସନ ମିଟହିଂ କି ବିଧି କେ ଅଂକା। ମାତୁ ବ୍ଯର୍ଥ ଜନି ଲେହୁ କଲଂକା ॥
ଛଂ. ଜନି ଲେହୁ ମାତୁ କଲଂକୁ କରୁନା ପରିହରହୁ ଅଵସର ନହୀଂ।
ଦୁଖୁ ସୁଖୁ ଜୋ ଲିଖା ଲିଲାର ହମରେଂ ଜାବ ଜହଁ ପାଉବ ତହୀଂ ॥
ସୁନି ଉମା ବଚନ ବିନୀତ କୋମଲ ସକଲ ଅବଲା ସୋଚହୀଂ ॥
ବହୁ ଭାଁତି ବିଧିହି ଲଗାଇ ଦୂଷନ ନଯନ ବାରି ବିମୋଚହୀଂ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ନାରଦ ସହିତ ଅରୁ ରିଷି ସପ୍ତ ସମେତ।
ସମାଚାର ସୁନି ତୁହିନଗିରି ଗଵନେ ତୁରତ ନିକେତ ॥ ୯୭ ॥
ତବ ନାରଦ ସବହି ସମୁଝାଵା। ପୂରୁବ କଥାପ୍ରସଂଗୁ ସୁନାଵା ॥
ମଯନା ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ମମ ବାନୀ। ଜଗଦଂବା ତଵ ସୁତା ଭଵାନୀ ॥
ଅଜା ଅନାଦି ସକ୍ତି ଅବିନାସିନି। ସଦା ସଂଭୁ ଅରଧଂଗ ନିଵାସିନି ॥
ଜଗ ସଂଭଵ ପାଲନ ଲଯ କାରିନି। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଲୀଲା ବପୁ ଧାରିନି ॥
ଜନମୀଂ ପ୍ରଥମ ଦଚ୍ଛ ଗୃହ ଜାଈ। ନାମୁ ସତୀ ସୁଂଦର ତନୁ ପାଈ ॥
ତହଁହୁଁ ସତୀ ସଂକରହି ବିବାହୀଂ। କଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସକଲ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଏକ ବାର ଆଵତ ସିଵ ସଂଗା। ଦେଖେଉ ରଘୁକୁଲ କମଲ ପତଂଗା ॥
ଭଯଉ ମୋହୁ ସିଵ କହା ନ କୀନ୍ହା। ଭ୍ରମ ବସ ବେଷୁ ସୀଯ କର ଲୀନ୍ହା ॥
ଛଂ. ସିଯ ବେଷୁ ସତୀ ଜୋ କୀନ୍ହ ତେହି ଅପରାଧ ସଂକର ପରିହରୀଂ।
ହର ବିରହଁ ଜାଇ ବହୋରି ପିତୁ କେଂ ଜଗ୍ଯ ଜୋଗାନଲ ଜରୀଂ ॥
ଅବ ଜନମି ତୁମ୍ହରେ ଭଵନ ନିଜ ପତି ଲାଗି ଦାରୁନ ତପୁ କିଯା।
ଅସ ଜାନି ସଂସଯ ତଜହୁ ଗିରିଜା ସର୍ବଦା ସଂକର ପ୍ରିଯା ॥
ଦୋ. ସୁନି ନାରଦ କେ ବଚନ ତବ ସବ କର ମିଟା ବିଷାଦ।
ଛନ ମହୁଁ ବ୍ଯାପେଉ ସକଲ ପୁର ଘର ଘର ଯହ ସଂବାଦ ॥ ୯୮ ॥
ତବ ମଯନା ହିମଵଂତୁ ଅନଂଦେ। ପୁନି ପୁନି ପାରବତୀ ପଦ ବଂଦେ ॥
ନାରି ପୁରୁଷ ସିସୁ ଜୁବା ସଯାନେ। ନଗର ଲୋଗ ସବ ଅତି ହରଷାନେ ॥
ଲଗେ ହୋନ ପୁର ମଂଗଲଗାନା। ସଜେ ସବହି ହାଟକ ଘଟ ନାନା ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ଭଈ ଜେଵରାନା। ସୂପସାସ୍ତ୍ର ଜସ କଛୁ ବ୍ଯଵହାରା ॥
ସୋ ଜେଵନାର କି ଜାଇ ବଖାନୀ। ବସହିଂ ଭଵନ ଜେହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ସାଦର ବୋଲେ ସକଲ ବରାତୀ। ବିଷ୍ନୁ ବିରଂଚି ଦେଵ ସବ ଜାତୀ ॥
ବିବିଧି ପାଁତି ବୈଠୀ ଜେଵନାରା। ଲାଗେ ପରୁସନ ନିପୁନ ସୁଆରା ॥
ନାରିବୃଂଦ ସୁର ଜେଵଁତ ଜାନୀ। ଲଗୀଂ ଦେନ ଗାରୀଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ଗାରୀଂ ମଧୁର ସ୍ଵର ଦେହିଂ ସୁଂଦରି ବିଂଗ୍ଯ ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ।
ଭୋଜନୁ କରହିଂ ସୁର ଅତି ବିଲଂବୁ ବିନୋଦୁ ସୁନି ସଚୁ ପାଵହୀଂ ॥
ଜେଵଁତ ଜୋ ବଢ୍ଯୋ ଅନଂଦୁ ସୋ ମୁଖ କୋଟିହୂଁ ନ ପରୈ କହ୍ଯୋ।
ଅଚଵାଁଇ ଦୀନ୍ହେ ପାନ ଗଵନେ ବାସ ଜହଁ ଜାକୋ ରହ୍ଯୋ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ମୁନିନ୍ହ ହିମଵଂତ କହୁଁ ଲଗନ ସୁନାଈ ଆଇ।
ସମଯ ବିଲୋକି ବିବାହ କର ପଠଏ ଦେଵ ବୋଲାଇ ॥ ୯୯ ॥
ବୋଲି ସକଲ ସୁର ସାଦର ଲୀନ୍ହେ। ସବହି ଜଥୋଚିତ ଆସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ବେଦୀ ବେଦ ବିଧାନ ସଁଵାରୀ। ସୁଭଗ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହିଂ ନାରୀ ॥
ସିଂଘାସନୁ ଅତି ଦିବ୍ଯ ସୁହାଵା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିରଂଚି ବନାଵା ॥
ବୈଠେ ସିଵ ବିପ୍ରନ୍ହ ସିରୁ ନାଈ। ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ନିଜ ପ୍ରଭୁ ରଘୁରାଈ ॥
ବହୁରି ମୁନୀସନ୍ହ ଉମା ବୋଲାଈ। କରି ସିଂଗାରୁ ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ ॥
ଦେଖତ ରୂପୁ ସକଲ ସୁର ମୋହେ। ବରନୈ ଛବି ଅସ ଜଗ କବି କୋ ହୈ ॥
ଜଗଦଂବିକା ଜାନି ଭଵ ଭାମା। ସୁରନ୍ହ ମନହିଂ ମନ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା ॥
ସୁଂଦରତା ମରଜାଦ ଭଵାନୀ। ଜାଇ ନ କୋଟିହୁଁ ବଦନ ବଖାନୀ ॥
ଛଂ. କୋଟିହୁଁ ବଦନ ନହିଂ ବନୈ ବରନତ ଜଗ ଜନନି ସୋଭା ମହା।
ସକୁଚହିଂ କହତ ଶ୍ରୁତି ସେଷ ସାରଦ ମଂଦମତି ତୁଲସୀ କହା ॥
ଛବିଖାନି ମାତୁ ଭଵାନି ଗଵନୀ ମଧ୍ଯ ମଂଡପ ସିଵ ଜହାଁ ॥
ଅଵଲୋକି ସକହିଂ ନ ସକୁଚ ପତି ପଦ କମଲ ମନୁ ମଧୁକରୁ ତହାଁ ॥
ଦୋ. ମୁନି ଅନୁସାସନ ଗନପତିହି ପୂଜେଉ ସଂଭୁ ଭଵାନି।
କୋଉ ସୁନି ସଂସଯ କରୈ ଜନି ସୁର ଅନାଦି ଜିଯଁ ଜାନି ॥ ୧୦୦ ॥
ଜସି ବିବାହ କୈ ବିଧି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ। ମହାମୁନିନ୍ହ ସୋ ସବ କରଵାଈ ॥
ଗହି ଗିରୀସ କୁସ କନ୍ଯା ପାନୀ। ଭଵହି ସମରପୀଂ ଜାନି ଭଵାନୀ ॥
ପାନିଗ୍ରହନ ଜବ କୀନ୍ହ ମହେସା। ହିଂଯଁ ହରଷେ ତବ ସକଲ ସୁରେସା ॥
ବେଦ ମଂତ୍ର ମୁନିବର ଉଚ୍ଚରହୀଂ। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ସଂକର ସୁର କରହୀଂ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନ ବିବିଧ ବିଧାନା। ସୁମନବୃଷ୍ଟି ନଭ ଭୈ ବିଧି ନାନା ॥
ହର ଗିରିଜା କର ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସକଲ ଭୁଵନ ଭରି ରହା ଉଛାହୂ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ତୁରଗ ରଥ ନାଗା। ଧେନୁ ବସନ ମନି ବସ୍ତୁ ବିଭାଗା ॥
ଅନ୍ନ କନକଭାଜନ ଭରି ଜାନା। ଦାଇଜ ଦୀନ୍ହ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଛଂ. ଦାଇଜ ଦିଯୋ ବହୁ ଭାଁତି ପୁନି କର ଜୋରି ହିମଭୂଧର କହ୍ଯୋ।
କା ଦେଉଁ ପୂରନକାମ ସଂକର ଚରନ ପଂକଜ ଗହି ରହ୍ଯୋ ॥
ସିଵଁ କୃପାସାଗର ସସୁର କର ସଂତୋଷୁ ସବ ଭାଁତିହିଂ କିଯୋ।
ପୁନି ଗହେ ପଦ ପାଥୋଜ ମଯନାଁ ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଯୋ ॥
ଦୋ. ନାଥ ଉମା ମନ ପ୍ରାନ ସମ ଗୃହକିଂକରୀ କରେହୁ।
ଛମେହୁ ସକଲ ଅପରାଧ ଅବ ହୋଇ ପ୍ରସନ୍ନ ବରୁ ଦେହୁ ॥ ୧୦୧ ॥
ବହୁ ବିଧି ସଂଭୁ ସାସ ସମୁଝାଈ। ଗଵନୀ ଭଵନ ଚରନ ସିରୁ ନାଈ ॥
ଜନନୀଂ ଉମା ବୋଲି ତବ ଲୀନ୍ହୀ। ଲୈ ଉଛଂଗ ସୁଂଦର ସିଖ ଦୀନ୍ହୀ ॥
କରେହୁ ସଦା ସଂକର ପଦ ପୂଜା। ନାରିଧରମୁ ପତି ଦେଉ ନ ଦୂଜା ॥
ବଚନ କହତ ଭରେ ଲୋଚନ ବାରୀ। ବହୁରି ଲାଇ ଉର ଲୀନ୍ହି କୁମାରୀ ॥
କତ ବିଧି ସୃଜୀଂ ନାରି ଜଗ ମାହୀଂ। ପରାଧୀନ ସପନେହୁଁ ସୁଖୁ ନାହୀଂ ॥
ଭୈ ଅତି ପ୍ରେମ ବିକଲ ମହତାରୀ। ଧୀରଜୁ କୀନ୍ହ କୁସମଯ ବିଚାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତି ପରତି ଗହି ଚରନା। ପରମ ପ୍ରେମ କଛୁ ଜାଇ ନ ବରନା ॥
ସବ ନାରିନ୍ହ ମିଲି ଭେଟି ଭଵାନୀ। ଜାଇ ଜନନି ଉର ପୁନି ଲପଟାନୀ ॥
ଛଂ. ଜନନିହି ବହୁରି ମିଲି ଚଲୀ ଉଚିତ ଅସୀସ ସବ କାହୂଁ ଦଈଂ।
ଫିରି ଫିରି ବିଲୋକତି ମାତୁ ତନ ତବ ସଖୀଂ ଲୈ ସିଵ ପହିଂ ଗଈ ॥
ଜାଚକ ସକଲ ସଂତୋଷି ସଂକରୁ ଉମା ସହିତ ଭଵନ ଚଲେ।
ସବ ଅମର ହରଷେ ସୁମନ ବରଷି ନିସାନ ନଭ ବାଜେ ଭଲେ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ସଂଗ ହିମଵଂତୁ ତବ ପହୁଁଚାଵନ ଅତି ହେତୁ।
ବିବିଧ ଭାଁତି ପରିତୋଷୁ କରି ବିଦା କୀନ୍ହ ବୃଷକେତୁ ॥ ୧୦୨ ॥
ତୁରତ ଭଵନ ଆଏ ଗିରିରାଈ। ସକଲ ସୈଲ ସର ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବହୁମାନା। ସବ କର ବିଦା କୀନ୍ହ ହିମଵାନା ॥
ଜବହିଂ ସଂଭୁ କୈଲାସହିଂ ଆଏ। ସୁର ସବ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଜଗତ ମାତୁ ପିତୁ ସଂଭୁ ଭଵାନୀ। ତେହୀ ସିଂଗାରୁ ନ କହଉଁ ବଖାନୀ ॥
କରହିଂ ବିବିଧ ବିଧି ଭୋଗ ବିଲାସା। ଗନନ୍ହ ସମେତ ବସହିଂ କୈଲାସା ॥
ହର ଗିରିଜା ବିହାର ନିତ ନଯଊ। ଏହି ବିଧି ବିପୁଲ କାଲ ଚଲି ଗଯଊ ॥
ତବ ଜନମେଉ ଷଟବଦନ କୁମାରା। ତାରକୁ ଅସୁର ସମର ଜେହିଂ ମାରା ॥
ଆଗମ ନିଗମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାନା। ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ ସକଲ ଜଗ ଜାନା ॥
ଛଂ. ଜଗୁ ଜାନ ଷନ୍ମୁଖ ଜନ୍ମୁ କର୍ମୁ ପ୍ରତାପୁ ପୁରୁଷାରଥୁ ମହା।
ତେହି ହେତୁ ମୈଂ ବୃଷକେତୁ ସୁତ କର ଚରିତ ସଂଛେପହିଂ କହା ॥
ଯହ ଉମା ସଂଗୁ ବିବାହୁ ଜେ ନର ନାରି କହହିଂ ଜେ ଗାଵହୀଂ।
କଲ୍ଯାନ କାଜ ବିବାହ ମଂଗଲ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ଦୋ. ଚରିତ ସିଂଧୁ ଗିରିଜା ରମନ ବେଦ ନ ପାଵହିଂ ପାରୁ।
ବରନୈ ତୁଲସୀଦାସୁ କିମି ଅତି ମତିମଂଦ ଗଵାଁରୁ ॥ ୧୦୩ ॥
ସଂଭୁ ଚରିତ ସୁନି ସରସ ସୁହାଵା। ଭରଦ୍ଵାଜ ମୁନି ଅତି ସୁଖ ପାଵା ॥
ବହୁ ଲାଲସା କଥା ପର ବାଢୀ। ନଯନନ୍ହି ନୀରୁ ରୋମାଵଲି ଠାଢୀ ॥
ପ୍ରେମ ବିବସ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ। ଦସା ଦେଖି ହରଷେ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଅହୋ ଧନ୍ଯ ତଵ ଜନ୍ମୁ ମୁନୀସା। ତୁମ୍ହହି ପ୍ରାନ ସମ ପ୍ରିଯ ଗୌରୀସା ॥
ସିଵ ପଦ କମଲ ଜିନ୍ହହି ରତି ନାହୀଂ। ରାମହି ତେ ସପନେହୁଁ ନ ସୋହାହୀଂ ॥
ବିନୁ ଛଲ ବିସ୍ଵନାଥ ପଦ ନେହୂ। ରାମ ଭଗତ କର ଲଚ୍ଛନ ଏହୂ ॥
ସିଵ ସମ କୋ ରଘୁପତି ବ୍ରତଧାରୀ। ବିନୁ ଅଘ ତଜୀ ସତୀ ଅସି ନାରୀ ॥
ପନୁ କରି ରଘୁପତି ଭଗତି ଦେଖାଈ। କୋ ସିଵ ସମ ରାମହି ପ୍ରିଯ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଥମହିଂ ମୈ କହି ସିଵ ଚରିତ ବୂଝା ମରମୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୁଚି ସେଵକ ତୁମ୍ହ ରାମ କେ ରହିତ ସମସ୍ତ ବିକାର ॥ ୧୦୪ ॥
ମୈଂ ଜାନା ତୁମ୍ହାର ଗୁନ ସୀଲା। କହଉଁ ସୁନହୁ ଅବ ରଘୁପତି ଲୀଲା ॥
ସୁନୁ ମୁନି ଆଜୁ ସମାଗମ ତୋରେଂ। କହି ନ ଜାଇ ଜସ ସୁଖୁ ମନ ମୋରେଂ ॥
ରାମ ଚରିତ ଅତି ଅମିତ ମୁନିସା। କହି ନ ସକହିଂ ସତ କୋଟି ଅହୀସା ॥
ତଦପି ଜଥାଶ୍ରୁତ କହଉଁ ବଖାନୀ। ସୁମିରି ଗିରାପତି ପ୍ରଭୁ ଧନୁପାନୀ ॥
ସାରଦ ଦାରୁନାରି ସମ ସ୍ଵାମୀ। ରାମୁ ସୂତ୍ରଧର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ଜେହି ପର କୃପା କରହିଂ ଜନୁ ଜାନୀ। କବି ଉର ଅଜିର ନଚାଵହିଂ ବାନୀ ॥
ପ୍ରନଵଉଁ ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁନାଥା। ବରନଉଁ ବିସଦ ତାସୁ ଗୁନ ଗାଥା ॥
ପରମ ରମ୍ଯ ଗିରିବରୁ କୈଲାସୂ। ସଦା ଜହାଁ ସିଵ ଉମା ନିଵାସୂ ॥
ଦୋ. ସିଦ୍ଧ ତପୋଧନ ଜୋଗିଜନ ସୂର କିଂନର ମୁନିବୃଂଦ।
ବସହିଂ ତହାଁ ସୁକୃତୀ ସକଲ ସେଵହିଂ ସିବ ସୁଖକଂଦ ॥ ୧୦୫ ॥
ହରି ହର ବିମୁଖ ଧର୍ମ ରତି ନାହୀଂ। ତେ ନର ତହଁ ସପନେହୁଁ ନହିଂ ଜାହୀଂ ॥
ତେହି ଗିରି ପର ବଟ ବିଟପ ବିସାଲା। ନିତ ନୂତନ ସୁଂଦର ସବ କାଲା ॥
ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସୁସୀତଲି ଛାଯା। ସିଵ ବିଶ୍ରାମ ବିଟପ ଶ୍ରୁତି ଗାଯା ॥
ଏକ ବାର ତେହି ତର ପ୍ରଭୁ ଗଯଊ। ତରୁ ବିଲୋକି ଉର ଅତି ସୁଖୁ ଭଯଊ ॥
ନିଜ କର ଡାସି ନାଗରିପୁ ଛାଲା। ବୈଠୈ ସହଜହିଂ ସଂଭୁ କୃପାଲା ॥
କୁଂଦ ଇଂଦୁ ଦର ଗୌର ସରୀରା। ଭୁଜ ପ୍ରଲଂବ ପରିଧନ ମୁନିଚୀରା ॥
ତରୁନ ଅରୁନ ଅଂବୁଜ ସମ ଚରନା। ନଖ ଦୁତି ଭଗତ ହୃଦଯ ତମ ହରନା ॥
ଭୁଜଗ ଭୂତି ଭୂଷନ ତ୍ରିପୁରାରୀ। ଆନନୁ ସରଦ ଚଂଦ ଛବି ହାରୀ ॥
ଦୋ. ଜଟା ମୁକୁଟ ସୁରସରିତ ସିର ଲୋଚନ ନଲିନ ବିସାଲ।
ନୀଲକଂଠ ଲାଵନ୍ଯନିଧି ସୋହ ବାଲବିଧୁ ଭାଲ ॥ ୧୦୬ ॥
ବୈଠେ ସୋହ କାମରିପୁ କୈସେଂ। ଧରେଂ ସରୀରୁ ସାଂତରସୁ ଜୈସେଂ ॥
ପାରବତୀ ଭଲ ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଗଈ ସଂଭୁ ପହିଂ ମାତୁ ଭଵାନୀ ॥
ଜାନି ପ୍ରିଯା ଆଦରୁ ଅତି କୀନ୍ହା। ବାମ ଭାଗ ଆସନୁ ହର ଦୀନ୍ହା ॥
ବୈଠୀଂ ସିଵ ସମୀପ ହରଷାଈ। ପୂରୁବ ଜନ୍ମ କଥା ଚିତ ଆଈ ॥
ପତି ହିଯଁ ହେତୁ ଅଧିକ ଅନୁମାନୀ। ବିହସି ଉମା ବୋଲୀଂ ପ୍ରିଯ ବାନୀ ॥
କଥା ଜୋ ସକଲ ଲୋକ ହିତକାରୀ। ସୋଇ ପୂଛନ ଚହ ସୈଲକୁମାରୀ ॥
ବିସ୍ଵନାଥ ମମ ନାଥ ପୁରାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ମହିମା ବିଦିତ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଚର ଅରୁ ଅଚର ନାଗ ନର ଦେଵା। ସକଲ କରହିଂ ପଦ ପଂକଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ସମରଥ ସର୍ବଗ୍ଯ ସିଵ ସକଲ କଲା ଗୁନ ଧାମ ॥
ଜୋଗ ଗ୍ଯାନ ବୈରାଗ୍ଯ ନିଧି ପ୍ରନତ କଲପତରୁ ନାମ ॥ ୧୦୭ ॥
ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ସୁଖରାସୀ। ଜାନିଅ ସତ୍ଯ ମୋହି ନିଜ ଦାସୀ ॥
ତୌଂ ପ୍ରଭୁ ହରହୁ ମୋର ଅଗ୍ଯାନା। କହି ରଘୁନାଥ କଥା ବିଧି ନାନା ॥
ଜାସୁ ଭଵନୁ ସୁରତରୁ ତର ହୋଈ। ସହି କି ଦରିଦ୍ର ଜନିତ ଦୁଖୁ ସୋଈ ॥
ସସିଭୂଷନ ଅସ ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ହରହୁ ନାଥ ମମ ମତି ଭ୍ରମ ଭାରୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜେ ମୁନି ପରମାରଥବାଦୀ। କହହିଂ ରାମ କହୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଅନାଦୀ ॥
ସେସ ସାରଦା ବେଦ ପୁରାନା। ସକଲ କରହିଂ ରଘୁପତି ଗୁନ ଗାନା ॥
ତୁମ୍ହ ପୁନି ରାମ ରାମ ଦିନ ରାତୀ। ସାଦର ଜପହୁ ଅନଁଗ ଆରାତୀ ॥
ରାମୁ ସୋ ଅଵଧ ନୃପତି ସୁତ ସୋଈ। କୀ ଅଜ ଅଗୁନ ଅଲଖଗତି କୋଈ ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ନୃପ ତନଯ ତ ବ୍ରହ୍ମ କିମି ନାରି ବିରହଁ ମତି ଭୋରି।
ଦେଖ ଚରିତ ମହିମା ସୁନତ ଭ୍ରମତି ବୁଦ୍ଧି ଅତି ମୋରି ॥ ୧୦୮ ॥
ଜୌଂ ଅନୀହ ବ୍ଯାପକ ବିଭୁ କୋଊ। କବହୁ ବୁଝାଇ ନାଥ ମୋହି ସୋଊ ॥
ଅଗ୍ଯ ଜାନି ରିସ ଉର ଜନି ଧରହୂ। ଜେହି ବିଧି ମୋହ ମିଟୈ ସୋଇ କରହୂ ॥
ମୈ ବନ ଦୀଖି ରାମ ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅତି ଭଯ ବିକଲ ନ ତୁମ୍ହହି ସୁନାଈ ॥
ତଦପି ମଲିନ ମନ ବୋଧୁ ନ ଆଵା। ସୋ ଫଲୁ ଭଲୀ ଭାଁତି ହମ ପାଵା ॥
ଅଜହୂଁ କଛୁ ସଂସଉ ମନ ମୋରେ। କରହୁ କୃପା ବିନଵଉଁ କର ଜୋରେଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ତବ ମୋହି ବହୁ ଭାଁତି ପ୍ରବୋଧା। ନାଥ ସୋ ସମୁଝି କରହୁ ଜନି କ୍ରୋଧା ॥
ତବ କର ଅସ ବିମୋହ ଅବ ନାହୀଂ। ରାମକଥା ପର ରୁଚି ମନ ମାହୀଂ ॥
କହହୁ ପୁନୀତ ରାମ ଗୁନ ଗାଥା। ଭୁଜଗରାଜ ଭୂଷନ ସୁରନାଥା ॥
ଦୋ. ବଂଦଉ ପଦ ଧରି ଧରନି ସିରୁ ବିନଯ କରଉଁ କର ଜୋରି।
ବରନହୁ ରଘୁବର ବିସଦ ଜସୁ ଶ୍ରୁତି ସିଦ୍ଧାଂତ ନିଚୋରି ॥ ୧୦୯ ॥
ଜଦପି ଜୋଷିତା ନହିଂ ଅଧିକାରୀ। ଦାସୀ ମନ କ୍ରମ ବଚନ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ଗୂଢଉ ତତ୍ତ୍ଵ ନ ସାଧୁ ଦୁରାଵହିଂ। ଆରତ ଅଧିକାରୀ ଜହଁ ପାଵହିଂ ॥
ଅତି ଆରତି ପୂଛଉଁ ସୁରରାଯା। ରଘୁପତି କଥା କହହୁ କରି ଦାଯା ॥
ପ୍ରଥମ ସୋ କାରନ କହହୁ ବିଚାରୀ। ନିର୍ଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସଗୁନ ବପୁ ଧାରୀ ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ରାମ ଅଵତାରା। ବାଲଚରିତ ପୁନି କହହୁ ଉଦାରା ॥
କହହୁ ଜଥା ଜାନକୀ ବିବାହୀଂ। ରାଜ ତଜା ସୋ ଦୂଷନ କାହୀଂ ॥
ବନ ବସି କୀନ୍ହେ ଚରିତ ଅପାରା। କହହୁ ନାଥ ଜିମି ରାଵନ ମାରା ॥
ରାଜ ବୈଠି କୀନ୍ହୀଂ ବହୁ ଲୀଲା। ସକଲ କହହୁ ସଂକର ସୁଖଲୀଲା ॥
ଦୋ. ବହୁରି କହହୁ କରୁନାଯତନ କୀନ୍ହ ଜୋ ଅଚରଜ ରାମ।
ପ୍ରଜା ସହିତ ରଘୁବଂସମନି କିମି ଗଵନେ ନିଜ ଧାମ ॥ ୧୧୦ ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହହୁ ସୋ ତତ୍ତ୍ଵ ବଖାନୀ। ଜେହିଂ ବିଗ୍ଯାନ ମଗନ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଭଗତି ଗ୍ଯାନ ବିଗ୍ଯାନ ବିରାଗା। ପୁନି ସବ ବରନହୁ ସହିତ ବିଭାଗା ॥
ଔରଉ ରାମ ରହସ୍ଯ ଅନେକା। କହହୁ ନାଥ ଅତି ବିମଲ ବିବେକା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ମୈଂ ପୂଛା ନହି ହୋଈ। ସୋଉ ଦଯାଲ ରାଖହୁ ଜନି ଗୋଈ ॥
ତୁମ୍ହ ତ୍ରିଭୁଵନ ଗୁର ବେଦ ବଖାନା। ଆନ ଜୀଵ ପାଁଵର କା ଜାନା ॥
ପ୍ରସ୍ନ ଉମା କୈ ସହଜ ସୁହାଈ। ଛଲ ବିହୀନ ସୁନି ସିଵ ମନ ଭାଈ ॥
ହର ହିଯଁ ରାମଚରିତ ସବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ପୁଲକ ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଶ୍ରୀରଘୁନାଥ ରୂପ ଉର ଆଵା। ପରମାନଂଦ ଅମିତ ସୁଖ ପାଵା ॥
ଦୋ. ମଗନ ଧ୍ଯାନରସ ଦଂଡ ଜୁଗ ପୁନି ମନ ବାହେର କୀନ୍ହ।
ରଘୁପତି ଚରିତ ମହେସ ତବ ହରଷିତ ବରନୈ ଲୀନ୍ହ ॥ ୧୧୧ ॥
ଝୂଠେଉ ସତ୍ଯ ଜାହି ବିନୁ ଜାନେଂ। ଜିମି ଭୁଜଂଗ ବିନୁ ରଜୁ ପହିଚାନେଂ ॥
ଜେହି ଜାନେଂ ଜଗ ଜାଇ ହେରାଈ। ଜାଗେଂ ଜଥା ସପନ ଭ୍ରମ ଜାଈ ॥
ବଂଦଉଁ ବାଲରୂପ ସୋଈ ରାମୂ। ସବ ସିଧି ସୁଲଭ ଜପତ ଜିସୁ ନାମୂ ॥
ମଂଗଲ ଭଵନ ଅମଂଗଲ ହାରୀ। ଦ୍ରଵଉ ସୋ ଦସରଥ ଅଜିର ବିହାରୀ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ରାମହି ତ୍ରିପୁରାରୀ। ହରଷି ସୁଧା ସମ ଗିରା ଉଚାରୀ ॥
ଧନ୍ଯ ଧନ୍ଯ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ। ତୁମ୍ହ ସମାନ ନହିଂ କୋଉ ଉପକାରୀ ॥
ପୂଁଛେହୁ ରଘୁପତି କଥା ପ୍ରସଂଗା। ସକଲ ଲୋକ ଜଗ ପାଵନି ଗଂଗା ॥
ତୁମ୍ହ ରଘୁବୀର ଚରନ ଅନୁରାଗୀ। କୀନ୍ହହୁ ପ୍ରସ୍ନ ଜଗତ ହିତ ଲାଗୀ ॥
ଦୋ. ରାମକୃପା ତେଂ ପାରବତି ସପନେହୁଁ ତଵ ମନ ମାହିଂ।
ସୋକ ମୋହ ସଂଦେହ ଭ୍ରମ ମମ ବିଚାର କଛୁ ନାହିଂ ॥ ୧୧୨ ॥
ତଦପି ଅସଂକା କୀନ୍ହିହୁ ସୋଈ। କହତ ସୁନତ ସବ କର ହିତ ହୋଈ ॥
ଜିନ୍ହ ହରି କଥା ସୁନୀ ନହିଂ କାନା। ଶ୍ରଵନ ରଂଧ୍ର ଅହିଭଵନ ସମାନା ॥
ନଯନନ୍ହି ସଂତ ଦରସ ନହିଂ ଦେଖା। ଲୋଚନ ମୋରପଂଖ କର ଲେଖା ॥
ତେ ସିର କଟୁ ତୁଂବରି ସମତୂଲା। ଜେ ନ ନମତ ହରି ଗୁର ପଦ ମୂଲା ॥
ଜିନ୍ହ ହରିଭଗତି ହୃଦଯଁ ନହିଂ ଆନୀ। ଜୀଵତ ସଵ ସମାନ ତେଇ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜୋ ନହିଂ କରଇ ରାମ ଗୁନ ଗାନା। ଜୀହ ସୋ ଦାଦୁର ଜୀହ ସମାନା ॥
କୁଲିସ କଠୋର ନିଠୁର ସୋଇ ଛାତୀ। ସୁନି ହରିଚରିତ ନ ଜୋ ହରଷାତୀ ॥
ଗିରିଜା ସୁନହୁ ରାମ କୈ ଲୀଲା। ସୁର ହିତ ଦନୁଜ ବିମୋହନସୀଲା ॥
ଦୋ. ରାମକଥା ସୁରଧେନୁ ସମ ସେଵତ ସବ ସୁଖ ଦାନି।
ସତସମାଜ ସୁରଲୋକ ସବ କୋ ନ ସୁନୈ ଅସ ଜାନି ॥ ୧୧୩ ॥
ରାମକଥା ସୁଂଦର କର ତାରୀ। ସଂସଯ ବିହଗ ଉଡାଵନିହାରୀ ॥
ରାମକଥା କଲି ବିଟପ କୁଠାରୀ। ସାଦର ସୁନୁ ଗିରିରାଜକୁମାରୀ ॥
ରାମ ନାମ ଗୁନ ଚରିତ ସୁହାଏ। ଜନମ କରମ ଅଗନିତ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜଥା ଅନଂତ ରାମ ଭଗଵାନା। ତଥା କଥା କୀରତି ଗୁନ ନାନା ॥
ତଦପି ଜଥା ଶ୍ରୁତ ଜସି ମତି ମୋରୀ। କହିହଉଁ ଦେଖି ପ୍ରୀତି ଅତି ତୋରୀ ॥
ଉମା ପ୍ରସ୍ନ ତଵ ସହଜ ସୁହାଈ। ସୁଖଦ ସଂତସଂମତ ମୋହି ଭାଈ ॥
ଏକ ବାତ ନହି ମୋହି ସୋହାନୀ। ଜଦପି ମୋହ ବସ କହେହୁ ଭଵାନୀ ॥
ତୁମ ଜୋ କହା ରାମ କୋଉ ଆନା। ଜେହି ଶ୍ରୁତି ଗାଵ ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. କହହି ସୁନହି ଅସ ଅଧମ ନର ଗ୍ରସେ ଜେ ମୋହ ପିସାଚ।
ପାଷଂଡୀ ହରି ପଦ ବିମୁଖ ଜାନହିଂ ଝୂଠ ନ ସାଚ ॥ ୧୧୪ ॥
ଅଗ୍ଯ ଅକୋବିଦ ଅଂଧ ଅଭାଗୀ। କାଈ ବିଷଯ ମୁକର ମନ ଲାଗୀ ॥
ଲଂପଟ କପଟୀ କୁଟିଲ ବିସେଷୀ। ସପନେହୁଁ ସଂତସଭା ନହିଂ ଦେଖୀ ॥
କହହିଂ ତେ ବେଦ ଅସଂମତ ବାନୀ। ଜିନ୍ହ କେଂ ସୂଝ ଲାଭୁ ନହିଂ ହାନୀ ॥
ମୁକର ମଲିନ ଅରୁ ନଯନ ବିହୀନା। ରାମ ରୂପ ଦେଖହିଂ କିମି ଦୀନା ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ଅଗୁନ ନ ସଗୁନ ବିବେକା। ଜଲ୍ପହିଂ କଲ୍ପିତ ବଚନ ଅନେକା ॥
ହରିମାଯା ବସ ଜଗତ ଭ୍ରମାହୀଂ। ତିନ୍ହହି କହତ କଛୁ ଅଘଟିତ ନାହୀଂ ॥
ବାତୁଲ ଭୂତ ବିବସ ମତଵାରେ। ତେ ନହିଂ ବୋଲହିଂ ବଚନ ବିଚାରେ ॥
ଜିନ୍ହ କୃତ ମହାମୋହ ମଦ ପାନା। ତିନ୍ କର କହା କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ସୋ. ଅସ ନିଜ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ତଜୁ ସଂସଯ ଭଜୁ ରାମ ପଦ।
ସୁନୁ ଗିରିରାଜ କୁମାରି ଭ୍ରମ ତମ ରବି କର ବଚନ ମମ ॥ ୧୧୫ ॥
ସଗୁନହି ଅଗୁନହି ନହିଂ କଛୁ ଭେଦା। ଗାଵହିଂ ମୁନି ପୁରାନ ବୁଧ ବେଦା ॥
ଅଗୁନ ଅରୁପ ଅଲଖ ଅଜ ଜୋଈ। ଭଗତ ପ୍ରେମ ବସ ସଗୁନ ସୋ ହୋଈ ॥
ଜୋ ଗୁନ ରହିତ ସଗୁନ ସୋଇ କୈସେଂ। ଜଲୁ ହିମ ଉପଲ ବିଲଗ ନହିଂ ଜୈସେଂ ॥
ଜାସୁ ନାମ ଭ୍ରମ ତିମିର ପତଂଗା। ତେହି କିମି କହିଅ ବିମୋହ ପ୍ରସଂଗା ॥
ରାମ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦ ଦିନେସା। ନହିଂ ତହଁ ମୋହ ନିସା ଲଵଲେସା ॥
ସହଜ ପ୍ରକାସରୁପ ଭଗଵାନା। ନହିଂ ତହଁ ପୁନି ବିଗ୍ଯାନ ବିହାନା ॥
ହରଷ ବିଷାଦ ଗ୍ଯାନ ଅଗ୍ଯାନା। ଜୀଵ ଧର୍ମ ଅହମିତି ଅଭିମାନା ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ଯାପକ ଜଗ ଜାନା। ପରମାନନ୍ଦ ପରେସ ପୁରାନା ॥
ଦୋ. ପୁରୁଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରକାସ ନିଧି ପ୍ରଗଟ ପରାଵର ନାଥ ॥
ରଘୁକୁଲମନି ମମ ସ୍ଵାମି ସୋଇ କହି ସିଵଁ ନାଯଉ ମାଥ ॥ ୧୧୬ ॥
ନିଜ ଭ୍ରମ ନହିଂ ସମୁଝହିଂ ଅଗ୍ଯାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପର ମୋହ ଧରହିଂ ଜଡ ପ୍ରାନୀ ॥
ଜଥା ଗଗନ ଘନ ପଟଲ ନିହାରୀ। ଝାଁପେଉ ମାନୁ କହହିଂ କୁବିଚାରୀ ॥
ଚିତଵ ଜୋ ଲୋଚନ ଅଂଗୁଲି ଲାଏଁ। ପ୍ରଗଟ ଜୁଗଲ ସସି ତେହି କେ ଭାଏଁ ॥
ଉମା ରାମ ବିଷଇକ ଅସ ମୋହା। ନଭ ତମ ଧୂମ ଧୂରି ଜିମି ସୋହା ॥
ବିଷଯ କରନ ସୁର ଜୀଵ ସମେତା। ସକଲ ଏକ ତେଂ ଏକ ସଚେତା ॥
ସବ କର ପରମ ପ୍ରକାସକ ଜୋଈ। ରାମ ଅନାଦି ଅଵଧପତି ସୋଈ ॥
ଜଗତ ପ୍ରକାସ୍ଯ ପ୍ରକାସକ ରାମୂ। ମାଯାଧୀସ ଗ୍ଯାନ ଗୁନ ଧାମୂ ॥
ଜାସୁ ସତ୍ଯତା ତେଂ ଜଡ ମାଯା। ଭାସ ସତ୍ଯ ଇଵ ମୋହ ସହାଯା ॥
ଦୋ. ରଜତ ସୀପ ମହୁଁ ମାସ ଜିମି ଜଥା ଭାନୁ କର ବାରି।
ଜଦପି ମୃଷା ତିହୁଁ କାଲ ସୋଇ ଭ୍ରମ ନ ସକଇ କୋଉ ଟାରି ॥ ୧୧୭ ॥
ଏହି ବିଧି ଜଗ ହରି ଆଶ୍ରିତ ରହଈ। ଜଦପି ଅସତ୍ଯ ଦେତ ଦୁଖ ଅହଈ ॥
ଜୌଂ ସପନେଂ ସିର କାଟୈ କୋଈ। ବିନୁ ଜାଗେଂ ନ ଦୂରି ଦୁଖ ହୋଈ ॥
ଜାସୁ କୃପାଁ ଅସ ଭ୍ରମ ମିଟି ଜାଈ। ଗିରିଜା ସୋଇ କୃପାଲ ରଘୁରାଈ ॥
ଆଦି ଅଂତ କୋଉ ଜାସୁ ନ ପାଵା। ମତି ଅନୁମାନି ନିଗମ ଅସ ଗାଵା ॥
ବିନୁ ପଦ ଚଲଇ ସୁନଇ ବିନୁ କାନା। କର ବିନୁ କରମ କରଇ ବିଧି ନାନା ॥
ଆନନ ରହିତ ସକଲ ରସ ଭୋଗୀ। ବିନୁ ବାନୀ ବକତା ବଡ ଜୋଗୀ ॥
ତନୁ ବିନୁ ପରସ ନଯନ ବିନୁ ଦେଖା। ଗ୍ରହଇ ଘ୍ରାନ ବିନୁ ବାସ ଅସେଷା ॥
ଅସି ସବ ଭାଁତି ଅଲୌକିକ କରନୀ। ମହିମା ଜାସୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ ॥
ଦୋ. ଜେହି ଇମି ଗାଵହି ବେଦ ବୁଧ ଜାହି ଧରହିଂ ମୁନି ଧ୍ଯାନ ॥
ସୋଇ ଦସରଥ ସୁତ ଭଗତ ହିତ କୋସଲପତି ଭଗଵାନ ॥ ୧୧୮ ॥
କାସୀଂ ମରତ ଜଂତୁ ଅଵଲୋକୀ। ଜାସୁ ନାମ ବଲ କରଉଁ ବିସୋକୀ ॥
ସୋଇ ପ୍ରଭୁ ମୋର ଚରାଚର ସ୍ଵାମୀ। ରଘୁବର ସବ ଉର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ବିବସହୁଁ ଜାସୁ ନାମ ନର କହହୀଂ। ଜନମ ଅନେକ ରଚିତ ଅଘ ଦହହୀଂ ॥
ସାଦର ସୁମିରନ ଜେ ନର କରହୀଂ। ଭଵ ବାରିଧି ଗୋପଦ ଇଵ ତରହୀଂ ॥
ରାମ ସୋ ପରମାତମା ଭଵାନୀ। ତହଁ ଭ୍ରମ ଅତି ଅବିହିତ ତଵ ବାନୀ ॥
ଅସ ସଂସଯ ଆନତ ଉର ମାହୀଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଜାହୀଂ ॥
ସୁନି ସିଵ କେ ଭ୍ରମ ଭଂଜନ ବଚନା। ମିଟି ଗୈ ସବ କୁତରକ କୈ ରଚନା ॥
ଭଇ ରଘୁପତି ପଦ ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତୀ। ଦାରୁନ ଅସଂଭାଵନା ବୀତୀ ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ ପଦ କମଲ ଗହି ଜୋରି ପଂକରୁହ ପାନି।
ବୋଲୀ ଗିରିଜା ବଚନ ବର ମନହୁଁ ପ୍ରେମ ରସ ସାନି ॥ ୧୧୯ ॥
ସସି କର ସମ ସୁନି ଗିରା ତୁମ୍ହାରୀ। ମିଟା ମୋହ ସରଦାତପ ଭାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କୃପାଲ ସବୁ ସଂସଉ ହରେଊ। ରାମ ସ୍ଵରୁପ ଜାନି ମୋହି ପରେଊ ॥
ନାଥ କୃପାଁ ଅବ ଗଯଉ ବିଷାଦା। ସୁଖୀ ଭଯଉଁ ପ୍ରଭୁ ଚରନ ପ୍ରସାଦା ॥
ଅବ ମୋହି ଆପନି କିଂକରି ଜାନୀ। ଜଦପି ସହଜ ଜଡ ନାରି ଅଯାନୀ ॥
ପ୍ରଥମ ଜୋ ମୈଂ ପୂଛା ସୋଇ କହହୂ। ଜୌଂ ମୋ ପର ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭୁ ଅହହୂ ॥
ରାମ ବ୍ରହ୍ମ ଚିନମଯ ଅବିନାସୀ। ସର୍ବ ରହିତ ସବ ଉର ପୁର ବାସୀ ॥
ନାଥ ଧରେଉ ନରତନୁ କେହି ହେତୂ। ମୋହି ସମୁଝାଇ କହହୁ ବୃଷକେତୂ ॥
ଉମା ବଚନ ସୁନି ପରମ ବିନୀତା। ରାମକଥା ପର ପ୍ରୀତି ପୁନୀତା ॥
ଦୋ. ହିଁଯଁ ହରଷେ କାମାରି ତବ ସଂକର ସହଜ ସୁଜାନ
ବହୁ ବିଧି ଉମହି ପ୍ରସଂସି ପୁନି ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ॥ ୧୨୦(କ) ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯନ,ପହଲା ଵିଶ୍ରାମ
ମାସପାରାଯଣ, ଚୌଥା ଵିଶ୍ରାମ
ସୋ. ସୁନୁ ସୁଭ କଥା ଭଵାନି ରାମଚରିତମାନସ ବିମଲ।
କହା ଭୁସୁଂଡି ବଖାନି ସୁନା ବିହଗ ନାଯକ ଗରୁଡ ॥ ୧୨୦(ଖ) ॥
ସୋ ସଂବାଦ ଉଦାର ଜେହି ବିଧି ଭା ଆଗେଂ କହବ।
ସୁନହୁ ରାମ ଅଵତାର ଚରିତ ପରମ ସୁଂଦର ଅନଘ ॥ ୧୨୦(ଗ) ॥
ହରି ଗୁନ ନାମ ଅପାର କଥା ରୂପ ଅଗନିତ ଅମିତ।
ମୈଂ ନିଜ ମତି ଅନୁସାର କହଉଁ ଉମା ସାଦର ସୁନହୁ ॥ ୧୨୦(ଘ ॥
ସୁନୁ ଗିରିଜା ହରିଚରିତ ସୁହାଏ। ବିପୁଲ ବିସଦ ନିଗମାଗମ ଗାଏ ॥
ହରି ଅଵତାର ହେତୁ ଜେହି ହୋଈ। ଇଦମିତ୍ଥଂ କହି ଜାଇ ନ ସୋଈ ॥
ରାମ ଅତର୍କ୍ଯ ବୁଦ୍ଧି ମନ ବାନୀ। ମତ ହମାର ଅସ ସୁନହି ସଯାନୀ ॥
ତଦପି ସଂତ ମୁନି ବେଦ ପୁରାନା। ଜସ କଛୁ କହହିଂ ସ୍ଵମତି ଅନୁମାନା ॥
ତସ ମୈଂ ସୁମୁଖି ସୁନାଵଉଁ ତୋହୀ। ସମୁଝି ପରଇ ଜସ କାରନ ମୋହୀ ॥
ଜବ ଜବ ହୋଇ ଧରମ କୈ ହାନୀ। ବାଢହିଂ ଅସୁର ଅଧମ ଅଭିମାନୀ ॥
କରହିଂ ଅନୀତି ଜାଇ ନହିଂ ବରନୀ। ସୀଦହିଂ ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ଧରନୀ ॥
ତବ ତବ ପ୍ରଭୁ ଧରି ବିବିଧ ସରୀରା। ହରହି କୃପାନିଧି ସଜ୍ଜନ ପୀରା ॥
ଦୋ. ଅସୁର ମାରି ଥାପହିଂ ସୁରନ୍ହ ରାଖହିଂ ନିଜ ଶ୍ରୁତି ସେତୁ।
ଜଗ ବିସ୍ତାରହିଂ ବିସଦ ଜସ ରାମ ଜନ୍ମ କର ହେତୁ ॥ ୧୨୧ ॥
ସୋଇ ଜସ ଗାଇ ଭଗତ ଭଵ ତରହୀଂ। କୃପାସିଂଧୁ ଜନ ହିତ ତନୁ ଧରହୀଂ ॥
ରାମ ଜନମ କେ ହେତୁ ଅନେକା। ପରମ ବିଚିତ୍ର ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ଜନମ ଏକ ଦୁଇ କହଉଁ ବଖାନୀ। ସାଵଧାନ ସୁନୁ ସୁମତି ଭଵାନୀ ॥
ଦ୍ଵାରପାଲ ହରି କେ ପ୍ରିଯ ଦୋଊ। ଜଯ ଅରୁ ବିଜଯ ଜାନ ସବ କୋଊ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ତେଂ ଦୂନଉ ଭାଈ। ତାମସ ଅସୁର ଦେହ ତିନ୍ହ ପାଈ ॥
କନକକସିପୁ ଅରୁ ହାଟକ ଲୋଚନ। ଜଗତ ବିଦିତ ସୁରପତି ମଦ ମୋଚନ ॥
ବିଜଈ ସମର ବୀର ବିଖ୍ଯାତା। ଧରି ବରାହ ବପୁ ଏକ ନିପାତା ॥
ହୋଇ ନରହରି ଦୂସର ପୁନି ମାରା। ଜନ ପ୍ରହଲାଦ ସୁଜସ ବିସ୍ତାରା ॥
ଦୋ. ଭଏ ନିସାଚର ଜାଇ ତେଇ ମହାବୀର ବଲଵାନ।
କୁଂଭକରନ ରାଵଣ ସୁଭଟ ସୁର ବିଜଈ ଜଗ ଜାନ ॥ ୧୨୨ ।
ମୁକୁତ ନ ଭଏ ହତେ ଭଗଵାନା। ତୀନି ଜନମ ଦ୍ଵିଜ ବଚନ ପ୍ରଵାନା ॥
ଏକ ବାର ତିନ୍ହ କେ ହିତ ଲାଗୀ। ଧରେଉ ସରୀର ଭଗତ ଅନୁରାଗୀ ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ତହାଁ ପିତୁ ମାତା। ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ବିଖ୍ଯାତା ॥
ଏକ କଲପ ଏହି ବିଧି ଅଵତାରା। ଚରିତ୍ର ପଵିତ୍ର କିଏ ସଂସାରା ॥
ଏକ କଲପ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ। ସମର ଜଲଂଧର ସନ ସବ ହାରେ ॥
ସଂଭୁ କୀନ୍ହ ସଂଗ୍ରାମ ଅପାରା। ଦନୁଜ ମହାବଲ ମରଇ ନ ମାରା ॥
ପରମ ସତୀ ଅସୁରାଧିପ ନାରୀ। ତେହି ବଲ ତାହି ନ ଜିତହିଂ ପୁରାରୀ ॥
ଦୋ. ଛଲ କରି ଟାରେଉ ତାସୁ ବ୍ରତ ପ୍ରଭୁ ସୁର କାରଜ କୀନ୍ହ ॥
ଜବ ତେହି ଜାନେଉ ମରମ ତବ ଶ୍ରାପ କୋପ କରି ଦୀନ୍ହ ॥ ୧୨୩ ॥
ତାସୁ ଶ୍ରାପ ହରି ଦୀନ୍ହ ପ୍ରମାନା। କୌତୁକନିଧି କୃପାଲ ଭଗଵାନା ॥
ତହାଁ ଜଲଂଧର ରାଵନ ଭଯଊ। ରନ ହତି ରାମ ପରମ ପଦ ଦଯଊ ॥
ଏକ ଜନମ କର କାରନ ଏହା। ଜେହି ଲାଗି ରାମ ଧରୀ ନରଦେହା ॥
ପ୍ରତି ଅଵତାର କଥା ପ୍ରଭୁ କେରୀ। ସୁନୁ ମୁନି ବରନୀ କବିନ୍ହ ଘନେରୀ ॥
ନାରଦ ଶ୍ରାପ ଦୀନ୍ହ ଏକ ବାରା। କଲପ ଏକ ତେହି ଲଗି ଅଵତାରା ॥
ଗିରିଜା ଚକିତ ଭଈ ସୁନି ବାନୀ। ନାରଦ ବିଷ୍ନୁଭଗତ ପୁନି ଗ୍ଯାନି ॥
କାରନ କଵନ ଶ୍ରାପ ମୁନି ଦୀନ୍ହା। କା ଅପରାଧ ରମାପତି କୀନ୍ହା ॥
ଯହ ପ୍ରସଂଗ ମୋହି କହହୁ ପୁରାରୀ। ମୁନି ମନ ମୋହ ଆଚରଜ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିହସି ମହେସ ତବ ଗ୍ଯାନୀ ମୂଢ ନ କୋଇ।
ଜେହି ଜସ ରଘୁପତି କରହିଂ ଜବ ସୋ ତସ ତେହି ଛନ ହୋଇ ॥ ୧୨୪(କ) ॥
ସୋ. କହଉଁ ରାମ ଗୁନ ଗାଥ ଭରଦ୍ଵାଜ ସାଦର ସୁନହୁ।
ଭଵ ଭଂଜନ ରଘୁନାଥ ଭଜୁ ତୁଲସୀ ତଜି ମାନ ମଦ ॥ ୧୨୪(ଖ) ॥
ହିମଗିରି ଗୁହା ଏକ ଅତି ପାଵନି। ବହ ସମୀପ ସୁରସରୀ ସୁହାଵନି ॥
ଆଶ୍ରମ ପରମ ପୁନୀତ ସୁହାଵା। ଦେଖି ଦେଵରିଷି ମନ ଅତି ଭାଵା ॥
ନିରଖି ସୈଲ ସରି ବିପିନ ବିଭାଗା। ଭଯଉ ରମାପତି ପଦ ଅନୁରାଗା ॥
ସୁମିରତ ହରିହି ଶ୍ରାପ ଗତି ବାଧୀ। ସହଜ ବିମଲ ମନ ଲାଗି ସମାଧୀ ॥
ମୁନି ଗତି ଦେଖି ସୁରେସ ଡେରାନା। କାମହି ବୋଲି କୀନ୍ହ ସମାନା ॥
ସହିତ ସହାଯ ଜାହୁ ମମ ହେତୂ। ଚକେଉ ହରଷି ହିଯଁ ଜଲଚରକେତୂ ॥
ସୁନାସୀର ମନ ମହୁଁ ଅସି ତ୍ରାସା। ଚହତ ଦେଵରିଷି ମମ ପୁର ବାସା ॥
ଜେ କାମୀ ଲୋଲୁପ ଜଗ ମାହୀଂ। କୁଟିଲ କାକ ଇଵ ସବହି ଡେରାହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୁଖ ହାଡ ଲୈ ଭାଗ ସଠ ସ୍ଵାନ ନିରଖି ମୃଗରାଜ।
ଛୀନି ଲେଇ ଜନି ଜାନ ଜଡ ତିମି ସୁରପତିହି ନ ଲାଜ ॥ ୧୨୫ ॥
ତେହି ଆଶ୍ରମହିଂ ମଦନ ଜବ ଗଯଊ। ନିଜ ମାଯାଁ ବସଂତ ନିରମଯଊ ॥
କୁସୁମିତ ବିବିଧ ବିଟପ ବହୁରଂଗା। କୂଜହିଂ କୋକିଲ ଗୁଂଜହି ଭୃଂଗା ॥
ଚଲୀ ସୁହାଵନି ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। କାମ କୃସାନୁ ବଢାଵନିହାରୀ ॥
ରଂଭାଦିକ ସୁରନାରି ନବୀନା । ସକଲ ଅସମସର କଲା ପ୍ରବୀନା ॥
କରହିଂ ଗାନ ବହୁ ତାନ ତରଂଗା। ବହୁବିଧି କ୍ରୀଡହି ପାନି ପତଂଗା ॥
ଦେଖି ସହାଯ ମଦନ ହରଷାନା। କୀନ୍ହେସି ପୁନି ପ୍ରପଂଚ ବିଧି ନାନା ॥
କାମ କଲା କଛୁ ମୁନିହି ନ ବ୍ଯାପୀ। ନିଜ ଭଯଁ ଡରେଉ ମନୋଭଵ ପାପୀ ॥
ସୀମ କି ଚାଁପି ସକଇ କୋଉ ତାସୁ। ବଡ ରଖଵାର ରମାପତି ଜାସୂ ॥
ଦୋ. ସହିତ ସହାଯ ସଭୀତ ଅତି ମାନି ହାରି ମନ ମୈନ।
ଗହେସି ଜାଇ ମୁନି ଚରନ ତବ କହି ସୁଠି ଆରତ ବୈନ ॥ ୧୨୬ ॥
ଭଯଉ ନ ନାରଦ ମନ କଛୁ ରୋଷା। କହି ପ୍ରିଯ ବଚନ କାମ ପରିତୋଷା ॥
ନାଇ ଚରନ ସିରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ଗଯଉ ମଦନ ତବ ସହିତ ସହାଈ ॥
ମୁନି ସୁସୀଲତା ଆପନି କରନୀ। ସୁରପତି ସଭାଁ ଜାଇ ସବ ବରନୀ ॥
ସୁନି ସବ କେଂ ମନ ଅଚରଜୁ ଆଵା। ମୁନିହି ପ୍ରସଂସି ହରିହି ସିରୁ ନାଵା ॥
ତବ ନାରଦ ଗଵନେ ସିଵ ପାହୀଂ। ଜିତା କାମ ଅହମିତି ମନ ମାହୀଂ ॥
ମାର ଚରିତ ସଂକରହିଂ ସୁନାଏ। ଅତିପ୍ରିଯ ଜାନି ମହେସ ସିଖାଏ ॥
ବାର ବାର ବିନଵଉଁ ମୁନି ତୋହୀଂ। ଜିମି ଯହ କଥା ସୁନାଯହୁ ମୋହୀଂ ॥
ତିମି ଜନି ହରିହି ସୁନାଵହୁ କବହୂଁ। ଚଲେହୁଁ ପ୍ରସଂଗ ଦୁରାଏଡୁ ତବହୂଁ ॥
ଦୋ. ସଂଭୁ ଦୀନ୍ହ ଉପଦେସ ହିତ ନହିଂ ନାରଦହି ସୋହାନ।
ଭାରଦ୍ଵାଜ କୌତୁକ ସୁନହୁ ହରି ଇଚ୍ଛା ବଲଵାନ ॥ ୧୨୭ ॥
ରାମ କୀନ୍ହ ଚାହହିଂ ସୋଇ ହୋଈ। କରୈ ଅନ୍ଯଥା ଅସ ନହିଂ କୋଈ ॥
ସଂଭୁ ବଚନ ମୁନି ମନ ନହିଂ ଭାଏ। ତବ ବିରଂଚି କେ ଲୋକ ସିଧାଏ ॥
ଏକ ବାର କରତଲ ବର ବୀନା। ଗାଵତ ହରି ଗୁନ ଗାନ ପ୍ରବୀନା ॥
ଛୀରସିଂଧୁ ଗଵନେ ମୁନିନାଥା। ଜହଁ ବସ ଶ୍ରୀନିଵାସ ଶ୍ରୁତିମାଥା ॥
ହରଷି ମିଲେ ଉଠି ରମାନିକେତା। ବୈଠେ ଆସନ ରିଷିହି ସମେତା ॥
ବୋଲେ ବିହସି ଚରାଚର ରାଯା। ବହୁତେ ଦିନନ କୀନ୍ହି ମୁନି ଦାଯା ॥
କାମ ଚରିତ ନାରଦ ସବ ଭାଷେ। ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଥମ ବରଜି ସିଵଁ ରାଖେ ॥
ଅତି ପ୍ରଚଂଡ ରଘୁପତି କୈ ମାଯା। ଜେହି ନ ମୋହ ଅସ କୋ ଜଗ ଜାଯା ॥
ଦୋ. ରୂଖ ବଦନ କରି ବଚନ ମୃଦୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀଭଗଵାନ ।
ତୁମ୍ହରେ ସୁମିରନ ତେଂ ମିଟହିଂ ମୋହ ମାର ମଦ ମାନ ॥ ୧୨୮ ॥
ସୁନୁ ମୁନି ମୋହ ହୋଇ ମନ ତାକେଂ। ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ହୃଦଯ ନହିଂ ଜାକେ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚରଜ ବ୍ରତ ରତ ମତିଧୀରା। ତୁମ୍ହହି କି କରଇ ମନୋଭଵ ପୀରା ॥
ନାରଦ କହେଉ ସହିତ ଅଭିମାନା। କୃପା ତୁମ୍ହାରି ସକଲ ଭଗଵାନା ॥
କରୁନାନିଧି ମନ ଦୀଖ ବିଚାରୀ। ଉର ଅଂକୁରେଉ ଗରବ ତରୁ ଭାରୀ ॥
ବେଗି ସୋ ମୈ ଡାରିହଉଁ ଉଖାରୀ। ପନ ହମାର ସେଵକ ହିତକାରୀ ॥
ମୁନି କର ହିତ ମମ କୌତୁକ ହୋଈ। ଅଵସି ଉପାଯ କରବି ମୈ ସୋଈ ॥
ତବ ନାରଦ ହରି ପଦ ସିର ନାଈ। ଚଲେ ହୃଦଯଁ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ଶ୍ରୀପତି ନିଜ ମାଯା ତବ ପ୍ରେରୀ। ସୁନହୁ କଠିନ କରନୀ ତେହି କେରୀ ॥
ଦୋ. ବିରଚେଉ ମଗ ମହୁଁ ନଗର ତେହିଂ ସତ ଜୋଜନ ବିସ୍ତାର।
ଶ୍ରୀନିଵାସପୁର ତେଂ ଅଧିକ ରଚନା ବିବିଧ ପ୍ରକାର ॥ ୧୨୯ ॥
ବସହିଂ ନଗର ସୁଂଦର ନର ନାରୀ। ଜନୁ ବହୁ ମନସିଜ ରତି ତନୁଧାରୀ ॥
ତେହିଂ ପୁର ବସଇ ସୀଲନିଧି ରାଜା। ଅଗନିତ ହଯ ଗଯ ସେନ ସମାଜା ॥
ସତ ସୁରେସ ସମ ବିଭଵ ବିଲାସା। ରୂପ ତେଜ ବଲ ନୀତି ନିଵାସା ॥
ବିସ୍ଵମୋହନୀ ତାସୁ କୁମାରୀ। ଶ୍ରୀ ବିମୋହ ଜିସୁ ରୂପୁ ନିହାରୀ ॥
ସୋଇ ହରିମାଯା ସବ ଗୁନ ଖାନୀ। ସୋଭା ତାସୁ କି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
କରଇ ସ୍ଵଯଂବର ସୋ ନୃପବାଲା। ଆଏ ତହଁ ଅଗନିତ ମହିପାଲା ॥
ମୁନି କୌତୁକୀ ନଗର ତେହିଂ ଗଯଊ। ପୁରବାସିଂହ ସବ ପୂଛତ ଭଯଊ ॥
ସୁନି ସବ ଚରିତ ଭୂପଗୃହଁ ଆଏ। କରି ପୂଜା ନୃପ ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଆନି ଦେଖାଈ ନାରଦହି ଭୂପତି ରାଜକୁମାରି।
କହହୁ ନାଥ ଗୁନ ଦୋଷ ସବ ଏହି କେ ହୃଦଯଁ ବିଚାରି ॥ ୧୩୦ ॥
ଦେଖି ରୂପ ମୁନି ବିରତି ବିସାରୀ। ବଡୀ ବାର ଲଗି ରହେ ନିହାରୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ତାସୁ ବିଲୋକି ଭୁଲାନେ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ନହିଂ ପ୍ରଗଟ ବଖାନେ ॥
ଜୋ ଏହି ବରଇ ଅମର ସୋଇ ହୋଈ। ସମରଭୂମି ତେହି ଜୀତ ନ କୋଈ ॥
ସେଵହିଂ ସକଲ ଚରାଚର ତାହୀ। ବରଇ ସୀଲନିଧି କନ୍ଯା ଜାହୀ ॥
ଲଚ୍ଛନ ସବ ବିଚାରି ଉର ରାଖେ। କଛୁକ ବନାଇ ଭୂପ ସନ ଭାଷେ ॥
ସୁତା ସୁଲଚ୍ଛନ କହି ନୃପ ପାହୀଂ। ନାରଦ ଚଲେ ସୋଚ ମନ ମାହୀଂ ॥
କରୌଂ ଜାଇ ସୋଇ ଜତନ ବିଚାରୀ। ଜେହି ପ୍ରକାର ମୋହି ବରୈ କୁମାରୀ ॥
ଜପ ତପ କଛୁ ନ ହୋଇ ତେହି କାଲା। ହେ ବିଧି ମିଲଇ କଵନ ବିଧି ବାଲା ॥
ଦୋ. ଏହି ଅଵସର ଚାହିଅ ପରମ ସୋଭା ରୂପ ବିସାଲ।
ଜୋ ବିଲୋକି ରୀଝୈ କୁଅଁରି ତବ ମେଲୈ ଜଯମାଲ ॥ ୧୩୧ ॥
ହରି ସନ ମାଗୌଂ ସୁଂଦରତାଈ। ହୋଇହି ଜାତ ଗହରୁ ଅତି ଭାଈ ॥
ମୋରେଂ ହିତ ହରି ସମ ନହିଂ କୋଊ। ଏହି ଅଵସର ସହାଯ ସୋଇ ହୋଊ ॥
ବହୁବିଧି ବିନଯ କୀନ୍ହି ତେହି କାଲା। ପ୍ରଗଟେଉ ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ କୃପାଲା ॥
ପ୍ରଭୁ ବିଲୋକି ମୁନି ନଯନ ଜୁଡାନେ। ହୋଇହି କାଜୁ ହିଏଁ ହରଷାନେ ॥
ଅତି ଆରତି କହି କଥା ସୁନାଈ। କରହୁ କୃପା କରି ହୋହୁ ସହାଈ ॥
ଆପନ ରୂପ ଦେହୁ ପ୍ରଭୁ ମୋହୀ। ଆନ ଭାଁତି ନହିଂ ପାଵୌଂ ଓହୀ ॥
ଜେହି ବିଧି ନାଥ ହୋଇ ହିତ ମୋରା। କରହୁ ସୋ ବେଗି ଦାସ ମୈଂ ତୋରା ॥
ନିଜ ମାଯା ବଲ ଦେଖି ବିସାଲା। ହିଯଁ ହଁସି ବୋଲେ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ଦୋ. ଜେହି ବିଧି ହୋଇହି ପରମ ହିତ ନାରଦ ସୁନହୁ ତୁମ୍ହାର।
ସୋଇ ହମ କରବ ନ ଆନ କଛୁ ବଚନ ନ ମୃଷା ହମାର ॥ ୧୩୨ ॥
କୁପଥ ମାଗ ରୁଜ ବ୍ଯାକୁଲ ରୋଗୀ। ବୈଦ ନ ଦେଇ ସୁନହୁ ମୁନି ଜୋଗୀ ॥
ଏହି ବିଧି ହିତ ତୁମ୍ହାର ମୈଂ ଠଯଊ। କହି ଅସ ଅଂତରହିତ ପ୍ରଭୁ ଭଯଊ ॥
ମାଯା ବିବସ ଭଏ ମୁନି ମୂଢା। ସମୁଝୀ ନହିଂ ହରି ଗିରା ନିଗୂଢା ॥
ଗଵନେ ତୁରତ ତହାଁ ରିଷିରାଈ। ଜହାଁ ସ୍ଵଯଂବର ଭୂମି ବନାଈ ॥
ନିଜ ନିଜ ଆସନ ବୈଠେ ରାଜା। ବହୁ ବନାଵ କରି ସହିତ ସମାଜା ॥
ମୁନି ମନ ହରଷ ରୂପ ଅତି ମୋରେଂ। ମୋହି ତଜି ଆନହି ବାରିହି ନ ଭୋରେଂ ॥
ମୁନି ହିତ କାରନ କୃପାନିଧାନା। ଦୀନ୍ହ କୁରୂପ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ସୋ ଚରିତ୍ର ଲଖି କାହୁଁ ନ ପାଵା। ନାରଦ ଜାନି ସବହିଂ ସିର ନାଵା ॥
ଦୋ. ରହେ ତହାଁ ଦୁଇ ରୁଦ୍ର ଗନ ତେ ଜାନହିଂ ସବ ଭେଉ।
ବିପ୍ରବେଷ ଦେଖତ ଫିରହିଂ ପରମ କୌତୁକୀ ତେଉ ॥ ୧୩୩ ॥
ଜେଂହି ସମାଜ ବୈଂଠେ ମୁନି ଜାଈ। ହୃଦଯଁ ରୂପ ଅହମିତି ଅଧିକାଈ ॥
ତହଁ ବୈଠ ମହେସ ଗନ ଦୋଊ। ବିପ୍ରବେଷ ଗତି ଲଖଇ ନ କୋଊ ॥
କରହିଂ କୂଟି ନାରଦହି ସୁନାଈ। ନୀକି ଦୀନ୍ହି ହରି ସୁଂଦରତାଈ ॥
ରୀଝହି ରାଜକୁଅଁରି ଛବି ଦେଖୀ। ଇନ୍ହହି ବରିହି ହରି ଜାନି ବିସେଷୀ ॥
ମୁନିହି ମୋହ ମନ ହାଥ ପରାଏଁ। ହଁସହିଂ ସଂଭୁ ଗନ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ଜଦପି ସୁନହିଂ ମୁନି ଅଟପଟି ବାନୀ। ସମୁଝି ନ ପରଇ ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମ ସାନୀ ॥
କାହୁଁ ନ ଲଖା ସୋ ଚରିତ ବିସେଷା। ସୋ ସରୂପ ନୃପକନ୍ଯାଁ ଦେଖା ॥
ମର୍କଟ ବଦନ ଭଯଂକର ଦେହୀ। ଦେଖତ ହୃଦଯଁ କ୍ରୋଧ ଭା ତେହୀ ॥
ଦୋ. ସଖୀଂ ସଂଗ ଲୈ କୁଅଁରି ତବ ଚଲି ଜନୁ ରାଜମରାଲ।
ଦେଖତ ଫିରଇ ମହୀପ ସବ କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ॥ ୧୩୪ ॥
ଜେହି ଦିସି ବୈଠେ ନାରଦ ଫୂଲୀ। ସୋ ଦିସି ଦେହି ନ ବିଲୋକୀ ଭୂଲୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୁନି ଉକସହିଂ ଅକୁଲାହୀଂ। ଦେଖି ଦସା ହର ଗନ ମୁସକାହୀଂ ॥
ଧରି ନୃପତନୁ ତହଁ ଗଯଉ କୃପାଲା। କୁଅଁରି ହରଷି ମେଲେଉ ଜଯମାଲା ॥
ଦୁଲହିନି ଲୈ ଗେ ଲଚ୍ଛିନିଵାସା। ନୃପସମାଜ ସବ ଭଯଉ ନିରାସା ॥
ମୁନି ଅତି ବିକଲ ମୋଂହଁ ମତି ନାଠୀ। ମନି ଗିରି ଗଈ ଛୂଟି ଜନୁ ଗାଁଠୀ ॥
ତବ ହର ଗନ ବୋଲେ ମୁସୁକାଈ। ନିଜ ମୁଖ ମୁକୁର ବିଲୋକହୁ ଜାଈ ॥
ଅସ କହି ଦୋଉ ଭାଗେ ଭଯଁ ଭାରୀ। ବଦନ ଦୀଖ ମୁନି ବାରି ନିହାରୀ ॥
ବେଷୁ ବିଲୋକି କ୍ରୋଧ ଅତି ବାଢା। ତିନ୍ହହି ସରାପ ଦୀନ୍ହ ଅତି ଗାଢା ॥
ଦୋ. ହୋହୁ ନିସାଚର ଜାଇ ତୁମ୍ହ କପଟୀ ପାପୀ ଦୋଉ।
ହଁସେହୁ ହମହି ସୋ ଲେହୁ ଫଲ ବହୁରି ହଁସେହୁ ମୁନି କୋଉ ॥ ୧୩୫ ॥
ପୁନି ଜଲ ଦୀଖ ରୂପ ନିଜ ପାଵା। ତଦପି ହୃଦଯଁ ସଂତୋଷ ନ ଆଵା ॥
ଫରକତ ଅଧର କୋପ ମନ ମାହୀଂ। ସପଦୀ ଚଲେ କମଲାପତି ପାହୀଂ ॥
ଦେହଉଁ ଶ୍ରାପ କି ମରିହଉଁ ଜାଈ। ଜଗତ ମୋର ଉପହାସ କରାଈ ॥
ବୀଚହିଂ ପଂଥ ମିଲେ ଦନୁଜାରୀ। ସଂଗ ରମା ସୋଇ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ବୋଲେ ମଧୁର ବଚନ ସୁରସାଈଂ। ମୁନି କହଁ ଚଲେ ବିକଲ କୀ ନାଈଂ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଉପଜା ଅତି କ୍ରୋଧା। ମାଯା ବସ ନ ରହା ମନ ବୋଧା ॥
ପର ସଂପଦା ସକହୁ ନହିଂ ଦେଖୀ। ତୁମ୍ହରେଂ ଇରିଷା କପଟ ବିସେଷୀ ॥
ମଥତ ସିଂଧୁ ରୁଦ୍ରହି ବୌରାଯହୁ। ସୁରନ୍ହ ପ୍ରେରୀ ବିଷ ପାନ କରାଯହୁ ॥
ଦୋ. ଅସୁର ସୁରା ବିଷ ସଂକରହି ଆପୁ ରମା ମନି ଚାରୁ।
ସ୍ଵାରଥ ସାଧକ କୁଟିଲ ତୁମ୍ହ ସଦା କପଟ ବ୍ଯଵହାରୁ ॥ ୧୩୬ ॥
ପରମ ସ୍ଵତଂତ୍ର ନ ସିର ପର କୋଈ। ଭାଵଇ ମନହି କରହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ ॥
ଭଲେହି ମଂଦ ମଂଦେହି ଭଲ କରହୂ। ବିସମଯ ହରଷ ନ ହିଯଁ କଛୁ ଧରହୂ ॥
ଡହକି ଡହକି ପରିଚେହୁ ସବ କାହୂ। ଅତି ଅସଂକ ମନ ସଦା ଉଛାହୂ ॥
କରମ ସୁଭାସୁଭ ତୁମ୍ହହି ନ ବାଧା। ଅବ ଲଗି ତୁମ୍ହହି ନ କାହୂଁ ସାଧା ॥
ଭଲେ ଭଵନ ଅବ ବାଯନ ଦୀନ୍ହା। ପାଵହୁଗେ ଫଲ ଆପନ କୀନ୍ହା ॥
ବଂଚେହୁ ମୋହି ଜଵନି ଧରି ଦେହା। ସୋଇ ତନୁ ଧରହୁ ଶ୍ରାପ ମମ ଏହା ॥
କପି ଆକୃତି ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହି ହମାରୀ। କରିହହିଂ କୀସ ସହାଯ ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ମମ ଅପକାର କୀନ୍ହୀ ତୁମ୍ହ ଭାରୀ। ନାରୀ ବିରହଁ ତୁମ୍ହ ହୋବ ଦୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରାପ ସୀସ ଧରୀ ହରଷି ହିଯଁ ପ୍ରଭୁ ବହୁ ବିନତୀ କୀନ୍ହି।
ନିଜ ମାଯା କୈ ପ୍ରବଲତା କରଷି କୃପାନିଧି ଲୀନ୍ହି ॥ ୧୩୭ ॥
ଜବ ହରି ମାଯା ଦୂରି ନିଵାରୀ। ନହିଂ ତହଁ ରମା ନ ରାଜକୁମାରୀ ॥
ତବ ମୁନି ଅତି ସଭୀତ ହରି ଚରନା। ଗହେ ପାହି ପ୍ରନତାରତି ହରନା ॥
ମୃଷା ହୋଉ ମମ ଶ୍ରାପ କୃପାଲା। ମମ ଇଚ୍ଛା କହ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ମୈଂ ଦୁର୍ବଚନ କହେ ବହୁତେରେ। କହ ମୁନି ପାପ ମିଟିହିଂ କିମି ମେରେ ॥
ଜପହୁ ଜାଇ ସଂକର ସତ ନାମା। ହୋଇହି ହୃଦଯଁ ତୁରଂତ ବିଶ୍ରାମା ॥
କୋଉ ନହିଂ ସିଵ ସମାନ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ଅସି ପରତୀତି ତଜହୁ ଜନି ଭୋରେଂ ॥
ଜେହି ପର କୃପା ନ କରହିଂ ପୁରାରୀ। ସୋ ନ ପାଵ ମୁନି ଭଗତି ହମାରୀ ॥
ଅସ ଉର ଧରି ମହି ବିଚରହୁ ଜାଈ। ଅବ ନ ତୁମ୍ହହି ମାଯା ନିଅରାଈ ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି ମୁନିହି ପ୍ରବୋଧି ପ୍ରଭୁ ତବ ଭଏ ଅଂତରଧାନ ॥
ସତ୍ଯଲୋକ ନାରଦ ଚଲେ କରତ ରାମ ଗୁନ ଗାନ ॥ ୧୩୮ ॥
ହର ଗନ ମୁନିହି ଜାତ ପଥ ଦେଖୀ। ବିଗତମୋହ ମନ ହରଷ ବିସେଷୀ ॥
ଅତି ସଭୀତ ନାରଦ ପହିଂ ଆଏ। ଗହି ପଦ ଆରତ ବଚନ ସୁନାଏ ॥
ହର ଗନ ହମ ନ ବିପ୍ର ମୁନିରାଯା। ବଡ ଅପରାଧ କୀନ୍ହ ଫଲ ପାଯା ॥
ଶ୍ରାପ ଅନୁଗ୍ରହ କରହୁ କୃପାଲା। ବୋଲେ ନାରଦ ଦୀନଦଯାଲା ॥
ନିସିଚର ଜାଇ ହୋହୁ ତୁମ୍ହ ଦୋଊ। ବୈଭଵ ବିପୁଲ ତେଜ ବଲ ହୋଊ ॥
ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ଜିତବ ତୁମ୍ହ ଜହିଆ। ଧରିହହିଂ ବିଷ୍ନୁ ମନୁଜ ତନୁ ତହିଆ।
ସମର ମରନ ହରି ହାଥ ତୁମ୍ହାରା। ହୋଇହହୁ ମୁକୁତ ନ ପୁନି ସଂସାରା ॥
ଚଲେ ଜୁଗଲ ମୁନି ପଦ ସିର ନାଈ। ଭଏ ନିସାଚର କାଲହି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏକ କଲପ ଏହି ହେତୁ ପ୍ରଭୁ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ସୁର ରଂଜନ ସଜ୍ଜନ ସୁଖଦ ହରି ଭଂଜନ ଭୁବି ଭାର ॥ ୧୩୯ ॥
ଏହି ବିଧି ଜନମ କରମ ହରି କେରେ। ସୁଂଦର ସୁଖଦ ବିଚିତ୍ର ଘନେରେ ॥
କଲପ କଲପ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁ ଅଵତରହୀଂ। ଚାରୁ ଚରିତ ନାନାବିଧି କରହୀଂ ॥
ତବ ତବ କଥା ମୁନୀସନ୍ହ ଗାଈ। ପରମ ପୁନୀତ ପ୍ରବଂଧ ବନାଈ ॥
ବିବିଧ ପ୍ରସଂଗ ଅନୂପ ବଖାନେ। କରହିଂ ନ ସୁନି ଆଚରଜୁ ସଯାନେ ॥
ହରି ଅନଂତ ହରିକଥା ଅନଂତା। କହହିଂ ସୁନହିଂ ବହୁବିଧି ସବ ସଂତା ॥
ରାମଚଂଦ୍ର କେ ଚରିତ ସୁହାଏ। କଲପ କୋଟି ଲଗି ଜାହିଂ ନ ଗାଏ ॥
ଯହ ପ୍ରସଂଗ ମୈଂ କହା ଭଵାନୀ। ହରିମାଯାଁ ମୋହହିଂ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ପ୍ରଭୁ କୌତୁକୀ ପ୍ରନତ ହିତକାରୀ ॥ ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ଦୁଖ ହାରୀ ॥
ସୋ. ସୁର ନର ମୁନି କୋଉ ନାହିଂ ଜେହି ନ ମୋହ ମାଯା ପ୍ରବଲ ॥
ଅସ ବିଚାରି ମନ ମାହିଂ ଭଜିଅ ମହାମାଯା ପତିହି ॥ ୧୪୦ ॥
ଅପର ହେତୁ ସୁନୁ ସୈଲକୁମାରୀ। କହଉଁ ବିଚିତ୍ର କଥା ବିସ୍ତାରୀ ॥
ଜେହି କାରନ ଅଜ ଅଗୁନ ଅରୂପା। ବ୍ରହ୍ମ ଭଯଉ କୋସଲପୁର ଭୂପା ॥
ଜୋ ପ୍ରଭୁ ବିପିନ ଫିରତ ତୁମ୍ହ ଦେଖା। ବଂଧୁ ସମେତ ଧରେଂ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଚରିତ ଅଵଲୋକି ଭଵାନୀ। ସତୀ ସରୀର ରହିହୁ ବୌରାନୀ ॥
ଅଜହୁଁ ନ ଛାଯା ମିଟତି ତୁମ୍ହାରୀ। ତାସୁ ଚରିତ ସୁନୁ ଭ୍ରମ ରୁଜ ହାରୀ ॥
ଲୀଲା କୀନ୍ହି ଜୋ ତେହିଂ ଅଵତାରା। ସୋ ସବ କହିହଉଁ ମତି ଅନୁସାରା ॥
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନି ସଂକର ବାନୀ। ସକୁଚି ସପ୍ରେମ ଉମା ମୁସକାନୀ ॥
ଲଗେ ବହୁରି ବରନେ ବୃଷକେତୂ। ସୋ ଅଵତାର ଭଯଉ ଜେହି ହେତୂ ॥
ଦୋ. ସୋ ମୈଂ ତୁମ୍ହ ସନ କହଉଁ ସବୁ ସୁନୁ ମୁନୀସ ମନ ଲାଈ ॥
ରାମ କଥା କଲି ମଲ ହରନି ମଂଗଲ କରନି ସୁହାଇ ॥ ୧୪୧ ॥
ସ୍ଵାଯଂଭୂ ମନୁ ଅରୁ ସତରୂପା। ଜିନ୍ହ ତେଂ ଭୈ ନରସୃଷ୍ଟି ଅନୂପା ॥
ଦଂପତି ଧରମ ଆଚରନ ନୀକା। ଅଜହୁଁ ଗାଵ ଶ୍ରୁତି ଜିନ୍ହ କୈ ଲୀକା ॥
ନୃପ ଉତ୍ତାନପାଦ ସୁତ ତାସୂ। ଧ୍ରୁଵ ହରି ଭଗତ ଭଯଉ ସୁତ ଜାସୂ ॥
ଲଘୁ ସୁତ ନାମ ପ୍ରିଯ୍ରବ୍ରତ ତାହୀ। ବେଦ ପୁରାନ ପ୍ରସଂସହି ଜାହୀ ॥
ଦେଵହୂତି ପୁନି ତାସୁ କୁମାରୀ। ଜୋ ମୁନି କର୍ଦମ କୈ ପ୍ରିଯ ନାରୀ ॥
ଆଦିଦେଵ ପ୍ରଭୁ ଦୀନଦଯାଲା। ଜଠର ଧରେଉ ଜେହିଂ କପିଲ କୃପାଲା ॥
ସାଂଖ୍ଯ ସାସ୍ତ୍ର ଜିନ୍ହ ପ୍ରଗଟ ବଖାନା। ତତ୍ତ୍ଵ ବିଚାର ନିପୁନ ଭଗଵାନା ॥
ତେହିଂ ମନୁ ରାଜ କୀନ୍ହ ବହୁ କାଲା। ପ୍ରଭୁ ଆଯସୁ ସବ ବିଧି ପ୍ରତିପାଲା ॥
ସୋ. ହୋଇ ନ ବିଷଯ ବିରାଗ ଭଵନ ବସତ ଭା ଚୌଥପନ।
ହୃଦଯଁ ବହୁତ ଦୁଖ ଲାଗ ଜନମ ଗଯଉ ହରିଭଗତି ବିନୁ ॥ ୧୪୨ ॥
ବରବସ ରାଜ ସୁତହି ତବ ଦୀନ୍ହା। ନାରି ସମେତ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ତୀରଥ ବର ନୈମିଷ ବିଖ୍ଯାତା। ଅତି ପୁନୀତ ସାଧକ ସିଧି ଦାତା ॥
ବସହିଂ ତହାଁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସମାଜା। ତହଁ ହିଯଁ ହରଷି ଚଲେଉ ମନୁ ରାଜା ॥
ପଂଥ ଜାତ ସୋହହିଂ ମତିଧୀରା। ଗ୍ଯାନ ଭଗତି ଜନୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ପହୁଁଚେ ଜାଇ ଧେନୁମତି ତୀରା। ହରଷି ନହାନେ ନିରମଲ ନୀରା ॥
ଆଏ ମିଲନ ସିଦ୍ଧ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ଧରମ ଧୁରଂଧର ନୃପରିଷି ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜଁହ ତୀରଥ ରହେ ସୁହାଏ। ମୁନିନ୍ହ ସକଲ ସାଦର କରଵାଏ ॥
କୃସ ସରୀର ମୁନିପଟ ପରିଧାନା। ସତ ସମାଜ ନିତ ସୁନହିଂ ପୁରାନା ।
ଦୋ. ଦ୍ଵାଦସ ଅଚ୍ଛର ମଂତ୍ର ପୁନି ଜପହିଂ ସହିତ ଅନୁରାଗ।
ବାସୁଦେଵ ପଦ ପଂକରୁହ ଦଂପତି ମନ ଅତି ଲାଗ ॥ ୧୪୩ ॥
କରହିଂ ଅହାର ସାକ ଫଲ କଂଦା। ସୁମିରହିଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ଚିଦାନଂଦା ॥
ପୁନି ହରି ହେତୁ କରନ ତପ ଲାଗେ। ବାରି ଅଧାର ମୂଲ ଫଲ ତ୍ଯାଗେ ॥
ଉର ଅଭିଲାଷ ନିଂରଂତର ହୋଈ। ଦେଖା ନଯନ ପରମ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଅଗୁନ ଅଖଂଡ ଅନଂତ ଅନାଦୀ। ଜେହି ଚିଂତହିଂ ପରମାରଥବାଦୀ ॥
ନେତି ନେତି ଜେହି ବେଦ ନିରୂପା। ନିଜାନଂଦ ନିରୁପାଧି ଅନୂପା ॥
ସଂଭୁ ବିରଂଚି ବିଷ୍ନୁ ଭଗଵାନା। ଉପଜହିଂ ଜାସୁ ଅଂସ ତେଂ ନାନା ॥
ଐସେଉ ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ବସ ଅହଈ। ଭଗତ ହେତୁ ଲୀଲାତନୁ ଗହଈ ॥
ଜୌଂ ଯହ ବଚନ ସତ୍ଯ ଶ୍ରୁତି ଭାଷା। ତୌ ହମାର ପୂଜହି ଅଭିଲାଷା ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ବୀତେଂ ବରଷ ଷଟ ସହସ ବାରି ଆହାର।
ସଂବତ ସପ୍ତ ସହସ୍ର ପୁନି ରହେ ସମୀର ଅଧାର ॥ ୧୪୪ ॥
ବରଷ ସହସ ଦସ ତ୍ଯାଗେଉ ସୋଊ। ଠାଢେ ରହେ ଏକ ପଦ ଦୋଊ ॥
ବିଧି ହରି ତପ ଦେଖି ଅପାରା। ମନୁ ସମୀପ ଆଏ ବହୁ ବାରା ॥
ମାଗହୁ ବର ବହୁ ଭାଁତି ଲୋଭାଏ। ପରମ ଧୀର ନହିଂ ଚଲହିଂ ଚଲାଏ ॥
ଅସ୍ଥିମାତ୍ର ହୋଇ ରହେ ସରୀରା। ତଦପି ମନାଗ ମନହିଂ ନହିଂ ପୀରା ॥
ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଗ୍ଯ ଦାସ ନିଜ ଜାନୀ। ଗତି ଅନନ୍ଯ ତାପସ ନୃପ ରାନୀ ॥
ମାଗୁ ମାଗୁ ବରୁ ଭୈ ନଭ ବାନୀ। ପରମ ଗଭୀର କୃପାମୃତ ସାନୀ ॥
ମୃତକ ଜିଆଵନି ଗିରା ସୁହାଈ। ଶ୍ରବନ ରଂଧ୍ର ହୋଇ ଉର ଜବ ଆଈ ॥
ହ୍ରଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ତନ ଭଏ ସୁହାଏ। ମାନହୁଁ ଅବହିଂ ଭଵନ ତେ ଆଏ ॥
ଦୋ. ଶ୍ରଵନ ସୁଧା ସମ ବଚନ ସୁନି ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ବୋଲେ ମନୁ କରି ଦଂଡଵତ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାତ ॥ ୧୪୫ ॥
ସୁନୁ ସେଵକ ସୁରତରୁ ସୁରଧେନୁ। ବିଧି ହରି ହର ବଂଦିତ ପଦ ରେନୂ ॥
ସେଵତ ସୁଲଭ ସକଲ ସୁଖ ଦାଯକ। ପ୍ରନତପାଲ ସଚରାଚର ନାଯକ ॥
ଜୌଂ ଅନାଥ ହିତ ହମ ପର ନେହୂ। ତୌ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯହ ବର ଦେହୂ ॥
ଜୋ ସରୂପ ବସ ସିଵ ମନ ମାହୀଂ। ଜେହି କାରନ ମୁନି ଜତନ କରାହୀଂ ॥
ଜୋ ଭୁସୁଂଡି ମନ ମାନସ ହଂସା। ସଗୁନ ଅଗୁନ ଜେହି ନିଗମ ପ୍ରସଂସା ॥
ଦେଖହିଂ ହମ ସୋ ରୂପ ଭରି ଲୋଚନ। କୃପା କରହୁ ପ୍ରନତାରତି ମୋଚନ ॥
ଦଂପତି ବଚନ ପରମ ପ୍ରିଯ ଲାଗେ। ମୁଦୁଲ ବିନୀତ ପ୍ରେମ ରସ ପାଗେ ॥
ଭଗତ ବଛଲ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ବିସ୍ଵବାସ ପ୍ରଗଟେ ଭଗଵାନା ॥
ଦୋ. ନୀଲ ସରୋରୁହ ନୀଲ ମନି ନୀଲ ନୀରଧର ସ୍ଯାମ।
ଲାଜହିଂ ତନ ସୋଭା ନିରଖି କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ ୧୪୬ ॥
ସରଦ ମଯଂକ ବଦନ ଛବି ସୀଂଵା। ଚାରୁ କପୋଲ ଚିବୁକ ଦର ଗ୍ରୀଵା ॥
ଅଧର ଅରୁନ ରଦ ସୁଂଦର ନାସା। ବିଧୁ କର ନିକର ବିନିଂଦକ ହାସା ॥
ନଵ ଅବୁଂଜ ଅଂବକ ଛବି ନୀକୀ। ଚିତଵନି ଲଲିତ ଭାଵଁତୀ ଜୀ କୀ ॥
ଭୁକୁଟି ମନୋଜ ଚାପ ଛବି ହାରୀ। ତିଲକ ଲଲାଟ ପଟଲ ଦୁତିକାରୀ ॥
କୁଂଡଲ ମକର ମୁକୁଟ ସିର ଭ୍ରାଜା। କୁଟିଲ କେସ ଜନୁ ମଧୁପ ସମାଜା ॥
ଉର ଶ୍ରୀବତ୍ସ ରୁଚିର ବନମାଲା। ପଦିକ ହାର ଭୂଷନ ମନିଜାଲା ॥
କେହରି କଂଧର ଚାରୁ ଜନେଉ। ବାହୁ ବିଭୂଷନ ସୁଂଦର ତେଊ ॥
କରି କର ସରି ସୁଭଗ ଭୁଜଦଂଡା। କଟି ନିଷଂଗ କର ସର କୋଦଂଡା ॥
ଦୋ. ତଡିତ ବିନିଂଦକ ପୀତ ପଟ ଉଦର ରେଖ ବର ତୀନି ॥
ନାଭି ମନୋହର ଲେତି ଜନୁ ଜମୁନ ଭଵଁର ଛବି ଛୀନି ॥ ୧୪୭ ॥
ପଦ ରାଜୀଵ ବରନି ନହି ଜାହୀଂ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ବସହିଂ ଜେନ୍ହ ମାହୀଂ ॥
ବାମ ଭାଗ ସୋଭତି ଅନୁକୂଲା। ଆଦିସକ୍ତି ଛବିନିଧି ଜଗମୂଲା ॥
ଜାସୁ ଅଂସ ଉପଜହିଂ ଗୁନଖାନୀ। ଅଗନିତ ଲଚ୍ଛି ଉମା ବ୍ରହ୍ମାନୀ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ଜାସୁ ଜଗ ହୋଈ। ରାମ ବାମ ଦିସି ସୀତା ସୋଈ ॥
ଛବିସମୁଦ୍ର ହରି ରୂପ ବିଲୋକୀ। ଏକଟକ ରହେ ନଯନ ପଟ ରୋକୀ ॥
ଚିତଵହିଂ ସାଦର ରୂପ ଅନୂପା। ତୃପ୍ତି ନ ମାନହିଂ ମନୁ ସତରୂପା ॥
ହରଷ ବିବସ ତନ ଦସା ଭୁଲାନୀ। ପରେ ଦଂଡ ଇଵ ଗହି ପଦ ପାନୀ ॥
ସିର ପରସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ କର କଂଜା। ତୁରତ ଉଠାଏ କରୁନାପୁଂଜା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ କୃପାନିଧାନ ପୁନି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ମୋହି ଜାନି।
ମାଗହୁ ବର ଜୋଇ ଭାଵ ମନ ମହାଦାନି ଅନୁମାନି ॥ ୧୪୮ ॥
ସୁନି ପ୍ରଭୁ ବଚନ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ନାଥ ଦେଖି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ଅବ ପୂରେ ସବ କାମ ହମାରେ ॥
ଏକ ଲାଲସା ବଡି ଉର ମାହୀ। ସୁଗମ ଅଗମ କହି ଜାତ ସୋ ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହହି ଦେତ ଅତି ସୁଗମ ଗୋସାଈଂ। ଅଗମ ଲାଗ ମୋହି ନିଜ କୃପନାଈଂ ॥
ଜଥା ଦରିଦ୍ର ବିବୁଧତରୁ ପାଈ। ବହୁ ସଂପତି ମାଗତ ସକୁଚାଈ ॥
ତାସୁ ପ୍ରଭା ଜାନ ନହିଂ ସୋଈ। ତଥା ହୃଦଯଁ ମମ ସଂସଯ ହୋଈ ॥
ସୋ ତୁମ୍ହ ଜାନହୁ ଅଂତରଜାମୀ। ପୁରଵହୁ ମୋର ମନୋରଥ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସକୁଚ ବିହାଇ ମାଗୁ ନୃପ ମୋହି। ମୋରେଂ ନହିଂ ଅଦେଯ କଛୁ ତୋହୀ ॥
ଦୋ. ଦାନି ସିରୋମନି କୃପାନିଧି ନାଥ କହଉଁ ସତିଭାଉ ॥
ଚାହଉଁ ତୁମ୍ହହି ସମାନ ସୁତ ପ୍ରଭୁ ସନ କଵନ ଦୁରାଉ ॥ ୧୪୯ ॥
ଦେଖି ପ୍ରୀତି ସୁନି ବଚନ ଅମୋଲେ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି ବୋଲେ ॥
ଆପୁ ସରିସ ଖୋଜୌଂ କହଁ ଜାଈ। ନୃପ ତଵ ତନଯ ହୋବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ସତରୂପହି ବିଲୋକି କର ଜୋରେଂ। ଦେବି ମାଗୁ ବରୁ ଜୋ ରୁଚି ତୋରେ ॥
ଜୋ ବରୁ ନାଥ ଚତୁର ନୃପ ମାଗା। ସୋଇ କୃପାଲ ମୋହି ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗା ॥
ପ୍ରଭୁ ପରଂତୁ ସୁଠି ହୋତି ଢିଠାଈ। ଜଦପି ଭଗତ ହିତ ତୁମ୍ହହି ସୋହାଈ ॥
ତୁମ୍ହ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଜନକ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ବ୍ରହ୍ମ ସକଲ ଉର ଅଂତରଜାମୀ ॥
ଅସ ସମୁଝତ ମନ ସଂସଯ ହୋଈ। କହା ଜୋ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଵାନ ପୁନି ସୋଈ ॥
ଜେ ନିଜ ଭଗତ ନାଥ ତଵ ଅହହୀଂ। ଜୋ ସୁଖ ପାଵହିଂ ଜୋ ଗତି ଲହହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୋଇ ସୁଖ ସୋଇ ଗତି ସୋଇ ଭଗତି ସୋଇ ନିଜ ଚରନ ସନେହୁ ॥
ସୋଇ ବିବେକ ସୋଇ ରହନି ପ୍ରଭୁ ହମହି କୃପା କରି ଦେହୁ ॥ ୧୫୦ ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ ରୁଚିର ବର ରଚନା। କୃପାସିଂଧୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବଚନା ॥
ଜୋ କଛୁ ରୁଚି ତୁମ୍ହେର ମନ ମାହୀଂ। ମୈଂ ସୋ ଦୀନ୍ହ ସବ ସଂସଯ ନାହୀଂ ॥
ମାତୁ ବିବେକ ଅଲୋକିକ ତୋରେଂ। କବହୁଁ ନ ମିଟିହି ଅନୁଗ୍ରହ ମୋରେଂ ।
ବଂଦି ଚରନ ମନୁ କହେଉ ବହୋରୀ। ଅଵର ଏକ ବିନତି ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ॥
ସୁତ ବିଷଇକ ତଵ ପଦ ରତି ହୋଊ। ମୋହି ବଡ ମୂଢ କହୈ କିନ କୋଊ ॥
ମନି ବିନୁ ଫନି ଜିମି ଜଲ ବିନୁ ମୀନା। ମମ ଜୀଵନ ତିମି ତୁମ୍ହହି ଅଧୀନା ॥
ଅସ ବରୁ ମାଗି ଚରନ ଗହି ରହେଊ। ଏଵମସ୍ତୁ କରୁନାନିଧି କହେଊ ॥
ଅବ ତୁମ୍ହ ମମ ଅନୁସାସନ ମାନୀ। ବସହୁ ଜାଇ ସୁରପତି ରଜଧାନୀ ॥
ସୋ. ତହଁ କରି ଭୋଗ ବିସାଲ ତାତ ଗଉଁ କଛୁ କାଲ ପୁନି।
ହୋଇହହୁ ଅଵଧ ଭୁଆଲ ତବ ମୈଂ ହୋବ ତୁମ୍ହାର ସୁତ ॥ ୧୫୧ ॥
ଇଚ୍ଛାମଯ ନରବେଷ ସଁଵାରେଂ। ହୋଇହଉଁ ପ୍ରଗଟ ନିକେତ ତୁମ୍ହାରେ ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ଦେହ ଧରି ତାତା। କରିହଉଁ ଚରିତ ଭଗତ ସୁଖଦାତା ॥
ଜେ ସୁନି ସାଦର ନର ବଡଭାଗୀ। ଭଵ ତରିହହିଂ ମମତା ମଦ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ଆଦିସକ୍ତି ଜେହିଂ ଜଗ ଉପଜାଯା। ସୋଉ ଅଵତରିହି ମୋରି ଯହ ମାଯା ॥
ପୁରଉବ ମୈଂ ଅଭିଲାଷ ତୁମ୍ହାରା। ସତ୍ଯ ସତ୍ଯ ପନ ସତ୍ଯ ହମାରା ॥
ପୁନି ପୁନି ଅସ କହି କୃପାନିଧାନା। ଅଂତରଧାନ ଭଏ ଭଗଵାନା ॥
ଦଂପତି ଉର ଧରି ଭଗତ କୃପାଲା। ତେହିଂ ଆଶ୍ରମ ନିଵସେ କଛୁ କାଲା ॥
ସମଯ ପାଇ ତନୁ ତଜି ଅନଯାସା। ଜାଇ କୀନ୍ହ ଅମରାଵତି ବାସା ॥
ଦୋ. ଯହ ଇତିହାସ ପୁନୀତ ଅତି ଉମହି କହୀ ବୃଷକେତୁ।
ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଅପର ପୁନି ରାମ ଜନମ କର ହେତୁ ॥ ୧୫୨ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ପାଁଚଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସୁନୁ ମୁନି କଥା ପୁନୀତ ପୁରାନୀ। ଜୋ ଗିରିଜା ପ୍ରତି ସଂଭୁ ବଖାନୀ ॥
ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଏକ କୈକଯ ଦେସୂ। ସତ୍ଯକେତୁ ତହଁ ବସଇ ନରେସୂ ॥
ଧରମ ଧୁରଂଧର ନୀତି ନିଧାନା। ତେଜ ପ୍ରତାପ ସୀଲ ବଲଵାନା ॥
ତେହି କେଂ ଭଏ ଜୁଗଲ ସୁତ ବୀରା। ସବ ଗୁନ ଧାମ ମହା ରନଧୀରା ॥
ରାଜ ଧନୀ ଜୋ ଜେଠ ସୁତ ଆହୀ। ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅସ ତାହୀ ॥
ଅପର ସୁତହି ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭୁଜବଲ ଅତୁଲ ଅଚଲ ସଂଗ୍ରାମା ॥
ଭାଇହି ଭାଇହି ପରମ ସମୀତୀ। ସକଲ ଦୋଷ ଛଲ ବରଜିତ ପ୍ରୀତୀ ॥
ଜେଠେ ସୁତହି ରାଜ ନୃପ ଦୀନ୍ହା। ହରି ହିତ ଆପୁ ଗଵନ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଜବ ପ୍ରତାପରବି ଭଯଉ ନୃପ ଫିରୀ ଦୋହାଈ ଦେସ।
ପ୍ରଜା ପାଲ ଅତି ବେଦବିଧି କତହୁଁ ନହୀଂ ଅଘ ଲେସ ॥ ୧୫୩ ॥
ନୃପ ହିତକାରକ ସଚିଵ ସଯାନା। ନାମ ଧରମରୁଚି ସୁକ୍ର ସମାନା ॥
ସଚିଵ ସଯାନ ବଂଧୁ ବଲବୀରା। ଆପୁ ପ୍ରତାପପୁଂଜ ରନଧୀରା ॥
ସେନ ସଂଗ ଚତୁରଂଗ ଅପାରା। ଅମିତ ସୁଭଟ ସବ ସମର ଜୁଝାରା ॥
ସେନ ବିଲୋକି ରାଉ ହରଷାନା। ଅରୁ ବାଜେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ବିଜଯ ହେତୁ କଟକଈ ବନାଈ। ସୁଦିନ ସାଧି ନୃପ ଚଲେଉ ବଜାଈ ॥
ଜଁହ ତହଁ ପରୀଂ ଅନେକ ଲରାଈଂ। ଜୀତେ ସକଲ ଭୂପ ବରିଆଈ ॥
ସପ୍ତ ଦୀପ ଭୁଜବଲ ବସ କୀନ୍ହେ। ଲୈ ଲୈ ଦଂଡ ଛାଡି ନୃପ ଦୀନ୍ହେଂ ॥
ସକଲ ଅଵନି ମଂଡଲ ତେହି କାଲା। ଏକ ପ୍ରତାପଭାନୁ ମହିପାଲା ॥
ଦୋ. ସ୍ଵବସ ବିସ୍ଵ କରି ବାହୁବଲ ନିଜ ପୁର କୀନ୍ହ ପ୍ରବେସୁ।
ଅରଥ ଧରମ କାମାଦି ସୁଖ ସେଵଇ ସମଯଁ ନରେସୁ ॥ ୧୫୪ ॥
ଭୂପ ପ୍ରତାପଭାନୁ ବଲ ପାଈ। କାମଧେନୁ ଭୈ ଭୂମି ସୁହାଈ ॥
ସବ ଦୁଖ ବରଜିତ ପ୍ରଜା ସୁଖାରୀ। ଧରମସୀଲ ସୁଂଦର ନର ନାରୀ ॥
ସଚିଵ ଧରମରୁଚି ହରି ପଦ ପ୍ରୀତୀ। ନୃପ ହିତ ହେତୁ ସିଖଵ ନିତ ନୀତୀ ॥
ଗୁର ସୁର ସଂତ ପିତର ମହିଦେଵା। କରଇ ସଦା ନୃପ ସବ କୈ ସେଵା ॥
ଭୂପ ଧରମ ଜେ ବେଦ ବଖାନେ। ସକଲ କରଇ ସାଦର ସୁଖ ମାନେ ॥
ଦିନ ପ୍ରତି ଦେହ ବିବିଧ ବିଧି ଦାନା। ସୁନହୁ ସାସ୍ତ୍ର ବର ବେଦ ପୁରାନା ॥
ନାନା ବାପୀଂ କୂପ ତଡାଗା। ସୁମନ ବାଟିକା ସୁଂଦର ବାଗା ॥
ବିପ୍ରଭଵନ ସୁରଭଵନ ସୁହାଏ। ସବ ତୀରଥନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ ॥
ଦୋ. ଜଁହ ଲଗି କହେ ପୁରାନ ଶ୍ରୁତି ଏକ ଏକ ସବ ଜାଗ।
ବାର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନୃପ କିଏ ସହିତ ଅନୁରାଗ ॥ ୧୫୫ ॥
ହୃଦଯଁ ନ କଛୁ ଫଲ ଅନୁସଂଧାନା। ଭୂପ ବିବେକୀ ପରମ ସୁଜାନା ॥
କରଇ ଜେ ଧରମ କରମ ମନ ବାନୀ। ବାସୁଦେଵ ଅର୍ପିତ ନୃପ ଗ୍ଯାନୀ ॥
ଚଢି ବର ବାଜି ବାର ଏକ ରାଜା। ମୃଗଯା କର ସବ ସାଜି ସମାଜା ॥
ବିଂଧ୍ଯାଚଲ ଗଭୀର ବନ ଗଯଊ। ମୃଗ ପୁନୀତ ବହୁ ମାରତ ଭଯଊ ॥
ଫିରତ ବିପିନ ନୃପ ଦୀଖ ବରାହୂ। ଜନୁ ବନ ଦୁରେଉ ସସିହି ଗ୍ରସି ରାହୂ ॥
ବଡ ବିଧୁ ନହି ସମାତ ମୁଖ ମାହୀଂ। ମନହୁଁ କ୍ରୋଧବସ ଉଗିଲତ ନାହୀଂ ॥
କୋଲ କରାଲ ଦସନ ଛବି ଗାଈ। ତନୁ ବିସାଲ ପୀଵର ଅଧିକାଈ ॥
ଘୁରୁଘୁରାତ ହଯ ଆରୌ ପାଏଁ। ଚକିତ ବିଲୋକତ କାନ ଉଠାଏଁ ॥
ଦୋ. ନୀଲ ମହୀଧର ସିଖର ସମ ଦେଖି ବିସାଲ ବରାହୁ।
ଚପରି ଚଲେଉ ହଯ ସୁଟୁକି ନୃପ ହାଁକି ନ ହୋଇ ନିବାହୁ ॥ ୧୫୬ ॥
ଆଵତ ଦେଖି ଅଧିକ ରଵ ବାଜୀ। ଚଲେଉ ବରାହ ମରୁତ ଗତି ଭାଜୀ ॥
ତୁରତ କୀନ୍ହ ନୃପ ସର ସଂଧାନା। ମହି ମିଲି ଗଯଉ ବିଲୋକତ ବାନା ॥
ତକି ତକି ତୀର ମହୀସ ଚଲାଵା। କରି ଛଲ ସୁଅର ସରୀର ବଚାଵା ॥
ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ଜାଇ ମୃଗ ଭାଗା। ରିସ ବସ ଭୂପ ଚଲେଉ ସଂଗ ଲାଗା ॥
ଗଯଉ ଦୂରି ଘନ ଗହନ ବରାହୂ। ଜହଁ ନାହିନ ଗଜ ବାଜି ନିବାହୂ ॥
ଅତି ଅକେଲ ବନ ବିପୁଲ କଲେସୂ। ତଦପି ନ ମୃଗ ମଗ ତଜଇ ନରେସୂ ॥
କୋଲ ବିଲୋକି ଭୂପ ବଡ ଧୀରା। ଭାଗି ପୈଠ ଗିରିଗୁହାଁ ଗଭୀରା ॥
ଅଗମ ଦେଖି ନୃପ ଅତି ପଛିତାଈ। ଫିରେଉ ମହାବନ ପରେଉ ଭୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଖେଦ ଖିନ୍ନ ଛୁଦ୍ଧିତ ତୃଷିତ ରାଜା ବାଜି ସମେତ।
ଖୋଜତ ବ୍ଯାକୁଲ ସରିତ ସର ଜଲ ବିନୁ ଭଯଉ ଅଚେତ ॥ ୧୫୭ ॥
ଫିରତ ବିପିନ ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦେଖା। ତହଁ ବସ ନୃପତି କପଟ ମୁନିବେଷା ॥
ଜାସୁ ଦେସ ନୃପ ଲୀନ୍ହ ଛଡାଈ। ସମର ସେନ ତଜି ଗଯଉ ପରାଈ ॥
ସମଯ ପ୍ରତାପଭାନୁ କର ଜାନୀ। ଆପନ ଅତି ଅସମଯ ଅନୁମାନୀ ॥
ଗଯଉ ନ ଗୃହ ମନ ବହୁତ ଗଲାନୀ। ମିଲା ନ ରାଜହି ନୃପ ଅଭିମାନୀ ॥
ରିସ ଉର ମାରି ରଂକ ଜିମି ରାଜା। ବିପିନ ବସଇ ତାପସ କେଂ ସାଜା ॥
ତାସୁ ସମୀପ ଗଵନ ନୃପ କୀନ୍ହା। ଯହ ପ୍ରତାପରବି ତେହି ତବ ଚୀନ୍ହା ॥
ରାଉ ତୃଷିତ ନହି ସୋ ପହିଚାନା। ଦେଖି ସୁବେଷ ମହାମୁନି ଜାନା ॥
ଉତରି ତୁରଗ ତେଂ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ପରମ ଚତୁର ନ କହେଉ ନିଜ ନାମା ॥
ଦୋ୦ ଭୂପତି ତୃଷିତ ବିଲୋକି ତେହିଂ ସରବରୁ ଦୀନ୍ହ ଦେଖାଇ।
ମଜ୍ଜନ ପାନ ସମେତ ହଯ କୀନ୍ହ ନୃପତି ହରଷାଇ ॥ ୧୫୮ ॥
ଗୈ ଶ୍ରମ ସକଲ ସୁଖୀ ନୃପ ଭଯଊ। ନିଜ ଆଶ୍ରମ ତାପସ ଲୈ ଗଯଊ ॥
ଆସନ ଦୀନ୍ହ ଅସ୍ତ ରବି ଜାନୀ। ପୁନି ତାପସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
କୋ ତୁମ୍ହ କସ ବନ ଫିରହୁ ଅକେଲେଂ। ସୁଂଦର ଜୁବା ଜୀଵ ପରହେଲେଂ ॥
ଚକ୍ରବର୍ତି କେ ଲଚ୍ଛନ ତୋରେଂ। ଦେଖତ ଦଯା ଲାଗି ଅତି ମୋରେଂ ॥
ନାମ ପ୍ରତାପଭାନୁ ଅଵନୀସା। ତାସୁ ସଚିଵ ମୈଂ ସୁନହୁ ମୁନୀସା ॥
ଫିରତ ଅହେରେଂ ପରେଉଁ ଭୁଲାଈ। ବଡେ ଭାଗ ଦେଖଉଁ ପଦ ଆଈ ॥
ହମ କହଁ ଦୁର୍ଲଭ ଦରସ ତୁମ୍ହାରା। ଜାନତ ହୌଂ କଛୁ ଭଲ ହୋନିହାରା ॥
କହ ମୁନି ତାତ ଭଯଉ ଅଁଧିଯାରା। ଜୋଜନ ସତ୍ତରି ନଗରୁ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଦୋ. ନିସା ଘୋର ଗମ୍ଭୀର ବନ ପଂଥ ନ ସୁନହୁ ସୁଜାନ।
ବସହୁ ଆଜୁ ଅସ ଜାନି ତୁମ୍ହ ଜାଏହୁ ହୋତ ବିହାନ ॥ ୧୫୯(କ) ॥
ତୁଲସୀ ଜସି ଭଵତବ୍ଯତା ତୈସୀ ମିଲଇ ସହାଇ।
ଆପୁନୁ ଆଵଇ ତାହି ପହିଂ ତାହି ତହାଁ ଲୈ ଜାଇ ॥ ୧୫୯(ଖ) ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ ଆଯସୁ ଧରି ସୀସା। ବାଁଧି ତୁରଗ ତରୁ ବୈଠ ମହୀସା ॥
ନୃପ ବହୁ ଭାତି ପ୍ରସଂସେଉ ତାହୀ। ଚରନ ବଂଦି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ସରାହୀ ॥
ପୁନି ବୋଲେ ମୃଦୁ ଗିରା ସୁହାଈ। ଜାନି ପିତା ପ୍ରଭୁ କରଉଁ ଢିଠାଈ ॥
ମୋହି ମୁନିସ ସୁତ ସେଵକ ଜାନୀ। ନାଥ ନାମ ନିଜ କହହୁ ବଖାନୀ ॥
ତେହି ନ ଜାନ ନୃପ ନୃପହି ସୋ ଜାନା। ଭୂପ ସୁହ୍ରଦ ସୋ କପଟ ସଯାନା ॥
ବୈରୀ ପୁନି ଛତ୍ରୀ ପୁନି ରାଜା। ଛଲ ବଲ କୀନ୍ହ ଚହଇ ନିଜ କାଜା ॥
ସମୁଝି ରାଜସୁଖ ଦୁଖିତ ଅରାତୀ। ଅଵାଁ ଅନଲ ଇଵ ସୁଲଗଇ ଛାତୀ ॥
ସରଲ ବଚନ ନୃପ କେ ସୁନି କାନା। ବଯର ସଁଭାରି ହୃଦଯଁ ହରଷାନା ॥
ଦୋ. କପଟ ବୋରି ବାନୀ ମୃଦୁଲ ବୋଲେଉ ଜୁଗୁତି ସମେତ।
ନାମ ହମାର ଭିଖାରି ଅବ ନିର୍ଧନ ରହିତ ନିକେତି ॥ ୧୬୦ ॥
କହ ନୃପ ଜେ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା। ତୁମ୍ହ ସାରିଖେ ଗଲିତ ଅଭିମାନା ॥
ସଦା ରହହି ଅପନପୌ ଦୁରାଏଁ। ସବ ବିଧି କୁସଲ କୁବେଷ ବନାଏଁ ॥
ତେହି ତେଂ କହହି ସଂତ ଶ୍ରୁତି ଟେରେଂ। ପରମ ଅକିଂଚନ ପ୍ରିଯ ହରି କେରେଂ ॥
ତୁମ୍ହ ସମ ଅଧନ ଭିଖାରି ଅଗେହା। ହୋତ ବିରଂଚି ସିଵହି ସଂଦେହା ॥
ଜୋସି ସୋସି ତଵ ଚରନ ନମାମୀ। ମୋ ପର କୃପା କରିଅ ଅବ ସ୍ଵାମୀ ॥
ସହଜ ପ୍ରୀତି ଭୂପତି କୈ ଦେଖୀ। ଆପୁ ବିଷଯ ବିସ୍ଵାସ ବିସେଷୀ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ରାଜହି ଅପନାଈ। ବୋଲେଉ ଅଧିକ ସନେହ ଜନାଈ ॥
ସୁନୁ ସତିଭାଉ କହଉଁ ମହିପାଲା। ଇହାଁ ବସତ ବୀତେ ବହୁ କାଲା ॥
ଦୋ. ଅବ ଲଗି ମୋହି ନ ମିଲେଉ କୋଉ ମୈଂ ନ ଜନାଵଉଁ କାହୁ।
ଲୋକମାନ୍ଯତା ଅନଲ ସମ କର ତପ କାନନ ଦାହୁ ॥ ୧୬୧(କ) ॥
ସୋ. ତୁଲସୀ ଦେଖି ସୁବେଷୁ ଭୂଲହିଂ ମୂଢ ନ ଚତୁର ନର।
ସୁଂଦର କେକିହି ପେଖୁ ବଚନ ସୁଧା ସମ ଅସନ ଅହି ॥ ୧୬୧(ଖ)
ତାତେଂ ଗୁପୁତ ରହଉଁ ଜଗ ମାହୀଂ। ହରି ତଜି କିମପି ପ୍ରଯୋଜନ ନାହୀଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ଜାନତ ସବ ବିନହିଂ ଜନାଏଁ। କହହୁ କଵନି ସିଧି ଲୋକ ରିଝାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ସୁଚି ସୁମତି ପରମ ପ୍ରିଯ ମୋରେଂ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ମୋହି ପର ତୋରେଂ ॥
ଅବ ଜୌଂ ତାତ ଦୁରାଵଉଁ ତୋହୀ। ଦାରୁନ ଦୋଷ ଘଟଇ ଅତି ମୋହୀ ॥
ଜିମି ଜିମି ତାପସୁ କଥଇ ଉଦାସା। ତିମି ତିମି ନୃପହି ଉପଜ ବିସ୍ଵାସା ॥
ଦେଖା ସ୍ଵବସ କର୍ମ ମନ ବାନୀ। ତବ ବୋଲା ତାପସ ବଗଧ୍ଯାନୀ ॥
ନାମ ହମାର ଏକତନୁ ଭାଈ। ସୁନି ନୃପ ବୋଲେ ପୁନି ସିରୁ ନାଈ ॥
କହହୁ ନାମ କର ଅରଥ ବଖାନୀ। ମୋହି ସେଵକ ଅତି ଆପନ ଜାନୀ ॥
ଦୋ. ଆଦିସୃଷ୍ଟି ଉପଜୀ ଜବହିଂ ତବ ଉତପତି ଭୈ ମୋରି।
ନାମ ଏକତନୁ ହେତୁ ତେହି ଦେହ ନ ଧରୀ ବହୋରି ॥ ୧୬୨ ॥
ଜନି ଆଚରୁଜ କରହୁ ମନ ମାହୀଂ। ସୁତ ତପ ତେଂ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ନାହୀଂ ॥
ତପବଲ ତେଂ ଜଗ ସୃଜଇ ବିଧାତା। ତପବଲ ବିଷ୍ନୁ ଭଏ ପରିତ୍ରାତା ॥
ତପବଲ ସଂଭୁ କରହିଂ ସଂଘାରା। ତପ ତେଂ ଅଗମ ନ କଛୁ ସଂସାରା ॥
ଭଯଉ ନୃପହି ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗା। କଥା ପୁରାତନ କହୈ ସୋ ଲାଗା ॥
କରମ ଧରମ ଇତିହାସ ଅନେକା। କରଇ ନିରୂପନ ବିରତି ବିବେକା ॥
ଉଦଭଵ ପାଲନ ପ୍ରଲଯ କହାନୀ। କହେସି ଅମିତ ଆଚରଜ ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମହିପ ତାପସ ବସ ଭଯଊ। ଆପନ ନାମ କହତ ତବ ଲଯଊ ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଜାନଉଁ ତୋହୀ। କୀନ୍ହେହୁ କପଟ ଲାଗ ଭଲ ମୋହୀ ॥
ସୋ. ସୁନୁ ମହୀସ ଅସି ନୀତି ଜହଁ ତହଁ ନାମ ନ କହହିଂ ନୃପ।
ମୋହି ତୋହି ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ସୋଇ ଚତୁରତା ବିଚାରି ତଵ ॥ ୧୬୩ ॥
ନାମ ତୁମ୍ହାର ପ୍ରତାପ ଦିନେସା। ସତ୍ଯକେତୁ ତଵ ପିତା ନରେସା ॥
ଗୁର ପ୍ରସାଦ ସବ ଜାନିଅ ରାଜା। କହିଅ ନ ଆପନ ଜାନି ଅକାଜା ॥
ଦେଖି ତାତ ତଵ ସହଜ ସୁଧାଈ। ପ୍ରୀତି ପ୍ରତୀତି ନୀତି ନିପୁନାଈ ॥
ଉପଜି ପରି ମମତା ମନ ମୋରେଂ। କହଉଁ କଥା ନିଜ ପୂଛେ ତୋରେଂ ॥
ଅବ ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ସଂସଯ ନାହୀଂ। ମାଗୁ ଜୋ ଭୂପ ଭାଵ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସୁନି ସୁବଚନ ଭୂପତି ହରଷାନା। ଗହି ପଦ ବିନଯ କୀନ୍ହି ବିଧି ନାନା ॥
କୃପାସିଂଧୁ ମୁନି ଦରସନ ତୋରେଂ। ଚାରି ପଦାରଥ କରତଲ ମୋରେଂ ॥
ପ୍ରଭୁହି ତଥାପି ପ୍ରସନ୍ନ ବିଲୋକୀ। ମାଗି ଅଗମ ବର ହୋଉଁ ଅସୋକୀ ॥
ଦୋ. ଜରା ମରନ ଦୁଖ ରହିତ ତନୁ ସମର ଜିତୈ ଜନି କୋଉ।
ଏକଛତ୍ର ରିପୁହୀନ ମହି ରାଜ କଲପ ସତ ହୋଉ ॥ ୧୬୪ ॥
କହ ତାପସ ନୃପ ଐସେଇ ହୋଊ। କାରନ ଏକ କଠିନ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
କାଲଉ ତୁଅ ପଦ ନାଇହି ସୀସା। ଏକ ବିପ୍ରକୁଲ ଛାଡି ମହୀସା ॥
ତପବଲ ବିପ୍ର ସଦା ବରିଆରା। ତିନ୍ହ କେ କୋପ ନ କୋଉ ରଖଵାରା ॥
ଜୌଂ ବିପ୍ରନ୍ହ ସବ କରହୁ ନରେସା। ତୌ ତୁଅ ବସ ବିଧି ବିଷ୍ନୁ ମହେସା ॥
ଚଲ ନ ବ୍ରହ୍ମକୁଲ ସନ ବରିଆଈ। ସତ୍ଯ କହଉଁ ଦୋଉ ଭୁଜା ଉଠାଈ ॥
ବିପ୍ର ଶ୍ରାପ ବିନୁ ସୁନୁ ମହିପାଲା। ତୋର ନାସ ନହି କଵନେହୁଁ କାଲା ॥
ହରଷେଉ ରାଉ ବଚନ ସୁନି ତାସୂ। ନାଥ ନ ହୋଇ ମୋର ଅବ ନାସୂ ॥
ତଵ ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଭୁ କୃପାନିଧାନା। ମୋ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା ॥
ଦୋ. ଏଵମସ୍ତୁ କହି କପଟମୁନି ବୋଲା କୁଟିଲ ବହୋରି।
ମିଲବ ହମାର ଭୁଲାବ ନିଜ କହହୁ ତ ହମହି ନ ଖୋରି ॥ ୧୬୫ ॥
ତାତେଂ ମୈ ତୋହି ବରଜଉଁ ରାଜା। କହେଂ କଥା ତଵ ପରମ ଅକାଜା ॥
ଛଠେଂ ଶ୍ରଵନ ଯହ ପରତ କହାନୀ। ନାସ ତୁମ୍ହାର ସତ୍ଯ ମମ ବାନୀ ॥
ଯହ ପ୍ରଗଟେଂ ଅଥଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରାପା। ନାସ ତୋର ସୁନୁ ଭାନୁପ୍ରତାପା ॥
ଆନ ଉପାଯଁ ନିଧନ ତଵ ନାହୀଂ। ଜୌଂ ହରି ହର କୋପହିଂ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସତ୍ଯ ନାଥ ପଦ ଗହି ନୃପ ଭାଷା। ଦ୍ଵିଜ ଗୁର କୋପ କହହୁ କୋ ରାଖା ॥
ରାଖଇ ଗୁର ଜୌଂ କୋପ ବିଧାତା। ଗୁର ବିରୋଧ ନହିଂ କୋଉ ଜଗ ତ୍ରାତା ॥
ଜୌଂ ନ ଚଲବ ହମ କହେ ତୁମ୍ହାରେଂ। ହୋଉ ନାସ ନହିଂ ସୋଚ ହମାରେଂ ॥
ଏକହିଂ ଡର ଡରପତ ମନ ମୋରା। ପ୍ରଭୁ ମହିଦେଵ ଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋରା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ବିପ୍ର ବସ କଵନ ବିଧି କହହୁ କୃପା କରି ସୋଉ।
ତୁମ୍ହ ତଜି ଦୀନଦଯାଲ ନିଜ ହିତୂ ନ ଦେଖଉଁ କୋଉଁ ॥ ୧୬୬ ॥
ସୁନୁ ନୃପ ବିବିଧ ଜତନ ଜଗ ମାହୀଂ। କଷ୍ଟସାଧ୍ଯ ପୁନି ହୋହିଂ କି ନାହୀଂ ॥
ଅହଇ ଏକ ଅତି ସୁଗମ ଉପାଈ। ତହାଁ ପରଂତୁ ଏକ କଠିନାଈ ॥
ମମ ଆଧୀନ ଜୁଗୁତି ନୃପ ସୋଈ। ମୋର ଜାବ ତଵ ନଗର ନ ହୋଈ ॥
ଆଜୁ ଲଗେଂ ଅରୁ ଜବ ତେଂ ଭଯଊଁ। କାହୂ କେ ଗୃହ ଗ୍ରାମ ନ ଗଯଊଁ ॥
ଜୌଂ ନ ଜାଉଁ ତଵ ହୋଇ ଅକାଜୂ। ବନା ଆଇ ଅସମଂଜସ ଆଜୂ ॥
ସୁନି ମହୀସ ବୋଲେଉ ମୃଦୁ ବାନୀ। ନାଥ ନିଗମ ଅସି ନୀତି ବଖାନୀ ॥
ବଡେ ସନେହ ଲଘୁନ୍ହ ପର କରହୀଂ। ଗିରି ନିଜ ସିରନି ସଦା ତୃନ ଧରହୀଂ ॥
ଜଲଧି ଅଗାଧ ମୌଲି ବହ ଫେନୂ। ସଂତତ ଧରନି ଧରତ ସିର ରେନୂ ॥
ଦୋ. ଅସ କହି ଗହେ ନରେସ ପଦ ସ୍ଵାମୀ ହୋହୁ କୃପାଲ।
ମୋହି ଲାଗି ଦୁଖ ସହିଅ ପ୍ରଭୁ ସଜ୍ଜନ ଦୀନଦଯାଲ ॥ ୧୬୭ ॥
ଜାନି ନୃପହି ଆପନ ଆଧୀନା। ବୋଲା ତାପସ କପଟ ପ୍ରବୀନା ॥
ସତ୍ଯ କହଉଁ ଭୂପତି ସୁନୁ ତୋହୀ। ଜଗ ନାହିନ ଦୁର୍ଲଭ କଛୁ ମୋହୀ ॥
ଅଵସି କାଜ ମୈଂ କରିହଉଁ ତୋରା। ମନ ତନ ବଚନ ଭଗତ ତୈଂ ମୋରା ॥
ଜୋଗ ଜୁଗୁତି ତପ ମଂତ୍ର ପ୍ରଭାଊ। ଫଲଇ ତବହିଂ ଜବ କରିଅ ଦୁରାଊ ॥
ଜୌଂ ନରେସ ମୈଂ କରୌଂ ରସୋଈ। ତୁମ୍ହ ପରୁସହୁ ମୋହି ଜାନ ନ କୋଈ ॥
ଅନ୍ନ ସୋ ଜୋଇ ଜୋଇ ଭୋଜନ କରଈ। ସୋଇ ସୋଇ ତଵ ଆଯସୁ ଅନୁସରଈ ॥
ପୁନି ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଜେଵଁଇ ଜୋଊ। ତଵ ବସ ହୋଇ ଭୂପ ସୁନୁ ସୋଊ ॥
ଜାଇ ଉପାଯ ରଚହୁ ନୃପ ଏହୂ। ସଂବତ ଭରି ସଂକଲପ କରେହୂ ॥
ଦୋ. ନିତ ନୂତନ ଦ୍ଵିଜ ସହସ ସତ ବରେହୁ ସହିତ ପରିଵାର।
ମୈଂ ତୁମ୍ହରେ ସଂକଲପ ଲଗି ଦିନହିଂଇବ ଜେଵନାର ॥ ୧୬୮ ॥
ଏହି ବିଧି ଭୂପ କଷ୍ଟ ଅତି ଥୋରେଂ। ହୋଇହହିଂ ସକଲ ବିପ୍ର ବସ ତୋରେଂ ॥
କରିହହିଂ ବିପ୍ର ହୋମ ମଖ ସେଵା। ତେହିଂ ପ୍ରସଂଗ ସହଜେହିଂ ବସ ଦେଵା ॥
ଔର ଏକ ତୋହି କହଊଁ ଲଖାଊ। ମୈଂ ଏହି ବେଷ ନ ଆଉବ କାଊ ॥
ତୁମ୍ହରେ ଉପରୋହିତ କହୁଁ ରାଯା। ହରି ଆନବ ମୈଂ କରି ନିଜ ମାଯା ॥
ତପବଲ ତେହି କରି ଆପୁ ସମାନା। ରଖିହଉଁ ଇହାଁ ବରଷ ପରଵାନା ॥
ମୈଂ ଧରି ତାସୁ ବେଷୁ ସୁନୁ ରାଜା। ସବ ବିଧି ତୋର ସଁଵାରବ କାଜା ॥
ଗୈ ନିସି ବହୁତ ସଯନ ଅବ କୀଜେ। ମୋହି ତୋହି ଭୂପ ଭେଂଟ ଦିନ ତୀଜେ ॥
ମୈଂ ତପବଲ ତୋହି ତୁରଗ ସମେତା। ପହୁଁଚେହଉଁ ସୋଵତହି ନିକେତା ॥
ଦୋ. ମୈଂ ଆଉବ ସୋଇ ବେଷୁ ଧରି ପହିଚାନେହୁ ତବ ମୋହି।
ଜବ ଏକାଂତ ବୋଲାଇ ସବ କଥା ସୁନାଵୌଂ ତୋହି ॥ ୧୬୯ ॥
ସଯନ କୀନ୍ହ ନୃପ ଆଯସୁ ମାନୀ। ଆସନ ଜାଇ ବୈଠ ଛଲଗ୍ଯାନୀ ॥
ଶ୍ରମିତ ଭୂପ ନିଦ୍ରା ଅତି ଆଈ। ସୋ କିମି ସୋଵ ସୋଚ ଅଧିକାଈ ॥
କାଲକେତୁ ନିସିଚର ତହଁ ଆଵା। ଜେହିଂ ସୂକର ହୋଇ ନୃପହି ଭୁଲାଵା ॥
ପରମ ମିତ୍ର ତାପସ ନୃପ କେରା। ଜାନଇ ସୋ ଅତି କପଟ ଘନେରା ॥
ତେହି କେ ସତ ସୁତ ଅରୁ ଦସ ଭାଈ। ଖଲ ଅତି ଅଜଯ ଦେଵ ଦୁଖଦାଈ ॥
ପ୍ରଥମହି ଭୂପ ସମର ସବ ମାରେ। ବିପ୍ର ସଂତ ସୁର ଦେଖି ଦୁଖାରେ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ପାଛିଲ ବଯରୁ ସଁଭରା। ତାପସ ନୃପ ମିଲି ମଂତ୍ର ବିଚାରା ॥
ଜେହି ରିପୁ ଛଯ ସୋଇ ରଚେନ୍ହି ଉପାଊ। ଭାଵୀ ବସ ନ ଜାନ କଛୁ ରାଊ ॥
ଦୋ. ରିପୁ ତେଜସୀ ଅକେଲ ଅପି ଲଘୁ କରି ଗନିଅ ନ ତାହୁ।
ଅଜହୁଁ ଦେତ ଦୁଖ ରବି ସସିହି ସିର ଅଵସେଷିତ ରାହୁ ॥ ୧୭୦ ॥
ତାପସ ନୃପ ନିଜ ସଖହି ନିହାରୀ। ହରଷି ମିଲେଉ ଉଠି ଭଯଉ ସୁଖାରୀ ॥
ମିତ୍ରହି କହି ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜାତୁଧାନ ବୋଲା ସୁଖ ପାଈ ॥
ଅବ ସାଧେଉଁ ରିପୁ ସୁନହୁ ନରେସା। ଜୌଂ ତୁମ୍ହ କୀନ୍ହ ମୋର ଉପଦେସା ॥
ପରିହରି ସୋଚ ରହହୁ ତୁମ୍ହ ସୋଈ। ବିନୁ ଔଷଧ ବିଆଧି ବିଧି ଖୋଈ ॥
କୁଲ ସମେତ ରିପୁ ମୂଲ ବହାଈ। ଚୌଥେ ଦିଵସ ମିଲବ ମୈଂ ଆଈ ॥
ତାପସ ନୃପହି ବହୁତ ପରିତୋଷୀ। ଚଲା ମହାକପଟୀ ଅତିରୋଷୀ ॥
ଭାନୁପ୍ରତାପହି ବାଜି ସମେତା। ପହୁଁଚାଏସି ଛନ ମାଝ ନିକେତା ॥
ନୃପହି ନାରି ପହିଂ ସଯନ କରାଈ। ହଯଗୃହଁ ବାଁଧେସି ବାଜି ବନାଈ ॥
ଦୋ. ରାଜା କେ ଉପରୋହିତହି ହରି ଲୈ ଗଯଉ ବହୋରି।
ଲୈ ରାଖେସି ଗିରି ଖୋହ ମହୁଁ ମାଯାଁ କରି ମତି ଭୋରି ॥ ୧୭୧ ॥
ଆପୁ ବିରଚି ଉପରୋହିତ ରୂପା। ପରେଉ ଜାଇ ତେହି ସେଜ ଅନୂପା ॥
ଜାଗେଉ ନୃପ ଅନଭଏଁ ବିହାନା। ଦେଖି ଭଵନ ଅତି ଅଚରଜୁ ମାନା ॥
ମୁନି ମହିମା ମନ ମହୁଁ ଅନୁମାନୀ। ଉଠେଉ ଗଵଁହି ଜେହି ଜାନ ନ ରାନୀ ॥
କାନନ ଗଯଉ ବାଜି ଚଢି ତେହୀଂ। ପୁର ନର ନାରି ନ ଜାନେଉ କେହୀଂ ॥
ଗଏଁ ଜାମ ଜୁଗ ଭୂପତି ଆଵା। ଘର ଘର ଉତ୍ସଵ ବାଜ ବଧାଵା ॥
ଉପରୋହିତହି ଦେଖ ଜବ ରାଜା। ଚକିତ ବିଲୋକି ସୁମିରି ସୋଇ କାଜା ॥
ଜୁଗ ସମ ନୃପହି ଗଏ ଦିନ ତୀନୀ। କପଟୀ ମୁନି ପଦ ରହ ମତି ଲୀନୀ ॥
ସମଯ ଜାନି ଉପରୋହିତ ଆଵା। ନୃପହି ମତେ ସବ କହି ସମୁଝାଵା ॥
ଦୋ. ନୃପ ହରଷେଉ ପହିଚାନି ଗୁରୁ ଭ୍ରମ ବସ ରହା ନ ଚେତ।
ବରେ ତୁରତ ସତ ସହସ ବର ବିପ୍ର କୁଟୁଂବ ସମେତ ॥ ୧୭୨ ॥
ଉପରୋହିତ ଜେଵନାର ବନାଈ। ଛରସ ଚାରି ବିଧି ଜସି ଶ୍ରୁତି ଗାଈ ॥
ମାଯାମଯ ତେହିଂ କୀନ୍ହ ରସୋଈ। ବିଂଜନ ବହୁ ଗନି ସକଇ ନ କୋଈ ॥
ବିବିଧ ମୃଗନ୍ହ କର ଆମିଷ ରାଁଧା। ତେହି ମହୁଁ ବିପ୍ର ମାଁସୁ ଖଲ ସାଁଧା ॥
ଭୋଜନ କହୁଁ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଏ। ପଦ ପଖାରି ସାଦର ବୈଠାଏ ॥
ପରୁସନ ଜବହିଂ ଲାଗ ମହିପାଲା। ଭୈ ଅକାସବାନୀ ତେହି କାଲା ॥
ବିପ୍ରବୃଂଦ ଉଠି ଉଠି ଗୃହ ଜାହୂ। ହୈ ବଡି ହାନି ଅନ୍ନ ଜନି ଖାହୂ ॥
ଭଯଉ ରସୋଈଂ ଭୂସୁର ମାଁସୂ। ସବ ଦ୍ଵିଜ ଉଠେ ମାନି ବିସ୍ଵାସୂ ॥
ଭୂପ ବିକଲ ମତି ମୋହଁ ଭୁଲାନୀ। ଭାଵୀ ବସ ଆଵ ମୁଖ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବିପ୍ର ସକୋପ ତବ ନହିଂ କଛୁ କୀନ୍ହ ବିଚାର।
ଜାଇ ନିସାଚର ହୋହୁ ନୃପ ମୂଢ ସହିତ ପରିଵାର ॥ ୧୭୩ ॥
ଛତ୍ରବଂଧୁ ତୈଂ ବିପ୍ର ବୋଲାଈ। ଘାଲୈ ଲିଏ ସହିତ ସମୁଦାଈ ॥
ଈସ୍ଵର ରାଖା ଧରମ ହମାରା। ଜୈହସି ତୈଂ ସମେତ ପରିଵାରା ॥
ସଂବତ ମଧ୍ଯ ନାସ ତଵ ହୋଊ। ଜଲଦାତା ନ ରହିହି କୁଲ କୋଊ ॥
ନୃପ ସୁନି ଶ୍ରାପ ବିକଲ ଅତି ତ୍ରାସା। ଭୈ ବହୋରି ବର ଗିରା ଅକାସା ॥
ବିପ୍ରହୁ ଶ୍ରାପ ବିଚାରି ନ ଦୀନ୍ହା। ନହିଂ ଅପରାଧ ଭୂପ କଛୁ କୀନ୍ହା ॥
ଚକିତ ବିପ୍ର ସବ ସୁନି ନଭବାନୀ। ଭୂପ ଗଯଉ ଜହଁ ଭୋଜନ ଖାନୀ ॥
ତହଁ ନ ଅସନ ନହିଂ ବିପ୍ର ସୁଆରା। ଫିରେଉ ରାଉ ମନ ସୋଚ ଅପାରା ॥
ସବ ପ୍ରସଂଗ ମହିସୁରନ୍ହ ସୁନାଈ। ତ୍ରସିତ ପରେଉ ଅଵନୀଂ ଅକୁଲାଈ ॥
ଦୋ. ଭୂପତି ଭାଵୀ ମିଟଇ ନହିଂ ଜଦପି ନ ଦୂଷନ ତୋର।
କିଏଁ ଅନ୍ଯଥା ହୋଇ ନହିଂ ବିପ୍ରଶ୍ରାପ ଅତି ଘୋର ॥ ୧୭୪ ॥
ଅସ କହି ସବ ମହିଦେଵ ସିଧାଏ। ସମାଚାର ପୁରଲୋଗନ୍ହ ପାଏ ॥
ସୋଚହିଂ ଦୂଷନ ଦୈଵହି ଦେହୀଂ। ବିଚରତ ହଂସ କାଗ କିଯ ଜେହୀଂ ॥
ଉପରୋହିତହି ଭଵନ ପହୁଁଚାଈ। ଅସୁର ତାପସହି ଖବରି ଜନାଈ ॥
ତେହିଂ ଖଲ ଜହଁ ତହଁ ପତ୍ର ପଠାଏ। ସଜି ସଜି ସେନ ଭୂପ ସବ ଧାଏ ॥
ଘେରେନ୍ହି ନଗର ନିସାନ ବଜାଈ। ବିବିଧ ଭାଁତି ନିତ ହୋଈ ଲରାଈ ॥
ଜୂଝେ ସକଲ ସୁଭଟ କରି କରନୀ। ବଂଧୁ ସମେତ ପରେଉ ନୃପ ଧରନୀ ॥
ସତ୍ଯକେତୁ କୁଲ କୋଉ ନହିଂ ବାଁଚା। ବିପ୍ରଶ୍ରାପ କିମି ହୋଇ ଅସାଁଚା ॥
ରିପୁ ଜିତି ସବ ନୃପ ନଗର ବସାଈ। ନିଜ ପୁର ଗଵନେ ଜଯ ଜସୁ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଭରଦ୍ଵାଜ ସୁନୁ ଜାହି ଜବ ହୋଇ ବିଧାତା ବାମ।
ଧୂରି ମେରୁସମ ଜନକ ଜମ ତାହି ବ୍ଯାଲସମ ଦାମ ॥ ।୧୭୫ ॥
କାଲ ପାଇ ମୁନି ସୁନୁ ସୋଇ ରାଜା। ଭଯଉ ନିସାଚର ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦସ ସିର ତାହି ବୀସ ଭୁଜଦଂଡା। ରାଵନ ନାମ ବୀର ବରିବଂଡା ॥
ଭୂପ ଅନୁଜ ଅରିମର୍ଦନ ନାମା। ଭଯଉ ସୋ କୁଂଭକରନ ବଲଧାମା ॥
ସଚିଵ ଜୋ ରହା ଧରମରୁଚି ଜାସୂ। ଭଯଉ ବିମାତ୍ର ବଂଧୁ ଲଘୁ ତାସୂ ॥
ନାମ ବିଭୀଷନ ଜେହି ଜଗ ଜାନା। ବିଷ୍ନୁଭଗତ ବିଗ୍ଯାନ ନିଧାନା ॥
ରହେ ଜେ ସୁତ ସେଵକ ନୃପ କେରେ। ଭଏ ନିସାଚର ଘୋର ଘନେରେ ॥
କାମରୂପ ଖଲ ଜିନସ ଅନେକା। କୁଟିଲ ଭଯଂକର ବିଗତ ବିବେକା ॥
କୃପା ରହିତ ହିଂସକ ସବ ପାପୀ। ବରନି ନ ଜାହିଂ ବିସ୍ଵ ପରିତାପୀ ॥
ଦୋ. ଉପଜେ ଜଦପି ପୁଲସ୍ତ୍ଯକୁଲ ପାଵନ ଅମଲ ଅନୂପ।
ତଦପି ମହୀସୁର ଶ୍ରାପ ବସ ଭଏ ସକଲ ଅଘରୂପ ॥ ୧୭୬ ॥
କୀନ୍ହ ବିବିଧ ତପ ତୀନିହୁଁ ଭାଈ। ପରମ ଉଗ୍ର ନହିଂ ବରନି ସୋ ଜାଈ ॥
ଗଯଉ ନିକଟ ତପ ଦେଖି ବିଧାତା। ମାଗହୁ ବର ପ୍ରସନ୍ନ ମୈଂ ତାତା ॥
କରି ବିନତୀ ପଦ ଗହି ଦସସୀସା। ବୋଲେଉ ବଚନ ସୁନହୁ ଜଗଦୀସା ॥
ହମ କାହୂ କେ ମରହିଂ ନ ମାରେଂ। ବାନର ମନୁଜ ଜାତି ଦୁଇ ବାରେଂ ॥
ଏଵମସ୍ତୁ ତୁମ୍ହ ବଡ ତପ କୀନ୍ହା। ମୈଂ ବ୍ରହ୍ମାଁ ମିଲି ତେହି ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ପୁନି ପ୍ରଭୁ କୁଂଭକରନ ପହିଂ ଗଯଊ। ତେହି ବିଲୋକି ମନ ବିସମଯ ଭଯଊ ॥
ଜୌଂ ଏହିଂ ଖଲ ନିତ କରବ ଅହାରୂ। ହୋଇହି ସବ ଉଜାରି ସଂସାରୂ ॥
ସାରଦ ପ୍ରେରି ତାସୁ ମତି ଫେରୀ। ମାଗେସି ନୀଦ ମାସ ଷଟ କେରୀ ॥
ଦୋ. ଗଏ ବିଭୀଷନ ପାସ ପୁନି କହେଉ ପୁତ୍ର ବର ମାଗୁ।
ତେହିଂ ମାଗେଉ ଭଗଵଂତ ପଦ କମଲ ଅମଲ ଅନୁରାଗୁ ॥ ୧୭୭ ॥
ତିନ୍ହି ଦେଇ ବର ବ୍ରହ୍ମ ସିଧାଏ। ହରଷିତ ତେ ଅପନେ ଗୃହ ଆଏ ॥
ମଯ ତନୁଜା ମଂଦୋଦରି ନାମା। ପରମ ସୁଂଦରୀ ନାରି ଲଲାମା ॥
ସୋଇ ମଯଁ ଦୀନ୍ହି ରାଵନହି ଆନୀ। ହୋଇହି ଜାତୁଧାନପତି ଜାନୀ ॥
ହରଷିତ ଭଯଉ ନାରି ଭଲି ପାଈ। ପୁନି ଦୋଉ ବଂଧୁ ବିଆହେସି ଜାଈ ॥
ଗିରି ତ୍ରିକୂଟ ଏକ ସିଂଧୁ ମଝାରୀ। ବିଧି ନିର୍ମିତ ଦୁର୍ଗମ ଅତି ଭାରୀ ॥
ସୋଇ ମଯ ଦାନଵଁ ବହୁରି ସଁଵାରା। କନକ ରଚିତ ମନିଭଵନ ଅପାରା ॥
ଭୋଗାଵତି ଜସି ଅହିକୁଲ ବାସା। ଅମରାଵତି ଜସି ସକ୍ରନିଵାସା ॥
ତିନ୍ହ ତେଂ ଅଧିକ ରମ୍ଯ ଅତି ବଂକା। ଜଗ ବିଖ୍ଯାତ ନାମ ତେହି ଲଂକା ॥
ଦୋ. ଖାଈଂ ସିଂଧୁ ଗଭୀର ଅତି ଚାରିହୁଁ ଦିସି ଫିରି ଆଵ।
କନକ କୋଟ ମନି ଖଚିତ ଦୃଢ ବରନି ନ ଜାଇ ବନାଵ ॥ ୧୭୮(କ) ॥
ହରିପ୍ରେରିତ ଜେହିଂ କଲପ ଜୋଇ ଜାତୁଧାନପତି ହୋଇ।
ସୂର ପ୍ରତାପୀ ଅତୁଲବଲ ଦଲ ସମେତ ବସ ସୋଇ ॥ ୧୭୮(ଖ) ॥
ରହେ ତହାଁ ନିସିଚର ଭଟ ଭାରେ। ତେ ସବ ସୁରନ୍ହ ସମର ସଂଘାରେ ॥
ଅବ ତହଁ ରହହିଂ ସକ୍ର କେ ପ୍ରେରେ। ରଚ୍ଛକ କୋଟି ଜଚ୍ଛପତି କେରେ ॥
ଦସମୁଖ କତହୁଁ ଖବରି ଅସି ପାଈ। ସେନ ସାଜି ଗଢ ଘେରେସି ଜାଈ ॥
ଦେଖି ବିକଟ ଭଟ ବଡି କଟକାଈ। ଜଚ୍ଛ ଜୀଵ ଲୈ ଗଏ ପରାଈ ॥
ଫିରି ସବ ନଗର ଦସାନନ ଦେଖା। ଗଯଉ ସୋଚ ସୁଖ ଭଯଉ ବିସେଷା ॥
ସୁଂଦର ସହଜ ଅଗମ ଅନୁମାନୀ। କୀନ୍ହି ତହାଁ ରାଵନ ରଜଧାନୀ ॥
ଜେହି ଜସ ଜୋଗ ବାଁଟି ଗୃହ ଦୀନ୍ହେ। ସୁଖୀ ସକଲ ରଜନୀଚର କୀନ୍ହେ ॥
ଏକ ବାର କୁବେର ପର ଧାଵା। ପୁଷ୍ପକ ଜାନ ଜୀତି ଲୈ ଆଵା ॥
ଦୋ. କୌତୁକହୀଂ କୈଲାସ ପୁନି ଲୀନ୍ହେସି ଜାଇ ଉଠାଇ।
ମନହୁଁ ତୌଲି ନିଜ ବାହୁବଲ ଚଲା ବହୁତ ସୁଖ ପାଇ ॥ ୧୭୯ ॥
ସୁଖ ସଂପତି ସୁତ ସେନ ସହାଈ। ଜଯ ପ୍ରତାପ ବଲ ବୁଦ୍ଧି ବଡାଈ ॥
ନିତ ନୂତନ ସବ ବାଢତ ଜାଈ। ଜିମି ପ୍ରତିଲାଭ ଲୋଭ ଅଧିକାଈ ॥
ଅତିବଲ କୁଂଭକରନ ଅସ ଭ୍ରାତା। ଜେହି କହୁଁ ନହିଂ ପ୍ରତିଭଟ ଜଗ ଜାତା ॥
କରଇ ପାନ ସୋଵଇ ଷଟ ମାସା। ଜାଗତ ହୋଇ ତିହୁଁ ପୁର ତ୍ରାସା ॥
ଜୌଂ ଦିନ ପ୍ରତି ଅହାର କର ସୋଈ। ବିସ୍ଵ ବେଗି ସବ ଚୌପଟ ହୋଈ ॥
ସମର ଧୀର ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନା। ତେହି ସମ ଅମିତ ବୀର ବଲଵାନା ॥
ବାରିଦନାଦ ଜେଠ ସୁତ ତାସୂ। ଭଟ ମହୁଁ ପ୍ରଥମ ଲୀକ ଜଗ ଜାସୂ ॥
ଜେହି ନ ହୋଇ ରନ ସନମୁଖ କୋଈ। ସୁରପୁର ନିତହିଂ ପରାଵନ ହୋଈ ॥
ଦୋ. କୁମୁଖ ଅକଂପନ କୁଲିସରଦ ଧୂମକେତୁ ଅତିକାଯ।
ଏକ ଏକ ଜଗ ଜୀତି ସକ ଐସେ ସୁଭଟ ନିକାଯ ॥ ୧୮୦ ॥
କାମରୂପ ଜାନହିଂ ସବ ମାଯା। ସପନେହୁଁ ଜିନ୍ହ କେଂ ଧରମ ନ ଦାଯା ॥
ଦସମୁଖ ବୈଠ ସଭାଁ ଏକ ବାରା। ଦେଖି ଅମିତ ଆପନ ପରିଵାରା ॥
ସୁତ ସମୂହ ଜନ ପରିଜନ ନାତୀ। ଗେ କୋ ପାର ନିସାଚର ଜାତୀ ॥
ସେନ ବିଲୋକି ସହଜ ଅଭିମାନୀ। ବୋଲା ବଚନ କ୍ରୋଧ ମଦ ସାନୀ ॥
ସୁନହୁ ସକଲ ରଜନୀଚର ଜୂଥା। ହମରେ ବୈରୀ ବିବୁଧ ବରୂଥା ॥
ତେ ସନମୁଖ ନହିଂ କରହୀ ଲରାଈ। ଦେଖି ସବଲ ରିପୁ ଜାହିଂ ପରାଈ ॥
ତେନ୍ହ କର ମରନ ଏକ ବିଧି ହୋଈ। କହଉଁ ବୁଝାଇ ସୁନହୁ ଅବ ସୋଈ ॥
ଦ୍ଵିଜଭୋଜନ ମଖ ହୋମ ସରାଧା ॥ ସବ କୈ ଜାଇ କରହୁ ତୁମ୍ହ ବାଧା ॥
ଦୋ. ଛୁଧା ଛୀନ ବଲହୀନ ସୁର ସହଜେହିଂ ମିଲିହହିଂ ଆଇ।
ତବ ମାରିହଉଁ କି ଛାଡିହଉଁ ଭଲୀ ଭାଁତି ଅପନାଇ ॥ ୧୮୧ ॥
ମେଘନାଦ କହୁଁ ପୁନି ହଁକରାଵା। ଦୀନ୍ହୀ ସିଖ ବଲୁ ବଯରୁ ବଢାଵା ॥
ଜେ ସୁର ସମର ଧୀର ବଲଵାନା। ଜିନ୍ହ କେଂ ଲରିବେ କର ଅଭିମାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଜୀତି ରନ ଆନେସୁ ବାଁଧୀ। ଉଠି ସୁତ ପିତୁ ଅନୁସାସନ କାଁଧୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ଆପୁନୁ ଚଲେଉ ଗଦା କର ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଚଲତ ଦସାନନ ଡୋଲତି ଅଵନୀ। ଗର୍ଜତ ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସୁର ରଵନୀ ॥
ରାଵନ ଆଵତ ସୁନେଉ ସକୋହା। ଦେଵନ୍ହ ତକେ ମେରୁ ଗିରି ଖୋହା ॥
ଦିଗପାଲନ୍ହ କେ ଲୋକ ସୁହାଏ। ସୂନେ ସକଲ ଦସାନନ ପାଏ ॥
ପୁନି ପୁନି ସିଂଘନାଦ କରି ଭାରୀ। ଦେଇ ଦେଵତନ୍ହ ଗାରି ପଚାରୀ ॥
ରନ ମଦ ମତ୍ତ ଫିରଇ ଜଗ ଧାଵା। ପ୍ରତିଭଟ ଖୌଜତ କତହୁଁ ନ ପାଵା ॥
ରବି ସସି ପଵନ ବରୁନ ଧନଧାରୀ। ଅଗିନି କାଲ ଜମ ସବ ଅଧିକାରୀ ॥
କିଂନର ସିଦ୍ଧ ମନୁଜ ସୁର ନାଗା। ହଠି ସବହୀ କେ ପଂଥହିଂ ଲାଗା ॥
ବ୍ରହ୍ମସୃଷ୍ଟି ଜହଁ ଲଗି ତନୁଧାରୀ। ଦସମୁଖ ବସବର୍ତୀ ନର ନାରୀ ॥
ଆଯସୁ କରହିଂ ସକଲ ଭଯଭୀତା। ନଵହିଂ ଆଇ ନିତ ଚରନ ବିନୀତା ॥
ଦୋ. ଭୁଜବଲ ବିସ୍ଵ ବସ୍ଯ କରି ରାଖେସି କୋଉ ନ ସୁତଂତ୍ର।
ମଂଡଲୀକ ମନି ରାଵନ ରାଜ କରଇ ନିଜ ମଂତ୍ର ॥ ୧୮୨(ଖ) ॥
ଦେଵ ଜଚ୍ଛ ଗଂଧର୍ଵ ନର କିଂନର ନାଗ କୁମାରି।
ଜୀତି ବରୀଂ ନିଜ ବାହୁବଲ ବହୁ ସୁଂଦର ବର ନାରି ॥ ୧୮୨ଖ ॥
ଇଂଦ୍ରଜୀତ ସନ ଜୋ କଛୁ କହେଊ। ସୋ ସବ ଜନୁ ପହିଲେହିଂ କରି ରହେଊ ॥
ପ୍ରଥମହିଂ ଜିନ୍ହ କହୁଁ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କର ଚରିତ ସୁନହୁ ଜୋ କୀନ୍ହା ॥
ଦେଖତ ଭୀମରୂପ ସବ ପାପୀ। ନିସିଚର ନିକର ଦେଵ ପରିତାପୀ ॥
କରହି ଉପଦ୍ରଵ ଅସୁର ନିକାଯା। ନାନା ରୂପ ଧରହିଂ କରି ମାଯା ॥
ଜେହି ବିଧି ହୋଇ ଧର୍ମ ନିର୍ମୂଲା। ସୋ ସବ କରହିଂ ବେଦ ପ୍ରତିକୂଲା ॥
ଜେହିଂ ଜେହିଂ ଦେସ ଧେନୁ ଦ୍ଵିଜ ପାଵହିଂ। ନଗର ଗାଉଁ ପୁର ଆଗି ଲଗାଵହିଂ ॥
ସୁଭ ଆଚରନ କତହୁଁ ନହିଂ ହୋଈ। ଦେଵ ବିପ୍ର ଗୁରୂ ମାନ ନ କୋଈ ॥
ନହିଂ ହରିଭଗତି ଜଗ୍ଯ ତପ ଗ୍ଯାନା। ସପନେହୁଁ ସୁନିଅ ନ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ଛଂ. ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗା ତପ ମଖ ଭାଗା ଶ୍ରଵନ ସୁନଇ ଦସସୀସା।
ଆପୁନୁ ଉଠି ଧାଵଇ ରହୈ ନ ପାଵଇ ଧରି ସବ ଘାଲଇ ଖୀସା ॥
ଅସ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଅଚାରା ଭା ସଂସାରା ଧର୍ମ ସୁନିଅ ନହି କାନା।
ତେହି ବହୁବିଧି ତ୍ରାସଇ ଦେସ ନିକାସଇ ଜୋ କହ ବେଦ ପୁରାନା ॥
ସୋ. ବରନି ନ ଜାଇ ଅନୀତି ଘୋର ନିସାଚର ଜୋ କରହିଂ।
ହିଂସା ପର ଅତି ପ୍ରୀତି ତିନ୍ହ କେ ପାପହି କଵନି ମିତି ॥ ୧୮୩ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଛଠା ଵିଶ୍ରାମ
ବାଢେ ଖଲ ବହୁ ଚୋର ଜୁଆରା। ଜେ ଲଂପଟ ପରଧନ ପରଦାରା ॥
ମାନହିଂ ମାତୁ ପିତା ନହିଂ ଦେଵା। ସାଧୁନ୍ହ ସନ କରଵାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଯହ ଆଚରନ ଭଵାନୀ। ତେ ଜାନେହୁ ନିସିଚର ସବ ପ୍ରାନୀ ॥
ଅତିସଯ ଦେଖି ଧର୍ମ କୈ ଗ୍ଲାନୀ। ପରମ ସଭୀତ ଧରା ଅକୁଲାନୀ ॥
ଗିରି ସରି ସିଂଧୁ ଭାର ନହିଂ ମୋହୀ। ଜସ ମୋହି ଗରୁଅ ଏକ ପରଦ୍ରୋହୀ ॥
ସକଲ ଧର୍ମ ଦେଖଇ ବିପରୀତା। କହି ନ ସକଇ ରାଵନ ଭଯ ଭୀତା ॥
ଧେନୁ ରୂପ ଧରି ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ଗଈ ତହାଁ ଜହଁ ସୁର ମୁନି ଝାରୀ ॥
ନିଜ ସଂତାପ ସୁନାଏସି ରୋଈ। କାହୂ ତେଂ କଛୁ କାଜ ନ ହୋଈ ॥
ଛଂ. ସୁର ମୁନି ଗଂଧର୍ବା ମିଲି କରି ସର୍ବା ଗେ ବିରଂଚି କେ ଲୋକା।
ସଁଗ ଗୋତନୁଧାରୀ ଭୂମି ବିଚାରୀ ପରମ ବିକଲ ଭଯ ସୋକା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଁ ସବ ଜାନା ମନ ଅନୁମାନା ମୋର କଛୂ ନ ବସାଈ।
ଜା କରି ତୈଂ ଦାସୀ ସୋ ଅବିନାସୀ ହମରେଉ ତୋର ସହାଈ ॥
ସୋ. ଧରନି ଧରହି ମନ ଧୀର କହ ବିରଂଚି ହରିପଦ ସୁମିରୁ।
ଜାନତ ଜନ କୀ ପୀର ପ୍ରଭୁ ଭଂଜିହି ଦାରୁନ ବିପତି ॥ ୧୮୪ ॥
ବୈଠେ ସୁର ସବ କରହିଂ ବିଚାରା। କହଁ ପାଇଅ ପ୍ରଭୁ କରିଅ ପୁକାରା ॥
ପୁର ବୈକୁଂଠ ଜାନ କହ କୋଈ। କୋଉ କହ ପଯନିଧି ବସ ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଜାକେ ହୃଦଯଁ ଭଗତି ଜସି ପ୍ରୀତି। ପ୍ରଭୁ ତହଁ ପ୍ରଗଟ ସଦା ତେହିଂ ରୀତୀ ॥
ତେହି ସମାଜ ଗିରିଜା ମୈଂ ରହେଊଁ। ଅଵସର ପାଇ ବଚନ ଏକ କହେଊଁ ॥
ହରି ବ୍ଯାପକ ସର୍ବତ୍ର ସମାନା। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ହୋହିଂ ମୈଂ ଜାନା ॥
ଦେସ କାଲ ଦିସି ବିଦିସିହୁ ମାହୀଂ। କହହୁ ସୋ କହାଁ ଜହାଁ ପ୍ରଭୁ ନାହୀଂ ॥
ଅଗ ଜଗମଯ ସବ ରହିତ ବିରାଗୀ। ପ୍ରେମ ତେଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟଇ ଜିମି ଆଗୀ ॥
ମୋର ବଚନ ସବ କେ ମନ ମାନା। ସାଧୁ ସାଧୁ କରି ବ୍ରହ୍ମ ବଖାନା ॥
ଦୋ. ସୁନି ବିରଂଚି ମନ ହରଷ ତନ ପୁଲକି ନଯନ ବହ ନୀର।
ଅସ୍ତୁତି କରତ ଜୋରି କର ସାଵଧାନ ମତିଧୀର ॥ ୧୮୫ ॥
ଛଂ. ଜଯ ଜଯ ସୁରନାଯକ ଜନ ସୁଖଦାଯକ ପ୍ରନତପାଲ ଭଗଵଂତା।
ଗୋ ଦ୍ଵିଜ ହିତକାରୀ ଜଯ ଅସୁରାରୀ ସିଧୁଂସୁତା ପ୍ରିଯ କଂତା ॥
ପାଲନ ସୁର ଧରନୀ ଅଦ୍ଭୁତ କରନୀ ମରମ ନ ଜାନଇ କୋଈ।
ଜୋ ସହଜ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କରଉ ଅନୁଗ୍ରହ ସୋଈ ॥
ଜଯ ଜଯ ଅବିନାସୀ ସବ ଘଟ ବାସୀ ବ୍ଯାପକ ପରମାନଂଦା।
ଅବିଗତ ଗୋତୀତଂ ଚରିତ ପୁନୀତଂ ମାଯାରହିତ ମୁକୁଂଦା ॥
ଜେହି ଲାଗି ବିରାଗୀ ଅତି ଅନୁରାଗୀ ବିଗତମୋହ ମୁନିବୃଂଦା।
ନିସି ବାସର ଧ୍ଯାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଵହିଂ ଜଯତି ସଚ୍ଚିଦାନଂଦା ॥
ଜେହିଂ ସୃଷ୍ଟି ଉପାଈ ତ୍ରିବିଧ ବନାଈ ସଂଗ ସହାଯ ନ ଦୂଜା।
ସୋ କରଉ ଅଘାରୀ ଚିଂତ ହମାରୀ ଜାନିଅ ଭଗତି ନ ପୂଜା ॥
ଜୋ ଭଵ ଭଯ ଭଂଜନ ମୁନି ମନ ରଂଜନ ଗଂଜନ ବିପତି ବରୂଥା।
ମନ ବଚ କ୍ରମ ବାନୀ ଛାଡି ସଯାନୀ ସରନ ସକଲ ସୁର ଜୂଥା ॥
ସାରଦ ଶ୍ରୁତି ସେଷା ରିଷଯ ଅସେଷା ଜା କହୁଁ କୋଉ ନହି ଜାନା।
ଜେହି ଦୀନ ପିଆରେ ବେଦ ପୁକାରେ ଦ୍ରଵଉ ସୋ ଶ୍ରୀଭଗଵାନା ॥
ଭଵ ବାରିଧି ମଂଦର ସବ ବିଧି ସୁଂଦର ଗୁନମଂଦିର ସୁଖପୁଂଜା।
ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସକଲ ସୁର ପରମ ଭଯାତୁର ନମତ ନାଥ ପଦ କଂଜା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସଭଯ ସୁରଭୂମି ସୁନି ବଚନ ସମେତ ସନେହ।
ଗଗନଗିରା ଗଂଭୀର ଭଇ ହରନି ସୋକ ସଂଦେହ ॥ ୧୮୬ ॥
ଜନି ଡରପହୁ ମୁନି ସିଦ୍ଧ ସୁରେସା। ତୁମ୍ହହି ଲାଗି ଧରିହଉଁ ନର ବେସା ॥
ଅଂସନ୍ହ ସହିତ ମନୁଜ ଅଵତାରା। ଲେହଉଁ ଦିନକର ବଂସ ଉଦାରା ॥
କସ୍ଯପ ଅଦିତି ମହାତପ କୀନ୍ହା। ତିନ୍ହ କହୁଁ ମୈଂ ପୂରବ ବର ଦୀନ୍ହା ॥
ତେ ଦସରଥ କୌସଲ୍ଯା ରୂପା। କୋସଲପୁରୀଂ ପ୍ରଗଟ ନରଭୂପା ॥
ତିନ୍ହ କେ ଗୃହ ଅଵତରିହଉଁ ଜାଈ। ରଘୁକୁଲ ତିଲକ ସୋ ଚାରିଉ ଭାଈ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସତ୍ଯ ସବ କରିହଉଁ। ପରମ ସକ୍ତି ସମେତ ଅଵତରିହଉଁ ॥
ହରିହଉଁ ସକଲ ଭୂମି ଗରୁଆଈ। ନିର୍ଭଯ ହୋହୁ ଦେଵ ସମୁଦାଈ ॥
ଗଗନ ବ୍ରହ୍ମବାନୀ ସୁନୀ କାନା। ତୁରତ ଫିରେ ସୁର ହୃଦଯ ଜୁଡାନା ॥
ତବ ବ୍ରହ୍ମା ଧରନିହି ସମୁଝାଵା। ଅଭଯ ଭଈ ଭରୋସ ଜିଯଁ ଆଵା ॥
ଦୋ. ନିଜ ଲୋକହି ବିରଂଚି ଗେ ଦେଵନ୍ହ ଇହଇ ସିଖାଇ।
ବାନର ତନୁ ଧରି ଧରି ମହି ହରି ପଦ ସେଵହୁ ଜାଇ ॥ ୧୮୭ ॥
ଗଏ ଦେଵ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମା। ଭୂମି ସହିତ ମନ କହୁଁ ବିଶ୍ରାମା ।
ଜୋ କଛୁ ଆଯସୁ ବ୍ରହ୍ମାଁ ଦୀନ୍ହା। ହରଷେ ଦେଵ ବିଲଂବ ନ କୀନ୍ହା ॥
ବନଚର ଦେହ ଧରି ଛିତି ମାହୀଂ। ଅତୁଲିତ ବଲ ପ୍ରତାପ ତିନ୍ହ ପାହୀଂ ॥
ଗିରି ତରୁ ନଖ ଆଯୁଧ ସବ ବୀରା। ହରି ମାରଗ ଚିତଵହିଂ ମତିଧୀରା ॥
ଗିରି କାନନ ଜହଁ ତହଁ ଭରି ପୂରୀ। ରହେ ନିଜ ନିଜ ଅନୀକ ରଚି ରୂରୀ ॥
ଯହ ସବ ରୁଚିର ଚରିତ ମୈଂ ଭାଷା। ଅବ ସୋ ସୁନହୁ ଜୋ ବୀଚହିଂ ରାଖା ॥
ଅଵଧପୁରୀଂ ରଘୁକୁଲମନି ରାଊ। ବେଦ ବିଦିତ ତେହି ଦସରଥ ନାଊଁ ॥
ଧରମ ଧୁରଂଧର ଗୁନନିଧି ଗ୍ଯାନୀ। ହୃଦଯଁ ଭଗତି ମତି ସାରଁଗପାନୀ ॥
ଦୋ. କୌସଲ୍ଯାଦି ନାରି ପ୍ରିଯ ସବ ଆଚରନ ପୁନୀତ।
ପତି ଅନୁକୂଲ ପ୍ରେମ ଦୃଢ ହରି ପଦ କମଲ ବିନୀତ ॥ ୧୮୮ ॥
ଏକ ବାର ଭୂପତି ମନ ମାହୀଂ। ଭୈ ଗଲାନି ମୋରେଂ ସୁତ ନାହୀଂ ॥
ଗୁର ଗୃହ ଗଯଉ ତୁରତ ମହିପାଲା। ଚରନ ଲାଗି କରି ବିନଯ ବିସାଲା ॥
ନିଜ ଦୁଖ ସୁଖ ସବ ଗୁରହି ସୁନାଯଉ। କହି ବସିଷ୍ଠ ବହୁବିଧି ସମୁଝାଯଉ ॥
ଧରହୁ ଧୀର ହୋଇହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ତ୍ରିଭୁଵନ ବିଦିତ ଭଗତ ଭଯ ହାରୀ ॥
ସୃଂଗୀ ରିଷହି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଵା। ପୁତ୍ରକାମ ସୁଭ ଜଗ୍ଯ କରାଵା ॥
ଭଗତି ସହିତ ମୁନି ଆହୁତି ଦୀନ୍ହେଂ। ପ୍ରଗଟେ ଅଗିନି ଚରୂ କର ଲୀନ୍ହେଂ ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ କଛୁ ହୃଦଯଁ ବିଚାରା। ସକଲ କାଜୁ ଭା ସିଦ୍ଧ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଯହ ହବି ବାଁଟି ଦେହୁ ନୃପ ଜାଈ। ଜଥା ଜୋଗ ଜେହି ଭାଗ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ତବ ଅଦୃସ୍ଯ ଭଏ ପାଵକ ସକଲ ସଭହି ସମୁଝାଇ ॥
ପରମାନଂଦ ମଗନ ନୃପ ହରଷ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୧୮୯ ॥
ତବହିଂ ରାଯଁ ପ୍ରିଯ ନାରି ବୋଲାଈଂ। କୌସଲ୍ଯାଦି ତହାଁ ଚଲି ଆଈ ॥
ଅର୍ଧ ଭାଗ କୌସଲ୍ଯାହି ଦୀନ୍ହା। ଉଭଯ ଭାଗ ଆଧେ କର କୀନ୍ହା ॥
କୈକେଈ କହଁ ନୃପ ସୋ ଦଯଊ। ରହ୍ଯୋ ସୋ ଉଭଯ ଭାଗ ପୁନି ଭଯଊ ॥
କୌସଲ୍ଯା କୈକେଈ ହାଥ ଧରି। ଦୀନ୍ହ ସୁମିତ୍ରହି ମନ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ॥
ଏହି ବିଧି ଗର୍ଭସହିତ ସବ ନାରୀ। ଭଈଂ ହୃଦଯଁ ହରଷିତ ସୁଖ ଭାରୀ ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ହରି ଗର୍ଭହିଂ ଆଏ। ସକଲ ଲୋକ ସୁଖ ସଂପତି ଛାଏ ॥
ମଂଦିର ମହଁ ସବ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ସୋଭା ସୀଲ ତେଜ କୀ ଖାନୀଂ ॥
ସୁଖ ଜୁତ କଛୁକ କାଲ ଚଲି ଗଯଊ। ଜେହିଂ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ ସୋ ଅଵସର ଭଯଊ ॥
ଦୋ. ଜୋଗ ଲଗନ ଗ୍ରହ ବାର ତିଥି ସକଲ ଭଏ ଅନୁକୂଲ।
ଚର ଅରୁ ଅଚର ହର୍ଷଜୁତ ରାମ ଜନମ ସୁଖମୂଲ ॥ ୧୯୦ ॥
ନୌମୀ ତିଥି ମଧୁ ମାସ ପୁନୀତା। ସୁକଲ ପଚ୍ଛ ଅଭିଜିତ ହରିପ୍ରୀତା ॥
ମଧ୍ଯଦିଵସ ଅତି ସୀତ ନ ଘାମା। ପାଵନ କାଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ସୀତଲ ମଂଦ ସୁରଭି ବହ ବାଊ। ହରଷିତ ସୁର ସଂତନ ମନ ଚାଊ ॥
ବନ କୁସୁମିତ ଗିରିଗନ ମନିଆରା। ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ସକଲ ସରିତାଽମୃତଧାରା ॥
ସୋ ଅଵସର ବିରଂଚି ଜବ ଜାନା। ଚଲେ ସକଲ ସୁର ସାଜି ବିମାନା ॥
ଗଗନ ବିମଲ ସକୁଲ ସୁର ଜୂଥା। ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗଂଧର୍ବ ବରୂଥା ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁଅଂଜଲି ସାଜୀ। ଗହଗହି ଗଗନ ଦୁଂଦୁଭୀ ବାଜୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ନାଗ ମୁନି ଦେଵା। ବହୁବିଧି ଲାଵହିଂ ନିଜ ନିଜ ସେଵା ॥
ଦୋ. ସୁର ସମୂହ ବିନତୀ କରି ପହୁଁଚେ ନିଜ ନିଜ ଧାମ।
ଜଗନିଵାସ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟେ ଅଖିଲ ଲୋକ ବିଶ୍ରାମ ॥ ୧୯୧ ॥
ଛଂ. ଭଏ ପ୍ରଗଟ କୃପାଲା ଦୀନଦଯାଲା କୌସଲ୍ଯା ହିତକାରୀ।
ହରଷିତ ମହତାରୀ ମୁନି ମନ ହାରୀ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ବିଚାରୀ ॥
ଲୋଚନ ଅଭିରାମା ତନୁ ଘନସ୍ଯାମା ନିଜ ଆଯୁଧ ଭୁଜ ଚାରୀ।
ଭୂଷନ ବନମାଲା ନଯନ ବିସାଲା ସୋଭାସିଂଧୁ ଖରାରୀ ॥
କହ ଦୁଇ କର ଜୋରୀ ଅସ୍ତୁତି ତୋରୀ କେହି ବିଧି କରୌଂ ଅନଂତା।
ମାଯା ଗୁନ ଗ୍ଯାନାତୀତ ଅମାନା ବେଦ ପୁରାନ ଭନଂତା ॥
କରୁନା ସୁଖ ସାଗର ସବ ଗୁନ ଆଗର ଜେହି ଗାଵହିଂ ଶ୍ରୁତି ସଂତା।
ସୋ ମମ ହିତ ଲାଗୀ ଜନ ଅନୁରାଗୀ ଭଯଉ ପ୍ରଗଟ ଶ୍ରୀକଂତା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ନିକାଯା ନିର୍ମିତ ମାଯା ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ବେଦ କହୈ।
ମମ ଉର ସୋ ବାସୀ ଯହ ଉପହାସୀ ସୁନତ ଧୀର ପତି ଥିର ନ ରହୈ ॥
ଉପଜା ଜବ ଗ୍ଯାନା ପ୍ରଭୁ ମୁସକାନା ଚରିତ ବହୁତ ବିଧି କୀନ୍ହ ଚହୈ।
କହି କଥା ସୁହାଈ ମାତୁ ବୁଝାଈ ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁତ ପ୍ରେମ ଲହୈ ॥
ମାତା ପୁନି ବୋଲୀ ସୋ ମତି ଡୌଲୀ ତଜହୁ ତାତ ଯହ ରୂପା।
କୀଜୈ ସିସୁଲୀଲା ଅତି ପ୍ରିଯସୀଲା ଯହ ସୁଖ ପରମ ଅନୂପା ॥
ସୁନି ବଚନ ସୁଜାନା ରୋଦନ ଠାନା ହୋଇ ବାଲକ ସୁରଭୂପା।
ଯହ ଚରିତ ଜେ ଗାଵହିଂ ହରିପଦ ପାଵହିଂ ତେ ନ ପରହିଂ ଭଵକୂପା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସଂତ ହିତ ଲୀନ୍ହ ମନୁଜ ଅଵତାର।
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ନିର୍ମିତ ତନୁ ମାଯା ଗୁନ ଗୋ ପାର ॥ ୧୯୨ ॥
ସୁନି ସିସୁ ରୁଦନ ପରମ ପ୍ରିଯ ବାନୀ। ସଂଭ୍ରମ ଚଲି ଆଈ ସବ ରାନୀ ॥
ହରଷିତ ଜହଁ ତହଁ ଧାଈଂ ଦାସୀ। ଆନଁଦ ମଗନ ସକଲ ପୁରବାସୀ ॥
ଦସରଥ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ସୁନି କାନା। ମାନହୁଁ ବ୍ରହ୍ମାନଂଦ ସମାନା ॥
ପରମ ପ୍ରେମ ମନ ପୁଲକ ସରୀରା। ଚାହତ ଉଠତ କରତ ମତି ଧୀରା ॥
ଜାକର ନାମ ସୁନତ ସୁଭ ହୋଈ। ମୋରେଂ ଗୃହ ଆଵା ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ପରମାନଂଦ ପୂରି ମନ ରାଜା। କହା ବୋଲାଇ ବଜାଵହୁ ବାଜା ॥
ଗୁର ବସିଷ୍ଠ କହଁ ଗଯଉ ହଁକାରା। ଆଏ ଦ୍ଵିଜନ ସହିତ ନୃପଦ୍ଵାରା ॥
ଅନୁପମ ବାଲକ ଦେଖେନ୍ହି ଜାଈ। ରୂପ ରାସି ଗୁନ କହି ନ ସିରାଈ ॥
ଦୋ. ନଂଦୀମୁଖ ସରାଧ କରି ଜାତକରମ ସବ କୀନ୍ହ।
ହାଟକ ଧେନୁ ବସନ ମନି ନୃପ ବିପ୍ରନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହ ॥ ୧୯୩ ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ତୋରନ ପୁର ଛାଵା। କହି ନ ଜାଇ ଜେହି ଭାଁତି ବନାଵା ॥
ସୁମନବୃଷ୍ଟି ଅକାସ ତେଂ ହୋଈ। ବ୍ରହ୍ମାନଂଦ ମଗନ ସବ ଲୋଈ ॥
ବୃଂଦ ବୃଂଦ ମିଲି ଚଲୀଂ ଲୋଗାଈ। ସହଜ ସଂଗାର କିଏଁ ଉଠି ଧାଈ ॥
କନକ କଲସ ମଂଗଲ ଧରି ଥାରା। ଗାଵତ ପୈଠହିଂ ଭୂପ ଦୁଆରା ॥
କରି ଆରତି ନେଵଛାଵରି କରହୀଂ। ବାର ବାର ସିସୁ ଚରନନ୍ହି ପରହୀଂ ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦିଗନ ଗାଯକ। ପାଵନ ଗୁନ ଗାଵହିଂ ରଘୁନାଯକ ॥
ସର୍ବସ ଦାନ ଦୀନ୍ହ ସବ କାହୂ। ଜେହିଂ ପାଵା ରାଖା ନହିଂ ତାହୂ ॥
ମୃଗମଦ ଚଂଦନ କୁଂକୁମ କୀଚା। ମଚୀ ସକଲ ବୀଥିନ୍ହ ବିଚ ବୀଚା ॥
ଦୋ. ଗୃହ ଗୃହ ବାଜ ବଧାଵ ସୁଭ ପ୍ରଗଟେ ସୁଷମା କଂଦ।
ହରଷଵଂତ ସବ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନାରି ନର ବୃଂଦ ॥ ୧୯୪ ॥
କୈକଯସୁତା ସୁମିତ୍ରା ଦୋଊ। ସୁଂଦର ସୁତ ଜନମତ ଭୈଂ ଓଊ ॥
ଵହ ସୁଖ ସଂପତି ସମଯ ସମାଜା। କହି ନ ସକଇ ସାରଦ ଅହିରାଜା ॥
ଅଵଧପୁରୀ ସୋହଇ ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରଭୁହି ମିଲନ ଆଈ ଜନୁ ରାତୀ ॥
ଦେଖି ଭାନୂ ଜନୁ ମନ ସକୁଚାନୀ। ତଦପି ବନୀ ସଂଧ୍ଯା ଅନୁମାନୀ ॥
ଅଗର ଧୂପ ବହୁ ଜନୁ ଅଁଧିଆରୀ। ଉଡଇ ଅଭୀର ମନହୁଁ ଅରୁନାରୀ ॥
ମଂଦିର ମନି ସମୂହ ଜନୁ ତାରା। ନୃପ ଗୃହ କଲସ ସୋ ଇଂଦୁ ଉଦାରା ॥
ଭଵନ ବେଦଧୁନି ଅତି ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜନୁ ଖଗ ମୂଖର ସମଯଁ ଜନୁ ସାନୀ ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ପତଂଗ ଭୁଲାନା। ଏକ ମାସ ତେଇଁ ଜାତ ନ ଜାନା ॥
ଦୋ. ମାସ ଦିଵସ କର ଦିଵସ ଭା ମରମ ନ ଜାନଇ କୋଇ।
ରଥ ସମେତ ରବି ଥାକେଉ ନିସା କଵନ ବିଧି ହୋଇ ॥ ୧୯୫ ॥
ଯହ ରହସ୍ଯ କାହୂ ନହିଂ ଜାନା। ଦିନ ମନି ଚଲେ କରତ ଗୁନଗାନା ॥
ଦେଖି ମହୋତ୍ସଵ ସୁର ମୁନି ନାଗା। ଚଲେ ଭଵନ ବରନତ ନିଜ ଭାଗା ॥
ଔରଉ ଏକ କହଉଁ ନିଜ ଚୋରୀ। ସୁନୁ ଗିରିଜା ଅତି ଦୃଢ ମତି ତୋରୀ ॥
କାକ ଭୁସୁଂଡି ସଂଗ ହମ ଦୋଊ। ମନୁଜରୂପ ଜାନଇ ନହିଂ କୋଊ ॥
ପରମାନଂଦ ପ୍ରେମସୁଖ ଫୂଲେ। ବୀଥିନ୍ହ ଫିରହିଂ ମଗନ ମନ ଭୂଲେ ॥
ଯହ ସୁଭ ଚରିତ ଜାନ ପୈ ସୋଈ। କୃପା ରାମ କୈ ଜାପର ହୋଈ ॥
ତେହି ଅଵସର ଜୋ ଜେହି ବିଧି ଆଵା। ଦୀନ୍ହ ଭୂପ ଜୋ ଜେହି ମନ ଭାଵା ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ହେମ ଗୋ ହୀରା। ଦୀନ୍ହେ ନୃପ ନାନାବିଧି ଚୀରା ॥
ଦୋ. ମନ ସଂତୋଷେ ସବନ୍ହି କେ ଜହଁ ତହଁ ଦେହି ଅସୀସ।
ସକଲ ତନଯ ଚିର ଜୀଵହୁଁ ତୁଲସିଦାସ କେ ଈସ ॥ ୧୯୬ ॥
କଛୁକ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜାତ ନ ଜାନିଅ ଦିନ ଅରୁ ରାତୀ ॥
ନାମକରନ କର ଅଵସରୁ ଜାନୀ। ଭୂପ ବୋଲି ପଠଏ ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
କରି ପୂଜା ଭୂପତି ଅସ ଭାଷା। ଧରିଅ ନାମ ଜୋ ମୁନି ଗୁନି ରାଖା ॥
ଇନ୍ହ କେ ନାମ ଅନେକ ଅନୂପା। ମୈଂ ନୃପ କହବ ସ୍ଵମତି ଅନୁରୂପା ॥
ଜୋ ଆନଂଦ ସିଂଧୁ ସୁଖରାସୀ। ସୀକର ତେଂ ତ୍ରୈଲୋକ ସୁପାସୀ ॥
ସୋ ସୁଖ ଧାମ ରାମ ଅସ ନାମା। ଅଖିଲ ଲୋକ ଦାଯକ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିସ୍ଵ ଭରନ ପୋଷନ କର ଜୋଈ। ତାକର ନାମ ଭରତ ଅସ ହୋଈ ॥
ଜାକେ ସୁମିରନ ତେଂ ରିପୁ ନାସା। ନାମ ସତ୍ରୁହନ ବେଦ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଲଚ୍ଛନ ଧାମ ରାମ ପ୍ରିଯ ସକଲ ଜଗତ ଆଧାର।
ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଟ ତେହି ରାଖା ଲଛିମନ ନାମ ଉଦାର ॥ ୧୯୭ ॥
ଧରେ ନାମ ଗୁର ହୃଦଯଁ ବିଚାରୀ। ବେଦ ତତ୍ତ୍ଵ ନୃପ ତଵ ସୁତ ଚାରୀ ॥
ମୁନି ଧନ ଜନ ସରବସ ସିଵ ପ୍ରାନା। ବାଲ କେଲି ତେହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ବାରେହି ତେ ନିଜ ହିତ ପତି ଜାନୀ। ଲଛିମନ ରାମ ଚରନ ରତି ମାନୀ ॥
ଭରତ ସତ୍ରୁହନ ଦୂନଉ ଭାଈ। ପ୍ରଭୁ ସେଵକ ଜସି ପ୍ରୀତି ବଡାଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଂଦର ଦୋଉ ଜୋରୀ। ନିରଖହିଂ ଛବି ଜନନୀଂ ତୃନ ତୋରୀ ॥
ଚାରିଉ ସୀଲ ରୂପ ଗୁନ ଧାମା। ତଦପି ଅଧିକ ସୁଖସାଗର ରାମା ॥
ହୃଦଯଁ ଅନୁଗ୍ରହ ଇଂଦୁ ପ୍ରକାସା। ସୂଚତ କିରନ ମନୋହର ହାସା ॥
କବହୁଁ ଉଛଂଗ କବହୁଁ ବର ପଲନା। ମାତୁ ଦୁଲାରଇ କହି ପ୍ରିଯ ଲଲନା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ବ୍ରହ୍ମ ନିରଂଜନ ନିର୍ଗୁନ ବିଗତ ବିନୋଦ।
ସୋ ଅଜ ପ୍ରେମ ଭଗତି ବସ କୌସଲ୍ଯା କେ ଗୋଦ ॥ ୧୯୮ ॥
କାମ କୋଟି ଛବି ସ୍ଯାମ ସରୀରା। ନୀଲ କଂଜ ବାରିଦ ଗଂଭୀରା ॥
ଅରୁନ ଚରନ ପକଂଜ ନଖ ଜୋତୀ। କମଲ ଦଲନ୍ହି ବୈଠେ ଜନୁ ମୋତୀ ॥
ରେଖ କୁଲିସ ଧଵଜ ଅଂକୁର ସୋହେ। ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
କଟି କିଂକିନୀ ଉଦର ତ୍ରଯ ରେଖା। ନାଭି ଗଭୀର ଜାନ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଭୁଜ ବିସାଲ ଭୂଷନ ଜୁତ ଭୂରୀ। ହିଯଁ ହରି ନଖ ଅତି ସୋଭା ରୂରୀ ॥
ଉର ମନିହାର ପଦିକ କୀ ସୋଭା। ବିପ୍ର ଚରନ ଦେଖତ ମନ ଲୋଭା ॥
କଂବୁ କଂଠ ଅତି ଚିବୁକ ସୁହାଈ। ଆନନ ଅମିତ ମଦନ ଛବି ଛାଈ ॥
ଦୁଇ ଦୁଇ ଦସନ ଅଧର ଅରୁନାରେ। ନାସା ତିଲକ କୋ ବରନୈ ପାରେ ॥
ସୁଂଦର ଶ୍ରଵନ ସୁଚାରୁ କପୋଲା। ଅତି ପ୍ରିଯ ମଧୁର ତୋତରେ ବୋଲା ॥
ଚିକ୍କନ କଚ କୁଂଚିତ ଗଭୁଆରେ। ବହୁ ପ୍ରକାର ରଚି ମାତୁ ସଁଵାରେ ॥
ପୀତ ଝଗୁଲିଆ ତନୁ ପହିରାଈ। ଜାନୁ ପାନି ବିଚରନି ମୋହି ଭାଈ ॥
ରୂପ ସକହିଂ ନହିଂ କହି ଶ୍ରୁତି ସେଷା। ସୋ ଜାନଇ ସପନେହୁଁ ଜେହି ଦେଖା ॥
ଦୋ. ସୁଖ ସଂଦୋହ ମୋହପର ଗ୍ଯାନ ଗିରା ଗୋତୀତ।
ଦଂପତି ପରମ ପ୍ରେମ ବସ କର ସିସୁଚରିତ ପୁନୀତ ॥ ୧୯୯ ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ଜଗତ ପିତୁ ମାତା। କୋସଲପୁର ବାସିଂହ ସୁଖଦାତା ॥
ଜିନ୍ହ ରଘୁନାଥ ଚରନ ରତି ମାନୀ। ତିନ୍ହ କୀ ଯହ ଗତି ପ୍ରଗଟ ଭଵାନୀ ॥
ରଘୁପତି ବିମୁଖ ଜତନ କର କୋରୀ। କଵନ ସକଇ ଭଵ ବଂଧନ ଛୋରୀ ॥
ଜୀଵ ଚରାଚର ବସ କୈ ରାଖେ। ସୋ ମାଯା ପ୍ରଭୁ ସୋଂ ଭଯ ଭାଖେ ॥
ଭୃକୁଟି ବିଲାସ ନଚାଵଇ ତାହୀ। ଅସ ପ୍ରଭୁ ଛାଡି ଭଜିଅ କହୁ କାହୀ ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଛାଡି ଚତୁରାଈ। ଭଜତ କୃପା କରିହହିଂ ରଘୁରାଈ ॥
ଏହି ବିଧି ସିସୁବିନୋଦ ପ୍ରଭୁ କୀନ୍ହା। ସକଲ ନଗରବାସିଂହ ସୁଖ ଦୀନ୍ହା ॥
ଲୈ ଉଛଂଗ କବହୁଁକ ହଲରାଵୈ। କବହୁଁ ପାଲନେଂ ଘାଲି ଝୁଲାଵୈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ କୌସଲ୍ଯା ନିସି ଦିନ ଜାତ ନ ଜାନ।
ସୁତ ସନେହ ବସ ମାତା ବାଲଚରିତ କର ଗାନ ॥ ୨୦୦ ॥
ଏକ ବାର ଜନନୀଂ ଅନ୍ହଵାଏ। କରି ସିଂଗାର ପଲନାଁ ପୌଢାଏ ॥
ନିଜ କୁଲ ଇଷ୍ଟଦେଵ ଭଗଵାନା। ପୂଜା ହେତୁ କୀନ୍ହ ଅସ୍ନାନା ॥
କରି ପୂଜା ନୈବେଦ୍ଯ ଚଢାଵା। ଆପୁ ଗଈ ଜହଁ ପାକ ବନାଵା ॥
ବହୁରି ମାତୁ ତହଵାଁ ଚଲି ଆଈ। ଭୋଜନ କରତ ଦେଖ ସୁତ ଜାଈ ॥
ଗୈ ଜନନୀ ସିସୁ ପହିଂ ଭଯଭୀତା। ଦେଖା ବାଲ ତହାଁ ପୁନି ସୂତା ॥
ବହୁରି ଆଇ ଦେଖା ସୁତ ସୋଈ। ହୃଦଯଁ କଂପ ମନ ଧୀର ନ ହୋଈ ॥
ଇହାଁ ଉହାଁ ଦୁଇ ବାଲକ ଦେଖା। ମତିଭ୍ରମ ମୋର କି ଆନ ବିସେଷା ॥
ଦେଖି ରାମ ଜନନୀ ଅକୁଲାନୀ। ପ୍ରଭୁ ହଁସି ଦୀନ୍ହ ମଧୁର ମୁସୁକାନୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖରାଵା ମାତହି ନିଜ ଅଦଭୁତ ରୁପ ଅଖଂଡ।
ରୋମ ରୋମ ପ୍ରତି ଲାଗେ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମଂଡ ॥ ୨୦୧ ॥
ଅଗନିତ ରବି ସସି ସିଵ ଚତୁରାନନ। ବହୁ ଗିରି ସରିତ ସିଂଧୁ ମହି କାନନ ॥
କାଲ କର୍ମ ଗୁନ ଗ୍ଯାନ ସୁଭାଊ। ସୋଉ ଦେଖା ଜୋ ସୁନା ନ କାଊ ॥
ଦେଖୀ ମାଯା ସବ ବିଧି ଗାଢୀ। ଅତି ସଭୀତ ଜୋରେଂ କର ଠାଢୀ ॥
ଦେଖା ଜୀଵ ନଚାଵଇ ଜାହୀ। ଦେଖୀ ଭଗତି ଜୋ ଛୋରଇ ତାହୀ ॥
ତନ ପୁଲକିତ ମୁଖ ବଚନ ନ ଆଵା। ନଯନ ମୂଦି ଚରନନି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବିସମଯଵଂତ ଦେଖି ମହତାରୀ। ଭଏ ବହୁରି ସିସୁରୂପ ଖରାରୀ ॥
ଅସ୍ତୁତି କରି ନ ଜାଇ ଭଯ ମାନା। ଜଗତ ପିତା ମୈଂ ସୁତ କରି ଜାନା ॥
ହରି ଜନନି ବହୁବିଧି ସମୁଝାଈ। ଯହ ଜନି କତହୁଁ କହସି ସୁନୁ ମାଈ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସଲ୍ଯା ବିନଯ କରଇ କର ଜୋରି ॥
ଅବ ଜନି କବହୂଁ ବ୍ଯାପୈ ପ୍ରଭୁ ମୋହି ମାଯା ତୋରି ॥ ୨୦୨ ॥
ବାଲଚରିତ ହରି ବହୁବିଧି କୀନ୍ହା। ଅତି ଅନଂଦ ଦାସନ୍ହ କହଁ ଦୀନ୍ହା ॥
କଛୁକ କାଲ ବୀତେଂ ସବ ଭାଈ। ବଡେ ଭଏ ପରିଜନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଚୂଡାକରନ କୀନ୍ହ ଗୁରୁ ଜାଈ। ବିପ୍ରନ୍ହ ପୁନି ଦଛିନା ବହୁ ପାଈ ॥
ପରମ ମନୋହର ଚରିତ ଅପାରା। କରତ ଫିରତ ଚାରିଉ ସୁକୁମାରା ॥
ମନ କ୍ରମ ବଚନ ଅଗୋଚର ଜୋଈ। ଦସରଥ ଅଜିର ବିଚର ପ୍ରଭୁ ସୋଈ ॥
ଭୋଜନ କରତ ବୋଲ ଜବ ରାଜା। ନହିଂ ଆଵତ ତଜି ବାଲ ସମାଜା ॥
କୌସଲ୍ଯା ଜବ ବୋଲନ ଜାଈ। ଠୁମକୁ ଠୁମକୁ ପ୍ରଭୁ ଚଲହିଂ ପରାଈ ॥
ନିଗମ ନେତି ସିଵ ଅଂତ ନ ପାଵା। ତାହି ଧରୈ ଜନନୀ ହଠି ଧାଵା ॥
ଧୂରସ ଧୂରି ଭରେଂ ତନୁ ଆଏ। ଭୂପତି ବିହସି ଗୋଦ ବୈଠାଏ ॥
ଦୋ. ଭୋଜନ କରତ ଚପଲ ଚିତ ଇତ ଉତ ଅଵସରୁ ପାଇ।
ଭାଜି ଚଲେ କିଲକତ ମୁଖ ଦଧି ଓଦନ ଲପଟାଇ ॥ ୨୦୩ ॥
ବାଲଚରିତ ଅତି ସରଲ ସୁହାଏ। ସାରଦ ସେଷ ସଂଭୁ ଶ୍ରୁତି ଗାଏ ॥
ଜିନ କର ମନ ଇନ୍ହ ସନ ନହିଂ ରାତା। ତେ ଜନ ବଂଚିତ କିଏ ବିଧାତା ॥
ଭଏ କୁମାର ଜବହିଂ ସବ ଭ୍ରାତା। ଦୀନ୍ହ ଜନେଊ ଗୁରୁ ପିତୁ ମାତା ॥
ଗୁରଗୃହଁ ଗଏ ପଢନ ରଘୁରାଈ। ଅଲପ କାଲ ବିଦ୍ଯା ସବ ଆଈ ॥
ଜାକୀ ସହଜ ସ୍ଵାସ ଶ୍ରୁତି ଚାରୀ। ସୋ ହରି ପଢ ଯହ କୌତୁକ ଭାରୀ ॥
ବିଦ୍ଯା ବିନଯ ନିପୁନ ଗୁନ ସୀଲା। ଖେଲହିଂ ଖେଲ ସକଲ ନୃପଲୀଲା ॥
କରତଲ ବାନ ଧନୁଷ ଅତି ସୋହା। ଦେଖତ ରୂପ ଚରାଚର ମୋହା ॥
ଜିନ୍ହ ବୀଥିନ୍ହ ବିହରହିଂ ସବ ଭାଈ। ଥକିତ ହୋହିଂ ସବ ଲୋଗ ଲୁଗାଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପୁର ବାସୀ ନର ନାରି ବୃଦ୍ଧ ଅରୁ ବାଲ।
ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ରିଯ ଲାଗତ ସବ କହୁଁ ରାମ କୃପାଲ ॥ ୨୦୪ ॥
ବଂଧୁ ସଖା ସଂଗ ଲେହିଂ ବୋଲାଈ। ବନ ମୃଗଯା ନିତ ଖେଲହିଂ ଜାଈ ॥
ପାଵନ ମୃଗ ମାରହିଂ ଜିଯଁ ଜାନୀ। ଦିନ ପ୍ରତି ନୃପହି ଦେଖାଵହିଂ ଆନୀ ॥
ଜେ ମୃଗ ରାମ ବାନ କେ ମାରେ। ତେ ତନୁ ତଜି ସୁରଲୋକ ସିଧାରେ ॥
ଅନୁଜ ସଖା ସଁଗ ଭୋଜନ କରହୀଂ। ମାତୁ ପିତା ଅଗ୍ଯା ଅନୁସରହୀଂ ॥
ଜେହି ବିଧି ସୁଖୀ ହୋହିଂ ପୁର ଲୋଗା। କରହିଂ କୃପାନିଧି ସୋଇ ସଂଜୋଗା ॥
ବେଦ ପୁରାନ ସୁନହିଂ ମନ ଲାଈ। ଆପୁ କହହିଂ ଅନୁଜନ୍ହ ସମୁଝାଈ ॥
ପ୍ରାତକାଲ ଉଠି କୈ ରଘୁନାଥା। ମାତୁ ପିତା ଗୁରୁ ନାଵହିଂ ମାଥା ॥
ଆଯସୁ ମାଗି କରହିଂ ପୁର କାଜା। ଦେଖି ଚରିତ ହରଷଇ ମନ ରାଜା ॥
ଦୋ. ବ୍ଯାପକ ଅକଲ ଅନୀହ ଅଜ ନିର୍ଗୁନ ନାମ ନ ରୂପ।
ଭଗତ ହେତୁ ନାନା ବିଧି କରତ ଚରିତ୍ର ଅନୂପ ॥ ୨୦୫ ॥
ଯହ ସବ ଚରିତ କହା ମୈଂ ଗାଈ। ଆଗିଲି କଥା ସୁନହୁ ମନ ଲାଈ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଗ୍ଯାନୀ। ବସହି ବିପିନ ସୁଭ ଆଶ୍ରମ ଜାନୀ ॥
ଜହଁ ଜପ ଜଗ୍ଯ ମୁନି କରହୀ। ଅତି ମାରୀଚ ସୁବାହୁହି ଡରହୀଂ ॥
ଦେଖତ ଜଗ୍ଯ ନିସାଚର ଧାଵହି। କରହି ଉପଦ୍ରଵ ମୁନି ଦୁଖ ପାଵହିଂ ॥
ଗାଧିତନଯ ମନ ଚିଂତା ବ୍ଯାପୀ। ହରି ବିନୁ ମରହି ନ ନିସିଚର ପାପୀ ॥
ତବ ମୁନିଵର ମନ କୀନ୍ହ ବିଚାରା। ପ୍ରଭୁ ଅଵତରେଉ ହରନ ମହି ଭାରା ॥
ଏହୁଁ ମିସ ଦେଖୌଂ ପଦ ଜାଈ। କରି ବିନତୀ ଆନୌ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଗ୍ଯାନ ବିରାଗ ସକଲ ଗୁନ ଅଯନା। ସୋ ପ୍ରଭୁ ମୈ ଦେଖବ ଭରି ନଯନା ॥
ଦୋ. ବହୁବିଧି କରତ ମନୋରଥ ଜାତ ଲାଗି ନହିଂ ବାର।
କରି ମଜ୍ଜନ ସରଊ ଜଲ ଗଏ ଭୂପ ଦରବାର ॥ ୨୦୬ ॥
ମୁନି ଆଗମନ ସୁନା ଜବ ରାଜା। ମିଲନ ଗଯଊ ଲୈ ବିପ୍ର ସମାଜା ॥
କରି ଦଂଡଵତ ମୁନିହି ସନମାନୀ। ନିଜ ଆସନ ବୈଠାରେନ୍ହି ଆନୀ ॥
ଚରନ ପଖାରି କୀନ୍ହି ଅତି ପୂଜା। ମୋ ସମ ଆଜୁ ଧନ୍ଯ ନହିଂ ଦୂଜା ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ଭୋଜନ କରଵାଵା। ମୁନିଵର ହୃଦଯଁ ହରଷ ଅତି ପାଵା ॥
ପୁନି ଚରନନି ମେଲେ ସୁତ ଚାରୀ। ରାମ ଦେଖି ମୁନି ଦେହ ବିସାରୀ ॥
ଭଏ ମଗନ ଦେଖତ ମୁଖ ସୋଭା। ଜନୁ ଚକୋର ପୂରନ ସସି ଲୋଭା ॥
ତବ ମନ ହରଷି ବଚନ କହ ରାଊ। ମୁନି ଅସ କୃପା ନ କୀନ୍ହିହୁ କାଊ ॥
କେହି କାରନ ଆଗମନ ତୁମ୍ହାରା। କହହୁ ସୋ କରତ ନ ଲାଵଉଁ ବାରା ॥
ଅସୁର ସମୂହ ସତାଵହିଂ ମୋହୀ। ମୈ ଜାଚନ ଆଯଉଁ ନୃପ ତୋହୀ ॥
ଅନୁଜ ସମେତ ଦେହୁ ରଘୁନାଥା। ନିସିଚର ବଧ ମୈଂ ହୋବ ସନାଥା ॥
ଦୋ. ଦେହୁ ଭୂପ ମନ ହରଷିତ ତଜହୁ ମୋହ ଅଗ୍ଯାନ।
ଧର୍ମ ସୁଜସ ପ୍ରଭୁ ତୁମ୍ହ କୌଂ ଇନ୍ହ କହଁ ଅତି କଲ୍ଯାନ ॥ ୨୦୭ ॥
ସୁନି ରାଜା ଅତି ଅପ୍ରିଯ ବାନୀ। ହୃଦଯ କଂପ ମୁଖ ଦୁତି କୁମୁଲାନୀ ॥
ଚୌଥେଂପନ ପାଯଉଁ ସୁତ ଚାରୀ। ବିପ୍ର ବଚନ ନହିଂ କହେହୁ ବିଚାରୀ ॥
ମାଗହୁ ଭୂମି ଧେନୁ ଧନ କୋସା। ସର୍ବସ ଦେଉଁ ଆଜୁ ସହରୋସା ॥
ଦେହ ପ୍ରାନ ତେଂ ପ୍ରିଯ କଛୁ ନାହୀ। ସୋଉ ମୁନି ଦେଉଁ ନିମିଷ ଏକ ମାହୀ ॥
ସବ ସୁତ ପ୍ରିଯ ମୋହି ପ୍ରାନ କି ନାଈଂ। ରାମ ଦେତ ନହିଂ ବନଇ ଗୋସାଈ ॥
କହଁ ନିସିଚର ଅତି ଘୋର କଠୋରା। କହଁ ସୁଂଦର ସୁତ ପରମ କିସୋରା ॥
ସୁନି ନୃପ ଗିରା ପ୍ରେମ ରସ ସାନୀ। ହୃଦଯଁ ହରଷ ମାନା ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ତବ ବସିଷ୍ଟ ବହୁ ନିଧି ସମୁଝାଵା। ନୃପ ସଂଦେହ ନାସ କହଁ ପାଵା ॥
ଅତି ଆଦର ଦୋଉ ତନଯ ବୋଲାଏ। ହୃଦଯଁ ଲାଇ ବହୁ ଭାଁତି ସିଖାଏ ॥
ମେରେ ପ୍ରାନ ନାଥ ସୁତ ଦୋଊ। ତୁମ୍ହ ମୁନି ପିତା ଆନ ନହିଂ କୋଊ ॥
ଦୋ. ସୌଂପେ ଭୂପ ରିଷିହି ସୁତ ବହୁ ବିଧି ଦେଇ ଅସୀସ।
ଜନନୀ ଭଵନ ଗଏ ପ୍ରଭୁ ଚଲେ ନାଇ ପଦ ସୀସ ॥ ୨୦୮(କ) ॥
ସୋ. ପୁରୁଷସିଂହ ଦୋଉ ବୀର ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ଭଯ ହରନ ॥
କୃପାସିଂଧୁ ମତିଧୀର ଅଖିଲ ବିସ୍ଵ କାରନ କରନ ॥ ୨୦୮(ଖ)
ଅରୁନ ନଯନ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ନୀଲ ଜଲଜ ତନୁ ସ୍ଯାମ ତମାଲା ॥
କଟି ପଟ ପୀତ କସେଂ ବର ଭାଥା। ରୁଚିର ଚାପ ସାଯକ ଦୁହୁଁ ହାଥା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଂଦର ଦୋଉ ଭାଈ। ବିସ୍ବାମିତ୍ର ମହାନିଧି ପାଈ ॥
ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଦେଵ ମୈ ଜାନା। ମୋହି ନିତି ପିତା ତଜେହୁ ଭଗଵାନା ॥
ଚଲେ ଜାତ ମୁନି ଦୀନ୍ହି ଦିଖାଈ। ସୁନି ତାଡକା କ୍ରୋଧ କରି ଧାଈ ॥
ଏକହିଂ ବାନ ପ୍ରାନ ହରି ଲୀନ୍ହା। ଦୀନ ଜାନି ତେହି ନିଜ ପଦ ଦୀନ୍ହା ॥
ତବ ରିଷି ନିଜ ନାଥହି ଜିଯଁ ଚୀନ୍ହୀ। ବିଦ୍ଯାନିଧି କହୁଁ ବିଦ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଜାତେ ଲାଗ ନ ଛୁଧା ପିପାସା। ଅତୁଲିତ ବଲ ତନୁ ତେଜ ପ୍ରକାସା ॥
ଦୋ. ଆଯୁଷ ସବ ସମର୍ପି କୈ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଆନି।
କଂଦ ମୂଲ ଫଲ ଭୋଜନ ଦୀନ୍ହ ଭଗତି ହିତ ଜାନି ॥ ୨୦୯ ॥
ପ୍ରାତ କହା ମୁନି ସନ ରଘୁରାଈ। ନିର୍ଭଯ ଜଗ୍ଯ କରହୁ ତୁମ୍ହ ଜାଈ ॥
ହୋମ କରନ ଲାଗେ ମୁନି ଝାରୀ। ଆପୁ ରହେ ମଖ କୀଂ ରଖଵାରୀ ॥
ସୁନି ମାରୀଚ ନିସାଚର କ୍ରୋହୀ। ଲୈ ସହାଯ ଧାଵା ମୁନିଦ୍ରୋହୀ ॥
ବିନୁ ଫର ବାନ ରାମ ତେହି ମାରା। ସତ ଜୋଜନ ଗା ସାଗର ପାରା ॥
ପାଵକ ସର ସୁବାହୁ ପୁନି ମାରା। ଅନୁଜ ନିସାଚର କଟକୁ ସଁଘାରା ॥
ମାରି ଅସୁର ଦ୍ଵିଜ ନିର୍ମଯକାରୀ। ଅସ୍ତୁତି କରହିଂ ଦେଵ ମୁନି ଝାରୀ ॥
ତହଁ ପୁନି କଛୁକ ଦିଵସ ରଘୁରାଯା। ରହେ କୀନ୍ହି ବିପ୍ରନ୍ହ ପର ଦାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ବହୁ କଥା ପୁରାନା। କହେ ବିପ୍ର ଜଦ୍ଯପି ପ୍ରଭୁ ଜାନା ॥
ତବ ମୁନି ସାଦର କହା ବୁଝାଈ। ଚରିତ ଏକ ପ୍ରଭୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ ॥
ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ମୁନି ରଘୁକୁଲ ନାଥା। ହରଷି ଚଲେ ମୁନିବର କେ ସାଥା ॥
ଆଶ୍ରମ ଏକ ଦୀଖ ମଗ ମାହୀଂ। ଖଗ ମୃଗ ଜୀଵ ଜଂତୁ ତହଁ ନାହୀଂ ॥
ପୂଛା ମୁନିହି ସିଲା ପ୍ରଭୁ ଦେଖୀ। ସକଲ କଥା ମୁନି କହା ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ନାରି ଶ୍ରାପ ବସ ଉପଲ ଦେହ ଧରି ଧୀର।
ଚରନ କମଲ ରଜ ଚାହତି କୃପା କରହୁ ରଘୁବୀର ॥ ୨୧୦ ॥
ଛଂ. ପରସତ ପଦ ପାଵନ ସୋକ ନସାଵନ ପ୍ରଗଟ ଭଈ ତପପୁଂଜ ସହୀ।
ଦେଖତ ରଘୁନାଯକ ଜନ ସୁଖ ଦାଯକ ସନମୁଖ ହୋଇ କର ଜୋରି ରହୀ ॥
ଅତି ପ୍ରେମ ଅଧୀରା ପୁଲକ ସରୀରା ମୁଖ ନହିଂ ଆଵଇ ବଚନ କହୀ।
ଅତିସଯ ବଡଭାଗୀ ଚରନନ୍ହି ଲାଗୀ ଜୁଗଲ ନଯନ ଜଲଧାର ବହୀ ॥
ଧୀରଜୁ ମନ କୀନ୍ହା ପ୍ରଭୁ କହୁଁ ଚୀନ୍ହା ରଘୁପତି କୃପାଁ ଭଗତି ପାଈ।
ଅତି ନିର୍ମଲ ବାନୀଂ ଅସ୍ତୁତି ଠାନୀ ଗ୍ଯାନଗମ୍ଯ ଜଯ ରଘୁରାଈ ॥
ମୈ ନାରି ଅପାଵନ ପ୍ରଭୁ ଜଗ ପାଵନ ରାଵନ ରିପୁ ଜନ ସୁଖଦାଈ।
ରାଜୀଵ ବିଲୋଚନ ଭଵ ଭଯ ମୋଚନ ପାହି ପାହି ସରନହିଂ ଆଈ ॥
ମୁନି ଶ୍ରାପ ଜୋ ଦୀନ୍ହା ଅତି ଭଲ କୀନ୍ହା ପରମ ଅନୁଗ୍ରହ ମୈଂ ମାନା।
ଦେଖେଉଁ ଭରି ଲୋଚନ ହରି ଭଵମୋଚନ ଇହଇ ଲାଭ ସଂକର ଜାନା ॥
ବିନତୀ ପ୍ରଭୁ ମୋରୀ ମୈଂ ମତି ଭୋରୀ ନାଥ ନ ମାଗଉଁ ବର ଆନା।
ପଦ କମଲ ପରାଗା ରସ ଅନୁରାଗା ମମ ମନ ମଧୁପ କରୈ ପାନା ॥
ଜେହିଂ ପଦ ସୁରସରିତା ପରମ ପୁନୀତା ପ୍ରଗଟ ଭଈ ସିଵ ସୀସ ଧରୀ।
ସୋଇ ପଦ ପଂକଜ ଜେହି ପୂଜତ ଅଜ ମମ ସିର ଧରେଉ କୃପାଲ ହରୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ସିଧାରୀ ଗୌତମ ନାରୀ ବାର ବାର ହରି ଚରନ ପରୀ।
ଜୋ ଅତି ମନ ଭାଵା ସୋ ବରୁ ପାଵା ଗୈ ପତିଲୋକ ଅନଂଦ ଭରୀ ॥
ଦୋ. ଅସ ପ୍ରଭୁ ଦୀନବଂଧୁ ହରି କାରନ ରହିତ ଦଯାଲ।
ତୁଲସିଦାସ ସଠ ତେହି ଭଜୁ ଛାଡି କପଟ ଜଂଜାଲ ॥ ୨୧୧ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ସାତଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ଚଲେ ରାମ ଲଛିମନ ମୁନି ସଂଗା। ଗଏ ଜହାଁ ଜଗ ପାଵନି ଗଂଗା ॥
ଗାଧିସୂନୁ ସବ କଥା ସୁନାଈ। ଜେହି ପ୍ରକାର ସୁରସରି ମହି ଆଈ ॥
ତବ ପ୍ରଭୁ ରିଷିନ୍ହ ସମେତ ନହାଏ। ବିବିଧ ଦାନ ମହିଦେଵନ୍ହି ପାଏ ॥
ହରଷି ଚଲେ ମୁନି ବୃଂଦ ସହାଯା। ବେଗି ବିଦେହ ନଗର ନିଅରାଯା ॥
ପୁର ରମ୍ଯତା ରାମ ଜବ ଦେଖୀ। ହରଷେ ଅନୁଜ ସମେତ ବିସେଷୀ ॥
ବାପୀଂ କୂପ ସରିତ ସର ନାନା। ସଲିଲ ସୁଧାସମ ମନି ସୋପାନା ॥
ଗୁଂଜତ ମଂଜୁ ମତ୍ତ ରସ ଭୃଂଗା। କୂଜତ କଲ ବହୁବରନ ବିହଂଗା ॥
ବରନ ବରନ ବିକସେ ବନ ଜାତା। ତ୍ରିବିଧ ସମୀର ସଦା ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ସୁମନ ବାଟିକା ବାଗ ବନ ବିପୁଲ ବିହଂଗ ନିଵାସ।
ଫୂଲତ ଫଲତ ସୁପଲ୍ଲଵତ ସୋହତ ପୁର ଚହୁଁ ପାସ ॥ ୨୧୨ ॥
ବନଇ ନ ବରନତ ନଗର ନିକାଈ। ଜହାଁ ଜାଇ ମନ ତହଁଇଁ ଲୋଭାଈ ॥
ଚାରୁ ବଜାରୁ ବିଚିତ୍ର ଅଁବାରୀ। ମନିମଯ ବିଧି ଜନୁ ସ୍ଵକର ସଁଵାରୀ ॥
ଧନିକ ବନିକ ବର ଧନଦ ସମାନା। ବୈଠ ସକଲ ବସ୍ତୁ ଲୈ ନାନା ॥
ଚୌହଟ ସୁଂଦର ଗଲୀଂ ସୁହାଈ। ସଂତତ ରହହିଂ ସୁଗଂଧ ସିଂଚାଈ ॥
ମଂଗଲମଯ ମଂଦିର ସବ କେରେଂ। ଚିତ୍ରିତ ଜନୁ ରତିନାଥ ଚିତେରେଂ ॥
ପୁର ନର ନାରି ସୁଭଗ ସୁଚି ସଂତା। ଧରମସୀଲ ଗ୍ଯାନୀ ଗୁନଵଂତା ॥
ଅତି ଅନୂପ ଜହଁ ଜନକ ନିଵାସୂ। ବିଥକହିଂ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବିଲାସୂ ॥
ହୋତ ଚକିତ ଚିତ କୋଟ ବିଲୋକୀ। ସକଲ ଭୁଵନ ସୋଭା ଜନୁ ରୋକୀ ॥
ଦୋ. ଧଵଲ ଧାମ ମନି ପୁରଟ ପଟ ସୁଘଟିତ ନାନା ଭାଁତି।
ସିଯ ନିଵାସ ସୁଂଦର ସଦନ ସୋଭା କିମି କହି ଜାତି ॥ ୨୧୩ ॥
ସୁଭଗ ଦ୍ଵାର ସବ କୁଲିସ କପାଟା। ଭୂପ ଭୀର ନଟ ମାଗଧ ଭାଟା ॥
ବନୀ ବିସାଲ ବାଜି ଗଜ ସାଲା। ହଯ ଗଯ ରଥ ସଂକୁଲ ସବ କାଲା ॥
ସୂର ସଚିଵ ସେନପ ବହୁତେରେ। ନୃପଗୃହ ସରିସ ସଦନ ସବ କେରେ ॥
ପୁର ବାହେର ସର ସାରିତ ସମୀପା। ଉତରେ ଜହଁ ତହଁ ବିପୁଲ ମହୀପା ॥
ଦେଖି ଅନୂପ ଏକ ଅଁଵରାଈ। ସବ ସୁପାସ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ ॥
କୌସିକ କହେଉ ମୋର ମନୁ ମାନା। ଇହାଁ ରହିଅ ରଘୁବୀର ସୁଜାନା ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି କୃପାନିକେତା। ଉତରେ ତହଁ ମୁନିବୃଂଦ ସମେତା ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଆଏ। ସମାଚାର ମିଥିଲାପତି ପାଏ ॥
ଦୋ. ସଂଗ ସଚିଵ ସୁଚି ଭୂରି ଭଟ ଭୂସୁର ବର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଚଲେ ମିଲନ ମୁନିନାଯକହି ମୁଦିତ ରାଉ ଏହି ଭାଁତି ॥ ୨୧୪ ॥
କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ଚରନ ଧରି ମାଥା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମୁଦିତ ମୁନିନାଥା ॥
ବିପ୍ରବୃଂଦ ସବ ସାଦର ବଂଦେ। ଜାନି ଭାଗ୍ଯ ବଡ ରାଉ ଅନଂଦେ ॥
କୁସଲ ପ୍ରସ୍ନ କହି ବାରହିଂ ବାରା। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନୃପହି ବୈଠାରା ॥
ତେହି ଅଵସର ଆଏ ଦୋଉ ଭାଈ। ଗଏ ରହେ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ମୃଦୁ ବଯସ କିସୋରା। ଲୋଚନ ସୁଖଦ ବିସ୍ଵ ଚିତ ଚୋରା ॥
ଉଠେ ସକଲ ଜବ ରଘୁପତି ଆଏ। ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ନିକଟ ବୈଠାଏ ॥
ଭଏ ସବ ସୁଖୀ ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ମୂରତି ମଧୁର ମନୋହର ଦେଖୀ। ଭଯଉ ବିଦେହୁ ବିଦେହୁ ବିସେଷୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମ ମଗନ ମନୁ ଜାନି ନୃପୁ କରି ବିବେକୁ ଧରି ଧୀର।
ବୋଲେଉ ମୁନି ପଦ ନାଇ ସିରୁ ଗଦଗଦ ଗିରା ଗଭୀର ॥ ୨୧୫ ॥
କହହୁ ନାଥ ସୁଂଦର ଦୋଉ ବାଲକ। ମୁନିକୁଲ ତିଲକ କି ନୃପକୁଲ ପାଲକ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଜୋ ନିଗମ ନେତି କହି ଗାଵା। ଉଭଯ ବେଷ ଧରି କୀ ସୋଇ ଆଵା ॥
ସହଜ ବିରାଗରୁପ ମନୁ ମୋରା। ଥକିତ ହୋତ ଜିମି ଚଂଦ ଚକୋରା ॥
ତାତେ ପ୍ରଭୁ ପୂଛଉଁ ସତିଭାଊ। କହହୁ ନାଥ ଜନି କରହୁ ଦୁରାଊ ॥
ଇନ୍ହହି ବିଲୋକତ ଅତି ଅନୁରାଗା। ବରବସ ବ୍ରହ୍ମସୁଖହି ମନ ତ୍ଯାଗା ॥
କହ ମୁନି ବିହସି କହେହୁ ନୃପ ନୀକା। ବଚନ ତୁମ୍ହାର ନ ହୋଇ ଅଲୀକା ॥
ଏ ପ୍ରିଯ ସବହି ଜହାଁ ଲଗି ପ୍ରାନୀ। ମନ ମୁସୁକାହିଂ ରାମୁ ସୁନି ବାନୀ ॥
ରଘୁକୁଲ ମନି ଦସରଥ କେ ଜାଏ। ମମ ହିତ ଲାଗି ନରେସ ପଠାଏ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ଲଖନୁ ଦୋଉ ବଂଧୁବର ରୂପ ସୀଲ ବଲ ଧାମ।
ମଖ ରାଖେଉ ସବୁ ସାଖି ଜଗୁ ଜିତେ ଅସୁର ସଂଗ୍ରାମ ॥ ୨୧୬ ॥
ମୁନି ତଵ ଚରନ ଦେଖି କହ ରାଊ। କହି ନ ସକଉଁ ନିଜ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରାଭାଊ ॥
ସୁଂଦର ସ୍ଯାମ ଗୌର ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଆନଁଦହୂ କେ ଆନଁଦ ଦାତା ॥
ଇନ୍ହ କୈ ପ୍ରୀତି ପରସପର ପାଵନି। କହି ନ ଜାଇ ମନ ଭାଵ ସୁହାଵନି ॥
ସୁନହୁ ନାଥ କହ ମୁଦିତ ବିଦେହୂ। ବ୍ରହ୍ମ ଜୀଵ ଇଵ ସହଜ ସନେହୂ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁହି ଚିତଵ ନରନାହୂ। ପୁଲକ ଗାତ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ମ୍ରୁନିହି ପ୍ରସଂସି ନାଇ ପଦ ସୀସୂ। ଚଲେଉ ଲଵାଇ ନଗର ଅଵନୀସୂ ॥
ସୁଂଦର ସଦନୁ ସୁଖଦ ସବ କାଲା। ତହାଁ ବାସୁ ଲୈ ଦୀନ୍ହ ଭୁଆଲା ॥
କରି ପୂଜା ସବ ବିଧି ସେଵକାଈ। ଗଯଉ ରାଉ ଗୃହ ବିଦା କରାଈ ॥
ଦୋ. ରିଷଯ ସଂଗ ରଘୁବଂସ ମନି କରି ଭୋଜନୁ ବିଶ୍ରାମୁ।
ବୈଠେ ପ୍ରଭୁ ଭ୍ରାତା ସହିତ ଦିଵସୁ ରହା ଭରି ଜାମୁ ॥ ୨୧୭ ॥
ଲଖନ ହୃଦଯଁ ଲାଲସା ବିସେଷୀ। ଜାଇ ଜନକପୁର ଆଇଅ ଦେଖୀ ॥
ପ୍ରଭୁ ଭଯ ବହୁରି ମୁନିହି ସକୁଚାହୀଂ। ପ୍ରଗଟ ନ କହହିଂ ମନହିଂ ମୁସୁକାହୀଂ ॥
ରାମ ଅନୁଜ ମନ କୀ ଗତି ଜାନୀ। ଭଗତ ବଛଲତା ହିଂଯଁ ହୁଲସାନୀ ॥
ପରମ ବିନୀତ ସକୁଚି ମୁସୁକାଈ। ବୋଲେ ଗୁର ଅନୁସାସନ ପାଈ ॥
ନାଥ ଲଖନୁ ପୁରୁ ଦେଖନ ଚହହୀଂ। ପ୍ରଭୁ ସକୋଚ ଡର ପ୍ରଗଟ ନ କହହୀଂ ॥
ଜୌଂ ରାଉର ଆଯସୁ ମୈଂ ପାଵୌଂ। ନଗର ଦେଖାଇ ତୁରତ ଲୈ ଆଵୌ ॥
ସୁନି ମୁନୀସୁ କହ ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। କସ ନ ରାମ ତୁମ୍ହ ରାଖହୁ ନୀତୀ ॥
ଧରମ ସେତୁ ପାଲକ ତୁମ୍ହ ତାତା। ପ୍ରେମ ବିବସ ସେଵକ ସୁଖଦାତା ॥
ଦୋ. ଜାଇ ଦେଖୀ ଆଵହୁ ନଗରୁ ସୁଖ ନିଧାନ ଦୋଉ ଭାଇ।
କରହୁ ସୁଫଲ ସବ କେ ନଯନ ସୁଂଦର ବଦନ ଦେଖାଇ ॥ ୨୧୮ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଆଠଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ, ଦୂସରା ଵିଶ୍ରାମ
ମୁନି ପଦ କମଲ ବଂଦି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଚଲେ ଲୋକ ଲୋଚନ ସୁଖ ଦାତା ॥
ବାଲକ ବୃଂଦି ଦେଖି ଅତି ସୋଭା। ଲଗେ ସଂଗ ଲୋଚନ ମନୁ ଲୋଭା ॥
ପୀତ ବସନ ପରିକର କଟି ଭାଥା। ଚାରୁ ଚାପ ସର ସୋହତ ହାଥା ॥
ତନ ଅନୁହରତ ସୁଚଂଦନ ଖୋରୀ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ମନୋହର ଜୋରୀ ॥
କେହରି କଂଧର ବାହୁ ବିସାଲା। ଉର ଅତି ରୁଚିର ନାଗମନି ମାଲା ॥
ସୁଭଗ ସୋନ ସରସୀରୁହ ଲୋଚନ। ବଦନ ମଯଂକ ତାପତ୍ରଯ ମୋଚନ ॥
କାନନ୍ହି କନକ ଫୂଲ ଛବି ଦେହୀଂ। ଚିତଵତ ଚିତହି ଚୋରି ଜନୁ ଲେହୀଂ ॥
ଚିତଵନି ଚାରୁ ଭୃକୁଟି ବର ବାଁକୀ। ତିଲକ ରେଖା ସୋଭା ଜନୁ ଚାଁକୀ ॥
ଦୋ. ରୁଚିର ଚୌତନୀଂ ସୁଭଗ ସିର ମେଚକ କୁଂଚିତ କେସ।
ନଖ ସିଖ ସୁଂଦର ବଂଧୁ ଦୋଉ ସୋଭା ସକଲ ସୁଦେସ ॥ ୨୧୯ ॥
ଦେଖନ ନଗରୁ ଭୂପସୁତ ଆଏ। ସମାଚାର ପୁରବାସିଂହ ପାଏ ॥
ଧାଏ ଧାମ କାମ ସବ ତ୍ଯାଗୀ। ମନହୁ ରଂକ ନିଧି ଲୂଟନ ଲାଗୀ ॥
ନିରଖି ସହଜ ସୁଂଦର ଦୋଉ ଭାଈ। ହୋହିଂ ସୁଖୀ ଲୋଚନ ଫଲ ପାଈ ॥
ଜୁବତୀଂ ଭଵନ ଝରୋଖନ୍ହି ଲାଗୀଂ। ନିରଖହିଂ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
କହହିଂ ପରସପର ବଚନ ସପ୍ରୀତୀ। ସଖି ଇନ୍ହ କୋଟି କାମ ଛବି ଜୀତୀ ॥
ସୁର ନର ଅସୁର ନାଗ ମୁନି ମାହୀଂ। ସୋଭା ଅସି କହୁଁ ସୁନିଅତି ନାହୀଂ ॥
ବିଷ୍ନୁ ଚାରି ଭୁଜ ବିଘି ମୁଖ ଚାରୀ। ବିକଟ ବେଷ ମୁଖ ପଂଚ ପୁରାରୀ ॥
ଅପର ଦେଉ ଅସ କୋଉ ନ ଆହୀ। ଯହ ଛବି ସଖି ପଟତରିଅ ଜାହୀ ॥
ଦୋ. ବଯ କିସୋର ସୁଷମା ସଦନ ସ୍ଯାମ ଗୌର ସୁଖ ଧାମ ।
ଅଂଗ ଅଂଗ ପର ଵାରିଅହିଂ କୋଟି କୋଟି ସତ କାମ ॥ ୨୨୦ ॥
କହହୁ ସଖୀ ଅସ କୋ ତନୁଧାରୀ। ଜୋ ନ ମୋହ ଯହ ରୂପ ନିହାରୀ ॥
କୋଉ ସପ୍ରେମ ବୋଲୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଜୋ ମୈଂ ସୁନା ସୋ ସୁନହୁ ସଯାନୀ ॥
ଏ ଦୋଊ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ବାଲ ମରାଲନ୍ହି କେ କଲ ଜୋଟା ॥
ମୁନି କୌସିକ ମଖ କେ ରଖଵାରେ। ଜିନ୍ହ ରନ ଅଜିର ନିସାଚର ମାରେ ॥
ସ୍ଯାମ ଗାତ କଲ କଂଜ ବିଲୋଚନ। ଜୋ ମାରୀଚ ସୁଭୁଜ ମଦୁ ମୋଚନ ॥
କୌସଲ୍ଯା ସୁତ ସୋ ସୁଖ ଖାନୀ। ନାମୁ ରାମୁ ଧନୁ ସାଯକ ପାନୀ ॥
ଗୌର କିସୋର ବେଷୁ ବର କାଛେଂ। କର ସର ଚାପ ରାମ କେ ପାଛେଂ ॥
ଲଛିମନୁ ନାମୁ ରାମ ଲଘୁ ଭ୍ରାତା। ସୁନୁ ସଖି ତାସୁ ସୁମିତ୍ରା ମାତା ॥
ଦୋ. ବିପ୍ରକାଜୁ କରି ବଂଧୁ ଦୋଉ ମଗ ମୁନିବଧୂ ଉଧାରି।
ଆଏ ଦେଖନ ଚାପମଖ ସୁନି ହରଷୀଂ ସବ ନାରି ॥ ୨୨୧ ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି କୋଉ ଏକ କହଈ। ଜୋଗୁ ଜାନକିହି ଯହ ବରୁ ଅହଈ ॥
ଜୌ ସଖି ଇନ୍ହହି ଦେଖ ନରନାହୂ। ପନ ପରିହରି ହଠି କରଇ ବିବାହୂ ॥
କୋଉ କହ ଏ ଭୂପତି ପହିଚାନେ। ମୁନି ସମେତ ସାଦର ସନମାନେ ॥
ସଖି ପରଂତୁ ପନୁ ରାଉ ନ ତଜଈ। ବିଧି ବସ ହଠି ଅବିବେକହି ଭଜଈ ॥
କୋଉ କହ ଜୌଂ ଭଲ ଅହଇ ବିଧାତା। ସବ କହଁ ସୁନିଅ ଉଚିତ ଫଲଦାତା ॥
ତୌ ଜାନକିହି ମିଲିହି ବରୁ ଏହୂ। ନାହିନ ଆଲି ଇହାଁ ସଂଦେହୂ ॥
ଜୌ ବିଧି ବସ ଅସ ବନୈ ସଁଜୋଗୂ। ତୌ କୃତକୃତ୍ଯ ହୋଇ ସବ ଲୋଗୂ ॥
ସଖି ହମରେଂ ଆରତି ଅତି ତାତେଂ। କବହୁଁକ ଏ ଆଵହିଂ ଏହି ନାତେଂ ॥
ଦୋ. ନାହିଂ ତ ହମ କହୁଁ ସୁନହୁ ସଖି ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ଦୂରି।
ଯହ ସଂଘଟୁ ତବ ହୋଇ ଜବ ପୁନ୍ଯ ପୁରାକୃତ ଭୂରି ॥ ୨୨୨ ॥
ବୋଲୀ ଅପର କହେହୁ ସଖି ନୀକା। ଏହିଂ ବିଆହ ଅତି ହିତ ସବହୀଂ କା ॥
କୋଉ କହ ସଂକର ଚାପ କଠୋରା। ଏ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ସବୁ ଅସମଂଜସ ଅହଇ ସଯାନୀ। ଯହ ସୁନି ଅପର କହଇ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସଖି ଇନ୍ହ କହଁ କୋଉ କୋଉ ଅସ କହହୀଂ। ବଡ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖତ ଲଘୁ ଅହହୀଂ ॥
ପରସି ଜାସୁ ପଦ ପଂକଜ ଧୂରୀ। ତରୀ ଅହଲ୍ଯା କୃତ ଅଘ ଭୂରୀ ॥
ସୋ କି ରହିହି ବିନୁ ସିଵଧନୁ ତୋରେଂ। ଯହ ପ୍ରତୀତି ପରିହରିଅ ନ ଭୋରେଂ ॥
ଜେହିଂ ବିରଂଚି ରଚି ସୀଯ ସଁଵାରୀ। ତେହିଂ ସ୍ଯାମଲ ବରୁ ରଚେଉ ବିଚାରୀ ॥
ତାସୁ ବଚନ ସୁନି ସବ ହରଷାନୀଂ। ଐସେଇ ହୋଉ କହହିଂ ମୁଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ହିଯଁ ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମୁଖି ସୁଲୋଚନି ବୃଂଦ।
ଜାହିଂ ଜହାଁ ଜହଁ ବଂଧୁ ଦୋଉ ତହଁ ତହଁ ପରମାନଂଦ ॥ ୨୨୩ ॥
ପୁର ପୂରବ ଦିସି ଗେ ଦୋଉ ଭାଈ। ଜହଁ ଧନୁମଖ ହିତ ଭୂମି ବନାଈ ॥
ଅତି ବିସ୍ତାର ଚାରୁ ଗଚ ଢାରୀ। ବିମଲ ବେଦିକା ରୁଚିର ସଁଵାରୀ ॥
ଚହୁଁ ଦିସି କଂଚନ ମଂଚ ବିସାଲା। ରଚେ ଜହାଁ ବେଠହିଂ ମହିପାଲା ॥
ତେହି ପାଛେଂ ସମୀପ ଚହୁଁ ପାସା। ଅପର ମଂଚ ମଂଡଲୀ ବିଲାସା ॥
କଛୁକ ଊଁଚି ସବ ଭାଁତି ସୁହାଈ। ବୈଠହିଂ ନଗର ଲୋଗ ଜହଁ ଜାଈ ॥
ତିନ୍ହ କେ ନିକଟ ବିସାଲ ସୁହାଏ। ଧଵଲ ଧାମ ବହୁବରନ ବନାଏ ॥
ଜହଁ ବୈଂଠୈଂ ଦେଖହିଂ ସବ ନାରୀ। ଜଥା ଜୋଗୁ ନିଜ କୁଲ ଅନୁହାରୀ ॥
ପୁର ବାଲକ କହି କହି ମୃଦୁ ବଚନା। ସାଦର ପ୍ରଭୁହି ଦେଖାଵହିଂ ରଚନା ॥
ଦୋ. ସବ ସିସୁ ଏହି ମିସ ପ୍ରେମବସ ପରସି ମନୋହର ଗାତ।
ତନ ପୁଲକହିଂ ଅତି ହରଷୁ ହିଯଁ ଦେଖି ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତ ॥ ୨୨୪ ॥
ସିସୁ ସବ ରାମ ପ୍ରେମବସ ଜାନେ। ପ୍ରୀତି ସମେତ ନିକେତ ବଖାନେ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ସବ ଲେଂହିଂ ବୋଲାଈ। ସହିତ ସନେହ ଜାହିଂ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମ ଦେଖାଵହିଂ ଅନୁଜହି ରଚନା। କହି ମୃଦୁ ମଧୁର ମନୋହର ବଚନା ॥
ଲଵ ନିମେଷ ମହଁ ଭୁଵନ ନିକାଯା। ରଚଇ ଜାସୁ ଅନୁସାସନ ମାଯା ॥
ଭଗତି ହେତୁ ସୋଇ ଦୀନଦଯାଲା। ଚିତଵତ ଚକିତ ଧନୁଷ ମଖସାଲା ॥
କୌତୁକ ଦେଖି ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ଜାନି ବିଲଂବୁ ତ୍ରାସ ମନ ମାହୀଂ ॥
ଜାସୁ ତ୍ରାସ ଡର କହୁଁ ଡର ହୋଈ। ଭଜନ ପ୍ରଭାଉ ଦେଖାଵତ ସୋଈ ॥
କହି ବାତେଂ ମୃଦୁ ମଧୁର ସୁହାଈଂ। କିଏ ବିଦା ବାଲକ ବରିଆଈ ॥
ଦୋ. ସଭଯ ସପ୍ରେମ ବିନୀତ ଅତି ସକୁଚ ସହିତ ଦୋଉ ଭାଇ।
ଗୁର ପଦ ପଂକଜ ନାଇ ସିର ବୈଠେ ଆଯସୁ ପାଇ ॥ ୨୨୫ ॥
ନିସି ପ୍ରବେସ ମୁନି ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସବହୀଂ ସଂଧ୍ଯାବଂଦନୁ କୀନ୍ହା ॥
କହତ କଥା ଇତିହାସ ପୁରାନୀ। ରୁଚିର ରଜନି ଜୁଗ ଜାମ ସିରାନୀ ॥
ମୁନିବର ସଯନ କୀନ୍ହି ତବ ଜାଈ। ଲଗେ ଚରନ ଚାପନ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଚରନ ସରୋରୁହ ଲାଗୀ। କରତ ବିବିଧ ଜପ ଜୋଗ ବିରାଗୀ ॥
ତେଇ ଦୋଉ ବଂଧୁ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜୀତେ। ଗୁର ପଦ କମଲ ପଲୋଟତ ପ୍ରୀତେ ॥
ବାରବାର ମୁନି ଅଗ୍ଯା ଦୀନ୍ହୀ। ରଘୁବର ଜାଇ ସଯନ ତବ କୀନ୍ହୀ ॥
ଚାପତ ଚରନ ଲଖନୁ ଉର ଲାଏଁ। ସଭଯ ସପ୍ରେମ ପରମ ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଭୁ କହ ସୋଵହୁ ତାତା। ପୌଢେ ଧରି ଉର ପଦ ଜଲଜାତା ॥
ଦୋ. ଉଠେ ଲଖନ ନିସି ବିଗତ ସୁନି ଅରୁନସିଖା ଧୁନି କାନ ॥
ଗୁର ତେଂ ପହିଲେହିଂ ଜଗତପତି ଜାଗେ ରାମୁ ସୁଜାନ ॥ ୨୨୬ ॥
ସକଲ ସୌଚ କରି ଜାଇ ନହାଏ। ନିତ୍ଯ ନିବାହି ମୁନିହି ସିର ନାଏ ॥
ସମଯ ଜାନି ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଲେନ ପ୍ରସୂନ ଚଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଭୂପ ବାଗୁ ବର ଦେଖେଉ ଜାଈ। ଜହଁ ବସଂତ ରିତୁ ରହୀ ଲୋଭାଈ ॥
ଲାଗେ ବିଟପ ମନୋହର ନାନା। ବରନ ବରନ ବର ବେଲି ବିତାନା ॥
ନଵ ପଲ୍ଲଵ ଫଲ ସୁମାନ ସୁହାଏ। ନିଜ ସଂପତି ସୁର ରୂଖ ଲଜାଏ ॥
ଚାତକ କୋକିଲ କୀର ଚକୋରା। କୂଜତ ବିହଗ ନଟତ କଲ ମୋରା ॥
ମଧ୍ଯ ବାଗ ସରୁ ସୋହ ସୁହାଵା। ମନି ସୋପାନ ବିଚିତ୍ର ବନାଵା ॥
ବିମଲ ସଲିଲୁ ସରସିଜ ବହୁରଂଗା। ଜଲଖଗ କୂଜତ ଗୁଂଜତ ଭୃଂଗା ॥
ଦୋ. ବାଗୁ ତଡାଗୁ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ହରଷେ ବଂଧୁ ସମେତ।
ପରମ ରମ୍ଯ ଆରାମୁ ଯହୁ ଜୋ ରାମହି ସୁଖ ଦେତ ॥ ୨୨୭ ॥
ଚହୁଁ ଦିସି ଚିତଇ ପୂଁଛି ମାଲିଗନ। ଲଗେ ଲେନ ଦଲ ଫୂଲ ମୁଦିତ ମନ ॥
ତେହି ଅଵସର ସୀତା ତହଁ ଆଈ। ଗିରିଜା ପୂଜନ ଜନନି ପଠାଈ ॥
ସଂଗ ସଖୀଂ ସବ ସୁଭଗ ସଯାନୀ। ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସର ସମୀପ ଗିରିଜା ଗୃହ ସୋହା। ବରନି ନ ଜାଇ ଦେଖି ମନୁ ମୋହା ॥
ମଜ୍ଜନୁ କରି ସର ସଖିନ୍ହ ସମେତା। ଗଈ ମୁଦିତ ମନ ଗୌରି ନିକେତା ॥
ପୂଜା କୀନ୍ହି ଅଧିକ ଅନୁରାଗା। ନିଜ ଅନୁରୂପ ସୁଭଗ ବରୁ ମାଗା ॥
ଏକ ସଖୀ ସିଯ ସଂଗୁ ବିହାଈ। ଗଈ ରହୀ ଦେଖନ ଫୁଲଵାଈ ॥
ତେହି ଦୋଉ ବଂଧୁ ବିଲୋକେ ଜାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ସୀତା ପହିଂ ଆଈ ॥
ଦୋ. ତାସୁ ଦସା ଦେଖି ସଖିନ୍ହ ପୁଲକ ଗାତ ଜଲୁ ନୈନ।
କହୁ କାରନୁ ନିଜ ହରଷ କର ପୂଛହି ସବ ମୃଦୁ ବୈନ ॥ ୨୨୮ ॥
ଦେଖନ ବାଗୁ କୁଅଁର ଦୁଇ ଆଏ। ବଯ କିସୋର ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର କିମି କହୌଂ ବଖାନୀ। ଗିରା ଅନଯନ ନଯନ ବିନୁ ବାନୀ ॥
ସୁନି ହରଷୀଁ ସବ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ସିଯ ହିଯଁ ଅତି ଉତକଂଠା ଜାନୀ ॥
ଏକ କହଇ ନୃପସୁତ ତେଇ ଆଲୀ। ସୁନେ ଜେ ମୁନି ସଁଗ ଆଏ କାଲୀ ॥
ଜିନ୍ହ ନିଜ ରୂପ ମୋହନୀ ଡାରୀ। କୀନ୍ହ ସ୍ଵବସ ନଗର ନର ନାରୀ ॥
ବରନତ ଛବି ଜହଁ ତହଁ ସବ ଲୋଗୂ। ଅଵସି ଦେଖିଅହିଂ ଦେଖନ ଜୋଗୂ ॥
ତାସୁ ଵଚନ ଅତି ସିଯହି ସୁହାନେ। ଦରସ ଲାଗି ଲୋଚନ ଅକୁଲାନେ ॥
ଚଲୀ ଅଗ୍ର କରି ପ୍ରିଯ ସଖି ସୋଈ। ପ୍ରୀତି ପୁରାତନ ଲଖଇ ନ କୋଈ ॥
ଦୋ. ସୁମିରି ସୀଯ ନାରଦ ବଚନ ଉପଜୀ ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ॥
ଚକିତ ବିଲୋକତି ସକଲ ଦିସି ଜନୁ ସିସୁ ମୃଗୀ ସଭୀତ ॥ ୨୨୯ ॥
କଂକନ କିଂକିନି ନୂପୁର ଧୁନି ସୁନି। କହତ ଲଖନ ସନ ରାମୁ ହୃଦଯଁ ଗୁନି ॥
ମାନହୁଁ ମଦନ ଦୁଂଦୁଭୀ ଦୀନ୍ହୀ ॥ ମନସା ବିସ୍ଵ ବିଜଯ କହଁ କୀନ୍ହୀ ॥
ଅସ କହି ଫିରି ଚିତଏ ତେହି ଓରା। ସିଯ ମୁଖ ସସି ଭଏ ନଯନ ଚକୋରା ॥
ଭଏ ବିଲୋଚନ ଚାରୁ ଅଚଂଚଲ। ମନହୁଁ ସକୁଚି ନିମି ତଜେ ଦିଗଂଚଲ ॥
ଦେଖି ସୀଯ ସୋଭା ସୁଖୁ ପାଵା। ହୃଦଯଁ ସରାହତ ବଚନୁ ନ ଆଵା ॥
ଜନୁ ବିରଂଚି ସବ ନିଜ ନିପୁନାଈ। ବିରଚି ବିସ୍ଵ କହଁ ପ୍ରଗଟି ଦେଖାଈ ॥
ସୁଂଦରତା କହୁଁ ସୁଂଦର କରଈ। ଛବିଗୃହଁ ଦୀପସିଖା ଜନୁ ବରଈ ॥
ସବ ଉପମା କବି ରହେ ଜୁଠାରୀ। କେହିଂ ପଟତରୌଂ ବିଦେହକୁମାରୀ ॥
ଦୋ. ସିଯ ସୋଭା ହିଯଁ ବରନି ପ୍ରଭୁ ଆପନି ଦସା ବିଚାରି।
ବୋଲେ ସୁଚି ମନ ଅନୁଜ ସନ ବଚନ ସମଯ ଅନୁହାରି ॥ ୨୩୦ ॥
ତାତ ଜନକତନଯା ଯହ ସୋଈ। ଧନୁଷଜଗ୍ଯ ଜେହି କାରନ ହୋଈ ॥
ପୂଜନ ଗୌରି ସଖୀଂ ଲୈ ଆଈ। କରତ ପ୍ରକାସୁ ଫିରଇ ଫୁଲଵାଈ ॥
ଜାସୁ ବିଲୋକି ଅଲୋକିକ ସୋଭା। ସହଜ ପୁନୀତ ମୋର ମନୁ ଛୋଭା ॥
ସୋ ସବୁ କାରନ ଜାନ ବିଧାତା। ଫରକହିଂ ସୁଭଦ ଅଂଗ ସୁନୁ ଭ୍ରାତା ॥
ରଘୁବଂସିଂହ କର ସହଜ ସୁଭାଊ। ମନୁ କୁପଂଥ ପଗୁ ଧରଇ ନ କାଊ ॥
ମୋହି ଅତିସଯ ପ୍ରତୀତି ମନ କେରୀ। ଜେହିଂ ସପନେହୁଁ ପରନାରି ନ ହେରୀ ॥
ଜିନ୍ହ କୈ ଲହହିଂ ନ ରିପୁ ରନ ପୀଠୀ। ନହିଂ ପାଵହିଂ ପରତିଯ ମନୁ ଡୀଠୀ ॥
ମଂଗନ ଲହହି ନ ଜିନ୍ହ କୈ ନାହୀଂ। ତେ ନରବର ଥୋରେ ଜଗ ମାହୀଂ ॥
ଦୋ. କରତ ବତକହି ଅନୁଜ ସନ ମନ ସିଯ ରୂପ ଲୋଭାନ।
ମୁଖ ସରୋଜ ମକରଂଦ ଛବି କରଇ ମଧୁପ ଇଵ ପାନ ॥ ୨୩୧ ॥
ଚିତଵହି ଚକିତ ଚହୂଁ ଦିସି ସୀତା। କହଁ ଗଏ ନୃପକିସୋର ମନୁ ଚିଂତା ॥
ଜହଁ ବିଲୋକ ମୃଗ ସାଵକ ନୈନୀ। ଜନୁ ତହଁ ବରିସ କମଲ ସିତ ଶ୍ରେନୀ ॥
ଲତା ଓଟ ତବ ସଖିନ୍ହ ଲଖାଏ। ସ୍ଯାମଲ ଗୌର କିସୋର ସୁହାଏ ॥
ଦେଖି ରୂପ ଲୋଚନ ଲଲଚାନେ। ହରଷେ ଜନୁ ନିଜ ନିଧି ପହିଚାନେ ॥
ଥକେ ନଯନ ରଘୁପତି ଛବି ଦେଖେଂ। ପଲକନ୍ହିହୂଁ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେଂ ॥
ଅଧିକ ସନେହଁ ଦେହ ଭୈ ଭୋରୀ। ସରଦ ସସିହି ଜନୁ ଚିତଵ ଚକୋରୀ ॥
ଲୋଚନ ମଗ ରାମହି ଉର ଆନୀ। ଦୀନ୍ହେ ପଲକ କପାଟ ସଯାନୀ ॥
ଜବ ସିଯ ସଖିନ୍ହ ପ୍ରେମବସ ଜାନୀ। କହି ନ ସକହିଂ କଛୁ ମନ ସକୁଚାନୀ ॥
ଦୋ. ଲତାଭଵନ ତେଂ ପ୍ରଗଟ ଭେ ତେହି ଅଵସର ଦୋଉ ଭାଇ।
ନିକସେ ଜନୁ ଜୁଗ ବିମଲ ବିଧୁ ଜଲଦ ପଟଲ ବିଲଗାଇ ॥ ୨୩୨ ॥
ସୋଭା ସୀଵଁ ସୁଭଗ ଦୋଉ ବୀରା। ନୀଲ ପୀତ ଜଲଜାଭ ସରୀରା ॥
ମୋରପଂଖ ସିର ସୋହତ ନୀକେ। ଗୁଚ୍ଛ ବୀଚ ବିଚ କୁସୁମ କଲୀ କେ ॥
ଭାଲ ତିଲକ ଶ୍ରମବିଂଦୁ ସୁହାଏ। ଶ୍ରଵନ ସୁଭଗ ଭୂଷନ ଛବି ଛାଏ ॥
ବିକଟ ଭୃକୁଟି କଚ ଘୂଘରଵାରେ। ନଵ ସରୋଜ ଲୋଚନ ରତନାରେ ॥
ଚାରୁ ଚିବୁକ ନାସିକା କପୋଲା। ହାସ ବିଲାସ ଲେତ ମନୁ ମୋଲା ॥
ମୁଖଛବି କହି ନ ଜାଇ ମୋହି ପାହୀଂ। ଜୋ ବିଲୋକି ବହୁ କାମ ଲଜାହୀଂ ॥
ଉର ମନି ମାଲ କଂବୁ କଲ ଗୀଵା। କାମ କଲଭ କର ଭୁଜ ବଲସୀଂଵା ॥
ସୁମନ ସମେତ ବାମ କର ଦୋନା। ସାଵଁର କୁଅଁର ସଖୀ ସୁଠି ଲୋନା ॥
ଦୋ. କେହରି କଟି ପଟ ପୀତ ଧର ସୁଷମା ସୀଲ ନିଧାନ।
ଦେଖି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନହି ବିସରା ସଖିନ୍ହ ଅପାନ ॥ ୨୩୩ ॥
ଧରି ଧୀରଜୁ ଏକ ଆଲି ସଯାନୀ। ସୀତା ସନ ବୋଲୀ ଗହି ପାନୀ ॥
ବହୁରି ଗୌରି କର ଧ୍ଯାନ କରେହୂ। ଭୂପକିସୋର ଦେଖି କିନ ଲେହୂ ॥
ସକୁଚି ସୀଯଁ ତବ ନଯନ ଉଘାରେ। ସନମୁଖ ଦୋଉ ରଘୁସିଂଘ ନିହାରେ ॥
ନଖ ସିଖ ଦେଖି ରାମ କୈ ସୋଭା। ସୁମିରି ପିତା ପନୁ ମନୁ ଅତି ଛୋଭା ॥
ପରବସ ସଖିନ୍ହ ଲଖୀ ଜବ ସୀତା। ଭଯଉ ଗହରୁ ସବ କହହି ସଭୀତା ॥
ପୁନି ଆଉବ ଏହି ବେରିଆଁ କାଲୀ। ଅସ କହି ମନ ବିହସୀ ଏକ ଆଲୀ ॥
ଗୂଢ ଗିରା ସୁନି ସିଯ ସକୁଚାନୀ। ଭଯଉ ବିଲଂବୁ ମାତୁ ଭଯ ମାନୀ ॥
ଧରି ବଡି ଧୀର ରାମୁ ଉର ଆନେ। ଫିରି ଅପନପଉ ପିତୁବସ ଜାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଖନ ମିସ ମୃଗ ବିହଗ ତରୁ ଫିରଇ ବହୋରି ବହୋରି।
ନିରଖି ନିରଖି ରଘୁବୀର ଛବି ବାଢଇ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରି ॥ ୨୩୪ ॥
ଜାନି କଠିନ ସିଵଚାପ ବିସୂରତି। ଚଲୀ ରାଖି ଉର ସ୍ଯାମଲ ମୂରତି ॥
ପ୍ରଭୁ ଜବ ଜାତ ଜାନକୀ ଜାନୀ। ସୁଖ ସନେହ ସୋଭା ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ପରମ ପ୍ରେମମଯ ମୃଦୁ ମସି କୀନ୍ହୀ। ଚାରୁ ଚିତ ଭୀତୀଂ ଲିଖ ଲୀନ୍ହୀ ॥
ଗଈ ଭଵାନୀ ଭଵନ ବହୋରୀ। ବଂଦି ଚରନ ବୋଲୀ କର ଜୋରୀ ॥
ଜଯ ଜଯ ଗିରିବରରାଜ କିସୋରୀ। ଜଯ ମହେସ ମୁଖ ଚଂଦ ଚକୋରୀ ॥
ଜଯ ଗଜ ବଦନ ଷଡାନନ ମାତା। ଜଗତ ଜନନି ଦାମିନି ଦୁତି ଗାତା ॥
ନହିଂ ତଵ ଆଦି ମଧ୍ଯ ଅଵସାନା। ଅମିତ ପ୍ରଭାଉ ବେଦୁ ନହିଂ ଜାନା ॥
ଭଵ ଭଵ ବିଭଵ ପରାଭଵ କାରିନି। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନି ସ୍ଵବସ ବିହାରିନି ॥
ଦୋ. ପତିଦେଵତା ସୁତୀଯ ମହୁଁ ମାତୁ ପ୍ରଥମ ତଵ ରେଖ।
ମହିମା ଅମିତ ନ ସକହିଂ କହି ସହସ ସାରଦା ସେଷ ॥ ୨୩୫ ॥
ସେଵତ ତୋହି ସୁଲଭ ଫଲ ଚାରୀ। ବରଦାଯନୀ ପୁରାରି ପିଆରୀ ॥
ଦେବି ପୂଜି ପଦ କମଲ ତୁମ୍ହାରେ। ସୁର ନର ମୁନି ସବ ହୋହିଂ ସୁଖାରେ ॥
ମୋର ମନୋରଥୁ ଜାନହୁ ନୀକେଂ। ବସହୁ ସଦା ଉର ପୁର ସବହୀ କେଂ ॥
କୀନ୍ହେଉଁ ପ୍ରଗଟ ନ କାରନ ତେହୀଂ। ଅସ କହି ଚରନ ଗହେ ବୈଦେହୀଂ ॥
ବିନଯ ପ୍ରେମ ବସ ଭଈ ଭଵାନୀ। ଖସୀ ମାଲ ମୂରତି ମୁସୁକାନୀ ॥
ସାଦର ସିଯଁ ପ୍ରସାଦୁ ସିର ଧରେଊ। ବୋଲୀ ଗୌରି ହରଷୁ ହିଯଁ ଭରେଊ ॥
ସୁନୁ ସିଯ ସତ୍ଯ ଅସୀସ ହମାରୀ। ପୂଜିହି ମନ କାମନା ତୁମ୍ହାରୀ ॥
ନାରଦ ବଚନ ସଦା ସୁଚି ସାଚା। ସୋ ବରୁ ମିଲିହି ଜାହିଂ ମନୁ ରାଚା ॥
ଛଂ. ମନୁ ଜାହିଂ ରାଚେଉ ମିଲିହି ସୋ ବରୁ ସହଜ ସୁଂଦର ସାଁଵରୋ।
କରୁନା ନିଧାନ ସୁଜାନ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାନତ ରାଵରୋ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଗୌରି ଅସୀସ ସୁନି ସିଯ ସହିତ ହିଯଁ ହରଷୀଂ ଅଲୀ।
ତୁଲସୀ ଭଵାନିହି ପୂଜି ପୁନି ପୁନି ମୁଦିତ ମନ ମଂଦିର ଚଲୀ ॥
ସୋ. ଜାନି ଗୌରି ଅନୁକୂଲ ସିଯ ହିଯ ହରଷୁ ନ ଜାଇ କହି।
ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ମୂଲ ବାମ ଅଂଗ ଫରକନ ଲଗେ ॥ ୨୩୬ ॥
ହୃଦଯଁ ସରାହତ ସୀଯ ଲୋନାଈ। ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମ କହା ସବୁ କୌସିକ ପାହୀଂ। ସରଲ ସୁଭାଉ ଛୁଅତ ଛଲ ନାହୀଂ ॥
ସୁମନ ପାଇ ମୁନି ପୂଜା କୀନ୍ହୀ। ପୁନି ଅସୀସ ଦୁହୁ ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସୁଫଲ ମନୋରଥ ହୋହୁଁ ତୁମ୍ହାରେ। ରାମୁ ଲଖନୁ ସୁନି ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କରି ଭୋଜନୁ ମୁନିବର ବିଗ୍ଯାନୀ। ଲଗେ କହନ କଛୁ କଥା ପୁରାନୀ ॥
ବିଗତ ଦିଵସୁ ଗୁରୁ ଆଯସୁ ପାଈ। ସଂଧ୍ଯା କରନ ଚଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ପ୍ରାଚୀ ଦିସି ସସି ଉଯଉ ସୁହାଵା। ସିଯ ମୁଖ ସରିସ ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵା ॥
ବହୁରି ବିଚାରୁ କୀନ୍ହ ମନ ମାହୀଂ। ସୀଯ ବଦନ ସମ ହିମକର ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ଜନମୁ ସିଂଧୁ ପୁନି ବଂଧୁ ବିଷୁ ଦିନ ମଲୀନ ସକଲଂକ।
ସିଯ ମୁଖ ସମତା ପାଵ କିମି ଚଂଦୁ ବାପୁରୋ ରଂକ ॥ ୨୩୭ ॥
ଘଟଇ ବଢଇ ବିରହନି ଦୁଖଦାଈ। ଗ୍ରସଇ ରାହୁ ନିଜ ସଂଧିହିଂ ପାଈ ॥
କୋକ ସିକପ୍ରଦ ପଂକଜ ଦ୍ରୋହୀ। ଅଵଗୁନ ବହୁତ ଚଂଦ୍ରମା ତୋହୀ ॥
ବୈଦେହୀ ମୁଖ ପଟତର ଦୀନ୍ହେ। ହୋଇ ଦୋଷ ବଡ ଅନୁଚିତ କୀନ୍ହେ ॥
ସିଯ ମୁଖ ଛବି ବିଧୁ ବ୍ଯାଜ ବଖାନୀ। ଗୁରୁ ପହିଂ ଚଲେ ନିସା ବଡି ଜାନୀ ॥
କରି ମୁନି ଚରନ ସରୋଜ ପ୍ରନାମା। ଆଯସୁ ପାଇ କୀନ୍ହ ବିଶ୍ରାମା ॥
ବିଗତ ନିସା ରଘୁନାଯକ ଜାଗେ। ବଂଧୁ ବିଲୋକି କହନ ଅସ ଲାଗେ ॥
ଉଦଉ ଅରୁନ ଅଵଲୋକହୁ ତାତା। ପଂକଜ କୋକ ଲୋକ ସୁଖଦାତା ॥
ବୋଲେ ଲଖନୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ ସୂଚକ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ଦୋ. ଅରୁନୋଦଯଁ ସକୁଚେ କୁମୁଦ ଉଡଗନ ଜୋତି ମଲୀନ।
ଜିମି ତୁମ୍ହାର ଆଗମନ ସୁନି ଭଏ ନୃପତି ବଲହୀନ ॥ ୨୩୮ ॥
ନୃପ ସବ ନଖତ କରହିଂ ଉଜିଆରୀ। ଟାରି ନ ସକହିଂ ଚାପ ତମ ଭାରୀ ॥
କମଲ କୋକ ମଧୁକର ଖଗ ନାନା। ହରଷେ ସକଲ ନିସା ଅଵସାନା ॥
ଐସେହିଂ ପ୍ରଭୁ ସବ ଭଗତ ତୁମ୍ହାରେ। ହୋଇହହିଂ ଟୂଟେଂ ଧନୁଷ ସୁଖାରେ ॥
ଉଯଉ ଭାନୁ ବିନୁ ଶ୍ରମ ତମ ନାସା। ଦୁରେ ନଖତ ଜଗ ତେଜୁ ପ୍ରକାସା ॥
ରବି ନିଜ ଉଦଯ ବ୍ଯାଜ ରଘୁରାଯା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତାପୁ ସବ ନୃପନ୍ହ ଦିଖାଯା ॥
ତଵ ଭୁଜ ବଲ ମହିମା ଉଦଘାଟୀ। ପ୍ରଗଟୀ ଧନୁ ବିଘଟନ ପରିପାଟୀ ॥
ବଂଧୁ ବଚନ ସୁନି ପ୍ରଭୁ ମୁସୁକାନେ। ହୋଇ ସୁଚି ସହଜ ପୁନୀତ ନହାନେ ॥
ନିତ୍ଯକ୍ରିଯା କରି ଗୁରୁ ପହିଂ ଆଏ। ଚରନ ସରୋଜ ସୁଭଗ ସିର ନାଏ ॥
ସତାନଂଦୁ ତବ ଜନକ ବୋଲାଏ। କୌସିକ ମୁନି ପହିଂ ତୁରତ ପଠାଏ ॥
ଜନକ ବିନଯ ତିନ୍ହ ଆଇ ସୁନାଈ। ହରଷେ ବୋଲି ଲିଏ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ସତାନଂଦଅ ବଂଦି ପ୍ରଭୁ ବୈଠେ ଗୁର ପହିଂ ଜାଇ।
ଚଲହୁ ତାତ ମୁନି କହେଉ ତବ ପଠଵା ଜନକ ବୋଲାଇ ॥ ୨୩୯ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବରୁ ଦେଖିଅ ଜାଈ। ଈସୁ କାହି ଧୌଂ ଦେଇ ବଡାଈ ॥
ଲଖନ କହା ଜସ ଭାଜନୁ ସୋଈ। ନାଥ କୃପା ତଵ ଜାପର ହୋଈ ॥
ହରଷେ ମୁନି ସବ ସୁନି ବର ବାନୀ। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ସବହିଂ ସୁଖୁ ମାନୀ ॥
ପୁନି ମୁନିବୃଂଦ ସମେତ କୃପାଲା। ଦେଖନ ଚଲେ ଧନୁଷମଖ ସାଲା ॥
ରଂଗଭୂମି ଆଏ ଦୋଉ ଭାଈ। ଅସି ସୁଧି ସବ ପୁରବାସିଂହ ପାଈ ॥
ଚଲେ ସକଲ ଗୃହ କାଜ ବିସାରୀ। ବାଲ ଜୁବାନ ଜରଠ ନର ନାରୀ ॥
ଦେଖୀ ଜନକ ଭୀର ଭୈ ଭାରୀ। ସୁଚି ସେଵକ ସବ ଲିଏ ହଁକାରୀ ॥
ତୁରତ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ପହିଂ ଜାହୂ। ଆସନ ଉଚିତ ଦେହୂ ସବ କାହୂ ॥
ଦୋ. କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବିନୀତ ତିନ୍ହ ବୈଠାରେ ନର ନାରି।
ଉତ୍ତମ ମଧ୍ଯମ ନୀଚ ଲଘୁ ନିଜ ନିଜ ଥଲ ଅନୁହାରି ॥ ୨୪୦ ॥
ରାଜକୁଅଁର ତେହି ଅଵସର ଆଏ। ମନହୁଁ ମନୋହରତା ତନ ଛାଏ ॥
ଗୁନ ସାଗର ନାଗର ବର ବୀରା। ସୁଂଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ସରୀରା ॥
ରାଜ ସମାଜ ବିରାଜତ ରୂରେ। ଉଡଗନ ମହୁଁ ଜନୁ ଜୁଗ ବିଧୁ ପୂରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେଂ ରହୀ ଭାଵନା ଜୈସୀ। ପ୍ରଭୁ ମୂରତି ତିନ୍ହ ଦେଖୀ ତୈସୀ ॥
ଦେଖହିଂ ରୂପ ମହା ରନଧୀରା। ମନହୁଁ ବୀର ରସୁ ଧରେଂ ସରୀରା ॥
ଡରେ କୁଟିଲ ନୃପ ପ୍ରଭୁହି ନିହାରୀ। ମନହୁଁ ଭଯାନକ ମୂରତି ଭାରୀ ॥
ରହେ ଅସୁର ଛଲ ଛୋନିପ ବେଷା। ତିନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଗଟ କାଲସମ ଦେଖା ॥
ପୁରବାସିଂହ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭାଈ। ନରଭୂଷନ ଲୋଚନ ସୁଖଦାଈ ॥
ଦୋ. ନାରି ବିଲୋକହିଂ ହରଷି ହିଯଁ ନିଜ ନିଜ ରୁଚି ଅନୁରୂପ।
ଜନୁ ସୋହତ ସିଂଗାର ଧରି ମୂରତି ପରମ ଅନୂପ ॥ ୨୪୧ ॥
ବିଦୁଷନ୍ହ ପ୍ରଭୁ ବିରାଟମଯ ଦୀସା। ବହୁ ମୁଖ କର ପଗ ଲୋଚନ ସୀସା ॥
ଜନକ ଜାତି ଅଵଲୋକହିଂ କୈସୈଂ। ସଜନ ସଗେ ପ୍ରିଯ ଲାଗହିଂ ଜୈସେଂ ॥
ସହିତ ବିଦେହ ବିଲୋକହିଂ ରାନୀ। ସିସୁ ସମ ପ୍ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ଜୋଗିନ୍ହ ପରମ ତତ୍ତ୍ଵମଯ ଭାସା। ସାଂତ ସୁଦ୍ଧ ସମ ସହଜ ପ୍ରକାସା ॥
ହରିଭଗତନ୍ହ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଇଷ୍ଟଦେଵ ଇଵ ସବ ସୁଖ ଦାତା ॥
ରାମହି ଚିତଵ ଭାଯଁ ଜେହି ସୀଯା। ସୋ ସନେହୁ ସୁଖୁ ନହିଂ କଥନୀଯା ॥
ଉର ଅନୁଭଵତି ନ କହି ସକ ସୋଊ। କଵନ ପ୍ରକାର କହୈ କବି କୋଊ ॥
ଏହି ବିଧି ରହା ଜାହି ଜସ ଭାଊ। ତେହିଂ ତସ ଦେଖେଉ କୋସଲରାଊ ॥
ଦୋ. ରାଜତ ରାଜ ସମାଜ ମହୁଁ କୋସଲରାଜ କିସୋର।
ସୁଂଦର ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ତନ ବିସ୍ଵ ବିଲୋଚନ ଚୋର ॥ ୨୪୨ ॥
ସହଜ ମନୋହର ମୂରତି ଦୋଊ। କୋଟି କାମ ଉପମା ଲଘୁ ସୋଊ ॥
ସରଦ ଚଂଦ ନିଂଦକ ମୁଖ ନୀକେ। ନୀରଜ ନଯନ ଭାଵତେ ଜୀ କେ ॥
ଚିତଵତ ଚାରୁ ମାର ମନୁ ହରନୀ। ଭାଵତି ହୃଦଯ ଜାତି ନହୀଂ ବରନୀ ॥
କଲ କପୋଲ ଶ୍ରୁତି କୁଂଡଲ ଲୋଲା। ଚିବୁକ ଅଧର ସୁଂଦର ମୃଦୁ ବୋଲା ॥
କୁମୁଦବଂଧୁ କର ନିଂଦକ ହାଁସା। ଭୃକୁଟୀ ବିକଟ ମନୋହର ନାସା ॥
ଭାଲ ବିସାଲ ତିଲକ ଝଲକାହୀଂ। କଚ ବିଲୋକି ଅଲି ଅଵଲି ଲଜାହୀଂ ॥
ପୀତ ଚୌତନୀଂ ସିରନ୍ହି ସୁହାଈ। କୁସୁମ କଲୀଂ ବିଚ ବୀଚ ବନାଈଂ ॥
ରେଖେଂ ରୁଚିର କଂବୁ କଲ ଗୀଵାଁ। ଜନୁ ତ୍ରିଭୁଵନ ସୁଷମା କୀ ସୀଵାଁ ॥
ଦୋ. କୁଂଜର ମନି କଂଠା କଲିତ ଉରନ୍ହି ତୁଲସିକା ମାଲ।
ବୃଷଭ କଂଧ କେହରି ଠଵନି ବଲ ନିଧି ବାହୁ ବିସାଲ ॥ ୨୪୩ ॥
କଟି ତୂନୀର ପୀତ ପଟ ବାଁଧେ। କର ସର ଧନୁଷ ବାମ ବର କାଁଧେ ॥
ପୀତ ଜଗ୍ଯ ଉପବୀତ ସୁହାଏ। ନଖ ସିଖ ମଂଜୁ ମହାଛବି ଛାଏ ॥
ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭଏ ସୁଖାରେ। ଏକଟକ ଲୋଚନ ଚଲତ ନ ତାରେ ॥
ହରଷେ ଜନକୁ ଦେଖି ଦୋଉ ଭାଈ। ମୁନି ପଦ କମଲ ଗହେ ତବ ଜାଈ ॥
କରି ବିନତୀ ନିଜ କଥା ସୁନାଈ। ରଂଗ ଅଵନି ସବ ମୁନିହି ଦେଖାଈ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଜାହି କୁଅଁର ବର ଦୋଊ। ତହଁ ତହଁ ଚକିତ ଚିତଵ ସବୁ କୋଊ ॥
ନିଜ ନିଜ ରୁଖ ରାମହି ସବୁ ଦେଖା। କୋଉ ନ ଜାନ କଛୁ ମରମୁ ବିସେଷା ॥
ଭଲି ରଚନା ମୁନି ନୃପ ସନ କହେଊ। ରାଜାଁ ମୁଦିତ ମହାସୁଖ ଲହେଊ ॥
ଦୋ. ସବ ମଂଚନ୍ହ ତେ ମଂଚୁ ଏକ ସୁଂଦର ବିସଦ ବିସାଲ।
ମୁନି ସମେତ ଦୋଉ ବଂଧୁ ତହଁ ବୈଠାରେ ମହିପାଲ ॥ ୨୪୪ ॥
ପ୍ରଭୁହି ଦେଖି ସବ ନୃପ ହିଁଯଁ ହାରେ। ଜନୁ ରାକେସ ଉଦଯ ଭଏଁ ତାରେ ॥
ଅସି ପ୍ରତୀତି ସବ କେ ମନ ମାହୀଂ। ରାମ ଚାପ ତୋରବ ସକ ନାହୀଂ ॥
ବିନୁ ଭଂଜେହୁଁ ଭଵ ଧନୁଷୁ ବିସାଲା। ମେଲିହି ସୀଯ ରାମ ଉର ମାଲା ॥
ଅସ ବିଚାରି ଗଵନହୁ ଘର ଭାଈ। ଜସୁ ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ତେଜୁ ଗଵାଁଈ ॥
ବିହସେ ଅପର ଭୂପ ସୁନି ବାନୀ। ଜେ ଅବିବେକ ଅଂଧ ଅଭିମାନୀ ॥
ତୋରେହୁଁ ଧନୁଷୁ ବ୍ଯାହୁ ଅଵଗାହା। ବିନୁ ତୋରେଂ କୋ କୁଅଁରି ବିଆହା ॥
ଏକ ବାର କାଲଉ କିନ ହୋଊ। ସିଯ ହିତ ସମର ଜିତବ ହମ ସୋଊ ॥
ଯହ ସୁନି ଅଵର ମହିପ ମୁସକାନେ। ଧରମସୀଲ ହରିଭଗତ ସଯାନେ ॥
ସୋ. ସୀଯ ବିଆହବି ରାମ ଗରବ ଦୂରି କରି ନୃପନ୍ହ କେ ॥
ଜୀତି କୋ ସକ ସଂଗ୍ରାମ ଦସରଥ କେ ରନ ବାଁକୁରେ ॥ ୨୪୫ ॥
ବ୍ଯର୍ଥ ମରହୁ ଜନି ଗାଲ ବଜାଈ। ମନ ମୋଦକନ୍ହି କି ଭୂଖ ବୁତାଈ ॥
ସିଖ ହମାରି ସୁନି ପରମ ପୁନୀତା। ଜଗଦଂବା ଜାନହୁ ଜିଯଁ ସୀତା ॥
ଜଗତ ପିତା ରଘୁପତିହି ବିଚାରୀ। ଭରି ଲୋଚନ ଛବି ଲେହୁ ନିହାରୀ ॥
ସୁଂଦର ସୁଖଦ ସକଲ ଗୁନ ରାସୀ। ଏ ଦୋଉ ବଂଧୁ ସଂଭୁ ଉର ବାସୀ ॥
ସୁଧା ସମୁଦ୍ର ସମୀପ ବିହାଈ। ମୃଗଜଲୁ ନିରଖି ମରହୁ କତ ଧାଈ ॥
କରହୁ ଜାଇ ଜା କହୁଁ ଜୋଈ ଭାଵା। ହମ ତୌ ଆଜୁ ଜନମ ଫଲୁ ପାଵା ॥
ଅସ କହି ଭଲେ ଭୂପ ଅନୁରାଗେ। ରୂପ ଅନୂପ ବିଲୋକନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖହିଂ ସୁର ନଭ ଚଢେ ବିମାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ କରହିଂ କଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. ଜାନି ସୁଅଵସରୁ ସୀଯ ତବ ପଠଈ ଜନକ ବୋଲାଈ।
ଚତୁର ସଖୀଂ ସୁଂଦର ସକଲ ସାଦର ଚଲୀଂ ଲଵାଈଂ ॥ ୨୪୬ ॥
ସିଯ ସୋଭା ନହିଂ ଜାଇ ବଖାନୀ। ଜଗଦଂବିକା ରୂପ ଗୁନ ଖାନୀ ॥
ଉପମା ସକଲ ମୋହି ଲଘୁ ଲାଗୀଂ। ପ୍ରାକୃତ ନାରି ଅଂଗ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
ସିଯ ବରନିଅ ତେଇ ଉପମା ଦେଈ। କୁକବି କହାଇ ଅଜସୁ କୋ ଲେଈ ॥
ଜୌ ପଟତରିଅ ତୀଯ ସମ ସୀଯା। ଜଗ ଅସି ଜୁବତି କହାଁ କମନୀଯା ॥
ଗିରା ମୁଖର ତନ ଅରଧ ଭଵାନୀ। ରତି ଅତି ଦୁଖିତ ଅତନୁ ପତି ଜାନୀ ॥
ବିଷ ବାରୁନୀ ବଂଧୁ ପ୍ରିଯ ଜେହୀ। କହିଅ ରମାସମ କିମି ବୈଦେହୀ ॥
ଜୌ ଛବି ସୁଧା ପଯୋନିଧି ହୋଈ। ପରମ ରୂପମଯ କଚ୍ଛପ ସୋଈ ॥
ସୋଭା ରଜୁ ମଂଦରୁ ସିଂଗାରୂ। ମଥୈ ପାନି ପଂକଜ ନିଜ ମାରୂ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ଉପଜୈ ଲଚ୍ଛି ଜବ ସୁଂଦରତା ସୁଖ ମୂଲ।
ତଦପି ସକୋଚ ସମେତ କବି କହହିଂ ସୀଯ ସମତୂଲ ॥ ୨୪୭ ॥
ଚଲିଂ ସଂଗ ଲୈ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ଗାଵତ ଗୀତ ମନୋହର ବାନୀ ॥
ସୋହ ନଵଲ ତନୁ ସୁଂଦର ସାରୀ। ଜଗତ ଜନନି ଅତୁଲିତ ଛବି ଭାରୀ ॥
ଭୂଷନ ସକଲ ସୁଦେସ ସୁହାଏ। ଅଂଗ ଅଂଗ ରଚି ସଖିନ୍ହ ବନାଏ ॥
ରଂଗଭୂମି ଜବ ସିଯ ପଗୁ ଧାରୀ। ଦେଖି ରୂପ ମୋହେ ନର ନାରୀ ॥
ହରଷି ସୁରନ୍ହ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଈ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ଅପଛରା ଗାଈ ॥
ପାନି ସରୋଜ ସୋହ ଜଯମାଲା। ଅଵଚଟ ଚିତଏ ସକଲ ଭୁଆଲା ॥
ସୀଯ ଚକିତ ଚିତ ରାମହି ଚାହା। ଭଏ ମୋହବସ ସବ ନରନାହା ॥
ମୁନି ସମୀପ ଦେଖେ ଦୋଉ ଭାଈ। ଲଗେ ଲଲକି ଲୋଚନ ନିଧି ପାଈ ॥
ଦୋ. ଗୁରଜନ ଲାଜ ସମାଜୁ ବଡ ଦେଖି ସୀଯ ସକୁଚାନି ॥
ଲାଗି ବିଲୋକନ ସଖିନ୍ହ ତନ ରଘୁବୀରହି ଉର ଆନି ॥ ୨୪୮ ॥
ରାମ ରୂପୁ ଅରୁ ସିଯ ଛବି ଦେଖେଂ। ନର ନାରିନ୍ହ ପରିହରୀଂ ନିମେଷେଂ ॥
ସୋଚହିଂ ସକଲ କହତ ସକୁଚାହୀଂ। ବିଧି ସନ ବିନଯ କରହିଂ ମନ ମାହୀଂ ॥
ହରୁ ବିଧି ବେଗି ଜନକ ଜଡତାଈ। ମତି ହମାରି ଅସି ଦେହି ସୁହାଈ ॥
ବିନୁ ବିଚାର ପନୁ ତଜି ନରନାହୁ। ସୀଯ ରାମ କର କରୈ ବିବାହୂ ॥
ଜଗ ଭଲ କହହି ଭାଵ ସବ କାହୂ। ହଠ କୀନ୍ହେ ଅଂତହୁଁ ଉର ଦାହୂ ॥
ଏହିଂ ଲାଲସାଁ ମଗନ ସବ ଲୋଗୂ। ବରୁ ସାଁଵରୋ ଜାନକୀ ଜୋଗୂ ॥
ତବ ବଂଦୀଜନ ଜନକ ବୌଲାଏ। ବିରିଦାଵଲୀ କହତ ଚଲି ଆଏ ॥
କହ ନୃପ ଜାଇ କହହୁ ପନ ମୋରା। ଚଲେ ଭାଟ ହିଯଁ ହରଷୁ ନ ଥୋରା ॥
ଦୋ. ବୋଲେ ବଂଦୀ ବଚନ ବର ସୁନହୁ ସକଲ ମହିପାଲ।
ପନ ବିଦେହ କର କହହିଂ ହମ ଭୁଜା ଉଠାଇ ବିସାଲ ॥ ୨୪୯ ॥
ନୃପ ଭୁଜବଲ ବିଧୁ ସିଵଧନୁ ରାହୂ। ଗରୁଅ କଠୋର ବିଦିତ ସବ କାହୂ ॥
ରାଵନୁ ବାନୁ ମହାଭଟ ଭାରେ। ଦେଖି ସରାସନ ଗଵଁହିଂ ସିଧାରେ ॥
ସୋଇ ପୁରାରି କୋଦଂଡୁ କଠୋରା। ରାଜ ସମାଜ ଆଜୁ ଜୋଇ ତୋରା ॥
ତ୍ରିଭୁଵନ ଜଯ ସମେତ ବୈଦେହୀ ॥ ବିନହିଂ ବିଚାର ବରଇ ହଠି ତେହୀ ॥
ସୁନି ପନ ସକଲ ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। ଭଟମାନୀ ଅତିସଯ ମନ ମାଖେ ॥
ପରିକର ବାଁଧି ଉଠେ ଅକୁଲାଈ। ଚଲେ ଇଷ୍ଟଦେଵନ୍ହ ସିର ନାଈ ॥
ତମକି ତାକି ତକି ସିଵଧନୁ ଧରହୀଂ। ଉଠଇ ନ କୋଟି ଭାଁତି ବଲୁ କରହୀଂ ॥
ଜିନ୍ହ କେ କଛୁ ବିଚାରୁ ମନ ମାହୀଂ। ଚାପ ସମୀପ ମହୀପ ନ ଜାହୀଂ ॥
ଦୋ. ତମକି ଧରହିଂ ଧନୁ ମୂଢ ନୃପ ଉଠଇ ନ ଚଲହିଂ ଲଜାଇ।
ମନହୁଁ ପାଇ ଭଟ ବାହୁବଲୁ ଅଧିକୁ ଅଧିକୁ ଗରୁଆଇ ॥ ୨୫୦ ॥
ଭୂପ ସହସ ଦସ ଏକହି ବାରା। ଲଗେ ଉଠାଵନ ଟରଇ ନ ଟାରା ॥
ଡଗଇ ନ ସଂଭୁ ସରାସନ କୈସେଂ। କାମୀ ବଚନ ସତୀ ମନୁ ଜୈସେଂ ॥
ସବ ନୃପ ଭଏ ଜୋଗୁ ଉପହାସୀ। ଜୈସେଂ ବିନୁ ବିରାଗ ସଂନ୍ଯାସୀ ॥
କୀରତି ବିଜଯ ବୀରତା ଭାରୀ। ଚଲେ ଚାପ କର ବରବସ ହାରୀ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭଏ ହାରି ହିଯଁ ରାଜା। ବୈଠେ ନିଜ ନିଜ ଜାଇ ସମାଜା ॥
ନୃପନ୍ହ ବିଲୋକି ଜନକୁ ଅକୁଲାନେ। ବୋଲେ ବଚନ ରୋଷ ଜନୁ ସାନେ ॥
ଦୀପ ଦୀପ କେ ଭୂପତି ନାନା। ଆଏ ସୁନି ହମ ଜୋ ପନୁ ଠାନା ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଧରି ମନୁଜ ସରୀରା। ବିପୁଲ ବୀର ଆଏ ରନଧୀରା ॥
ଦୋ. କୁଅଁରି ମନୋହର ବିଜଯ ବଡି କୀରତି ଅତି କମନୀଯ।
ପାଵନିହାର ବିରଂଚି ଜନୁ ରଚେଉ ନ ଧନୁ ଦମନୀଯ ॥ ୨୫୧ ॥
କହହୁ କାହି ଯହୁ ଲାଭୁ ନ ଭାଵା। କାହୁଁ ନ ସଂକର ଚାପ ଚଢାଵା ॥
ରହଉ ଚଢାଉବ ତୋରବ ଭାଈ। ତିଲୁ ଭରି ଭୂମି ନ ସକେ ଛଡାଈ ॥
ଅବ ଜନି କୋଉ ମାଖୈ ଭଟ ମାନୀ। ବୀର ବିହୀନ ମହୀ ମୈଂ ଜାନୀ ॥
ତଜହୁ ଆସ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଜାହୂ। ଲିଖା ନ ବିଧି ବୈଦେହି ବିବାହୂ ॥
ସୁକୃତ ଜାଇ ଜୌଂ ପନୁ ପରିହରଊଁ। କୁଅଁରି କୁଆରି ରହଉ କା କରଊଁ ॥
ଜୋ ଜନତେଉଁ ବିନୁ ଭଟ ଭୁବି ଭାଈ। ତୌ ପନୁ କରି ହୋତେଉଁ ନ ହଁସାଈ ॥
ଜନକ ବଚନ ସୁନି ସବ ନର ନାରୀ। ଦେଖି ଜାନକିହି ଭଏ ଦୁଖାରୀ ॥
ମାଖେ ଲଖନୁ କୁଟିଲ ଭଇଁ ଭୌଂହେଂ। ରଦପଟ ଫରକତ ନଯନ ରିସୌଂହେଂ ॥
ଦୋ. କହି ନ ସକତ ରଘୁବୀର ଡର ଲଗେ ବଚନ ଜନୁ ବାନ।
ନାଇ ରାମ ପଦ କମଲ ସିରୁ ବୋଲେ ଗିରା ପ୍ରମାନ ॥ ୨୫୨ ॥
ରଘୁବଂସିଂହ ମହୁଁ ଜହଁ କୋଉ ହୋଈ। ତେହିଂ ସମାଜ ଅସ କହଇ ନ କୋଈ ॥
କହୀ ଜନକ ଜସି ଅନୁଚିତ ବାନୀ। ବିଦ୍ଯମାନ ରଘୁକୁଲ ମନି ଜାନୀ ॥
ସୁନହୁ ଭାନୁକୁଲ ପଂକଜ ଭାନୂ। କହଉଁ ସୁଭାଉ ନ କଛୁ ଅଭିମାନୂ ॥
ଜୌ ତୁମ୍ହାରି ଅନୁସାସନ ପାଵୌଂ। କଂଦୁକ ଇଵ ବ୍ରହ୍ମାଂଡ ଉଠାଵୌଂ ॥
କାଚେ ଘଟ ଜିମି ଡାରୌଂ ଫୋରୀ। ସକଉଁ ମେରୁ ମୂଲକ ଜିମି ତୋରୀ ॥
ତଵ ପ୍ରତାପ ମହିମା ଭଗଵାନା। କୋ ବାପୁରୋ ପିନାକ ପୁରାନା ॥
ନାଥ ଜାନି ଅସ ଆଯସୁ ହୋଊ। କୌତୁକୁ କରୌଂ ବିଲୋକିଅ ସୋଊ ॥
କମଲ ନାଲ ଜିମି ଚାଫ ଚଢାଵୌଂ। ଜୋଜନ ସତ ପ୍ରମାନ ଲୈ ଧାଵୌଂ ॥
ଦୋ. ତୋରୌଂ ଛତ୍ରକ ଦଂଡ ଜିମି ତଵ ପ୍ରତାପ ବଲ ନାଥ।
ଜୌଂ ନ କରୌଂ ପ୍ରଭୁ ପଦ ସପଥ କର ନ ଧରୌଂ ଧନୁ ଭାଥ ॥ ୨୫୩ ॥
ଲଖନ ସକୋପ ବଚନ ଜେ ବୋଲେ। ଡଗମଗାନି ମହି ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲେ ॥
ସକଲ ଲୋକ ସବ ଭୂପ ଡେରାନେ। ସିଯ ହିଯଁ ହରଷୁ ଜନକୁ ସକୁଚାନେ ॥
ଗୁର ରଘୁପତି ସବ ମୁନି ମନ ମାହୀଂ। ମୁଦିତ ଭଏ ପୁନି ପୁନି ପୁଲକାହୀଂ ॥
ସଯନହିଂ ରଘୁପତି ଲଖନୁ ନେଵାରେ। ପ୍ରେମ ସମେତ ନିକଟ ବୈଠାରେ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ସମଯ ସୁଭ ଜାନୀ। ବୋଲେ ଅତି ସନେହମଯ ବାନୀ ॥
ଉଠହୁ ରାମ ଭଂଜହୁ ଭଵଚାପା। ମେଟହୁ ତାତ ଜନକ ପରିତାପା ॥
ସୁନି ଗୁରୁ ବଚନ ଚରନ ସିରୁ ନାଵା। ହରଷୁ ବିଷାଦୁ ନ କଛୁ ଉର ଆଵା ॥
ଠାଢେ ଭଏ ଉଠି ସହଜ ସୁଭାଏଁ। ଠଵନି ଜୁବା ମୃଗରାଜୁ ଲଜାଏଁ ॥
ଦୋ. ଉଦିତ ଉଦଯଗିରି ମଂଚ ପର ରଘୁବର ବାଲପତଂଗ।
ବିକସେ ସଂତ ସରୋଜ ସବ ହରଷେ ଲୋଚନ ଭୃଂଗ ॥ ୨୫୪ ॥
ନୃପନ୍ହ କେରି ଆସା ନିସି ନାସୀ। ବଚନ ନଖତ ଅଵଲୀ ନ ପ୍ରକାସୀ ॥
ମାନୀ ମହିପ କୁମୁଦ ସକୁଚାନେ। କପଟୀ ଭୂପ ଉଲୂକ ଲୁକାନେ ॥
ଭଏ ବିସୋକ କୋକ ମୁନି ଦେଵା। ବରିସହିଂ ସୁମନ ଜନାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଗୁର ପଦ ବଂଦି ସହିତ ଅନୁରାଗା। ରାମ ମୁନିନ୍ହ ସନ ଆଯସୁ ମାଗା ॥
ସହଜହିଂ ଚଲେ ସକଲ ଜଗ ସ୍ଵାମୀ। ମତ୍ତ ମଂଜୁ ବର କୁଂଜର ଗାମୀ ॥
ଚଲତ ରାମ ସବ ପୁର ନର ନାରୀ। ପୁଲକ ପୂରି ତନ ଭଏ ସୁଖାରୀ ॥
ବଂଦି ପିତର ସୁର ସୁକୃତ ସଁଭାରେ। ଜୌଂ କଛୁ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଉ ହମାରେ ॥
ତୌ ସିଵଧନୁ ମୃନାଲ କୀ ନାଈଂ। ତୋରହୁଁ ରାମ ଗନେସ ଗୋସାଈଂ ॥
ଦୋ. ରାମହି ପ୍ରେମ ସମେତ ଲଖି ସଖିନ୍ହ ସମୀପ ବୋଲାଇ।
ସୀତା ମାତୁ ସନେହ ବସ ବଚନ କହଇ ବିଲଖାଇ ॥ ୨୫୫ ॥
ସଖି ସବ କୌତୁକ ଦେଖନିହାରେ। ଜେଠ କହାଵତ ହିତୂ ହମାରେ ॥
କୋଉ ନ ବୁଝାଇ କହଇ ଗୁର ପାହୀଂ। ଏ ବାଲକ ଅସି ହଠ ଭଲି ନାହୀଂ ॥
ରାଵନ ବାନ ଛୁଆ ନହିଂ ଚାପା। ହାରେ ସକଲ ଭୂପ କରି ଦାପା ॥
ସୋ ଧନୁ ରାଜକୁଅଁର କର ଦେହୀଂ। ବାଲ ମରାଲ କି ମଂଦର ଲେହୀଂ ॥
ଭୂପ ସଯାନପ ସକଲ ସିରାନୀ। ସଖି ବିଧି ଗତି କଛୁ ଜାତି ନ ଜାନୀ ॥
ବୋଲୀ ଚତୁର ସଖୀ ମୃଦୁ ବାନୀ। ତେଜଵଂତ ଲଘୁ ଗନିଅ ନ ରାନୀ ॥
କହଁ କୁଂଭଜ କହଁ ସିଂଧୁ ଅପାରା। ସୋଷେଉ ସୁଜସୁ ସକଲ ସଂସାରା ॥
ରବି ମଂଡଲ ଦେଖତ ଲଘୁ ଲାଗା। ଉଦଯଁ ତାସୁ ତିଭୁଵନ ତମ ଭାଗା ॥
ଦୋ. ମଂତ୍ର ପରମ ଲଘୁ ଜାସୁ ବସ ବିଧି ହରି ହର ସୁର ସର୍ବ।
ମହାମତ୍ତ ଗଜରାଜ କହୁଁ ବସ କର ଅଂକୁସ ଖର୍ବ ॥ ୨୫୬ ॥
କାମ କୁସୁମ ଧନୁ ସାଯକ ଲୀନ୍ହେ। ସକଲ ଭୁଵନ ଅପନେ ବସ କୀନ୍ହେ ॥
ଦେବି ତଜିଅ ସଂସଉ ଅସ ଜାନୀ। ଭଂଜବ ଧନୁଷ ରାମୁ ସୁନୁ ରାନୀ ॥
ସଖୀ ବଚନ ସୁନି ଭୈ ପରତୀତୀ। ମିଟା ବିଷାଦୁ ବଢୀ ଅତି ପ୍ରୀତୀ ॥
ତବ ରାମହି ବିଲୋକି ବୈଦେହୀ। ସଭଯ ହୃଦଯଁ ବିନଵତି ଜେହି ତେହୀ ॥
ମନହୀଂ ମନ ମନାଵ ଅକୁଲାନୀ। ହୋହୁ ପ୍ରସନ୍ନ ମହେସ ଭଵାନୀ ॥
କରହୁ ସଫଲ ଆପନି ସେଵକାଈ। କରି ହିତୁ ହରହୁ ଚାପ ଗରୁଆଈ ॥
ଗନନାଯକ ବରଦାଯକ ଦେଵା। ଆଜୁ ଲଗେଂ କୀନ୍ହିଉଁ ତୁଅ ସେଵା ॥
ବାର ବାର ବିନତୀ ସୁନି ମୋରୀ। କରହୁ ଚାପ ଗୁରୁତା ଅତି ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ଦେଖି ଦେଖି ରଘୁବୀର ତନ ସୁର ମନାଵ ଧରି ଧୀର ॥
ଭରେ ବିଲୋଚନ ପ୍ରେମ ଜଲ ପୁଲକାଵଲୀ ସରୀର ॥ ୨୫୭ ॥
ନୀକେଂ ନିରଖି ନଯନ ଭରି ସୋଭା। ପିତୁ ପନୁ ସୁମିରି ବହୁରି ମନୁ ଛୋଭା ॥
ଅହହ ତାତ ଦାରୁନି ହଠ ଠାନୀ। ସମୁଝତ ନହିଂ କଛୁ ଲାଭୁ ନ ହାନୀ ॥
ସଚିଵ ସଭଯ ସିଖ ଦେଇ ନ କୋଈ। ବୁଧ ସମାଜ ବଡ ଅନୁଚିତ ହୋଈ ॥
କହଁ ଧନୁ କୁଲିସହୁ ଚାହି କଠୋରା। କହଁ ସ୍ଯାମଲ ମୃଦୁଗାତ କିସୋରା ॥
ବିଧି କେହି ଭାଁତି ଧରୌଂ ଉର ଧୀରା। ସିରସ ସୁମନ କନ ବେଧିଅ ହୀରା ॥
ସକଲ ସଭା କୈ ମତି ଭୈ ଭୋରୀ। ଅବ ମୋହି ସଂଭୁଚାପ ଗତି ତୋରୀ ॥
ନିଜ ଜଡତା ଲୋଗନ୍ହ ପର ଡାରୀ। ହୋହି ହରୁଅ ରଘୁପତିହି ନିହାରୀ ॥
ଅତି ପରିତାପ ସୀଯ ମନ ମାହୀ। ଲଵ ନିମେଷ ଜୁଗ ସବ ସଯ ଜାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ଚିତଇ ପୁନି ଚିତଵ ମହି ରାଜତ ଲୋଚନ ଲୋଲ।
ଖେଲତ ମନସିଜ ମୀନ ଜୁଗ ଜନୁ ବିଧୁ ମଂଡଲ ଡୋଲ ॥ ୨୫୮ ॥
ଗିରା ଅଲିନି ମୁଖ ପଂକଜ ରୋକୀ। ପ୍ରଗଟ ନ ଲାଜ ନିସା ଅଵଲୋକୀ ॥
ଲୋଚନ ଜଲୁ ରହ ଲୋଚନ କୋନା। ଜୈସେ ପରମ କୃପନ କର ସୋନା ॥
ସକୁଚୀ ବ୍ଯାକୁଲତା ବଡି ଜାନୀ। ଧରି ଧୀରଜୁ ପ୍ରତୀତି ଉର ଆନୀ ॥
ତନ ମନ ବଚନ ମୋର ପନୁ ସାଚା। ରଘୁପତି ପଦ ସରୋଜ ଚିତୁ ରାଚା ॥
ତୌ ଭଗଵାନୁ ସକଲ ଉର ବାସୀ। କରିହିଂ ମୋହି ରଘୁବର କୈ ଦାସୀ ॥
ଜେହି କେଂ ଜେହି ପର ସତ୍ଯ ସନେହୂ। ସୋ ତେହି ମିଲଇ ନ କଛୁ ସଂହେହୂ ॥
ପ୍ରଭୁ ତନ ଚିତଇ ପ୍ରେମ ତନ ଠାନା। କୃପାନିଧାନ ରାମ ସବୁ ଜାନା ॥
ସିଯହି ବିଲୋକି ତକେଉ ଧନୁ କୈସେ। ଚିତଵ ଗରୁରୁ ଲଘୁ ବ୍ଯାଲହି ଜୈସେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଲଖେଉ ରଘୁବଂସମନି ତାକେଉ ହର କୋଦଂଡୁ।
ପୁଲକି ଗାତ ବୋଲେ ବଚନ ଚରନ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମାଂଡୁ ॥ ୨୫୯ ॥
ଦିସକୁଂଜରହୁ କମଠ ଅହି କୋଲା। ଧରହୁ ଧରନି ଧରି ଧୀର ନ ଡୋଲା ॥
ରାମୁ ଚହହିଂ ସଂକର ଧନୁ ତୋରା। ହୋହୁ ସଜଗ ସୁନି ଆଯସୁ ମୋରା ॥
ଚାପ ସପୀପ ରାମୁ ଜବ ଆଏ। ନର ନାରିନ୍ହ ସୁର ସୁକୃତ ମନାଏ ॥
ସବ କର ସଂସଉ ଅରୁ ଅଗ୍ଯାନୂ। ମଂଦ ମହୀପନ୍ହ କର ଅଭିମାନୂ ॥
ଭୃଗୁପତି କେରି ଗରବ ଗରୁଆଈ। ସୁର ମୁନିବରନ୍ହ କେରି କଦରାଈ ॥
ସିଯ କର ସୋଚୁ ଜନକ ପଛିତାଵା। ରାନିନ୍ହ କର ଦାରୁନ ଦୁଖ ଦାଵା ॥
ସଂଭୁଚାପ ବଡ ବୋହିତୁ ପାଈ। ଚଢେ ଜାଇ ସବ ସଂଗୁ ବନାଈ ॥
ରାମ ବାହୁବଲ ସିଂଧୁ ଅପାରୂ। ଚହତ ପାରୁ ନହି କୋଉ କଡହାରୂ ॥
ଦୋ. ରାମ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଚିତ୍ର ଲିଖେ ସେ ଦେଖି।
ଚିତଈ ସୀଯ କୃପାଯତନ ଜାନୀ ବିକଲ ବିସେଷି ॥ ୨୬୦ ॥
ଦେଖୀ ବିପୁଲ ବିକଲ ବୈଦେହୀ। ନିମିଷ ବିହାତ କଲପ ସମ ତେହୀ ॥
ତୃଷିତ ବାରି ବିନୁ ଜୋ ତନୁ ତ୍ଯାଗା। ମୁଏଁ କରଇ କା ସୁଧା ତଡାଗା ॥
କା ବରଷା ସବ କୃଷୀ ସୁଖାନେଂ। ସମଯ ଚୁକେଂ ପୁନି କା ପଛିତାନେଂ ॥
ଅସ ଜିଯଁ ଜାନି ଜାନକୀ ଦେଖୀ। ପ୍ରଭୁ ପୁଲକେ ଲଖି ପ୍ରୀତି ବିସେଷୀ ॥
ଗୁରହି ପ୍ରନାମୁ ମନହି ମନ କୀନ୍ହା। ଅତି ଲାଘଵଁ ଉଠାଇ ଧନୁ ଲୀନ୍ହା ॥
ଦମକେଉ ଦାମିନି ଜିମି ଜବ ଲଯଊ। ପୁନି ନଭ ଧନୁ ମଂଡଲ ସମ ଭଯଊ ॥
ଲେତ ଚଢାଵତ ଖୈଂଚତ ଗାଢେଂ। କାହୁଁ ନ ଲଖା ଦେଖ ସବୁ ଠାଢେଂ ॥
ତେହି ଛନ ରାମ ମଧ୍ଯ ଧନୁ ତୋରା। ଭରେ ଭୁଵନ ଧୁନି ଘୋର କଠୋରା ॥
ଛଂ. ଭରେ ଭୁଵନ ଘୋର କଠୋର ରଵ ରବି ବାଜି ତଜି ମାରଗୁ ଚଲେ।
ଚିକ୍କରହିଂ ଦିଗ୍ଗଜ ଡୋଲ ମହି ଅହି କୋଲ କୂରୁମ କଲମଲେ ॥
ସୁର ଅସୁର ମୁନି କର କାନ ଦୀନ୍ହେଂ ସକଲ ବିକଲ ବିଚାରହୀଂ।
କୋଦଂଡ ଖଂଡେଉ ରାମ ତୁଲସୀ ଜଯତି ବଚନ ଉଚାରହୀ ॥
ସୋ. ସଂକର ଚାପୁ ଜହାଜୁ ସାଗରୁ ରଘୁବର ବାହୁବଲୁ।
ବୂଡ ସୋ ସକଲ ସମାଜୁ ଚଢା ଜୋ ପ୍ରଥମହିଂ ମୋହ ବସ ॥ ୨୬୧ ॥
ପ୍ରଭୁ ଦୋଉ ଚାପଖଂଡ ମହି ଡାରେ। ଦେଖି ଲୋଗ ସବ ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କୋସିକରୁପ ପଯୋନିଧି ପାଵନ। ପ୍ରେମ ବାରି ଅଵଗାହୁ ସୁହାଵନ ॥
ରାମରୂପ ରାକେସୁ ନିହାରୀ। ବଢତ ବୀଚି ପୁଲକାଵଲି ଭାରୀ ॥
ବାଜେ ନଭ ଗହଗହେ ନିସାନା। ଦେଵବଧୂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ସୁର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସା। ପ୍ରଭୁହି ପ୍ରସଂସହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ବରିସହିଂ ସୁମନ ରଂଗ ବହୁ ମାଲା। ଗାଵହିଂ କିଂନର ଗୀତ ରସାଲା ॥
ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ଜଯ ଜଯ ବାନୀ। ଧନୁଷଭଂଗ ଧୁନି ଜାତ ନ ଜାନୀ ॥
ମୁଦିତ କହହିଂ ଜହଁ ତହଁ ନର ନାରୀ। ଭଂଜେଉ ରାମ ସଂଭୁଧନୁ ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ବଂଦୀ ମାଗଧ ସୂତଗନ ବିରୁଦ ବଦହିଂ ମତିଧୀର।
କରହିଂ ନିଛାଵରି ଲୋଗ ସବ ହଯ ଗଯ ଧନ ମନି ଚୀର ॥ ୨୬୨ ॥
ଝାଁଝି ମୃଦଂଗ ସଂଖ ସହନାଈ। ଭେରି ଢୋଲ ଦୁଂଦୁଭୀ ସୁହାଈ ॥
ବାଜହିଂ ବହୁ ବାଜନେ ସୁହାଏ। ଜହଁ ତହଁ ଜୁବତିନ୍ହ ମଂଗଲ ଗାଏ ॥
ସଖିନ୍ହ ସହିତ ହରଷୀ ଅତି ରାନୀ। ସୂଖତ ଧାନ ପରା ଜନୁ ପାନୀ ॥
ଜନକ ଲହେଉ ସୁଖୁ ସୋଚୁ ବିହାଈ। ପୈରତ ଥକେଂ ଥାହ ଜନୁ ପାଈ ॥
ଶ୍ରୀହତ ଭଏ ଭୂପ ଧନୁ ଟୂଟେ। ଜୈସେଂ ଦିଵସ ଦୀପ ଛବି ଛୂଟେ ॥
ସୀଯ ସୁଖହି ବରନିଅ କେହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ଚାତକୀ ପାଇ ଜଲୁ ସ୍ଵାତୀ ॥
ରାମହି ଲଖନୁ ବିଲୋକତ କୈସେଂ। ସସିହି ଚକୋର କିସୋରକୁ ଜୈସେଂ ॥
ସତାନଂଦ ତବ ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ସୀତାଁ ଗମନୁ ରାମ ପହିଂ କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ସଂଗ ସଖୀଂ ସୁଦଂର ଚତୁର ଗାଵହିଂ ମଂଗଲଚାର।
ଗଵନୀ ବାଲ ମରାଲ ଗତି ସୁଷମା ଅଂଗ ଅପାର ॥ ୨୬୩ ॥
ସଖିନ୍ହ ମଧ୍ଯ ସିଯ ସୋହତି କୈସେ। ଛବିଗନ ମଧ୍ଯ ମହାଛବି ଜୈସେଂ ॥
କର ସରୋଜ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ। ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ସୋଭା ଜେହିଂ ଛାଈ ॥
ତନ ସକୋଚୁ ମନ ପରମ ଉଛାହୂ। ଗୂଢ ପ୍ରେମୁ ଲଖି ପରଇ ନ କାହୂ ॥
ଜାଇ ସମୀପ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। ରହି ଜନୁ କୁଁଅରି ଚିତ୍ର ଅଵରେଖୀ ॥
ଚତୁର ସଖୀଂ ଲଖି କହା ବୁଝାଈ। ପହିରାଵହୁ ଜଯମାଲ ସୁହାଈ ॥
ସୁନତ ଜୁଗଲ କର ମାଲ ଉଠାଈ। ପ୍ରେମ ବିବସ ପହିରାଇ ନ ଜାଈ ॥
ସୋହତ ଜନୁ ଜୁଗ ଜଲଜ ସନାଲା। ସସିହି ସଭୀତ ଦେତ ଜଯମାଲା ॥
ଗାଵହିଂ ଛବି ଅଵଲୋକି ସହେଲୀ। ସିଯଁ ଜଯମାଲ ରାମ ଉର ମେଲୀ ॥
ସୋ. ରଘୁବର ଉର ଜଯମାଲ ଦେଖି ଦେଵ ବରିସହିଂ ସୁମନ।
ସକୁଚେ ସକଲ ଭୁଆଲ ଜନୁ ବିଲୋକି ରବି କୁମୁଦଗନ ॥ ୨୬୪ ॥
ପୁର ଅରୁ ବ୍ଯୋମ ବାଜନେ ବାଜେ। ଖଲ ଭଏ ମଲିନ ସାଧୁ ସବ ରାଜେ ॥
ସୁର କିଂନର ନର ନାଗ ମୁନୀସା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ କହି ଦେହିଂ ଅସୀସା ॥
ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ବିବୁଧ ବଧୂଟୀଂ। ବାର ବାର କୁସୁମାଂଜଲି ଛୂଟୀଂ ॥
ଜହଁ ତହଁ ବିପ୍ର ବେଦଧୁନି କରହୀଂ। ବଂଦୀ ବିରଦାଵଲି ଉଚ୍ଚରହୀଂ ॥
ମହି ପାତାଲ ନାକ ଜସୁ ବ୍ଯାପା। ରାମ ବରୀ ସିଯ ଭଂଜେଉ ଚାପା ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ପୁର ନର ନାରୀ। ଦେହିଂ ନିଛାଵରି ବିତ୍ତ ବିସାରୀ ॥
ସୋହତି ସୀଯ ରାମ କୈ ଜୌରୀ। ଛବି ସିଂଗାରୁ ମନହୁଁ ଏକ ଠୋରୀ ॥
ସଖୀଂ କହହିଂ ପ୍ରଭୁପଦ ଗହୁ ସୀତା। କରତି ନ ଚରନ ପରସ ଅତି ଭୀତା ॥
ଦୋ. ଗୌତମ ତିଯ ଗତି ସୁରତି କରି ନହିଂ ପରସତି ପଗ ପାନି।
ମନ ବିହସେ ରଘୁବଂସମନି ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଜାନି ॥ ୨୬୫ ॥
ତବ ସିଯ ଦେଖି ଭୂପ ଅଭିଲାଷେ। କୂର କପୂତ ମୂଢ ମନ ମାଖେ ॥
ଉଠି ଉଠି ପହିରି ସନାହ ଅଭାଗେ। ଜହଁ ତହଁ ଗାଲ ବଜାଵନ ଲାଗେ ॥
ଲେହୁ ଛଡାଇ ସୀଯ କହ କୋଊ। ଧରି ବାଁଧହୁ ନୃପ ବାଲକ ଦୋଊ ॥
ତୋରେଂ ଧନୁଷୁ ଚାଡ ନହିଂ ସରଈ। ଜୀଵତ ହମହି କୁଅଁରି କୋ ବରଈ ॥
ଜୌଂ ବିଦେହୁ କଛୁ କରୈ ସହାଈ। ଜୀତହୁ ସମର ସହିତ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ସାଧୁ ଭୂପ ବୋଲେ ସୁନି ବାନୀ। ରାଜସମାଜହି ଲାଜ ଲଜାନୀ ॥
ବଲୁ ପ୍ରତାପୁ ବୀରତା ବଡାଈ। ନାକ ପିନାକହି ସଂଗ ସିଧାଈ ॥
ସୋଇ ସୂରତା କି ଅବ କହୁଁ ପାଈ। ଅସି ବୁଧି ତୌ ବିଧି ମୁହଁ ମସି ଲାଈ ॥
ଦୋ. ଦେଖହୁ ରାମହି ନଯନ ଭରି ତଜି ଇରିଷା ମଦୁ କୋହୁ।
ଲଖନ ରୋଷୁ ପାଵକୁ ପ୍ରବଲ ଜାନି ସଲଭ ଜନି ହୋହୁ ॥ ୨୬୬ ॥
ବୈନତେଯ ବଲି ଜିମି ଚହ କାଗୂ। ଜିମି ସସୁ ଚହୈ ନାଗ ଅରି ଭାଗୂ ॥
ଜିମି ଚହ କୁସଲ ଅକାରନ କୋହୀ। ସବ ସଂପଦା ଚହୈ ସିଵଦ୍ରୋହୀ ॥
ଲୋଭୀ ଲୋଲୁପ କଲ କୀରତି ଚହଈ। ଅକଲଂକତା କି କାମୀ ଲହଈ ॥
ହରି ପଦ ବିମୁଖ ପରମ ଗତି ଚାହା। ତସ ତୁମ୍ହାର ଲାଲଚୁ ନରନାହା ॥
କୋଲାହଲୁ ସୁନି ସୀଯ ସକାନୀ। ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଗଈଂ ଜହଁ ରାନୀ ॥
ରାମୁ ସୁଭାଯଁ ଚଲେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ସିଯ ସନେହୁ ବରନତ ମନ ମାହୀଂ ॥
ରାନିନ୍ହ ସହିତ ସୋଚବସ ସୀଯା। ଅବ ଧୌଂ ବିଧିହି କାହ କରନୀଯା ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ଇତ ଉତ ତକହୀଂ। ଲଖନୁ ରାମ ଡର ବୋଲି ନ ସକହୀଂ ॥
ଦୋ. ଅରୁନ ନଯନ ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ଚିତଵତ ନୃପନ୍ହ ସକୋପ।
ମନହୁଁ ମତ୍ତ ଗଜଗନ ନିରଖି ସିଂଘକିସୋରହି ଚୋପ ॥ ୨୬୭ ॥
ଖରଭରୁ ଦେଖି ବିକଲ ପୁର ନାରୀଂ। ସବ ମିଲି ଦେହିଂ ମହୀପନ୍ହ ଗାରୀଂ ॥
ତେହିଂ ଅଵସର ସୁନି ସିଵ ଧନୁ ଭଂଗା। ଆଯସୁ ଭୃଗୁକୁଲ କମଲ ପତଂଗା ॥
ଦେଖି ମହୀପ ସକଲ ସକୁଚାନେ। ବାଜ ଝପଟ ଜନୁ ଲଵା ଲୁକାନେ ॥
ଗୌରି ସରୀର ଭୂତି ଭଲ ଭ୍ରାଜା। ଭାଲ ବିସାଲ ତ୍ରିପୁଂଡ ବିରାଜା ॥
ସୀସ ଜଟା ସସିବଦନୁ ସୁହାଵା। ରିସବସ କଛୁକ ଅରୁନ ହୋଇ ଆଵା ॥
ଭୃକୁଟୀ କୁଟିଲ ନଯନ ରିସ ରାତେ। ସହଜହୁଁ ଚିତଵତ ମନହୁଁ ରିସାତେ ॥
ବୃଷଭ କଂଧ ଉର ବାହୁ ବିସାଲା। ଚାରୁ ଜନେଉ ମାଲ ମୃଗଛାଲା ॥
କଟି ମୁନି ବସନ ତୂନ ଦୁଇ ବାଁଧେଂ। ଧନୁ ସର କର କୁଠାରୁ କଲ କାଁଧେଂ ॥
ଦୋ. ସାଂତ ବେଷୁ କରନୀ କଠିନ ବରନି ନ ଜାଇ ସରୁପ।
ଧରି ମୁନିତନୁ ଜନୁ ବୀର ରସୁ ଆଯଉ ଜହଁ ସବ ଭୂପ ॥ ୨୬୮ ॥
ଦେଖତ ଭୃଗୁପତି ବେଷୁ କରାଲା। ଉଠେ ସକଲ ଭଯ ବିକଲ ଭୁଆଲା ॥
ପିତୁ ସମେତ କହି କହି ନିଜ ନାମା। ଲଗେ କରନ ସବ ଦଂଡ ପ୍ରନାମା ॥
ଜେହି ସୁଭାଯଁ ଚିତଵହିଂ ହିତୁ ଜାନୀ। ସୋ ଜାନଇ ଜନୁ ଆଇ ଖୁଟାନୀ ॥
ଜନକ ବହୋରି ଆଇ ସିରୁ ନାଵା। ସୀଯ ବୋଲାଇ ପ୍ରନାମୁ କରାଵା ॥
ଆସିଷ ଦୀନ୍ହି ସଖୀଂ ହରଷାନୀଂ। ନିଜ ସମାଜ ଲୈ ଗଈ ସଯାନୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ମିଲେ ପୁନି ଆଈ। ପଦ ସରୋଜ ମେଲେ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଦସରଥ କେ ଢୋଟା। ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ଦେଖି ଭଲ ଜୋଟା ॥
ରାମହି ଚିତଇ ରହେ ଥକି ଲୋଚନ। ରୂପ ଅପାର ମାର ମଦ ମୋଚନ ॥
ଦୋ. ବହୁରି ବିଲୋକି ବିଦେହ ସନ କହହୁ କାହ ଅତି ଭୀର ॥
ପୂଛତ ଜାନି ଅଜାନ ଜିମି ବ୍ଯାପେଉ କୋପୁ ସରୀର ॥ ୨୬୯ ॥
ସମାଚାର କହି ଜନକ ସୁନାଏ। ଜେହି କାରନ ମହୀପ ସବ ଆଏ ॥
ସୁନତ ବଚନ ଫିରି ଅନତ ନିହାରେ। ଦେଖେ ଚାପଖଂଡ ମହି ଡାରେ ॥
ଅତି ରିସ ବୋଲେ ବଚନ କଠୋରା। କହୁ ଜଡ ଜନକ ଧନୁଷ କୈ ତୋରା ॥
ବେଗି ଦେଖାଉ ମୂଢ ନ ତ ଆଜୂ। ଉଲଟଉଁ ମହି ଜହଁ ଲହି ତଵ ରାଜୂ ॥
ଅତି ଡରୁ ଉତରୁ ଦେତ ନୃପୁ ନାହୀଂ। କୁଟିଲ ଭୂପ ହରଷେ ମନ ମାହୀଂ ॥
ସୁର ମୁନି ନାଗ ନଗର ନର ନାରୀ ॥ ସୋଚହିଂ ସକଲ ତ୍ରାସ ଉର ଭାରୀ ॥
ମନ ପଛିତାତି ସୀଯ ମହତାରୀ। ବିଧି ଅବ ସଁଵରୀ ବାତ ବିଗାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି କର ସୁଭାଉ ସୁନି ସୀତା। ଅରଧ ନିମେଷ କଲପ ସମ ବୀତା ॥
ଦୋ. ସଭଯ ବିଲୋକେ ଲୋଗ ସବ ଜାନି ଜାନକୀ ଭୀରୁ।
ହୃଦଯଁ ନ ହରଷୁ ବିଷାଦୁ କଛୁ ବୋଲେ ଶ୍ରୀରଘୁବୀରୁ ॥ ୨୭୦ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ନଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ନାଥ ସଂଭୁଧନୁ ଭଂଜନିହାରା। ହୋଇହି କେଉ ଏକ ଦାସ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଆଯସୁ କାହ କହିଅ କିନ ମୋହୀ। ସୁନି ରିସାଇ ବୋଲେ ମୁନି କୋହୀ ॥
ସେଵକୁ ସୋ ଜୋ କରୈ ସେଵକାଈ। ଅରି କରନୀ କରି କରିଅ ଲରାଈ ॥
ସୁନହୁ ରାମ ଜେହିଂ ସିଵଧନୁ ତୋରା। ସହସବାହୁ ସମ ସୋ ରିପୁ ମୋରା ॥
ସୋ ବିଲଗାଉ ବିହାଇ ସମାଜା। ନ ତ ମାରେ ଜୈହହିଂ ସବ ରାଜା ॥
ସୁନି ମୁନି ବଚନ ଲଖନ ମୁସୁକାନେ। ବୋଲେ ପରସୁଧରହି ଅପମାନେ ॥
ବହୁ ଧନୁହୀଂ ତୋରୀଂ ଲରିକାଈଂ। କବହୁଁ ନ ଅସି ରିସ କୀନ୍ହି ଗୋସାଈଂ ॥
ଏହି ଧନୁ ପର ମମତା କେହି ହେତୂ। ସୁନି ରିସାଇ କହ ଭୃଗୁକୁଲକେତୂ ॥
ଦୋ. ରେ ନୃପ ବାଲକ କାଲବସ ବୋଲତ ତୋହି ନ ସଁମାର ॥
ଧନୁହୀ ସମ ତିପୁରାରି ଧନୁ ବିଦିତ ସକଲ ସଂସାର ॥ ୨୭୧ ॥
ଲଖନ କହା ହଁସି ହମରେଂ ଜାନା। ସୁନହୁ ଦେଵ ସବ ଧନୁଷ ସମାନା ॥
କା ଛତି ଲାଭୁ ଜୂନ ଧନୁ ତୌରେଂ। ଦେଖା ରାମ ନଯନ କେ ଭୋରେଂ ॥
ଛୁଅତ ଟୂଟ ରଘୁପତିହୁ ନ ଦୋସୂ। ମୁନି ବିନୁ କାଜ କରିଅ କତ ରୋସୂ ।
ବୋଲେ ଚିତଇ ପରସୁ କୀ ଓରା। ରେ ସଠ ସୁନେହି ସୁଭାଉ ନ ମୋରା ॥
ବାଲକୁ ବୋଲି ବଧଉଁ ନହିଂ ତୋହୀ। କେଵଲ ମୁନି ଜଡ ଜାନହି ମୋହୀ ॥
ବାଲ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅତି କୋହୀ। ବିସ୍ଵ ବିଦିତ ଛତ୍ରିଯକୁଲ ଦ୍ରୋହୀ ॥
ଭୁଜବଲ ଭୂମି ଭୂପ ବିନୁ କୀନ୍ହୀ। ବିପୁଲ ବାର ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ସହସବାହୁ ଭୁଜ ଛେଦନିହାରା। ପରସୁ ବିଲୋକୁ ମହୀପକୁମାରା ॥
ଦୋ. ମାତୁ ପିତହି ଜନି ସୋଚବସ କରସି ମହୀସକିସୋର।
ଗର୍ଭନ୍ହ କେ ଅର୍ଭକ ଦଲନ ପରସୁ ମୋର ଅତି ଘୋର ॥ ୨୭୨ ॥
ବିହସି ଲଖନୁ ବୋଲେ ମୃଦୁ ବାନୀ। ଅହୋ ମୁନୀସୁ ମହା ଭଟମାନୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମୋହି ଦେଖାଵ କୁଠାରୂ। ଚହତ ଉଡାଵନ ଫୂଁକି ପହାରୂ ॥
ଇହାଁ କୁମ୍ହଡବତିଯା କୋଉ ନାହୀଂ। ଜେ ତରଜନୀ ଦେଖି ମରି ଜାହୀଂ ॥
ଦେଖି କୁଠାରୁ ସରାସନ ବାନା। ମୈଂ କଛୁ କହା ସହିତ ଅଭିମାନା ॥
ଭୃଗୁସୁତ ସମୁଝି ଜନେଉ ବିଲୋକୀ। ଜୋ କଛୁ କହହୁ ସହଉଁ ରିସ ରୋକୀ ॥
ସୁର ମହିସୁର ହରିଜନ ଅରୁ ଗାଈ। ହମରେଂ କୁଲ ଇନ୍ହ ପର ନ ସୁରାଈ ॥
ବଧେଂ ପାପୁ ଅପକୀରତି ହାରେଂ। ମାରତହୂଁ ପା ପରିଅ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
କୋଟି କୁଲିସ ସମ ବଚନୁ ତୁମ୍ହାରା। ବ୍ଯର୍ଥ ଧରହୁ ଧନୁ ବାନ କୁଠାରା ॥
ଦୋ. ଜୋ ବିଲୋକି ଅନୁଚିତ କହେଉଁ ଛମହୁ ମହାମୁନି ଧୀର।
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁବଂସମନି ବୋଲେ ଗିରା ଗଭୀର ॥ ୨୭୩ ॥
କୌସିକ ସୁନହୁ ମଂଦ ଯହୁ ବାଲକୁ। କୁଟିଲ କାଲବସ ନିଜ କୁଲ ଘାଲକୁ ॥
ଭାନୁ ବଂସ ରାକେସ କଲଂକୂ। ନିପଟ ନିରଂକୁସ ଅବୁଧ ଅସଂକୂ ॥
କାଲ କଵଲୁ ହୋଇହି ଛନ ମାହୀଂ। କହଉଁ ପୁକାରି ଖୋରି ମୋହି ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହ ହଟକଉ ଜୌଂ ଚହହୁ ଉବାରା। କହି ପ୍ରତାପୁ ବଲୁ ରୋଷୁ ହମାରା ॥
ଲଖନ କହେଉ ମୁନି ସୁଜସ ତୁମ୍ହାରା। ତୁମ୍ହହି ଅଛତ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଅପନେ ମୁଁହ ତୁମ୍ହ ଆପନି କରନୀ। ବାର ଅନେକ ଭାଁତି ବହୁ ବରନୀ ॥
ନହିଂ ସଂତୋଷୁ ତ ପୁନି କଛୁ କହହୂ। ଜନି ରିସ ରୋକି ଦୁସହ ଦୁଖ ସହହୂ ॥
ବୀରବ୍ରତୀ ତୁମ୍ହ ଧୀର ଅଛୋଭା। ଗାରୀ ଦେତ ନ ପାଵହୁ ସୋଭା ॥
ଦୋ. ସୂର ସମର କରନୀ କରହିଂ କହି ନ ଜନାଵହିଂ ଆପୁ।
ବିଦ୍ଯମାନ ରନ ପାଇ ରିପୁ କାଯର କଥହିଂ ପ୍ରତାପୁ ॥ ୨୭୪ ॥
ତୁମ୍ହ ତୌ କାଲୁ ହାଁକ ଜନୁ ଲାଵା। ବାର ବାର ମୋହି ଲାଗି ବୋଲାଵା ॥
ସୁନତ ଲଖନ କେ ବଚନ କଠୋରା। ପରସୁ ସୁଧାରି ଧରେଉ କର ଘୋରା ॥
ଅବ ଜନି ଦେଇ ଦୋସୁ ମୋହି ଲୋଗୂ। କଟୁବାଦୀ ବାଲକୁ ବଧଜୋଗୂ ॥
ବାଲ ବିଲୋକି ବହୁତ ମୈଂ ବାଁଚା। ଅବ ଯହୁ ମରନିହାର ଭା ସାଁଚା ॥
କୌସିକ କହା ଛମିଅ ଅପରାଧୂ। ବାଲ ଦୋଷ ଗୁନ ଗନହିଂ ନ ସାଧୂ ॥
ଖର କୁଠାର ମୈଂ ଅକରୁନ କୋହୀ। ଆଗେଂ ଅପରାଧୀ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ ॥
ଉତର ଦେତ ଛୋଡଉଁ ବିନୁ ମାରେଂ। କେଵଲ କୌସିକ ସୀଲ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
ନ ତ ଏହି କାଟି କୁଠାର କଠୋରେଂ। ଗୁରହି ଉରିନ ହୋତେଉଁ ଶ୍ରମ ଥୋରେଂ ॥
ଦୋ. ଗାଧିସୂନୁ କହ ହୃଦଯଁ ହଁସି ମୁନିହି ହରିଅରଇ ସୂଝ।
ଅଯମଯ ଖାଁଡ ନ ଊଖମଯ ଅଜହୁଁ ନ ବୂଝ ଅବୂଝ ॥ ୨୭୫ ॥
କହେଉ ଲଖନ ମୁନି ସୀଲୁ ତୁମ୍ହାରା। କୋ ନହି ଜାନ ବିଦିତ ସଂସାରା ॥
ମାତା ପିତହି ଉରିନ ଭଏ ନୀକେଂ। ଗୁର ରିନୁ ରହା ସୋଚୁ ବଡ ଜୀକେଂ ॥
ସୋ ଜନୁ ହମରେହି ମାଥେ କାଢା। ଦିନ ଚଲି ଗଏ ବ୍ଯାଜ ବଡ ବାଢା ॥
ଅବ ଆନିଅ ବ୍ଯଵହରିଆ ବୋଲୀ। ତୁରତ ଦେଉଁ ମୈଂ ଥୈଲୀ ଖୋଲୀ ॥
ସୁନି କଟୁ ବଚନ କୁଠାର ସୁଧାରା। ହାଯ ହାଯ ସବ ସଭା ପୁକାରା ॥
ଭୃଗୁବର ପରସୁ ଦେଖାଵହୁ ମୋହୀ। ବିପ୍ର ବିଚାରି ବଚଉଁ ନୃପଦ୍ରୋହୀ ॥
ମିଲେ ନ କବହୁଁ ସୁଭଟ ରନ ଗାଢେ। ଦ୍ଵିଜ ଦେଵତା ଘରହି କେ ବାଢେ ॥
ଅନୁଚିତ କହି ସବ ଲୋଗ ପୁକାରେ। ରଘୁପତି ସଯନହିଂ ଲଖନୁ ନେଵାରେ ॥
ଦୋ. ଲଖନ ଉତର ଆହୁତି ସରିସ ଭୃଗୁବର କୋପୁ କୃସାନୁ।
ବଢତ ଦେଖି ଜଲ ସମ ବଚନ ବୋଲେ ରଘୁକୁଲଭାନୁ ॥ ୨୭୬ ॥
ନାଥ କରହୁ ବାଲକ ପର ଛୋହୂ। ସୂଧ ଦୂଧମୁଖ କରିଅ ନ କୋହୂ ॥
ଜୌଂ ପୈ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭାଉ କଛୁ ଜାନା। ତୌ କି ବରାବରି କରତ ଅଯାନା ॥
ଜୌଂ ଲରିକା କଛୁ ଅଚଗରି କରହୀଂ। ଗୁର ପିତୁ ମାତୁ ମୋଦ ମନ ଭରହୀଂ ॥
କରିଅ କୃପା ସିସୁ ସେଵକ ଜାନୀ। ତୁମ୍ହ ସମ ସୀଲ ଧୀର ମୁନି ଗ୍ଯାନୀ ॥
ରାମ ବଚନ ସୁନି କଛୁକ ଜୁଡାନେ। କହି କଛୁ ଲଖନୁ ବହୁରି ମୁସକାନେ ॥
ହଁସତ ଦେଖି ନଖ ସିଖ ରିସ ବ୍ଯାପୀ। ରାମ ତୋର ଭ୍ରାତା ବଡ ପାପୀ ॥
ଗୌର ସରୀର ସ୍ଯାମ ମନ ମାହୀଂ। କାଲକୂଟମୁଖ ପଯମୁଖ ନାହୀଂ ॥
ସହଜ ଟେଢ ଅନୁହରଇ ନ ତୋହୀ। ନୀଚୁ ମୀଚୁ ସମ ଦେଖ ନ ମୌହୀଂ ॥
ଦୋ. ଲଖନ କହେଉ ହଁସି ସୁନହୁ ମୁନି କ୍ରୋଧୁ ପାପ କର ମୂଲ।
ଜେହି ବସ ଜନ ଅନୁଚିତ କରହିଂ ଚରହିଂ ବିସ୍ଵ ପ୍ରତିକୂଲ ॥ ୨୭୭ ॥
ମୈଂ ତୁମ୍ହାର ଅନୁଚର ମୁନିରାଯା। ପରିହରି କୋପୁ କରିଅ ଅବ ଦାଯା ॥
ଟୂଟ ଚାପ ନହିଂ ଜୁରହି ରିସାନେ। ବୈଠିଅ ହୋଇହିଂ ପାଯ ପିରାନେ ॥
ଜୌ ଅତି ପ୍ରିଯ ତୌ କରିଅ ଉପାଈ। ଜୋରିଅ କୋଉ ବଡ ଗୁନୀ ବୋଲାଈ ॥
ବୋଲତ ଲଖନହିଂ ଜନକୁ ଡେରାହୀଂ। ମଷ୍ଟ କରହୁ ଅନୁଚିତ ଭଲ ନାହୀଂ ॥
ଥର ଥର କାପହିଂ ପୁର ନର ନାରୀ। ଛୋଟ କୁମାର ଖୋଟ ବଡ ଭାରୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ସୁନି ସୁନି ନିରଭଯ ବାନୀ। ରିସ ତନ ଜରଇ ହୋଇ ବଲ ହାନୀ ॥
ବୋଲେ ରାମହି ଦେଇ ନିହୋରା। ବଚଉଁ ବିଚାରି ବଂଧୁ ଲଘୁ ତୋରା ॥
ମନୁ ମଲୀନ ତନୁ ସୁଂଦର କୈସେଂ। ବିଷ ରସ ଭରା କନକ ଘଟୁ ଜୈସୈଂ ॥
ଦୋ. ସୁନି ଲଛିମନ ବିହସେ ବହୁରି ନଯନ ତରେରେ ରାମ।
ଗୁର ସମୀପ ଗଵନେ ସକୁଚି ପରିହରି ବାନୀ ବାମ ॥ ୨୭୮ ॥
ଅତି ବିନୀତ ମୃଦୁ ସୀତଲ ବାନୀ। ବୋଲେ ରାମୁ ଜୋରି ଜୁଗ ପାନୀ ॥
ସୁନହୁ ନାଥ ତୁମ୍ହ ସହଜ ସୁଜାନା। ବାଲକ ବଚନୁ କରିଅ ନହିଂ କାନା ॥
ବରରୈ ବାଲକ ଏକୁ ସୁଭାଊ। ଇନ୍ହହି ନ ସଂତ ବିଦୂଷହିଂ କାଊ ॥
ତେହିଂ ନାହୀଂ କଛୁ କାଜ ବିଗାରା। ଅପରାଧୀ ମେଂ ନାଥ ତୁମ୍ହାରା ॥
କୃପା କୋପୁ ବଧୁ ବଁଧବ ଗୋସାଈଂ। ମୋ ପର କରିଅ ଦାସ କୀ ନାଈ ॥
କହିଅ ବେଗି ଜେହି ବିଧି ରିସ ଜାଈ। ମୁନିନାଯକ ସୋଇ କରୌଂ ଉପାଈ ॥
କହ ମୁନି ରାମ ଜାଇ ରିସ କୈସେଂ। ଅଜହୁଁ ଅନୁଜ ତଵ ଚିତଵ ଅନୈସେଂ ॥
ଏହି କେ କଂଠ କୁଠାରୁ ନ ଦୀନ୍ହା। ତୌ ମୈଂ କାହ କୋପୁ କରି କୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଗର୍ଭ ସ୍ତ୍ରଵହିଂ ଅଵନିପ ରଵନି ସୁନି କୁଠାର ଗତି ଘୋର।
ପରସୁ ଅଛତ ଦେଖଉଁ ଜିଅତ ବୈରୀ ଭୂପକିସୋର ॥ ୨୭୯ ॥
ବହଇ ନ ହାଥୁ ଦହଇ ରିସ ଛାତୀ। ଭା କୁଠାରୁ କୁଂଠିତ ନୃପଘାତୀ ॥
ଭଯଉ ବାମ ବିଧି ଫିରେଉ ସୁଭାଊ। ମୋରେ ହୃଦଯଁ କୃପା କସି କାଊ ॥
ଆଜୁ ଦଯା ଦୁଖୁ ଦୁସହ ସହାଵା। ସୁନି ସୌମିତ୍ର ବିହସି ସିରୁ ନାଵା ॥
ବାଉ କୃପା ମୂରତି ଅନୁକୂଲା। ବୋଲତ ବଚନ ଝରତ ଜନୁ ଫୂଲା ॥
ଜୌଂ ପୈ କୃପାଁ ଜରିହିଂ ମୁନି ଗାତା। କ୍ରୋଧ ଭଏଁ ତନୁ ରାଖ ବିଧାତା ॥
ଦେଖୁ ଜନକ ହଠି ବାଲକ ଏହୂ। କୀନ୍ହ ଚହତ ଜଡ ଜମପୁର ଗେହୂ ॥
ବେଗି କରହୁ କିନ ଆଁଖିନ୍ହ ଓଟା। ଦେଖତ ଛୋଟ ଖୋଟ ନୃପ ଢୋଟା ॥
ବିହସେ ଲଖନୁ କହା ମନ ମାହୀଂ। ମୂଦେଂ ଆଁଖି କତହୁଁ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ଦୋ. ପରସୁରାମୁ ତବ ରାମ ପ୍ରତି ବୋଲେ ଉର ଅତି କ୍ରୋଧୁ।
ସଂଭୁ ସରାସନୁ ତୋରି ସଠ କରସି ହମାର ପ୍ରବୋଧୁ ॥ ୨୮୦ ॥
ବଂଧୁ କହଇ କଟୁ ସଂମତ ତୋରେଂ। ତୂ ଛଲ ବିନଯ କରସି କର ଜୋରେଂ ॥
କରୁ ପରିତୋଷୁ ମୋର ସଂଗ୍ରାମା। ନାହିଂ ତ ଛାଡ କହାଉବ ରାମା ॥
ଛଲୁ ତଜି କରହି ସମରୁ ସିଵଦ୍ରୋହୀ। ବଂଧୁ ସହିତ ନ ତ ମାରଉଁ ତୋହୀ ॥
ଭୃଗୁପତି ବକହିଂ କୁଠାର ଉଠାଏଁ। ମନ ମୁସକାହିଂ ରାମୁ ସିର ନାଏଁ ॥
ଗୁନହ ଲଖନ କର ହମ ପର ରୋଷୂ। କତହୁଁ ସୁଧାଇହୁ ତେ ବଡ ଦୋଷୂ ॥
ଟେଢ ଜାନି ସବ ବଂଦଇ କାହୂ। ବକ୍ର ଚଂଦ୍ରମହି ଗ୍ରସଇ ନ ରାହୂ ॥
ରାମ କହେଉ ରିସ ତଜିଅ ମୁନୀସା। କର କୁଠାରୁ ଆଗେଂ ଯହ ସୀସା ॥
ଜେଂହିଂ ରିସ ଜାଇ କରିଅ ସୋଇ ସ୍ଵାମୀ। ମୋହି ଜାନି ଆପନ ଅନୁଗାମୀ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁହି ସେଵକହି ସମରୁ କସ ତଜହୁ ବିପ୍ରବର ରୋସୁ।
ବେଷୁ ବିଲୋକେଂ କହେସି କଛୁ ବାଲକହୂ ନହିଂ ଦୋସୁ ॥ ୨୮୧ ॥
ଦେଖି କୁଠାର ବାନ ଧନୁ ଧାରୀ। ଭୈ ଲରିକହି ରିସ ବୀରୁ ବିଚାରୀ ॥
ନାମୁ ଜାନ ପୈ ତୁମ୍ହହି ନ ଚୀନ୍ହା। ବଂସ ସୁଭାଯଁ ଉତରୁ ତେଂହିଂ ଦୀନ୍ହା ॥
ଜୌଂ ତୁମ୍ହ ଔତେହୁ ମୁନି କୀ ନାଈଂ। ପଦ ରଜ ସିର ସିସୁ ଧରତ ଗୋସାଈଂ ॥
ଛମହୁ ଚୂକ ଅନଜାନତ କେରୀ। ଚହିଅ ବିପ୍ର ଉର କୃପା ଘନେରୀ ॥
ହମହି ତୁମ୍ହହି ସରିବରି କସି ନାଥା ॥ କହହୁ ନ କହାଁ ଚରନ କହଁ ମାଥା ॥
ରାମ ମାତ୍ର ଲଘୁ ନାମ ହମାରା। ପରସୁ ସହିତ ବଡ ନାମ ତୋହାରା ॥
ଦେଵ ଏକୁ ଗୁନୁ ଧନୁଷ ହମାରେଂ। ନଵ ଗୁନ ପରମ ପୁନୀତ ତୁମ୍ହାରେଂ ॥
ସବ ପ୍ରକାର ହମ ତୁମ୍ହ ସନ ହାରେ। ଛମହୁ ବିପ୍ର ଅପରାଧ ହମାରେ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର ମୁନି ବିପ୍ରବର କହା ରାମ ସନ ରାମ।
ବୋଲେ ଭୃଗୁପତି ସରୁଷ ହସି ତହୂଁ ବଂଧୁ ସମ ବାମ ॥ ୨୮୨ ॥
ନିପଟହିଂ ଦ୍ଵିଜ କରି ଜାନହି ମୋହୀ। ମୈଂ ଜସ ବିପ୍ର ସୁନାଵଉଁ ତୋହୀ ॥
ଚାପ ସ୍ତ୍ରୁଵା ସର ଆହୁତି ଜାନୂ। କୋପ ମୋର ଅତି ଘୋର କୃସାନୁ ॥
ସମିଧି ସେନ ଚତୁରଂଗ ସୁହାଈ। ମହା ମହୀପ ଭଏ ପସୁ ଆଈ ॥
ମୈ ଏହି ପରସୁ କାଟି ବଲି ଦୀନ୍ହେ। ସମର ଜଗ୍ଯ ଜପ କୋଟିନ୍ହ କୀନ୍ହେ ॥
ମୋର ପ୍ରଭାଉ ବିଦିତ ନହିଂ ତୋରେଂ। ବୋଲସି ନିଦରି ବିପ୍ର କେ ଭୋରେଂ ॥
ଭଂଜେଉ ଚାପୁ ଦାପୁ ବଡ ବାଢା। ଅହମିତି ମନହୁଁ ଜୀତି ଜଗୁ ଠାଢା ॥
ରାମ କହା ମୁନି କହହୁ ବିଚାରୀ। ରିସ ଅତି ବଡି ଲଘୁ ଚୂକ ହମାରୀ ॥
ଛୁଅତହିଂ ଟୂଟ ପିନାକ ପୁରାନା। ମୈଂ କହି ହେତୁ କରୌଂ ଅଭିମାନା ॥
ଦୋ. ଜୌଂ ହମ ନିଦରହିଂ ବିପ୍ର ବଦି ସତ୍ଯ ସୁନହୁ ଭୃଗୁନାଥ।
ତୌ ଅସ କୋ ଜଗ ସୁଭଟୁ ଜେହି ଭଯ ବସ ନାଵହିଂ ମାଥ ॥ ୨୮୩ ॥
ଦେଵ ଦନୁଜ ଭୂପତି ଭଟ ନାନା। ସମବଲ ଅଧିକ ହୋଉ ବଲଵାନା ॥
ଜୌଂ ରନ ହମହି ପଚାରୈ କୋଊ। ଲରହିଂ ସୁଖେନ କାଲୁ କିନ ହୋଊ ॥
ଛତ୍ରିଯ ତନୁ ଧରି ସମର ସକାନା। କୁଲ କଲଂକୁ ତେହିଂ ପାଵଁର ଆନା ॥
କହଉଁ ସୁଭାଉ ନ କୁଲହି ପ୍ରସଂସୀ। କାଲହୁ ଡରହିଂ ନ ରନ ରଘୁବଂସୀ ॥
ବିପ୍ରବଂସ କୈ ଅସି ପ୍ରଭୁତାଈ। ଅଭଯ ହୋଇ ଜୋ ତୁମ୍ହହି ଡେରାଈ ॥
ସୁନୁ ମୃଦୁ ଗୂଢ ବଚନ ରଘୁପତି କେ। ଉଘରେ ପଟଲ ପରସୁଧର ମତି କେ ॥
ରାମ ରମାପତି କର ଧନୁ ଲେହୂ। ଖୈଂଚହୁ ମିଟୈ ମୋର ସଂଦେହୂ ॥
ଦେତ ଚାପୁ ଆପୁହିଂ ଚଲି ଗଯଊ। ପରସୁରାମ ମନ ବିସମଯ ଭଯଊ ॥
ଦୋ. ଜାନା ରାମ ପ୍ରଭାଉ ତବ ପୁଲକ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗାତ।
ଜୋରି ପାନି ବୋଲେ ବଚନ ହ୍ଦଯଁ ନ ପ୍ରେମୁ ଅମାତ ॥ ୨୮୪ ॥
ଜଯ ରଘୁବଂସ ବନଜ ବନ ଭାନୂ। ଗହନ ଦନୁଜ କୁଲ ଦହନ କୃସାନୁ ॥
ଜଯ ସୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ହିତକାରୀ। ଜଯ ମଦ ମୋହ କୋହ ଭ୍ରମ ହାରୀ ॥
ବିନଯ ସୀଲ କରୁନା ଗୁନ ସାଗର। ଜଯତି ବଚନ ରଚନା ଅତି ନାଗର ॥
ସେଵକ ସୁଖଦ ସୁଭଗ ସବ ଅଂଗା। ଜଯ ସରୀର ଛବି କୋଟି ଅନଂଗା ॥
କରୌଂ କାହ ମୁଖ ଏକ ପ୍ରସଂସା। ଜଯ ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
ଅନୁଚିତ ବହୁତ କହେଉଁ ଅଗ୍ଯାତା। ଛମହୁ ଛମାମଂଦିର ଦୋଉ ଭ୍ରାତା ॥
କହି ଜଯ ଜଯ ଜଯ ରଘୁକୁଲକେତୂ। ଭୃଗୁପତି ଗଏ ବନହି ତପ ହେତୂ ॥
ଅପଭଯଁ କୁଟିଲ ମହୀପ ଡେରାନେ। ଜହଁ ତହଁ କାଯର ଗଵଁହିଂ ପରାନେ ॥
ଦୋ. ଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀଂ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ପ୍ରଭୁ ପର ବରଷହିଂ ଫୂଲ।
ହରଷେ ପୁର ନର ନାରି ସବ ମିଟୀ ମୋହମଯ ସୂଲ ॥ ୨୮୫ ॥
ଅତି ଗହଗହେ ବାଜନେ ବାଜେ। ସବହିଂ ମନୋହର ମଂଗଲ ସାଜେ ॥
ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ସୁମୁଖ ସୁନଯନୀଂ। କରହିଂ ଗାନ କଲ କୋକିଲବଯନୀ ॥
ସୁଖୁ ବିଦେହ କର ବରନି ନ ଜାଈ। ଜନ୍ମଦରିଦ୍ର ମନହୁଁ ନିଧି ପାଈ ॥
ଗତ ତ୍ରାସ ଭଇ ସୀଯ ସୁଖାରୀ। ଜନୁ ବିଧୁ ଉଦଯଁ ଚକୋରକୁମାରୀ ॥
ଜନକ କୀନ୍ହ କୌସିକହି ପ୍ରନାମା। ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସାଦ ଧନୁ ଭଂଜେଉ ରାମା ॥
ମୋହି କୃତକୃତ୍ଯ କୀନ୍ହ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ଅବ ଜୋ ଉଚିତ ସୋ କହିଅ ଗୋସାଈ ॥
କହ ମୁନି ସୁନୁ ନରନାଥ ପ୍ରବୀନା। ରହା ବିବାହୁ ଚାପ ଆଧୀନା ॥
ଟୂଟତହୀଂ ଧନୁ ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସୁର ନର ନାଗ ବିଦିତ ସବ କାହୁ ॥
ଦୋ. ତଦପି ଜାଇ ତୁମ୍ହ କରହୁ ଅବ ଜଥା ବଂସ ବ୍ଯଵହାରୁ।
ବୂଝି ବିପ୍ର କୁଲବୃଦ୍ଧ ଗୁର ବେଦ ବିଦିତ ଆଚାରୁ ॥ ୨୮୬ ॥
ଦୂତ ଅଵଧପୁର ପଠଵହୁ ଜାଈ। ଆନହିଂ ନୃପ ଦସରଥହି ବୋଲାଈ ॥
ମୁଦିତ ରାଉ କହି ଭଲେହିଂ କୃପାଲା। ପଠଏ ଦୂତ ବୋଲି ତେହି କାଲା ॥
ବହୁରି ମହାଜନ ସକଲ ବୋଲାଏ। ଆଇ ସବନ୍ହି ସାଦର ସିର ନାଏ ॥
ହାଟ ବାଟ ମଂଦିର ସୁରବାସା। ନଗରୁ ସଁଵାରହୁ ଚାରିହୁଁ ପାସା ॥
ହରଷି ଚଲେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହ ଆଏ। ପୁନି ପରିଚାରକ ବୋଲି ପଠାଏ ॥
ରଚହୁ ବିଚିତ୍ର ବିତାନ ବନାଈ। ସିର ଧରି ବଚନ ଚଲେ ସଚୁ ପାଈ ॥
ପଠଏ ବୋଲି ଗୁନୀ ତିନ୍ହ ନାନା। ଜେ ବିତାନ ବିଧି କୁସଲ ସୁଜାନା ॥
ବିଧିହି ବଂଦି ତିନ୍ହ କୀନ୍ହ ଅରଂଭା। ବିରଚେ କନକ କଦଲି କେ ଖଂଭା ॥
ଦୋ. ହରିତ ମନିନ୍ହ କେ ପତ୍ର ଫଲ ପଦୁମରାଗ କେ ଫୂଲ।
ରଚନା ଦେଖି ବିଚିତ୍ର ଅତି ମନୁ ବିରଂଚି କର ଭୂଲ ॥ ୨୮୭ ॥
ବେନି ହରିତ ମନିମଯ ସବ କୀନ୍ହେ। ସରଲ ସପରବ ପରହିଂ ନହିଂ ଚୀନ୍ହେ ॥
କନକ କଲିତ ଅହିବେଲ ବନାଈ। ଲଖି ନହି ପରଇ ସପରନ ସୁହାଈ ॥
ତେହି କେ ରଚି ପଚି ବଂଧ ବନାଏ। ବିଚ ବିଚ ମୁକତା ଦାମ ସୁହାଏ ॥
ମାନିକ ମରକତ କୁଲିସ ପିରୋଜା। ଚୀରି କୋରି ପଚି ରଚେ ସରୋଜା ॥
କିଏ ଭୃଂଗ ବହୁରଂଗ ବିହଂଗା। ଗୁଂଜହିଂ କୂଜହିଂ ପଵନ ପ୍ରସଂଗା ॥
ସୁର ପ୍ରତିମା ଖଂଭନ ଗଢୀ କାଢୀ। ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଲିଏଁ ସବ ଠାଢୀ ॥
ଚୌଂକେଂ ଭାଁତି ଅନେକ ପୁରାଈଂ। ସିଂଧୁର ମନିମଯ ସହଜ ସୁହାଈ ॥
ଦୋ. ସୌରଭ ପଲ୍ଲଵ ସୁଭଗ ସୁଠି କିଏ ନୀଲମନି କୋରି ॥
ହେମ ବୌର ମରକତ ଘଵରି ଲସତ ପାଟମଯ ଡୋରି ॥ ୨୮୮ ॥
ରଚେ ରୁଚିର ବର ବଂଦନିବାରେ। ମନହୁଁ ମନୋଭଵଁ ଫଂଦ ସଁଵାରେ ॥
ମଂଗଲ କଲସ ଅନେକ ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚମର ସୁହାଏ ॥
ଦୀପ ମନୋହର ମନିମଯ ନାନା। ଜାଇ ନ ବରନି ବିଚିତ୍ର ବିତାନା ॥
ଜେହିଂ ମଂଡପ ଦୁଲହିନି ବୈଦେହୀ। ସୋ ବରନୈ ଅସି ମତି କବି କେହୀ ॥
ଦୂଲହୁ ରାମୁ ରୂପ ଗୁନ ସାଗର। ସୋ ବିତାନୁ ତିହୁଁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜନକ ଭଵନ କୈ ସୌଭା ଜୈସୀ। ଗୃହ ଗୃହ ପ୍ରତି ପୁର ଦେଖିଅ ତୈସୀ ॥
ଜେହିଂ ତେରହୁତି ତେହି ସମଯ ନିହାରୀ। ତେହି ଲଘୁ ଲଗହିଂ ଭୁଵନ ଦସ ଚାରୀ ॥
ଜୋ ସଂପଦା ନୀଚ ଗୃହ ସୋହା। ସୋ ବିଲୋକି ସୁରନାଯକ ମୋହା ॥
ଦୋ. ବସଇ ନଗର ଜେହି ଲଚ୍ଛ କରି କପଟ ନାରି ବର ବେଷୁ ॥
ତେହି ପୁର କୈ ସୋଭା କହତ ସକୁଚହିଂ ସାରଦ ସେଷୁ ॥ ୨୮୯ ॥
ପହୁଁଚେ ଦୂତ ରାମ ପୁର ପାଵନ। ହରଷେ ନଗର ବିଲୋକି ସୁହାଵନ ॥
ଭୂପ ଦ୍ଵାର ତିନ୍ହ ଖବରି ଜନାଈ। ଦସରଥ ନୃପ ସୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
କରି ପ୍ରନାମୁ ତିନ୍ହ ପାତୀ ଦୀନ୍ହୀ। ମୁଦିତ ମହୀପ ଆପୁ ଉଠି ଲୀନ୍ହୀ ॥
ବାରି ବିଲୋଚନ ବାଚତ ପାଁତୀ। ପୁଲକ ଗାତ ଆଈ ଭରି ଛାତୀ ॥
ରାମୁ ଲଖନୁ ଉର କର ବର ଚୀଠୀ। ରହି ଗଏ କହତ ନ ଖାଟୀ ମୀଠୀ ॥
ପୁନି ଧରି ଧୀର ପତ୍ରିକା ବାଁଚୀ। ହରଷୀ ସଭା ବାତ ସୁନି ସାଁଚୀ ॥
ଖେଲତ ରହେ ତହାଁ ସୁଧି ପାଈ। ଆଏ ଭରତୁ ସହିତ ହିତ ଭାଈ ॥
ପୂଛତ ଅତି ସନେହଁ ସକୁଚାଈ। ତାତ କହାଁ ତେଂ ପାତୀ ଆଈ ॥
ଦୋ. କୁସଲ ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ବଂଧୁ ଦୋଉ ଅହହିଂ କହହୁ କେହିଂ ଦେସ।
ସୁନି ସନେହ ସାନେ ବଚନ ବାଚୀ ବହୁରି ନରେସ ॥ ୨୯୦ ॥
ସୁନି ପାତୀ ପୁଲକେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ଅଧିକ ସନେହୁ ସମାତ ନ ଗାତା ॥
ପ୍ରୀତି ପୁନୀତ ଭରତ କୈ ଦେଖୀ। ସକଲ ସଭାଁ ସୁଖୁ ଲହେଉ ବିସେଷୀ ॥
ତବ ନୃପ ଦୂତ ନିକଟ ବୈଠାରେ। ମଧୁର ମନୋହର ବଚନ ଉଚାରେ ॥
ଭୈଯା କହହୁ କୁସଲ ଦୋଉ ବାରେ। ତୁମ୍ହ ନୀକେଂ ନିଜ ନଯନ ନିହାରେ ॥
ସ୍ଯାମଲ ଗୌର ଧରେଂ ଧନୁ ଭାଥା। ବଯ କିସୋର କୌସିକ ମୁନି ସାଥା ॥
ପହିଚାନହୁ ତୁମ୍ହ କହହୁ ସୁଭାଊ। ପ୍ରେମ ବିବସ ପୁନି ପୁନି କହ ରାଊ ॥
ଜା ଦିନ ତେଂ ମୁନି ଗଏ ଲଵାଈ। ତବ ତେଂ ଆଜୁ ସାଁଚି ସୁଧି ପାଈ ॥
କହହୁ ବିଦେହ କଵନ ବିଧି ଜାନେ। ସୁନି ପ୍ରିଯ ବଚନ ଦୂତ ମୁସକାନେ ॥
ଦୋ. ସୁନହୁ ମହୀପତି ମୁକୁଟ ମନି ତୁମ୍ହ ସମ ଧନ୍ଯ ନ କୋଉ।
ରାମୁ ଲଖନୁ ଜିନ୍ହ କେ ତନଯ ବିସ୍ଵ ବିଭୂଷନ ଦୋଉ ॥ ୨୯୧ ॥
ପୂଛନ ଜୋଗୁ ନ ତନଯ ତୁମ୍ହାରେ। ପୁରୁଷସିଂଘ ତିହୁ ପୁର ଉଜିଆରେ ॥
ଜିନ୍ହ କେ ଜସ ପ୍ରତାପ କେଂ ଆଗେ। ସସି ମଲୀନ ରବି ସୀତଲ ଲାଗେ ॥
ତିନ୍ହ କହଁ କହିଅ ନାଥ କିମି ଚୀନ୍ହେ। ଦେଖିଅ ରବି କି ଦୀପ କର ଲୀନ୍ହେ ॥
ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର ଭୂପ ଅନେକା। ସମିଟେ ସୁଭଟ ଏକ ତେଂ ଏକା ॥
ସଂଭୁ ସରାସନୁ କାହୁଁ ନ ଟାରା। ହାରେ ସକଲ ବୀର ବରିଆରା ॥
ତୀନି ଲୋକ ମହଁ ଜେ ଭଟମାନୀ। ସଭ କୈ ସକତି ସଂଭୁ ଧନୁ ଭାନୀ ॥
ସକଇ ଉଠାଇ ସରାସୁର ମେରୂ। ସୋଉ ହିଯଁ ହାରି ଗଯଉ କରି ଫେରୂ ॥
ଜେହି କୌତୁକ ସିଵସୈଲୁ ଉଠାଵା। ସୋଉ ତେହି ସଭାଁ ପରାଭଉ ପାଵା ॥
ଦୋ. ତହାଁ ରାମ ରଘୁବଂସ ମନି ସୁନିଅ ମହା ମହିପାଲ।
ଭଂଜେଉ ଚାପ ପ୍ରଯାସ ବିନୁ ଜିମି ଗଜ ପଂକଜ ନାଲ ॥ ୨୯୨ ॥
ସୁନି ସରୋଷ ଭୃଗୁନାଯକୁ ଆଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ତିନ୍ହ ଆଁଖି ଦେଖାଏ ॥
ଦେଖି ରାମ ବଲୁ ନିଜ ଧନୁ ଦୀନ୍ହା। କରି ବହୁ ବିନଯ ଗଵନୁ ବନ କୀନ୍ହା ॥
ରାଜନ ରାମୁ ଅତୁଲବଲ ଜୈସେଂ। ତେଜ ନିଧାନ ଲଖନୁ ପୁନି ତୈସେଂ ॥
କଂପହି ଭୂପ ବିଲୋକତ ଜାକେଂ। ଜିମି ଗଜ ହରି କିସୋର କେ ତାକେଂ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ତଵ ବାଲକ ଦୋଊ। ଅବ ନ ଆଁଖି ତର ଆଵତ କୋଊ ॥
ଦୂତ ବଚନ ରଚନା ପ୍ରିଯ ଲାଗୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରତାପ ବୀର ରସ ପାଗୀ ॥
ସଭା ସମେତ ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ଦୂତନ୍ହ ଦେନ ନିଛାଵରି ଲାଗେ ॥
କହି ଅନୀତି ତେ ମୂଦହିଂ କାନା। ଧରମୁ ବିଚାରି ସବହିଂ ସୁଖ ମାନା ॥
ଦୋ. ତବ ଉଠି ଭୂପ ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ଦୀନ୍ହି ପତ୍ରିକା ଜାଇ।
କଥା ସୁନାଈ ଗୁରହି ସବ ସାଦର ଦୂତ ବୋଲାଇ ॥ ୨୯୩ ॥
ସୁନି ବୋଲେ ଗୁର ଅତି ସୁଖୁ ପାଈ। ପୁନ୍ଯ ପୁରୁଷ କହୁଁ ମହି ସୁଖ ଛାଈ ॥
ଜିମି ସରିତା ସାଗର ମହୁଁ ଜାହୀଂ। ଜଦ୍ଯପି ତାହି କାମନା ନାହୀଂ ॥
ତିମି ସୁଖ ସଂପତି ବିନହିଂ ବୋଲାଏଁ। ଧରମସୀଲ ପହିଂ ଜାହିଂ ସୁଭାଏଁ ॥
ତୁମ୍ହ ଗୁର ବିପ୍ର ଧେନୁ ସୁର ସେବୀ। ତସି ପୁନୀତ କୌସଲ୍ଯା ଦେବୀ ॥
ସୁକୃତୀ ତୁମ୍ହ ସମାନ ଜଗ ମାହୀଂ। ଭଯଉ ନ ହୈ କୋଉ ହୋନେଉ ନାହୀଂ ॥
ତୁମ୍ହ ତେ ଅଧିକ ପୁନ୍ଯ ବଡ କାକେଂ। ରାଜନ ରାମ ସରିସ ସୁତ ଜାକେଂ ॥
ବୀର ବିନୀତ ଧରମ ବ୍ରତ ଧାରୀ। ଗୁନ ସାଗର ବର ବାଲକ ଚାରୀ ॥
ତୁମ୍ହ କହୁଁ ସର୍ବ କାଲ କଲ୍ଯାନା। ସଜହୁ ବରାତ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ଚଲହୁ ବେଗି ସୁନି ଗୁର ବଚନ ଭଲେହିଂ ନାଥ ସିରୁ ନାଇ।
ଭୂପତି ଗଵନେ ଭଵନ ତବ ଦୂତନ୍ହ ବାସୁ ଦେଵାଇ ॥ ୨୯୪ ॥
ରାଜା ସବୁ ରନିଵାସ ବୋଲାଈ। ଜନକ ପତ୍ରିକା ବାଚି ସୁନାଈ ॥
ସୁନି ସଂଦେସୁ ସକଲ ହରଷାନୀଂ। ଅପର କଥା ସବ ଭୂପ ବଖାନୀଂ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ରାଜହିଂ ରାନୀ। ମନହୁଁ ସିଖିନି ସୁନି ବାରିଦ ବନୀ ॥
ମୁଦିତ ଅସୀସ ଦେହିଂ ଗୁରୁ ନାରୀଂ। ଅତି ଆନଂଦ ମଗନ ମହତାରୀଂ ॥
ଲେହିଂ ପରସ୍ପର ଅତି ପ୍ରିଯ ପାତୀ। ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ ଜୁଡାଵହିଂ ଛାତୀ ॥
ରାମ ଲଖନ କୈ କୀରତି କରନୀ। ବାରହିଂ ବାର ଭୂପବର ବରନୀ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦୁ କହି ଦ୍ଵାର ସିଧାଏ। ରାନିନ୍ହ ତବ ମହିଦେଵ ବୋଲାଏ ॥
ଦିଏ ଦାନ ଆନଂଦ ସମେତା। ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଆସିଷ ଦେତା ॥
ସୋ. ଜାଚକ ଲିଏ ହଁକାରି ଦୀନ୍ହି ନିଛାଵରି କୋଟି ବିଧି।
ଚିରୁ ଜୀଵହୁଁ ସୁତ ଚାରି ଚକ୍ରବର୍ତି ଦସରତ୍ଥ କେ ॥ ୨୯୫ ॥
କହତ ଚଲେ ପହିରେଂ ପଟ ନାନା। ହରଷି ହନେ ଗହଗହେ ନିସାନା ॥
ସମାଚାର ସବ ଲୋଗନ୍ହ ପାଏ। ଲାଗେ ଘର ଘର ହୋନେ ବଧାଏ ॥
ଭୁଵନ ଚାରି ଦସ ଭରା ଉଛାହୂ। ଜନକସୁତା ରଘୁବୀର ବିଆହୂ ॥
ସୁନି ସୁଭ କଥା ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ। ମଗ ଗୃହ ଗଲୀଂ ସଁଵାରନ ଲାଗେ ॥
ଜଦ୍ଯପି ଅଵଧ ସଦୈଵ ସୁହାଵନି। ରାମ ପୁରୀ ମଂଗଲମଯ ପାଵନି ॥
ତଦପି ପ୍ରୀତି କୈ ପ୍ରୀତି ସୁହାଈ। ମଂଗଲ ରଚନା ରଚୀ ବନାଈ ॥
ଧ୍ଵଜ ପତାକ ପଟ ଚାମର ଚାରୁ। ଛାଵା ପରମ ବିଚିତ୍ର ବଜାରୂ ॥
କନକ କଲସ ତୋରନ ମନି ଜାଲା। ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ଅଚ୍ଛତ ମାଲା ॥
ଦୋ. ମଂଗଲମଯ ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଲୋଗନ୍ହ ରଚେ ବନାଇ।
ବୀଥୀଂ ସୀଚୀଂ ଚତୁରସମ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଇ ॥ ୨୯୬ ॥
ଜହଁ ତହଁ ଜୂଥ ଜୂଥ ମିଲି ଭାମିନି। ସଜି ନଵ ସପ୍ତ ସକଲ ଦୁତି ଦାମିନି ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ମୃଗ ସାଵକ ଲୋଚନି। ନିଜ ସରୁପ ରତି ମାନୁ ବିମୋଚନି ॥
ଗାଵହିଂ ମଂଗଲ ମଂଜୁଲ ବାନୀଂ। ସୁନିକଲ ରଵ କଲକଂଠି ଲଜାନୀଂ ॥
ଭୂପ ଭଵନ କିମି ଜାଇ ବଖାନା। ବିସ୍ଵ ବିମୋହନ ରଚେଉ ବିତାନା ॥
ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ମନୋହର ନାନା। ରାଜତ ବାଜତ ବିପୁଲ ନିସାନା ॥
କତହୁଁ ବିରିଦ ବଂଦୀ ଉଚ୍ଚରହୀଂ। କତହୁଁ ବେଦ ଧୁନି ଭୂସୁର କରହୀଂ ॥
ଗାଵହିଂ ସୁଂଦରି ମଂଗଲ ଗୀତା। ଲୈ ଲୈ ନାମୁ ରାମୁ ଅରୁ ସୀତା ॥
ବହୁତ ଉଛାହୁ ଭଵନୁ ଅତି ଥୋରା। ମାନହୁଁ ଉମଗି ଚଲା ଚହୁ ଓରା ॥
ଦୋ. ସୋଭା ଦସରଥ ଭଵନ କଇ କୋ କବି ବରନୈ ପାର।
ଜହାଁ ସକଲ ସୁର ସୀସ ମନି ରାମ ଲୀନ୍ହ ଅଵତାର ॥ ୨୯୭ ॥
ଭୂପ ଭରତ ପୁନି ଲିଏ ବୋଲାଈ। ହଯ ଗଯ ସ୍ଯଂଦନ ସାଜହୁ ଜାଈ ॥
ଚଲହୁ ବେଗି ରଘୁବୀର ବରାତା। ସୁନତ ପୁଲକ ପୂରେ ଦୋଉ ଭ୍ରାତା ॥
ଭରତ ସକଲ ସାହନୀ ବୋଲାଏ। ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହ ମୁଦିତ ଉଠି ଧାଏ ॥
ରଚି ରୁଚି ଜୀନ ତୁରଗ ତିନ୍ହ ସାଜେ। ବରନ ବରନ ବର ବାଜି ବିରାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସକଲ ସୁଠି ଚଂଚଲ କରନୀ। ଅଯ ଇଵ ଜରତ ଧରତ ପଗ ଧରନୀ ॥
ନାନା ଜାତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ। ନିଦରି ପଵନୁ ଜନୁ ଚହତ ଉଡାନେ ॥
ତିନ୍ହ ସବ ଛଯଲ ଭଏ ଅସଵାରା। ଭରତ ସରିସ ବଯ ରାଜକୁମାରା ॥
ସବ ସୁଂଦର ସବ ଭୂଷନଧାରୀ। କର ସର ଚାପ ତୂନ କଟି ଭାରୀ ॥
ଦୋ. ଛରେ ଛବୀଲେ ଛଯଲ ସବ ସୂର ସୁଜାନ ନବୀନ।
ଜୁଗ ପଦଚର ଅସଵାର ପ୍ରତି ଜେ ଅସିକଲା ପ୍ରବୀନ ॥ ୨୯୮ ॥
ବାଁଧେ ବିରଦ ବୀର ରନ ଗାଢେ। ନିକସି ଭଏ ପୁର ବାହେର ଠାଢେ ॥
ଫେରହିଂ ଚତୁର ତୁରଗ ଗତି ନାନା। ହରଷହିଂ ସୁନି ସୁନି ପଵନ ନିସାନା ॥
ରଥ ସାରଥିନ୍ହ ବିଚିତ୍ର ବନାଏ। ଧ୍ଵଜ ପତାକ ମନି ଭୂଷନ ଲାଏ ॥
ଚଵଁର ଚାରୁ କିଂକିନ ଧୁନି କରହୀ। ଭାନୁ ଜାନ ସୋଭା ଅପହରହୀଂ ॥
ସାଵଁକରନ ଅଗନିତ ହଯ ହୋତେ। ତେ ତିନ୍ହ ରଥନ୍ହ ସାରଥିନ୍ହ ଜୋତେ ॥
ସୁଂଦର ସକଲ ଅଲଂକୃତ ସୋହେ। ଜିନ୍ହହି ବିଲୋକତ ମୁନି ମନ ମୋହେ ॥
ଜେ ଜଲ ଚଲହିଂ ଥଲହି କୀ ନାଈ। ଟାପ ନ ବୂଡ ବେଗ ଅଧିକାଈ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ସସ୍ତ୍ର ସବୁ ସାଜୁ ବନାଈ। ରଥୀ ସାରଥିନ୍ହ ଲିଏ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ଚଢି ଚଢି ରଥ ବାହେର ନଗର ଲାଗୀ ଜୁରନ ବରାତ।
ହୋତ ସଗୁନ ସୁନ୍ଦର ସବହି ଜୋ ଜେହି କାରଜ ଜାତ ॥ ୨୯୯ ॥
କଲିତ କରିବରନ୍ହି ପରୀଂ ଅଁବାରୀଂ। କହି ନ ଜାହିଂ ଜେହି ଭାଁତି ସଁଵାରୀଂ ॥
ଚଲେ ମତ୍ତଗଜ ଘଂଟ ବିରାଜୀ। ମନହୁଁ ସୁଭଗ ସାଵନ ଘନ ରାଜୀ ॥
ବାହନ ଅପର ଅନେକ ବିଧାନା। ସିବିକା ସୁଭଗ ସୁଖାସନ ଜାନା ॥
ତିନ୍ହ ଚଢି ଚଲେ ବିପ୍ରବର ଵୃନ୍ଦା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ ସକଲ ଶ୍ରୁତି ଛଂଦା ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦି ଗୁନଗାଯକ। ଚଲେ ଜାନ ଚଢି ଜୋ ଜେହି ଲାଯକ ॥
ବେସର ଊଁଟ ବୃଷଭ ବହୁ ଜାତୀ। ଚଲେ ବସ୍ତୁ ଭରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
କୋଟିନ୍ହ କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା। ବିବିଧ ବସ୍ତୁ କୋ ବରନୈ ପାରା ॥
ଚଲେ ସକଲ ସେଵକ ସମୁଦାଈ। ନିଜ ନିଜ ସାଜୁ ସମାଜୁ ବନାଈ ॥
ଦୋ. ସବ କେଂ ଉର ନିର୍ଭର ହରଷୁ ପୂରିତ ପୁଲକ ସରୀର।
କବହିଂ ଦେଖିବେ ନଯନ ଭରି ରାମୁ ଲଖନୂ ଦୋଉ ବୀର ॥ ୩୦୦ ॥
ଗରଜହିଂ ଗଜ ଘଂଟା ଧୁନି ଘୋରା। ରଥ ରଵ ବାଜି ହିଂସ ଚହୁ ଓରା ॥
ନିଦରି ଘନହି ଘୁର୍ମ୍ମରହିଂ ନିସାନା। ନିଜ ପରାଇ କଛୁ ସୁନିଅ ନ କାନା ॥
ମହା ଭୀର ଭୂପତି କେ ଦ୍ଵାରେଂ। ରଜ ହୋଇ ଜାଇ ପଷାନ ପବାରେଂ ॥
ଚଢୀ ଅଟାରିନ୍ହ ଦେଖହିଂ ନାରୀଂ। ଲିଁଏଁ ଆରତୀ ମଂଗଲ ଥାରୀ ॥
ଗାଵହିଂ ଗୀତ ମନୋହର ନାନା। ଅତି ଆନଂଦୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ତବ ସୁମଂତ୍ର ଦୁଇ ସ୍ପଂଦନ ସାଜୀ। ଜୋତେ ରବି ହଯ ନିଂଦକ ବାଜୀ ॥
ଦୋଉ ରଥ ରୁଚିର ଭୂପ ପହିଂ ଆନେ। ନହିଂ ସାରଦ ପହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ରାଜ ସମାଜୁ ଏକ ରଥ ସାଜା। ଦୂସର ତେଜ ପୁଂଜ ଅତି ଭ୍ରାଜା ॥
ଦୋ. ତେହିଂ ରଥ ରୁଚିର ବସିଷ୍ଠ କହୁଁ ହରଷି ଚଢାଇ ନରେସୁ।
ଆପୁ ଚଢେଉ ସ୍ପଂଦନ ସୁମିରି ହର ଗୁର ଗୌରି ଗନେସୁ ॥ ୩୦୧ ॥
ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ସୋହ ନୃପ କୈସେଂ। ସୁର ଗୁର ସଂଗ ପୁରଂଦର ଜୈସେଂ ॥
କରି କୁଲ ରୀତି ବେଦ ବିଧି ରାଊ। ଦେଖି ସବହି ସବ ଭାଁତି ବନାଊ ॥
ସୁମିରି ରାମୁ ଗୁର ଆଯସୁ ପାଈ। ଚଲେ ମହୀପତି ସଂଖ ବଜାଈ ॥
ହରଷେ ବିବୁଧ ବିଲୋକି ବରାତା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁମଂଗଲ ଦାତା ॥
ଭଯଉ କୋଲାହଲ ହଯ ଗଯ ଗାଜେ। ବ୍ଯୋମ ବରାତ ବାଜନେ ବାଜେ ॥
ସୁର ନର ନାରି ସୁମଂଗଲ ଗାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ଘଂଟ ଘଂଟି ଧୁନି ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସରଵ କରହିଂ ପାଇକ ଫହରାହୀଂ ॥
କରହିଂ ବିଦୂଷକ କୌତୁକ ନାନା। ହାସ କୁସଲ କଲ ଗାନ ସୁଜାନା ।
ଦୋ. ତୁରଗ ନଚାଵହିଂ କୁଁଅର ବର ଅକନି ମୃଦଂଗ ନିସାନ ॥
ନାଗର ନଟ ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ଡଗହିଂ ନ ତାଲ ବଁଧାନ ॥ ୩୦୨ ॥
ବନଇ ନ ବରନତ ବନୀ ବରାତା। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁଂଦର ସୁଭଦାତା ॥
ଚାରା ଚାଷୁ ବାମ ଦିସି ଲେଈ। ମନହୁଁ ସକଲ ମଂଗଲ କହି ଦେଈ ॥
ଦାହିନ କାଗ ସୁଖେତ ସୁହାଵା। ନକୁଲ ଦରସୁ ସବ କାହୂଁ ପାଵା ॥
ସାନୁକୂଲ ବହ ତ୍ରିବିଧ ବଯାରୀ। ସଘଟ ସଵାଲ ଆଵ ବର ନାରୀ ॥
ଲୋଵା ଫିରି ଫିରି ଦରସୁ ଦେଖାଵା। ସୁରଭୀ ସନମୁଖ ସିସୁହି ପିଆଵା ॥
ମୃଗମାଲା ଫିରି ଦାହିନି ଆଈ। ମଂଗଲ ଗନ ଜନୁ ଦୀନ୍ହି ଦେଖାଈ ॥
ଛେମକରୀ କହ ଛେମ ବିସେଷୀ। ସ୍ଯାମା ବାମ ସୁତରୁ ପର ଦେଖୀ ॥
ସନମୁଖ ଆଯଉ ଦଧି ଅରୁ ମୀନା। କର ପୁସ୍ତକ ଦୁଇ ବିପ୍ର ପ୍ରବୀନା ॥
ଦୋ. ମଂଗଲମଯ କଲ୍ଯାନମଯ ଅଭିମତ ଫଲ ଦାତାର।
ଜନୁ ସବ ସାଚେ ହୋନ ହିତ ଭଏ ସଗୁନ ଏକ ବାର ॥ ୩୦୩ ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ସୁଗମ ସବ ତାକେଂ। ସଗୁନ ବ୍ରହ୍ମ ସୁଂଦର ସୁତ ଜାକେଂ ॥
ରାମ ସରିସ ବରୁ ଦୁଲହିନି ସୀତା। ସମଧୀ ଦସରଥୁ ଜନକୁ ପୁନୀତା ॥
ସୁନି ଅସ ବ୍ଯାହୁ ସଗୁନ ସବ ନାଚେ। ଅବ କୀନ୍ହେ ବିରଂଚି ହମ ସାଁଚେ ॥
ଏହି ବିଧି କୀନ୍ହ ବରାତ ପଯାନା। ହଯ ଗଯ ଗାଜହିଂ ହନେ ନିସାନା ॥
ଆଵତ ଜାନି ଭାନୁକୁଲ କେତୂ। ସରିତନ୍ହି ଜନକ ବଁଧାଏ ସେତୂ ॥
ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ ବନାଏ। ସୁରପୁର ସରିସ ସଂପଦା ଛାଏ ॥
ଅସନ ସଯନ ବର ବସନ ସୁହାଏ। ପାଵହିଂ ସବ ନିଜ ନିଜ ମନ ଭାଏ ॥
ନିତ ନୂତନ ସୁଖ ଲଖି ଅନୁକୂଲେ। ସକଲ ବରାତିନ୍ହ ମଂଦିର ଭୂଲେ ॥
ଦୋ. ଆଵତ ଜାନି ବରାତ ବର ସୁନି ଗହଗହେ ନିସାନ।
ସଜି ଗଜ ରଥ ପଦଚର ତୁରଗ ଲେନ ଚଲେ ଅଗଵାନ ॥ ୩୦୪ ॥
ମାସପାରାଯଣ,ଦସଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
କନକ କଲସ ଭରି କୋପର ଥାରା। ଭାଜନ ଲଲିତ ଅନେକ ପ୍ରକାରା ॥
ଭରେ ସୁଧାସମ ସବ ପକଵାନେ। ନାନା ଭାଁତି ନ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ଫଲ ଅନେକ ବର ବସ୍ତୁ ସୁହାଈଂ। ହରଷି ଭେଂଟ ହିତ ଭୂପ ପଠାଈଂ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ମହାମନି ନାନା। ଖଗ ମୃଗ ହଯ ଗଯ ବହୁବିଧି ଜାନା ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ସୁଗଂଧ ସୁହାଏ। ବହୁତ ଭାଁତି ମହିପାଲ ପଠାଏ ॥
ଦଧି ଚିଉରା ଉପହାର ଅପାରା। ଭରି ଭରି କାଁଵରି ଚଲେ କହାରା ॥
ଅଗଵାନନ୍ହ ଜବ ଦୀଖି ବରାତା।ଉର ଆନଂଦୁ ପୁଲକ ଭର ଗାତା ॥
ଦେଖି ବନାଵ ସହିତ ଅଗଵାନା। ମୁଦିତ ବରାତିନ୍ହ ହନେ ନିସାନା ॥
ଦୋ. ହରଷି ପରସପର ମିଲନ ହିତ କଛୁକ ଚଲେ ବଗମେଲ।
ଜନୁ ଆନଂଦ ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ ମିଲତ ବିହାଇ ସୁବେଲ ॥ ୩୦୫ ॥
ବରଷି ସୁମନ ସୁର ସୁଂଦରି ଗାଵହିଂ। ମୁଦିତ ଦେଵ ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଵହିଂ ॥
ବସ୍ତୁ ସକଲ ରାଖୀଂ ନୃପ ଆଗେଂ। ବିନଯ କୀନ୍ହ ତିନ୍ହ ଅତି ଅନୁରାଗେଂ ॥
ପ୍ରେମ ସମେତ ରାଯଁ ସବୁ ଲୀନ୍ହା। ଭୈ ବକସୀସ ଜାଚକନ୍ହି ଦୀନ୍ହା ॥
କରି ପୂଜା ମାନ୍ଯତା ବଡାଈ। ଜନଵାସେ କହୁଁ ଚଲେ ଲଵାଈ ॥
ବସନ ବିଚିତ୍ର ପାଁଵଡେ ପରହୀଂ। ଦେଖି ଧନହୁ ଧନ ମଦୁ ପରିହରହୀଂ ॥
ଅତି ସୁଂଦର ଦୀନ୍ହେଉ ଜନଵାସା। ଜହଁ ସବ କହୁଁ ସବ ଭାଁତି ସୁପାସା ॥
ଜାନୀ ସିଯଁ ବରାତ ପୁର ଆଈ। କଛୁ ନିଜ ମହିମା ପ୍ରଗଟି ଜନାଈ ॥
ହୃଦଯଁ ସୁମିରି ସବ ସିଦ୍ଧି ବୋଲାଈ। ଭୂପ ପହୁନଈ କରନ ପଠାଈ ॥
ଦୋ. ସିଧି ସବ ସିଯ ଆଯସୁ ଅକନି ଗଈଂ ଜହାଁ ଜନଵାସ।
ଲିଏଁ ସଂପଦା ସକଲ ସୁଖ ସୁରପୁର ଭୋଗ ବିଲାସ ॥ ୩୦୬ ॥
ନିଜ ନିଜ ବାସ ବିଲୋକି ବରାତୀ। ସୁର ସୁଖ ସକଲ ସୁଲଭ ସବ ଭାଁତୀ ॥
ବିଭଵ ଭେଦ କଛୁ କୋଉ ନ ଜାନା। ସକଲ ଜନକ କର କରହିଂ ବଖାନା ॥
ସିଯ ମହିମା ରଘୁନାଯକ ଜାନୀ। ହରଷେ ହୃଦଯଁ ହେତୁ ପହିଚାନୀ ॥
ପିତୁ ଆଗମନୁ ସୁନତ ଦୋଉ ଭାଈ। ହୃଦଯଁ ନ ଅତି ଆନଂଦୁ ଅମାଈ ॥
ସକୁଚନ୍ହ କହି ନ ସକତ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ପିତୁ ଦରସନ ଲାଲଚୁ ମନ ମାହୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ର ବିନଯ ବଡି ଦେଖୀ। ଉପଜା ଉର ସଂତୋଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ହରଷି ବଂଧୁ ଦୋଉ ହୃଦଯଁ ଲଗାଏ। ପୁଲକ ଅଂଗ ଅଂବକ ଜଲ ଛାଏ ॥
ଚଲେ ଜହାଁ ଦସରଥୁ ଜନଵାସେ। ମନହୁଁ ସରୋବର ତକେଉ ପିଆସେ ॥
ଦୋ. ଭୂପ ବିଲୋକେ ଜବହିଂ ମୁନି ଆଵତ ସୁତନ୍ହ ସମେତ।
ଉଠେ ହରଷି ସୁଖସିଂଧୁ ମହୁଁ ଚଲେ ଥାହ ସୀ ଲେତ ॥ ୩୦୭ ॥
ମୁନିହି ଦଂଡଵତ କୀନ୍ହ ମହୀସା। ବାର ବାର ପଦ ରଜ ଧରି ସୀସା ॥
କୌସିକ ରାଉ ଲିଯେ ଉର ଲାଈ। କହି ଅସୀସ ପୂଛୀ କୁସଲାଈ ॥
ପୁନି ଦଂଡଵତ କରତ ଦୋଉ ଭାଈ। ଦେଖି ନୃପତି ଉର ସୁଖୁ ନ ସମାଈ ॥
ସୁତ ହିଯଁ ଲାଇ ଦୁସହ ଦୁଖ ମେଟେ। ମୃତକ ସରୀର ପ୍ରାନ ଜନୁ ଭେଂଟେ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଠ ପଦ ସିର ତିନ୍ହ ନାଏ। ପ୍ରେମ ମୁଦିତ ମୁନିବର ଉର ଲାଏ ॥
ବିପ୍ର ବୃଂଦ ବଂଦେ ଦୁହୁଁ ଭାଈଂ। ମନ ଭାଵତୀ ଅସୀସେଂ ପାଈଂ ॥
ଭରତ ସହାନୁଜ କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମା। ଲିଏ ଉଠାଇ ଲାଇ ଉର ରାମା ॥
ହରଷେ ଲଖନ ଦେଖି ଦୋଉ ଭ୍ରାତା। ମିଲେ ପ୍ରେମ ପରିପୂରିତ ଗାତା ॥
ଦୋ. ପୁରଜନ ପରିଜନ ଜାତିଜନ ଜାଚକ ମଂତ୍ରୀ ମୀତ।
ମିଲେ ଜଥାବିଧି ସବହି ପ୍ରଭୁ ପରମ କୃପାଲ ବିନୀତ ॥ ୩୦୮ ॥
ରାମହି ଦେଖି ବରାତ ଜୁଡାନୀ। ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ନ ଜାତି ବଖାନୀ ॥
ନୃପ ସମୀପ ସୋହହିଂ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଧନ ଧରମାଦିକ ତନୁଧାରୀ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଦସରଥହି ଦେଖୀ। ମୁଦିତ ନଗର ନର ନାରି ବିସେଷୀ ॥
ସୁମନ ବରିସି ସୁର ହନହିଂ ନିସାନା। ନାକନଟୀଂ ନାଚହିଂ କରି ଗାନା ॥
ସତାନଂଦ ଅରୁ ବିପ୍ର ସଚିଵ ଗନ। ମାଗଧ ସୂତ ବିଦୁଷ ବଂଦୀଜନ ॥
ସହିତ ବରାତ ରାଉ ସନମାନା। ଆଯସୁ ମାଗି ଫିରେ ଅଗଵାନା ॥
ପ୍ରଥମ ବରାତ ଲଗନ ତେଂ ଆଈ। ତାତେଂ ପୁର ପ୍ରମୋଦୁ ଅଧିକାଈ ॥
ବ୍ରହ୍ମାନଂଦୁ ଲୋଗ ସବ ଲହହୀଂ। ବଢହୁଁ ଦିଵସ ନିସି ବିଧି ସନ କହହୀଂ ॥
ଦୋ. ରାମୁ ସୀଯ ସୋଭା ଅଵଧି ସୁକୃତ ଅଵଧି ଦୋଉ ରାଜ।
ଜହଁ ଜହଁ ପୁରଜନ କହହିଂ ଅସ ମିଲି ନର ନାରି ସମାଜ ॥ ।୩୦୯ ॥
ଜନକ ସୁକୃତ ମୂରତି ବୈଦେହୀ। ଦସରଥ ସୁକୃତ ରାମୁ ଧରେଂ ଦେହୀ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କାଁହୁ ନ ସିଵ ଅଵରାଧେ। କାହିଁ ନ ଇନ୍ହ ସମାନ ଫଲ ଲାଧେ ॥
ଇନ୍ହ ସମ କୋଉ ନ ଭଯଉ ଜଗ ମାହୀଂ। ହୈ ନହିଂ କତହୂଁ ହୋନେଉ ନାହୀଂ ॥
ହମ ସବ ସକଲ ସୁକୃତ କୈ ରାସୀ। ଭଏ ଜଗ ଜନମି ଜନକପୁର ବାସୀ ॥
ଜିନ୍ହ ଜାନକୀ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ। କୋ ସୁକୃତୀ ହମ ସରିସ ବିସେଷୀ ॥
ପୁନି ଦେଖବ ରଘୁବୀର ବିଆହୂ। ଲେବ ଭଲୀ ବିଧି ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
କହହିଂ ପରସପର କୋକିଲବଯନୀଂ। ଏହି ବିଆହଁ ବଡ ଲାଭୁ ସୁନଯନୀଂ ॥
ବଡେଂ ଭାଗ ବିଧି ବାତ ବନାଈ। ନଯନ ଅତିଥି ହୋଇହହିଂ ଦୋଉ ଭାଈ ॥
ଦୋ. ବାରହିଂ ବାର ସନେହ ବସ ଜନକ ବୋଲାଉବ ସୀଯ।
ଲେନ ଆଇହହିଂ ବଂଧୁ ଦୋଉ କୋଟି କାମ କମନୀଯ ॥ ୩୧୦ ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ହୋଇହି ପହୁନାଈ। ପ୍ରିଯ ନ କାହି ଅସ ସାସୁର ମାଈ ॥
ତବ ତବ ରାମ ଲଖନହି ନିହାରୀ। ହୋଇହହିଂ ସବ ପୁର ଲୋଗ ସୁଖାରୀ ॥
ସଖି ଜସ ରାମ ଲଖନକର ଜୋଟା। ତୈସେଇ ଭୂପ ସଂଗ ଦୁଇ ଢୋଟା ॥
ସ୍ଯାମ ଗୌର ସବ ଅଂଗ ସୁହାଏ। ତେ ସବ କହହିଂ ଦେଖି ଜେ ଆଏ ॥
କହା ଏକ ମୈଂ ଆଜୁ ନିହାରେ। ଜନୁ ବିରଂଚି ନିଜ ହାଥ ସଁଵାରେ ॥
ଭରତୁ ରାମହୀ କୀ ଅନୁହାରୀ। ସହସା ଲଖି ନ ସକହିଂ ନର ନାରୀ ॥
ଲଖନୁ ସତ୍ରୁସୂଦନୁ ଏକରୂପା। ନଖ ସିଖ ତେ ସବ ଅଂଗ ଅନୂପା ॥
ମନ ଭାଵହିଂ ମୁଖ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ଉପମା କହୁଁ ତ୍ରିଭୁଵନ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ଛଂ. ଉପମା ନ କୋଉ କହ ଦାସ ତୁଲସୀ କତହୁଁ କବି କୋବିଦ କହୈଂ।
ବଲ ବିନଯ ବିଦ୍ଯା ସୀଲ ସୋଭା ସିଂଧୁ ଇନ୍ହ ସେ ଏଇ ଅହୈଂ ॥
ପୁର ନାରି ସକଲ ପସାରି ଅଂଚଲ ବିଧିହି ବଚନ ସୁନାଵହୀଂ ॥
ବ୍ଯାହିଅହୁଁ ଚାରିଉ ଭାଇ ଏହିଂ ପୁର ହମ ସୁମଂଗଲ ଗାଵହୀଂ ॥
ସୋ. କହହିଂ ପରସ୍ପର ନାରି ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ତନ।
ସଖି ସବୁ କରବ ପୁରାରି ପୁନ୍ଯ ପଯୋନିଧି ଭୂପ ଦୋଉ ॥ ୩୧୧ ॥
ଏହି ବିଧି ସକଲ ମନୋରଥ କରହୀଂ। ଆନଁଦ ଉମଗି ଉମଗି ଉର ଭରହୀଂ ॥
ଜେ ନୃପ ସୀଯ ସ୍ଵଯଂବର ଆଏ। ଦେଖି ବଂଧୁ ସବ ତିନ୍ହ ସୁଖ ପାଏ ॥
କହତ ରାମ ଜସୁ ବିସଦ ବିସାଲା। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଗଏ ମହିପାଲା ॥
ଗଏ ବୀତି କୁଛ ଦିନ ଏହି ଭାଁତୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ପୁରଜନ ସକଲ ବରାତୀ ॥
ମଂଗଲ ମୂଲ ଲଗନ ଦିନୁ ଆଵା। ହିମ ରିତୁ ଅଗହନୁ ମାସୁ ସୁହାଵା ॥
ଗ୍ରହ ତିଥି ନଖତୁ ଜୋଗୁ ବର ବାରୂ। ଲଗନ ସୋଧି ବିଧି କୀନ୍ହ ବିଚାରୂ ॥
ପଠୈ ଦୀନ୍ହି ନାରଦ ସନ ସୋଈ। ଗନୀ ଜନକ କେ ଗନକନ୍ହ ଜୋଈ ॥
ସୁନୀ ସକଲ ଲୋଗନ୍ହ ଯହ ବାତା। କହହିଂ ଜୋତିଷୀ ଆହିଂ ବିଧାତା ॥
ଦୋ. ଧେନୁଧୂରି ବେଲା ବିମଲ ସକଲ ସୁମଂଗଲ ମୂଲ।
ବିପ୍ରନ୍ହ କହେଉ ବିଦେହ ସନ ଜାନି ସଗୁନ ଅନୁକୁଲ ॥ ୩୧୨ ॥
ଉପରୋହିତହି କହେଉ ନରନାହା। ଅବ ବିଲଂବ କର କାରନୁ କାହା ॥
ସତାନଂଦ ତବ ସଚିଵ ବୋଲାଏ। ମଂଗଲ ସକଲ ସାଜି ସବ ଲ୍ଯାଏ ॥
ସଂଖ ନିସାନ ପନଵ ବହୁ ବାଜେ। ମଂଗଲ କଲସ ସଗୁନ ସୁଭ ସାଜେ ॥
ସୁଭଗ ସୁଆସିନି ଗାଵହିଂ ଗୀତା। କରହିଂ ବେଦ ଧୁନି ବିପ୍ର ପୁନୀତା ॥
ଲେନ ଚଲେ ସାଦର ଏହି ଭାଁତୀ। ଗଏ ଜହାଁ ଜନଵାସ ବରାତୀ ॥
କୋସଲପତି କର ଦେଖି ସମାଜୂ। ଅତି ଲଘୁ ଲାଗ ତିନ୍ହହି ସୁରରାଜୂ ॥
ଭଯଉ ସମଉ ଅବ ଧାରିଅ ପାଊ। ଯହ ସୁନି ପରା ନିସାନହିଂ ଘାଊ ॥
ଗୁରହି ପୂଛି କରି କୁଲ ବିଧି ରାଜା। ଚଲେ ସଂଗ ମୁନି ସାଧୁ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ଅଵଧେସ କର ଦେଖି ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମାଦି।
ଲଗେ ସରାହନ ସହସ ମୁଖ ଜାନି ଜନମ ନିଜ ବାଦି ॥ ୩୧୩ ॥
ସୁରନ୍ହ ସୁମଂଗଲ ଅଵସରୁ ଜାନା। ବରଷହିଂ ସୁମନ ବଜାଇ ନିସାନା ॥
ସିଵ ବ୍ରହ୍ମାଦିକ ବିବୁଧ ବରୂଥା। ଚଢେ ବିମାନନ୍ହି ନାନା ଜୂଥା ॥
ପ୍ରେମ ପୁଲକ ତନ ହୃଦଯଁ ଉଛାହୂ। ଚଲେ ବିଲୋକନ ରାମ ବିଆହୂ ॥
ଦେଖି ଜନକପୁରୁ ସୁର ଅନୁରାଗେ। ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ସବହିଂ ଲଘୁ ଲାଗେ ॥
ଚିତଵହିଂ ଚକିତ ବିଚିତ୍ର ବିତାନା। ରଚନା ସକଲ ଅଲୌକିକ ନାନା ॥
ନଗର ନାରି ନର ରୂପ ନିଧାନା। ସୁଘର ସୁଧରମ ସୁସୀଲ ସୁଜାନା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସବ ସୁର ସୁରନାରୀଂ। ଭଏ ନଖତ ଜନୁ ବିଧୁ ଉଜିଆରୀଂ ॥
ବିଧିହି ଭଯହ ଆଚରଜୁ ବିସେଷୀ। ନିଜ କରନୀ କଛୁ କତହୁଁ ନ ଦେଖୀ ॥
ଦୋ. ସିଵଁ ସମୁଝାଏ ଦେଵ ସବ ଜନି ଆଚରଜ ଭୁଲାହୁ।
ହୃଦଯଁ ବିଚାରହୁ ଧୀର ଧରି ସିଯ ରଘୁବୀର ବିଆହୁ ॥ ୩୧୪ ॥
ଜିନ୍ହ କର ନାମୁ ଲେତ ଜଗ ମାହୀଂ। ସକଲ ଅମଂଗଲ ମୂଲ ନସାହୀଂ ॥
କରତଲ ହୋହିଂ ପଦାରଥ ଚାରୀ। ତେଇ ସିଯ ରାମୁ କହେଉ କାମାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସଂଭୁ ସୁରନ୍ହ ସମୁଝାଵା। ପୁନି ଆଗେଂ ବର ବସହ ଚଲାଵା ॥
ଦେଵନ୍ହ ଦେଖେ ଦସରଥୁ ଜାତା। ମହାମୋଦ ମନ ପୁଲକିତ ଗାତା ॥
ସାଧୁ ସମାଜ ସଂଗ ମହିଦେଵା। ଜନୁ ତନୁ ଧରେଂ କରହିଂ ସୁଖ ସେଵା ॥
ସୋହତ ସାଥ ସୁଭଗ ସୁତ ଚାରୀ। ଜନୁ ଅପବରଗ ସକଲ ତନୁଧାରୀ ॥
ମରକତ କନକ ବରନ ବର ଜୋରୀ। ଦେଖି ସୁରନ୍ହ ଭୈ ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ରାମହି ବିଲୋକି ହିଯଁ ହରଷେ। ନୃପହି ସରାହି ସୁମନ ତିନ୍ହ ବରଷେ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ନଖ ସିଖ ସୁଭଗ ବାରହିଂ ବାର ନିହାରି।
ପୁଲକ ଗାତ ଲୋଚନ ସଜଲ ଉମା ସମେତ ପୁରାରି ॥ ୩୧୫ ॥
କେକି କଂଠ ଦୁତି ସ୍ଯାମଲ ଅଂଗା। ତଡିତ ବିନିଂଦକ ବସନ ସୁରଂଗା ॥
ବ୍ଯାହ ବିଭୂଷନ ବିବିଧ ବନାଏ। ମଂଗଲ ସବ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଏ ॥
ସରଦ ବିମଲ ବିଧୁ ବଦନୁ ସୁହାଵନ। ନଯନ ନଵଲ ରାଜୀଵ ଲଜାଵନ ॥
ସକଲ ଅଲୌକିକ ସୁଂଦରତାଈ। କହି ନ ଜାଇ ମନହୀଂ ମନ ଭାଈ ॥
ବଂଧୁ ମନୋହର ସୋହହିଂ ସଂଗା। ଜାତ ନଚାଵତ ଚପଲ ତୁରଂଗା ॥
ରାଜକୁଅଁର ବର ବାଜି ଦେଖାଵହିଂ। ବଂସ ପ୍ରସଂସକ ବିରିଦ ସୁନାଵହିଂ ॥
ଜେହି ତୁରଂଗ ପର ରାମୁ ବିରାଜେ। ଗତି ବିଲୋକି ଖଗନାଯକୁ ଲାଜେ ॥
କହି ନ ଜାଇ ସବ ଭାଁତି ସୁହାଵା। ବାଜି ବେଷୁ ଜନୁ କାମ ବନାଵା ॥
ଛଂ. ଜନୁ ବାଜି ବେଷୁ ବନାଇ ମନସିଜୁ ରାମ ହିତ ଅତି ସୋହଈ।
ଆପନେଂ ବଯ ବଲ ରୂପ ଗୁନ ଗତି ସକଲ ଭୁଵନ ବିମୋହଈ ॥
ଜଗମଗତ ଜୀନୁ ଜରାଵ ଜୋତି ସୁମୋତି ମନି ମାନିକ ଲଗେ।
କିଂକିନି ଲଲାମ ଲଗାମୁ ଲଲିତ ବିଲୋକି ସୁର ନର ମୁନି ଠଗେ ॥
ଦୋ. ପ୍ରଭୁ ମନସହିଂ ଲଯଲୀନ ମନୁ ଚଲତ ବାଜି ଛବି ପାଵ।
ଭୂଷିତ ଉଡଗନ ତଡିତ ଘନୁ ଜନୁ ବର ବରହି ନଚାଵ ॥ ୩୧୬ ॥
ଜେହିଂ ବର ବାଜି ରାମୁ ଅସଵାରା। ତେହି ସାରଦଉ ନ ବରନୈ ପାରା ॥
ସଂକରୁ ରାମ ରୂପ ଅନୁରାଗେ। ନଯନ ପଂଚଦସ ଅତି ପ୍ରିଯ ଲାଗେ ॥
ହରି ହିତ ସହିତ ରାମୁ ଜବ ଜୋହେ। ରମା ସମେତ ରମାପତି ମୋହେ ॥
ନିରଖି ରାମ ଛବି ବିଧି ହରଷାନେ। ଆଠଇ ନଯନ ଜାନି ପଛିତାନେ ॥
ସୁର ସେନପ ଉର ବହୁତ ଉଛାହୂ। ବିଧି ତେ ଡେଵଢ ଲୋଚନ ଲାହୂ ॥
ରାମହି ଚିତଵ ସୁରେସ ସୁଜାନା। ଗୌତମ ଶ୍ରାପୁ ପରମ ହିତ ମାନା ॥
ଦେଵ ସକଲ ସୁରପତିହି ସିହାହୀଂ। ଆଜୁ ପୁରଂଦର ସମ କୋଉ ନାହୀଂ ॥
ମୁଦିତ ଦେଵଗନ ରାମହି ଦେଖୀ। ନୃପସମାଜ ଦୁହୁଁ ହରଷୁ ବିସେଷୀ ॥
ଛଂ. ଅତି ହରଷୁ ରାଜସମାଜ ଦୁହୁ ଦିସି ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବାଜହିଂ ଘନୀ।
ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ହରଷି କହି ଜଯ ଜଯତି ଜଯ ରଘୁକୁଲମନୀ ॥
ଏହି ଭାଁତି ଜାନି ବରାତ ଆଵତ ବାଜନେ ବହୁ ବାଜହୀଂ।
ରାନି ସୁଆସିନି ବୋଲି ପରିଛନି ହେତୁ ମଂଗଲ ସାଜହୀଂ ॥
ଦୋ. ସଜି ଆରତୀ ଅନେକ ବିଧି ମଂଗଲ ସକଲ ସଁଵାରି।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ଗଜଗାମିନି ବର ନାରି ॥ ୩୧୭ ॥
ବିଧୁବଦନୀଂ ସବ ସବ ମୃଗଲୋଚନି। ସବ ନିଜ ତନ ଛବି ରତି ମଦୁ ମୋଚନି ॥
ପହିରେଂ ବରନ ବରନ ବର ଚୀରା। ସକଲ ବିଭୂଷନ ସଜେଂ ସରୀରା ॥
ସକଲ ସୁମଂଗଲ ଅଂଗ ବନାଏଁ। କରହିଂ ଗାନ କଲକଂଠି ଲଜାଏଁ ॥
କଂକନ କିଂକିନି ନୂପୁର ବାଜହିଂ। ଚାଲି ବିଲୋକି କାମ ଗଜ ଲାଜହିଂ ॥
ବାଜହିଂ ବାଜନେ ବିବିଧ ପ୍ରକାରା। ନଭ ଅରୁ ନଗର ସୁମଂଗଲଚାରା ॥
ସଚୀ ସାରଦା ରମା ଭଵାନୀ। ଜେ ସୁରତିଯ ସୁଚି ସହଜ ସଯାନୀ ॥
କପଟ ନାରି ବର ବେଷ ବନାଈ। ମିଲୀଂ ସକଲ ରନିଵାସହିଂ ଜାଈ ॥
କରହିଂ ଗାନ କଲ ମଂଗଲ ବାନୀଂ। ହରଷ ବିବସ ସବ କାହୁଁ ନ ଜାନୀ ॥
ଛଂ. କୋ ଜାନ କେହି ଆନଂଦ ବସ ସବ ବ୍ରହ୍ମୁ ବର ପରିଛନ ଚଲୀ।
କଲ ଗାନ ମଧୁର ନିସାନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ସୋଭା ଭଲୀ ॥
ଆନଂଦକଂଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ସକଲ ହିଯଁ ହରଷିତ ଭଈ ॥
ଅଂଭୋଜ ଅଂବକ ଅଂବୁ ଉମଗି ସୁଅଂଗ ପୁଲକାଵଲି ଛଈ ॥
ଦୋ. ଜୋ ସୁଖ ଭା ସିଯ ମାତୁ ମନ ଦେଖି ରାମ ବର ବେଷୁ।
ସୋ ନ ସକହିଂ କହି କଲପ ସତ ସହସ ସାରଦା ସେଷୁ ॥ ୩୧୮ ॥
ନଯନ ନୀରୁ ହଟି ମଂଗଲ ଜାନୀ। ପରିଛନି କରହିଂ ମୁଦିତ ମନ ରାନୀ ॥
ବେଦ ବିହିତ ଅରୁ କୁଲ ଆଚାରୂ। କୀନ୍ହ ଭଲୀ ବିଧି ସବ ବ୍ଯଵହାରୂ ॥
ପଂଚ ସବଦ ଧୁନି ମଂଗଲ ଗାନା। ପଟ ପାଁଵଡେ ପରହିଂ ବିଧି ନାନା ॥
କରି ଆରତୀ ଅରଘୁ ତିନ୍ହ ଦୀନ୍ହା। ରାମ ଗମନୁ ମଂଡପ ତବ କୀନ୍ହା ॥
ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ ବିରାଜେ। ବିଭଵ ବିଲୋକି ଲୋକପତି ଲାଜେ ॥
ସମଯଁ ସମଯଁ ସୁର ବରଷହିଂ ଫୂଲା। ସାଂତି ପଢହିଂ ମହିସୁର ଅନୁକୂଲା ॥
ନଭ ଅରୁ ନଗର କୋଲାହଲ ହୋଈ। ଆପନି ପର କଛୁ ସୁନଇ ନ କୋଈ ॥
ଏହି ବିଧି ରାମୁ ମଂଡପହିଂ ଆଏ। ଅରଘୁ ଦେଇ ଆସନ ବୈଠାଏ ॥
ଛଂ. ବୈଠାରି ଆସନ ଆରତୀ କରି ନିରଖି ବରୁ ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଭୂରି ଵାରହିଂ ନାରି ମଂଗଲ ଗାଵହୀଂ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଦି ସୁରବର ବିପ୍ର ବେଷ ବନାଇ କୌତୁକ ଦେଖହୀଂ।
ଅଵଲୋକି ରଘୁକୁଲ କମଲ ରବି ଛବି ସୁଫଲ ଜୀଵନ ଲେଖହୀଂ ॥
ଦୋ. ନାଊ ବାରୀ ଭାଟ ନଟ ରାମ ନିଛାଵରି ପାଇ।
ମୁଦିତ ଅସୀସହିଂ ନାଇ ସିର ହରଷୁ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୩୧୯ ॥
ମିଲେ ଜନକୁ ଦସରଥୁ ଅତି ପ୍ରୀତୀଂ। କରି ବୈଦିକ ଲୌକିକ ସବ ରୀତୀଂ ॥
ମିଲତ ମହା ଦୋଉ ରାଜ ବିରାଜେ। ଉପମା ଖୋଜି ଖୋଜି କବି ଲାଜେ ॥
ଲହୀ ନ କତହୁଁ ହାରି ହିଯଁ ମାନୀ। ଇନ୍ହ ସମ ଏଇ ଉପମା ଉର ଆନୀ ॥
ସାମଧ ଦେଖି ଦେଵ ଅନୁରାଗେ। ସୁମନ ବରଷି ଜସୁ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଜଗୁ ବିରଂଚି ଉପଜାଵା ଜବ ତେଂ। ଦେଖେ ସୁନେ ବ୍ଯାହ ବହୁ ତବ ତେଂ ॥
ସକଲ ଭାଁତି ସମ ସାଜୁ ସମାଜୂ। ସମ ସମଧୀ ଦେଖେ ହମ ଆଜୂ ॥
ଦେଵ ଗିରା ସୁନି ସୁଂଦର ସାଁଚୀ। ପ୍ରୀତି ଅଲୌକିକ ଦୁହୁ ଦିସି ମାଚୀ ॥
ଦେତ ପାଁଵଡେ ଅରଘୁ ସୁହାଏ। ସାଦର ଜନକୁ ମଂଡପହିଂ ଲ୍ଯାଏ ॥
ଛଂ. ମଂଡପୁ ବିଲୋକି ବିଚୀତ୍ର ରଚନାଁ ରୁଚିରତାଁ ମୁନି ମନ ହରେ ॥
ନିଜ ପାନି ଜନକ ସୁଜାନ ସବ କହୁଁ ଆନି ସିଂଘାସନ ଧରେ ॥
କୁଲ ଇଷ୍ଟ ସରିସ ବସିଷ୍ଟ ପୂଜେ ବିନଯ କରି ଆସିଷ ଲହୀ।
କୌସିକହି ପୂଜତ ପରମ ପ୍ରୀତି କି ରୀତି ତୌ ନ ପରୈ କହୀ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଵ ଆଦିକ ରିଷଯ ପୂଜେ ମୁଦିତ ମହୀସ।
ଦିଏ ଦିବ୍ଯ ଆସନ ସବହି ସବ ସନ ଲହୀ ଅସୀସ ॥ ୩୨୦ ॥
ବହୁରି କୀନ୍ହ କୋସଲପତି ପୂଜା। ଜାନି ଈସ ସମ ଭାଉ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହ ଜୋରି କର ବିନଯ ବଡାଈ। କହି ନିଜ ଭାଗ୍ଯ ବିଭଵ ବହୁତାଈ ॥
ପୂଜେ ଭୂପତି ସକଲ ବରାତୀ। ସମଧି ସମ ସାଦର ସବ ଭାଁତୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ଦିଏ ସବ କାହୂ। କହୌଂ କାହ ମୂଖ ଏକ ଉଛାହୂ ॥
ସକଲ ବରାତ ଜନକ ସନମାନୀ। ଦାନ ମାନ ବିନତୀ ବର ବାନୀ ॥
ବିଧି ହରି ହରୁ ଦିସିପତି ଦିନରାଊ। ଜେ ଜାନହିଂ ରଘୁବୀର ପ୍ରଭାଊ ॥
କପଟ ବିପ୍ର ବର ବେଷ ବନାଏଁ। କୌତୁକ ଦେଖହିଂ ଅତି ସଚୁ ପାଏଁ ॥
ପୂଜେ ଜନକ ଦେଵ ସମ ଜାନେଂ। ଦିଏ ସୁଆସନ ବିନୁ ପହିଚାନେଂ ॥
ଛଂ. ପହିଚାନ କୋ କେହି ଜାନ ସବହିଂ ଅପାନ ସୁଧି ଭୋରୀ ଭଈ।
ଆନଂଦ କଂଦୁ ବିଲୋକି ଦୂଲହୁ ଉଭଯ ଦିସି ଆନଁଦ ମଈ ॥
ସୁର ଲଖେ ରାମ ସୁଜାନ ପୂଜେ ମାନସିକ ଆସନ ଦଏ।
ଅଵଲୋକି ସୀଲୁ ସୁଭାଉ ପ୍ରଭୁ କୋ ବିବୁଧ ମନ ପ୍ରମୁଦିତ ଭଏ ॥
ଦୋ. ରାମଚଂଦ୍ର ମୁଖ ଚଂଦ୍ର ଛବି ଲୋଚନ ଚାରୁ ଚକୋର।
କରତ ପାନ ସାଦର ସକଲ ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ ନ ଥୋର ॥ ୩୨୧ ॥
ସମଉ ବିଲୋକି ବସିଷ୍ଠ ବୋଲାଏ। ସାଦର ସତାନଂଦୁ ସୁନି ଆଏ ॥
ବେଗି କୁଅଁରି ଅବ ଆନହୁ ଜାଈ। ଚଲେ ମୁଦିତ ମୁନି ଆଯସୁ ପାଈ ॥
ରାନୀ ସୁନି ଉପରୋହିତ ବାନୀ। ପ୍ରମୁଦିତ ସଖିନ୍ହ ସମେତ ସଯାନୀ ॥
ବିପ୍ର ବଧୂ କୁଲବୃଦ୍ଧ ବୋଲାଈଂ। କରି କୁଲ ରୀତି ସୁମଂଗଲ ଗାଈଂ ॥
ନାରି ବେଷ ଜେ ସୁର ବର ବାମା। ସକଲ ସୁଭାଯଁ ସୁଂଦରୀ ସ୍ଯାମା ॥
ତିନ୍ହହି ଦେଖି ସୁଖୁ ପାଵହିଂ ନାରୀଂ। ବିନୁ ପହିଚାନି ପ୍ରାନହୁ ତେ ପ୍ଯାରୀଂ ॥
ବାର ବାର ସନମାନହିଂ ରାନୀ। ଉମା ରମା ସାରଦ ସମ ଜାନୀ ॥
ସୀଯ ସଁଵାରି ସମାଜୁ ବନାଈ। ମୁଦିତ ମଂଡପହିଂ ଚଲୀଂ ଲଵାଈ ॥
ଛଂ. ଚଲି ଲ୍ଯାଇ ସୀତହି ସଖୀଂ ସାଦର ସଜି ସୁମଂଗଲ ଭାମିନୀଂ।
ନଵସପ୍ତ ସାଜେଂ ସୁଂଦରୀ ସବ ମତ୍ତ କୁଂଜର ଗାମିନୀଂ ॥
କଲ ଗାନ ସୁନି ମୁନି ଧ୍ଯାନ ତ୍ଯାଗହିଂ କାମ କୋକିଲ ଲାଜହୀଂ।
ମଂଜୀର ନୂପୁର କଲିତ କଂକନ ତାଲ ଗତୀ ବର ବାଜହୀଂ ॥
ଦୋ. ସୋହତି ବନିତା ବୃଂଦ ମହୁଁ ସହଜ ସୁହାଵନି ସୀଯ।
ଛବି ଲଲନା ଗନ ମଧ୍ଯ ଜନୁ ସୁଷମା ତିଯ କମନୀଯ ॥ ୩୨୨ ॥
ସିଯ ସୁଂଦରତା ବରନି ନ ଜାଈ। ଲଘୁ ମତି ବହୁତ ମନୋହରତାଈ ॥
ଆଵତ ଦୀଖି ବରାତିନ୍ହ ସୀତା ॥ ରୂପ ରାସି ସବ ଭାଁତି ପୁନୀତା ॥
ସବହି ମନହିଂ ମନ କିଏ ପ୍ରନାମା। ଦେଖି ରାମ ଭଏ ପୂରନକାମା ॥
ହରଷେ ଦସରଥ ସୁତନ୍ହ ସମେତା। କହି ନ ଜାଇ ଉର ଆନଁଦୁ ଜେତା ॥
ସୁର ପ୍ରନାମୁ କରି ବରସହିଂ ଫୂଲା। ମୁନି ଅସୀସ ଧୁନି ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ଗାନ ନିସାନ କୋଲାହଲୁ ଭାରୀ। ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ମଗନ ନର ନାରୀ ॥
ଏହି ବିଧି ସୀଯ ମଂଡପହିଂ ଆଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ସାଂତି ପଢହିଂ ମୁନିରାଈ ॥
ତେହି ଅଵସର କର ବିଧି ବ୍ଯଵହାରୂ। ଦୁହୁଁ କୁଲଗୁର ସବ କୀନ୍ହ ଅଚାରୂ ॥
ଛଂ. ଆଚାରୁ କରି ଗୁର ଗୌରି ଗନପତି ମୁଦିତ ବିପ୍ର ପୁଜାଵହୀଂ।
ସୁର ପ୍ରଗଟି ପୂଜା ଲେହିଂ ଦେହିଂ ଅସୀସ ଅତି ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ମଧୁପର୍କ ମଂଗଲ ଦ୍ରବ୍ଯ ଜୋ ଜେହି ସମଯ ମୁନି ମନ ମହୁଁ ଚହୈଂ।
ଭରେ କନକ କୋପର କଲସ ସୋ ସବ ଲିଏହିଂ ପରିଚାରକ ରହୈଂ ॥ ୧ ॥
କୁଲ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ ରବି କହି ଦେତ ସବୁ ସାଦର କିଯୋ।
ଏହି ଭାଁତି ଦେଵ ପୁଜାଇ ସୀତହି ସୁଭଗ ସିଂଘାସନୁ ଦିଯୋ ॥
ସିଯ ରାମ ଅଵଲୋକନି ପରସପର ପ୍ରେମ କାହୁ ନ ଲଖି ପରୈ ॥
ମନ ବୁଦ୍ଧି ବର ବାନୀ ଅଗୋଚର ପ୍ରଗଟ କବି କୈସେଂ କରୈ ॥ ୨ ॥
ଦୋ. ହୋମ ସମଯ ତନୁ ଧରି ଅନଲୁ ଅତି ସୁଖ ଆହୁତି ଲେହିଂ।
ବିପ୍ର ବେଷ ଧରି ବେଦ ସବ କହି ବିବାହ ବିଧି ଦେହିଂ ॥ ୩୨୩ ॥
ଜନକ ପାଟମହିଷୀ ଜଗ ଜାନୀ। ସୀଯ ମାତୁ କିମି ଜାଇ ବଖାନୀ ॥
ସୁଜସୁ ସୁକୃତ ସୁଖ ସୁଦଂରତାଈ। ସବ ସମେଟି ବିଧି ରଚୀ ବନାଈ ॥
ସମଉ ଜାନି ମୁନିବରନ୍ହ ବୋଲାଈ। ସୁନତ ସୁଆସିନି ସାଦର ଲ୍ଯାଈ ॥
ଜନକ ବାମ ଦିସି ସୋହ ସୁନଯନା। ହିମଗିରି ସଂଗ ବନି ଜନୁ ମଯନା ॥
କନକ କଲସ ମନି କୋପର ରୂରେ। ସୁଚି ସୁଂଗଧ ମଂଗଲ ଜଲ ପୂରେ ॥
ନିଜ କର ମୁଦିତ ରାଯଁ ଅରୁ ରାନୀ। ଧରେ ରାମ କେ ଆଗେଂ ଆନୀ ॥
ପଢହିଂ ବେଦ ମୁନି ମଂଗଲ ବାନୀ। ଗଗନ ସୁମନ ଝରି ଅଵସରୁ ଜାନୀ ॥
ବରୁ ବିଲୋକି ଦଂପତି ଅନୁରାଗେ। ପାଯ ପୁନୀତ ପଖାରନ ଲାଗେ ॥
ଛଂ. ଲାଗେ ପଖାରନ ପାଯ ପଂକଜ ପ୍ରେମ ତନ ପୁଲକାଵଲୀ।
ନଭ ନଗର ଗାନ ନିସାନ ଜଯ ଧୁନି ଉମଗି ଜନୁ ଚହୁଁ ଦିସି ଚଲୀ ॥
ଜେ ପଦ ସରୋଜ ମନୋଜ ଅରି ଉର ସର ସଦୈଵ ବିରାଜହୀଂ।
ଜେ ସକୃତ ସୁମିରତ ବିମଲତା ମନ ସକଲ କଲି ମଲ ଭାଜହୀଂ ॥ ୧ ॥
ଜେ ପରସି ମୁନିବନିତା ଲହୀ ଗତି ରହୀ ଜୋ ପାତକମଈ।
ମକରଂଦୁ ଜିନ୍ହ କୋ ସଂଭୁ ସିର ସୁଚିତା ଅଵଧି ସୁର ବରନଈ ॥
କରି ମଧୁପ ମନ ମୁନି ଜୋଗିଜନ ଜେ ସେଇ ଅଭିମତ ଗତି ଲହୈଂ।
ତେ ପଦ ପଖାରତ ଭାଗ୍ଯଭାଜନୁ ଜନକୁ ଜଯ ଜଯ ସବ କହୈ ॥ ୨ ॥
ବର କୁଅଁରି କରତଲ ଜୋରି ସାଖୋଚାରୁ ଦୋଉ କୁଲଗୁର କରୈଂ।
ଭଯୋ ପାନିଗହନୁ ବିଲୋକି ବିଧି ସୁର ମନୁଜ ମୁନି ଆଁନଦ ଭରୈଂ ॥
ସୁଖମୂଲ ଦୂଲହୁ ଦେଖି ଦଂପତି ପୁଲକ ତନ ହୁଲସ୍ଯୋ ହିଯୋ।
କରି ଲୋକ ବେଦ ବିଧାନୁ କନ୍ଯାଦାନୁ ନୃପଭୂଷନ କିଯୋ ॥ ୩ ॥
ହିମଵଂତ ଜିମି ଗିରିଜା ମହେସହି ହରିହି ଶ୍ରୀ ସାଗର ଦଈ।
ତିମି ଜନକ ରାମହି ସିଯ ସମରପୀ ବିସ୍ଵ କଲ କୀରତି ନଈ ॥
କ୍ଯୋଂ କରୈ ବିନଯ ବିଦେହୁ କିଯୋ ବିଦେହୁ ମୂରତି ସାଵଁରୀ।
କରି ହୋମ ବିଧିଵତ ଗାଁଠି ଜୋରୀ ହୋନ ଲାଗୀ ଭାଵଁରୀ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ଜଯ ଧୁନି ବଂଦୀ ବେଦ ଧୁନି ମଂଗଲ ଗାନ ନିସାନ।
ସୁନି ହରଷହିଂ ବରଷହିଂ ବିବୁଧ ସୁରତରୁ ସୁମନ ସୁଜାନ ॥ ୩୨୪ ॥
କୁଅଁରୁ କୁଅଁରି କଲ ଭାଵଁରି ଦେହୀଂ ॥ ନଯନ ଲାଭୁ ସବ ସାଦର ଲେହୀଂ ॥
ଜାଇ ନ ବରନି ମନୋହର ଜୋରୀ। ଜୋ ଉପମା କଛୁ କହୌଂ ସୋ ଥୋରୀ ॥
ରାମ ସୀଯ ସୁଂଦର ପ୍ରତିଛାହୀଂ। ଜଗମଗାତ ମନି ଖଂଭନ ମାହୀଂ ।
ମନହୁଁ ମଦନ ରତି ଧରି ବହୁ ରୂପା। ଦେଖତ ରାମ ବିଆହୁ ଅନୂପା ॥
ଦରସ ଲାଲସା ସକୁଚ ନ ଥୋରୀ। ପ୍ରଗଟତ ଦୁରତ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ଭଏ ମଗନ ସବ ଦେଖନିହାରେ। ଜନକ ସମାନ ଅପାନ ବିସାରେ ॥
ପ୍ରମୁଦିତ ମୁନିନ୍ହ ଭାଵଁରୀ ଫେରୀ। ନେଗସହିତ ସବ ରୀତି ନିବେରୀଂ ॥
ରାମ ସୀଯ ସିର ସେଂଦୁର ଦେହୀଂ। ସୋଭା କହି ନ ଜାତି ବିଧି କେହୀଂ ॥
ଅରୁନ ପରାଗ ଜଲଜୁ ଭରି ନୀକେଂ। ସସିହି ଭୂଷ ଅହି ଲୋଭ ଅମୀ କେଂ ॥
ବହୁରି ବସିଷ୍ଠ ଦୀନ୍ହ ଅନୁସାସନ। ବରୁ ଦୁଲହିନି ବୈଠେ ଏକ ଆସନ ॥
ଛଂ. ବୈଠେ ବରାସନ ରାମୁ ଜାନକି ମୁଦିତ ମନ ଦସରଥୁ ଭଏ।
ତନୁ ପୁଲକ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଅପନେଂ ସୁକୃତ ସୁରତରୁ ଫଲ ନଏ ॥
ଭରି ଭୁଵନ ରହା ଉଛାହୁ ରାମ ବିବାହୁ ଭା ସବହୀଂ କହା।
କେହି ଭାଁତି ବରନି ସିରାତ ରସନା ଏକ ଯହୁ ମଂଗଲୁ ମହା ॥ ୧ ॥
ତବ ଜନକ ପାଇ ବସିଷ୍ଠ ଆଯସୁ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସଁଵାରି କୈ।
ମାଁଡଵୀ ଶ୍ରୁତିକୀରତି ଉରମିଲା କୁଅଁରି ଲଈଂ ହଁକାରି କେ ॥
କୁସକେତୁ କନ୍ଯା ପ୍ରଥମ ଜୋ ଗୁନ ସୀଲ ସୁଖ ସୋଭାମଈ।
ସବ ରୀତି ପ୍ରୀତି ସମେତ କରି ସୋ ବ୍ଯାହି ନୃପ ଭରତହି ଦଈ ॥ ୨ ॥
ଜାନକୀ ଲଘୁ ଭଗିନୀ ସକଲ ସୁଂଦରି ସିରୋମନି ଜାନି କୈ।
ସୋ ତନଯ ଦୀନ୍ହୀ ବ୍ଯାହି ଲଖନହି ସକଲ ବିଧି ସନମାନି କୈ ॥
ଜେହି ନାମୁ ଶ୍ରୁତକୀରତି ସୁଲୋଚନି ସୁମୁଖି ସବ ଗୁନ ଆଗରୀ।
ସୋ ଦଈ ରିପୁସୂଦନହି ଭୂପତି ରୂପ ସୀଲ ଉଜାଗରୀ ॥ ୩ ॥
ଅନୁରୁପ ବର ଦୁଲହିନି ପରସ୍ପର ଲଖି ସକୁଚ ହିଯଁ ହରଷହୀଂ।
ସବ ମୁଦିତ ସୁଂଦରତା ସରାହହିଂ ସୁମନ ସୁର ଗନ ବରଷହୀଂ ॥
ସୁଂଦରୀ ସୁଂଦର ବରନ୍ହ ସହ ସବ ଏକ ମଂଡପ ରାଜହୀଂ।
ଜନୁ ଜୀଵ ଉର ଚାରିଉ ଅଵସ୍ଥା ବିମୁନ ସହିତ ବିରାଜହୀଂ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ମୁଦିତ ଅଵଧପତି ସକଲ ସୁତ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ନିହାରି।
ଜନୁ ପାର ମହିପାଲ ମନି କ୍ରିଯନ୍ହ ସହିତ ଫଲ ଚାରି ॥ ୩୨୫ ॥
ଜସି ରଘୁବୀର ବ୍ଯାହ ବିଧି ବରନୀ। ସକଲ କୁଅଁର ବ୍ଯାହେ ତେହିଂ କରନୀ ॥
କହି ନ ଜାଇ କଛୁ ଦାଇଜ ଭୂରୀ। ରହା କନକ ମନି ମଂଡପୁ ପୂରୀ ॥
କଂବଲ ବସନ ବିଚିତ୍ର ପଟୋରେ। ଭାଁତି ଭାଁତି ବହୁ ମୋଲ ନ ଥୋରେ ॥
ଗଜ ରଥ ତୁରଗ ଦାସ ଅରୁ ଦାସୀ। ଧେନୁ ଅଲଂକୃତ କାମଦୁହା ସୀ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ କରିଅ କିମି ଲେଖା। କହି ନ ଜାଇ ଜାନହିଂ ଜିନ୍ହ ଦେଖା ॥
ଲୋକପାଲ ଅଵଲୋକି ସିହାନେ। ଲୀନ୍ହ ଅଵଧପତି ସବୁ ସୁଖୁ ମାନେ ॥
ଦୀନ୍ହ ଜାଚକନ୍ହି ଜୋ ଜେହି ଭାଵା। ଉବରା ସୋ ଜନଵାସେହିଂ ଆଵା ॥
ତବ କର ଜୋରି ଜନକୁ ମୃଦୁ ବାନୀ। ବୋଲେ ସବ ବରାତ ସନମାନୀ ॥
ଛଂ. ସନମାନି ସକଲ ବରାତ ଆଦର ଦାନ ବିନଯ ବଡାଇ କୈ।
ପ୍ରମୁଦିତ ମହା ମୁନି ବୃଂଦ ବଂଦେ ପୂଜି ପ୍ରେମ ଲଡାଇ କୈ ॥
ସିରୁ ନାଇ ଦେଵ ମନାଇ ସବ ସନ କହତ କର ସଂପୁଟ କିଏଁ।
ସୁର ସାଧୁ ଚାହତ ଭାଉ ସିଂଧୁ କି ତୋଷ ଜଲ ଅଂଜଲି ଦିଏଁ ॥ ୧ ॥
କର ଜୋରି ଜନକୁ ବହୋରି ବଂଧୁ ସମେତ କୋସଲରାଯ ସୋଂ।
ବୋଲେ ମନୋହର ବଯନ ସାନି ସନେହ ସୀଲ ସୁଭାଯ ସୋଂ ॥
ସଂବଂଧ ରାଜନ ରାଵରେଂ ହମ ବଡେ ଅବ ସବ ବିଧି ଭଏ।
ଏହି ରାଜ ସାଜ ସମେତ ସେଵକ ଜାନିବେ ବିନୁ ଗଥ ଲଏ ॥ ୨ ॥
ଏ ଦାରିକା ପରିଚାରିକା କରି ପାଲିବୀଂ କରୁନା ନଈ।
ଅପରାଧୁ ଛମିବୋ ବୋଲି ପଠଏ ବହୁତ ହୌଂ ଢୀଟ୍ଯୋ କଈ ॥
ପୁନି ଭାନୁକୁଲଭୂଷନ ସକଲ ସନମାନ ନିଧି ସମଧୀ କିଏ।
କହି ଜାତି ନହିଂ ବିନତୀ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ ପରିପୂରନ ହିଏ ॥ ୩ ॥
ବୃଂଦାରକା ଗନ ସୁମନ ବରିସହିଂ ରାଉ ଜନଵାସେହି ଚଲେ।
ଦୁଂଦୁଭୀ ଜଯ ଧୁନି ବେଦ ଧୁନି ନଭ ନଗର କୌତୂହଲ ଭଲେ ॥
ତବ ସଖୀଂ ମଂଗଲ ଗାନ କରତ ମୁନୀସ ଆଯସୁ ପାଇ କୈ।
ଦୂଲହ ଦୁଲହିନିନ୍ହ ସହିତ ସୁଂଦରି ଚଲୀଂ କୋହବର ଲ୍ଯାଇ କୈ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ପୁନି ପୁନି ରାମହି ଚିତଵ ସିଯ ସକୁଚତି ମନୁ ସକୁଚୈ ନ।
ହରତ ମନୋହର ମୀନ ଛବି ପ୍ରେମ ପିଆସେ ନୈନ ॥ ୩୨୬ ॥
ମାସପାରାଯଣ, ଗ୍ଯାରହଵାଁ ଵିଶ୍ରାମ
ସ୍ଯାମ ସରୀରୁ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଵନ। ସୋଭା କୋଟି ମନୋଜ ଲଜାଵନ ॥
ଜାଵକ ଜୁତ ପଦ କମଲ ସୁହାଏ। ମୁନି ମନ ମଧୁପ ରହତ ଜିନ୍ହ ଛାଏ ॥
ପୀତ ପୁନୀତ ମନୋହର ଧୋତୀ। ହରତି ବାଲ ରବି ଦାମିନି ଜୋତୀ ॥
କଲ କିଂକିନି କଟି ସୂତ୍ର ମନୋହର। ବାହୁ ବିସାଲ ବିଭୂଷନ ସୁଂଦର ॥
ପୀତ ଜନେଉ ମହାଛବି ଦେଈ। କର ମୁଦ୍ରିକା ଚୋରି ଚିତୁ ଲେଈ ॥
ସୋହତ ବ୍ଯାହ ସାଜ ସବ ସାଜେ। ଉର ଆଯତ ଉରଭୂଷନ ରାଜେ ॥
ପିଅର ଉପରନା କାଖାସୋତୀ। ଦୁହୁଁ ଆଁଚରନ୍ହି ଲଗେ ମନି ମୋତୀ ॥
ନଯନ କମଲ କଲ କୁଂଡଲ କାନା। ବଦନୁ ସକଲ ସୌଂଦର୍ଜ ନିଧାନା ॥
ସୁଂଦର ଭୃକୁଟି ମନୋହର ନାସା। ଭାଲ ତିଲକୁ ରୁଚିରତା ନିଵାସା ॥
ସୋହତ ମୌରୁ ମନୋହର ମାଥେ। ମଂଗଲମଯ ମୁକୁତା ମନି ଗାଥେ ॥
ଛଂ. ଗାଥେ ମହାମନି ମୌର ମଂଜୁଲ ଅଂଗ ସବ ଚିତ ଚୋରହୀଂ।
ପୁର ନାରି ସୁର ସୁଂଦରୀଂ ବରହି ବିଲୋକି ସବ ତିନ ତୋରହୀଂ ॥
ମନି ବସନ ଭୂଷନ ଵାରି ଆରତି କରହିଂ ମଂଗଲ ଗାଵହିଂ।
ସୁର ସୁମନ ବରିସହିଂ ସୂତ ମାଗଧ ବଂଦି ସୁଜସୁ ସୁନାଵହୀଂ ॥ ୧ ॥
କୋହବରହିଂ ଆନେ କୁଁଅର କୁଁଅରି ସୁଆସିନିନ୍ହ ସୁଖ ପାଇ କୈ।
ଅତି ପ୍ରୀତି ଲୌକିକ ରୀତି ଲାଗୀଂ କରନ ମଂଗଲ ଗାଇ କୈ ॥
ଲହକୌରି ଗୌରି ସିଖାଵ ରାମହି ସୀଯ ସନ ସାରଦ କହୈଂ।
ରନିଵାସୁ ହାସ ବିଲାସ ରସ ବସ ଜନ୍ମ କୋ ଫଲୁ ସବ ଲହୈଂ ॥ ୨ ॥
ନିଜ ପାନି ମନି ମହୁଁ ଦେଖିଅତି ମୂରତି ସୁରୂପନିଧାନ କୀ।
ଚାଲତି ନ ଭୁଜବଲ୍ଲୀ ବିଲୋକନି ବିରହ ଭଯ ବସ ଜାନକୀ ॥
କୌତୁକ ବିନୋଦ ପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ନ ଜାଇ କହି ଜାନହିଂ ଅଲୀଂ।
ବର କୁଅଁରି ସୁଂଦର ସକଲ ସଖୀଂ ଲଵାଇ ଜନଵାସେହି ଚଲୀଂ ॥ ୩ ॥
ତେହି ସମଯ ସୁନିଅ ଅସୀସ ଜହଁ ତହଁ ନଗର ନଭ ଆନଁଦୁ ମହା।
ଚିରୁ ଜିଅହୁଁ ଜୋରୀଂ ଚାରୁ ଚାରଯୋ ମୁଦିତ ମନ ସବହୀଂ କହା ॥
ଜୋଗୀନ୍ଦ୍ର ସିଦ୍ଧ ମୁନୀସ ଦେଵ ବିଲୋକି ପ୍ରଭୁ ଦୁଂଦୁଭି ହନୀ।
ଚଲେ ହରଷି ବରଷି ପ୍ରସୂନ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଭନୀ ॥ ୪ ॥
ଦୋ. ସହିତ ବଧୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ସବ ତବ ଆଏ ପିତୁ ପାସ।
ସୋଭା ମଂଗଲ ମୋଦ ଭରି ଉମଗେଉ ଜନୁ ଜନଵାସ ॥ ୩୨୭ ॥
ପୁନି ଜେଵନାର ଭଈ ବହୁ ଭାଁତୀ। ପଠଏ ଜନକ ବୋଲାଇ ବରାତୀ ॥
ପରତ ପାଁଵଡେ ବସନ ଅନୂପା। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଗଵନ କିଯୋ ଭୂପା ॥
ସାଦର ସବକେ ପାଯ ପଖାରେ। ଜଥାଜୋଗୁ ପୀଢନ୍ହ ବୈଠାରେ ॥
ଧୋଏ ଜନକ ଅଵଧପତି ଚରନା। ସୀଲୁ ସନେହୁ ଜାଇ ନହିଂ ବରନା ॥
ବହୁରି ରାମ ପଦ ପଂକଜ ଧୋଏ। ଜେ ହର ହୃଦଯ କମଲ ମହୁଁ ଗୋଏ ॥
ତୀନିଉ ଭାଈ ରାମ ସମ ଜାନୀ। ଧୋଏ ଚରନ ଜନକ ନିଜ ପାନୀ ॥
ଆସନ ଉଚିତ ସବହି ନୃପ ଦୀନ୍ହେ। ବୋଲି ସୂପକାରୀ ସବ ଲୀନ୍ହେ ॥
ସାଦର ଲଗେ ପରନ ପନଵାରେ। କନକ କୀଲ ମନି ପାନ ସଁଵାରେ ॥
ଦୋ. ସୂପୋଦନ ସୁରଭୀ ସରପି ସୁଂଦର ସ୍ଵାଦୁ ପୁନୀତ।
ଛନ ମହୁଁ ସବ କେଂ ପରୁସି ଗେ ଚତୁର ସୁଆର ବିନୀତ ॥ ୩୨୮ ॥
ପଂଚ କଵଲ କରି ଜେଵନ ଲାଗେ। ଗାରି ଗାନ ସୁନି ଅତି ଅନୁରାଗେ ॥
ଭାଁତି ଅନେକ ପରେ ପକଵାନେ। ସୁଧା ସରିସ ନହିଂ ଜାହିଂ ବଖାନେ ॥
ପରୁସନ ଲଗେ ସୁଆର ସୁଜାନା। ବିଂଜନ ବିବିଧ ନାମ କୋ ଜାନା ॥
ଚାରି ଭାଁତି ଭୋଜନ ବିଧି ଗାଈ। ଏକ ଏକ ବିଧି ବରନି ନ ଜାଈ ॥
ଛରସ ରୁଚିର ବିଂଜନ ବହୁ ଜାତୀ। ଏକ ଏକ ରସ ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ଜେଵଁତ ଦେହିଂ ମଧୁର ଧୁନି ଗାରୀ। ଲୈ ଲୈ ନାମ ପୁରୁଷ ଅରୁ ନାରୀ ॥
ସମଯ ସୁହାଵନି ଗାରି ବିରାଜା। ହଁସତ ରାଉ ସୁନି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଏହି ବିଧି ସବହୀଂ ଭୌଜନୁ କୀନ୍ହା। ଆଦର ସହିତ ଆଚମନୁ ଦୀନ୍ହା ॥
ଦୋ. ଦେଇ ପାନ ପୂଜେ ଜନକ ଦସରଥୁ ସହିତ ସମାଜ।
ଜନଵାସେହି ଗଵନେ ମୁଦିତ ସକଲ ଭୂପ ସିରତାଜ ॥ ୩୨୯ ॥
ନିତ ନୂତନ ମଂଗଲ ପୁର ମାହୀଂ। ନିମିଷ ସରିସ ଦିନ ଜାମିନି ଜାହୀଂ ॥
ବଡେ ଭୋର ଭୂପତିମନି ଜାଗେ। ଜାଚକ ଗୁନ ଗନ ଗାଵନ ଲାଗେ ॥
ଦେଖି କୁଅଁର ବର ବଧୁନ୍ହ ସମେତା। କିମି କହି ଜାତ ମୋଦୁ ମନ ଜେତା ॥
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ଗେ ଗୁରୁ ପାହୀଂ। ମହାପ୍ରମୋଦୁ ପ୍ରେମୁ ମନ ମାହୀଂ ॥
କରି ପ୍ରନାମ ପୂଜା କର ଜୋରୀ। ବୋଲେ ଗିରା ଅମିଅଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
ତୁମ୍ହରୀ କୃପାଁ ସୁନହୁ ମୁନିରାଜା। ଭଯଉଁ ଆଜୁ ମୈଂ ପୂରନକାଜା ॥
ଅବ ସବ ବିପ୍ର ବୋଲାଇ ଗୋସାଈଂ। ଦେହୁ ଧେନୁ ସବ ଭାଁତି ବନାଈ ॥
ସୁନି ଗୁର କରି ମହିପାଲ ବଡାଈ। ପୁନି ପଠଏ ମୁନି ବୃଂଦ ବୋଲାଈ ॥
ଦୋ. ବାମଦେଉ ଅରୁ ଦେଵରିଷି ବାଲମୀକି ଜାବାଲି।
ଆଏ ମୁନିବର ନିକର ତବ କୌସିକାଦି ତପସାଲି ॥ ୩୩୦ ॥
ଦଂଡ ପ୍ରନାମ ସବହି ନୃପ କୀନ୍ହେ। ପୂଜି ସପ୍ରେମ ବରାସନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଚାରି ଲଚ୍ଛ ବର ଧେନୁ ମଗାଈ। କାମସୁରଭି ସମ ସୀଲ ସୁହାଈ ॥
ସବ ବିଧି ସକଲ ଅଲଂକୃତ କୀନ୍ହୀଂ। ମୁଦିତ ମହିପ ମହିଦେଵନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀଂ ॥
କରତ ବିନଯ ବହୁ ବିଧି ନରନାହୂ। ଲହେଉଁ ଆଜୁ ଜଗ ଜୀଵନ ଲାହୂ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ମହୀସୁ ଅନଂଦା। ଲିଏ ବୋଲି ପୁନି ଜାଚକ ବୃଂଦା ॥
କନକ ବସନ ମନି ହଯ ଗଯ ସ୍ଯଂଦନ। ଦିଏ ବୂଝି ରୁଚି ରବିକୁଲନଂଦନ ॥
ଚଲେ ପଢତ ଗାଵତ ଗୁନ ଗାଥା। ଜଯ ଜଯ ଜଯ ଦିନକର କୁଲ ନାଥା ॥
ଏହି ବିଧି ରାମ ବିଆହ ଉଛାହୂ। ସକଇ ନ ବରନି ସହସ ମୁଖ ଜାହୂ ॥
ଦୋ. ବାର ବାର କୌସିକ ଚରନ ସୀସୁ ନାଇ କହ ରାଉ।
ଯହ ସବୁ ସୁଖୁ ମୁନିରାଜ ତଵ କୃପା କଟାଚ୍ଛ ପସାଉ ॥ ୩୩୧ ॥
ଜନକ ସନେହୁ ସୀଲୁ କରତୂତୀ। ନୃପୁ ସବ ଭାଁତି ସରାହ ବିଭୂତୀ ॥
ଦିନ ଉଠି ବିଦା ଅଵଧପତି ମାଗା। ରାଖହିଂ ଜନକୁ ସହିତ ଅନୁରାଗା ॥
ନିତ ନୂତନ ଆଦରୁ ଅଧିକାଈ। ଦିନ ପ୍ରତି ସହସ ଭାଁତି ପହୁନାଈ ॥
ନିତ ନଵ ନଗର ଅନଂଦ ଉଛାହୂ। ଦସରଥ ଗଵନୁ ସୋହାଇ ନ କାହୂ ॥
ବହୁତ ଦିଵସ ବୀତେ ଏହି ଭାଁତୀ। ଜନୁ ସନେହ ରଜୁ ବଁଧେ ବରାତୀ ॥
କୌସିକ ସତାନଂଦ ତବ ଜାଈ। କହା ବିଦେହ ନୃପହି ସମୁଝାଈ ॥
ଅବ ଦସରଥ କହଁ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ଜଦ୍ଯପି ଛାଡି ନ ସକହୁ ସନେହୂ ॥
ଭଲେହିଂ ନାଥ କହି ସଚିଵ ବୋଲାଏ। କହି ଜଯ ଜୀଵ ସୀସ ତିନ୍ହ ନାଏ ॥
ଦୋ. ଅଵଧନାଥୁ ଚାହତ ଚଲନ ଭୀତର କରହୁ ଜନାଉ।
ଭଏ ପ୍ରେମବସ ସଚିଵ ସୁନି ବିପ୍ର ସଭାସଦ ରାଉ ॥ ୩୩୨ ॥
ପୁରବାସୀ ସୁନି ଚଲିହି ବରାତା। ବୂଝତ ବିକଲ ପରସ୍ପର ବାତା ॥
ସତ୍ଯ ଗଵନୁ ସୁନି ସବ ବିଲଖାନେ। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସିଜ ସକୁଚାନେ ॥
ଜହଁ ଜହଁ ଆଵତ ବସେ ବରାତୀ। ତହଁ ତହଁ ସିଦ୍ଧ ଚଲା ବହୁ ଭାଁତୀ ॥
ବିବିଧ ଭାଁତି ମେଵା ପକଵାନା। ଭୋଜନ ସାଜୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା ॥
ଭରି ଭରି ବସହଁ ଅପାର କହାରା। ପଠଈ ଜନକ ଅନେକ ସୁସାରା ॥
ତୁରଗ ଲାଖ ରଥ ସହସ ପଚୀସା। ସକଲ ସଁଵାରେ ନଖ ଅରୁ ସୀସା ॥
ମତ୍ତ ସହସ ଦସ ସିଂଧୁର ସାଜେ। ଜିନ୍ହହି ଦେଖି ଦିସିକୁଂଜର ଲାଜେ ॥
କନକ ବସନ ମନି ଭରି ଭରି ଜାନା। ମହିଷୀଂ ଧେନୁ ବସ୍ତୁ ବିଧି ନାନା ॥
ଦୋ. ଦାଇଜ ଅମିତ ନ ସକିଅ କହି ଦୀନ୍ହ ବିଦେହଁ ବହୋରି।
ଜୋ ଅଵଲୋକତ ଲୋକପତି ଲୋକ ସଂପଦା ଥୋରି ॥ ୩୩୩ ॥
ସବୁ ସମାଜୁ ଏହି ଭାଁତି ବନାଈ। ଜନକ ଅଵଧପୁର ଦୀନ୍ହ ପଠାଈ ॥
ଚଲିହି ବରାତ ସୁନତ ସବ ରାନୀଂ। ବିକଲ ମୀନଗନ ଜନୁ ଲଘୁ ପାନୀଂ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ଗୋଦ କରି ଲେହୀଂ। ଦେଇ ଅସୀସ ସିଖାଵନୁ ଦେହୀଂ ॥
ହୋଏହୁ ସଂତତ ପିଯହି ପିଆରୀ। ଚିରୁ ଅହିବାତ ଅସୀସ ହମାରୀ ॥
ସାସୁ ସସୁର ଗୁର ସେଵା କରେହୂ। ପତି ରୁଖ ଲଖି ଆଯସୁ ଅନୁସରେହୂ ॥
ଅତି ସନେହ ବସ ସଖୀଂ ସଯାନୀ। ନାରି ଧରମ ସିଖଵହିଂ ମୃଦୁ ବାନୀ ॥
ସାଦର ସକଲ କୁଅଁରି ସମୁଝାଈ। ରାନିନ୍ହ ବାର ବାର ଉର ଲାଈ ॥
ବହୁରି ବହୁରି ଭେଟହିଂ ମହତାରୀଂ। କହହିଂ ବିରଂଚି ରଚୀଂ କତ ନାରୀଂ ॥
ଦୋ. ତେହି ଅଵସର ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମୁ ଭାନୁ କୁଲ କେତୁ।
ଚଲେ ଜନକ ମଂଦିର ମୁଦିତ ବିଦା କରାଵନ ହେତୁ ॥ ୩୩୪ ॥
ଚାରିଅ ଭାଇ ସୁଭାଯଁ ସୁହାଏ। ନଗର ନାରି ନର ଦେଖନ ଧାଏ ॥
କୋଉ କହ ଚଲନ ଚହତ ହହିଂ ଆଜୂ। କୀନ୍ହ ବିଦେହ ବିଦା କର ସାଜୂ ॥
ଲେହୁ ନଯନ ଭରି ରୂପ ନିହାରୀ। ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ଭୂପ ସୁତ ଚାରୀ ॥
କୋ ଜାନୈ କେହି ସୁକୃତ ସଯାନୀ। ନଯନ ଅତିଥି କୀନ୍ହେ ବିଧି ଆନୀ ॥
ମରନସୀଲୁ ଜିମି ପାଵ ପିଊଷା। ସୁରତରୁ ଲହୈ ଜନମ କର ଭୂଖା ॥
ପାଵ ନାରକୀ ହରିପଦୁ ଜୈସେଂ। ଇନ୍ହ କର ଦରସନୁ ହମ କହଁ ତୈସେ ॥
ନିରଖି ରାମ ସୋଭା ଉର ଧରହୂ। ନିଜ ମନ ଫନି ମୂରତି ମନି କରହୂ ॥
ଏହି ବିଧି ସବହି ନଯନ ଫଲୁ ଦେତା। ଗଏ କୁଅଁର ସବ ରାଜ ନିକେତା ॥
ଦୋ. ରୂପ ସିଂଧୁ ସବ ବଂଧୁ ଲଖି ହରଷି ଉଠା ରନିଵାସୁ।
କରହି ନିଛାଵରି ଆରତୀ ମହା ମୁଦିତ ମନ ସାସୁ ॥ ୩୩୫ ॥
ଦେଖି ରାମ ଛବି ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପ୍ରେମବିବସ ପୁନି ପୁନି ପଦ ଲାଗୀଂ ॥
ରହୀ ନ ଲାଜ ପ୍ରୀତି ଉର ଛାଈ। ସହଜ ସନେହୁ ବରନି କିମି ଜାଈ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଉବଟି ଅନ୍ହଵାଏ। ଛରସ ଅସନ ଅତି ହେତୁ ଜେଵାଁଏ ॥
ବୋଲେ ରାମୁ ସୁଅଵସରୁ ଜାନୀ। ସୀଲ ସନେହ ସକୁଚମଯ ବାନୀ ॥
ରାଉ ଅଵଧପୁର ଚହତ ସିଧାଏ। ବିଦା ହୋନ ହମ ଇହାଁ ପଠାଏ ॥
ମାତୁ ମୁଦିତ ମନ ଆଯସୁ ଦେହୂ। ବାଲକ ଜାନି କରବ ନିତ ନେହୂ ॥
ସୁନତ ବଚନ ବିଲଖେଉ ରନିଵାସୂ। ବୋଲି ନ ସକହିଂ ପ୍ରେମବସ ସାସୂ ॥
ହୃଦଯଁ ଲଗାଇ କୁଅଁରି ସବ ଲୀନ୍ହୀ। ପତିନ୍ହ ସୌଂପି ବିନତୀ ଅତି କୀନ୍ହୀ ॥
ଛଂ. କରି ବିନଯ ସିଯ ରାମହି ସମରପୀ ଜୋରି କର ପୁନି ପୁନି କହୈ।
ବଲି ଜାଁଉ ତାତ ସୁଜାନ ତୁମ୍ହ କହୁଁ ବିଦିତ ଗତି ସବ କୀ ଅହୈ ॥
ପରିଵାର ପୁରଜନ ମୋହି ରାଜହି ପ୍ରାନପ୍ରିଯ ସିଯ ଜାନିବୀ।
ତୁଲସୀସ ସୀଲୁ ସନେହୁ ଲଖି ନିଜ କିଂକରୀ କରି ମାନିବୀ ॥
ସୋ. ତୁମ୍ହ ପରିପୂରନ କାମ ଜାନ ସିରୋମନି ଭାଵପ୍ରିଯ।
ଜନ ଗୁନ ଗାହକ ରାମ ଦୋଷ ଦଲନ କରୁନାଯତନ ॥ ୩୩୬ ॥
ଅସ କହି ରହୀ ଚରନ ଗହି ରାନୀ। ପ୍ରେମ ପଂକ ଜନୁ ଗିରା ସମାନୀ ॥
ସୁନି ସନେହସାନୀ ବର ବାନୀ। ବହୁବିଧି ରାମ ସାସୁ ସନମାନୀ ॥
ରାମ ବିଦା ମାଗତ କର ଜୋରୀ। କୀନ୍ହ ପ୍ରନାମୁ ବହୋରି ବହୋରୀ ॥
ପାଇ ଅସୀସ ବହୁରି ସିରୁ ନାଈ। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ଚଲେ ରଘୁରାଈ ॥
ମଂଜୁ ମଧୁର ମୂରତି ଉର ଆନୀ। ଭଈ ସନେହ ସିଥିଲ ସବ ରାନୀ ॥
ପୁନି ଧୀରଜୁ ଧରି କୁଅଁରି ହଁକାରୀ। ବାର ବାର ଭେଟହିଂ ମହତାରୀଂ ॥
ପହୁଁଚାଵହିଂ ଫିରି ମିଲହିଂ ବହୋରୀ। ବଢୀ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ମିଲତ ସଖିନ୍ହ ବିଲଗାଈ। ବାଲ ବଚ୍ଛ ଜିମି ଧେନୁ ଲଵାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ନର ନାରି ସବ ସଖିନ୍ହ ସହିତ ରନିଵାସୁ।
ମାନହୁଁ କୀନ୍ହ ବିଦେହପୁର କରୁନାଁ ବିରହଁ ନିଵାସୁ ॥ ୩୩୭ ॥
ସୁକ ସାରିକା ଜାନକୀ ଜ୍ଯାଏ। କନକ ପିଂଜରନ୍ହି ରାଖି ପଢାଏ ॥
ବ୍ଯାକୁଲ କହହିଂ କହାଁ ବୈଦେହୀ। ସୁନି ଧୀରଜୁ ପରିହରଇ ନ କେହୀ ॥
ଭଏ ବିକଲ ଖଗ ମୃଗ ଏହି ଭାଁତି। ମନୁଜ ଦସା କୈସେଂ କହି ଜାତୀ ॥
ବଂଧୁ ସମେତ ଜନକୁ ତବ ଆଏ। ପ୍ରେମ ଉମଗି ଲୋଚନ ଜଲ ଛାଏ ॥
ସୀଯ ବିଲୋକି ଧୀରତା ଭାଗୀ। ରହେ କହାଵତ ପରମ ବିରାଗୀ ॥
ଲୀନ୍ହି ରାଁଯ ଉର ଲାଇ ଜାନକୀ। ମିଟୀ ମହାମରଜାଦ ଗ୍ଯାନ କୀ ॥
ସମୁଝାଵତ ସବ ସଚିଵ ସଯାନେ। କୀନ୍ହ ବିଚାରୁ ନ ଅଵସର ଜାନେ ॥
ବାରହିଂ ବାର ସୁତା ଉର ଲାଈ। ସଜି ସୁଂଦର ପାଲକୀଂ ମଗାଈ ॥
ଦୋ. ପ୍ରେମବିବସ ପରିଵାରୁ ସବୁ ଜାନି ସୁଲଗନ ନରେସ।
କୁଁଅରି ଚଢାଈ ପାଲକିନ୍ହ ସୁମିରେ ସିଦ୍ଧି ଗନେସ ॥ ୩୩୮ ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ସୁତା ସମୁଝାଈ। ନାରିଧରମୁ କୁଲରୀତି ସିଖାଈ ॥
ଦାସୀଂ ଦାସ ଦିଏ ବହୁତେରେ। ସୁଚି ସେଵକ ଜେ ପ୍ରିଯ ସିଯ କେରେ ॥
ସୀଯ ଚଲତ ବ୍ଯାକୁଲ ପୁରବାସୀ। ହୋହିଂ ସଗୁନ ସୁଭ ମଂଗଲ ରାସୀ ॥
ଭୂସୁର ସଚିଵ ସମେତ ସମାଜା। ସଂଗ ଚଲେ ପହୁଁଚାଵନ ରାଜା ॥
ସମଯ ବିଲୋକି ବାଜନେ ବାଜେ। ରଥ ଗଜ ବାଜି ବରାତିନ୍ହ ସାଜେ ॥
ଦସରଥ ବିପ୍ର ବୋଲି ସବ ଲୀନ୍ହେ। ଦାନ ମାନ ପରିପୂରନ କୀନ୍ହେ ॥
ଚରନ ସରୋଜ ଧୂରି ଧରି ସୀସା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ପାଇ ଅସୀସା ॥
ସୁମିରି ଗଜାନନୁ କୀନ୍ହ ପଯାନା। ମଂଗଲମୂଲ ସଗୁନ ଭଏ ନାନା ॥
ଦୋ. ସୁର ପ୍ରସୂନ ବରଷହି ହରଷି କରହିଂ ଅପଛରା ଗାନ।
ଚଲେ ଅଵଧପତି ଅଵଧପୁର ମୁଦିତ ବଜାଇ ନିସାନ ॥ ୩୩୯ ॥
ନୃପ କରି ବିନଯ ମହାଜନ ଫେରେ। ସାଦର ସକଲ ମାଗନେ ଟେରେ ॥
ଭୂଷନ ବସନ ବାଜି ଗଜ ଦୀନ୍ହେ। ପ୍ରେମ ପୋଷି ଠାଢେ ସବ କୀନ୍ହେ ॥
ବାର ବାର ବିରିଦାଵଲି ଭାଷୀ। ଫିରେ ସକଲ ରାମହି ଉର ରାଖୀ ॥
ବହୁରି ବହୁରି କୋସଲପତି କହହୀଂ। ଜନକୁ ପ୍ରେମବସ ଫିରୈ ନ ଚହହୀଂ ॥
ପୁନି କହ ଭୂପତି ବଚନ ସୁହାଏ। ଫିରିଅ ମହୀସ ଦୂରି ବଡି ଆଏ ॥
ରାଉ ବହୋରି ଉତରି ଭଏ ଠାଢେ। ପ୍ରେମ ପ୍ରବାହ ବିଲୋଚନ ବାଢେ ॥
ତବ ବିଦେହ ବୋଲେ କର ଜୋରୀ। ବଚନ ସନେହ ସୁଧାଁ ଜନୁ ବୋରୀ ॥
କରୌ କଵନ ବିଧି ବିନଯ ବନାଈ। ମହାରାଜ ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡାଈ ॥
ଦୋ. କୋସଲପତି ସମଧୀ ସଜନ ସନମାନେ ସବ ଭାଁତି।
ମିଲନି ପରସପର ବିନଯ ଅତି ପ୍ରୀତି ନ ହୃଦଯଁ ସମାତି ॥ ୩୪୦ ॥
ମୁନି ମଂଡଲିହି ଜନକ ସିରୁ ନାଵା। ଆସିରବାଦୁ ସବହି ସନ ପାଵା ॥
ସାଦର ପୁନି ଭେଂଟେ ଜାମାତା। ରୂପ ସୀଲ ଗୁନ ନିଧି ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜୋରି ପଂକରୁହ ପାନି ସୁହାଏ। ବୋଲେ ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ଜାଏ ॥
ରାମ କରୌ କେହି ଭାଁତି ପ୍ରସଂସା। ମୁନି ମହେସ ମନ ମାନସ ହଂସା ॥
କରହିଂ ଜୋଗ ଜୋଗୀ ଜେହି ଲାଗୀ। କୋହୁ ମୋହୁ ମମତା ମଦୁ ତ୍ଯାଗୀ ॥
ବ୍ଯାପକୁ ବ୍ରହ୍ମୁ ଅଲଖୁ ଅବିନାସୀ। ଚିଦାନଂଦୁ ନିରଗୁନ ଗୁନରାସୀ ॥
ମନ ସମେତ ଜେହି ଜାନ ନ ବାନୀ। ତରକି ନ ସକହିଂ ସକଲ ଅନୁମାନୀ ॥
ମହିମା ନିଗମୁ ନେତି କହି କହଈ। ଜୋ ତିହୁଁ କାଲ ଏକରସ ରହଈ ॥
ଦୋ. ନଯନ ବିଷଯ ମୋ କହୁଁ ଭଯଉ ସୋ ସମସ୍ତ ସୁଖ ମୂଲ।
ସବଇ ଲାଭୁ ଜଗ ଜୀଵ କହଁ ଭଏଁ ଈସୁ ଅନୁକୁଲ ॥ ୩୪୧ ॥
ସବହି ଭାଁତି ମୋହି ଦୀନ୍ହି ବଡାଈ। ନିଜ ଜନ ଜାନି ଲୀନ୍ହ ଅପନାଈ ॥
ହୋହିଂ ସହସ ଦସ ସାରଦ ସେଷା। କରହିଂ କଲପ କୋଟିକ ଭରି ଲେଖା ॥
ମୋର ଭାଗ୍ଯ ରାଉର ଗୁନ ଗାଥା। କହି ନ ସିରାହିଂ ସୁନହୁ ରଘୁନାଥା ॥
ମୈ କଛୁ କହଉଁ ଏକ ବଲ ମୋରେଂ। ତୁମ୍ହ ରୀଝହୁ ସନେହ ସୁଠି ଥୋରେଂ ॥
ବାର ବାର ମାଗଉଁ କର ଜୋରେଂ। ମନୁ ପରିହରୈ ଚରନ ଜନି ଭୋରେଂ ॥
ସୁନି ବର ବଚନ ପ୍ରେମ ଜନୁ ପୋଷେ। ପୂରନକାମ ରାମୁ ପରିତୋଷେ ॥
କରି ବର ବିନଯ ସସୁର ସନମାନେ। ପିତୁ କୌସିକ ବସିଷ୍ଠ ସମ ଜାନେ ॥
ବିନତୀ ବହୁରି ଭରତ ସନ କୀନ୍ହୀ। ମିଲି ସପ୍ରେମୁ ପୁନି ଆସିଷ ଦୀନ୍ହୀ ॥
ଦୋ. ମିଲେ ଲଖନ ରିପୁସୂଦନହି ଦୀନ୍ହି ଅସୀସ ମହୀସ।
ଭଏ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମବସ ଫିରି ଫିରି ନାଵହିଂ ସୀସ ॥ ୩୪୨ ॥
ବାର ବାର କରି ବିନଯ ବଡାଈ। ରଘୁପତି ଚଲେ ସଂଗ ସବ ଭାଈ ॥
ଜନକ ଗହେ କୌସିକ ପଦ ଜାଈ। ଚରନ ରେନୁ ସିର ନଯନନ୍ହ ଲାଈ ॥
ସୁନୁ ମୁନୀସ ବର ଦରସନ ତୋରେଂ। ଅଗମୁ ନ କଛୁ ପ୍ରତୀତି ମନ ମୋରେଂ ॥
ଜୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ଲୋକପତି ଚହହୀଂ। କରତ ମନୋରଥ ସକୁଚତ ଅହହୀଂ ॥
ସୋ ସୁଖୁ ସୁଜସୁ ସୁଲଭ ମୋହି ସ୍ଵାମୀ। ସବ ସିଧି ତଵ ଦରସନ ଅନୁଗାମୀ ॥
କୀନ୍ହି ବିନଯ ପୁନି ପୁନି ସିରୁ ନାଈ। ଫିରେ ମହୀସୁ ଆସିଷା ପାଈ ॥
ଚଲୀ ବରାତ ନିସାନ ବଜାଈ। ମୁଦିତ ଛୋଟ ବଡ ସବ ସମୁଦାଈ ॥
ରାମହି ନିରଖି ଗ୍ରାମ ନର ନାରୀ। ପାଇ ନଯନ ଫଲୁ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ବୀଚ ବୀଚ ବର ବାସ କରି ମଗ ଲୋଗନ୍ହ ସୁଖ ଦେତ।
ଅଵଧ ସମୀପ ପୁନୀତ ଦିନ ପହୁଁଚୀ ଆଇ ଜନେତ ॥ ୩୪୩ ॥
ହନେ ନିସାନ ପନଵ ବର ବାଜେ। ଭେରି ସଂଖ ଧୁନି ହଯ ଗଯ ଗାଜେ ॥
ଝାଁଝି ବିରଵ ଡିଂଡମୀଂ ସୁହାଈ। ସରସ ରାଗ ବାଜହିଂ ସହନାଈ ॥
ପୁର ଜନ ଆଵତ ଅକନି ବରାତା। ମୁଦିତ ସକଲ ପୁଲକାଵଲି ଗାତା ॥
ନିଜ ନିଜ ସୁଂଦର ସଦନ ସଁଵାରେ। ହାଟ ବାଟ ଚୌହଟ ପୁର ଦ୍ଵାରେ ॥
ଗଲୀଂ ସକଲ ଅରଗଜାଁ ସିଂଚାଈ। ଜହଁ ତହଁ ଚୌକେଂ ଚାରୁ ପୁରାଈ ॥
ବନା ବଜାରୁ ନ ଜାଇ ବଖାନା। ତୋରନ କେତୁ ପତାକ ବିତାନା ॥
ସଫଲ ପୂଗଫଲ କଦଲି ରସାଲା। ରୋପେ ବକୁଲ କଦଂବ ତମାଲା ॥
ଲଗେ ସୁଭଗ ତରୁ ପରସତ ଧରନୀ। ମନିମଯ ଆଲବାଲ କଲ କରନୀ ॥
ଦୋ. ବିବିଧ ଭାଁତି ମଂଗଲ କଲସ ଗୃହ ଗୃହ ରଚେ ସଁଵାରି।
ସୁର ବ୍ରହ୍ମାଦି ସିହାହିଂ ସବ ରଘୁବର ପୁରୀ ନିହାରି ॥ ୩୪୪ ॥
ଭୂପ ଭଵନ ତେହି ଅଵସର ସୋହା। ରଚନା ଦେଖି ମଦନ ମନୁ ମୋହା ॥
ମଂଗଲ ସଗୁନ ମନୋହରତାଈ। ରିଧି ସିଧି ସୁଖ ସଂପଦା ସୁହାଈ ॥
ଜନୁ ଉଛାହ ସବ ସହଜ ସୁହାଏ। ତନୁ ଧରି ଧରି ଦସରଥ ଦସରଥ ଗୃହଁ ଛାଏ ॥
ଦେଖନ ହେତୁ ରାମ ବୈଦେହୀ। କହହୁ ଲାଲସା ହୋହି ନ କେହୀ ॥
ଜୁଥ ଜୂଥ ମିଲି ଚଲୀଂ ସୁଆସିନି। ନିଜ ଛବି ନିଦରହିଂ ମଦନ ବିଲାସନି ॥
ସକଲ ସୁମଂଗଲ ସଜେଂ ଆରତୀ। ଗାଵହିଂ ଜନୁ ବହୁ ବେଷ ଭାରତୀ ॥
ଭୂପତି ଭଵନ କୋଲାହଲୁ ହୋଈ। ଜାଇ ନ ବରନି ସମଉ ସୁଖୁ ସୋଈ ॥
କୌସଲ୍ଯାଦି ରାମ ମହତାରୀଂ। ପ୍ରେମ ବିବସ ତନ ଦସା ବିସାରୀଂ ॥
ଦୋ. ଦିଏ ଦାନ ବିପ୍ରନ୍ହ ବିପୁଲ ପୂଜି ଗନେସ ପୁରାରୀ।
ପ୍ରମୁଦିତ ପରମ ଦରିଦ୍ର ଜନୁ ପାଇ ପଦାରଥ ଚାରି ॥ ୩୪୫ ॥
ମୋଦ ପ୍ରମୋଦ ବିବସ ସବ ମାତା। ଚଲହିଂ ନ ଚରନ ସିଥିଲ ଭଏ ଗାତା ॥
ରାମ ଦରସ ହିତ ଅତି ଅନୁରାଗୀଂ। ପରିଛନି ସାଜୁ ସଜନ ସବ ଲାଗୀଂ ॥
ବିବିଧ ବିଧାନ ବାଜନେ ବାଜେ। ମଂଗଲ ମୁଦିତ ସୁମିତ୍ରାଁ ସାଜେ ॥
ହରଦ ଦୂବ ଦଧି ପଲ୍ଲଵ ଫୂଲା। ପାନ ପୂଗଫଲ ମଂଗଲ ମୂଲା ॥
ଅଚ୍ଛତ ଅଂକୁର ଲୋଚନ ଲାଜା। ମଂଜୁଲ ମଂଜରି ତୁଲସି ବିରାଜା ॥
ଛୁହେ ପୁରଟ ଘଟ ସହଜ ସୁହାଏ। ମଦନ ସକୁନ ଜନୁ ନୀଡ ବନାଏ ॥
ସଗୁନ ସୁଂଗଧ ନ ଜାହିଂ ବଖାନୀ। ମଂଗଲ ସକଲ ସଜହିଂ ସବ ରାନୀ ॥
ରଚୀଂ ଆରତୀଂ ବହୁତ ବିଧାନା। ମୁଦିତ କରହିଂ କଲ ମଂଗଲ ଗାନା ॥
ଦୋ. କନକ ଥାର ଭରି ମଂଗଲନ୍ହି କମଲ କରନ୍ହି ଲିଏଁ ମାତ।
ଚଲୀଂ ମୁଦିତ ପରିଛନି କରନ ପୁଲକ ପଲ୍ଲଵିତ ଗାତ ॥ ୩୪୬ ॥
ଧୂପ ଧୂମ ନଭୁ ମେଚକ ଭଯଊ। ସାଵନ ଘନ ଘମଂଡୁ ଜନୁ ଠଯଊ ॥
ସୁରତରୁ ସୁମନ ମାଲ ସୁର ବରଷହିଂ। ମନହୁଁ ବଲାକ ଅଵଲି ମନୁ କରଷହିଂ ॥
ମଂଜୁଲ ମନିମଯ ବଂଦନିଵାରେ। ମନହୁଁ ପାକରିପୁ ଚାପ ସଁଵାରେ ॥
ପ୍ରଗଟହିଂ ଦୁରହିଂ ଅଟନ୍ହ ପର ଭାମିନି। ଚାରୁ ଚପଲ ଜନୁ ଦମକହିଂ ଦାମିନି ॥
ଦୁଂଦୁଭି ଧୁନି ଘନ ଗରଜନି ଘୋରା। ଜାଚକ ଚାତକ ଦାଦୁର ମୋରା ॥
ସୁର ସୁଗନ୍ଧ ସୁଚି ବରଷହିଂ ବାରୀ। ସୁଖୀ ସକଲ ସସି ପୁର ନର ନାରୀ ॥
ସମଉ ଜାନୀ ଗୁର ଆଯସୁ ଦୀନ୍ହା। ପୁର ପ୍ରବେସୁ ରଘୁକୁଲମନି କୀନ୍ହା ॥
ସୁମିରି ସଂଭୁ ଗିରଜା ଗନରାଜା। ମୁଦିତ ମହୀପତି ସହିତ ସମାଜା ॥
ଦୋ. ହୋହିଂ ସଗୁନ ବରଷହିଂ ସୁମନ ସୁର ଦୁଂଦୁଭୀଂ ବଜାଇ।
ବିବୁଧ ବଧୂ ନାଚହିଂ ମୁଦିତ ମଂଜୁଲ ମଂଗଲ ଗାଇ ॥ ୩୪୭ ॥
ମାଗଧ ସୂତ ବଂଦି ନଟ ନାଗର। ଗାଵହିଂ ଜସୁ ତିହୁ ଲୋକ ଉଜାଗର ॥
ଜଯ ଧୁନି ବିମଲ ବେଦ ବର ବାନୀ। ଦସ ଦିସି ସୁନିଅ ସୁମଂଗଲ ସାନୀ ॥
ବିପୁଲ ବାଜନେ ବାଜନ ଲାଗେ। ନଭ ସୁର ନଗର ଲୋଗ ଅନୁରାଗେ ॥
ବନେ ବରାତୀ ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ମହା ମୁଦିତ ମନ ସୁଖ ନ ସମାହୀଂ ॥
ପୁରବାସିଂହ ତବ ରାଯ ଜୋହାରେ। ଦେଖତ ରାମହି ଭଏ ସୁଖାରେ ॥
କରହିଂ ନିଛାଵରି ମନିଗନ ଚୀରା। ବାରି ବିଲୋଚନ ପୁଲକ ସରୀରା ॥
ଆରତି କରହିଂ ମୁଦିତ ପୁର ନାରୀ। ହରଷହିଂ ନିରଖି କୁଁଅର ବର ଚାରୀ ॥
ସିବିକା ସୁଭଗ ଓହାର ଉଘାରୀ। ଦେଖି ଦୁଲହିନିନ୍ହ ହୋହିଂ ସୁଖାରୀ ॥
ଦୋ. ଏହି ବିଧି ସବହୀ ଦେତ ସୁଖୁ ଆଏ ରାଜଦୁଆର।
ମୁଦିତ ମାତୁ ପରୁଛନି କରହିଂ ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ॥ ୩୪୮ ॥
କରହିଂ ଆରତୀ ବାରହିଂ ବାରା। ପ୍ରେମୁ ପ୍ରମୋଦୁ କହୈ କୋ ପାରା ॥
ଭୂଷନ ମନି ପଟ ନାନା ଜାତୀ ॥ କରହୀ ନିଛାଵରି ଅଗନିତ ଭାଁତୀ ॥
ବଧୁନ୍ହ ସମେତ ଦେଖି ସୁତ ଚାରୀ। ପରମାନଂଦ ମଗନ ମହତାରୀ ॥
ପୁନି ପୁନି ସୀଯ ରାମ ଛବି ଦେଖୀ ॥ ମୁଦିତ ସଫଲ ଜଗ ଜୀଵନ ଲେଖୀ ॥
ସଖୀଂ ସୀଯ ମୁଖ ପୁନି ପୁନି ଚାହୀ। ଗାନ କରହିଂ ନିଜ ସୁକୃତ ସରାହୀ ॥
ବରଷହିଂ ସୁମନ ଛନହିଂ ଛନ ଦେଵା। ନାଚହିଂ ଗାଵହିଂ ଲାଵହିଂ ସେଵା ॥
ଦେଖି ମନୋହର ଚାରିଉ ଜୋରୀଂ। ସାରଦ ଉପମା ସକଲ ଢଁଢୋରୀଂ ॥
ଦେତ ନ ବନହିଂ ନିପଟ ଲଘୁ ଲାଗୀ। ଏକଟକ ରହୀଂ ରୂପ ଅନୁରାଗୀଂ ॥
ଦୋ. ନିଗମ ନୀତି କୁଲ ରୀତି କରି ଅରଘ ପାଁଵଡେ ଦେତ।
ବଧୁନ୍ହ ସହିତ ସୁତ ପରିଛି ସବ ଚଲୀଂ ଲଵାଇ ନିକେତ ॥ ୩୪୯ ॥
ଚାରି ସିଂଘାସନ ସହଜ ସୁହାଏ। ଜନୁ ମନୋଜ ନିଜ ହାଥ ବନାଏ ॥
ତିନ୍ହ ପର କୁଅଁରି କୁଅଁର ବୈଠାରେ। ସାଦର ପାଯ ପୁନିତ ପଖାରେ ॥
ଧୂପ ଦୀପ ନୈବେଦ ବେଦ ବିଧି। ପୂଜେ ବର ଦୁଲହିନି ମଂଗଲନିଧି ॥
ବାରହିଂ ବାର ଆରତୀ କରହୀଂ। ବ୍ଯଜନ ଚାରୁ ଚାମର ସିର ଢରହୀଂ ॥
ବସ୍ତୁ ଅନେକ ନିଛାଵର ହୋହୀଂ। ଭରୀଂ ପ୍ରମୋଦ ମାତୁ ସବ ସୋହୀଂ ॥
ପାଵା ପରମ ତତ୍ତ୍ଵ ଜନୁ ଜୋଗୀଂ। ଅମୃତ ଲହେଉ ଜନୁ ସଂତତ ରୋଗୀଂ ॥
ଜନମ ରଂକ ଜନୁ ପାରସ ପାଵା। ଅଂଧହି ଲୋଚନ ଲାଭୁ ସୁହାଵା ॥
ମୂକ ବଦନ ଜନୁ ସାରଦ ଛାଈ। ମାନହୁଁ ସମର ସୂର ଜଯ ପାଈ ॥
ଦୋ. ଏହି ସୁଖ ତେ ସତ କୋଟି ଗୁନ ପାଵହିଂ ମାତୁ ଅନଂଦୁ ॥
ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ବିଆହି ଘର ଆଏ ରଘୁକୁଲଚଂଦୁ ॥ ୩୫୦(କ) ॥
ଲୋକ ରୀତ ଜନନୀ କରହିଂ ବର ଦୁଲହିନି ସକୁଚାହିଂ।
ମୋଦୁ ବିନୋଦୁ ବିଲୋକି ବଡ ରାମୁ ମନହିଂ ମୁସକାହିଂ ॥ ୩୫୦(ଖ) ॥
ଦେଵ ପିତର ପୂଜେ ବିଧି ନୀକୀ। ପୂଜୀଂ ସକଲ ବାସନା ଜୀ କୀ ॥
ସବହିଂ ବଂଦି ମାଗହିଂ ବରଦାନା। ଭାଇନ୍ହ ସହିତ ରାମ କଲ୍ଯାନା ॥
ଅଂତରହିତ ସୁର ଆସିଷ ଦେହୀଂ। ମୁଦିତ ମାତୁ ଅଂଚଲ ଭରି ଲେଂହୀଂ ॥
ଭୂପତି ବୋଲି ବରାତୀ ଲୀନ୍ହେ। ଜାନ ବସନ ମନି ଭୂଷନ ଦୀନ୍ହେ ॥
ଆଯସୁ ପାଇ ରାଖି ଉର ରାମହି। ମୁଦିତ ଗଏ ସବ ନିଜ ନିଜ ଧାମହି ॥
ପୁର ନର ନାରି ସକଲ ପହିରାଏ। ଘର ଘର ବାଜନ ଲଗେ ବଧାଏ ॥
ଜାଚକ ଜନ ଜାଚହି ଜୋଇ ଜୋଈ। ପ୍ରମୁଦିତ ରାଉ ଦେହିଂ ସୋଇ ସୋଈ ॥
ସେଵକ ସକଲ ବଜନିଆ ନାନା। ପୂରନ କିଏ ଦାନ ସନମାନା ॥
ଦୋ. ଦେଂହିଂ ଅସୀସ ଜୋହାରି ସବ ଗାଵହିଂ ଗୁନ ଗନ ଗାଥ।
ତବ ଗୁର ଭୂସୁର ସହିତ ଗୃହଁ ଗଵନୁ କୀନ୍ହ ନରନାଥ ॥ ୩୫୧ ॥
ଜୋ ବସିଷ୍ଠ ଅନୁସାସନ ଦୀନ୍ହୀ। ଲୋକ ବେଦ ବିଧି ସାଦର କୀନ୍ହୀ ॥
ଭୂସୁର ଭୀର ଦେଖି ସବ ରାନୀ। ସାଦର ଉଠୀଂ ଭାଗ୍ଯ ବଡ ଜାନୀ ॥
ପାଯ ପଖାରି ସକଲ ଅନ୍ହଵାଏ। ପୂଜି ଭଲୀ ବିଧି ଭୂପ ଜେଵାଁଏ ॥
ଆଦର ଦାନ ପ୍ରେମ ପରିପୋଷେ। ଦେତ ଅସୀସ ଚଲେ ମନ ତୋଷେ ॥
ବହୁ ବିଧି କୀନ୍ହି ଗାଧିସୁତ ପୂଜା। ନାଥ ମୋହି ସମ ଧନ୍ଯ ନ ଦୂଜା ॥
କୀନ୍ହି ପ୍ରସଂସା ଭୂପତି ଭୂରୀ। ରାନିନ୍ହ ସହିତ ଲୀନ୍ହି ପଗ ଧୂରୀ ॥
ଭୀତର ଭଵନ ଦୀନ୍ହ ବର ବାସୁ। ମନ ଜୋଗଵତ ରହ ନୃପ ରନିଵାସୂ ॥
ପୂଜେ ଗୁର ପଦ କମଲ ବହୋରୀ। କୀନ୍ହି ବିନଯ ଉର ପ୍ରୀତି ନ ଥୋରୀ ॥
ଦୋ. ବଧୁନ୍ହ ସମେତ କୁମାର ସବ ରାନିନ୍ହ ସହିତ ମହୀସୁ।
ପୁନି ପୁନି ବଂଦତ ଗୁର ଚରନ ଦେତ ଅସୀସ ମୁନୀସୁ ॥ ୩୫୨ ॥
ବିନଯ କୀନ୍ହି ଉର ଅତି ଅନୁରାଗେଂ। ସୁତ ସଂପଦା ରାଖି ସବ ଆଗେଂ ॥
ନେଗୁ ମାଗି ମୁନିନାଯକ ଲୀନ୍ହା। ଆସିରବାଦୁ ବହୁତ ବିଧି ଦୀନ୍ହା ॥
ଉର ଧରି ରାମହି ସୀଯ ସମେତା। ହରଷି କୀନ୍ହ ଗୁର ଗଵନୁ ନିକେତା ॥
ବିପ୍ରବଧୂ ସବ ଭୂପ ବୋଲାଈ। ଚୈଲ ଚାରୁ ଭୂଷନ ପହିରାଈ ॥
ବହୁରି ବୋଲାଇ ସୁଆସିନି ଲୀନ୍ହୀଂ। ରୁଚି ବିଚାରି ପହିରାଵନି ଦୀନ୍ହୀଂ ॥
ନେଗୀ ନେଗ ଜୋଗ ସବ ଲେହୀଂ। ରୁଚି ଅନୁରୁପ ଭୂପମନି ଦେହୀଂ ॥
ପ୍ରିଯ ପାହୁନେ ପୂଜ୍ଯ ଜେ ଜାନେ। ଭୂପତି ଭଲୀ ଭାଁତି ସନମାନେ ॥
ଦେଵ ଦେଖି ରଘୁବୀର ବିବାହୂ। ବରଷି ପ୍ରସୂନ ପ୍ରସଂସି ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ଚଲେ ନିସାନ ବଜାଇ ସୁର ନିଜ ନିଜ ପୁର ସୁଖ ପାଇ।
କହତ ପରସପର ରାମ ଜସୁ ପ୍ରେମ ନ ହୃଦଯଁ ସମାଇ ॥ ୩୫୩ ॥
ସବ ବିଧି ସବହି ସମଦି ନରନାହୂ। ରହା ହୃଦଯଁ ଭରି ପୂରି ଉଛାହୂ ॥
ଜହଁ ରନିଵାସୁ ତହାଁ ପଗୁ ଧାରେ। ସହିତ ବହୂଟିନ୍ହ କୁଅଁର ନିହାରେ ॥
ଲିଏ ଗୋଦ କରି ମୋଦ ସମେତା। କୋ କହି ସକଇ ଭଯଉ ସୁଖୁ ଜେତା ॥
ବଧୂ ସପ୍ରେମ ଗୋଦ ବୈଠାରୀଂ। ବାର ବାର ହିଯଁ ହରଷି ଦୁଲାରୀଂ ॥
ଦେଖି ସମାଜୁ ମୁଦିତ ରନିଵାସୂ। ସବ କେଂ ଉର ଅନଂଦ କିଯୋ ବାସୂ ॥
କହେଉ ଭୂପ ଜିମି ଭଯଉ ବିବାହୂ। ସୁନି ହରଷୁ ହୋତ ସବ କାହୂ ॥
ଜନକ ରାଜ ଗୁନ ସୀଲୁ ବଡାଈ। ପ୍ରୀତି ରୀତି ସଂପଦା ସୁହାଈ ॥
ବହୁବିଧି ଭୂପ ଭାଟ ଜିମି ବରନୀ। ରାନୀଂ ସବ ପ୍ରମୁଦିତ ସୁନି କରନୀ ॥
ଦୋ. ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନହାଇ ନୃପ ବୋଲି ବିପ୍ର ଗୁର ଗ୍ଯାତି।
ଭୋଜନ କୀନ୍ହ ଅନେକ ବିଧି ଘରୀ ପଂଚ ଗଇ ରାତି ॥ ୩୫୪ ॥
ମଂଗଲଗାନ କରହିଂ ବର ଭାମିନି। ଭୈ ସୁଖମୂଲ ମନୋହର ଜାମିନି ॥
ଅଁଚଇ ପାନ ସବ କାହୂଁ ପାଏ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗଂଧ ଭୂଷିତ ଛବି ଛାଏ ॥
ରାମହି ଦେଖି ରଜାଯସୁ ପାଈ। ନିଜ ନିଜ ଭଵନ ଚଲେ ସିର ନାଈ ॥
ପ୍ରେମ ପ୍ରମୋଦ ବିନୋଦୁ ବଢାଈ। ସମଉ ସମାଜୁ ମନୋହରତାଈ ॥
କହି ନ ସକହି ସତ ସାରଦ ସେସୂ। ବେଦ ବିରଂଚି ମହେସ ଗନେସୂ ॥
ସୋ ମୈ କହୌଂ କଵନ ବିଧି ବରନୀ। ଭୂମିନାଗୁ ସିର ଧରଇ କି ଧରନୀ ॥
ନୃପ ସବ ଭାଁତି ସବହି ସନମାନୀ। କହି ମୃଦୁ ବଚନ ବୋଲାଈ ରାନୀ ॥
ବଧୂ ଲରିକନୀଂ ପର ଘର ଆଈଂ। ରାଖେହୁ ନଯନ ପଲକ କୀ ନାଈ ॥
ଦୋ. ଲରିକା ଶ୍ରମିତ ଉନୀଦ ବସ ସଯନ କରାଵହୁ ଜାଇ।
ଅସ କହି ଗେ ବିଶ୍ରାମଗୃହଁ ରାମ ଚରନ ଚିତୁ ଲାଇ ॥ ୩୫୫ ॥
ଭୂପ ବଚନ ସୁନି ସହଜ ସୁହାଏ। ଜରିତ କନକ ମନି ପଲଁଗ ଡସାଏ ॥
ସୁଭଗ ସୁରଭି ପଯ ଫେନ ସମାନା। କୋମଲ କଲିତ ସୁପେତୀଂ ନାନା ॥
ଉପବରହନ ବର ବରନି ନ ଜାହୀଂ। ସ୍ତ୍ରଗ ସୁଗଂଧ ମନିମଂଦିର ମାହୀଂ ॥
ରତନଦୀପ ସୁଠି ଚାରୁ ଚଁଦୋଵା। କହତ ନ ବନଇ ଜାନ ଜେହିଂ ଜୋଵା ॥
ସେଜ ରୁଚିର ରଚି ରାମୁ ଉଠାଏ। ପ୍ରେମ ସମେତ ପଲଁଗ ପୌଢାଏ ॥
ଅଗ୍ଯା ପୁନି ପୁନି ଭାଇନ୍ହ ଦୀନ୍ହୀ। ନିଜ ନିଜ ସେଜ ସଯନ ତିନ୍ହ କୀନ୍ହୀ ॥
ଦେଖି ସ୍ଯାମ ମୃଦୁ ମଂଜୁଲ ଗାତା। କହହିଂ ସପ୍ରେମ ବଚନ ସବ ମାତା ॥
ମାରଗ ଜାତ ଭଯାଵନି ଭାରୀ। କେହି ବିଧି ତାତ ତାଡକା ମାରୀ ॥
ଦୋ. ଘୋର ନିସାଚର ବିକଟ ଭଟ ସମର ଗନହିଂ ନହିଂ କାହୁ ॥
ମାରେ ସହିତ ସହାଯ କିମି ଖଲ ମାରୀଚ ସୁବାହୁ ॥ ୩୫୬ ॥
ମୁନି ପ୍ରସାଦ ବଲି ତାତ ତୁମ୍ହାରୀ। ଈସ ଅନେକ କରଵରେଂ ଟାରୀ ॥
ମଖ ରଖଵାରୀ କରି ଦୁହୁଁ ଭାଈ। ଗୁରୁ ପ୍ରସାଦ ସବ ବିଦ୍ଯା ପାଈ ॥
ମୁନିତଯ ତରୀ ଲଗତ ପଗ ଧୂରୀ। କୀରତି ରହୀ ଭୁଵନ ଭରି ପୂରୀ ॥
କମଠ ପୀଠି ପବି କୂଟ କଠୋରା। ନୃପ ସମାଜ ମହୁଁ ସିଵ ଧନୁ ତୋରା ॥
ବିସ୍ଵ ବିଜଯ ଜସୁ ଜାନକି ପାଈ। ଆଏ ଭଵନ ବ୍ଯାହି ସବ ଭାଈ ॥
ସକଲ ଅମାନୁଷ କରମ ତୁମ୍ହାରେ। କେଵଲ କୌସିକ କୃପାଁ ସୁଧାରେ ॥
ଆଜୁ ସୁଫଲ ଜଗ ଜନମୁ ହମାରା। ଦେଖି ତାତ ବିଧୁବଦନ ତୁମ୍ହାରା ॥
ଜେ ଦିନ ଗଏ ତୁମ୍ହହି ବିନୁ ଦେଖେଂ। ତେ ବିରଂଚି ଜନି ପାରହିଂ ଲେଖେଂ ॥
ଦୋ. ରାମ ପ୍ରତୋଷୀଂ ମାତୁ ସବ କହି ବିନୀତ ବର ବୈନ।
ସୁମିରି ସଂଭୁ ଗୁର ବିପ୍ର ପଦ କିଏ ନୀଦବସ ନୈନ ॥ ୩୫୭ ॥
ନୀଦଉଁ ବଦନ ସୋହ ସୁଠି ଲୋନା। ମନହୁଁ ସାଁଝ ସରସୀରୁହ ସୋନା ॥
ଘର ଘର କରହିଂ ଜାଗରନ ନାରୀଂ। ଦେହିଂ ପରସପର ମଂଗଲ ଗାରୀଂ ॥
ପୁରୀ ବିରାଜତି ରାଜତି ରଜନୀ। ରାନୀଂ କହହିଂ ବିଲୋକହୁ ସଜନୀ ॥
ସୁଂଦର ବଧୁନ୍ହ ସାସୁ ଲୈ ସୋଈ। ଫନିକନ୍ହ ଜନୁ ସିରମନି ଉର ଗୋଈ ॥
ପ୍ରାତ ପୁନୀତ କାଲ ପ୍ରଭୁ ଜାଗେ। ଅରୁନଚୂଡ ବର ବୋଲନ ଲାଗେ ॥
ବଂଦି ମାଗଧନ୍ହି ଗୁନଗନ ଗାଏ। ପୁରଜନ ଦ୍ଵାର ଜୋହାରନ ଆଏ ॥
ବଂଦି ବିପ୍ର ସୁର ଗୁର ପିତୁ ମାତା। ପାଇ ଅସୀସ ମୁଦିତ ସବ ଭ୍ରାତା ॥
ଜନନିନ୍ହ ସାଦର ବଦନ ନିହାରେ। ଭୂପତି ସଂଗ ଦ୍ଵାର ପଗୁ ଧାରେ ॥
ଦୋ. କୀନ୍ହ ସୌଚ ସବ ସହଜ ସୁଚି ସରିତ ପୁନୀତ ନହାଇ।
ପ୍ରାତକ୍ରିଯା କରି ତାତ ପହିଂ ଆଏ ଚାରିଉ ଭାଇ ॥ ୩୫୮ ॥
ନଵାନ୍ହପାରାଯଣ,ତୀସରା ଵିଶ୍ରାମ
ଭୂପ ବିଲୋକି ଲିଏ ଉର ଲାଈ। ବୈଠୈ ହରଷି ରଜାଯସୁ ପାଈ ॥
ଦେଖି ରାମୁ ସବ ସଭା ଜୁଡାନୀ। ଲୋଚନ ଲାଭ ଅଵଧି ଅନୁମାନୀ ॥
ପୁନି ବସିଷ୍ଟୁ ମୁନି କୌସିକ ଆଏ। ସୁଭଗ ଆସନନ୍ହି ମୁନି ବୈଠାଏ ॥
ସୁତନ୍ହ ସମେତ ପୂଜି ପଦ ଲାଗେ। ନିରଖି ରାମୁ ଦୋଉ ଗୁର ଅନୁରାଗେ ॥
କହହିଂ ବସିଷ୍ଟୁ ଧରମ ଇତିହାସା। ସୁନହିଂ ମହୀସୁ ସହିତ ରନିଵାସା ॥
ମୁନି ମନ ଅଗମ ଗାଧିସୁତ କରନୀ। ମୁଦିତ ବସିଷ୍ଟ ବିପୁଲ ବିଧି ବରନୀ ॥
ବୋଲେ ବାମଦେଉ ସବ ସାଁଚୀ। କୀରତି କଲିତ ଲୋକ ତିହୁଁ ମାଚୀ ॥
ସୁନି ଆନଂଦୁ ଭଯଉ ସବ କାହୂ। ରାମ ଲଖନ ଉର ଅଧିକ ଉଛାହୂ ॥
ଦୋ. ମଂଗଲ ମୋଦ ଉଛାହ ନିତ ଜାହିଂ ଦିଵସ ଏହି ଭାଁତି।
ଉମଗୀ ଅଵଧ ଅନଂଦ ଭରି ଅଧିକ ଅଧିକ ଅଧିକାତି ॥ ୩୫୯ ॥
ସୁଦିନ ସୋଧି କଲ କଂକନ ଛୌରେ। ମଂଗଲ ମୋଦ ବିନୋଦ ନ ଥୋରେ ॥
ନିତ ନଵ ସୁଖୁ ସୁର ଦେଖି ସିହାହୀଂ। ଅଵଧ ଜନ୍ମ ଜାଚହିଂ ବିଧି ପାହୀଂ ॥
ବିସ୍ଵାମିତ୍ରୁ ଚଲନ ନିତ ଚହହୀଂ। ରାମ ସପ୍ରେମ ବିନଯ ବସ ରହହୀଂ ॥
ଦିନ ଦିନ ସଯଗୁନ ଭୂପତି ଭାଊ। ଦେଖି ସରାହ ମହାମୁନିରାଊ ॥
ମାଗତ ବିଦା ରାଉ ଅନୁରାଗେ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ଠାଢ ଭେ ଆଗେ ॥
ନାଥ ସକଲ ସଂପଦା ତୁମ୍ହାରୀ। ମୈଂ ସେଵକୁ ସମେତ ସୁତ ନାରୀ ॥
କରବ ସଦା ଲରିକନଃ ପର ଛୋହୂ। ଦରସନ ଦେତ ରହବ ମୁନି ମୋହୂ ॥
ଅସ କହି ରାଉ ସହିତ ସୁତ ରାନୀ। ପରେଉ ଚରନ ମୁଖ ଆଵ ନ ବାନୀ ॥
ଦୀନ୍ହ ଅସୀସ ବିପ୍ର ବହୁ ଭାଁତୀ। ଚଲେ ନ ପ୍ରୀତି ରୀତି କହି ଜାତୀ ॥
ରାମୁ ସପ୍ରେମ ସଂଗ ସବ ଭାଈ। ଆଯସୁ ପାଇ ଫିରେ ପହୁଁଚାଈ ॥
ଦୋ. ରାମ ରୂପୁ ଭୂପତି ଭଗତି ବ୍ଯାହୁ ଉଛାହୁ ଅନଂଦୁ।
ଜାତ ସରାହତ ମନହିଂ ମନ ମୁଦିତ ଗାଧିକୁଲଚଂଦୁ ॥ ୩୬୦ ॥
ବାମଦେଵ ରଘୁକୁଲ ଗୁର ଗ୍ଯାନୀ। ବହୁରି ଗାଧିସୁତ କଥା ବଖାନୀ ॥
ସୁନି ମୁନି ସୁଜସୁ ମନହିଂ ମନ ରାଊ। ବରନତ ଆପନ ପୁନ୍ଯ ପ୍ରଭାଊ ॥
ବହୁରେ ଲୋଗ ରଜାଯସୁ ଭଯଊ। ସୁତନ୍ହ ସମେତ ନୃପତି ଗୃହଁ ଗଯଊ ॥
ଜହଁ ତହଁ ରାମ ବ୍ଯାହୁ ସବୁ ଗାଵା। ସୁଜସୁ ପୁନୀତ ଲୋକ ତିହୁଁ ଛାଵା ॥
ଆଏ ବ୍ଯାହି ରାମୁ ଘର ଜବ ତେଂ। ବସଇ ଅନଂଦ ଅଵଧ ସବ ତବ ତେଂ ॥
ପ୍ରଭୁ ବିବାହଁ ଜସ ଭଯଉ ଉଛାହୂ। ସକହିଂ ନ ବରନି ଗିରା ଅହିନାହୂ ॥
କବିକୁଲ ଜୀଵନୁ ପାଵନ ଜାନୀ ॥ ରାମ ସୀଯ ଜସୁ ମଂଗଲ ଖାନୀ ॥
ତେହି ତେ ମୈଂ କଛୁ କହା ବଖାନୀ। କରନ ପୁନୀତ ହେତୁ ନିଜ ବାନୀ ॥
ଛଂ. ନିଜ ଗିରା ପାଵନି କରନ କାରନ ରାମ ଜସୁ ତୁଲସୀ କହ୍ଯୋ।
ରଘୁବୀର ଚରିତ ଅପାର ବାରିଧି ପାରୁ କବି କୌନେଂ ଲହ୍ଯୋ ॥
ଉପବୀତ ବ୍ଯାହ ଉଛାହ ମଂଗଲ ସୁନି ଜେ ସାଦର ଗାଵହୀଂ।
ବୈଦେହି ରାମ ପ୍ରସାଦ ତେ ଜନ ସର୍ବଦା ସୁଖୁ ପାଵହୀଂ ॥
ସୋ. ସିଯ ରଘୁବୀର ବିବାହୁ ଜେ ସପ୍ରେମ ଗାଵହିଂ ସୁନହିଂ।
ତିନ୍ହ କହୁଁ ସଦା ଉଛାହୁ ମଂଗଲାଯତନ ରାମ ଜସୁ ॥ ୩୬୧ ॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମଚରିତମାନସେ ସକଲକଲିକଲୁଷବିଧ୍ଵଂସନେ
ପ୍ରଥମଃ ସୋପାନଃ ସମାପ୍ତଃ।
(ବାଲକାଣ୍ଡ ସମାପ୍ତ)