શ્રી રામ ચરિત માનસ - બાલકાણ્ડ

॥ શ્રી ગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીજાનકીવલ્લભો વિજયતે
શ્રી રામચરિત માનસ
પ્રથમ સોપાન
(બાલકાણ્ડ શ્લોક)

વર્ણાનામર્થસંઘાનાં રસાનાં છન્દસામપિ।
મઙ્ગલાનાં ચ કર્ત્તારૌ વન્દે વાણીવિનાયકૌ ॥ ૧ ॥

ભવાનીશઙ્કરૌ વન્દે શ્રદ્ધાવિશ્વાસરૂપિણૌ।
યાભ્યાં વિના ન પશ્યન્તિ સિદ્ધાઃસ્વાન્તઃસ્થમીશ્વરમ્ ॥ ૨ ॥

વન્દે બોધમયં નિત્યં ગુરું શઙ્કરરૂપિણમ્।
યમાશ્રિતો હિ વક્રોઽપિ ચન્દ્રઃ સર્વત્ર વન્દ્યતે ॥ ૩ ॥

સીતારામગુણગ્રામપુણ્યારણ્યવિહારિણૌ।
વન્દે વિશુદ્ધવિજ્ઞાનૌ કબીશ્વરકપીશ્વરૌ ॥ ૪ ॥

ઉદ્ભવસ્થિતિસંહારકારિણીં ક્લેશહારિણીમ્।
સર્વશ્રેયસ્કરીં સીતાં નતોઽહં રામવલ્લભામ્ ॥ ૫ ॥

યન્માયાવશવર્તિં વિશ્વમખિલં બ્રહ્માદિદેવાસુરા
યત્સત્વાદમૃષૈવ ભાતિ સકલં રજ્જૌ યથાહેર્ભ્રમઃ।
યત્પાદપ્લવમેકમેવ હિ ભવામ્ભોધેસ્તિતીર્ષાવતાં
વન્દેઽહં તમશેષકારણપરં રામાખ્યમીશં હરિમ્ ॥ ૬ ॥

નાનાપુરાણનિગમાગમસમ્મતં યદ્
રામાયણે નિગદિતં ક્વચિદન્યતોઽપિ।
સ્વાન્તઃસુખાય તુલસી રઘુનાથગાથા-
ભાષાનિબન્ધમતિમઞ્જુલમાતનોતિ ॥ ૭ ॥

સો. જો સુમિરત સિધિ હોઇ ગન નાયક કરિબર બદન।
કરઉ અનુગ્રહ સોઇ બુદ્ધિ રાસિ સુભ ગુન સદન ॥ ૧ ॥

મૂક હોઇ બાચાલ પંગુ ચઢઇ ગિરિબર ગહન।
જાસુ કૃપાઁ સો દયાલ દ્રવઉ સકલ કલિ મલ દહન ॥ ૨ ॥

નીલ સરોરુહ સ્યામ તરુન અરુન બારિજ નયન।
કરઉ સો મમ ઉર ધામ સદા છીરસાગર સયન ॥ ૩ ॥

કુંદ ઇંદુ સમ દેહ ઉમા રમન કરુના અયન।
જાહિ દીન પર નેહ કરઉ કૃપા મર્દન મયન ॥ ૪ ॥

બંદઉ ગુરુ પદ કંજ કૃપા સિંધુ નરરૂપ હરિ।
મહામોહ તમ પુંજ જાસુ બચન રબિ કર નિકર ॥ ૫ ॥

બંદઉ ગુરુ પદ પદુમ પરાગા। સુરુચિ સુબાસ સરસ અનુરાગા ॥
અમિય મૂરિમય ચૂરન ચારૂ। સમન સકલ ભવ રુજ પરિવારૂ ॥
સુકૃતિ સંભુ તન બિમલ બિભૂતી। મંજુલ મંગલ મોદ પ્રસૂતી ॥
જન મન મંજુ મુકુર મલ હરની। કિએઁ તિલક ગુન ગન બસ કરની ॥
શ્રીગુર પદ નખ મનિ ગન જોતી। સુમિરત દિબ્ય દ્રૃષ્ટિ હિયઁ હોતી ॥
દલન મોહ તમ સો સપ્રકાસૂ। બડે ભાગ ઉર આવઇ જાસૂ ॥
ઉઘરહિં બિમલ બિલોચન હી કે। મિટહિં દોષ દુખ ભવ રજની કે ॥
સૂઝહિં રામ ચરિત મનિ માનિક। ગુપુત પ્રગટ જહઁ જો જેહિ ખાનિક ॥

દો. જથા સુઅંજન અંજિ દૃગ સાધક સિદ્ધ સુજાન।
કૌતુક દેખત સૈલ બન ભૂતલ ભૂરિ નિધાન ॥ ૧ ॥

ગુરુ પદ રજ મૃદુ મંજુલ અંજન। નયન અમિઅ દૃગ દોષ બિભંજન ॥
તેહિં કરિ બિમલ બિબેક બિલોચન। બરનઉઁ રામ ચરિત ભવ મોચન ॥
બંદઉઁ પ્રથમ મહીસુર ચરના। મોહ જનિત સંસય સબ હરના ॥
સુજન સમાજ સકલ ગુન ખાની। કરઉઁ પ્રનામ સપ્રેમ સુબાની ॥
સાધુ ચરિત સુભ ચરિત કપાસૂ। નિરસ બિસદ ગુનમય ફલ જાસૂ ॥
જો સહિ દુખ પરછિદ્ર દુરાવા। બંદનીય જેહિં જગ જસ પાવા ॥
મુદ મંગલમય સંત સમાજૂ। જો જગ જંગમ તીરથરાજૂ ॥
રામ ભક્તિ જહઁ સુરસરિ ધારા। સરસઇ બ્રહ્મ બિચાર પ્રચારા ॥
બિધિ નિષેધમય કલિ મલ હરની। કરમ કથા રબિનંદનિ બરની ॥
હરિ હર કથા બિરાજતિ બેની। સુનત સકલ મુદ મંગલ દેની ॥
બટુ બિસ્વાસ અચલ નિજ ધરમા। તીરથરાજ સમાજ સુકરમા ॥
સબહિં સુલભ સબ દિન સબ દેસા। સેવત સાદર સમન કલેસા ॥
અકથ અલૌકિક તીરથરાઊ। દેઇ સદ્ય ફલ પ્રગટ પ્રભાઊ ॥

દો. સુનિ સમુઝહિં જન મુદિત મન મજ્જહિં અતિ અનુરાગ।
લહહિં ચારિ ફલ અછત તનુ સાધુ સમાજ પ્રયાગ ॥ ૨ ॥

મજ્જન ફલ પેખિઅ તતકાલા। કાક હોહિં પિક બકઉ મરાલા ॥
સુનિ આચરજ કરૈ જનિ કોઈ। સતસંગતિ મહિમા નહિં ગોઈ ॥
બાલમીક નારદ ઘટજોની। નિજ નિજ મુખનિ કહી નિજ હોની ॥
જલચર થલચર નભચર નાના। જે જડ ચેતન જીવ જહાના ॥
મતિ કીરતિ ગતિ ભૂતિ ભલાઈ। જબ જેહિં જતન જહાઁ જેહિં પાઈ ॥
સો જાનબ સતસંગ પ્રભાઊ। લોકહુઁ બેદ ન આન ઉપાઊ ॥
બિનુ સતસંગ બિબેક ન હોઈ। રામ કૃપા બિનુ સુલભ ન સોઈ ॥
સતસંગત મુદ મંગલ મૂલા। સોઇ ફલ સિધિ સબ સાધન ફૂલા ॥
સઠ સુધરહિં સતસંગતિ પાઈ। પારસ પરસ કુધાત સુહાઈ ॥
બિધિ બસ સુજન કુસંગત પરહીં। ફનિ મનિ સમ નિજ ગુન અનુસરહીં ॥
બિધિ હરિ હર કબિ કોબિદ બાની। કહત સાધુ મહિમા સકુચાની ॥
સો મો સન કહિ જાત ન કૈસેં। સાક બનિક મનિ ગુન ગન જૈસેં ॥

દો. બંદઉઁ સંત સમાન ચિત હિત અનહિત નહિં કોઇ।
અંજલિ ગત સુભ સુમન જિમિ સમ સુગંધ કર દોઇ ॥ ૩(ક) ॥

સંત સરલ ચિત જગત હિત જાનિ સુભાઉ સનેહુ।
બાલબિનય સુનિ કરિ કૃપા રામ ચરન રતિ દેહુ ॥ ૩(ખ) ॥

બહુરિ બંદિ ખલ ગન સતિભાએઁ। જે બિનુ કાજ દાહિનેહુ બાએઁ ॥
પર હિત હાનિ લાભ જિન્હ કેરેં। ઉજરેં હરષ બિષાદ બસેરેં ॥
હરિ હર જસ રાકેસ રાહુ સે। પર અકાજ ભટ સહસબાહુ સે ॥
જે પર દોષ લખહિં સહસાખી। પર હિત ઘૃત જિન્હ કે મન માખી ॥
તેજ કૃસાનુ રોષ મહિષેસા। અઘ અવગુન ધન ધની ધનેસા ॥
ઉદય કેત સમ હિત સબહી કે। કુંભકરન સમ સોવત નીકે ॥
પર અકાજુ લગિ તનુ પરિહરહીં। જિમિ હિમ ઉપલ કૃષી દલિ ગરહીં ॥
બંદઉઁ ખલ જસ સેષ સરોષા। સહસ બદન બરનઇ પર દોષા ॥
પુનિ પ્રનવઉઁ પૃથુરાજ સમાના। પર અઘ સુનઇ સહસ દસ કાના ॥
બહુરિ સક્ર સમ બિનવઉઁ તેહી। સંતત સુરાનીક હિત જેહી ॥
બચન બજ્ર જેહિ સદા પિઆરા। સહસ નયન પર દોષ નિહારા ॥

દો. ઉદાસીન અરિ મીત હિત સુનત જરહિં ખલ રીતિ।
જાનિ પાનિ જુગ જોરિ જન બિનતી કરઇ સપ્રીતિ ॥ ૪ ॥

મૈં અપની દિસિ કીન્હ નિહોરા। તિન્હ નિજ ઓર ન લાઉબ ભોરા ॥
બાયસ પલિઅહિં અતિ અનુરાગા। હોહિં નિરામિષ કબહુઁ કિ કાગા ॥
બંદઉઁ સંત અસજ્જન ચરના। દુખપ્રદ ઉભય બીચ કછુ બરના ॥
બિછુરત એક પ્રાન હરિ લેહીં। મિલત એક દુખ દારુન દેહીં ॥
ઉપજહિં એક સંગ જગ માહીં। જલજ જોંક જિમિ ગુન બિલગાહીં ॥
સુધા સુરા સમ સાધૂ અસાધૂ। જનક એક જગ જલધિ અગાધૂ ॥
ભલ અનભલ નિજ નિજ કરતૂતી। લહત સુજસ અપલોક બિભૂતી ॥
સુધા સુધાકર સુરસરિ સાધૂ। ગરલ અનલ કલિમલ સરિ બ્યાધૂ ॥
ગુન અવગુન જાનત સબ કોઈ। જો જેહિ ભાવ નીક તેહિ સોઈ ॥

દો. ભલો ભલાઇહિ પૈ લહઇ લહઇ નિચાઇહિ નીચુ।
સુધા સરાહિઅ અમરતાઁ ગરલ સરાહિઅ મીચુ ॥ ૫ ॥

ખલ અઘ અગુન સાધૂ ગુન ગાહા। ઉભય અપાર ઉદધિ અવગાહા ॥
તેહિ તેં કછુ ગુન દોષ બખાને। સંગ્રહ ત્યાગ ન બિનુ પહિચાને ॥
ભલેઉ પોચ સબ બિધિ ઉપજાએ। ગનિ ગુન દોષ બેદ બિલગાએ ॥
કહહિં બેદ ઇતિહાસ પુરાના। બિધિ પ્રપંચુ ગુન અવગુન સાના ॥
દુખ સુખ પાપ પુન્ય દિન રાતી। સાધુ અસાધુ સુજાતિ કુજાતી ॥
દાનવ દેવ ઊઁચ અરુ નીચૂ। અમિઅ સુજીવનુ માહુરુ મીચૂ ॥
માયા બ્રહ્મ જીવ જગદીસા। લચ્છિ અલચ્છિ રંક અવનીસા ॥
કાસી મગ સુરસરિ ક્રમનાસા। મરુ મારવ મહિદેવ ગવાસા ॥
સરગ નરક અનુરાગ બિરાગા। નિગમાગમ ગુન દોષ બિભાગા ॥

દો. જડ ચેતન ગુન દોષમય બિસ્વ કીન્હ કરતાર।
સંત હંસ ગુન ગહહિં પય પરિહરિ બારિ બિકાર ॥ ૬ ॥

અસ બિબેક જબ દેઇ બિધાતા। તબ તજિ દોષ ગુનહિં મનુ રાતા ॥
કાલ સુભાઉ કરમ બરિઆઈ। ભલેઉ પ્રકૃતિ બસ ચુકઇ ભલાઈ ॥
સો સુધારિ હરિજન જિમિ લેહીં। દલિ દુખ દોષ બિમલ જસુ દેહીં ॥
ખલઉ કરહિં ભલ પાઇ સુસંગૂ। મિટઇ ન મલિન સુભાઉ અભંગૂ ॥
લખિ સુબેષ જગ બંચક જેઊ। બેષ પ્રતાપ પૂજિઅહિં તેઊ ॥
ઉધરહિં અંત ન હોઇ નિબાહૂ। કાલનેમિ જિમિ રાવન રાહૂ ॥
કિએહુઁ કુબેષ સાધુ સનમાનૂ। જિમિ જગ જામવંત હનુમાનૂ ॥
હાનિ કુસંગ સુસંગતિ લાહૂ। લોકહુઁ બેદ બિદિત સબ કાહૂ ॥
ગગન ચઢઇ રજ પવન પ્રસંગા। કીચહિં મિલઇ નીચ જલ સંગા ॥
સાધુ અસાધુ સદન સુક સારીં। સુમિરહિં રામ દેહિં ગનિ ગારી ॥
ધૂમ કુસંગતિ કારિખ હોઈ। લિખિઅ પુરાન મંજુ મસિ સોઈ ॥
સોઇ જલ અનલ અનિલ સંઘાતા। હોઇ જલદ જગ જીવન દાતા ॥

દો. ગ્રહ ભેષજ જલ પવન પટ પાઇ કુજોગ સુજોગ।
હોહિ કુબસ્તુ સુબસ્તુ જગ લખહિં સુલચ્છન લોગ ॥ ૭(ક) ॥

સમ પ્રકાસ તમ પાખ દુહુઁ નામ ભેદ બિધિ કીન્હ।
સસિ સોષક પોષક સમુઝિ જગ જસ અપજસ દીન્હ ॥ ૭(ખ) ॥

જડ ચેતન જગ જીવ જત સકલ રામમય જાનિ।
બંદઉઁ સબ કે પદ કમલ સદા જોરિ જુગ પાનિ ॥ ૭(ગ) ॥

દેવ દનુજ નર નાગ ખગ પ્રેત પિતર ગંધર્બ।
બંદઉઁ કિંનર રજનિચર કૃપા કરહુ અબ સર્બ ॥ ૭(ઘ) ॥

આકર ચારિ લાખ ચૌરાસી। જાતિ જીવ જલ થલ નભ બાસી ॥
સીય રામમય સબ જગ જાની। કરઉઁ પ્રનામ જોરિ જુગ પાની ॥
જાનિ કૃપાકર કિંકર મોહૂ। સબ મિલિ કરહુ છાડિ છલ છોહૂ ॥
નિજ બુધિ બલ ભરોસ મોહિ નાહીં। તાતેં બિનય કરઉઁ સબ પાહી ॥
કરન ચહઉઁ રઘુપતિ ગુન ગાહા। લઘુ મતિ મોરિ ચરિત અવગાહા ॥
સૂઝ ન એકઉ અંગ ઉપાઊ। મન મતિ રંક મનોરથ રાઊ ॥
મતિ અતિ નીચ ઊઁચિ રુચિ આછી। ચહિઅ અમિઅ જગ જુરઇ ન છાછી ॥
છમિહહિં સજ્જન મોરિ ઢિઠાઈ। સુનિહહિં બાલબચન મન લાઈ ॥
જૌ બાલક કહ તોતરિ બાતા। સુનહિં મુદિત મન પિતુ અરુ માતા ॥
હઁસિહહિ કૂર કુટિલ કુબિચારી। જે પર દૂષન ભૂષનધારી ॥
નિજ કવિત કેહિ લાગ ન નીકા। સરસ હોઉ અથવા અતિ ફીકા ॥
જે પર ભનિતિ સુનત હરષાહી। તે બર પુરુષ બહુત જગ નાહીં ॥
જગ બહુ નર સર સરિ સમ ભાઈ। જે નિજ બાઢિ બઢહિં જલ પાઈ ॥
સજ્જન સકૃત સિંધુ સમ કોઈ। દેખિ પૂર બિધુ બાઢઇ જોઈ ॥

દો. ભાગ છોટ અભિલાષુ બડ કરઉઁ એક બિસ્વાસ।
પૈહહિં સુખ સુનિ સુજન સબ ખલ કરહહિં ઉપહાસ ॥ ૮ ॥

ખલ પરિહાસ હોઇ હિત મોરા। કાક કહહિં કલકંઠ કઠોરા ॥
હંસહિ બક દાદુર ચાતકહી। હઁસહિં મલિન ખલ બિમલ બતકહી ॥
કબિત રસિક ન રામ પદ નેહૂ। તિન્હ કહઁ સુખદ હાસ રસ એહૂ ॥
ભાષા ભનિતિ ભોરિ મતિ મોરી। હઁસિબે જોગ હઁસેં નહિં ખોરી ॥
પ્રભુ પદ પ્રીતિ ન સામુઝિ નીકી। તિન્હહિ કથા સુનિ લાગહિ ફીકી ॥
હરિ હર પદ રતિ મતિ ન કુતરકી। તિન્હ કહુઁ મધુર કથા રઘુવર કી ॥
રામ ભગતિ ભૂષિત જિયઁ જાની। સુનિહહિં સુજન સરાહિ સુબાની ॥
કબિ ન હોઉઁ નહિં બચન પ્રબીનૂ। સકલ કલા સબ બિદ્યા હીનૂ ॥
આખર અરથ અલંકૃતિ નાના। છંદ પ્રબંધ અનેક બિધાના ॥
ભાવ ભેદ રસ ભેદ અપારા। કબિત દોષ ગુન બિબિધ પ્રકારા ॥
કબિત બિબેક એક નહિં મોરેં। સત્ય કહઉઁ લિખિ કાગદ કોરે ॥

દો. ભનિતિ મોરિ સબ ગુન રહિત બિસ્વ બિદિત ગુન એક।
સો બિચારિ સુનિહહિં સુમતિ જિન્હ કેં બિમલ બિવેક ॥ ૯ ॥

એહિ મહઁ રઘુપતિ નામ ઉદારા। અતિ પાવન પુરાન શ્રુતિ સારા ॥
મંગલ ભવન અમંગલ હારી। ઉમા સહિત જેહિ જપત પુરારી ॥
ભનિતિ બિચિત્ર સુકબિ કૃત જોઊ। રામ નામ બિનુ સોહ ન સોઊ ॥
બિધુબદની સબ ભાઁતિ સઁવારી। સોન ન બસન બિના બર નારી ॥
સબ ગુન રહિત કુકબિ કૃત બાની। રામ નામ જસ અંકિત જાની ॥
સાદર કહહિં સુનહિં બુધ તાહી। મધુકર સરિસ સંત ગુનગ્રાહી ॥
જદપિ કબિત રસ એકઉ નાહી। રામ પ્રતાપ પ્રકટ એહિ માહીં ॥
સોઇ ભરોસ મોરેં મન આવા। કેહિં ન સુસંગ બડપ્પનુ પાવા ॥
ધૂમઉ તજઇ સહજ કરુઆઈ। અગરુ પ્રસંગ સુગંધ બસાઈ ॥
ભનિતિ ભદેસ બસ્તુ ભલિ બરની। રામ કથા જગ મંગલ કરની ॥

છં. મંગલ કરનિ કલિ મલ હરનિ તુલસી કથા રઘુનાથ કી ॥
ગતિ કૂર કબિતા સરિત કી જ્યોં સરિત પાવન પાથ કી ॥
પ્રભુ સુજસ સંગતિ ભનિતિ ભલિ હોઇહિ સુજન મન ભાવની ॥
ભવ અંગ ભૂતિ મસાન કી સુમિરત સુહાવનિ પાવની ॥

દો. પ્રિય લાગિહિ અતિ સબહિ મમ ભનિતિ રામ જસ સંગ।
દારુ બિચારુ કિ કરઇ કોઉ બંદિઅ મલય પ્રસંગ ॥ ૧૦(ક) ॥

સ્યામ સુરભિ પય બિસદ અતિ ગુનદ કરહિં સબ પાન।
ગિરા ગ્રામ્ય સિય રામ જસ ગાવહિં સુનહિં સુજાન ॥ ૧૦(ખ) ॥

મનિ માનિક મુકુતા છબિ જૈસી। અહિ ગિરિ ગજ સિર સોહ ન તૈસી ॥
નૃપ કિરીટ તરુની તનુ પાઈ। લહહિં સકલ સોભા અધિકાઈ ॥
તૈસેહિં સુકબિ કબિત બુધ કહહીં। ઉપજહિં અનત અનત છબિ લહહીં ॥
ભગતિ હેતુ બિધિ ભવન બિહાઈ। સુમિરત સારદ આવતિ ધાઈ ॥
રામ ચરિત સર બિનુ અન્હવાએઁ। સો શ્રમ જાઇ ન કોટિ ઉપાએઁ ॥
કબિ કોબિદ અસ હૃદયઁ બિચારી। ગાવહિં હરિ જસ કલિ મલ હારી ॥
કીન્હેં પ્રાકૃત જન ગુન ગાના। સિર ધુનિ ગિરા લગત પછિતાના ॥
હૃદય સિંધુ મતિ સીપ સમાના। સ્વાતિ સારદા કહહિં સુજાના ॥
જૌં બરષઇ બર બારિ બિચારૂ। હોહિં કબિત મુકુતામનિ ચારૂ ॥

દો. જુગુતિ બેધિ પુનિ પોહિઅહિં રામચરિત બર તાગ।
પહિરહિં સજ્જન બિમલ ઉર સોભા અતિ અનુરાગ ॥ ૧૧ ॥

જે જનમે કલિકાલ કરાલા। કરતબ બાયસ બેષ મરાલા ॥
ચલત કુપંથ બેદ મગ છાઁડે। કપટ કલેવર કલિ મલ ભાઁડેં ॥
બંચક ભગત કહાઇ રામ કે। કિંકર કંચન કોહ કામ કે ॥
તિન્હ મહઁ પ્રથમ રેખ જગ મોરી। ધીંગ ધરમધ્વજ ધંધક ધોરી ॥
જૌં અપને અવગુન સબ કહઊઁ। બાઢઇ કથા પાર નહિં લહઊઁ ॥
તાતે મૈં અતિ અલપ બખાને। થોરે મહુઁ જાનિહહિં સયાને ॥
સમુઝિ બિબિધિ બિધિ બિનતી મોરી। કોઉ ન કથા સુનિ દેઇહિ ખોરી ॥
એતેહુ પર કરિહહિં જે અસંકા। મોહિ તે અધિક તે જડ મતિ રંકા ॥
કબિ ન હોઉઁ નહિં ચતુર કહાવઉઁ। મતિ અનુરૂપ રામ ગુન ગાવઉઁ ॥
કહઁ રઘુપતિ કે ચરિત અપારા। કહઁ મતિ મોરિ નિરત સંસારા ॥
જેહિં મારુત ગિરિ મેરુ ઉડાહીં। કહહુ તૂલ કેહિ લેખે માહીં ॥
સમુઝત અમિત રામ પ્રભુતાઈ। કરત કથા મન અતિ કદરાઈ ॥

દો. સારદ સેસ મહેસ બિધિ આગમ નિગમ પુરાન।
નેતિ નેતિ કહિ જાસુ ગુન કરહિં નિરંતર ગાન ॥ ૧૨ ॥

સબ જાનત પ્રભુ પ્રભુતા સોઈ। તદપિ કહેં બિનુ રહા ન કોઈ ॥
તહાઁ બેદ અસ કારન રાખા। ભજન પ્રભાઉ ભાઁતિ બહુ ભાષા ॥
એક અનીહ અરૂપ અનામા। અજ સચ્ચિદાનંદ પર ધામા ॥
બ્યાપક બિસ્વરૂપ ભગવાના। તેહિં ધરિ દેહ ચરિત કૃત નાના ॥
સો કેવલ ભગતન હિત લાગી। પરમ કૃપાલ પ્રનત અનુરાગી ॥
જેહિ જન પર મમતા અતિ છોહૂ। જેહિં કરુના કરિ કીન્હ ન કોહૂ ॥
ગઈ બહોર ગરીબ નેવાજૂ। સરલ સબલ સાહિબ રઘુરાજૂ ॥
બુધ બરનહિં હરિ જસ અસ જાની। કરહિ પુનીત સુફલ નિજ બાની ॥
તેહિં બલ મૈં રઘુપતિ ગુન ગાથા। કહિહઉઁ નાઇ રામ પદ માથા ॥
મુનિન્હ પ્રથમ હરિ કીરતિ ગાઈ। તેહિં મગ ચલત સુગમ મોહિ ભાઈ ॥


દો. અતિ અપાર જે સરિત બર જૌં નૃપ સેતુ કરાહિં।
ચઢિ પિપીલિકઉ પરમ લઘુ બિનુ શ્રમ પારહિ જાહિં ॥ ૧૩ ॥

એહિ પ્રકાર બલ મનહિ દેખાઈ। કરિહઉઁ રઘુપતિ કથા સુહાઈ ॥
બ્યાસ આદિ કબિ પુંગવ નાના। જિન્હ સાદર હરિ સુજસ બખાના ॥
ચરન કમલ બંદઉઁ તિન્હ કેરે। પુરવહુઁ સકલ મનોરથ મેરે ॥
કલિ કે કબિન્હ કરઉઁ પરનામા। જિન્હ બરને રઘુપતિ ગુન ગ્રામા ॥
જે પ્રાકૃત કબિ પરમ સયાને। ભાષાઁ જિન્હ હરિ ચરિત બખાને ॥
ભએ જે અહહિં જે હોઇહહિં આગેં। પ્રનવઉઁ સબહિં કપટ સબ ત્યાગેં ॥
હોહુ પ્રસન્ન દેહુ બરદાનૂ। સાધુ સમાજ ભનિતિ સનમાનૂ ॥
જો પ્રબંધ બુધ નહિં આદરહીં। સો શ્રમ બાદિ બાલ કબિ કરહીં ॥
કીરતિ ભનિતિ ભૂતિ ભલિ સોઈ। સુરસરિ સમ સબ કહઁ હિત હોઈ ॥
રામ સુકીરતિ ભનિતિ ભદેસા। અસમંજસ અસ મોહિ અઁદેસા ॥
તુમ્હરી કૃપા સુલભ સોઉ મોરે। સિઅનિ સુહાવનિ ટાટ પટોરે ॥

દો. સરલ કબિત કીરતિ બિમલ સોઇ આદરહિં સુજાન।
સહજ બયર બિસરાઇ રિપુ જો સુનિ કરહિં બખાન ॥ ૧૪(ક) ॥

સો ન હોઇ બિનુ બિમલ મતિ મોહિ મતિ બલ અતિ થોર।
કરહુ કૃપા હરિ જસ કહઉઁ પુનિ પુનિ કરઉઁ નિહોર ॥ ૧૪(ખ) ॥

કબિ કોબિદ રઘુબર ચરિત માનસ મંજુ મરાલ।
બાલ બિનય સુનિ સુરુચિ લખિ મોપર હોહુ કૃપાલ ॥ ૧૪(ગ) ॥

સો. બંદઉઁ મુનિ પદ કંજુ રામાયન જેહિં નિરમયઉ।
સખર સુકોમલ મંજુ દોષ રહિત દૂષન સહિત ॥ ૧૪(ઘ) ॥

બંદઉઁ ચારિઉ બેદ ભવ બારિધિ બોહિત સરિસ।
જિન્હહિ ન સપનેહુઁ ખેદ બરનત રઘુબર બિસદ જસુ ॥ ૧૪(ઙ) ॥

બંદઉઁ બિધિ પદ રેનુ ભવ સાગર જેહિ કીન્હ જહઁ।
સંત સુધા સસિ ધેનુ પ્રગટે ખલ બિષ બારુની ॥ ૧૪(ચ) ॥

દો. બિબુધ બિપ્ર બુધ ગ્રહ ચરન બંદિ કહઉઁ કર જોરિ।
હોઇ પ્રસન્ન પુરવહુ સકલ મંજુ મનોરથ મોરિ ॥ ૧૪(છ) ॥

પુનિ બંદઉઁ સારદ સુરસરિતા। જુગલ પુનીત મનોહર ચરિતા ॥
મજ્જન પાન પાપ હર એકા। કહત સુનત એક હર અબિબેકા ॥
ગુર પિતુ માતુ મહેસ ભવાની। પ્રનવઉઁ દીનબંધુ દિન દાની ॥
સેવક સ્વામિ સખા સિય પી કે। હિત નિરુપધિ સબ બિધિ તુલસીકે ॥
કલિ બિલોકિ જગ હિત હર ગિરિજા। સાબર મંત્ર જાલ જિન્હ સિરિજા ॥
અનમિલ આખર અરથ ન જાપૂ। પ્રગટ પ્રભાઉ મહેસ પ્રતાપૂ ॥
સો ઉમેસ મોહિ પર અનુકૂલા। કરિહિં કથા મુદ મંગલ મૂલા ॥
સુમિરિ સિવા સિવ પાઇ પસાઊ। બરનઉઁ રામચરિત ચિત ચાઊ ॥
ભનિતિ મોરિ સિવ કૃપાઁ બિભાતી। સસિ સમાજ મિલિ મનહુઁ સુરાતી ॥
જે એહિ કથહિ સનેહ સમેતા। કહિહહિં સુનિહહિં સમુઝિ સચેતા ॥
હોઇહહિં રામ ચરન અનુરાગી। કલિ મલ રહિત સુમંગલ ભાગી ॥

દો. સપનેહુઁ સાચેહુઁ મોહિ પર જૌં હર ગૌરિ પસાઉ।
તૌ ફુર હોઉ જો કહેઉઁ સબ ભાષા ભનિતિ પ્રભાઉ ॥ ૧૫ ॥

બંદઉઁ અવધ પુરી અતિ પાવનિ। સરજૂ સરિ કલિ કલુષ નસાવનિ ॥
પ્રનવઉઁ પુર નર નારિ બહોરી। મમતા જિન્હ પર પ્રભુહિ ન થોરી ॥
સિય નિંદક અઘ ઓઘ નસાએ। લોક બિસોક બનાઇ બસાએ ॥
બંદઉઁ કૌસલ્યા દિસિ પ્રાચી। કીરતિ જાસુ સકલ જગ માચી ॥
પ્રગટેઉ જહઁ રઘુપતિ સસિ ચારૂ। બિસ્વ સુખદ ખલ કમલ તુસારૂ ॥
દસરથ રાઉ સહિત સબ રાની। સુકૃત સુમંગલ મૂરતિ માની ॥
કરઉઁ પ્રનામ કરમ મન બાની। કરહુ કૃપા સુત સેવક જાની ॥
જિન્હહિ બિરચિ બડ ભયઉ બિધાતા। મહિમા અવધિ રામ પિતુ માતા ॥

સો. બંદઉઁ અવધ ભુઆલ સત્ય પ્રેમ જેહિ રામ પદ।
બિછુરત દીનદયાલ પ્રિય તનુ તૃન ઇવ પરિહરેઉ ॥ ૧૬ ॥

પ્રનવઉઁ પરિજન સહિત બિદેહૂ। જાહિ રામ પદ ગૂઢ સનેહૂ ॥
જોગ ભોગ મહઁ રાખેઉ ગોઈ। રામ બિલોકત પ્રગટેઉ સોઈ ॥
પ્રનવઉઁ પ્રથમ ભરત કે ચરના। જાસુ નેમ બ્રત જાઇ ન બરના ॥
રામ ચરન પંકજ મન જાસૂ। લુબુધ મધુપ ઇવ તજઇ ન પાસૂ ॥
બંદઉઁ લછિમન પદ જલજાતા। સીતલ સુભગ ભગત સુખ દાતા ॥
રઘુપતિ કીરતિ બિમલ પતાકા। દંડ સમાન ભયઉ જસ જાકા ॥
સેષ સહસ્રસીસ જગ કારન। જો અવતરેઉ ભૂમિ ભય ટારન ॥
સદા સો સાનુકૂલ રહ મો પર। કૃપાસિંધુ સૌમિત્રિ ગુનાકર ॥
રિપુસૂદન પદ કમલ નમામી। સૂર સુસીલ ભરત અનુગામી ॥
મહાવીર બિનવઉઁ હનુમાના। રામ જાસુ જસ આપ બખાના ॥

સો. પ્રનવઉઁ પવનકુમાર ખલ બન પાવક ગ્યાનધન।
જાસુ હૃદય આગાર બસહિં રામ સર ચાપ ધર ॥ ૧૭ ॥

કપિપતિ રીછ નિસાચર રાજા। અંગદાદિ જે કીસ સમાજા ॥
બંદઉઁ સબ કે ચરન સુહાએ। અધમ સરીર રામ જિન્હ પાએ ॥
રઘુપતિ ચરન ઉપાસક જેતે। ખગ મૃગ સુર નર અસુર સમેતે ॥
બંદઉઁ પદ સરોજ સબ કેરે। જે બિનુ કામ રામ કે ચેરે ॥
સુક સનકાદિ ભગત મુનિ નારદ। જે મુનિબર બિગ્યાન બિસારદ ॥
પ્રનવઉઁ સબહિં ધરનિ ધરિ સીસા। કરહુ કૃપા જન જાનિ મુનીસા ॥
જનકસુતા જગ જનનિ જાનકી। અતિસય પ્રિય કરુના નિધાન કી ॥
તાકે જુગ પદ કમલ મનાવઉઁ। જાસુ કૃપાઁ નિરમલ મતિ પાવઉઁ ॥
પુનિ મન બચન કર્મ રઘુનાયક। ચરન કમલ બંદઉઁ સબ લાયક ॥
રાજિવનયન ધરેં ધનુ સાયક। ભગત બિપતિ ભંજન સુખ દાયક ॥

દો. ગિરા અરથ જલ બીચિ સમ કહિઅત ભિન્ન ન ભિન્ન।
બદઉઁ સીતા રામ પદ જિન્હહિ પરમ પ્રિય ખિન્ન ॥ ૧૮ ॥

બંદઉઁ નામ રામ રઘુવર કો। હેતુ કૃસાનુ ભાનુ હિમકર કો ॥
બિધિ હરિ હરમય બેદ પ્રાન સો। અગુન અનૂપમ ગુન નિધાન સો ॥
મહામંત્ર જોઇ જપત મહેસૂ। કાસીં મુકુતિ હેતુ ઉપદેસૂ ॥
મહિમા જાસુ જાન ગનરાઉ। પ્રથમ પૂજિઅત નામ પ્રભાઊ ॥
જાન આદિકબિ નામ પ્રતાપૂ। ભયઉ સુદ્ધ કરિ ઉલટા જાપૂ ॥
સહસ નામ સમ સુનિ સિવ બાની। જપિ જેઈ પિય સંગ ભવાની ॥
હરષે હેતુ હેરિ હર હી કો। કિય ભૂષન તિય ભૂષન તી કો ॥
નામ પ્રભાઉ જાન સિવ નીકો। કાલકૂટ ફલુ દીન્હ અમી કો ॥

દો. બરષા રિતુ રઘુપતિ ભગતિ તુલસી સાલિ સુદાસ ॥
રામ નામ બર બરન જુગ સાવન ભાદવ માસ ॥ ૧૯ ॥

આખર મધુર મનોહર દોઊ। બરન બિલોચન જન જિય જોઊ ॥
સુમિરત સુલભ સુખદ સબ કાહૂ। લોક લાહુ પરલોક નિબાહૂ ॥
કહત સુનત સુમિરત સુઠિ નીકે। રામ લખન સમ પ્રિય તુલસી કે ॥
બરનત બરન પ્રીતિ બિલગાતી। બ્રહ્મ જીવ સમ સહજ સઁઘાતી ॥
નર નારાયન સરિસ સુભ્રાતા। જગ પાલક બિસેષિ જન ત્રાતા ॥
ભગતિ સુતિય કલ કરન બિભૂષન। જગ હિત હેતુ બિમલ બિધુ પૂષન ।
સ્વાદ તોષ સમ સુગતિ સુધા કે। કમઠ સેષ સમ ધર બસુધા કે ॥
જન મન મંજુ કંજ મધુકર સે। જીહ જસોમતિ હરિ હલધર સે ॥

દો. એકુ છત્રુ એકુ મુકુટમનિ સબ બરનનિ પર જોઉ।
તુલસી રઘુબર નામ કે બરન બિરાજત દોઉ ॥ ૨૦ ॥

સમુઝત સરિસ નામ અરુ નામી। પ્રીતિ પરસપર પ્રભુ અનુગામી ॥
નામ રૂપ દુઇ ઈસ ઉપાધી। અકથ અનાદિ સુસામુઝિ સાધી ॥
કો બડ છોટ કહત અપરાધૂ। સુનિ ગુન ભેદ સમુઝિહહિં સાધૂ ॥
દેખિઅહિં રૂપ નામ આધીના। રૂપ ગ્યાન નહિં નામ બિહીના ॥
રૂપ બિસેષ નામ બિનુ જાનેં। કરતલ ગત ન પરહિં પહિચાનેં ॥
સુમિરિઅ નામ રૂપ બિનુ દેખેં। આવત હૃદયઁ સનેહ બિસેષેં ॥
નામ રૂપ ગતિ અકથ કહાની। સમુઝત સુખદ ન પરતિ બખાની ॥
અગુન સગુન બિચ નામ સુસાખી। ઉભય પ્રબોધક ચતુર દુભાષી ॥

દો. રામ નામ મનિદીપ ધરુ જીહ દેહરી દ્વાર।
તુલસી ભીતર બાહેરહુઁ જૌં ચાહસિ ઉજિઆર ॥ ૨૧ ॥

નામ જીહઁ જપિ જાગહિં જોગી। બિરતિ બિરંચિ પ્રપંચ બિયોગી ॥
બ્રહ્મસુખહિ અનુભવહિં અનૂપા। અકથ અનામય નામ ન રૂપા ॥
જાના ચહહિં ગૂઢ ગતિ જેઊ। નામ જીહઁ જપિ જાનહિં તેઊ ॥
સાધક નામ જપહિં લય લાએઁ। હોહિં સિદ્ધ અનિમાદિક પાએઁ ॥
જપહિં નામુ જન આરત ભારી। મિટહિં કુસંકટ હોહિં સુખારી ॥
રામ ભગત જગ ચારિ પ્રકારા। સુકૃતી ચારિઉ અનઘ ઉદારા ॥
ચહૂ ચતુર કહુઁ નામ અધારા। ગ્યાની પ્રભુહિ બિસેષિ પિઆરા ॥
ચહુઁ જુગ ચહુઁ શ્રુતિ ના પ્રભાઊ। કલિ બિસેષિ નહિં આન ઉપાઊ ॥

દો. સકલ કામના હીન જે રામ ભગતિ રસ લીન।
નામ સુપ્રેમ પિયૂષ હદ તિન્હહુઁ કિએ મન મીન ॥ ૨૨ ॥

અગુન સગુન દુઇ બ્રહ્મ સરૂપા। અકથ અગાધ અનાદિ અનૂપા ॥
મોરેં મત બડ નામુ દુહૂ તેં। કિએ જેહિં જુગ નિજ બસ નિજ બૂતેં ॥
પ્રોઢિ સુજન જનિ જાનહિં જન કી। કહઉઁ પ્રતીતિ પ્રીતિ રુચિ મન કી ॥
એકુ દારુગત દેખિઅ એકૂ। પાવક સમ જુગ બ્રહ્મ બિબેકૂ ॥
ઉભય અગમ જુગ સુગમ નામ તેં। કહેઉઁ નામુ બડ બ્રહ્મ રામ તેં ॥
બ્યાપકુ એકુ બ્રહ્મ અબિનાસી। સત ચેતન ધન આનઁદ રાસી ॥
અસ પ્રભુ હૃદયઁ અછત અબિકારી। સકલ જીવ જગ દીન દુખારી ॥
નામ નિરૂપન નામ જતન તેં। સોઉ પ્રગટત જિમિ મોલ રતન તેં ॥

દો. નિરગુન તેં એહિ ભાઁતિ બડ નામ પ્રભાઉ અપાર।
કહઉઁ નામુ બડ રામ તેં નિજ બિચાર અનુસાર ॥ ૨૩ ॥

રામ ભગત હિત નર તનુ ધારી। સહિ સંકટ કિએ સાધુ સુખારી ॥
નામુ સપ્રેમ જપત અનયાસા। ભગત હોહિં મુદ મંગલ બાસા ॥
રામ એક તાપસ તિય તારી। નામ કોટિ ખલ કુમતિ સુધારી ॥
રિષિ હિત રામ સુકેતુસુતા કી। સહિત સેન સુત કીન્હ બિબાકી ॥
સહિત દોષ દુખ દાસ દુરાસા। દલઇ નામુ જિમિ રબિ નિસિ નાસા ॥
ભંજેઉ રામ આપુ ભવ ચાપૂ। ભવ ભય ભંજન નામ પ્રતાપૂ ॥
દંડક બનુ પ્રભુ કીન્હ સુહાવન। જન મન અમિત નામ કિએ પાવન ॥ ।
નિસિચર નિકર દલે રઘુનંદન। નામુ સકલ કલિ કલુષ નિકંદન ॥

દો. સબરી ગીધ સુસેવકનિ સુગતિ દીન્હિ રઘુનાથ।
નામ ઉધારે અમિત ખલ બેદ બિદિત ગુન ગાથ ॥ ૨૪ ॥

રામ સુકંઠ બિભીષન દોઊ। રાખે સરન જાન સબુ કોઊ ॥
નામ ગરીબ અનેક નેવાજે। લોક બેદ બર બિરિદ બિરાજે ॥
રામ ભાલુ કપિ કટકુ બટોરા। સેતુ હેતુ શ્રમુ કીન્હ ન થોરા ॥
નામુ લેત ભવસિંધુ સુખાહીં। કરહુ બિચારુ સુજન મન માહીં ॥
રામ સકુલ રન રાવનુ મારા। સીય સહિત નિજ પુર પગુ ધારા ॥
રાજા રામુ અવધ રજધાની। ગાવત ગુન સુર મુનિ બર બાની ॥
સેવક સુમિરત નામુ સપ્રીતી। બિનુ શ્રમ પ્રબલ મોહ દલુ જીતી ॥
ફિરત સનેહઁ મગન સુખ અપનેં। નામ પ્રસાદ સોચ નહિં સપનેં ॥

દો. બ્રહ્મ રામ તેં નામુ બડ બર દાયક બર દાનિ।
રામચરિત સત કોટિ મહઁ લિય મહેસ જિયઁ જાનિ ॥ ૨૫ ॥

માસપારાયણ, પહલા વિશ્રામ
નામ પ્રસાદ સંભુ અબિનાસી। સાજુ અમંગલ મંગલ રાસી ॥
સુક સનકાદિ સિદ્ધ મુનિ જોગી। નામ પ્રસાદ બ્રહ્મસુખ ભોગી ॥
નારદ જાનેઉ નામ પ્રતાપૂ। જગ પ્રિય હરિ હરિ હર પ્રિય આપૂ ॥
નામુ જપત પ્રભુ કીન્હ પ્રસાદૂ। ભગત સિરોમનિ ભે પ્રહલાદૂ ॥
ધ્રુવઁ સગલાનિ જપેઉ હરિ નાઊઁ। પાયઉ અચલ અનૂપમ ઠાઊઁ ॥
સુમિરિ પવનસુત પાવન નામૂ। અપને બસ કરિ રાખે રામૂ ॥
અપતુ અજામિલુ ગજુ ગનિકાઊ। ભએ મુકુત હરિ નામ પ્રભાઊ ॥
કહૌં કહાઁ લગિ નામ બડાઈ। રામુ ન સકહિં નામ ગુન ગાઈ ॥

દો. નામુ રામ કો કલપતરુ કલિ કલ્યાન નિવાસુ।
જો સુમિરત ભયો ભાઁગ તેં તુલસી તુલસીદાસુ ॥ ૨૬ ॥

ચહુઁ જુગ તીનિ કાલ તિહુઁ લોકા। ભએ નામ જપિ જીવ બિસોકા ॥
બેદ પુરાન સંત મત એહૂ। સકલ સુકૃત ફલ રામ સનેહૂ ॥
ધ્યાનુ પ્રથમ જુગ મખબિધિ દૂજેં। દ્વાપર પરિતોષત પ્રભુ પૂજેં ॥
કલિ કેવલ મલ મૂલ મલીના। પાપ પયોનિધિ જન જન મીના ॥
નામ કામતરુ કાલ કરાલા। સુમિરત સમન સકલ જગ જાલા ॥
રામ નામ કલિ અભિમત દાતા। હિત પરલોક લોક પિતુ માતા ॥
નહિં કલિ કરમ ન ભગતિ બિબેકૂ। રામ નામ અવલંબન એકૂ ॥
કાલનેમિ કલિ કપટ નિધાનૂ। નામ સુમતિ સમરથ હનુમાનૂ ॥

દો. રામ નામ નરકેસરી કનકકસિપુ કલિકાલ।
જાપક જન પ્રહલાદ જિમિ પાલિહિ દલિ સુરસાલ ॥ ૨૭ ॥

ભાયઁ કુભાયઁ અનખ આલસહૂઁ। નામ જપત મંગલ દિસિ દસહૂઁ ॥
સુમિરિ સો નામ રામ ગુન ગાથા। કરઉઁ નાઇ રઘુનાથહિ માથા ॥
મોરિ સુધારિહિ સો સબ ભાઁતી। જાસુ કૃપા નહિં કૃપાઁ અઘાતી ॥
રામ સુસ્વામિ કુસેવકુ મોસો। નિજ દિસિ દૈખિ દયાનિધિ પોસો ॥
લોકહુઁ બેદ સુસાહિબ રીતીં। બિનય સુનત પહિચાનત પ્રીતી ॥
ગની ગરીબ ગ્રામનર નાગર। પંડિત મૂઢ મલીન ઉજાગર ॥
સુકબિ કુકબિ નિજ મતિ અનુહારી। નૃપહિ સરાહત સબ નર નારી ॥
સાધુ સુજાન સુસીલ નૃપાલા। ઈસ અંસ ભવ પરમ કૃપાલા ॥
સુનિ સનમાનહિં સબહિ સુબાની। ભનિતિ ભગતિ નતિ ગતિ પહિચાની ॥
યહ પ્રાકૃત મહિપાલ સુભાઊ। જાન સિરોમનિ કોસલરાઊ ॥
રીઝત રામ સનેહ નિસોતેં। કો જગ મંદ મલિનમતિ મોતેં ॥

દો. સઠ સેવક કી પ્રીતિ રુચિ રખિહહિં રામ કૃપાલુ।
ઉપલ કિએ જલજાન જેહિં સચિવ સુમતિ કપિ ભાલુ ॥ ૨૮(ક) ॥

હૌહુ કહાવત સબુ કહત રામ સહત ઉપહાસ।
સાહિબ સીતાનાથ સો સેવક તુલસીદાસ ॥ ૨૮(ખ) ॥

અતિ બડિ મોરિ ઢિઠાઈ ખોરી। સુનિ અઘ નરકહુઁ નાક સકોરી ॥
સમુઝિ સહમ મોહિ અપડર અપનેં। સો સુધિ રામ કીન્હિ નહિં સપનેં ॥
સુનિ અવલોકિ સુચિત ચખ ચાહી। ભગતિ મોરિ મતિ સ્વામિ સરાહી ॥
કહત નસાઇ હોઇ હિયઁ નીકી। રીઝત રામ જાનિ જન જી કી ॥
રહતિ ન પ્રભુ ચિત ચૂક કિએ કી। કરત સુરતિ સય બાર હિએ કી ॥
જેહિં અઘ બધેઉ બ્યાધ જિમિ બાલી। ફિરિ સુકંઠ સોઇ કીન્હ કુચાલી ॥
સોઇ કરતૂતિ બિભીષન કેરી। સપનેહુઁ સો ન રામ હિયઁ હેરી ॥
તે ભરતહિ ભેંટત સનમાને। રાજસભાઁ રઘુબીર બખાને ॥

દો. પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર તે કિએ આપુ સમાન ॥
તુલસી કહૂઁ ન રામ સે સાહિબ સીલનિધાન ॥ ૨૯(ક) ॥

રામ નિકાઈં રાવરી હૈ સબહી કો નીક।
જોં યહ સાઁચી હૈ સદા તૌ નીકો તુલસીક ॥ ૨૯(ખ) ॥

એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ સબહિ બહુરિ સિરુ નાઇ।
બરનઉઁ રઘુબર બિસદ જસુ સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ ॥ ૨૯(ગ) ॥

જાગબલિક જો કથા સુહાઈ। ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ ॥
કહિહઉઁ સોઇ સંબાદ બખાની। સુનહુઁ સકલ સજ્જન સુખુ માની ॥
સંભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા। બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા ॥
સોઇ સિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા। રામ ભગત અધિકારી ચીન્હા ॥
તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા। તિન્હ પુનિ ભરદ્વાજ પ્રતિ ગાવા ॥
તે શ્રોતા બકતા સમસીલા। સવઁદરસી જાનહિં હરિલીલા ॥
જાનહિં તીનિ કાલ નિજ ગ્યાના। કરતલ ગત આમલક સમાના ॥
ઔરઉ જે હરિભગત સુજાના। કહહિં સુનહિં સમુઝહિં બિધિ નાના ॥

દો. મૈ પુનિ નિજ ગુર સન સુની કથા સો સૂકરખેત।
સમુઝી નહિ તસિ બાલપન તબ અતિ રહેઉઁ અચેત ॥ ૩૦(ક) ॥

શ્રોતા બકતા ગ્યાનનિધિ કથા રામ કૈ ગૂઢ।
કિમિ સમુઝૌં મૈ જીવ જડ કલિ મલ ગ્રસિત બિમૂઢ ॥ ૩૦(ખ)

તદપિ કહી ગુર બારહિં બારા। સમુઝિ પરી કછુ મતિ અનુસારા ॥
ભાષાબદ્ધ કરબિ મૈં સોઈ। મોરેં મન પ્રબોધ જેહિં હોઈ ॥
જસ કછુ બુધિ બિબેક બલ મેરેં। તસ કહિહઉઁ હિયઁ હરિ કે પ્રેરેં ॥
નિજ સંદેહ મોહ ભ્રમ હરની। કરઉઁ કથા ભવ સરિતા તરની ॥
બુધ બિશ્રામ સકલ જન રંજનિ। રામકથા કલિ કલુષ બિભંજનિ ॥
રામકથા કલિ પંનગ ભરની। પુનિ બિબેક પાવક કહુઁ અરની ॥
રામકથા કલિ કામદ ગાઈ। સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ ॥
સોઇ બસુધાતલ સુધા તરંગિનિ। ભય ભંજનિ ભ્રમ ભેક ભુઅંગિનિ ॥
અસુર સેન સમ નરક નિકંદિનિ। સાધુ બિબુધ કુલ હિત ગિરિનંદિનિ ॥
સંત સમાજ પયોધિ રમા સી। બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી ॥
જમ ગન મુહઁ મસિ જગ જમુના સી। જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી ॥
રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી। તુલસિદાસ હિત હિયઁ હુલસી સી ॥
સિવપ્રય મેકલ સૈલ સુતા સી। સકલ સિદ્ધિ સુખ સંપતિ રાસી ॥
સદગુન સુરગન અંબ અદિતિ સી। રઘુબર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી ॥

દો. રામ કથા મંદાકિની ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ।
તુલસી સુભગ સનેહ બન સિય રઘુબીર બિહારુ ॥ ૩૧ ॥

રામ ચરિત ચિંતામનિ ચારૂ। સંત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ ॥
જગ મંગલ ગુન ગ્રામ રામ કે। દાનિ મુકુતિ ધન ધરમ ધામ કે ॥
સદગુર ગ્યાન બિરાગ જોગ કે। બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે ॥
જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે। બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે ॥
સમન પાપ સંતાપ સોક કે। પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે ॥
સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે। કુંભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે ॥
કામ કોહ કલિમલ કરિગન કે। કેહરિ સાવક જન મન બન કે ॥
અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે। કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે ॥
મંત્ર મહામનિ બિષય બ્યાલ કે। મેટત કઠિન કુઅંક ભાલ કે ॥
હરન મોહ તમ દિનકર કર સે। સેવક સાલિ પાલ જલધર સે ॥
અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે। સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે ॥
સુકબિ સરદ નભ મન ઉડગન સે। રામભગત જન જીવન ધન સે ॥
સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે। જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે ॥
સેવક મન માનસ મરાલ સે। પાવક ગંગ તંરગ માલ સે ॥

દો. કુપથ કુતરક કુચાલિ કલિ કપટ દંભ પાષંડ।
દહન રામ ગુન ગ્રામ જિમિ ઇંધન અનલ પ્રચંડ ॥ ૩૨(ક) ॥

રામચરિત રાકેસ કર સરિસ સુખદ સબ કાહુ।
સજ્જન કુમુદ ચકોર ચિત હિત બિસેષિ બડ લાહુ ॥ ૩૨(ખ) ॥

કીન્હિ પ્રસ્ન જેહિ ભાઁતિ ભવાની। જેહિ બિધિ સંકર કહા બખાની ॥
સો સબ હેતુ કહબ મૈં ગાઈ। કથાપ્રબંધ બિચિત્ર બનાઈ ॥
જેહિ યહ કથા સુની નહિં હોઈ। જનિ આચરજુ કરૈં સુનિ સોઈ ॥
કથા અલૌકિક સુનહિં જે ગ્યાની। નહિં આચરજુ કરહિં અસ જાની ॥
રામકથા કૈ મિતિ જગ નાહીં। અસિ પ્રતીતિ તિન્હ કે મન માહીં ॥
નાના ભાઁતિ રામ અવતારા। રામાયન સત કોટિ અપારા ॥
કલપભેદ હરિચરિત સુહાએ। ભાઁતિ અનેક મુનીસન્હ ગાએ ॥
કરિઅ ન સંસય અસ ઉર આની। સુનિઅ કથા સારદ રતિ માની ॥

દો. રામ અનંત અનંત ગુન અમિત કથા બિસ્તાર।
સુનિ આચરજુ ન માનિહહિં જિન્હ કેં બિમલ બિચાર ॥ ૩૩ ॥

એહિ બિધિ સબ સંસય કરિ દૂરી। સિર ધરિ ગુર પદ પંકજ ધૂરી ॥
પુનિ સબહી બિનવઉઁ કર જોરી। કરત કથા જેહિં લાગ ન ખોરી ॥
સાદર સિવહિ નાઇ અબ માથા। બરનઉઁ બિસદ રામ ગુન ગાથા ॥
સંબત સોરહ સૈ એકતીસા। કરઉઁ કથા હરિ પદ ધરિ સીસા ॥
નૌમી ભૌમ બાર મધુ માસા। અવધપુરીં યહ ચરિત પ્રકાસા ॥
જેહિ દિન રામ જનમ શ્રુતિ ગાવહિં। તીરથ સકલ તહાઁ ચલિ આવહિં ॥
અસુર નાગ ખગ નર મુનિ દેવા। આઇ કરહિં રઘુનાયક સેવા ॥
જન્મ મહોત્સવ રચહિં સુજાના। કરહિં રામ કલ કીરતિ ગાના ॥

દો. મજ્જહિ સજ્જન બૃંદ બહુ પાવન સરજૂ નીર।
જપહિં રામ ધરિ ધ્યાન ઉર સુંદર સ્યામ સરીર ॥ ૩૪ ॥

દરસ પરસ મજ્જન અરુ પાના। હરઇ પાપ કહ બેદ પુરાના ॥
નદી પુનીત અમિત મહિમા અતિ। કહિ ન સકઇ સારદ બિમલમતિ ॥
રામ ધામદા પુરી સુહાવનિ। લોક સમસ્ત બિદિત અતિ પાવનિ ॥
ચારિ ખાનિ જગ જીવ અપારા। અવધ તજે તનુ નહિ સંસારા ॥
સબ બિધિ પુરી મનોહર જાની। સકલ સિદ્ધિપ્રદ મંગલ ખાની ॥
બિમલ કથા કર કીન્હ અરંભા। સુનત નસાહિં કામ મદ દંભા ॥
રામચરિતમાનસ એહિ નામા। સુનત શ્રવન પાઇઅ બિશ્રામા ॥
મન કરિ વિષય અનલ બન જરઈ। હોઇ સુખી જૌ એહિં સર પરઈ ॥
રામચરિતમાનસ મુનિ ભાવન। બિરચેઉ સંભુ સુહાવન પાવન ॥
ત્રિબિધ દોષ દુખ દારિદ દાવન। કલિ કુચાલિ કુલિ કલુષ નસાવન ॥
રચિ મહેસ નિજ માનસ રાખા। પાઇ સુસમઉ સિવા સન ભાષા ॥
તાતેં રામચરિતમાનસ બર। ધરેઉ નામ હિયઁ હેરિ હરષિ હર ॥
કહઉઁ કથા સોઇ સુખદ સુહાઈ। સાદર સુનહુ સુજન મન લાઈ ॥

દો. જસ માનસ જેહિ બિધિ ભયઉ જગ પ્રચાર જેહિ હેતુ।
અબ સોઇ કહઉઁ પ્રસંગ સબ સુમિરિ ઉમા બૃષકેતુ ॥ ૩૫ ॥

સંભુ પ્રસાદ સુમતિ હિયઁ હુલસી। રામચરિતમાનસ કબિ તુલસી ॥
કરઇ મનોહર મતિ અનુહારી। સુજન સુચિત સુનિ લેહુ સુધારી ॥
સુમતિ ભૂમિ થલ હૃદય અગાધૂ। બેદ પુરાન ઉદધિ ઘન સાધૂ ॥
બરષહિં રામ સુજસ બર બારી। મધુર મનોહર મંગલકારી ॥
લીલા સગુન જો કહહિં બખાની। સોઇ સ્વચ્છતા કરઇ મલ હાની ॥
પ્રેમ ભગતિ જો બરનિ ન જાઈ। સોઇ મધુરતા સુસીતલતાઈ ॥
સો જલ સુકૃત સાલિ હિત હોઈ। રામ ભગત જન જીવન સોઈ ॥
મેધા મહિ ગત સો જલ પાવન। સકિલિ શ્રવન મગ ચલેઉ સુહાવન ॥
ભરેઉ સુમાનસ સુથલ થિરાના। સુખદ સીત રુચિ ચારુ ચિરાના ॥

દો. સુઠિ સુંદર સંબાદ બર બિરચે બુદ્ધિ બિચારિ।
તેઇ એહિ પાવન સુભગ સર ઘાટ મનોહર ચારિ ॥ ૩૬ ॥

સપ્ત પ્રબન્ધ સુભગ સોપાના। ગ્યાન નયન નિરખત મન માના ॥
રઘુપતિ મહિમા અગુન અબાધા। બરનબ સોઇ બર બારિ અગાધા ॥
રામ સીય જસ સલિલ સુધાસમ। ઉપમા બીચિ બિલાસ મનોરમ ॥
પુરઇનિ સઘન ચારુ ચૌપાઈ। જુગુતિ મંજુ મનિ સીપ સુહાઈ ॥
છંદ સોરઠા સુંદર દોહા। સોઇ બહુરંગ કમલ કુલ સોહા ॥
અરથ અનૂપ સુમાવ સુભાસા। સોઇ પરાગ મકરંદ સુબાસા ॥
સુકૃત પુંજ મંજુલ અલિ માલા। ગ્યાન બિરાગ બિચાર મરાલા ॥
ધુનિ અવરેબ કબિત ગુન જાતી। મીન મનોહર તે બહુભાઁતી ॥
અરથ ધરમ કામાદિક ચારી। કહબ ગ્યાન બિગ્યાન બિચારી ॥
નવ રસ જપ તપ જોગ બિરાગા। તે સબ જલચર ચારુ તડાગા ॥
સુકૃતી સાધુ નામ ગુન ગાના। તે બિચિત્ર જલ બિહગ સમાના ॥
સંતસભા ચહુઁ દિસિ અવઁરાઈ। શ્રદ્ધા રિતુ બસંત સમ ગાઈ ॥
ભગતિ નિરુપન બિબિધ બિધાના। છમા દયા દમ લતા બિતાના ॥
સમ જમ નિયમ ફૂલ ફલ ગ્યાના। હરિ પત રતિ રસ બેદ બખાના ॥
ઔરઉ કથા અનેક પ્રસંગા। તેઇ સુક પિક બહુબરન બિહંગા ॥

દો. પુલક બાટિકા બાગ બન સુખ સુબિહંગ બિહારુ।
માલી સુમન સનેહ જલ સીંચત લોચન ચારુ ॥ ૩૭ ॥

જે ગાવહિં યહ ચરિત સઁભારે। તેઇ એહિ તાલ ચતુર રખવારે ॥
સદા સુનહિં સાદર નર નારી। તેઇ સુરબર માનસ અધિકારી ॥
અતિ ખલ જે બિષઈ બગ કાગા। એહિં સર નિકટ ન જાહિં અભાગા ॥
સંબુક ભેક સેવાર સમાના। ઇહાઁ ન બિષય કથા રસ નાના ॥
તેહિ કારન આવત હિયઁ હારે। કામી કાક બલાક બિચારે ॥
આવત એહિં સર અતિ કઠિનાઈ। રામ કૃપા બિનુ આઇ ન જાઈ ॥
કઠિન કુસંગ કુપંથ કરાલા। તિન્હ કે બચન બાઘ હરિ બ્યાલા ॥
ગૃહ કારજ નાના જંજાલા। તે અતિ દુર્ગમ સૈલ બિસાલા ॥
બન બહુ બિષમ મોહ મદ માના। નદીં કુતર્ક ભયંકર નાના ॥

દો. જે શ્રદ્ધા સંબલ રહિત નહિ સંતન્હ કર સાથ।
તિન્હ કહુઁ માનસ અગમ અતિ જિન્હહિ ન પ્રિય રઘુનાથ ॥ ૩૮ ॥

જૌં કરિ કષ્ટ જાઇ પુનિ કોઈ। જાતહિં નીંદ જુડાઈ હોઈ ॥
જડતા જાડ બિષમ ઉર લાગા। ગએહુઁ ન મજ્જન પાવ અભાગા ॥
કરિ ન જાઇ સર મજ્જન પાના। ફિરિ આવઇ સમેત અભિમાના ॥
જૌં બહોરિ કોઉ પૂછન આવા। સર નિંદા કરિ તાહિ બુઝાવા ॥
સકલ બિઘ્ન બ્યાપહિ નહિં તેહી। રામ સુકૃપાઁ બિલોકહિં જેહી ॥
સોઇ સાદર સર મજ્જનુ કરઈ। મહા ઘોર ત્રયતાપ ન જરઈ ॥
તે નર યહ સર તજહિં ન કાઊ। જિન્હ કે રામ ચરન ભલ ભાઊ ॥
જો નહાઇ ચહ એહિં સર ભાઈ। સો સતસંગ કરઉ મન લાઈ ॥
અસ માનસ માનસ ચખ ચાહી। ભઇ કબિ બુદ્ધિ બિમલ અવગાહી ॥
ભયઉ હૃદયઁ આનંદ ઉછાહૂ। ઉમગેઉ પ્રેમ પ્રમોદ પ્રબાહૂ ॥
ચલી સુભગ કબિતા સરિતા સો। રામ બિમલ જસ જલ ભરિતા સો ॥
સરજૂ નામ સુમંગલ મૂલા। લોક બેદ મત મંજુલ કૂલા ॥
નદી પુનીત સુમાનસ નંદિનિ। કલિમલ તૃન તરુ મૂલ નિકંદિનિ ॥

દો. શ્રોતા ત્રિબિધ સમાજ પુર ગ્રામ નગર દુહુઁ કૂલ।
સંતસભા અનુપમ અવધ સકલ સુમંગલ મૂલ ॥ ૩૯ ॥

રામભગતિ સુરસરિતહિ જાઈ। મિલી સુકીરતિ સરજુ સુહાઈ ॥
સાનુજ રામ સમર જસુ પાવન। મિલેઉ મહાનદુ સોન સુહાવન ॥
જુગ બિચ ભગતિ દેવધુનિ ધારા। સોહતિ સહિત સુબિરતિ બિચારા ॥
ત્રિબિધ તાપ ત્રાસક તિમુહાની। રામ સરુપ સિંધુ સમુહાની ॥
માનસ મૂલ મિલી સુરસરિહી। સુનત સુજન મન પાવન કરિહી ॥
બિચ બિચ કથા બિચિત્ર બિભાગા। જનુ સરિ તીર તીર બન બાગા ॥
ઉમા મહેસ બિબાહ બરાતી। તે જલચર અગનિત બહુભાઁતી ॥
રઘુબર જનમ અનંદ બધાઈ। ભવઁર તરંગ મનોહરતાઈ ॥

દો. બાલચરિત ચહુ બંધુ કે બનજ બિપુલ બહુરંગ।
નૃપ રાની પરિજન સુકૃત મધુકર બારિબિહંગ ॥ ૪૦ ॥

સીય સ્વયંબર કથા સુહાઈ। સરિત સુહાવનિ સો છબિ છાઈ ॥
નદી નાવ પટુ પ્રસ્ન અનેકા। કેવટ કુસલ ઉતર સબિબેકા ॥
સુનિ અનુકથન પરસ્પર હોઈ। પથિક સમાજ સોહ સરિ સોઈ ॥
ઘોર ધાર ભૃગુનાથ રિસાની। ઘાટ સુબદ્ધ રામ બર બાની ॥
સાનુજ રામ બિબાહ ઉછાહૂ। સો સુભ ઉમગ સુખદ સબ કાહૂ ॥
કહત સુનત હરષહિં પુલકાહીં। તે સુકૃતી મન મુદિત નહાહીં ॥
રામ તિલક હિત મંગલ સાજા। પરબ જોગ જનુ જુરે સમાજા ॥
કાઈ કુમતિ કેકઈ કેરી। પરી જાસુ ફલ બિપતિ ઘનેરી ॥

દો. સમન અમિત ઉતપાત સબ ભરતચરિત જપજાગ।
કલિ અઘ ખલ અવગુન કથન તે જલમલ બગ કાગ ॥ ૪૧ ॥

કીરતિ સરિત છહૂઁ રિતુ રૂરી। સમય સુહાવનિ પાવનિ ભૂરી ॥
હિમ હિમસૈલસુતા સિવ બ્યાહૂ। સિસિર સુખદ પ્રભુ જનમ ઉછાહૂ ॥
બરનબ રામ બિબાહ સમાજૂ। સો મુદ મંગલમય રિતુરાજૂ ॥
ગ્રીષમ દુસહ રામ બનગવનૂ। પંથકથા ખર આતપ પવનૂ ॥
બરષા ઘોર નિસાચર રારી। સુરકુલ સાલિ સુમંગલકારી ॥
રામ રાજ સુખ બિનય બડાઈ। બિસદ સુખદ સોઇ સરદ સુહાઈ ॥
સતી સિરોમનિ સિય ગુનગાથા। સોઇ ગુન અમલ અનૂપમ પાથા ॥
ભરત સુભાઉ સુસીતલતાઈ। સદા એકરસ બરનિ ન જાઈ ॥

દો. અવલોકનિ બોલનિ મિલનિ પ્રીતિ પરસપર હાસ।
ભાયપ ભલિ ચહુ બંધુ કી જલ માધુરી સુબાસ ॥ ૪૨ ॥

આરતિ બિનય દીનતા મોરી। લઘુતા લલિત સુબારિ ન થોરી ॥
અદભુત સલિલ સુનત ગુનકારી। આસ પિઆસ મનોમલ હારી ॥
રામ સુપ્રેમહિ પોષત પાની। હરત સકલ કલિ કલુષ ગલાનૌ ॥
ભવ શ્રમ સોષક તોષક તોષા। સમન દુરિત દુખ દારિદ દોષા ॥
કામ કોહ મદ મોહ નસાવન। બિમલ બિબેક બિરાગ બઢાવન ॥
સાદર મજ્જન પાન કિએ તેં। મિટહિં પાપ પરિતાપ હિએ તેં ॥
જિન્હ એહિ બારિ ન માનસ ધોએ। તે કાયર કલિકાલ બિગોએ ॥
તૃષિત નિરખિ રબિ કર ભવ બારી। ફિરિહહિ મૃગ જિમિ જીવ દુખારી ॥

દો. મતિ અનુહારિ સુબારિ ગુન ગનિ મન અન્હવાઇ।
સુમિરિ ભવાની સંકરહિ કહ કબિ કથા સુહાઇ ॥ ૪૩(ક) ॥

અબ રઘુપતિ પદ પંકરુહ હિયઁ ધરિ પાઇ પ્રસાદ ।
કહઉઁ જુગલ મુનિબર્જ કર મિલન સુભગ સંબાદ ॥ ૪૩(ખ) ॥

ભરદ્વાજ મુનિ બસહિં પ્રયાગા। તિન્હહિ રામ પદ અતિ અનુરાગા ॥
તાપસ સમ દમ દયા નિધાના। પરમારથ પથ પરમ સુજાના ॥
માઘ મકરગત રબિ જબ હોઈ। તીરથપતિહિં આવ સબ કોઈ ॥
દેવ દનુજ કિંનર નર શ્રેની। સાદર મજ્જહિં સકલ ત્રિબેનીં ॥
પૂજહિ માધવ પદ જલજાતા। પરસિ અખય બટુ હરષહિં ગાતા ॥
ભરદ્વાજ આશ્રમ અતિ પાવન। પરમ રમ્ય મુનિબર મન ભાવન ॥
તહાઁ હોઇ મુનિ રિષય સમાજા। જાહિં જે મજ્જન તીરથરાજા ॥
મજ્જહિં પ્રાત સમેત ઉછાહા। કહહિં પરસપર હરિ ગુન ગાહા ॥

દો. બ્રહ્મ નિરૂપમ ધરમ બિધિ બરનહિં તત્ત્વ બિભાગ।

કહહિં ભગતિ ભગવંત કૈ સંજુત ગ્યાન બિરાગ ॥ ૪૪ ॥

એહિ પ્રકાર ભરિ માઘ નહાહીં। પુનિ સબ નિજ નિજ આશ્રમ જાહીં ॥
પ્રતિ સંબત અતિ હોઇ અનંદા। મકર મજ્જિ ગવનહિં મુનિબૃંદા ॥
એક બાર ભરિ મકર નહાએ। સબ મુનીસ આશ્રમન્હ સિધાએ ॥
જગબાલિક મુનિ પરમ બિબેકી। ભરવ્દાજ રાખે પદ ટેકી ॥
સાદર ચરન સરોજ પખારે। અતિ પુનીત આસન બૈઠારે ॥
કરિ પૂજા મુનિ સુજસ બખાની। બોલે અતિ પુનીત મૃદુ બાની ॥
નાથ એક સંસઉ બડ મોરેં। કરગત બેદતત્વ સબુ તોરેં ॥
કહત સો મોહિ લાગત ભય લાજા। જૌ ન કહઉઁ બડ હોઇ અકાજા ॥

દો. સંત કહહિ અસિ નીતિ પ્રભુ શ્રુતિ પુરાન મુનિ ગાવ।
હોઇ ન બિમલ બિબેક ઉર ગુર સન કિએઁ દુરાવ ॥ ૪૫ ॥

અસ બિચારિ પ્રગટઉઁ નિજ મોહૂ। હરહુ નાથ કરિ જન પર છોહૂ ॥
રાસ નામ કર અમિત પ્રભાવા। સંત પુરાન ઉપનિષદ ગાવા ॥
સંતત જપત સંભુ અબિનાસી। સિવ ભગવાન ગ્યાન ગુન રાસી ॥
આકર ચારિ જીવ જગ અહહીં। કાસીં મરત પરમ પદ લહહીં ॥
સોઽપિ રામ મહિમા મુનિરાયા। સિવ ઉપદેસુ કરત કરિ દાયા ॥
રામુ કવન પ્રભુ પૂછઉઁ તોહી। કહિઅ બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી ॥
એક રામ અવધેસ કુમારા। તિન્હ કર ચરિત બિદિત સંસારા ॥
નારિ બિરહઁ દુખુ લહેઉ અપારા। ભયહુ રોષુ રન રાવનુ મારા ॥

દો. પ્રભુ સોઇ રામ કિ અપર કોઉ જાહિ જપત ત્રિપુરારિ।
સત્યધામ સર્બગ્ય તુમ્હ કહહુ બિબેકુ બિચારિ ॥ ૪૬ ॥

જૈસે મિટૈ મોર ભ્રમ ભારી। કહહુ સો કથા નાથ બિસ્તારી ॥
જાગબલિક બોલે મુસુકાઈ। તુમ્હહિ બિદિત રઘુપતિ પ્રભુતાઈ ॥
રામમગત તુમ્હ મન ક્રમ બાની। ચતુરાઈ તુમ્હારી મૈં જાની ॥
ચાહહુ સુનૈ રામ ગુન ગૂઢા। કીન્હિહુ પ્રસ્ન મનહુઁ અતિ મૂઢા ॥
તાત સુનહુ સાદર મનુ લાઈ। કહઉઁ રામ કૈ કથા સુહાઈ ॥
મહામોહુ મહિષેસુ બિસાલા। રામકથા કાલિકા કરાલા ॥
રામકથા સસિ કિરન સમાના। સંત ચકોર કરહિં જેહિ પાના ॥
ઐસેઇ સંસય કીન્હ ભવાની। મહાદેવ તબ કહા બખાની ॥

દો. કહઉઁ સો મતિ અનુહારિ અબ ઉમા સંભુ સંબાદ।
ભયઉ સમય જેહિ હેતુ જેહિ સુનુ મુનિ મિટિહિ બિષાદ ॥ ૪૭ ॥

એક બાર ત્રેતા જુગ માહીં। સંભુ ગએ કુંભજ રિષિ પાહીં ॥
સંગ સતી જગજનનિ ભવાની। પૂજે રિષિ અખિલેસ્વર જાની ॥
રામકથા મુનીબર્જ બખાની। સુની મહેસ પરમ સુખુ માની ॥
રિષિ પૂછી હરિભગતિ સુહાઈ। કહી સંભુ અધિકારી પાઈ ॥
કહત સુનત રઘુપતિ ગુન ગાથા। કછુ દિન તહાઁ રહે ગિરિનાથા ॥
મુનિ સન બિદા માગિ ત્રિપુરારી। ચલે ભવન સઁગ દચ્છકુમારી ॥
તેહિ અવસર ભંજન મહિભારા। હરિ રઘુબંસ લીન્હ અવતારા ॥
પિતા બચન તજિ રાજુ ઉદાસી। દંડક બન બિચરત અબિનાસી ॥

દો. હ્દયઁ બિચારત જાત હર કેહિ બિધિ દરસનુ હોઇ।
ગુપ્ત રુપ અવતરેઉ પ્રભુ ગએઁ જાન સબુ કોઇ ॥ ૪૮(ક) ॥

સો. સંકર ઉર અતિ છોભુ સતી ન જાનહિં મરમુ સોઇ ॥
તુલસી દરસન લોભુ મન ડરુ લોચન લાલચી ॥ ૪૮(ખ) ॥

રાવન મરન મનુજ કર જાચા। પ્રભુ બિધિ બચનુ કીન્હ ચહ સાચા ॥
જૌં નહિં જાઉઁ રહઇ પછિતાવા। કરત બિચારુ ન બનત બનાવા ॥
એહિ બિધિ ભએ સોચબસ ઈસા। તેહિ સમય જાઇ દસસીસા ॥
લીન્હ નીચ મારીચહિ સંગા। ભયઉ તુરત સોઇ કપટ કુરંગા ॥
કરિ છલુ મૂઢ હરી બૈદેહી। પ્રભુ પ્રભાઉ તસ બિદિત ન તેહી ॥
મૃગ બધિ બન્ધુ સહિત હરિ આએ। આશ્રમુ દેખિ નયન જલ છાએ ॥
બિરહ બિકલ નર ઇવ રઘુરાઈ। ખોજત બિપિન ફિરત દોઉ ભાઈ ॥
કબહૂઁ જોગ બિયોગ ન જાકેં। દેખા પ્રગટ બિરહ દુખ તાકેં ॥

દો. અતિ વિચિત્ર રઘુપતિ ચરિત જાનહિં પરમ સુજાન।
જે મતિમંદ બિમોહ બસ હૃદયઁ ધરહિં કછુ આન ॥ ૪૯ ॥

સંભુ સમય તેહિ રામહિ દેખા। ઉપજા હિયઁ અતિ હરપુ બિસેષા ॥
ભરિ લોચન છબિસિંધુ નિહારી। કુસમય જાનિન કીન્હિ ચિન્હારી ॥
જય સચ્ચિદાનંદ જગ પાવન। અસ કહિ ચલેઉ મનોજ નસાવન ॥
ચલે જાત સિવ સતી સમેતા। પુનિ પુનિ પુલકત કૃપાનિકેતા ॥
સતીં સો દસા સંભુ કૈ દેખી। ઉર ઉપજા સંદેહુ બિસેષી ॥
સંકરુ જગતબંદ્ય જગદીસા। સુર નર મુનિ સબ નાવત સીસા ॥
તિન્હ નૃપસુતહિ નહ પરનામા। કહિ સચ્ચિદાનંદ પરધામા ॥
ભએ મગન છબિ તાસુ બિલોકી। અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી ॥

દો. બ્રહ્મ જો વ્યાપક બિરજ અજ અકલ અનીહ અભેદ।

સો કિ દેહ ધરિ હોઇ નર જાહિ ન જાનત વેદ ॥ ૫૦ ॥

બિષ્નુ જો સુર હિત નરતનુ ધારી। સોઉ સર્બગ્ય જથા ત્રિપુરારી ॥
ખોજઇ સો કિ અગ્ય ઇવ નારી। ગ્યાનધામ શ્રીપતિ અસુરારી ॥
સંભુગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ। સિવ સર્બગ્ય જાન સબુ કોઈ ॥
અસ સંસય મન ભયઉ અપારા। હોઈ ન હૃદયઁ પ્રબોધ પ્રચારા ॥
જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની। હર અંતરજામી સબ જાની ॥
સુનહિ સતી તવ નારિ સુભાઊ। સંસય અસ ન ધરિઅ ઉર કાઊ ॥
જાસુ કથા કુભંજ રિષિ ગાઈ। ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિ સુનાઈ ॥
સોઉ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા। સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા ॥

છં. મુનિ ધીર જોગી સિદ્ધ સંતત બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં।
કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ જાસુ કીરતિ ગાવહીં ॥
સોઇ રામુ બ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન નિકાય પતિ માયા ધની।
અવતરેઉ અપને ભગત હિત નિજતંત્ર નિત રઘુકુલમનિ ॥

સો. લાગ ન ઉર ઉપદેસુ જદપિ કહેઉ સિવઁ બાર બહુ।
બોલે બિહસિ મહેસુ હરિમાયા બલુ જાનિ જિયઁ ॥ ૫૧ ॥

જૌં તુમ્હરેં મન અતિ સંદેહૂ। તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ ॥
તબ લગિ બૈઠ અહઉઁ બટછાહિં। જબ લગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહી ॥
જૈસેં જાઇ મોહ ભ્રમ ભારી। કરેહુ સો જતનુ બિબેક બિચારી ॥
ચલીં સતી સિવ આયસુ પાઈ। કરહિં બિચારુ કરૌં કા ભાઈ ॥
ઇહાઁ સંભુ અસ મન અનુમાના। દચ્છસુતા કહુઁ નહિં કલ્યાના ॥
મોરેહુ કહેં ન સંસય જાહીં। બિધી બિપરીત ભલાઈ નાહીં ॥
હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા। કો કરિ તર્ક બઢાવૈ સાખા ॥
અસ કહિ લગે જપન હરિનામા। ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા ॥

દો. પુનિ પુનિ હૃદયઁ વિચારુ કરિ ધરિ સીતા કર રુપ।
આગેં હોઇ ચલિ પંથ તેહિ જેહિં આવત નરભૂપ ॥ ૫૨ ॥

લછિમન દીખ ઉમાકૃત બેષા ચકિત ભએ ભ્રમ હૃદયઁ બિસેષા ॥
કહિ ન સકત કછુ અતિ ગંભીરા। પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા ॥
સતી કપટુ જાનેઉ સુરસ્વામી। સબદરસી સબ અંતરજામી ॥
સુમિરત જાહિ મિટઇ અગ્યાના। સોઇ સરબગ્ય રામુ ભગવાના ॥
સતી કીન્હ ચહ તહઁહુઁ દુરાઊ। દેખહુ નારિ સુભાવ પ્રભાઊ ॥
નિજ માયા બલુ હૃદયઁ બખાની। બોલે બિહસિ રામુ મૃદુ બાની ॥
જોરિ પાનિ પ્રભુ કીન્હ પ્રનામૂ। પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ ॥
કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ। બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ ॥

દો. રામ બચન મૃદુ ગૂઢ સુનિ ઉપજા અતિ સંકોચુ।
સતી સભીત મહેસ પહિં ચલીં હૃદયઁ બડ સોચુ ॥ ૫૩ ॥

મૈં સંકર કર કહા ન માના। નિજ અગ્યાનુ રામ પર આના ॥
જાઇ ઉતરુ અબ દેહઉઁ કાહા। ઉર ઉપજા અતિ દારુન દાહા ॥
જાના રામ સતીં દુખુ પાવા। નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા ॥
સતીં દીખ કૌતુકુ મગ જાતા। આગેં રામુ સહિત શ્રી ભ્રાતા ॥
ફિરિ ચિતવા પાછેં પ્રભુ દેખા। સહિત બંધુ સિય સુંદર વેષા ॥
જહઁ ચિતવહિં તહઁ પ્રભુ આસીના। સેવહિં સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના ॥
દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા। અમિત પ્રભાઉ એક તેં એકા ॥
બંદત ચરન કરત પ્રભુ સેવા। બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા ॥

દો. સતી બિધાત્રી ઇંદિરા દેખીં અમિત અનૂપ।
જેહિં જેહિં બેષ અજાદિ સુર તેહિ તેહિ તન અનુરૂપ ॥ ૫૪ ॥

દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે। સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે ॥
જીવ ચરાચર જો સંસારા। દેખે સકલ અનેક પ્રકારા ॥
પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેષા। રામ રૂપ દૂસર નહિં દેખા ॥
અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે। સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે ॥
સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા। દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા ॥
હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં। નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં ॥
બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી। કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી ॥
પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા। ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા ॥

દો. ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત।
લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત ॥ ૫૫ ॥

માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ
સતીં સમુઝિ રઘુબીર પ્રભાઊ। ભય બસ સિવ સન કીન્હ દુરાઊ ॥
કછુ ન પરીછા લીન્હિ ગોસાઈ। કીન્હ પ્રનામુ તુમ્હારિહિ નાઈ ॥
જો તુમ્હ કહા સો મૃષા ન હોઈ। મોરેં મન પ્રતીતિ અતિ સોઈ ॥
તબ સંકર દેખેઉ ધરિ ધ્યાના। સતીં જો કીન્હ ચરિત સબ જાના ॥
બહુરિ રામમાયહિ સિરુ નાવા। પ્રેરિ સતિહિ જેહિં ઝૂઁઠ કહાવા ॥
હરિ ઇચ્છા ભાવી બલવાના। હૃદયઁ બિચારત સંભુ સુજાના ॥
સતીં કીન્હ સીતા કર બેષા। સિવ ઉર ભયઉ બિષાદ બિસેષા ॥
જૌં અબ કરઉઁ સતી સન પ્રીતી। મિટઇ ભગતિ પથુ હોઇ અનીતી ॥

દો. પરમ પુનીત ન જાઇ તજિ કિએઁ પ્રેમ બડ પાપુ।
પ્રગટિ ન કહત મહેસુ કછુ હૃદયઁ અધિક સંતાપુ ॥ ૫૬ ॥

તબ સંકર પ્રભુ પદ સિરુ નાવા। સુમિરત રામુ હૃદયઁ અસ આવા ॥
એહિં તન સતિહિ ભેટ મોહિ નાહીં। સિવ સંકલ્પુ કીન્હ મન માહીં ॥
અસ બિચારિ સંકરુ મતિધીરા। ચલે ભવન સુમિરત રઘુબીરા ॥
ચલત ગગન ભૈ ગિરા સુહાઈ। જય મહેસ ભલિ ભગતિ દૃઢાઈ ॥
અસ પન તુમ્હ બિનુ કરઇ કો આના। રામભગત સમરથ ભગવાના ॥
સુનિ નભગિરા સતી ઉર સોચા। પૂછા સિવહિ સમેત સકોચા ॥
કીન્હ કવન પન કહહુ કૃપાલા। સત્યધામ પ્રભુ દીનદયાલા ॥
જદપિ સતીં પૂછા બહુ ભાઁતી। તદપિ ન કહેઉ ત્રિપુર આરાતી ॥

દો. સતીં હૃદય અનુમાન કિય સબુ જાનેઉ સર્બગ્ય।
કીન્હ કપટુ મૈં સંભુ સન નારિ સહજ જડ અગ્ય ॥ ૫૭ક ॥

હૃદયઁ સોચુ સમુઝત નિજ કરની। ચિંતા અમિત જાઇ નહિ બરની ॥
કૃપાસિંધુ સિવ પરમ અગાધા। પ્રગટ ન કહેઉ મોર અપરાધા ॥
સંકર રુખ અવલોકિ ભવાની। પ્રભુ મોહિ તજેઉ હૃદયઁ અકુલાની ॥
નિજ અઘ સમુઝિ ન કછુ કહિ જાઈ। તપઇ અવાઁ ઇવ ઉર અધિકાઈ ॥
સતિહિ સસોચ જાનિ બૃષકેતૂ। કહીં કથા સુંદર સુખ હેતૂ ॥
બરનત પંથ બિબિધ ઇતિહાસા। બિસ્વનાથ પહુઁચે કૈલાસા ॥
તહઁ પુનિ સંભુ સમુઝિ પન આપન। બૈઠે બટ તર કરિ કમલાસન ॥
સંકર સહજ સરુપ સંહારા। લાગિ સમાધિ અખંડ અપારા ॥

દો. સતી બસહિ કૈલાસ તબ અધિક સોચુ મન માહિં।
મરમુ ન કોઊ જાન કછુ જુગ સમ દિવસ સિરાહિં ॥ ૫૮ ॥

નિત નવ સોચુ સતીં ઉર ભારા। કબ જૈહઉઁ દુખ સાગર પારા ॥
મૈં જો કીન્હ રઘુપતિ અપમાના। પુનિપતિ બચનુ મૃષા કરિ જાના ॥
સો ફલુ મોહિ બિધાતાઁ દીન્હા। જો કછુ ઉચિત રહા સોઇ કીન્હા ॥
અબ બિધિ અસ બૂઝિઅ નહિ તોહી। સંકર બિમુખ જિઆવસિ મોહી ॥
કહિ ન જાઈ કછુ હૃદય ગલાની। મન મહુઁ રામાહિ સુમિર સયાની ॥
જૌ પ્રભુ દીનદયાલુ કહાવા। આરતી હરન બેદ જસુ ગાવા ॥
તૌ મૈં બિનય કરઉઁ કર જોરી। છૂટઉ બેગિ દેહ યહ મોરી ॥
જૌં મોરે સિવ ચરન સનેહૂ। મન ક્રમ બચન સત્ય બ્રતુ એહૂ ॥

દો. તૌ સબદરસી સુનિઅ પ્રભુ કરઉ સો બેગિ ઉપાઇ।
હોઇ મરનુ જેહી બિનહિં શ્રમ દુસહ બિપત્તિ બિહાઇ ॥ ૫૯ ॥

સો. જલુ પય સરિસ બિકાઇ દેખહુ પ્રીતિ કિ રીતિ ભલિ।
બિલગ હોઇ રસુ જાઇ કપટ ખટાઈ પરત પુનિ ॥ ૫૭ખ ॥

એહિ બિધિ દુખિત પ્રજેસકુમારી। અકથનીય દારુન દુખુ ભારી ॥
બીતેં સંબત સહસ સતાસી। તજી સમાધિ સંભુ અબિનાસી ॥
રામ નામ સિવ સુમિરન લાગે। જાનેઉ સતીં જગતપતિ જાગે ॥
જાઇ સંભુ પદ બંદનુ કીન્હી। સનમુખ સંકર આસનુ દીન્હા ॥
લગે કહન હરિકથા રસાલા। દચ્છ પ્રજેસ ભએ તેહિ કાલા ॥
દેખા બિધિ બિચારિ સબ લાયક। દચ્છહિ કીન્હ પ્રજાપતિ નાયક ॥
બડ અધિકાર દચ્છ જબ પાવા। અતિ અભિમાનુ હૃદયઁ તબ આવા ॥
નહિં કોઉ અસ જનમા જગ માહીં। પ્રભુતા પાઇ જાહિ મદ નાહીં ॥

દો. દચ્છ લિએ મુનિ બોલિ સબ કરન લગે બડ જાગ।
નેવતે સાદર સકલ સુર જે પાવત મખ ભાગ ॥ ૬૦ ॥


કિંનર નાગ સિદ્ધ ગંધર્બા। બધુન્હ સમેત ચલે સુર સર્બા ॥
બિષ્નુ બિરંચિ મહેસુ બિહાઈ। ચલે સકલ સુર જાન બનાઈ ॥
સતીં બિલોકે બ્યોમ બિમાના। જાત ચલે સુંદર બિધિ નાના ॥
સુર સુંદરી કરહિં કલ ગાના। સુનત શ્રવન છૂટહિં મુનિ ધ્યાના ॥
પૂછેઉ તબ સિવઁ કહેઉ બખાની। પિતા જગ્ય સુનિ કછુ હરષાની ॥
જૌં મહેસુ મોહિ આયસુ દેહીં। કુછ દિન જાઇ રહૌં મિસ એહીં ॥
પતિ પરિત્યાગ હૃદય દુખુ ભારી। કહઇ ન નિજ અપરાધ બિચારી ॥
બોલી સતી મનોહર બાની। ભય સંકોચ પ્રેમ રસ સાની ॥

દો. પિતા ભવન ઉત્સવ પરમ જૌં પ્રભુ આયસુ હોઇ।
તૌ મૈ જાઉઁ કૃપાયતન સાદર દેખન સોઇ ॥ ૬૧ ॥

કહેહુ નીક મોરેહુઁ મન ભાવા। યહ અનુચિત નહિં નેવત પઠાવા ॥
દચ્છ સકલ નિજ સુતા બોલાઈ। હમરેં બયર તુમ્હઉ બિસરાઈ ॥
બ્રહ્મસભાઁ હમ સન દુખુ માના। તેહિ તેં અજહુઁ કરહિં અપમાના ॥
જૌં બિનુ બોલેં જાહુ ભવાની। રહઇ ન સીલુ સનેહુ ન કાની ॥
જદપિ મિત્ર પ્રભુ પિતુ ગુર ગેહા। જાઇઅ બિનુ બોલેહુઁ ન સઁદેહા ॥
તદપિ બિરોધ માન જહઁ કોઈ। તહાઁ ગએઁ કલ્યાનુ ન હોઈ ॥
ભાઁતિ અનેક સંભુ સમુઝાવા। ભાવી બસ ન ગ્યાનુ ઉર આવા ॥
કહ પ્રભુ જાહુ જો બિનહિં બોલાએઁ। નહિં ભલિ બાત હમારે ભાએઁ ॥

દો. કહિ દેખા હર જતન બહુ રહઇ ન દચ્છકુમારિ।
દિએ મુખ્ય ગન સંગ તબ બિદા કીન્હ ત્રિપુરારિ ॥ ૬૨ ॥

પિતા ભવન જબ ગઈ ભવાની। દચ્છ ત્રાસ કાહુઁ ન સનમાની ॥
સાદર ભલેહિં મિલી એક માતા। ભગિનીં મિલીં બહુત મુસુકાતા ॥
દચ્છ ન કછુ પૂછી કુસલાતા। સતિહિ બિલોકિ જરે સબ ગાતા ॥
સતીં જાઇ દેખેઉ તબ જાગા। કતહુઁ ન દીખ સંભુ કર ભાગા ॥
તબ ચિત ચઢેઉ જો સંકર કહેઊ। પ્રભુ અપમાનુ સમુઝિ ઉર દહેઊ ॥
પાછિલ દુખુ ન હૃદયઁ અસ બ્યાપા। જસ યહ ભયઉ મહા પરિતાપા ॥
જદ્યપિ જગ દારુન દુખ નાના। સબ તેં કઠિન જાતિ અવમાના ॥
સમુઝિ સો સતિહિ ભયઉ અતિ ક્રોધા। બહુ બિધિ જનનીં કીન્હ પ્રબોધા ॥

દો. સિવ અપમાનુ ન જાઇ સહિ હૃદયઁ ન હોઇ પ્રબોધ।
સકલ સભહિ હઠિ હટકિ તબ બોલીં બચન સક્રોધ ॥ ૬૩ ॥

સુનહુ સભાસદ સકલ મુનિંદા। કહી સુની જિન્હ સંકર નિંદા ॥
સો ફલુ તુરત લહબ સબ કાહૂઁ। ભલી ભાઁતિ પછિતાબ પિતાહૂઁ ॥
સંત સંભુ શ્રીપતિ અપબાદા। સુનિઅ જહાઁ તહઁ અસિ મરજાદા ॥
કાટિઅ તાસુ જીભ જો બસાઈ। શ્રવન મૂદિ ન ત ચલિઅ પરાઈ ॥
જગદાતમા મહેસુ પુરારી। જગત જનક સબ કે હિતકારી ॥
પિતા મંદમતિ નિંદત તેહી। દચ્છ સુક્ર સંભવ યહ દેહી ॥
તજિહઉઁ તુરત દેહ તેહિ હેતૂ। ઉર ધરિ ચંદ્રમૌલિ બૃષકેતૂ ॥
અસ કહિ જોગ અગિનિ તનુ જારા। ભયઉ સકલ મખ હાહાકારા ॥

દો. સતી મરનુ સુનિ સંભુ ગન લગે કરન મખ ખીસ।
જગ્ય બિધંસ બિલોકિ ભૃગુ રચ્છા કીન્હિ મુનીસ ॥ ૬૪ ॥

સમાચાર સબ સંકર પાએ। બીરભદ્રુ કરિ કોપ પઠાએ ॥
જગ્ય બિધંસ જાઇ તિન્હ કીન્હા। સકલ સુરન્હ બિધિવત ફલુ દીન્હા ॥
ભે જગબિદિત દચ્છ ગતિ સોઈ। જસિ કછુ સંભુ બિમુખ કૈ હોઈ ॥
યહ ઇતિહાસ સકલ જગ જાની। તાતે મૈં સંછેપ બખાની ॥
સતીં મરત હરિ સન બરુ માગા। જનમ જનમ સિવ પદ અનુરાગા ॥
તેહિ કારન હિમગિરિ ગૃહ જાઈ। જનમીં પારબતી તનુ પાઈ ॥
જબ તેં ઉમા સૈલ ગૃહ જાઈં। સકલ સિદ્ધિ સંપતિ તહઁ છાઈ ॥
જહઁ તહઁ મુનિન્હ સુઆશ્રમ કીન્હે। ઉચિત બાસ હિમ ભૂધર દીન્હે ॥

દો. સદા સુમન ફલ સહિત સબ દ્રુમ નવ નાના જાતિ।

પ્રગટીં સુંદર સૈલ પર મનિ આકર બહુ ભાઁતિ ॥ ૬૫ ॥

સરિતા સબ પુનિત જલુ બહહીં। ખગ મૃગ મધુપ સુખી સબ રહહીં ॥
સહજ બયરુ સબ જીવન્હ ત્યાગા। ગિરિ પર સકલ કરહિં અનુરાગા ॥
સોહ સૈલ ગિરિજા ગૃહ આએઁ। જિમિ જનુ રામભગતિ કે પાએઁ ॥
નિત નૂતન મંગલ ગૃહ તાસૂ। બ્રહ્માદિક ગાવહિં જસુ જાસૂ ॥
નારદ સમાચાર સબ પાએ। કૌતુકહીં ગિરિ ગેહ સિધાએ ॥
સૈલરાજ બડ આદર કીન્હા। પદ પખારિ બર આસનુ દીન્હા ॥
નારિ સહિત મુનિ પદ સિરુ નાવા। ચરન સલિલ સબુ ભવનુ સિંચાવા ॥
નિજ સૌભાગ્ય બહુત ગિરિ બરના। સુતા બોલિ મેલી મુનિ ચરના ॥

દો. ત્રિકાલગ્ય સર્બગ્ય તુમ્હ ગતિ સર્બત્ર તુમ્હારિ ॥
કહહુ સુતા કે દોષ ગુન મુનિબર હૃદયઁ બિચારિ ॥ ૬૬ ॥

કહ મુનિ બિહસિ ગૂઢ મૃદુ બાની। સુતા તુમ્હારિ સકલ ગુન ખાની ॥
સુંદર સહજ સુસીલ સયાની। નામ ઉમા અંબિકા ભવાની ॥
સબ લચ્છન સંપન્ન કુમારી। હોઇહિ સંતત પિયહિ પિઆરી ॥
સદા અચલ એહિ કર અહિવાતા। એહિ તેં જસુ પૈહહિં પિતુ માતા ॥
હોઇહિ પૂજ્ય સકલ જગ માહીં। એહિ સેવત કછુ દુર્લભ નાહીં ॥
એહિ કર નામુ સુમિરિ સંસારા। ત્રિય ચઢહહિઁ પતિબ્રત અસિધારા ॥
સૈલ સુલચ્છન સુતા તુમ્હારી। સુનહુ જે અબ અવગુન દુઇ ચારી ॥
અગુન અમાન માતુ પિતુ હીના। ઉદાસીન સબ સંસય છીના ॥

દો. જોગી જટિલ અકામ મન નગન અમંગલ બેષ ॥
અસ સ્વામી એહિ કહઁ મિલિહિ પરી હસ્ત અસિ રેખ ॥ ૬૭ ॥

સુનિ મુનિ ગિરા સત્ય જિયઁ જાની। દુખ દંપતિહિ ઉમા હરષાની ॥
નારદહુઁ યહ ભેદુ ન જાના। દસા એક સમુઝબ બિલગાના ॥
સકલ સખીં ગિરિજા ગિરિ મૈના। પુલક સરીર ભરે જલ નૈના ॥
હોઇ ન મૃષા દેવરિષિ ભાષા। ઉમા સો બચનુ હૃદયઁ ધરિ રાખા ॥
ઉપજેઉ સિવ પદ કમલ સનેહૂ। મિલન કઠિન મન ભા સંદેહૂ ॥
જાનિ કુઅવસરુ પ્રીતિ દુરાઈ। સખી ઉછઁગ બૈઠી પુનિ જાઈ ॥
ઝૂઠિ ન હોઇ દેવરિષિ બાની। સોચહિ દંપતિ સખીં સયાની ॥
ઉર ધરિ ધીર કહઇ ગિરિરાઊ। કહહુ નાથ કા કરિઅ ઉપાઊ ॥

દો. કહ મુનીસ હિમવંત સુનુ જો બિધિ લિખા લિલાર।
દેવ દનુજ નર નાગ મુનિ કોઉ ન મેટનિહાર ॥ ૬૮ ॥

તદપિ એક મૈં કહઉઁ ઉપાઈ। હોઇ કરૈ જૌં દૈઉ સહાઈ ॥
જસ બરુ મૈં બરનેઉઁ તુમ્હ પાહીં। મિલહિ ઉમહિ તસ સંસય નાહીં ॥
જે જે બર કે દોષ બખાને। તે સબ સિવ પહિ મૈં અનુમાને ॥
જૌં બિબાહુ સંકર સન હોઈ। દોષઉ ગુન સમ કહ સબુ કોઈ ॥
જૌં અહિ સેજ સયન હરિ કરહીં। બુધ કછુ તિન્હ કર દોષુ ન ધરહીં ॥
ભાનુ કૃસાનુ સર્બ રસ ખાહીં। તિન્હ કહઁ મંદ કહત કોઉ નાહીં ॥
સુભ અરુ અસુભ સલિલ સબ બહઈ। સુરસરિ કોઉ અપુનીત ન કહઈ ॥
સમરથ કહુઁ નહિં દોષુ ગોસાઈ। રબિ પાવક સુરસરિ કી નાઈ ॥

દો. જૌં અસ હિસિષા કરહિં નર જડિ બિબેક અભિમાન।
પરહિં કલપ ભરિ નરક મહુઁ જીવ કિ ઈસ સમાન ॥ ૬૯ ॥

સુરસરિ જલ કૃત બારુનિ જાના। કબહુઁ ન સંત કરહિં તેહિ પાના ॥
સુરસરિ મિલેં સો પાવન જૈસેં। ઈસ અનીસહિ અંતરુ તૈસેં ॥
સંભુ સહજ સમરથ ભગવાના। એહિ બિબાહઁ સબ બિધિ કલ્યાના ॥
દુરારાધ્ય પૈ અહહિં મહેસૂ। આસુતોષ પુનિ કિએઁ કલેસૂ ॥
જૌં તપુ કરૈ કુમારિ તુમ્હારી। ભાવિઉ મેટિ સકહિં ત્રિપુરારી ॥
જદ્યપિ બર અનેક જગ માહીં। એહિ કહઁ સિવ તજિ દૂસર નાહીં ॥
બર દાયક પ્રનતારતિ ભંજન। કૃપાસિંધુ સેવક મન રંજન ॥
ઇચ્છિત ફલ બિનુ સિવ અવરાધે। લહિઅ ન કોટિ જોગ જપ સાધેં ॥

દો. અસ કહિ નારદ સુમિરિ હરિ ગિરિજહિ દીન્હિ અસીસ।
હોઇહિ યહ કલ્યાન અબ સંસય તજહુ ગિરીસ ॥ ૭૦ ॥

કહિ અસ બ્રહ્મભવન મુનિ ગયઊ। આગિલ ચરિત સુનહુ જસ ભયઊ ॥
પતિહિ એકાંત પાઇ કહ મૈના। નાથ ન મૈં સમુઝે મુનિ બૈના ॥
જૌં ઘરુ બરુ કુલુ હોઇ અનૂપા। કરિઅ બિબાહુ સુતા અનુરુપા ॥
ન ત કન્યા બરુ રહઉ કુઆરી। કંત ઉમા મમ પ્રાનપિઆરી ॥
જૌં ન મિલહિ બરુ ગિરિજહિ જોગૂ। ગિરિ જડ સહજ કહિહિ સબુ લોગૂ ॥
સોઇ બિચારિ પતિ કરેહુ બિબાહૂ। જેહિં ન બહોરિ હોઇ ઉર દાહૂ ॥
અસ કહિ પરિ ચરન ધરિ સીસા। બોલે સહિત સનેહ ગિરીસા ॥
બરુ પાવક પ્રગટૈ સસિ માહીં। નારદ બચનુ અન્યથા નાહીં ॥

દો. પ્રિયા સોચુ પરિહરહુ સબુ સુમિરહુ શ્રીભગવાન।
પારબતિહિ નિરમયઉ જેહિં સોઇ કરિહિ કલ્યાન ॥ ૭૧ ॥

અબ જૌ તુમ્હહિ સુતા પર નેહૂ। તૌ અસ જાઇ સિખાવન દેહૂ ॥
કરૈ સો તપુ જેહિં મિલહિં મહેસૂ। આન ઉપાયઁ ન મિટહિ કલેસૂ ॥
નારદ બચન સગર્ભ સહેતૂ। સુંદર સબ ગુન નિધિ બૃષકેતૂ ॥
અસ બિચારિ તુમ્હ તજહુ અસંકા। સબહિ ભાઁતિ સંકરુ અકલંકા ॥
સુનિ પતિ બચન હરષિ મન માહીં। ગઈ તુરત ઉઠિ ગિરિજા પાહીં ॥
ઉમહિ બિલોકિ નયન ભરે બારી। સહિત સનેહ ગોદ બૈઠારી ॥
બારહિં બાર લેતિ ઉર લાઈ। ગદગદ કંઠ ન કછુ કહિ જાઈ ॥
જગત માતુ સર્બગ્ય ભવાની। માતુ સુખદ બોલીં મૃદુ બાની ॥

દો. સુનહિ માતુ મૈં દીખ અસ સપન સુનાવઉઁ તોહિ।
સુંદર ગૌર સુબિપ્રબર અસ ઉપદેસેઉ મોહિ ॥ ૭૨ ॥

કરહિ જાઇ તપુ સૈલકુમારી। નારદ કહા સો સત્ય બિચારી ॥
માતુ પિતહિ પુનિ યહ મત ભાવા। તપુ સુખપ્રદ દુખ દોષ નસાવા ॥
તપબલ રચઇ પ્રપંચ બિધાતા। તપબલ બિષ્નુ સકલ જગ ત્રાતા ॥
તપબલ સંભુ કરહિં સંઘારા। તપબલ સેષુ ધરઇ મહિભારા ॥
તપ અધાર સબ સૃષ્ટિ ભવાની। કરહિ જાઇ તપુ અસ જિયઁ જાની ॥
સુનત બચન બિસમિત મહતારી। સપન સુનાયઉ ગિરિહિ હઁકારી ॥
માતુ પિતુહિ બહુબિધિ સમુઝાઈ। ચલીં ઉમા તપ હિત હરષાઈ ॥
પ્રિય પરિવાર પિતા અરુ માતા। ભએ બિકલ મુખ આવ ન બાતા ॥

દો. બેદસિરા મુનિ આઇ તબ સબહિ કહા સમુઝાઇ ॥
પારબતી મહિમા સુનત રહે પ્રબોધહિ પાઇ ॥ ૭૩ ॥

ઉર ધરિ ઉમા પ્રાનપતિ ચરના। જાઇ બિપિન લાગીં તપુ કરના ॥
અતિ સુકુમાર ન તનુ તપ જોગૂ। પતિ પદ સુમિરિ તજેઉ સબુ ભોગૂ ॥
નિત નવ ચરન ઉપજ અનુરાગા। બિસરી દેહ તપહિં મનુ લાગા ॥
સંબત સહસ મૂલ ફલ ખાએ। સાગુ ખાઇ સત બરષ ગવાઁએ ॥
કછુ દિન ભોજનુ બારિ બતાસા। કિએ કઠિન કછુ દિન ઉપબાસા ॥
બેલ પાતી મહિ પરઇ સુખાઈ। તીનિ સહસ સંબત સોઈ ખાઈ ॥
પુનિ પરિહરે સુખાનેઉ પરના। ઉમહિ નામ તબ ભયઉ અપરના ॥
દેખિ ઉમહિ તપ ખીન સરીરા। બ્રહ્મગિરા ભૈ ગગન ગભીરા ॥

દો. ભયઉ મનોરથ સુફલ તવ સુનુ ગિરિજાકુમારિ।
પરિહરુ દુસહ કલેસ સબ અબ મિલિહહિં ત્રિપુરારિ ॥ ૭૪ ॥

અસ તપુ કાહુઁ ન કીન્હ ભવાની। ભઉ અનેક ધીર મુનિ ગ્યાની ॥
અબ ઉર ધરહુ બ્રહ્મ બર બાની। સત્ય સદા સંતત સુચિ જાની ॥
આવૈ પિતા બોલાવન જબહીં। હઠ પરિહરિ ઘર જાએહુ તબહીં ॥
મિલહિં તુમ્હહિ જબ સપ્ત રિષીસા। જાનેહુ તબ પ્રમાન બાગીસા ॥
સુનત ગિરા બિધિ ગગન બખાની। પુલક ગાત ગિરિજા હરષાની ॥
ઉમા ચરિત સુંદર મૈં ગાવા। સુનહુ સંભુ કર ચરિત સુહાવા ॥
જબ તેં સતી જાઇ તનુ ત્યાગા। તબ સેં સિવ મન ભયઉ બિરાગા ॥
જપહિં સદા રઘુનાયક નામા। જહઁ તહઁ સુનહિં રામ ગુન ગ્રામા ॥

દો. ચિદાનન્દ સુખધામ સિવ બિગત મોહ મદ કામ।
બિચરહિં મહિ ધરિ હૃદયઁ હરિ સકલ લોક અભિરામ ॥ ૭૫ ॥

કતહુઁ મુનિન્હ ઉપદેસહિં ગ્યાના। કતહુઁ રામ ગુન કરહિં બખાના ॥
જદપિ અકામ તદપિ ભગવાના। ભગત બિરહ દુખ દુખિત સુજાના ॥
એહિ બિધિ ગયઉ કાલુ બહુ બીતી। નિત નૈ હોઇ રામ પદ પ્રીતી ॥
નૈમુ પ્રેમુ સંકર કર દેખા। અબિચલ હૃદયઁ ભગતિ કૈ રેખા ॥
પ્રગટૈ રામુ કૃતગ્ય કૃપાલા। રૂપ સીલ નિધિ તેજ બિસાલા ॥
બહુ પ્રકાર સંકરહિ સરાહા। તુમ્હ બિનુ અસ બ્રતુ કો નિરબાહા ॥
બહુબિધિ રામ સિવહિ સમુઝાવા। પારબતી કર જન્મુ સુનાવા ॥
અતિ પુનીત ગિરિજા કૈ કરની। બિસ્તર સહિત કૃપાનિધિ બરની ॥

દો. અબ બિનતી મમ સુનેહુ સિવ જૌં મો પર નિજ નેહુ।
જાઇ બિબાહહુ સૈલજહિ યહ મોહિ માગેં દેહુ ॥ ૭૬ ॥


કહ સિવ જદપિ ઉચિત અસ નાહીં। નાથ બચન પુનિ મેટિ ન જાહીં ॥
સિર ધરિ આયસુ કરિઅ તુમ્હારા। પરમ ધરમુ યહ નાથ હમારા ॥
માતુ પિતા ગુર પ્રભુ કૈ બાની। બિનહિં બિચાર કરિઅ સુભ જાની ॥
તુમ્હ સબ ભાઁતિ પરમ હિતકારી। અગ્યા સિર પર નાથ તુમ્હારી ॥
પ્રભુ તોષેઉ સુનિ સંકર બચના। ભક્તિ બિબેક ધર્મ જુત રચના ॥
કહ પ્રભુ હર તુમ્હાર પન રહેઊ। અબ ઉર રાખેહુ જો હમ કહેઊ ॥
અંતરધાન ભએ અસ ભાષી। સંકર સોઇ મૂરતિ ઉર રાખી ॥
તબહિં સપ્તરિષિ સિવ પહિં આએ। બોલે પ્રભુ અતિ બચન સુહાએ ॥

દો. પારબતી પહિં જાઇ તુમ્હ પ્રેમ પરિચ્છા લેહુ।
ગિરિહિ પ્રેરિ પઠએહુ ભવન દૂરિ કરેહુ સંદેહુ ॥ ૭૭ ॥

રિષિન્હ ગૌરિ દેખી તહઁ કૈસી। મૂરતિમંત તપસ્યા જૈસી ॥
બોલે મુનિ સુનુ સૈલકુમારી। કરહુ કવન કારન તપુ ભારી ॥
કેહિ અવરાધહુ કા તુમ્હ ચહહૂ। હમ સન સત્ય મરમુ કિન કહહૂ ॥
કહત બચત મનુ અતિ સકુચાઈ। હઁસિહહુ સુનિ હમારિ જડતાઈ ॥
મનુ હઠ પરા ન સુનઇ સિખાવા। ચહત બારિ પર ભીતિ ઉઠાવા ॥
નારદ કહા સત્ય સોઇ જાના। બિનુ પંખન્હ હમ ચહહિં ઉડાના ॥
દેખહુ મુનિ અબિબેકુ હમારા। ચાહિઅ સદા સિવહિ ભરતારા ॥

દો. સુનત બચન બિહસે રિષય ગિરિસંભવ તબ દેહ।
નારદ કર ઉપદેસુ સુનિ કહહુ બસેઉ કિસુ ગેહ ॥ ૭૮ ॥

દચ્છસુતન્હ ઉપદેસેન્હિ જાઈ। તિન્હ ફિરિ ભવનુ ન દેખા આઈ ॥
ચિત્રકેતુ કર ઘરુ ઉન ઘાલા। કનકકસિપુ કર પુનિ અસ હાલા ॥
નારદ સિખ જે સુનહિં નર નારી। અવસિ હોહિં તજિ ભવનુ ભિખારી ॥
મન કપટી તન સજ્જન ચીન્હા। આપુ સરિસ સબહી ચહ કીન્હા ॥
તેહિ કેં બચન માનિ બિસ્વાસા। તુમ્હ ચાહહુ પતિ સહજ ઉદાસા ॥
નિર્ગુન નિલજ કુબેષ કપાલી। અકુલ અગેહ દિગંબર બ્યાલી ॥
કહહુ કવન સુખુ અસ બરુ પાએઁ। ભલ ભૂલિહુ ઠગ કે બૌરાએઁ ॥
પંચ કહેં સિવઁ સતી બિબાહી। પુનિ અવડેરિ મરાએન્હિ તાહી ॥

દો. અબ સુખ સોવત સોચુ નહિ ભીખ માગિ ભવ ખાહિં।
સહજ એકાકિન્હ કે ભવન કબહુઁ કિ નારિ ખટાહિં ॥ ૭૯ ॥

અજહૂઁ માનહુ કહા હમારા। હમ તુમ્હ કહુઁ બરુ નીક બિચારા ॥
અતિ સુંદર સુચિ સુખદ સુસીલા। ગાવહિં બેદ જાસુ જસ લીલા ॥
દૂષન રહિત સકલ ગુન રાસી। શ્રીપતિ પુર બૈકુંઠ નિવાસી ॥
અસ બરુ તુમ્હહિ મિલાઉબ આની। સુનત બિહસિ કહ બચન ભવાની ॥
સત્ય કહેહુ ગિરિભવ તનુ એહા। હઠ ન છૂટ છૂટૈ બરુ દેહા ॥
કનકઉ પુનિ પષાન તેં હોઈ। જારેહુઁ સહજુ ન પરિહર સોઈ ॥
નારદ બચન ન મૈં પરિહરઊઁ। બસઉ ભવનુ ઉજરઉ નહિં ડરઊઁ ॥
ગુર કેં બચન પ્રતીતિ ન જેહી। સપનેહુઁ સુગમ ન સુખ સિધિ તેહી ॥

દો. મહાદેવ અવગુન ભવન બિષ્નુ સકલ ગુન ધામ।
જેહિ કર મનુ રમ જાહિ સન તેહિ તેહી સન કામ ॥ ૮૦ ॥

જૌં તુમ્હ મિલતેહુ પ્રથમ મુનીસા। સુનતિઉઁ સિખ તુમ્હારિ ધરિ સીસા ॥
અબ મૈં જન્મુ સંભુ હિત હારા। કો ગુન દૂષન કરૈ બિચારા ॥
જૌં તુમ્હરે હઠ હૃદયઁ બિસેષી। રહિ ન જાઇ બિનુ કિએઁ બરેષી ॥
તૌ કૌતુકિઅન્હ આલસુ નાહીં। બર કન્યા અનેક જગ માહીં ॥
જન્મ કોટિ લગિ રગર હમારી। બરઉઁ સંભુ ન ત રહઉઁ કુઆરી ॥
તજઉઁ ન નારદ કર ઉપદેસૂ। આપુ કહહિ સત બાર મહેસૂ ॥
મૈં પા પરઉઁ કહઇ જગદંબા। તુમ્હ ગૃહ ગવનહુ ભયઉ બિલંબા ॥
દેખિ પ્રેમુ બોલે મુનિ ગ્યાની। જય જય જગદંબિકે ભવાની ॥

દો. તુમ્હ માયા ભગવાન સિવ સકલ જગત પિતુ માતુ।
નાઇ ચરન સિર મુનિ ચલે પુનિ પુનિ હરષત ગાતુ ॥ ૮૧ ॥

જાઇ મુનિન્હ હિમવંતુ પઠાએ। કરિ બિનતી ગિરજહિં ગૃહ લ્યાએ ॥
બહુરિ સપ્તરિષિ સિવ પહિં જાઈ। કથા ઉમા કૈ સકલ સુનાઈ ॥
ભએ મગન સિવ સુનત સનેહા। હરષિ સપ્તરિષિ ગવને ગેહા ॥
મનુ થિર કરિ તબ સંભુ સુજાના। લગે કરન રઘુનાયક ધ્યાના ॥
તારકુ અસુર ભયઉ તેહિ કાલા। ભુજ પ્રતાપ બલ તેજ બિસાલા ॥
તેંહિ સબ લોક લોકપતિ જીતે। ભએ દેવ સુખ સંપતિ રીતે ॥
અજર અમર સો જીતિ ન જાઈ। હારે સુર કરિ બિબિધ લરાઈ ॥
તબ બિરંચિ સન જાઇ પુકારે। દેખે બિધિ સબ દેવ દુખારે ॥

દો. સબ સન કહા બુઝાઇ બિધિ દનુજ નિધન તબ હોઇ।
સંભુ સુક્ર સંભૂત સુત એહિ જીતઇ રન સોઇ ॥ ૮૨ ॥

મોર કહા સુનિ કરહુ ઉપાઈ। હોઇહિ ઈસ્વર કરિહિ સહાઈ ॥
સતીં જો તજી દચ્છ મખ દેહા। જનમી જાઇ હિમાચલ ગેહા ॥
તેહિં તપુ કીન્હ સંભુ પતિ લાગી। સિવ સમાધિ બૈઠે સબુ ત્યાગી ॥
જદપિ અહઇ અસમંજસ ભારી। તદપિ બાત એક સુનહુ હમારી ॥
પઠવહુ કામુ જાઇ સિવ પાહીં। કરૈ છોભુ સંકર મન માહીં ॥
તબ હમ જાઇ સિવહિ સિર નાઈ। કરવાઉબ બિબાહુ બરિઆઈ ॥
એહિ બિધિ ભલેહિ દેવહિત હોઈ। મર અતિ નીક કહઇ સબુ કોઈ ॥
અસ્તુતિ સુરન્હ કીન્હિ અતિ હેતૂ। પ્રગટેઉ બિષમબાન ઝષકેતૂ ॥

દો. સુરન્હ કહીં નિજ બિપતિ સબ સુનિ મન કીન્હ બિચાર।
સંભુ બિરોધ ન કુસલ મોહિ બિહસિ કહેઉ અસ માર ॥ ૮૩ ॥

તદપિ કરબ મૈં કાજુ તુમ્હારા। શ્રુતિ કહ પરમ ધરમ ઉપકારા ॥
પર હિત લાગિ તજઇ જો દેહી। સંતત સંત પ્રસંસહિં તેહી ॥
અસ કહિ ચલેઉ સબહિ સિરુ નાઈ। સુમન ધનુષ કર સહિત સહાઈ ॥
ચલત માર અસ હૃદયઁ બિચારા। સિવ બિરોધ ધ્રુવ મરનુ હમારા ॥
તબ આપન પ્રભાઉ બિસ્તારા। નિજ બસ કીન્હ સકલ સંસારા ॥
કોપેઉ જબહિ બારિચરકેતૂ। છન મહુઁ મિટે સકલ શ્રુતિ સેતૂ ॥
બ્રહ્મચર્જ બ્રત સંજમ નાના। ધીરજ ધરમ ગ્યાન બિગ્યાના ॥
સદાચાર જપ જોગ બિરાગા। સભય બિબેક કટકુ સબ ભાગા ॥

છં. ભાગેઉ બિબેક સહાય સહિત સો સુભટ સંજુગ મહિ મુરે।
સદગ્રંથ પર્બત કંદરન્હિ મહુઁ જાઇ તેહિ અવસર દુરે ॥
હોનિહાર કા કરતાર કો રખવાર જગ ખરભરુ પરા।
દુઇ માથ કેહિ રતિનાથ જેહિ કહુઁ કોઽપિ કર ધનુ સરુ ધરા ॥

દો. જે સજીવ જગ અચર ચર નારિ પુરુષ અસ નામ।
તે નિજ નિજ મરજાદ તજિ ભએ સકલ બસ કામ ॥ ૮૪ ॥

સબ કે હૃદયઁ મદન અભિલાષા। લતા નિહારિ નવહિં તરુ સાખા ॥
નદીં ઉમગિ અંબુધિ કહુઁ ધાઈ। સંગમ કરહિં તલાવ તલાઈ ॥
જહઁ અસિ દસા જડન્હ કૈ બરની। કો કહિ સકઇ સચેતન કરની ॥
પસુ પચ્છી નભ જલ થલચારી। ભએ કામબસ સમય બિસારી ॥
મદન અંધ બ્યાકુલ સબ લોકા। નિસિ દિનુ નહિં અવલોકહિં કોકા ॥
દેવ દનુજ નર કિંનર બ્યાલા। પ્રેત પિસાચ ભૂત બેતાલા ॥
ઇન્હ કૈ દસા ન કહેઉઁ બખાની। સદા કામ કે ચેરે જાની ॥
સિદ્ધ બિરક્ત મહામુનિ જોગી। તેપિ કામબસ ભએ બિયોગી ॥

છં. ભએ કામબસ જોગીસ તાપસ પાવઁરન્હિ કી કો કહૈ।
દેખહિં ચરાચર નારિમય જે બ્રહ્મમય દેખત રહે ॥
અબલા બિલોકહિં પુરુષમય જગુ પુરુષ સબ અબલામયં।
દુઇ દંડ ભરિ બ્રહ્માંડ ભીતર કામકૃત કૌતુક અયં ॥

સો. ધરી ન કાહૂઁ ધિર સબકે મન મનસિજ હરે।
જે રાખે રઘુબીર તે ઉબરે તેહિ કાલ મહુઁ ॥ ૮૫ ॥


ઉભય ઘરી અસ કૌતુક ભયઊ। જૌ લગિ કામુ સંભુ પહિં ગયઊ ॥
સિવહિ બિલોકિ સસંકેઉ મારૂ। ભયઉ જથાથિતિ સબુ સંસારૂ ॥
ભએ તુરત સબ જીવ સુખારે। જિમિ મદ ઉતરિ ગએઁ મતવારે ॥
રુદ્રહિ દેખિ મદન ભય માના। દુરાધરષ દુર્ગમ ભગવાના ॥
ફિરત લાજ કછુ કરિ નહિં જાઈ। મરનુ ઠાનિ મન રચેસિ ઉપાઈ ॥
પ્રગટેસિ તુરત રુચિર રિતુરાજા। કુસુમિત નવ તરુ રાજિ બિરાજા ॥
બન ઉપબન બાપિકા તડાગા। પરમ સુભગ સબ દિસા બિભાગા ॥
જહઁ તહઁ જનુ ઉમગત અનુરાગા। દેખિ મુએહુઁ મન મનસિજ જાગા ॥

છં. જાગઇ મનોભવ મુએહુઁ મન બન સુભગતા ન પરૈ કહી।
સીતલ સુગંધ સુમંદ મારુત મદન અનલ સખા સહી ॥
બિકસે સરન્હિ બહુ કંજ ગુંજત પુંજ મંજુલ મધુકરા।
કલહંસ પિક સુક સરસ રવ કરિ ગાન નાચહિં અપછરા ॥

દો. સકલ કલા કરિ કોટિ બિધિ હારેઉ સેન સમેત।
ચલી ન અચલ સમાધિ સિવ કોપેઉ હૃદયનિકેત ॥ ૮૬ ॥

દેખિ રસાલ બિટપ બર સાખા। તેહિ પર ચઢેઉ મદનુ મન માખા ॥
સુમન ચાપ નિજ સર સંધાને। અતિ રિસ તાકિ શ્રવન લગિ તાને ॥
છાડે બિષમ બિસિખ ઉર લાગે। છુટિ સમાધિ સંભુ તબ જાગે ॥
ભયઉ ઈસ મન છોભુ બિસેષી। નયન ઉઘારિ સકલ દિસિ દેખી ॥
સૌરભ પલ્લવ મદનુ બિલોકા। ભયઉ કોપુ કંપેઉ ત્રૈલોકા ॥
તબ સિવઁ તીસર નયન ઉઘારા। ચિતવત કામુ ભયઉ જરિ છારા ॥
હાહાકાર ભયઉ જગ ભારી। ડરપે સુર ભએ અસુર સુખારી ॥
સમુઝિ કામસુખુ સોચહિં ભોગી। ભએ અકંટક સાધક જોગી ॥

છં. જોગિ અકંટક ભએ પતિ ગતિ સુનત રતિ મુરુછિત ભઈ।
રોદતિ બદતિ બહુ ભાઁતિ કરુના કરતિ સંકર પહિં ગઈ।
અતિ પ્રેમ કરિ બિનતી બિબિધ બિધિ જોરિ કર સન્મુખ રહી।
પ્રભુ આસુતોષ કૃપાલ સિવ અબલા નિરખિ બોલે સહી ॥

દો. અબ તેં રતિ તવ નાથ કર હોઇહિ નામુ અનંગુ।
બિનુ બપુ બ્યાપિહિ સબહિ પુનિ સુનુ નિજ મિલન પ્રસંગુ ॥ ૮૭ ॥

જબ જદુબંસ કૃષ્ન અવતારા। હોઇહિ હરન મહા મહિભારા ॥
કૃષ્ન તનય હોઇહિ પતિ તોરા। બચનુ અન્યથા હોઇ ન મોરા ॥
રતિ ગવની સુનિ સંકર બાની। કથા અપર અબ કહઉઁ બખાની ॥
દેવન્હ સમાચાર સબ પાએ। બ્રહ્માદિક બૈકુંઠ સિધાએ ॥
સબ સુર બિષ્નુ બિરંચિ સમેતા। ગએ જહાઁ સિવ કૃપાનિકેતા ॥
પૃથક પૃથક તિન્હ કીન્હિ પ્રસંસા। ભએ પ્રસન્ન ચંદ્ર અવતંસા ॥
બોલે કૃપાસિંધુ બૃષકેતૂ। કહહુ અમર આએ કેહિ હેતૂ ॥
કહ બિધિ તુમ્હ પ્રભુ અંતરજામી। તદપિ ભગતિ બસ બિનવઉઁ સ્વામી ॥

દો. સકલ સુરન્હ કે હૃદયઁ અસ સંકર પરમ ઉછાહુ।
નિજ નયનન્હિ દેખા ચહહિં નાથ તુમ્હાર બિબાહુ ॥ ૮૮ ॥

યહ ઉત્સવ દેખિઅ ભરિ લોચન। સોઇ કછુ કરહુ મદન મદ મોચન।
કામુ જારિ રતિ કહુઁ બરુ દીન્હા। કૃપાસિંધુ યહ અતિ ભલ કીન્હા ॥
સાસતિ કરિ પુનિ કરહિં પસાઊ। નાથ પ્રભુન્હ કર સહજ સુભાઊ ॥
પારબતીં તપુ કીન્હ અપારા। કરહુ તાસુ અબ અંગીકારા ॥
સુનિ બિધિ બિનય સમુઝિ પ્રભુ બાની। ઐસેઇ હોઉ કહા સુખુ માની ॥
તબ દેવન્હ દુંદુભીં બજાઈં। બરષિ સુમન જય જય સુર સાઈ ॥
અવસરુ જાનિ સપ્તરિષિ આએ। તુરતહિં બિધિ ગિરિભવન પઠાએ ॥
પ્રથમ ગએ જહઁ રહી ભવાની। બોલે મધુર બચન છલ સાની ॥

દો. કહા હમાર ન સુનેહુ તબ નારદ કેં ઉપદેસ।
અબ ભા ઝૂઠ તુમ્હાર પન જારેઉ કામુ મહેસ ॥ ૮૯ ॥

માસપારાયણ,તીસરા વિશ્રામ
સુનિ બોલીં મુસકાઇ ભવાની। ઉચિત કહેહુ મુનિબર બિગ્યાની ॥
તુમ્હરેં જાન કામુ અબ જારા। અબ લગિ સંભુ રહે સબિકારા ॥
હમરેં જાન સદા સિવ જોગી। અજ અનવદ્ય અકામ અભોગી ॥
જૌં મૈં સિવ સેયે અસ જાની। પ્રીતિ સમેત કર્મ મન બાની ॥
તૌ હમાર પન સુનહુ મુનીસા। કરિહહિં સત્ય કૃપાનિધિ ઈસા ॥
તુમ્હ જો કહા હર જારેઉ મારા। સોઇ અતિ બડ અબિબેકુ તુમ્હારા ॥
તાત અનલ કર સહજ સુભાઊ। હિમ તેહિ નિકટ જાઇ નહિં કાઊ ॥
ગએઁ સમીપ સો અવસિ નસાઈ। અસિ મન્મથ મહેસ કી નાઈ ॥

દો. હિયઁ હરષે મુનિ બચન સુનિ દેખિ પ્રીતિ બિસ્વાસ ॥
ચલે ભવાનિહિ નાઇ સિર ગએ હિમાચલ પાસ ॥ ૯૦ ॥

સબુ પ્રસંગુ ગિરિપતિહિ સુનાવા। મદન દહન સુનિ અતિ દુખુ પાવા ॥
બહુરિ કહેઉ રતિ કર બરદાના। સુનિ હિમવંત બહુત સુખુ માના ॥
હૃદયઁ બિચારિ સંભુ પ્રભુતાઈ। સાદર મુનિબર લિએ બોલાઈ ॥
સુદિનુ સુનખતુ સુઘરી સોચાઈ। બેગિ બેદબિધિ લગન ધરાઈ ॥
પત્રી સપ્તરિષિન્હ સોઇ દીન્હી। ગહિ પદ બિનય હિમાચલ કીન્હી ॥
જાઇ બિધિહિ દીન્હિ સો પાતી। બાચત પ્રીતિ ન હૃદયઁ સમાતી ॥
લગન બાચિ અજ સબહિ સુનાઈ। હરષે મુનિ સબ સુર સમુદાઈ ॥
સુમન બૃષ્ટિ નભ બાજન બાજે। મંગલ કલસ દસહુઁ દિસિ સાજે ॥

દો. લગે સઁવારન સકલ સુર બાહન બિબિધ બિમાન।
હોહિ સગુન મંગલ સુભદ કરહિં અપછરા ગાન ॥ ૯૧ ॥


સિવહિ સંભુ ગન કરહિં સિંગારા। જટા મુકુટ અહિ મૌરુ સઁવારા ॥
કુંડલ કંકન પહિરે બ્યાલા। તન બિભૂતિ પટ કેહરિ છાલા ॥
સસિ લલાટ સુંદર સિર ગંગા। નયન તીનિ ઉપબીત ભુજંગા ॥
ગરલ કંઠ ઉર નર સિર માલા। અસિવ બેષ સિવધામ કૃપાલા ॥
કર ત્રિસૂલ અરુ ડમરુ બિરાજા। ચલે બસહઁ ચઢિ બાજહિં બાજા ॥
દેખિ સિવહિ સુરત્રિય મુસુકાહીં। બર લાયક દુલહિનિ જગ નાહીં ॥
બિષ્નુ બિરંચિ આદિ સુરબ્રાતા। ચઢિ ચઢિ બાહન ચલે બરાતા ॥
સુર સમાજ સબ ભાઁતિ અનૂપા। નહિં બરાત દૂલહ અનુરૂપા ॥

દો. બિષ્નુ કહા અસ બિહસિ તબ બોલિ સકલ દિસિરાજ।
બિલગ બિલગ હોઇ ચલહુ સબ નિજ નિજ સહિત સમાજ ॥ ૯૨ ॥

બર અનુહારિ બરાત ન ભાઈ। હઁસી કરૈહહુ પર પુર જાઈ ॥
બિષ્નુ બચન સુનિ સુર મુસકાને। નિજ નિજ સેન સહિત બિલગાને ॥
મનહીં મન મહેસુ મુસુકાહીં। હરિ કે બિંગ્ય બચન નહિં જાહીં ॥
અતિ પ્રિય બચન સુનત પ્રિય કેરે। ભૃંગિહિ પ્રેરિ સકલ ગન ટેરે ॥
સિવ અનુસાસન સુનિ સબ આએ। પ્રભુ પદ જલજ સીસ તિન્હ નાએ ॥
નાના બાહન નાના બેષા। બિહસે સિવ સમાજ નિજ દેખા ॥
કોઉ મુખહીન બિપુલ મુખ કાહૂ। બિનુ પદ કર કોઉ બહુ પદ બાહૂ ॥
બિપુલ નયન કોઉ નયન બિહીના। રિષ્ટપુષ્ટ કોઉ અતિ તનખીના ॥

છં. તન ખીન કોઉ અતિ પીન પાવન કોઉ અપાવન ગતિ ધરેં।
ભૂષન કરાલ કપાલ કર સબ સદ્ય સોનિત તન ભરેં ॥
ખર સ્વાન સુઅર સૃકાલ મુખ ગન બેષ અગનિત કો ગનૈ।
બહુ જિનસ પ્રેત પિસાચ જોગિ જમાત બરનત નહિં બનૈ ॥

સો. નાચહિં ગાવહિં ગીત પરમ તરંગી ભૂત સબ।
દેખત અતિ બિપરીત બોલહિં બચન બિચિત્ર બિધિ ॥ ૯૩ ॥

જસ દૂલહુ તસિ બની બરાતા। કૌતુક બિબિધ હોહિં મગ જાતા ॥
ઇહાઁ હિમાચલ રચેઉ બિતાના। અતિ બિચિત્ર નહિં જાઇ બખાના ॥
સૈલ સકલ જહઁ લગિ જગ માહીં। લઘુ બિસાલ નહિં બરનિ સિરાહીં ॥
બન સાગર સબ નદીં તલાવા। હિમગિરિ સબ કહુઁ નેવત પઠાવા ॥
કામરૂપ સુંદર તન ધારી। સહિત સમાજ સહિત બર નારી ॥
ગએ સકલ તુહિનાચલ ગેહા। ગાવહિં મંગલ સહિત સનેહા ॥
પ્રથમહિં ગિરિ બહુ ગૃહ સઁવરાએ। જથાજોગુ તહઁ તહઁ સબ છાએ ॥
પુર સોભા અવલોકિ સુહાઈ। લાગઇ લઘુ બિરંચિ નિપુનાઈ ॥

છં. લઘુ લાગ બિધિ કી નિપુનતા અવલોકિ પુર સોભા સહી।
બન બાગ કૂપ તડાગ સરિતા સુભગ સબ સક કો કહી ॥
મંગલ બિપુલ તોરન પતાકા કેતુ ગૃહ ગૃહ સોહહીં ॥
બનિતા પુરુષ સુંદર ચતુર છબિ દેખિ મુનિ મન મોહહીં ॥

દો. જગદંબા જહઁ અવતરી સો પુરુ બરનિ કિ જાઇ।
રિદ્ધિ સિદ્ધિ સંપત્તિ સુખ નિત નૂતન અધિકાઇ ॥ ૯૪ ॥

નગર નિકટ બરાત સુનિ આઈ। પુર ખરભરુ સોભા અધિકાઈ ॥
કરિ બનાવ સજિ બાહન નાના। ચલે લેન સાદર અગવાના ॥
હિયઁ હરષે સુર સેન નિહારી। હરિહિ દેખિ અતિ ભએ સુખારી ॥
સિવ સમાજ જબ દેખન લાગે। બિડરિ ચલે બાહન સબ ભાગે ॥
ધરિ ધીરજુ તહઁ રહે સયાને। બાલક સબ લૈ જીવ પરાને ॥
ગએઁ ભવન પૂછહિં પિતુ માતા। કહહિં બચન ભય કંપિત ગાતા ॥
કહિઅ કાહ કહિ જાઇ ન બાતા। જમ કર ધાર કિધૌં બરિઆતા ॥
બરુ બૌરાહ બસહઁ અસવારા। બ્યાલ કપાલ બિભૂષન છારા ॥

છં. તન છાર બ્યાલ કપાલ ભૂષન નગન જટિલ ભયંકરા।
સઁગ ભૂત પ્રેત પિસાચ જોગિનિ બિકટ મુખ રજનીચરા ॥
જો જિઅત રહિહિ બરાત દેખત પુન્ય બડ તેહિ કર સહી।
દેખિહિ સો ઉમા બિબાહુ ઘર ઘર બાત અસિ લરિકન્હ કહી ॥

દો. સમુઝિ મહેસ સમાજ સબ જનનિ જનક મુસુકાહિં।
બાલ બુઝાએ બિબિધ બિધિ નિડર હોહુ ડરુ નાહિં ॥ ૯૫ ॥

લૈ અગવાન બરાતહિ આએ। દિએ સબહિ જનવાસ સુહાએ ॥
મૈનાઁ સુભ આરતી સઁવારી। સંગ સુમંગલ ગાવહિં નારી ॥
કંચન થાર સોહ બર પાની। પરિછન ચલી હરહિ હરષાની ॥
બિકટ બેષ રુદ્રહિ જબ દેખા। અબલન્હ ઉર ભય ભયઉ બિસેષા ॥
ભાગિ ભવન પૈઠીં અતિ ત્રાસા। ગએ મહેસુ જહાઁ જનવાસા ॥
મૈના હૃદયઁ ભયઉ દુખુ ભારી। લીન્હી બોલિ ગિરીસકુમારી ॥
અધિક સનેહઁ ગોદ બૈઠારી। સ્યામ સરોજ નયન ભરે બારી ॥
જેહિં બિધિ તુમ્હહિ રૂપુ અસ દીન્હા। તેહિં જડ બરુ બાઉર કસ કીન્હા ॥

છં. કસ કીન્હ બરુ બૌરાહ બિધિ જેહિં તુમ્હહિ સુંદરતા દઈ।
જો ફલુ ચહિઅ સુરતરુહિં સો બરબસ બબૂરહિં લાગઈ ॥
તુમ્હ સહિત ગિરિ તેં ગિરૌં પાવક જરૌં જલનિધિ મહુઁ પરૌં ॥
ઘરુ જાઉ અપજસુ હોઉ જગ જીવત બિબાહુ ન હૌં કરૌં ॥

દો. ભઈ બિકલ અબલા સકલ દુખિત દેખિ ગિરિનારિ।
કરિ બિલાપુ રોદતિ બદતિ સુતા સનેહુ સઁભારિ ॥ ૯૬ ॥

નારદ કર મૈં કાહ બિગારા। ભવનુ મોર જિન્હ બસત ઉજારા ॥
અસ ઉપદેસુ ઉમહિ જિન્હ દીન્હા। બૌરે બરહિ લગિ તપુ કીન્હા ॥
સાચેહુઁ ઉન્હ કે મોહ ન માયા। ઉદાસીન ધનુ ધામુ ન જાયા ॥
પર ઘર ઘાલક લાજ ન ભીરા। બાઝઁ કિ જાન પ્રસવ કૈં પીરા ॥
જનનિહિ બિકલ બિલોકિ ભવાની। બોલી જુત બિબેક મૃદુ બાની ॥
અસ બિચારિ સોચહિ મતિ માતા। સો ન ટરઇ જો રચઇ બિધાતા ॥
કરમ લિખા જૌ બાઉર નાહૂ। તૌ કત દોસુ લગાઇઅ કાહૂ ॥

તુમ્હ સન મિટહિં કિ બિધિ કે અંકા। માતુ બ્યર્થ જનિ લેહુ કલંકા ॥

છં. જનિ લેહુ માતુ કલંકુ કરુના પરિહરહુ અવસર નહીં।
દુખુ સુખુ જો લિખા લિલાર હમરેં જાબ જહઁ પાઉબ તહીં ॥
સુનિ ઉમા બચન બિનીત કોમલ સકલ અબલા સોચહીં ॥
બહુ ભાઁતિ બિધિહિ લગાઇ દૂષન નયન બારિ બિમોચહીં ॥

દો. તેહિ અવસર નારદ સહિત અરુ રિષિ સપ્ત સમેત।
સમાચાર સુનિ તુહિનગિરિ ગવને તુરત નિકેત ॥ ૯૭ ॥

તબ નારદ સબહિ સમુઝાવા। પૂરુબ કથાપ્રસંગુ સુનાવા ॥
મયના સત્ય સુનહુ મમ બાની। જગદંબા તવ સુતા ભવાની ॥
અજા અનાદિ સક્તિ અબિનાસિનિ। સદા સંભુ અરધંગ નિવાસિનિ ॥
જગ સંભવ પાલન લય કારિનિ। નિજ ઇચ્છા લીલા બપુ ધારિનિ ॥
જનમીં પ્રથમ દચ્છ ગૃહ જાઈ। નામુ સતી સુંદર તનુ પાઈ ॥
તહઁહુઁ સતી સંકરહિ બિબાહીં। કથા પ્રસિદ્ધ સકલ જગ માહીં ॥
એક બાર આવત સિવ સંગા। દેખેઉ રઘુકુલ કમલ પતંગા ॥
ભયઉ મોહુ સિવ કહા ન કીન્હા। ભ્રમ બસ બેષુ સીય કર લીન્હા ॥

છં. સિય બેષુ સતી જો કીન્હ તેહિ અપરાધ સંકર પરિહરીં।
હર બિરહઁ જાઇ બહોરિ પિતુ કેં જગ્ય જોગાનલ જરીં ॥
અબ જનમિ તુમ્હરે ભવન નિજ પતિ લાગિ દારુન તપુ કિયા।
અસ જાનિ સંસય તજહુ ગિરિજા સર્બદા સંકર પ્રિયા ॥

દો. સુનિ નારદ કે બચન તબ સબ કર મિટા બિષાદ।
છન મહુઁ બ્યાપેઉ સકલ પુર ઘર ઘર યહ સંબાદ ॥ ૯૮ ॥

તબ મયના હિમવંતુ અનંદે। પુનિ પુનિ પારબતી પદ બંદે ॥
નારિ પુરુષ સિસુ જુબા સયાને। નગર લોગ સબ અતિ હરષાને ॥
લગે હોન પુર મંગલગાના। સજે સબહિ હાટક ઘટ નાના ॥
ભાઁતિ અનેક ભઈ જેવરાના। સૂપસાસ્ત્ર જસ કછુ બ્યવહારા ॥
સો જેવનાર કિ જાઇ બખાની। બસહિં ભવન જેહિં માતુ ભવાની ॥
સાદર બોલે સકલ બરાતી। બિષ્નુ બિરંચિ દેવ સબ જાતી ॥
બિબિધિ પાઁતિ બૈઠી જેવનારા। લાગે પરુસન નિપુન સુઆરા ॥
નારિબૃંદ સુર જેવઁત જાની। લગીં દેન ગારીં મૃદુ બાની ॥

છં. ગારીં મધુર સ્વર દેહિં સુંદરિ બિંગ્ય બચન સુનાવહીં।
ભોજનુ કરહિં સુર અતિ બિલંબુ બિનોદુ સુનિ સચુ પાવહીં ॥
જેવઁત જો બઢ્યો અનંદુ સો મુખ કોટિહૂઁ ન પરૈ કહ્યો।
અચવાઁઇ દીન્હે પાન ગવને બાસ જહઁ જાકો રહ્યો ॥

દો. બહુરિ મુનિન્હ હિમવંત કહુઁ લગન સુનાઈ આઇ।
સમય બિલોકિ બિબાહ કર પઠએ દેવ બોલાઇ ॥ ૯૯ ॥

બોલિ સકલ સુર સાદર લીન્હે। સબહિ જથોચિત આસન દીન્હે ॥
બેદી બેદ બિધાન સઁવારી। સુભગ સુમંગલ ગાવહિં નારી ॥
સિંઘાસનુ અતિ દિબ્ય સુહાવા। જાઇ ન બરનિ બિરંચિ બનાવા ॥
બૈઠે સિવ બિપ્રન્હ સિરુ નાઈ। હૃદયઁ સુમિરિ નિજ પ્રભુ રઘુરાઈ ॥
બહુરિ મુનીસન્હ ઉમા બોલાઈ। કરિ સિંગારુ સખીં લૈ આઈ ॥
દેખત રૂપુ સકલ સુર મોહે। બરનૈ છબિ અસ જગ કબિ કો હૈ ॥
જગદંબિકા જાનિ ભવ ભામા। સુરન્હ મનહિં મન કીન્હ પ્રનામા ॥
સુંદરતા મરજાદ ભવાની। જાઇ ન કોટિહુઁ બદન બખાની ॥

છં. કોટિહુઁ બદન નહિં બનૈ બરનત જગ જનનિ સોભા મહા।
સકુચહિં કહત શ્રુતિ સેષ સારદ મંદમતિ તુલસી કહા ॥
છબિખાનિ માતુ ભવાનિ ગવની મધ્ય મંડપ સિવ જહાઁ ॥
અવલોકિ સકહિં ન સકુચ પતિ પદ કમલ મનુ મધુકરુ તહાઁ ॥

દો. મુનિ અનુસાસન ગનપતિહિ પૂજેઉ સંભુ ભવાનિ।

કોઉ સુનિ સંસય કરૈ જનિ સુર અનાદિ જિયઁ જાનિ ॥ ૧૦૦ ॥


જસિ બિબાહ કૈ બિધિ શ્રુતિ ગાઈ। મહામુનિન્હ સો સબ કરવાઈ ॥
ગહિ ગિરીસ કુસ કન્યા પાની। ભવહિ સમરપીં જાનિ ભવાની ॥
પાનિગ્રહન જબ કીન્હ મહેસા। હિંયઁ હરષે તબ સકલ સુરેસા ॥
બેદ મંત્ર મુનિબર ઉચ્ચરહીં। જય જય જય સંકર સુર કરહીં ॥
બાજહિં બાજન બિબિધ બિધાના। સુમનબૃષ્ટિ નભ ભૈ બિધિ નાના ॥
હર ગિરિજા કર ભયઉ બિબાહૂ। સકલ ભુવન ભરિ રહા ઉછાહૂ ॥
દાસીં દાસ તુરગ રથ નાગા। ધેનુ બસન મનિ બસ્તુ બિભાગા ॥
અન્ન કનકભાજન ભરિ જાના। દાઇજ દીન્હ ન જાઇ બખાના ॥

છં. દાઇજ દિયો બહુ ભાઁતિ પુનિ કર જોરિ હિમભૂધર કહ્યો।
કા દેઉઁ પૂરનકામ સંકર ચરન પંકજ ગહિ રહ્યો ॥
સિવઁ કૃપાસાગર સસુર કર સંતોષુ સબ ભાઁતિહિં કિયો।
પુનિ ગહે પદ પાથોજ મયનાઁ પ્રેમ પરિપૂરન હિયો ॥

દો. નાથ ઉમા મન પ્રાન સમ ગૃહકિંકરી કરેહુ।
છમેહુ સકલ અપરાધ અબ હોઇ પ્રસન્ન બરુ દેહુ ॥ ૧૦૧ ॥

બહુ બિધિ સંભુ સાસ સમુઝાઈ। ગવની ભવન ચરન સિરુ નાઈ ॥
જનનીં ઉમા બોલિ તબ લીન્હી। લૈ ઉછંગ સુંદર સિખ દીન્હી ॥
કરેહુ સદા સંકર પદ પૂજા। નારિધરમુ પતિ દેઉ ન દૂજા ॥
બચન કહત ભરે લોચન બારી। બહુરિ લાઇ ઉર લીન્હિ કુમારી ॥
કત બિધિ સૃજીં નારિ જગ માહીં। પરાધીન સપનેહુઁ સુખુ નાહીં ॥
ભૈ અતિ પ્રેમ બિકલ મહતારી। ધીરજુ કીન્હ કુસમય બિચારી ॥
પુનિ પુનિ મિલતિ પરતિ ગહિ ચરના। પરમ પ્રેમ કછુ જાઇ ન બરના ॥
સબ નારિન્હ મિલિ ભેટિ ભવાની। જાઇ જનનિ ઉર પુનિ લપટાની ॥

છં. જનનિહિ બહુરિ મિલિ ચલી ઉચિત અસીસ સબ કાહૂઁ દઈં।
ફિરિ ફિરિ બિલોકતિ માતુ તન તબ સખીં લૈ સિવ પહિં ગઈ ॥
જાચક સકલ સંતોષિ સંકરુ ઉમા સહિત ભવન ચલે।
સબ અમર હરષે સુમન બરષિ નિસાન નભ બાજે ભલે ॥

દો. ચલે સંગ હિમવંતુ તબ પહુઁચાવન અતિ હેતુ।
બિબિધ ભાઁતિ પરિતોષુ કરિ બિદા કીન્હ બૃષકેતુ ॥ ૧૦૨ ॥

તુરત ભવન આએ ગિરિરાઈ। સકલ સૈલ સર લિએ બોલાઈ ॥
આદર દાન બિનય બહુમાના। સબ કર બિદા કીન્હ હિમવાના ॥
જબહિં સંભુ કૈલાસહિં આએ। સુર સબ નિજ નિજ લોક સિધાએ ॥
જગત માતુ પિતુ સંભુ ભવાની। તેહી સિંગારુ ન કહઉઁ બખાની ॥
કરહિં બિબિધ બિધિ ભોગ બિલાસા। ગનન્હ સમેત બસહિં કૈલાસા ॥
હર ગિરિજા બિહાર નિત નયઊ। એહિ બિધિ બિપુલ કાલ ચલિ ગયઊ ॥
તબ જનમેઉ ષટબદન કુમારા। તારકુ અસુર સમર જેહિં મારા ॥
આગમ નિગમ પ્રસિદ્ધ પુરાના। ષન્મુખ જન્મુ સકલ જગ જાના ॥

છં. જગુ જાન ષન્મુખ જન્મુ કર્મુ પ્રતાપુ પુરુષારથુ મહા।
તેહિ હેતુ મૈં બૃષકેતુ સુત કર ચરિત સંછેપહિં કહા ॥
યહ ઉમા સંગુ બિબાહુ જે નર નારિ કહહિં જે ગાવહીં।
કલ્યાન કાજ બિબાહ મંગલ સર્બદા સુખુ પાવહીં ॥

દો. ચરિત સિંધુ ગિરિજા રમન બેદ ન પાવહિં પારુ।
બરનૈ તુલસીદાસુ કિમિ અતિ મતિમંદ ગવાઁરુ ॥ ૧૦૩ ॥

સંભુ ચરિત સુનિ સરસ સુહાવા। ભરદ્વાજ મુનિ અતિ સુખ પાવા ॥
બહુ લાલસા કથા પર બાઢી। નયનન્હિ નીરુ રોમાવલિ ઠાઢી ॥
પ્રેમ બિબસ મુખ આવ ન બાની। દસા દેખિ હરષે મુનિ ગ્યાની ॥
અહો ધન્ય તવ જન્મુ મુનીસા। તુમ્હહિ પ્રાન સમ પ્રિય ગૌરીસા ॥
સિવ પદ કમલ જિન્હહિ રતિ નાહીં। રામહિ તે સપનેહુઁ ન સોહાહીં ॥
બિનુ છલ બિસ્વનાથ પદ નેહૂ। રામ ભગત કર લચ્છન એહૂ ॥
સિવ સમ કો રઘુપતિ બ્રતધારી। બિનુ અઘ તજી સતી અસિ નારી ॥
પનુ કરિ રઘુપતિ ભગતિ દેખાઈ। કો સિવ સમ રામહિ પ્રિય ભાઈ ॥

દો. પ્રથમહિં મૈ કહિ સિવ ચરિત બૂઝા મરમુ તુમ્હાર।
સુચિ સેવક તુમ્હ રામ કે રહિત સમસ્ત બિકાર ॥ ૧૦૪ ॥

મૈં જાના તુમ્હાર ગુન સીલા। કહઉઁ સુનહુ અબ રઘુપતિ લીલા ॥
સુનુ મુનિ આજુ સમાગમ તોરેં। કહિ ન જાઇ જસ સુખુ મન મોરેં ॥
રામ ચરિત અતિ અમિત મુનિસા। કહિ ન સકહિં સત કોટિ અહીસા ॥
તદપિ જથાશ્રુત કહઉઁ બખાની। સુમિરિ ગિરાપતિ પ્રભુ ધનુપાની ॥
સારદ દારુનારિ સમ સ્વામી। રામુ સૂત્રધર અંતરજામી ॥
જેહિ પર કૃપા કરહિં જનુ જાની। કબિ ઉર અજિર નચાવહિં બાની ॥
પ્રનવઉઁ સોઇ કૃપાલ રઘુનાથા। બરનઉઁ બિસદ તાસુ ગુન ગાથા ॥
પરમ રમ્ય ગિરિબરુ કૈલાસૂ। સદા જહાઁ સિવ ઉમા નિવાસૂ ॥

દો. સિદ્ધ તપોધન જોગિજન સૂર કિંનર મુનિબૃંદ।
બસહિં તહાઁ સુકૃતી સકલ સેવહિં સિબ સુખકંદ ॥ ૧૦૫ ॥

હરિ હર બિમુખ ધર્મ રતિ નાહીં। તે નર તહઁ સપનેહુઁ નહિં જાહીં ॥
તેહિ ગિરિ પર બટ બિટપ બિસાલા। નિત નૂતન સુંદર સબ કાલા ॥
ત્રિબિધ સમીર સુસીતલિ છાયા। સિવ બિશ્રામ બિટપ શ્રુતિ ગાયા ॥
એક બાર તેહિ તર પ્રભુ ગયઊ। તરુ બિલોકિ ઉર અતિ સુખુ ભયઊ ॥
નિજ કર ડાસિ નાગરિપુ છાલા। બૈઠૈ સહજહિં સંભુ કૃપાલા ॥
કુંદ ઇંદુ દર ગૌર સરીરા। ભુજ પ્રલંબ પરિધન મુનિચીરા ॥
તરુન અરુન અંબુજ સમ ચરના। નખ દુતિ ભગત હૃદય તમ હરના ॥
ભુજગ ભૂતિ ભૂષન ત્રિપુરારી। આનનુ સરદ ચંદ છબિ હારી ॥

દો. જટા મુકુટ સુરસરિત સિર લોચન નલિન બિસાલ।
નીલકંઠ લાવન્યનિધિ સોહ બાલબિધુ ભાલ ॥ ૧૦૬ ॥

બૈઠે સોહ કામરિપુ કૈસેં। ધરેં સરીરુ સાંતરસુ જૈસેં ॥
પારબતી ભલ અવસરુ જાની। ગઈ સંભુ પહિં માતુ ભવાની ॥
જાનિ પ્રિયા આદરુ અતિ કીન્હા। બામ ભાગ આસનુ હર દીન્હા ॥
બૈઠીં સિવ સમીપ હરષાઈ। પૂરુબ જન્મ કથા ચિત આઈ ॥
પતિ હિયઁ હેતુ અધિક અનુમાની। બિહસિ ઉમા બોલીં પ્રિય બાની ॥
કથા જો સકલ લોક હિતકારી। સોઇ પૂછન ચહ સૈલકુમારી ॥
બિસ્વનાથ મમ નાથ પુરારી। ત્રિભુવન મહિમા બિદિત તુમ્હારી ॥
ચર અરુ અચર નાગ નર દેવા। સકલ કરહિં પદ પંકજ સેવા ॥

દો. પ્રભુ સમરથ સર્બગ્ય સિવ સકલ કલા ગુન ધામ ॥
જોગ ગ્યાન બૈરાગ્ય નિધિ પ્રનત કલપતરુ નામ ॥ ૧૦૭ ॥

જૌં મો પર પ્રસન્ન સુખરાસી। જાનિઅ સત્ય મોહિ નિજ દાસી ॥
તૌં પ્રભુ હરહુ મોર અગ્યાના। કહિ રઘુનાથ કથા બિધિ નાના ॥
જાસુ ભવનુ સુરતરુ તર હોઈ। સહિ કિ દરિદ્ર જનિત દુખુ સોઈ ॥
સસિભૂષન અસ હૃદયઁ બિચારી। હરહુ નાથ મમ મતિ ભ્રમ ભારી ॥
પ્રભુ જે મુનિ પરમારથબાદી। કહહિં રામ કહુઁ બ્રહ્મ અનાદી ॥
સેસ સારદા બેદ પુરાના। સકલ કરહિં રઘુપતિ ગુન ગાના ॥
તુમ્હ પુનિ રામ રામ દિન રાતી। સાદર જપહુ અનઁગ આરાતી ॥
રામુ સો અવધ નૃપતિ સુત સોઈ। કી અજ અગુન અલખગતિ કોઈ ॥

દો. જૌં નૃપ તનય ત બ્રહ્મ કિમિ નારિ બિરહઁ મતિ ભોરિ।
દેખ ચરિત મહિમા સુનત ભ્રમતિ બુદ્ધિ અતિ મોરિ ॥ ૧૦૮ ॥

જૌં અનીહ બ્યાપક બિભુ કોઊ। કબહુ બુઝાઇ નાથ મોહિ સોઊ ॥
અગ્ય જાનિ રિસ ઉર જનિ ધરહૂ। જેહિ બિધિ મોહ મિટૈ સોઇ કરહૂ ॥
મૈ બન દીખિ રામ પ્રભુતાઈ। અતિ ભય બિકલ ન તુમ્હહિ સુનાઈ ॥
તદપિ મલિન મન બોધુ ન આવા। સો ફલુ ભલી ભાઁતિ હમ પાવા ॥
અજહૂઁ કછુ સંસઉ મન મોરે। કરહુ કૃપા બિનવઉઁ કર જોરેં ॥
પ્રભુ તબ મોહિ બહુ ભાઁતિ પ્રબોધા। નાથ સો સમુઝિ કરહુ જનિ ક્રોધા ॥
તબ કર અસ બિમોહ અબ નાહીં। રામકથા પર રુચિ મન માહીં ॥
કહહુ પુનીત રામ ગુન ગાથા। ભુજગરાજ ભૂષન સુરનાથા ॥

દો. બંદઉ પદ ધરિ ધરનિ સિરુ બિનય કરઉઁ કર જોરિ।
બરનહુ રઘુબર બિસદ જસુ શ્રુતિ સિદ્ધાંત નિચોરિ ॥ ૧૦૯ ॥

જદપિ જોષિતા નહિં અધિકારી। દાસી મન ક્રમ બચન તુમ્હારી ॥
ગૂઢઉ તત્ત્વ ન સાધુ દુરાવહિં। આરત અધિકારી જહઁ પાવહિં ॥
અતિ આરતિ પૂછઉઁ સુરરાયા। રઘુપતિ કથા કહહુ કરિ દાયા ॥
પ્રથમ સો કારન કહહુ બિચારી। નિર્ગુન બ્રહ્મ સગુન બપુ ધારી ॥
પુનિ પ્રભુ કહહુ રામ અવતારા। બાલચરિત પુનિ કહહુ ઉદારા ॥
કહહુ જથા જાનકી બિબાહીં। રાજ તજા સો દૂષન કાહીં ॥
બન બસિ કીન્હે ચરિત અપારા। કહહુ નાથ જિમિ રાવન મારા ॥
રાજ બૈઠિ કીન્હીં બહુ લીલા। સકલ કહહુ સંકર સુખલીલા ॥

દો. બહુરિ કહહુ કરુનાયતન કીન્હ જો અચરજ રામ।
પ્રજા સહિત રઘુબંસમનિ કિમિ ગવને નિજ ધામ ॥ ૧૧૦ ॥

પુનિ પ્રભુ કહહુ સો તત્ત્વ બખાની। જેહિં બિગ્યાન મગન મુનિ ગ્યાની ॥
ભગતિ ગ્યાન બિગ્યાન બિરાગા। પુનિ સબ બરનહુ સહિત બિભાગા ॥
ઔરઉ રામ રહસ્ય અનેકા। કહહુ નાથ અતિ બિમલ બિબેકા ॥
જો પ્રભુ મૈં પૂછા નહિ હોઈ। સોઉ દયાલ રાખહુ જનિ ગોઈ ॥
તુમ્હ ત્રિભુવન ગુર બેદ બખાના। આન જીવ પાઁવર કા જાના ॥
પ્રસ્ન ઉમા કૈ સહજ સુહાઈ। છલ બિહીન સુનિ સિવ મન ભાઈ ॥
હર હિયઁ રામચરિત સબ આએ। પ્રેમ પુલક લોચન જલ છાએ ॥
શ્રીરઘુનાથ રૂપ ઉર આવા। પરમાનંદ અમિત સુખ પાવા ॥

દો. મગન ધ્યાનરસ દંડ જુગ પુનિ મન બાહેર કીન્હ।
રઘુપતિ ચરિત મહેસ તબ હરષિત બરનૈ લીન્હ ॥ ૧૧૧ ॥

ઝૂઠેઉ સત્ય જાહિ બિનુ જાનેં। જિમિ ભુજંગ બિનુ રજુ પહિચાનેં ॥
જેહિ જાનેં જગ જાઇ હેરાઈ। જાગેં જથા સપન ભ્રમ જાઈ ॥
બંદઉઁ બાલરૂપ સોઈ રામૂ। સબ સિધિ સુલભ જપત જિસુ નામૂ ॥
મંગલ ભવન અમંગલ હારી। દ્રવઉ સો દસરથ અજિર બિહારી ॥
કરિ પ્રનામ રામહિ ત્રિપુરારી। હરષિ સુધા સમ ગિરા ઉચારી ॥
ધન્ય ધન્ય ગિરિરાજકુમારી। તુમ્હ સમાન નહિં કોઉ ઉપકારી ॥
પૂઁછેહુ રઘુપતિ કથા પ્રસંગા। સકલ લોક જગ પાવનિ ગંગા ॥
તુમ્હ રઘુબીર ચરન અનુરાગી। કીન્હહુ પ્રસ્ન જગત હિત લાગી ॥

દો. રામકૃપા તેં પારબતિ સપનેહુઁ તવ મન માહિં।
સોક મોહ સંદેહ ભ્રમ મમ બિચાર કછુ નાહિં ॥ ૧૧૨ ॥

તદપિ અસંકા કીન્હિહુ સોઈ। કહત સુનત સબ કર હિત હોઈ ॥
જિન્હ હરિ કથા સુની નહિં કાના। શ્રવન રંધ્ર અહિભવન સમાના ॥
નયનન્હિ સંત દરસ નહિં દેખા। લોચન મોરપંખ કર લેખા ॥
તે સિર કટુ તુંબરિ સમતૂલા। જે ન નમત હરિ ગુર પદ મૂલા ॥
જિન્હ હરિભગતિ હૃદયઁ નહિં આની। જીવત સવ સમાન તેઇ પ્રાની ॥
જો નહિં કરઇ રામ ગુન ગાના। જીહ સો દાદુર જીહ સમાના ॥
કુલિસ કઠોર નિઠુર સોઇ છાતી। સુનિ હરિચરિત ન જો હરષાતી ॥
ગિરિજા સુનહુ રામ કૈ લીલા। સુર હિત દનુજ બિમોહનસીલા ॥

દો. રામકથા સુરધેનુ સમ સેવત સબ સુખ દાનિ।
સતસમાજ સુરલોક સબ કો ન સુનૈ અસ જાનિ ॥ ૧૧૩ ॥


રામકથા સુંદર કર તારી। સંસય બિહગ ઉડાવનિહારી ॥
રામકથા કલિ બિટપ કુઠારી। સાદર સુનુ ગિરિરાજકુમારી ॥
રામ નામ ગુન ચરિત સુહાએ। જનમ કરમ અગનિત શ્રુતિ ગાએ ॥
જથા અનંત રામ ભગવાના। તથા કથા કીરતિ ગુન નાના ॥
તદપિ જથા શ્રુત જસિ મતિ મોરી। કહિહઉઁ દેખિ પ્રીતિ અતિ તોરી ॥
ઉમા પ્રસ્ન તવ સહજ સુહાઈ। સુખદ સંતસંમત મોહિ ભાઈ ॥
એક બાત નહિ મોહિ સોહાની। જદપિ મોહ બસ કહેહુ ભવાની ॥
તુમ જો કહા રામ કોઉ આના। જેહિ શ્રુતિ ગાવ ધરહિં મુનિ ધ્યાના ॥

દો. કહહિ સુનહિ અસ અધમ નર ગ્રસે જે મોહ પિસાચ।
પાષંડી હરિ પદ બિમુખ જાનહિં ઝૂઠ ન સાચ ॥ ૧૧૪ ॥

અગ્ય અકોબિદ અંધ અભાગી। કાઈ બિષય મુકર મન લાગી ॥
લંપટ કપટી કુટિલ બિસેષી। સપનેહુઁ સંતસભા નહિં દેખી ॥
કહહિં તે બેદ અસંમત બાની। જિન્હ કેં સૂઝ લાભુ નહિં હાની ॥
મુકર મલિન અરુ નયન બિહીના। રામ રૂપ દેખહિં કિમિ દીના ॥
જિન્હ કેં અગુન ન સગુન બિબેકા। જલ્પહિં કલ્પિત બચન અનેકા ॥
હરિમાયા બસ જગત ભ્રમાહીં। તિન્હહિ કહત કછુ અઘટિત નાહીં ॥
બાતુલ ભૂત બિબસ મતવારે। તે નહિં બોલહિં બચન બિચારે ॥
જિન્હ કૃત મહામોહ મદ પાના। તિન્ કર કહા કરિઅ નહિં કાના ॥

સો. અસ નિજ હૃદયઁ બિચારિ તજુ સંસય ભજુ રામ પદ।
સુનુ ગિરિરાજ કુમારિ ભ્રમ તમ રબિ કર બચન મમ ॥ ૧૧૫ ॥

સગુનહિ અગુનહિ નહિં કછુ ભેદા। ગાવહિં મુનિ પુરાન બુધ બેદા ॥
અગુન અરુપ અલખ અજ જોઈ। ભગત પ્રેમ બસ સગુન સો હોઈ ॥
જો ગુન રહિત સગુન સોઇ કૈસેં। જલુ હિમ ઉપલ બિલગ નહિં જૈસેં ॥
જાસુ નામ ભ્રમ તિમિર પતંગા। તેહિ કિમિ કહિઅ બિમોહ પ્રસંગા ॥
રામ સચ્ચિદાનંદ દિનેસા। નહિં તહઁ મોહ નિસા લવલેસા ॥
સહજ પ્રકાસરુપ ભગવાના। નહિં તહઁ પુનિ બિગ્યાન બિહાના ॥
હરષ બિષાદ ગ્યાન અગ્યાના। જીવ ધર્મ અહમિતિ અભિમાના ॥
રામ બ્રહ્મ બ્યાપક જગ જાના। પરમાનન્દ પરેસ પુરાના ॥

દો. પુરુષ પ્રસિદ્ધ પ્રકાસ નિધિ પ્રગટ પરાવર નાથ ॥
રઘુકુલમનિ મમ સ્વામિ સોઇ કહિ સિવઁ નાયઉ માથ ॥ ૧૧૬ ॥

નિજ ભ્રમ નહિં સમુઝહિં અગ્યાની। પ્રભુ પર મોહ ધરહિં જડ પ્રાની ॥
જથા ગગન ઘન પટલ નિહારી। ઝાઁપેઉ માનુ કહહિં કુબિચારી ॥
ચિતવ જો લોચન અંગુલિ લાએઁ। પ્રગટ જુગલ સસિ તેહિ કે ભાએઁ ॥
ઉમા રામ બિષઇક અસ મોહા। નભ તમ ધૂમ ધૂરિ જિમિ સોહા ॥
બિષય કરન સુર જીવ સમેતા। સકલ એક તેં એક સચેતા ॥
સબ કર પરમ પ્રકાસક જોઈ। રામ અનાદિ અવધપતિ સોઈ ॥
જગત પ્રકાસ્ય પ્રકાસક રામૂ। માયાધીસ ગ્યાન ગુન ધામૂ ॥
જાસુ સત્યતા તેં જડ માયા। ભાસ સત્ય ઇવ મોહ સહાયા ॥

દો. રજત સીપ મહુઁ માસ જિમિ જથા ભાનુ કર બારિ।
જદપિ મૃષા તિહુઁ કાલ સોઇ ભ્રમ ન સકઇ કોઉ ટારિ ॥ ૧૧૭ ॥

એહિ બિધિ જગ હરિ આશ્રિત રહઈ। જદપિ અસત્ય દેત દુખ અહઈ ॥
જૌં સપનેં સિર કાટૈ કોઈ। બિનુ જાગેં ન દૂરિ દુખ હોઈ ॥
જાસુ કૃપાઁ અસ ભ્રમ મિટિ જાઈ। ગિરિજા સોઇ કૃપાલ રઘુરાઈ ॥
આદિ અંત કોઉ જાસુ ન પાવા। મતિ અનુમાનિ નિગમ અસ ગાવા ॥
બિનુ પદ ચલઇ સુનઇ બિનુ કાના। કર બિનુ કરમ કરઇ બિધિ નાના ॥
આનન રહિત સકલ રસ ભોગી। બિનુ બાની બકતા બડ જોગી ॥
તનુ બિનુ પરસ નયન બિનુ દેખા। ગ્રહઇ ઘ્રાન બિનુ બાસ અસેષા ॥
અસિ સબ ભાઁતિ અલૌકિક કરની। મહિમા જાસુ જાઇ નહિં બરની ॥

દો. જેહિ ઇમિ ગાવહિ બેદ બુધ જાહિ ધરહિં મુનિ ધ્યાન ॥
સોઇ દસરથ સુત ભગત હિત કોસલપતિ ભગવાન ॥ ૧૧૮ ॥

કાસીં મરત જંતુ અવલોકી। જાસુ નામ બલ કરઉઁ બિસોકી ॥
સોઇ પ્રભુ મોર ચરાચર સ્વામી। રઘુબર સબ ઉર અંતરજામી ॥
બિબસહુઁ જાસુ નામ નર કહહીં। જનમ અનેક રચિત અઘ દહહીં ॥
સાદર સુમિરન જે નર કરહીં। ભવ બારિધિ ગોપદ ઇવ તરહીં ॥
રામ સો પરમાતમા ભવાની। તહઁ ભ્રમ અતિ અબિહિત તવ બાની ॥
અસ સંસય આનત ઉર માહીં। ગ્યાન બિરાગ સકલ ગુન જાહીં ॥
સુનિ સિવ કે ભ્રમ ભંજન બચના। મિટિ ગૈ સબ કુતરક કૈ રચના ॥
ભઇ રઘુપતિ પદ પ્રીતિ પ્રતીતી। દારુન અસંભાવના બીતી ॥

દો. પુનિ પુનિ પ્રભુ પદ કમલ ગહિ જોરિ પંકરુહ પાનિ।
બોલી ગિરિજા બચન બર મનહુઁ પ્રેમ રસ સાનિ ॥ ૧૧૯ ॥

સસિ કર સમ સુનિ ગિરા તુમ્હારી। મિટા મોહ સરદાતપ ભારી ॥
તુમ્હ કૃપાલ સબુ સંસઉ હરેઊ। રામ સ્વરુપ જાનિ મોહિ પરેઊ ॥
નાથ કૃપાઁ અબ ગયઉ બિષાદા। સુખી ભયઉઁ પ્રભુ ચરન પ્રસાદા ॥
અબ મોહિ આપનિ કિંકરિ જાની। જદપિ સહજ જડ નારિ અયાની ॥
પ્રથમ જો મૈં પૂછા સોઇ કહહૂ। જૌં મો પર પ્રસન્ન પ્રભુ અહહૂ ॥
રામ બ્રહ્મ ચિનમય અબિનાસી। સર્બ રહિત સબ ઉર પુર બાસી ॥
નાથ ધરેઉ નરતનુ કેહિ હેતૂ। મોહિ સમુઝાઇ કહહુ બૃષકેતૂ ॥
ઉમા બચન સુનિ પરમ બિનીતા। રામકથા પર પ્રીતિ પુનીતા ॥

દો. હિઁયઁ હરષે કામારિ તબ સંકર સહજ સુજાન
બહુ બિધિ ઉમહિ પ્રસંસિ પુનિ બોલે કૃપાનિધાન ॥ ૧૨૦(ક) ॥

નવાન્હપારાયન,પહલા વિશ્રામ
માસપારાયણ, ચૌથા વિશ્રામ

સો. સુનુ સુભ કથા ભવાનિ રામચરિતમાનસ બિમલ।
કહા ભુસુંડિ બખાનિ સુના બિહગ નાયક ગરુડ ॥ ૧૨૦(ખ) ॥

સો સંબાદ ઉદાર જેહિ બિધિ ભા આગેં કહબ।
સુનહુ રામ અવતાર ચરિત પરમ સુંદર અનઘ ॥ ૧૨૦(ગ) ॥

હરિ ગુન નામ અપાર કથા રૂપ અગનિત અમિત।
મૈં નિજ મતિ અનુસાર કહઉઁ ઉમા સાદર સુનહુ ॥ ૧૨૦(ઘ ॥

સુનુ ગિરિજા હરિચરિત સુહાએ। બિપુલ બિસદ નિગમાગમ ગાએ ॥
હરિ અવતાર હેતુ જેહિ હોઈ। ઇદમિત્થં કહિ જાઇ ન સોઈ ॥
રામ અતર્ક્ય બુદ્ધિ મન બાની। મત હમાર અસ સુનહિ સયાની ॥
તદપિ સંત મુનિ બેદ પુરાના। જસ કછુ કહહિં સ્વમતિ અનુમાના ॥
તસ મૈં સુમુખિ સુનાવઉઁ તોહી। સમુઝિ પરઇ જસ કારન મોહી ॥
જબ જબ હોઇ ધરમ કૈ હાની। બાઢહિં અસુર અધમ અભિમાની ॥
કરહિં અનીતિ જાઇ નહિં બરની। સીદહિં બિપ્ર ધેનુ સુર ધરની ॥
તબ તબ પ્રભુ ધરિ બિબિધ સરીરા। હરહિ કૃપાનિધિ સજ્જન પીરા ॥

દો. અસુર મારિ થાપહિં સુરન્હ રાખહિં નિજ શ્રુતિ સેતુ।
જગ બિસ્તારહિં બિસદ જસ રામ જન્મ કર હેતુ ॥ ૧૨૧ ॥

સોઇ જસ ગાઇ ભગત ભવ તરહીં। કૃપાસિંધુ જન હિત તનુ ધરહીં ॥
રામ જનમ કે હેતુ અનેકા। પરમ બિચિત્ર એક તેં એકા ॥
જનમ એક દુઇ કહઉઁ બખાની। સાવધાન સુનુ સુમતિ ભવાની ॥
દ્વારપાલ હરિ કે પ્રિય દોઊ। જય અરુ બિજય જાન સબ કોઊ ॥
બિપ્ર શ્રાપ તેં દૂનઉ ભાઈ। તામસ અસુર દેહ તિન્હ પાઈ ॥
કનકકસિપુ અરુ હાટક લોચન। જગત બિદિત સુરપતિ મદ મોચન ॥
બિજઈ સમર બીર બિખ્યાતા। ધરિ બરાહ બપુ એક નિપાતા ॥
હોઇ નરહરિ દૂસર પુનિ મારા। જન પ્રહલાદ સુજસ બિસ્તારા ॥

દો. ભએ નિસાચર જાઇ તેઇ મહાબીર બલવાન।
કુંભકરન રાવણ સુભટ સુર બિજઈ જગ જાન ॥ ૧૨૨ ।

મુકુત ન ભએ હતે ભગવાના। તીનિ જનમ દ્વિજ બચન પ્રવાના ॥
એક બાર તિન્હ કે હિત લાગી। ધરેઉ સરીર ભગત અનુરાગી ॥
કસ્યપ અદિતિ તહાઁ પિતુ માતા। દસરથ કૌસલ્યા બિખ્યાતા ॥
એક કલપ એહિ બિધિ અવતારા। ચરિત્ર પવિત્ર કિએ સંસારા ॥
એક કલપ સુર દેખિ દુખારે। સમર જલંધર સન સબ હારે ॥
સંભુ કીન્હ સંગ્રામ અપારા। દનુજ મહાબલ મરઇ ન મારા ॥
પરમ સતી અસુરાધિપ નારી। તેહિ બલ તાહિ ન જિતહિં પુરારી ॥

દો. છલ કરિ ટારેઉ તાસુ બ્રત પ્રભુ સુર કારજ કીન્હ ॥
જબ તેહિ જાનેઉ મરમ તબ શ્રાપ કોપ કરિ દીન્હ ॥ ૧૨૩ ॥

તાસુ શ્રાપ હરિ દીન્હ પ્રમાના। કૌતુકનિધિ કૃપાલ ભગવાના ॥
તહાઁ જલંધર રાવન ભયઊ। રન હતિ રામ પરમ પદ દયઊ ॥
એક જનમ કર કારન એહા। જેહિ લાગિ રામ ધરી નરદેહા ॥
પ્રતિ અવતાર કથા પ્રભુ કેરી। સુનુ મુનિ બરની કબિન્હ ઘનેરી ॥
નારદ શ્રાપ દીન્હ એક બારા। કલપ એક તેહિ લગિ અવતારા ॥
ગિરિજા ચકિત ભઈ સુનિ બાની। નારદ બિષ્નુભગત પુનિ ગ્યાનિ ॥
કારન કવન શ્રાપ મુનિ દીન્હા। કા અપરાધ રમાપતિ કીન્હા ॥
યહ પ્રસંગ મોહિ કહહુ પુરારી। મુનિ મન મોહ આચરજ ભારી ॥

દો. બોલે બિહસિ મહેસ તબ ગ્યાની મૂઢ ન કોઇ।
જેહિ જસ રઘુપતિ કરહિં જબ સો તસ તેહિ છન હોઇ ॥ ૧૨૪(ક) ॥

સો. કહઉઁ રામ ગુન ગાથ ભરદ્વાજ સાદર સુનહુ।
ભવ ભંજન રઘુનાથ ભજુ તુલસી તજિ માન મદ ॥ ૧૨૪(ખ) ॥

હિમગિરિ ગુહા એક અતિ પાવનિ। બહ સમીપ સુરસરી સુહાવનિ ॥
આશ્રમ પરમ પુનીત સુહાવા। દેખિ દેવરિષિ મન અતિ ભાવા ॥
નિરખિ સૈલ સરિ બિપિન બિભાગા। ભયઉ રમાપતિ પદ અનુરાગા ॥
સુમિરત હરિહિ શ્રાપ ગતિ બાધી। સહજ બિમલ મન લાગિ સમાધી ॥
મુનિ ગતિ દેખિ સુરેસ ડેરાના। કામહિ બોલિ કીન્હ સમાના ॥
સહિત સહાય જાહુ મમ હેતૂ। ચકેઉ હરષિ હિયઁ જલચરકેતૂ ॥
સુનાસીર મન મહુઁ અસિ ત્રાસા। ચહત દેવરિષિ મમ પુર બાસા ॥
જે કામી લોલુપ જગ માહીં। કુટિલ કાક ઇવ સબહિ ડેરાહીં ॥

દો. સુખ હાડ લૈ ભાગ સઠ સ્વાન નિરખિ મૃગરાજ।
છીનિ લેઇ જનિ જાન જડ તિમિ સુરપતિહિ ન લાજ ॥ ૧૨૫ ॥

તેહિ આશ્રમહિં મદન જબ ગયઊ। નિજ માયાઁ બસંત નિરમયઊ ॥
કુસુમિત બિબિધ બિટપ બહુરંગા। કૂજહિં કોકિલ ગુંજહિ ભૃંગા ॥
ચલી સુહાવનિ ત્રિબિધ બયારી। કામ કૃસાનુ બઢાવનિહારી ॥
રંભાદિક સુરનારિ નબીના । સકલ અસમસર કલા પ્રબીના ॥
કરહિં ગાન બહુ તાન તરંગા। બહુબિધિ ક્રીડહિ પાનિ પતંગા ॥
દેખિ સહાય મદન હરષાના। કીન્હેસિ પુનિ પ્રપંચ બિધિ નાના ॥
કામ કલા કછુ મુનિહિ ન બ્યાપી। નિજ ભયઁ ડરેઉ મનોભવ પાપી ॥
સીમ કિ ચાઁપિ સકઇ કોઉ તાસુ। બડ રખવાર રમાપતિ જાસૂ ॥

દો. સહિત સહાય સભીત અતિ માનિ હારિ મન મૈન।
ગહેસિ જાઇ મુનિ ચરન તબ કહિ સુઠિ આરત બૈન ॥ ૧૨૬ ॥

ભયઉ ન નારદ મન કછુ રોષા। કહિ પ્રિય બચન કામ પરિતોષા ॥
નાઇ ચરન સિરુ આયસુ પાઈ। ગયઉ મદન તબ સહિત સહાઈ ॥
મુનિ સુસીલતા આપનિ કરની। સુરપતિ સભાઁ જાઇ સબ બરની ॥
સુનિ સબ કેં મન અચરજુ આવા। મુનિહિ પ્રસંસિ હરિહિ સિરુ નાવા ॥
તબ નારદ ગવને સિવ પાહીં। જિતા કામ અહમિતિ મન માહીં ॥
માર ચરિત સંકરહિં સુનાએ। અતિપ્રિય જાનિ મહેસ સિખાએ ॥
બાર બાર બિનવઉઁ મુનિ તોહીં। જિમિ યહ કથા સુનાયહુ મોહીં ॥
તિમિ જનિ હરિહિ સુનાવહુ કબહૂઁ। ચલેહુઁ પ્રસંગ દુરાએડુ તબહૂઁ ॥

દો. સંભુ દીન્હ ઉપદેસ હિત નહિં નારદહિ સોહાન।
ભારદ્વાજ કૌતુક સુનહુ હરિ ઇચ્છા બલવાન ॥ ૧૨૭ ॥

રામ કીન્હ ચાહહિં સોઇ હોઈ। કરૈ અન્યથા અસ નહિં કોઈ ॥
સંભુ બચન મુનિ મન નહિં ભાએ। તબ બિરંચિ કે લોક સિધાએ ॥
એક બાર કરતલ બર બીના। ગાવત હરિ ગુન ગાન પ્રબીના ॥
છીરસિંધુ ગવને મુનિનાથા। જહઁ બસ શ્રીનિવાસ શ્રુતિમાથા ॥
હરષિ મિલે ઉઠિ રમાનિકેતા। બૈઠે આસન રિષિહિ સમેતા ॥
બોલે બિહસિ ચરાચર રાયા। બહુતે દિનન કીન્હિ મુનિ દાયા ॥
કામ ચરિત નારદ સબ ભાષે। જદ્યપિ પ્રથમ બરજિ સિવઁ રાખે ॥
અતિ પ્રચંડ રઘુપતિ કૈ માયા। જેહિ ન મોહ અસ કો જગ જાયા ॥

દો. રૂખ બદન કરિ બચન મૃદુ બોલે શ્રીભગવાન ।
તુમ્હરે સુમિરન તેં મિટહિં મોહ માર મદ માન ॥ ૧૨૮ ॥

સુનુ મુનિ મોહ હોઇ મન તાકેં। ગ્યાન બિરાગ હૃદય નહિં જાકે ॥
બ્રહ્મચરજ બ્રત રત મતિધીરા। તુમ્હહિ કિ કરઇ મનોભવ પીરા ॥
નારદ કહેઉ સહિત અભિમાના। કૃપા તુમ્હારિ સકલ ભગવાના ॥
કરુનાનિધિ મન દીખ બિચારી। ઉર અંકુરેઉ ગરબ તરુ ભારી ॥
બેગિ સો મૈ ડારિહઉઁ ઉખારી। પન હમાર સેવક હિતકારી ॥
મુનિ કર હિત મમ કૌતુક હોઈ। અવસિ ઉપાય કરબિ મૈ સોઈ ॥
તબ નારદ હરિ પદ સિર નાઈ। ચલે હૃદયઁ અહમિતિ અધિકાઈ ॥
શ્રીપતિ નિજ માયા તબ પ્રેરી। સુનહુ કઠિન કરની તેહિ કેરી ॥

દો. બિરચેઉ મગ મહુઁ નગર તેહિં સત જોજન બિસ્તાર।
શ્રીનિવાસપુર તેં અધિક રચના બિબિધ પ્રકાર ॥ ૧૨૯ ॥

બસહિં નગર સુંદર નર નારી। જનુ બહુ મનસિજ રતિ તનુધારી ॥
તેહિં પુર બસઇ સીલનિધિ રાજા। અગનિત હય ગય સેન સમાજા ॥
સત સુરેસ સમ બિભવ બિલાસા। રૂપ તેજ બલ નીતિ નિવાસા ॥
બિસ્વમોહની તાસુ કુમારી। શ્રી બિમોહ જિસુ રૂપુ નિહારી ॥
સોઇ હરિમાયા સબ ગુન ખાની। સોભા તાસુ કિ જાઇ બખાની ॥
કરઇ સ્વયંબર સો નૃપબાલા। આએ તહઁ અગનિત મહિપાલા ॥
મુનિ કૌતુકી નગર તેહિં ગયઊ। પુરબાસિંહ સબ પૂછત ભયઊ ॥
સુનિ સબ ચરિત ભૂપગૃહઁ આએ। કરિ પૂજા નૃપ મુનિ બૈઠાએ ॥

દો. આનિ દેખાઈ નારદહિ ભૂપતિ રાજકુમારિ।
કહહુ નાથ ગુન દોષ સબ એહિ કે હૃદયઁ બિચારિ ॥ ૧૩૦ ॥

દેખિ રૂપ મુનિ બિરતિ બિસારી। બડી બાર લગિ રહે નિહારી ॥
લચ્છન તાસુ બિલોકિ ભુલાને। હૃદયઁ હરષ નહિં પ્રગટ બખાને ॥
જો એહિ બરઇ અમર સોઇ હોઈ। સમરભૂમિ તેહિ જીત ન કોઈ ॥
સેવહિં સકલ ચરાચર તાહી। બરઇ સીલનિધિ કન્યા જાહી ॥
લચ્છન સબ બિચારિ ઉર રાખે। કછુક બનાઇ ભૂપ સન ભાષે ॥
સુતા સુલચ્છન કહિ નૃપ પાહીં। નારદ ચલે સોચ મન માહીં ॥
કરૌં જાઇ સોઇ જતન બિચારી। જેહિ પ્રકાર મોહિ બરૈ કુમારી ॥
જપ તપ કછુ ન હોઇ તેહિ કાલા। હે બિધિ મિલઇ કવન બિધિ બાલા ॥

દો. એહિ અવસર ચાહિઅ પરમ સોભા રૂપ બિસાલ।
જો બિલોકિ રીઝૈ કુઅઁરિ તબ મેલૈ જયમાલ ॥ ૧૩૧ ॥

હરિ સન માગૌં સુંદરતાઈ। હોઇહિ જાત ગહરુ અતિ ભાઈ ॥
મોરેં હિત હરિ સમ નહિં કોઊ। એહિ અવસર સહાય સોઇ હોઊ ॥
બહુબિધિ બિનય કીન્હિ તેહિ કાલા। પ્રગટેઉ પ્રભુ કૌતુકી કૃપાલા ॥
પ્રભુ બિલોકિ મુનિ નયન જુડાને। હોઇહિ કાજુ હિએઁ હરષાને ॥
અતિ આરતિ કહિ કથા સુનાઈ। કરહુ કૃપા કરિ હોહુ સહાઈ ॥
આપન રૂપ દેહુ પ્રભુ મોહી। આન ભાઁતિ નહિં પાવૌં ઓહી ॥
જેહિ બિધિ નાથ હોઇ હિત મોરા। કરહુ સો બેગિ દાસ મૈં તોરા ॥
નિજ માયા બલ દેખિ બિસાલા। હિયઁ હઁસિ બોલે દીનદયાલા ॥

દો. જેહિ બિધિ હોઇહિ પરમ હિત નારદ સુનહુ તુમ્હાર।
સોઇ હમ કરબ ન આન કછુ બચન ન મૃષા હમાર ॥ ૧૩૨ ॥

કુપથ માગ રુજ બ્યાકુલ રોગી। બૈદ ન દેઇ સુનહુ મુનિ જોગી ॥
એહિ બિધિ હિત તુમ્હાર મૈં ઠયઊ। કહિ અસ અંતરહિત પ્રભુ ભયઊ ॥
માયા બિબસ ભએ મુનિ મૂઢા। સમુઝી નહિં હરિ ગિરા નિગૂઢા ॥
ગવને તુરત તહાઁ રિષિરાઈ। જહાઁ સ્વયંબર ભૂમિ બનાઈ ॥
નિજ નિજ આસન બૈઠે રાજા। બહુ બનાવ કરિ સહિત સમાજા ॥
મુનિ મન હરષ રૂપ અતિ મોરેં। મોહિ તજિ આનહિ બારિહિ ન ભોરેં ॥
મુનિ હિત કારન કૃપાનિધાના। દીન્હ કુરૂપ ન જાઇ બખાના ॥
સો ચરિત્ર લખિ કાહુઁ ન પાવા। નારદ જાનિ સબહિં સિર નાવા ॥


દો. રહે તહાઁ દુઇ રુદ્ર ગન તે જાનહિં સબ ભેઉ।
બિપ્રબેષ દેખત ફિરહિં પરમ કૌતુકી તેઉ ॥ ૧૩૩ ॥

જેંહિ સમાજ બૈંઠે મુનિ જાઈ। હૃદયઁ રૂપ અહમિતિ અધિકાઈ ॥
તહઁ બૈઠ મહેસ ગન દોઊ। બિપ્રબેષ ગતિ લખઇ ન કોઊ ॥
કરહિં કૂટિ નારદહિ સુનાઈ। નીકિ દીન્હિ હરિ સુંદરતાઈ ॥
રીઝહિ રાજકુઅઁરિ છબિ દેખી। ઇન્હહિ બરિહિ હરિ જાનિ બિસેષી ॥
મુનિહિ મોહ મન હાથ પરાએઁ। હઁસહિં સંભુ ગન અતિ સચુ પાએઁ ॥
જદપિ સુનહિં મુનિ અટપટિ બાની। સમુઝિ ન પરઇ બુદ્ધિ ભ્રમ સાની ॥
કાહુઁ ન લખા સો ચરિત બિસેષા। સો સરૂપ નૃપકન્યાઁ દેખા ॥
મર્કટ બદન ભયંકર દેહી। દેખત હૃદયઁ ક્રોધ ભા તેહી ॥

દો. સખીં સંગ લૈ કુઅઁરિ તબ ચલિ જનુ રાજમરાલ।
દેખત ફિરઇ મહીપ સબ કર સરોજ જયમાલ ॥ ૧૩૪ ॥

જેહિ દિસિ બૈઠે નારદ ફૂલી। સો દિસિ દેહિ ન બિલોકી ભૂલી ॥
પુનિ પુનિ મુનિ ઉકસહિં અકુલાહીં। દેખિ દસા હર ગન મુસકાહીં ॥
ધરિ નૃપતનુ તહઁ ગયઉ કૃપાલા। કુઅઁરિ હરષિ મેલેઉ જયમાલા ॥
દુલહિનિ લૈ ગે લચ્છિનિવાસા। નૃપસમાજ સબ ભયઉ નિરાસા ॥
મુનિ અતિ બિકલ મોંહઁ મતિ નાઠી। મનિ ગિરિ ગઈ છૂટિ જનુ ગાઁઠી ॥
તબ હર ગન બોલે મુસુકાઈ। નિજ મુખ મુકુર બિલોકહુ જાઈ ॥
અસ કહિ દોઉ ભાગે ભયઁ ભારી। બદન દીખ મુનિ બારિ નિહારી ॥
બેષુ બિલોકિ ક્રોધ અતિ બાઢા। તિન્હહિ સરાપ દીન્હ અતિ ગાઢા ॥

દો. હોહુ નિસાચર જાઇ તુમ્હ કપટી પાપી દોઉ।
હઁસેહુ હમહિ સો લેહુ ફલ બહુરિ હઁસેહુ મુનિ કોઉ ॥ ૧૩૫ ॥

પુનિ જલ દીખ રૂપ નિજ પાવા। તદપિ હૃદયઁ સંતોષ ન આવા ॥
ફરકત અધર કોપ મન માહીં। સપદી ચલે કમલાપતિ પાહીં ॥
દેહઉઁ શ્રાપ કિ મરિહઉઁ જાઈ। જગત મોર ઉપહાસ કરાઈ ॥
બીચહિં પંથ મિલે દનુજારી। સંગ રમા સોઇ રાજકુમારી ॥
બોલે મધુર બચન સુરસાઈં। મુનિ કહઁ ચલે બિકલ કી નાઈં ॥
સુનત બચન ઉપજા અતિ ક્રોધા। માયા બસ ન રહા મન બોધા ॥
પર સંપદા સકહુ નહિં દેખી। તુમ્હરેં ઇરિષા કપટ બિસેષી ॥
મથત સિંધુ રુદ્રહિ બૌરાયહુ। સુરન્હ પ્રેરી બિષ પાન કરાયહુ ॥

દો. અસુર સુરા બિષ સંકરહિ આપુ રમા મનિ ચારુ।
સ્વારથ સાધક કુટિલ તુમ્હ સદા કપટ બ્યવહારુ ॥ ૧૩૬ ॥

પરમ સ્વતંત્ર ન સિર પર કોઈ। ભાવઇ મનહિ કરહુ તુમ્હ સોઈ ॥
ભલેહિ મંદ મંદેહિ ભલ કરહૂ। બિસમય હરષ ન હિયઁ કછુ ધરહૂ ॥
ડહકિ ડહકિ પરિચેહુ સબ કાહૂ। અતિ અસંક મન સદા ઉછાહૂ ॥
કરમ સુભાસુભ તુમ્હહિ ન બાધા। અબ લગિ તુમ્હહિ ન કાહૂઁ સાધા ॥
ભલે ભવન અબ બાયન દીન્હા। પાવહુગે ફલ આપન કીન્હા ॥
બંચેહુ મોહિ જવનિ ધરિ દેહા। સોઇ તનુ ધરહુ શ્રાપ મમ એહા ॥
કપિ આકૃતિ તુમ્હ કીન્હિ હમારી। કરિહહિં કીસ સહાય તુમ્હારી ॥
મમ અપકાર કીન્હી તુમ્હ ભારી। નારી બિરહઁ તુમ્હ હોબ દુખારી ॥

દો. શ્રાપ સીસ ધરી હરષિ હિયઁ પ્રભુ બહુ બિનતી કીન્હિ।
નિજ માયા કૈ પ્રબલતા કરષિ કૃપાનિધિ લીન્હિ ॥ ૧૩૭ ॥

જબ હરિ માયા દૂરિ નિવારી। નહિં તહઁ રમા ન રાજકુમારી ॥
તબ મુનિ અતિ સભીત હરિ ચરના। ગહે પાહિ પ્રનતારતિ હરના ॥
મૃષા હોઉ મમ શ્રાપ કૃપાલા। મમ ઇચ્છા કહ દીનદયાલા ॥
મૈં દુર્બચન કહે બહુતેરે। કહ મુનિ પાપ મિટિહિં કિમિ મેરે ॥
જપહુ જાઇ સંકર સત નામા। હોઇહિ હૃદયઁ તુરંત બિશ્રામા ॥
કોઉ નહિં સિવ સમાન પ્રિય મોરેં। અસિ પરતીતિ તજહુ જનિ ભોરેં ॥
જેહિ પર કૃપા ન કરહિં પુરારી। સો ન પાવ મુનિ ભગતિ હમારી ॥
અસ ઉર ધરિ મહિ બિચરહુ જાઈ। અબ ન તુમ્હહિ માયા નિઅરાઈ ॥

દો. બહુબિધિ મુનિહિ પ્રબોધિ પ્રભુ તબ ભએ અંતરધાન ॥
સત્યલોક નારદ ચલે કરત રામ ગુન ગાન ॥ ૧૩૮ ॥

હર ગન મુનિહિ જાત પથ દેખી। બિગતમોહ મન હરષ બિસેષી ॥
અતિ સભીત નારદ પહિં આએ। ગહિ પદ આરત બચન સુનાએ ॥
હર ગન હમ ન બિપ્ર મુનિરાયા। બડ અપરાધ કીન્હ ફલ પાયા ॥
શ્રાપ અનુગ્રહ કરહુ કૃપાલા। બોલે નારદ દીનદયાલા ॥
નિસિચર જાઇ હોહુ તુમ્હ દોઊ। બૈભવ બિપુલ તેજ બલ હોઊ ॥
ભુજબલ બિસ્વ જિતબ તુમ્હ જહિઆ। ધરિહહિં બિષ્નુ મનુજ તનુ તહિઆ।
સમર મરન હરિ હાથ તુમ્હારા। હોઇહહુ મુકુત ન પુનિ સંસારા ॥
ચલે જુગલ મુનિ પદ સિર નાઈ। ભએ નિસાચર કાલહિ પાઈ ॥

દો. એક કલપ એહિ હેતુ પ્રભુ લીન્હ મનુજ અવતાર।
સુર રંજન સજ્જન સુખદ હરિ ભંજન ભુબિ ભાર ॥ ૧૩૯ ॥

એહિ બિધિ જનમ કરમ હરિ કેરે। સુંદર સુખદ બિચિત્ર ઘનેરે ॥
કલપ કલપ પ્રતિ પ્રભુ અવતરહીં। ચારુ ચરિત નાનાબિધિ કરહીં ॥
તબ તબ કથા મુનીસન્હ ગાઈ। પરમ પુનીત પ્રબંધ બનાઈ ॥
બિબિધ પ્રસંગ અનૂપ બખાને। કરહિં ન સુનિ આચરજુ સયાને ॥
હરિ અનંત હરિકથા અનંતા। કહહિં સુનહિં બહુબિધિ સબ સંતા ॥
રામચંદ્ર કે ચરિત સુહાએ। કલપ કોટિ લગિ જાહિં ન ગાએ ॥
યહ પ્રસંગ મૈં કહા ભવાની। હરિમાયાઁ મોહહિં મુનિ ગ્યાની ॥
પ્રભુ કૌતુકી પ્રનત હિતકારી ॥ સેવત સુલભ સકલ દુખ હારી ॥

સો. સુર નર મુનિ કોઉ નાહિં જેહિ ન મોહ માયા પ્રબલ ॥
અસ બિચારિ મન માહિં ભજિઅ મહામાયા પતિહિ ॥ ૧૪૦ ॥

અપર હેતુ સુનુ સૈલકુમારી। કહઉઁ બિચિત્ર કથા બિસ્તારી ॥
જેહિ કારન અજ અગુન અરૂપા। બ્રહ્મ ભયઉ કોસલપુર ભૂપા ॥
જો પ્રભુ બિપિન ફિરત તુમ્હ દેખા। બંધુ સમેત ધરેં મુનિબેષા ॥
જાસુ ચરિત અવલોકિ ભવાની। સતી સરીર રહિહુ બૌરાની ॥
અજહુઁ ન છાયા મિટતિ તુમ્હારી। તાસુ ચરિત સુનુ ભ્રમ રુજ હારી ॥
લીલા કીન્હિ જો તેહિં અવતારા। સો સબ કહિહઉઁ મતિ અનુસારા ॥
ભરદ્વાજ સુનિ સંકર બાની। સકુચિ સપ્રેમ ઉમા મુસકાની ॥
લગે બહુરિ બરને બૃષકેતૂ। સો અવતાર ભયઉ જેહિ હેતૂ ॥

દો. સો મૈં તુમ્હ સન કહઉઁ સબુ સુનુ મુનીસ મન લાઈ ॥
રામ કથા કલિ મલ હરનિ મંગલ કરનિ સુહાઇ ॥ ૧૪૧ ॥

સ્વાયંભૂ મનુ અરુ સતરૂપા। જિન્હ તેં ભૈ નરસૃષ્ટિ અનૂપા ॥
દંપતિ ધરમ આચરન નીકા। અજહુઁ ગાવ શ્રુતિ જિન્હ કૈ લીકા ॥
નૃપ ઉત્તાનપાદ સુત તાસૂ। ધ્રુવ હરિ ભગત ભયઉ સુત જાસૂ ॥
લઘુ સુત નામ પ્રિય્રબ્રત તાહી। બેદ પુરાન પ્રસંસહિ જાહી ॥
દેવહૂતિ પુનિ તાસુ કુમારી। જો મુનિ કર્દમ કૈ પ્રિય નારી ॥
આદિદેવ પ્રભુ દીનદયાલા। જઠર ધરેઉ જેહિં કપિલ કૃપાલા ॥
સાંખ્ય સાસ્ત્ર જિન્હ પ્રગટ બખાના। તત્ત્વ બિચાર નિપુન ભગવાના ॥
તેહિં મનુ રાજ કીન્હ બહુ કાલા। પ્રભુ આયસુ સબ બિધિ પ્રતિપાલા ॥

સો. હોઇ ન બિષય બિરાગ ભવન બસત ભા ચૌથપન।
હૃદયઁ બહુત દુખ લાગ જનમ ગયઉ હરિભગતિ બિનુ ॥ ૧૪૨ ॥

બરબસ રાજ સુતહિ તબ દીન્હા। નારિ સમેત ગવન બન કીન્હા ॥
તીરથ બર નૈમિષ બિખ્યાતા। અતિ પુનીત સાધક સિધિ દાતા ॥
બસહિં તહાઁ મુનિ સિદ્ધ સમાજા। તહઁ હિયઁ હરષિ ચલેઉ મનુ રાજા ॥
પંથ જાત સોહહિં મતિધીરા। ગ્યાન ભગતિ જનુ ધરેં સરીરા ॥
પહુઁચે જાઇ ધેનુમતિ તીરા। હરષિ નહાને નિરમલ નીરા ॥
આએ મિલન સિદ્ધ મુનિ ગ્યાની। ધરમ ધુરંધર નૃપરિષિ જાની ॥
જહઁ જઁહ તીરથ રહે સુહાએ। મુનિન્હ સકલ સાદર કરવાએ ॥
કૃસ સરીર મુનિપટ પરિધાના। સત સમાજ નિત સુનહિં પુરાના ।

દો. દ્વાદસ અચ્છર મંત્ર પુનિ જપહિં સહિત અનુરાગ।
બાસુદેવ પદ પંકરુહ દંપતિ મન અતિ લાગ ॥ ૧૪૩ ॥

કરહિં અહાર સાક ફલ કંદા। સુમિરહિં બ્રહ્મ સચ્ચિદાનંદા ॥
પુનિ હરિ હેતુ કરન તપ લાગે। બારિ અધાર મૂલ ફલ ત્યાગે ॥
ઉર અભિલાષ નિંરંતર હોઈ। દેખા નયન પરમ પ્રભુ સોઈ ॥
અગુન અખંડ અનંત અનાદી। જેહિ ચિંતહિં પરમારથબાદી ॥
નેતિ નેતિ જેહિ બેદ નિરૂપા। નિજાનંદ નિરુપાધિ અનૂપા ॥
સંભુ બિરંચિ બિષ્નુ ભગવાના। ઉપજહિં જાસુ અંસ તેં નાના ॥
ઐસેઉ પ્રભુ સેવક બસ અહઈ। ભગત હેતુ લીલાતનુ ગહઈ ॥
જૌં યહ બચન સત્ય શ્રુતિ ભાષા। તૌ હમાર પૂજહિ અભિલાષા ॥

દો. એહિ બિધિ બીતેં બરષ ષટ સહસ બારિ આહાર।
સંબત સપ્ત સહસ્ર પુનિ રહે સમીર અધાર ॥ ૧૪૪ ॥

બરષ સહસ દસ ત્યાગેઉ સોઊ। ઠાઢે રહે એક પદ દોઊ ॥
બિધિ હરિ તપ દેખિ અપારા। મનુ સમીપ આએ બહુ બારા ॥
માગહુ બર બહુ ભાઁતિ લોભાએ। પરમ ધીર નહિં ચલહિં ચલાએ ॥
અસ્થિમાત્ર હોઇ રહે સરીરા। તદપિ મનાગ મનહિં નહિં પીરા ॥
પ્રભુ સર્બગ્ય દાસ નિજ જાની। ગતિ અનન્ય તાપસ નૃપ રાની ॥
માગુ માગુ બરુ ભૈ નભ બાની। પરમ ગભીર કૃપામૃત સાની ॥
મૃતક જિઆવનિ ગિરા સુહાઈ। શ્રબન રંધ્ર હોઇ ઉર જબ આઈ ॥
હ્રષ્ટપુષ્ટ તન ભએ સુહાએ। માનહુઁ અબહિં ભવન તે આએ ॥

દો. શ્રવન સુધા સમ બચન સુનિ પુલક પ્રફુલ્લિત ગાત।
બોલે મનુ કરિ દંડવત પ્રેમ ન હૃદયઁ સમાત ॥ ૧૪૫ ॥

સુનુ સેવક સુરતરુ સુરધેનુ। બિધિ હરિ હર બંદિત પદ રેનૂ ॥
સેવત સુલભ સકલ સુખ દાયક। પ્રનતપાલ સચરાચર નાયક ॥
જૌં અનાથ હિત હમ પર નેહૂ। તૌ પ્રસન્ન હોઇ યહ બર દેહૂ ॥
જો સરૂપ બસ સિવ મન માહીં। જેહિ કારન મુનિ જતન કરાહીં ॥
જો ભુસુંડિ મન માનસ હંસા। સગુન અગુન જેહિ નિગમ પ્રસંસા ॥
દેખહિં હમ સો રૂપ ભરિ લોચન। કૃપા કરહુ પ્રનતારતિ મોચન ॥
દંપતિ બચન પરમ પ્રિય લાગે। મુદુલ બિનીત પ્રેમ રસ પાગે ॥
ભગત બછલ પ્રભુ કૃપાનિધાના। બિસ્વબાસ પ્રગટે ભગવાના ॥

દો. નીલ સરોરુહ નીલ મનિ નીલ નીરધર સ્યામ।
લાજહિં તન સોભા નિરખિ કોટિ કોટિ સત કામ ॥ ૧૪૬ ॥

સરદ મયંક બદન છબિ સીંવા। ચારુ કપોલ ચિબુક દર ગ્રીવા ॥
અધર અરુન રદ સુંદર નાસા। બિધુ કર નિકર બિનિંદક હાસા ॥
નવ અબુંજ અંબક છબિ નીકી। ચિતવનિ લલિત ભાવઁતી જી કી ॥
ભુકુટિ મનોજ ચાપ છબિ હારી। તિલક લલાટ પટલ દુતિકારી ॥
કુંડલ મકર મુકુટ સિર ભ્રાજા। કુટિલ કેસ જનુ મધુપ સમાજા ॥
ઉર શ્રીબત્સ રુચિર બનમાલા। પદિક હાર ભૂષન મનિજાલા ॥
કેહરિ કંધર ચારુ જનેઉ। બાહુ બિભૂષન સુંદર તેઊ ॥
કરિ કર સરિ સુભગ ભુજદંડા। કટિ નિષંગ કર સર કોદંડા ॥

દો. તડિત બિનિંદક પીત પટ ઉદર રેખ બર તીનિ ॥
નાભિ મનોહર લેતિ જનુ જમુન ભવઁર છબિ છીનિ ॥ ૧૪૭ ॥

પદ રાજીવ બરનિ નહિ જાહીં। મુનિ મન મધુપ બસહિં જેન્હ માહીં ॥
બામ ભાગ સોભતિ અનુકૂલા। આદિસક્તિ છબિનિધિ જગમૂલા ॥
જાસુ અંસ ઉપજહિં ગુનખાની। અગનિત લચ્છિ ઉમા બ્રહ્માની ॥
ભૃકુટિ બિલાસ જાસુ જગ હોઈ। રામ બામ દિસિ સીતા સોઈ ॥
છબિસમુદ્ર હરિ રૂપ બિલોકી। એકટક રહે નયન પટ રોકી ॥
ચિતવહિં સાદર રૂપ અનૂપા। તૃપ્તિ ન માનહિં મનુ સતરૂપા ॥
હરષ બિબસ તન દસા ભુલાની। પરે દંડ ઇવ ગહિ પદ પાની ॥
સિર પરસે પ્રભુ નિજ કર કંજા। તુરત ઉઠાએ કરુનાપુંજા ॥

દો. બોલે કૃપાનિધાન પુનિ અતિ પ્રસન્ન મોહિ જાનિ।
માગહુ બર જોઇ ભાવ મન મહાદાનિ અનુમાનિ ॥ ૧૪૮ ॥

સુનિ પ્રભુ બચન જોરિ જુગ પાની। ધરિ ધીરજુ બોલી મૃદુ બાની ॥
નાથ દેખિ પદ કમલ તુમ્હારે। અબ પૂરે સબ કામ હમારે ॥
એક લાલસા બડિ ઉર માહી। સુગમ અગમ કહિ જાત સો નાહીં ॥
તુમ્હહિ દેત અતિ સુગમ ગોસાઈં। અગમ લાગ મોહિ નિજ કૃપનાઈં ॥
જથા દરિદ્ર બિબુધતરુ પાઈ। બહુ સંપતિ માગત સકુચાઈ ॥
તાસુ પ્રભા જાન નહિં સોઈ। તથા હૃદયઁ મમ સંસય હોઈ ॥
સો તુમ્હ જાનહુ અંતરજામી। પુરવહુ મોર મનોરથ સ્વામી ॥
સકુચ બિહાઇ માગુ નૃપ મોહિ। મોરેં નહિં અદેય કછુ તોહી ॥

દો. દાનિ સિરોમનિ કૃપાનિધિ નાથ કહઉઁ સતિભાઉ ॥
ચાહઉઁ તુમ્હહિ સમાન સુત પ્રભુ સન કવન દુરાઉ ॥ ૧૪૯ ॥

દેખિ પ્રીતિ સુનિ બચન અમોલે। એવમસ્તુ કરુનાનિધિ બોલે ॥
આપુ સરિસ ખોજૌં કહઁ જાઈ। નૃપ તવ તનય હોબ મૈં આઈ ॥
સતરૂપહિ બિલોકિ કર જોરેં। દેબિ માગુ બરુ જો રુચિ તોરે ॥
જો બરુ નાથ ચતુર નૃપ માગા। સોઇ કૃપાલ મોહિ અતિ પ્રિય લાગા ॥
પ્રભુ પરંતુ સુઠિ હોતિ ઢિઠાઈ। જદપિ ભગત હિત તુમ્હહિ સોહાઈ ॥
તુમ્હ બ્રહ્માદિ જનક જગ સ્વામી। બ્રહ્મ સકલ ઉર અંતરજામી ॥
અસ સમુઝત મન સંસય હોઈ। કહા જો પ્રભુ પ્રવાન પુનિ સોઈ ॥
જે નિજ ભગત નાથ તવ અહહીં। જો સુખ પાવહિં જો ગતિ લહહીં ॥

દો. સોઇ સુખ સોઇ ગતિ સોઇ ભગતિ સોઇ નિજ ચરન સનેહુ ॥
સોઇ બિબેક સોઇ રહનિ પ્રભુ હમહિ કૃપા કરિ દેહુ ॥ ૧૫૦ ॥

સુનુ મૃદુ ગૂઢ રુચિર બર રચના। કૃપાસિંધુ બોલે મૃદુ બચના ॥
જો કછુ રુચિ તુમ્હેર મન માહીં। મૈં સો દીન્હ સબ સંસય નાહીં ॥
માતુ બિબેક અલોકિક તોરેં। કબહુઁ ન મિટિહિ અનુગ્રહ મોરેં ।
બંદિ ચરન મનુ કહેઉ બહોરી। અવર એક બિનતિ પ્રભુ મોરી ॥
સુત બિષઇક તવ પદ રતિ હોઊ। મોહિ બડ મૂઢ કહૈ કિન કોઊ ॥
મનિ બિનુ ફનિ જિમિ જલ બિનુ મીના। મમ જીવન તિમિ તુમ્હહિ અધીના ॥
અસ બરુ માગિ ચરન ગહિ રહેઊ। એવમસ્તુ કરુનાનિધિ કહેઊ ॥
અબ તુમ્હ મમ અનુસાસન માની। બસહુ જાઇ સુરપતિ રજધાની ॥

સો. તહઁ કરિ ભોગ બિસાલ તાત ગઉઁ કછુ કાલ પુનિ।
હોઇહહુ અવધ ભુઆલ તબ મૈં હોબ તુમ્હાર સુત ॥ ૧૫૧ ॥

ઇચ્છામય નરબેષ સઁવારેં। હોઇહઉઁ પ્રગટ નિકેત તુમ્હારે ॥
અંસન્હ સહિત દેહ ધરિ તાતા। કરિહઉઁ ચરિત ભગત સુખદાતા ॥
જે સુનિ સાદર નર બડભાગી। ભવ તરિહહિં મમતા મદ ત્યાગી ॥
આદિસક્તિ જેહિં જગ ઉપજાયા। સોઉ અવતરિહિ મોરિ યહ માયા ॥
પુરઉબ મૈં અભિલાષ તુમ્હારા। સત્ય સત્ય પન સત્ય હમારા ॥
પુનિ પુનિ અસ કહિ કૃપાનિધાના। અંતરધાન ભએ ભગવાના ॥
દંપતિ ઉર ધરિ ભગત કૃપાલા। તેહિં આશ્રમ નિવસે કછુ કાલા ॥
સમય પાઇ તનુ તજિ અનયાસા। જાઇ કીન્હ અમરાવતિ બાસા ॥

દો. યહ ઇતિહાસ પુનીત અતિ ઉમહિ કહી બૃષકેતુ।
ભરદ્વાજ સુનુ અપર પુનિ રામ જનમ કર હેતુ ॥ ૧૫૨ ॥

માસપારાયણ,પાઁચવાઁ વિશ્રામ

સુનુ મુનિ કથા પુનીત પુરાની। જો ગિરિજા પ્રતિ સંભુ બખાની ॥
બિસ્વ બિદિત એક કૈકય દેસૂ। સત્યકેતુ તહઁ બસઇ નરેસૂ ॥
ધરમ ધુરંધર નીતિ નિધાના। તેજ પ્રતાપ સીલ બલવાના ॥
તેહિ કેં ભએ જુગલ સુત બીરા। સબ ગુન ધામ મહા રનધીરા ॥

રાજ ધની જો જેઠ સુત આહી। નામ પ્રતાપભાનુ અસ તાહી ॥
અપર સુતહિ અરિમર્દન નામા। ભુજબલ અતુલ અચલ સંગ્રામા ॥
ભાઇહિ ભાઇહિ પરમ સમીતી। સકલ દોષ છલ બરજિત પ્રીતી ॥
જેઠે સુતહિ રાજ નૃપ દીન્હા। હરિ હિત આપુ ગવન બન કીન્હા ॥

દો. જબ પ્રતાપરબિ ભયઉ નૃપ ફિરી દોહાઈ દેસ।
પ્રજા પાલ અતિ બેદબિધિ કતહુઁ નહીં અઘ લેસ ॥ ૧૫૩ ॥

નૃપ હિતકારક સચિવ સયાના। નામ ધરમરુચિ સુક્ર સમાના ॥
સચિવ સયાન બંધુ બલબીરા। આપુ પ્રતાપપુંજ રનધીરા ॥
સેન સંગ ચતુરંગ અપારા। અમિત સુભટ સબ સમર જુઝારા ॥
સેન બિલોકિ રાઉ હરષાના। અરુ બાજે ગહગહે નિસાના ॥
બિજય હેતુ કટકઈ બનાઈ। સુદિન સાધિ નૃપ ચલેઉ બજાઈ ॥
જઁહ તહઁ પરીં અનેક લરાઈં। જીતે સકલ ભૂપ બરિઆઈ ॥
સપ્ત દીપ ભુજબલ બસ કીન્હે। લૈ લૈ દંડ છાડિ નૃપ દીન્હેં ॥
સકલ અવનિ મંડલ તેહિ કાલા। એક પ્રતાપભાનુ મહિપાલા ॥

દો. સ્વબસ બિસ્વ કરિ બાહુબલ નિજ પુર કીન્હ પ્રબેસુ।
અરથ ધરમ કામાદિ સુખ સેવઇ સમયઁ નરેસુ ॥ ૧૫૪ ॥

ભૂપ પ્રતાપભાનુ બલ પાઈ। કામધેનુ ભૈ ભૂમિ સુહાઈ ॥
સબ દુખ બરજિત પ્રજા સુખારી। ધરમસીલ સુંદર નર નારી ॥
સચિવ ધરમરુચિ હરિ પદ પ્રીતી। નૃપ હિત હેતુ સિખવ નિત નીતી ॥
ગુર સુર સંત પિતર મહિદેવા। કરઇ સદા નૃપ સબ કૈ સેવા ॥
ભૂપ ધરમ જે બેદ બખાને। સકલ કરઇ સાદર સુખ માને ॥
દિન પ્રતિ દેહ બિબિધ બિધિ દાના। સુનહુ સાસ્ત્ર બર બેદ પુરાના ॥
નાના બાપીં કૂપ તડાગા। સુમન બાટિકા સુંદર બાગા ॥
બિપ્રભવન સુરભવન સુહાએ। સબ તીરથન્હ બિચિત્ર બનાએ ॥

દો. જઁહ લગિ કહે પુરાન શ્રુતિ એક એક સબ જાગ।
બાર સહસ્ર સહસ્ર નૃપ કિએ સહિત અનુરાગ ॥ ૧૫૫ ॥

હૃદયઁ ન કછુ ફલ અનુસંધાના। ભૂપ બિબેકી પરમ સુજાના ॥
કરઇ જે ધરમ કરમ મન બાની। બાસુદેવ અર્પિત નૃપ ગ્યાની ॥
ચઢિ બર બાજિ બાર એક રાજા। મૃગયા કર સબ સાજિ સમાજા ॥
બિંધ્યાચલ ગભીર બન ગયઊ। મૃગ પુનીત બહુ મારત ભયઊ ॥
ફિરત બિપિન નૃપ દીખ બરાહૂ। જનુ બન દુરેઉ સસિહિ ગ્રસિ રાહૂ ॥
બડ બિધુ નહિ સમાત મુખ માહીં। મનહુઁ ક્રોધબસ ઉગિલત નાહીં ॥
કોલ કરાલ દસન છબિ ગાઈ। તનુ બિસાલ પીવર અધિકાઈ ॥
ઘુરુઘુરાત હય આરૌ પાએઁ। ચકિત બિલોકત કાન ઉઠાએઁ ॥

દો. નીલ મહીધર સિખર સમ દેખિ બિસાલ બરાહુ।
ચપરિ ચલેઉ હય સુટુકિ નૃપ હાઁકિ ન હોઇ નિબાહુ ॥ ૧૫૬ ॥

આવત દેખિ અધિક રવ બાજી। ચલેઉ બરાહ મરુત ગતિ ભાજી ॥
તુરત કીન્હ નૃપ સર સંધાના। મહિ મિલિ ગયઉ બિલોકત બાના ॥
તકિ તકિ તીર મહીસ ચલાવા। કરિ છલ સુઅર સરીર બચાવા ॥
પ્રગટત દુરત જાઇ મૃગ ભાગા। રિસ બસ ભૂપ ચલેઉ સંગ લાગા ॥
ગયઉ દૂરિ ઘન ગહન બરાહૂ। જહઁ નાહિન ગજ બાજિ નિબાહૂ ॥
અતિ અકેલ બન બિપુલ કલેસૂ। તદપિ ન મૃગ મગ તજઇ નરેસૂ ॥
કોલ બિલોકિ ભૂપ બડ ધીરા। ભાગિ પૈઠ ગિરિગુહાઁ ગભીરા ॥
અગમ દેખિ નૃપ અતિ પછિતાઈ। ફિરેઉ મહાબન પરેઉ ભુલાઈ ॥

દો. ખેદ ખિન્ન છુદ્ધિત તૃષિત રાજા બાજિ સમેત।
ખોજત બ્યાકુલ સરિત સર જલ બિનુ ભયઉ અચેત ॥ ૧૫૭ ॥

ફિરત બિપિન આશ્રમ એક દેખા। તહઁ બસ નૃપતિ કપટ મુનિબેષા ॥
જાસુ દેસ નૃપ લીન્હ છડાઈ। સમર સેન તજિ ગયઉ પરાઈ ॥
સમય પ્રતાપભાનુ કર જાની। આપન અતિ અસમય અનુમાની ॥
ગયઉ ન ગૃહ મન બહુત ગલાની। મિલા ન રાજહિ નૃપ અભિમાની ॥
રિસ ઉર મારિ રંક જિમિ રાજા। બિપિન બસઇ તાપસ કેં સાજા ॥
તાસુ સમીપ ગવન નૃપ કીન્હા। યહ પ્રતાપરબિ તેહિ તબ ચીન્હા ॥
રાઉ તૃષિત નહિ સો પહિચાના। દેખિ સુબેષ મહામુનિ જાના ॥
ઉતરિ તુરગ તેં કીન્હ પ્રનામા। પરમ ચતુર ન કહેઉ નિજ નામા ॥
દો૦ ભૂપતિ તૃષિત બિલોકિ તેહિં સરબરુ દીન્હ દેખાઇ।

મજ્જન પાન સમેત હય કીન્હ નૃપતિ હરષાઇ ॥ ૧૫૮ ॥

ગૈ શ્રમ સકલ સુખી નૃપ ભયઊ। નિજ આશ્રમ તાપસ લૈ ગયઊ ॥
આસન દીન્હ અસ્ત રબિ જાની। પુનિ તાપસ બોલેઉ મૃદુ બાની ॥
કો તુમ્હ કસ બન ફિરહુ અકેલેં। સુંદર જુબા જીવ પરહેલેં ॥
ચક્રબર્તિ કે લચ્છન તોરેં। દેખત દયા લાગિ અતિ મોરેં ॥
નામ પ્રતાપભાનુ અવનીસા। તાસુ સચિવ મૈં સુનહુ મુનીસા ॥
ફિરત અહેરેં પરેઉઁ ભુલાઈ। બડે ભાગ દેખઉઁ પદ આઈ ॥
હમ કહઁ દુર્લભ દરસ તુમ્હારા। જાનત હૌં કછુ ભલ હોનિહારા ॥
કહ મુનિ તાત ભયઉ અઁધિયારા। જોજન સત્તરિ નગરુ તુમ્હારા ॥

દો. નિસા ઘોર ગમ્ભીર બન પંથ ન સુનહુ સુજાન।
બસહુ આજુ અસ જાનિ તુમ્હ જાએહુ હોત બિહાન ॥ ૧૫૯(ક) ॥

તુલસી જસિ ભવતબ્યતા તૈસી મિલઇ સહાઇ।
આપુનુ આવઇ તાહિ પહિં તાહિ તહાઁ લૈ જાઇ ॥ ૧૫૯(ખ) ॥

ભલેહિં નાથ આયસુ ધરિ સીસા। બાઁધિ તુરગ તરુ બૈઠ મહીસા ॥
નૃપ બહુ ભાતિ પ્રસંસેઉ તાહી। ચરન બંદિ નિજ ભાગ્ય સરાહી ॥
પુનિ બોલે મૃદુ ગિરા સુહાઈ। જાનિ પિતા પ્રભુ કરઉઁ ઢિઠાઈ ॥
મોહિ મુનિસ સુત સેવક જાની। નાથ નામ નિજ કહહુ બખાની ॥
તેહિ ન જાન નૃપ નૃપહિ સો જાના। ભૂપ સુહ્રદ સો કપટ સયાના ॥
બૈરી પુનિ છત્રી પુનિ રાજા। છલ બલ કીન્હ ચહઇ નિજ કાજા ॥
સમુઝિ રાજસુખ દુખિત અરાતી। અવાઁ અનલ ઇવ સુલગઇ છાતી ॥
સરલ બચન નૃપ કે સુનિ કાના। બયર સઁભારિ હૃદયઁ હરષાના ॥


દો. કપટ બોરિ બાની મૃદુલ બોલેઉ જુગુતિ સમેત।
નામ હમાર ભિખારિ અબ નિર્ધન રહિત નિકેતિ ॥ ૧૬૦ ॥

કહ નૃપ જે બિગ્યાન નિધાના। તુમ્હ સારિખે ગલિત અભિમાના ॥
સદા રહહિ અપનપૌ દુરાએઁ। સબ બિધિ કુસલ કુબેષ બનાએઁ ॥
તેહિ તેં કહહિ સંત શ્રુતિ ટેરેં। પરમ અકિંચન પ્રિય હરિ કેરેં ॥
તુમ્હ સમ અધન ભિખારિ અગેહા। હોત બિરંચિ સિવહિ સંદેહા ॥
જોસિ સોસિ તવ ચરન નમામી। મો પર કૃપા કરિઅ અબ સ્વામી ॥
સહજ પ્રીતિ ભૂપતિ કૈ દેખી। આપુ બિષય બિસ્વાસ બિસેષી ॥
સબ પ્રકાર રાજહિ અપનાઈ। બોલેઉ અધિક સનેહ જનાઈ ॥
સુનુ સતિભાઉ કહઉઁ મહિપાલા। ઇહાઁ બસત બીતે બહુ કાલા ॥

દો. અબ લગિ મોહિ ન મિલેઉ કોઉ મૈં ન જનાવઉઁ કાહુ।
લોકમાન્યતા અનલ સમ કર તપ કાનન દાહુ ॥ ૧૬૧(ક) ॥

સો. તુલસી દેખિ સુબેષુ ભૂલહિં મૂઢ ન ચતુર નર।
સુંદર કેકિહિ પેખુ બચન સુધા સમ અસન અહિ ॥ ૧૬૧(ખ)

તાતેં ગુપુત રહઉઁ જગ માહીં। હરિ તજિ કિમપિ પ્રયોજન નાહીં ॥
પ્રભુ જાનત સબ બિનહિં જનાએઁ। કહહુ કવનિ સિધિ લોક રિઝાએઁ ॥
તુમ્હ સુચિ સુમતિ પરમ પ્રિય મોરેં। પ્રીતિ પ્રતીતિ મોહિ પર તોરેં ॥
અબ જૌં તાત દુરાવઉઁ તોહી। દારુન દોષ ઘટઇ અતિ મોહી ॥
જિમિ જિમિ તાપસુ કથઇ ઉદાસા। તિમિ તિમિ નૃપહિ ઉપજ બિસ્વાસા ॥
દેખા સ્વબસ કર્મ મન બાની। તબ બોલા તાપસ બગધ્યાની ॥
નામ હમાર એકતનુ ભાઈ। સુનિ નૃપ બોલે પુનિ સિરુ નાઈ ॥
કહહુ નામ કર અરથ બખાની। મોહિ સેવક અતિ આપન જાની ॥

દો. આદિસૃષ્ટિ ઉપજી જબહિં તબ ઉતપતિ ભૈ મોરિ।
નામ એકતનુ હેતુ તેહિ દેહ ન ધરી બહોરિ ॥ ૧૬૨ ॥

જનિ આચરુજ કરહુ મન માહીં। સુત તપ તેં દુર્લભ કછુ નાહીં ॥
તપબલ તેં જગ સૃજઇ બિધાતા। તપબલ બિષ્નુ ભએ પરિત્રાતા ॥
તપબલ સંભુ કરહિં સંઘારા। તપ તેં અગમ ન કછુ સંસારા ॥
ભયઉ નૃપહિ સુનિ અતિ અનુરાગા। કથા પુરાતન કહૈ સો લાગા ॥
કરમ ધરમ ઇતિહાસ અનેકા। કરઇ નિરૂપન બિરતિ બિબેકા ॥
ઉદભવ પાલન પ્રલય કહાની। કહેસિ અમિત આચરજ બખાની ॥
સુનિ મહિપ તાપસ બસ ભયઊ। આપન નામ કહત તબ લયઊ ॥
કહ તાપસ નૃપ જાનઉઁ તોહી। કીન્હેહુ કપટ લાગ ભલ મોહી ॥

સો. સુનુ મહીસ અસિ નીતિ જહઁ તહઁ નામ ન કહહિં નૃપ।
મોહિ તોહિ પર અતિ પ્રીતિ સોઇ ચતુરતા બિચારિ તવ ॥ ૧૬૩ ॥

નામ તુમ્હાર પ્રતાપ દિનેસા। સત્યકેતુ તવ પિતા નરેસા ॥
ગુર પ્રસાદ સબ જાનિઅ રાજા। કહિઅ ન આપન જાનિ અકાજા ॥
દેખિ તાત તવ સહજ સુધાઈ। પ્રીતિ પ્રતીતિ નીતિ નિપુનાઈ ॥
ઉપજિ પરિ મમતા મન મોરેં। કહઉઁ કથા નિજ પૂછે તોરેં ॥
અબ પ્રસન્ન મૈં સંસય નાહીં। માગુ જો ભૂપ ભાવ મન માહીં ॥
સુનિ સુબચન ભૂપતિ હરષાના। ગહિ પદ બિનય કીન્હિ બિધિ નાના ॥
કૃપાસિંધુ મુનિ દરસન તોરેં। ચારિ પદારથ કરતલ મોરેં ॥
પ્રભુહિ તથાપિ પ્રસન્ન બિલોકી। માગિ અગમ બર હોઉઁ અસોકી ॥

દો. જરા મરન દુખ રહિત તનુ સમર જિતૈ જનિ કોઉ।
એકછત્ર રિપુહીન મહિ રાજ કલપ સત હોઉ ॥ ૧૬૪ ॥

કહ તાપસ નૃપ ઐસેઇ હોઊ। કારન એક કઠિન સુનુ સોઊ ॥
કાલઉ તુઅ પદ નાઇહિ સીસા। એક બિપ્રકુલ છાડિ મહીસા ॥
તપબલ બિપ્ર સદા બરિઆરા। તિન્હ કે કોપ ન કોઉ રખવારા ॥
જૌં બિપ્રન્હ સબ કરહુ નરેસા। તૌ તુઅ બસ બિધિ બિષ્નુ મહેસા ॥
ચલ ન બ્રહ્મકુલ સન બરિઆઈ। સત્ય કહઉઁ દોઉ ભુજા ઉઠાઈ ॥
બિપ્ર શ્રાપ બિનુ સુનુ મહિપાલા। તોર નાસ નહિ કવનેહુઁ કાલા ॥
હરષેઉ રાઉ બચન સુનિ તાસૂ। નાથ ન હોઇ મોર અબ નાસૂ ॥
તવ પ્રસાદ પ્રભુ કૃપાનિધાના। મો કહુઁ સર્બ કાલ કલ્યાના ॥

દો. એવમસ્તુ કહિ કપટમુનિ બોલા કુટિલ બહોરિ।
મિલબ હમાર ભુલાબ નિજ કહહુ ત હમહિ ન ખોરિ ॥ ૧૬૫ ॥

તાતેં મૈ તોહિ બરજઉઁ રાજા। કહેં કથા તવ પરમ અકાજા ॥

છઠેં શ્રવન યહ પરત કહાની। નાસ તુમ્હાર સત્ય મમ બાની ॥
યહ પ્રગટેં અથવા દ્વિજશ્રાપા। નાસ તોર સુનુ ભાનુપ્રતાપા ॥
આન ઉપાયઁ નિધન તવ નાહીં। જૌં હરિ હર કોપહિં મન માહીં ॥
સત્ય નાથ પદ ગહિ નૃપ ભાષા। દ્વિજ ગુર કોપ કહહુ કો રાખા ॥
રાખઇ ગુર જૌં કોપ બિધાતા। ગુર બિરોધ નહિં કોઉ જગ ત્રાતા ॥
જૌં ન ચલબ હમ કહે તુમ્હારેં। હોઉ નાસ નહિં સોચ હમારેં ॥
એકહિં ડર ડરપત મન મોરા। પ્રભુ મહિદેવ શ્રાપ અતિ ઘોરા ॥

દો. હોહિં બિપ્ર બસ કવન બિધિ કહહુ કૃપા કરિ સોઉ।
તુમ્હ તજિ દીનદયાલ નિજ હિતૂ ન દેખઉઁ કોઉઁ ॥ ૧૬૬ ॥

સુનુ નૃપ બિબિધ જતન જગ માહીં। કષ્ટસાધ્ય પુનિ હોહિં કિ નાહીં ॥
અહઇ એક અતિ સુગમ ઉપાઈ। તહાઁ પરંતુ એક કઠિનાઈ ॥
મમ આધીન જુગુતિ નૃપ સોઈ। મોર જાબ તવ નગર ન હોઈ ॥
આજુ લગેં અરુ જબ તેં ભયઊઁ। કાહૂ કે ગૃહ ગ્રામ ન ગયઊઁ ॥
જૌં ન જાઉઁ તવ હોઇ અકાજૂ। બના આઇ અસમંજસ આજૂ ॥
સુનિ મહીસ બોલેઉ મૃદુ બાની। નાથ નિગમ અસિ નીતિ બખાની ॥
બડે સનેહ લઘુન્હ પર કરહીં। ગિરિ નિજ સિરનિ સદા તૃન ધરહીં ॥
જલધિ અગાધ મૌલિ બહ ફેનૂ। સંતત ધરનિ ધરત સિર રેનૂ ॥

દો. અસ કહિ ગહે નરેસ પદ સ્વામી હોહુ કૃપાલ।
મોહિ લાગિ દુખ સહિઅ પ્રભુ સજ્જન દીનદયાલ ॥ ૧૬૭ ॥

જાનિ નૃપહિ આપન આધીના। બોલા તાપસ કપટ પ્રબીના ॥
સત્ય કહઉઁ ભૂપતિ સુનુ તોહી। જગ નાહિન દુર્લભ કછુ મોહી ॥
અવસિ કાજ મૈં કરિહઉઁ તોરા। મન તન બચન ભગત તૈં મોરા ॥
જોગ જુગુતિ તપ મંત્ર પ્રભાઊ। ફલઇ તબહિં જબ કરિઅ દુરાઊ ॥
જૌં નરેસ મૈં કરૌં રસોઈ। તુમ્હ પરુસહુ મોહિ જાન ન કોઈ ॥
અન્ન સો જોઇ જોઇ ભોજન કરઈ। સોઇ સોઇ તવ આયસુ અનુસરઈ ॥
પુનિ તિન્હ કે ગૃહ જેવઁઇ જોઊ। તવ બસ હોઇ ભૂપ સુનુ સોઊ ॥
જાઇ ઉપાય રચહુ નૃપ એહૂ। સંબત ભરિ સંકલપ કરેહૂ ॥

દો. નિત નૂતન દ્વિજ સહસ સત બરેહુ સહિત પરિવાર।
મૈં તુમ્હરે સંકલપ લગિ દિનહિંઇબ જેવનાર ॥ ૧૬૮ ॥

એહિ બિધિ ભૂપ કષ્ટ અતિ થોરેં। હોઇહહિં સકલ બિપ્ર બસ તોરેં ॥
કરિહહિં બિપ્ર હોમ મખ સેવા। તેહિં પ્રસંગ સહજેહિં બસ દેવા ॥
ઔર એક તોહિ કહઊઁ લખાઊ। મૈં એહિ બેષ ન આઉબ કાઊ ॥
તુમ્હરે ઉપરોહિત કહુઁ રાયા। હરિ આનબ મૈં કરિ નિજ માયા ॥
તપબલ તેહિ કરિ આપુ સમાના। રખિહઉઁ ઇહાઁ બરષ પરવાના ॥
મૈં ધરિ તાસુ બેષુ સુનુ રાજા। સબ બિધિ તોર સઁવારબ કાજા ॥
ગૈ નિસિ બહુત સયન અબ કીજે। મોહિ તોહિ ભૂપ ભેંટ દિન તીજે ॥
મૈં તપબલ તોહિ તુરગ સમેતા। પહુઁચેહઉઁ સોવતહિ નિકેતા ॥

દો. મૈં આઉબ સોઇ બેષુ ધરિ પહિચાનેહુ તબ મોહિ।
જબ એકાંત બોલાઇ સબ કથા સુનાવૌં તોહિ ॥ ૧૬૯ ॥

સયન કીન્હ નૃપ આયસુ માની। આસન જાઇ બૈઠ છલગ્યાની ॥
શ્રમિત ભૂપ નિદ્રા અતિ આઈ। સો કિમિ સોવ સોચ અધિકાઈ ॥
કાલકેતુ નિસિચર તહઁ આવા। જેહિં સૂકર હોઇ નૃપહિ ભુલાવા ॥
પરમ મિત્ર તાપસ નૃપ કેરા। જાનઇ સો અતિ કપટ ઘનેરા ॥
તેહિ કે સત સુત અરુ દસ ભાઈ। ખલ અતિ અજય દેવ દુખદાઈ ॥
પ્રથમહિ ભૂપ સમર સબ મારે। બિપ્ર સંત સુર દેખિ દુખારે ॥
તેહિં ખલ પાછિલ બયરુ સઁભરા। તાપસ નૃપ મિલિ મંત્ર બિચારા ॥
જેહિ રિપુ છય સોઇ રચેન્હિ ઉપાઊ। ભાવી બસ ન જાન કછુ રાઊ ॥

દો. રિપુ તેજસી અકેલ અપિ લઘુ કરિ ગનિઅ ન તાહુ।
અજહુઁ દેત દુખ રબિ સસિહિ સિર અવસેષિત રાહુ ॥ ૧૭૦ ॥

તાપસ નૃપ નિજ સખહિ નિહારી। હરષિ મિલેઉ ઉઠિ ભયઉ સુખારી ॥
મિત્રહિ કહિ સબ કથા સુનાઈ। જાતુધાન બોલા સુખ પાઈ ॥
અબ સાધેઉઁ રિપુ સુનહુ નરેસા। જૌં તુમ્હ કીન્હ મોર ઉપદેસા ॥
પરિહરિ સોચ રહહુ તુમ્હ સોઈ। બિનુ ઔષધ બિઆધિ બિધિ ખોઈ ॥
કુલ સમેત રિપુ મૂલ બહાઈ। ચૌથે દિવસ મિલબ મૈં આઈ ॥
તાપસ નૃપહિ બહુત પરિતોષી। ચલા મહાકપટી અતિરોષી ॥
ભાનુપ્રતાપહિ બાજિ સમેતા। પહુઁચાએસિ છન માઝ નિકેતા ॥
નૃપહિ નારિ પહિં સયન કરાઈ। હયગૃહઁ બાઁધેસિ બાજિ બનાઈ ॥

દો. રાજા કે ઉપરોહિતહિ હરિ લૈ ગયઉ બહોરિ।
લૈ રાખેસિ ગિરિ ખોહ મહુઁ માયાઁ કરિ મતિ ભોરિ ॥ ૧૭૧ ॥

આપુ બિરચિ ઉપરોહિત રૂપા। પરેઉ જાઇ તેહિ સેજ અનૂપા ॥
જાગેઉ નૃપ અનભએઁ બિહાના। દેખિ ભવન અતિ અચરજુ માના ॥
મુનિ મહિમા મન મહુઁ અનુમાની। ઉઠેઉ ગવઁહિ જેહિ જાન ન રાની ॥
કાનન ગયઉ બાજિ ચઢિ તેહીં। પુર નર નારિ ન જાનેઉ કેહીં ॥
ગએઁ જામ જુગ ભૂપતિ આવા। ઘર ઘર ઉત્સવ બાજ બધાવા ॥
ઉપરોહિતહિ દેખ જબ રાજા। ચકિત બિલોકિ સુમિરિ સોઇ કાજા ॥
જુગ સમ નૃપહિ ગએ દિન તીની। કપટી મુનિ પદ રહ મતિ લીની ॥
સમય જાનિ ઉપરોહિત આવા। નૃપહિ મતે સબ કહિ સમુઝાવા ॥

દો. નૃપ હરષેઉ પહિચાનિ ગુરુ ભ્રમ બસ રહા ન ચેત।
બરે તુરત સત સહસ બર બિપ્ર કુટુંબ સમેત ॥ ૧૭૨ ॥

ઉપરોહિત જેવનાર બનાઈ। છરસ ચારિ બિધિ જસિ શ્રુતિ ગાઈ ॥
માયામય તેહિં કીન્હ રસોઈ। બિંજન બહુ ગનિ સકઇ ન કોઈ ॥
બિબિધ મૃગન્હ કર આમિષ રાઁધા। તેહિ મહુઁ બિપ્ર માઁસુ ખલ સાઁધા ॥
ભોજન કહુઁ સબ બિપ્ર બોલાએ। પદ પખારિ સાદર બૈઠાએ ॥
પરુસન જબહિં લાગ મહિપાલા। ભૈ અકાસબાની તેહિ કાલા ॥
બિપ્રબૃંદ ઉઠિ ઉઠિ ગૃહ જાહૂ। હૈ બડિ હાનિ અન્ન જનિ ખાહૂ ॥
ભયઉ રસોઈં ભૂસુર માઁસૂ। સબ દ્વિજ ઉઠે માનિ બિસ્વાસૂ ॥
ભૂપ બિકલ મતિ મોહઁ ભુલાની। ભાવી બસ આવ મુખ બાની ॥

દો. બોલે બિપ્ર સકોપ તબ નહિં કછુ કીન્હ બિચાર।
જાઇ નિસાચર હોહુ નૃપ મૂઢ સહિત પરિવાર ॥ ૧૭૩ ॥

છત્રબંધુ તૈં બિપ્ર બોલાઈ। ઘાલૈ લિએ સહિત સમુદાઈ ॥
ઈસ્વર રાખા ધરમ હમારા। જૈહસિ તૈં સમેત પરિવારા ॥
સંબત મધ્ય નાસ તવ હોઊ। જલદાતા ન રહિહિ કુલ કોઊ ॥
નૃપ સુનિ શ્રાપ બિકલ અતિ ત્રાસા। ભૈ બહોરિ બર ગિરા અકાસા ॥
બિપ્રહુ શ્રાપ બિચારિ ન દીન્હા। નહિં અપરાધ ભૂપ કછુ કીન્હા ॥
ચકિત બિપ્ર સબ સુનિ નભબાની। ભૂપ ગયઉ જહઁ ભોજન ખાની ॥
તહઁ ન અસન નહિં બિપ્ર સુઆરા। ફિરેઉ રાઉ મન સોચ અપારા ॥
સબ પ્રસંગ મહિસુરન્હ સુનાઈ। ત્રસિત પરેઉ અવનીં અકુલાઈ ॥

દો. ભૂપતિ ભાવી મિટઇ નહિં જદપિ ન દૂષન તોર।
કિએઁ અન્યથા હોઇ નહિં બિપ્રશ્રાપ અતિ ઘોર ॥ ૧૭૪ ॥

અસ કહિ સબ મહિદેવ સિધાએ। સમાચાર પુરલોગન્હ પાએ ॥
સોચહિં દૂષન દૈવહિ દેહીં। બિચરત હંસ કાગ કિય જેહીં ॥
ઉપરોહિતહિ ભવન પહુઁચાઈ। અસુર તાપસહિ ખબરિ જનાઈ ॥
તેહિં ખલ જહઁ તહઁ પત્ર પઠાએ। સજિ સજિ સેન ભૂપ સબ ધાએ ॥
ઘેરેન્હિ નગર નિસાન બજાઈ। બિબિધ ભાઁતિ નિત હોઈ લરાઈ ॥
જૂઝે સકલ સુભટ કરિ કરની। બંધુ સમેત પરેઉ નૃપ ધરની ॥
સત્યકેતુ કુલ કોઉ નહિં બાઁચા। બિપ્રશ્રાપ કિમિ હોઇ અસાઁચા ॥
રિપુ જિતિ સબ નૃપ નગર બસાઈ। નિજ પુર ગવને જય જસુ પાઈ ॥

દો. ભરદ્વાજ સુનુ જાહિ જબ હોઇ બિધાતા બામ।
ધૂરિ મેરુસમ જનક જમ તાહિ બ્યાલસમ દામ ॥ ।૧૭૫ ॥

કાલ પાઇ મુનિ સુનુ સોઇ રાજા। ભયઉ નિસાચર સહિત સમાજા ॥
દસ સિર તાહિ બીસ ભુજદંડા। રાવન નામ બીર બરિબંડા ॥
ભૂપ અનુજ અરિમર્દન નામા। ભયઉ સો કુંભકરન બલધામા ॥
સચિવ જો રહા ધરમરુચિ જાસૂ। ભયઉ બિમાત્ર બંધુ લઘુ તાસૂ ॥
નામ બિભીષન જેહિ જગ જાના। બિષ્નુભગત બિગ્યાન નિધાના ॥
રહે જે સુત સેવક નૃપ કેરે। ભએ નિસાચર ઘોર ઘનેરે ॥
કામરૂપ ખલ જિનસ અનેકા। કુટિલ ભયંકર બિગત બિબેકા ॥
કૃપા રહિત હિંસક સબ પાપી। બરનિ ન જાહિં બિસ્વ પરિતાપી ॥

દો. ઉપજે જદપિ પુલસ્ત્યકુલ પાવન અમલ અનૂપ।
તદપિ મહીસુર શ્રાપ બસ ભએ સકલ અઘરૂપ ॥ ૧૭૬ ॥

કીન્હ બિબિધ તપ તીનિહુઁ ભાઈ। પરમ ઉગ્ર નહિં બરનિ સો જાઈ ॥
ગયઉ નિકટ તપ દેખિ બિધાતા। માગહુ બર પ્રસન્ન મૈં તાતા ॥

કરિ બિનતી પદ ગહિ દસસીસા। બોલેઉ બચન સુનહુ જગદીસા ॥
હમ કાહૂ કે મરહિં ન મારેં। બાનર મનુજ જાતિ દુઇ બારેં ॥
એવમસ્તુ તુમ્હ બડ તપ કીન્હા। મૈં બ્રહ્માઁ મિલિ તેહિ બર દીન્હા ॥
પુનિ પ્રભુ કુંભકરન પહિં ગયઊ। તેહિ બિલોકિ મન બિસમય ભયઊ ॥
જૌં એહિં ખલ નિત કરબ અહારૂ। હોઇહિ સબ ઉજારિ સંસારૂ ॥
સારદ પ્રેરિ તાસુ મતિ ફેરી। માગેસિ નીદ માસ ષટ કેરી ॥

દો. ગએ બિભીષન પાસ પુનિ કહેઉ પુત્ર બર માગુ।
તેહિં માગેઉ ભગવંત પદ કમલ અમલ અનુરાગુ ॥ ૧૭૭ ॥

તિન્હિ દેઇ બર બ્રહ્મ સિધાએ। હરષિત તે અપને ગૃહ આએ ॥
મય તનુજા મંદોદરિ નામા। પરમ સુંદરી નારિ લલામા ॥
સોઇ મયઁ દીન્હિ રાવનહિ આની। હોઇહિ જાતુધાનપતિ જાની ॥
હરષિત ભયઉ નારિ ભલિ પાઈ। પુનિ દોઉ બંધુ બિઆહેસિ જાઈ ॥
ગિરિ ત્રિકૂટ એક સિંધુ મઝારી। બિધિ નિર્મિત દુર્ગમ અતિ ભારી ॥
સોઇ મય દાનવઁ બહુરિ સઁવારા। કનક રચિત મનિભવન અપારા ॥
ભોગાવતિ જસિ અહિકુલ બાસા। અમરાવતિ જસિ સક્રનિવાસા ॥
તિન્હ તેં અધિક રમ્ય અતિ બંકા। જગ બિખ્યાત નામ તેહિ લંકા ॥

દો. ખાઈં સિંધુ ગભીર અતિ ચારિહુઁ દિસિ ફિરિ આવ।
કનક કોટ મનિ ખચિત દૃઢ બરનિ ન જાઇ બનાવ ॥ ૧૭૮(ક) ॥

હરિપ્રેરિત જેહિં કલપ જોઇ જાતુધાનપતિ હોઇ।
સૂર પ્રતાપી અતુલબલ દલ સમેત બસ સોઇ ॥ ૧૭૮(ખ) ॥

રહે તહાઁ નિસિચર ભટ ભારે। તે સબ સુરન્હ સમર સંઘારે ॥
અબ તહઁ રહહિં સક્ર કે પ્રેરે। રચ્છક કોટિ જચ્છપતિ કેરે ॥
દસમુખ કતહુઁ ખબરિ અસિ પાઈ। સેન સાજિ ગઢ ઘેરેસિ જાઈ ॥
દેખિ બિકટ ભટ બડિ કટકાઈ। જચ્છ જીવ લૈ ગએ પરાઈ ॥
ફિરિ સબ નગર દસાનન દેખા। ગયઉ સોચ સુખ ભયઉ બિસેષા ॥
સુંદર સહજ અગમ અનુમાની। કીન્હિ તહાઁ રાવન રજધાની ॥
જેહિ જસ જોગ બાઁટિ ગૃહ દીન્હે। સુખી સકલ રજનીચર કીન્હે ॥
એક બાર કુબેર પર ધાવા। પુષ્પક જાન જીતિ લૈ આવા ॥

દો. કૌતુકહીં કૈલાસ પુનિ લીન્હેસિ જાઇ ઉઠાઇ।
મનહુઁ તૌલિ નિજ બાહુબલ ચલા બહુત સુખ પાઇ ॥ ૧૭૯ ॥

સુખ સંપતિ સુત સેન સહાઈ। જય પ્રતાપ બલ બુદ્ધિ બડાઈ ॥
નિત નૂતન સબ બાઢત જાઈ। જિમિ પ્રતિલાભ લોભ અધિકાઈ ॥
અતિબલ કુંભકરન અસ ભ્રાતા। જેહિ કહુઁ નહિં પ્રતિભટ જગ જાતા ॥
કરઇ પાન સોવઇ ષટ માસા। જાગત હોઇ તિહુઁ પુર ત્રાસા ॥
જૌં દિન પ્રતિ અહાર કર સોઈ। બિસ્વ બેગિ સબ ચૌપટ હોઈ ॥
સમર ધીર નહિં જાઇ બખાના। તેહિ સમ અમિત બીર બલવાના ॥
બારિદનાદ જેઠ સુત તાસૂ। ભટ મહુઁ પ્રથમ લીક જગ જાસૂ ॥
જેહિ ન હોઇ રન સનમુખ કોઈ। સુરપુર નિતહિં પરાવન હોઈ ॥

દો. કુમુખ અકંપન કુલિસરદ ધૂમકેતુ અતિકાય।
એક એક જગ જીતિ સક ઐસે સુભટ નિકાય ॥ ૧૮૦ ॥


કામરૂપ જાનહિં સબ માયા। સપનેહુઁ જિન્હ કેં ધરમ ન દાયા ॥
દસમુખ બૈઠ સભાઁ એક બારા। દેખિ અમિત આપન પરિવારા ॥
સુત સમૂહ જન પરિજન નાતી। ગે કો પાર નિસાચર જાતી ॥
સેન બિલોકિ સહજ અભિમાની। બોલા બચન ક્રોધ મદ સાની ॥

સુનહુ સકલ રજનીચર જૂથા। હમરે બૈરી બિબુધ બરૂથા ॥
તે સનમુખ નહિં કરહી લરાઈ। દેખિ સબલ રિપુ જાહિં પરાઈ ॥
તેન્હ કર મરન એક બિધિ હોઈ। કહઉઁ બુઝાઇ સુનહુ અબ સોઈ ॥
દ્વિજભોજન મખ હોમ સરાધા ॥ સબ કૈ જાઇ કરહુ તુમ્હ બાધા ॥

દો. છુધા છીન બલહીન સુર સહજેહિં મિલિહહિં આઇ।
તબ મારિહઉઁ કિ છાડિહઉઁ ભલી ભાઁતિ અપનાઇ ॥ ૧૮૧ ॥


મેઘનાદ કહુઁ પુનિ હઁકરાવા। દીન્હી સિખ બલુ બયરુ બઢાવા ॥

જે સુર સમર ધીર બલવાના। જિન્હ કેં લરિબે કર અભિમાના ॥
તિન્હહિ જીતિ રન આનેસુ બાઁધી। ઉઠિ સુત પિતુ અનુસાસન કાઁધી ॥
એહિ બિધિ સબહી અગ્યા દીન્હી। આપુનુ ચલેઉ ગદા કર લીન્હી ॥
ચલત દસાનન ડોલતિ અવની। ગર્જત ગર્ભ સ્ત્રવહિં સુર રવની ॥
રાવન આવત સુનેઉ સકોહા। દેવન્હ તકે મેરુ ગિરિ ખોહા ॥
દિગપાલન્હ કે લોક સુહાએ। સૂને સકલ દસાનન પાએ ॥
પુનિ પુનિ સિંઘનાદ કરિ ભારી। દેઇ દેવતન્હ ગારિ પચારી ॥
રન મદ મત્ત ફિરઇ જગ ધાવા। પ્રતિભટ ખૌજત કતહુઁ ન પાવા ॥
રબિ સસિ પવન બરુન ધનધારી। અગિનિ કાલ જમ સબ અધિકારી ॥
કિંનર સિદ્ધ મનુજ સુર નાગા। હઠિ સબહી કે પંથહિં લાગા ॥
બ્રહ્મસૃષ્ટિ જહઁ લગિ તનુધારી। દસમુખ બસબર્તી નર નારી ॥
આયસુ કરહિં સકલ ભયભીતા। નવહિં આઇ નિત ચરન બિનીતા ॥

દો. ભુજબલ બિસ્વ બસ્ય કરિ રાખેસિ કોઉ ન સુતંત્ર।
મંડલીક મનિ રાવન રાજ કરઇ નિજ મંત્ર ॥ ૧૮૨(ખ) ॥

દેવ જચ્છ ગંધર્વ નર કિંનર નાગ કુમારિ।
જીતિ બરીં નિજ બાહુબલ બહુ સુંદર બર નારિ ॥ ૧૮૨ખ ॥


ઇંદ્રજીત સન જો કછુ કહેઊ। સો સબ જનુ પહિલેહિં કરિ રહેઊ ॥
પ્રથમહિં જિન્હ કહુઁ આયસુ દીન્હા। તિન્હ કર ચરિત સુનહુ જો કીન્હા ॥
દેખત ભીમરૂપ સબ પાપી। નિસિચર નિકર દેવ પરિતાપી ॥
કરહિ ઉપદ્રવ અસુર નિકાયા। નાના રૂપ ધરહિં કરિ માયા ॥
જેહિ બિધિ હોઇ ધર્મ નિર્મૂલા। સો સબ કરહિં બેદ પ્રતિકૂલા ॥
જેહિં જેહિં દેસ ધેનુ દ્વિજ પાવહિં। નગર ગાઉઁ પુર આગિ લગાવહિં ॥
સુભ આચરન કતહુઁ નહિં હોઈ। દેવ બિપ્ર ગુરૂ માન ન કોઈ ॥
નહિં હરિભગતિ જગ્ય તપ ગ્યાના। સપનેહુઁ સુનિઅ ન બેદ પુરાના ॥

છં. જપ જોગ બિરાગા તપ મખ ભાગા શ્રવન સુનઇ દસસીસા।
આપુનુ ઉઠિ ધાવઇ રહૈ ન પાવઇ ધરિ સબ ઘાલઇ ખીસા ॥
અસ ભ્રષ્ટ અચારા ભા સંસારા ધર્મ સુનિઅ નહિ કાના।
તેહિ બહુબિધિ ત્રાસઇ દેસ નિકાસઇ જો કહ બેદ પુરાના ॥

સો. બરનિ ન જાઇ અનીતિ ઘોર નિસાચર જો કરહિં।
હિંસા પર અતિ પ્રીતિ તિન્હ કે પાપહિ કવનિ મિતિ ॥ ૧૮૩ ॥

માસપારાયણ, છઠા વિશ્રામ
બાઢે ખલ બહુ ચોર જુઆરા। જે લંપટ પરધન પરદારા ॥
માનહિં માતુ પિતા નહિં દેવા। સાધુન્હ સન કરવાવહિં સેવા ॥
જિન્હ કે યહ આચરન ભવાની। તે જાનેહુ નિસિચર સબ પ્રાની ॥
અતિસય દેખિ ધર્મ કૈ ગ્લાની। પરમ સભીત ધરા અકુલાની ॥
ગિરિ સરિ સિંધુ ભાર નહિં મોહી। જસ મોહિ ગરુઅ એક પરદ્રોહી ॥
સકલ ધર્મ દેખઇ બિપરીતા। કહિ ન સકઇ રાવન ભય ભીતા ॥
ધેનુ રૂપ ધરિ હૃદયઁ બિચારી। ગઈ તહાઁ જહઁ સુર મુનિ ઝારી ॥
નિજ સંતાપ સુનાએસિ રોઈ। કાહૂ તેં કછુ કાજ ન હોઈ ॥

છં. સુર મુનિ ગંધર્બા મિલિ કરિ સર્બા ગે બિરંચિ કે લોકા।
સઁગ ગોતનુધારી ભૂમિ બિચારી પરમ બિકલ ભય સોકા ॥
બ્રહ્માઁ સબ જાના મન અનુમાના મોર કછૂ ન બસાઈ।
જા કરિ તૈં દાસી સો અબિનાસી હમરેઉ તોર સહાઈ ॥

સો. ધરનિ ધરહિ મન ધીર કહ બિરંચિ હરિપદ સુમિરુ।
જાનત જન કી પીર પ્રભુ ભંજિહિ દારુન બિપતિ ॥ ૧૮૪ ॥

બૈઠે સુર સબ કરહિં બિચારા। કહઁ પાઇઅ પ્રભુ કરિઅ પુકારા ॥
પુર બૈકુંઠ જાન કહ કોઈ। કોઉ કહ પયનિધિ બસ પ્રભુ સોઈ ॥
જાકે હૃદયઁ ભગતિ જસિ પ્રીતિ। પ્રભુ તહઁ પ્રગટ સદા તેહિં રીતી ॥
તેહિ સમાજ ગિરિજા મૈં રહેઊઁ। અવસર પાઇ બચન એક કહેઊઁ ॥
હરિ બ્યાપક સર્બત્ર સમાના। પ્રેમ તેં પ્રગટ હોહિં મૈં જાના ॥
દેસ કાલ દિસિ બિદિસિહુ માહીં। કહહુ સો કહાઁ જહાઁ પ્રભુ નાહીં ॥
અગ જગમય સબ રહિત બિરાગી। પ્રેમ તેં પ્રભુ પ્રગટઇ જિમિ આગી ॥
મોર બચન સબ કે મન માના। સાધુ સાધુ કરિ બ્રહ્મ બખાના ॥

દો. સુનિ બિરંચિ મન હરષ તન પુલકિ નયન બહ નીર।
અસ્તુતિ કરત જોરિ કર સાવધાન મતિધીર ॥ ૧૮૫ ॥

છં. જય જય સુરનાયક જન સુખદાયક પ્રનતપાલ ભગવંતા।
ગો દ્વિજ હિતકારી જય અસુરારી સિધુંસુતા પ્રિય કંતા ॥

પાલન સુર ધરની અદ્ભુત કરની મરમ ન જાનઇ કોઈ।
જો સહજ કૃપાલા દીનદયાલા કરઉ અનુગ્રહ સોઈ ॥
જય જય અબિનાસી સબ ઘટ બાસી બ્યાપક પરમાનંદા।
અબિગત ગોતીતં ચરિત પુનીતં માયારહિત મુકુંદા ॥
જેહિ લાગિ બિરાગી અતિ અનુરાગી બિગતમોહ મુનિબૃંદા।
નિસિ બાસર ધ્યાવહિં ગુન ગન ગાવહિં જયતિ સચ્ચિદાનંદા ॥
જેહિં સૃષ્ટિ ઉપાઈ ત્રિબિધ બનાઈ સંગ સહાય ન દૂજા।
સો કરઉ અઘારી ચિંત હમારી જાનિઅ ભગતિ ન પૂજા ॥
જો ભવ ભય ભંજન મુનિ મન રંજન ગંજન બિપતિ બરૂથા।
મન બચ ક્રમ બાની છાડિ સયાની સરન સકલ સુર જૂથા ॥
સારદ શ્રુતિ સેષા રિષય અસેષા જા કહુઁ કોઉ નહિ જાના।
જેહિ દીન પિઆરે બેદ પુકારે દ્રવઉ સો શ્રીભગવાના ॥
ભવ બારિધિ મંદર સબ બિધિ સુંદર ગુનમંદિર સુખપુંજા।
મુનિ સિદ્ધ સકલ સુર પરમ ભયાતુર નમત નાથ પદ કંજા ॥

દો. જાનિ સભય સુરભૂમિ સુનિ બચન સમેત સનેહ।
ગગનગિરા ગંભીર ભઇ હરનિ સોક સંદેહ ॥ ૧૮૬ ॥

જનિ ડરપહુ મુનિ સિદ્ધ સુરેસા। તુમ્હહિ લાગિ ધરિહઉઁ નર બેસા ॥
અંસન્હ સહિત મનુજ અવતારા। લેહઉઁ દિનકર બંસ ઉદારા ॥
કસ્યપ અદિતિ મહાતપ કીન્હા। તિન્હ કહુઁ મૈં પૂરબ બર દીન્હા ॥
તે દસરથ કૌસલ્યા રૂપા। કોસલપુરીં પ્રગટ નરભૂપા ॥
તિન્હ કે ગૃહ અવતરિહઉઁ જાઈ। રઘુકુલ તિલક સો ચારિઉ ભાઈ ॥
નારદ બચન સત્ય સબ કરિહઉઁ। પરમ સક્તિ સમેત અવતરિહઉઁ ॥
હરિહઉઁ સકલ ભૂમિ ગરુઆઈ। નિર્ભય હોહુ દેવ સમુદાઈ ॥
ગગન બ્રહ્મબાની સુની કાના। તુરત ફિરે સુર હૃદય જુડાના ॥
તબ બ્રહ્મા ધરનિહિ સમુઝાવા। અભય ભઈ ભરોસ જિયઁ આવા ॥

દો. નિજ લોકહિ બિરંચિ ગે દેવન્હ ઇહઇ સિખાઇ।
બાનર તનુ ધરિ ધરિ મહિ હરિ પદ સેવહુ જાઇ ॥ ૧૮૭ ॥

ગએ દેવ સબ નિજ નિજ ધામા। ભૂમિ સહિત મન કહુઁ બિશ્રામા ।
જો કછુ આયસુ બ્રહ્માઁ દીન્હા। હરષે દેવ બિલંબ ન કીન્હા ॥
બનચર દેહ ધરિ છિતિ માહીં। અતુલિત બલ પ્રતાપ તિન્હ પાહીં ॥
ગિરિ તરુ નખ આયુધ સબ બીરા। હરિ મારગ ચિતવહિં મતિધીરા ॥
ગિરિ કાનન જહઁ તહઁ ભરિ પૂરી। રહે નિજ નિજ અનીક રચિ રૂરી ॥
યહ સબ રુચિર ચરિત મૈં ભાષા। અબ સો સુનહુ જો બીચહિં રાખા ॥
અવધપુરીં રઘુકુલમનિ રાઊ। બેદ બિદિત તેહિ દસરથ નાઊઁ ॥
ધરમ ધુરંધર ગુનનિધિ ગ્યાની। હૃદયઁ ભગતિ મતિ સારઁગપાની ॥

દો. કૌસલ્યાદિ નારિ પ્રિય સબ આચરન પુનીત।
પતિ અનુકૂલ પ્રેમ દૃઢ હરિ પદ કમલ બિનીત ॥ ૧૮૮ ॥

એક બાર ભૂપતિ મન માહીં। ભૈ ગલાનિ મોરેં સુત નાહીં ॥
ગુર ગૃહ ગયઉ તુરત મહિપાલા। ચરન લાગિ કરિ બિનય બિસાલા ॥
નિજ દુખ સુખ સબ ગુરહિ સુનાયઉ। કહિ બસિષ્ઠ બહુબિધિ સમુઝાયઉ ॥
ધરહુ ધીર હોઇહહિં સુત ચારી। ત્રિભુવન બિદિત ભગત ભય હારી ॥
સૃંગી રિષહિ બસિષ્ઠ બોલાવા। પુત્રકામ સુભ જગ્ય કરાવા ॥
ભગતિ સહિત મુનિ આહુતિ દીન્હેં। પ્રગટે અગિનિ ચરૂ કર લીન્હેં ॥
જો બસિષ્ઠ કછુ હૃદયઁ બિચારા। સકલ કાજુ ભા સિદ્ધ તુમ્હારા ॥
યહ હબિ બાઁટિ દેહુ નૃપ જાઈ। જથા જોગ જેહિ ભાગ બનાઈ ॥

દો. તબ અદૃસ્ય ભએ પાવક સકલ સભહિ સમુઝાઇ ॥
પરમાનંદ મગન નૃપ હરષ ન હૃદયઁ સમાઇ ॥ ૧૮૯ ॥

તબહિં રાયઁ પ્રિય નારિ બોલાઈં। કૌસલ્યાદિ તહાઁ ચલિ આઈ ॥
અર્ધ ભાગ કૌસલ્યાહિ દીન્હા। ઉભય ભાગ આધે કર કીન્હા ॥
કૈકેઈ કહઁ નૃપ સો દયઊ। રહ્યો સો ઉભય ભાગ પુનિ ભયઊ ॥
કૌસલ્યા કૈકેઈ હાથ ધરિ। દીન્હ સુમિત્રહિ મન પ્રસન્ન કરિ ॥
એહિ બિધિ ગર્ભસહિત સબ નારી। ભઈં હૃદયઁ હરષિત સુખ ભારી ॥
જા દિન તેં હરિ ગર્ભહિં આએ। સકલ લોક સુખ સંપતિ છાએ ॥
મંદિર મહઁ સબ રાજહિં રાની। સોભા સીલ તેજ કી ખાનીં ॥
સુખ જુત કછુક કાલ ચલિ ગયઊ। જેહિં પ્રભુ પ્રગટ સો અવસર ભયઊ ॥

દો. જોગ લગન ગ્રહ બાર તિથિ સકલ ભએ અનુકૂલ।
ચર અરુ અચર હર્ષજુત રામ જનમ સુખમૂલ ॥ ૧૯૦ ॥

નૌમી તિથિ મધુ માસ પુનીતા। સુકલ પચ્છ અભિજિત હરિપ્રીતા ॥
મધ્યદિવસ અતિ સીત ન ઘામા। પાવન કાલ લોક બિશ્રામા ॥
સીતલ મંદ સુરભિ બહ બાઊ। હરષિત સુર સંતન મન ચાઊ ॥
બન કુસુમિત ગિરિગન મનિઆરા। સ્ત્રવહિં સકલ સરિતાઽમૃતધારા ॥
સો અવસર બિરંચિ જબ જાના। ચલે સકલ સુર સાજિ બિમાના ॥
ગગન બિમલ સકુલ સુર જૂથા। ગાવહિં ગુન ગંધર્બ બરૂથા ॥
બરષહિં સુમન સુઅંજલિ સાજી। ગહગહિ ગગન દુંદુભી બાજી ॥
અસ્તુતિ કરહિં નાગ મુનિ દેવા। બહુબિધિ લાવહિં નિજ નિજ સેવા ॥

દો. સુર સમૂહ બિનતી કરિ પહુઁચે નિજ નિજ ધામ।
જગનિવાસ પ્રભુ પ્રગટે અખિલ લોક બિશ્રામ ॥ ૧૯૧ ॥

છં. ભએ પ્રગટ કૃપાલા દીનદયાલા કૌસલ્યા હિતકારી।
હરષિત મહતારી મુનિ મન હારી અદ્ભુત રૂપ બિચારી ॥
લોચન અભિરામા તનુ ઘનસ્યામા નિજ આયુધ ભુજ ચારી।
ભૂષન બનમાલા નયન બિસાલા સોભાસિંધુ ખરારી ॥
કહ દુઇ કર જોરી અસ્તુતિ તોરી કેહિ બિધિ કરૌં અનંતા।
માયા ગુન ગ્યાનાતીત અમાના બેદ પુરાન ભનંતા ॥
કરુના સુખ સાગર સબ ગુન આગર જેહિ ગાવહિં શ્રુતિ સંતા।
સો મમ હિત લાગી જન અનુરાગી ભયઉ પ્રગટ શ્રીકંતા ॥
બ્રહ્માંડ નિકાયા નિર્મિત માયા રોમ રોમ પ્રતિ બેદ કહૈ।
મમ ઉર સો બાસી યહ ઉપહાસી સુનત ધીર પતિ થિર ન રહૈ ॥
ઉપજા જબ ગ્યાના પ્રભુ મુસકાના ચરિત બહુત બિધિ કીન્હ ચહૈ।
કહિ કથા સુહાઈ માતુ બુઝાઈ જેહિ પ્રકાર સુત પ્રેમ લહૈ ॥
માતા પુનિ બોલી સો મતિ ડૌલી તજહુ તાત યહ રૂપા।
કીજૈ સિસુલીલા અતિ પ્રિયસીલા યહ સુખ પરમ અનૂપા ॥
સુનિ બચન સુજાના રોદન ઠાના હોઇ બાલક સુરભૂપા।
યહ ચરિત જે ગાવહિં હરિપદ પાવહિં તે ન પરહિં ભવકૂપા ॥

દો. બિપ્ર ધેનુ સુર સંત હિત લીન્હ મનુજ અવતાર।
નિજ ઇચ્છા નિર્મિત તનુ માયા ગુન ગો પાર ॥ ૧૯૨ ॥

સુનિ સિસુ રુદન પરમ પ્રિય બાની। સંભ્રમ ચલિ આઈ સબ રાની ॥
હરષિત જહઁ તહઁ ધાઈં દાસી। આનઁદ મગન સકલ પુરબાસી ॥
દસરથ પુત્રજન્મ સુનિ કાના। માનહુઁ બ્રહ્માનંદ સમાના ॥
પરમ પ્રેમ મન પુલક સરીરા। ચાહત ઉઠત કરત મતિ ધીરા ॥
જાકર નામ સુનત સુભ હોઈ। મોરેં ગૃહ આવા પ્રભુ સોઈ ॥
પરમાનંદ પૂરિ મન રાજા। કહા બોલાઇ બજાવહુ બાજા ॥
ગુર બસિષ્ઠ કહઁ ગયઉ હઁકારા। આએ દ્વિજન સહિત નૃપદ્વારા ॥
અનુપમ બાલક દેખેન્હિ જાઈ। રૂપ રાસિ ગુન કહિ ન સિરાઈ ॥

દો. નંદીમુખ સરાધ કરિ જાતકરમ સબ કીન્હ।
હાટક ધેનુ બસન મનિ નૃપ બિપ્રન્હ કહઁ દીન્હ ॥ ૧૯૩ ॥

ધ્વજ પતાક તોરન પુર છાવા। કહિ ન જાઇ જેહિ ભાઁતિ બનાવા ॥
સુમનબૃષ્ટિ અકાસ તેં હોઈ। બ્રહ્માનંદ મગન સબ લોઈ ॥
બૃંદ બૃંદ મિલિ ચલીં લોગાઈ। સહજ સંગાર કિએઁ ઉઠિ ધાઈ ॥
કનક કલસ મંગલ ધરિ થારા। ગાવત પૈઠહિં ભૂપ દુઆરા ॥
કરિ આરતિ નેવછાવરિ કરહીં। બાર બાર સિસુ ચરનન્હિ પરહીં ॥
માગધ સૂત બંદિગન ગાયક। પાવન ગુન ગાવહિં રઘુનાયક ॥
સર્બસ દાન દીન્હ સબ કાહૂ। જેહિં પાવા રાખા નહિં તાહૂ ॥
મૃગમદ ચંદન કુંકુમ કીચા। મચી સકલ બીથિન્હ બિચ બીચા ॥

દો. ગૃહ ગૃહ બાજ બધાવ સુભ પ્રગટે સુષમા કંદ।
હરષવંત સબ જહઁ તહઁ નગર નારિ નર બૃંદ ॥ ૧૯૪ ॥

કૈકયસુતા સુમિત્રા દોઊ। સુંદર સુત જનમત ભૈં ઓઊ ॥
વહ સુખ સંપતિ સમય સમાજા। કહિ ન સકઇ સારદ અહિરાજા ॥
અવધપુરી સોહઇ એહિ ભાઁતી। પ્રભુહિ મિલન આઈ જનુ રાતી ॥
દેખિ ભાનૂ જનુ મન સકુચાની। તદપિ બની સંધ્યા અનુમાની ॥
અગર ધૂપ બહુ જનુ અઁધિઆરી। ઉડઇ અભીર મનહુઁ અરુનારી ॥
મંદિર મનિ સમૂહ જનુ તારા। નૃપ ગૃહ કલસ સો ઇંદુ ઉદારા ॥
ભવન બેદધુનિ અતિ મૃદુ બાની। જનુ ખગ મૂખર સમયઁ જનુ સાની ॥
કૌતુક દેખિ પતંગ ભુલાના। એક માસ તેઇઁ જાત ન જાના ॥

દો. માસ દિવસ કર દિવસ ભા મરમ ન જાનઇ કોઇ।
રથ સમેત રબિ થાકેઉ નિસા કવન બિધિ હોઇ ॥ ૧૯૫ ॥

યહ રહસ્ય કાહૂ નહિં જાના। દિન મનિ ચલે કરત ગુનગાના ॥
દેખિ મહોત્સવ સુર મુનિ નાગા। ચલે ભવન બરનત નિજ ભાગા ॥
ઔરઉ એક કહઉઁ નિજ ચોરી। સુનુ ગિરિજા અતિ દૃઢ મતિ તોરી ॥
કાક ભુસુંડિ સંગ હમ દોઊ। મનુજરૂપ જાનઇ નહિં કોઊ ॥
પરમાનંદ પ્રેમસુખ ફૂલે। બીથિન્હ ફિરહિં મગન મન ભૂલે ॥
યહ સુભ ચરિત જાન પૈ સોઈ। કૃપા રામ કૈ જાપર હોઈ ॥
તેહિ અવસર જો જેહિ બિધિ આવા। દીન્હ ભૂપ જો જેહિ મન ભાવા ॥
ગજ રથ તુરગ હેમ ગો હીરા। દીન્હે નૃપ નાનાબિધિ ચીરા ॥

દો. મન સંતોષે સબન્હિ કે જહઁ તહઁ દેહિ અસીસ।
સકલ તનય ચિર જીવહુઁ તુલસિદાસ કે ઈસ ॥ ૧૯૬ ॥


કછુક દિવસ બીતે એહિ ભાઁતી। જાત ન જાનિઅ દિન અરુ રાતી ॥
નામકરન કર અવસરુ જાની। ભૂપ બોલિ પઠએ મુનિ ગ્યાની ॥
કરિ પૂજા ભૂપતિ અસ ભાષા। ધરિઅ નામ જો મુનિ ગુનિ રાખા ॥
ઇન્હ કે નામ અનેક અનૂપા। મૈં નૃપ કહબ સ્વમતિ અનુરૂપા ॥
જો આનંદ સિંધુ સુખરાસી। સીકર તેં ત્રૈલોક સુપાસી ॥
સો સુખ ધામ રામ અસ નામા। અખિલ લોક દાયક બિશ્રામા ॥
બિસ્વ ભરન પોષન કર જોઈ। તાકર નામ ભરત અસ હોઈ ॥
જાકે સુમિરન તેં રિપુ નાસા। નામ સત્રુહન બેદ પ્રકાસા ॥

દો. લચ્છન ધામ રામ પ્રિય સકલ જગત આધાર।
ગુરુ બસિષ્ટ તેહિ રાખા લછિમન નામ ઉદાર ॥ ૧૯૭ ॥

ધરે નામ ગુર હૃદયઁ બિચારી। બેદ તત્ત્વ નૃપ તવ સુત ચારી ॥
મુનિ ધન જન સરબસ સિવ પ્રાના। બાલ કેલિ તેહિં સુખ માના ॥
બારેહિ તે નિજ હિત પતિ જાની। લછિમન રામ ચરન રતિ માની ॥
ભરત સત્રુહન દૂનઉ ભાઈ। પ્રભુ સેવક જસિ પ્રીતિ બડાઈ ॥
સ્યામ ગૌર સુંદર દોઉ જોરી। નિરખહિં છબિ જનનીં તૃન તોરી ॥
ચારિઉ સીલ રૂપ ગુન ધામા। તદપિ અધિક સુખસાગર રામા ॥
હૃદયઁ અનુગ્રહ ઇંદુ પ્રકાસા। સૂચત કિરન મનોહર હાસા ॥
કબહુઁ ઉછંગ કબહુઁ બર પલના। માતુ દુલારઇ કહિ પ્રિય લલના ॥

દો. બ્યાપક બ્રહ્મ નિરંજન નિર્ગુન બિગત બિનોદ।
સો અજ પ્રેમ ભગતિ બસ કૌસલ્યા કે ગોદ ॥ ૧૯૮ ॥

કામ કોટિ છબિ સ્યામ સરીરા। નીલ કંજ બારિદ ગંભીરા ॥
અરુન ચરન પકંજ નખ જોતી। કમલ દલન્હિ બૈઠે જનુ મોતી ॥
રેખ કુલિસ ધવજ અંકુર સોહે। નૂપુર ધુનિ સુનિ મુનિ મન મોહે ॥
કટિ કિંકિની ઉદર ત્રય રેખા। નાભિ ગભીર જાન જેહિ દેખા ॥
ભુજ બિસાલ ભૂષન જુત ભૂરી। હિયઁ હરિ નખ અતિ સોભા રૂરી ॥
ઉર મનિહાર પદિક કી સોભા। બિપ્ર ચરન દેખત મન લોભા ॥
કંબુ કંઠ અતિ ચિબુક સુહાઈ। આનન અમિત મદન છબિ છાઈ ॥
દુઇ દુઇ દસન અધર અરુનારે। નાસા તિલક કો બરનૈ પારે ॥
સુંદર શ્રવન સુચારુ કપોલા। અતિ પ્રિય મધુર તોતરે બોલા ॥
ચિક્કન કચ કુંચિત ગભુઆરે। બહુ પ્રકાર રચિ માતુ સઁવારે ॥
પીત ઝગુલિઆ તનુ પહિરાઈ। જાનુ પાનિ બિચરનિ મોહિ ભાઈ ॥
રૂપ સકહિં નહિં કહિ શ્રુતિ સેષા। સો જાનઇ સપનેહુઁ જેહિ દેખા ॥

દો. સુખ સંદોહ મોહપર ગ્યાન ગિરા ગોતીત।
દંપતિ પરમ પ્રેમ બસ કર સિસુચરિત પુનીત ॥ ૧૯૯ ॥

એહિ બિધિ રામ જગત પિતુ માતા। કોસલપુર બાસિંહ સુખદાતા ॥
જિન્હ રઘુનાથ ચરન રતિ માની। તિન્હ કી યહ ગતિ પ્રગટ ભવાની ॥
રઘુપતિ બિમુખ જતન કર કોરી। કવન સકઇ ભવ બંધન છોરી ॥
જીવ ચરાચર બસ કૈ રાખે। સો માયા પ્રભુ સોં ભય ભાખે ॥
ભૃકુટિ બિલાસ નચાવઇ તાહી। અસ પ્રભુ છાડિ ભજિઅ કહુ કાહી ॥
મન ક્રમ બચન છાડિ ચતુરાઈ। ભજત કૃપા કરિહહિં રઘુરાઈ ॥
એહિ બિધિ સિસુબિનોદ પ્રભુ કીન્હા। સકલ નગરબાસિંહ સુખ દીન્હા ॥
લૈ ઉછંગ કબહુઁક હલરાવૈ। કબહુઁ પાલનેં ઘાલિ ઝુલાવૈ ॥

દો. પ્રેમ મગન કૌસલ્યા નિસિ દિન જાત ન જાન।
સુત સનેહ બસ માતા બાલચરિત કર ગાન ॥ ૨૦૦ ॥

એક બાર જનનીં અન્હવાએ। કરિ સિંગાર પલનાઁ પૌઢાએ ॥

નિજ કુલ ઇષ્ટદેવ ભગવાના। પૂજા હેતુ કીન્હ અસ્નાના ॥
કરિ પૂજા નૈબેદ્ય ચઢાવા। આપુ ગઈ જહઁ પાક બનાવા ॥
બહુરિ માતુ તહવાઁ ચલિ આઈ। ભોજન કરત દેખ સુત જાઈ ॥
ગૈ જનની સિસુ પહિં ભયભીતા। દેખા બાલ તહાઁ પુનિ સૂતા ॥
બહુરિ આઇ દેખા સુત સોઈ। હૃદયઁ કંપ મન ધીર ન હોઈ ॥
ઇહાઁ ઉહાઁ દુઇ બાલક દેખા। મતિભ્રમ મોર કિ આન બિસેષા ॥
દેખિ રામ જનની અકુલાની। પ્રભુ હઁસિ દીન્હ મધુર મુસુકાની ॥

દો. દેખરાવા માતહિ નિજ અદભુત રુપ અખંડ।
રોમ રોમ પ્રતિ લાગે કોટિ કોટિ બ્રહ્મંડ ॥ ૨૦૧ ॥

અગનિત રબિ સસિ સિવ ચતુરાનન। બહુ ગિરિ સરિત સિંધુ મહિ કાનન ॥
કાલ કર્મ ગુન ગ્યાન સુભાઊ। સોઉ દેખા જો સુના ન કાઊ ॥
દેખી માયા સબ બિધિ ગાઢી। અતિ સભીત જોરેં કર ઠાઢી ॥
દેખા જીવ નચાવઇ જાહી। દેખી ભગતિ જો છોરઇ તાહી ॥
તન પુલકિત મુખ બચન ન આવા। નયન મૂદિ ચરનનિ સિરુ નાવા ॥
બિસમયવંત દેખિ મહતારી। ભએ બહુરિ સિસુરૂપ ખરારી ॥
અસ્તુતિ કરિ ન જાઇ ભય માના। જગત પિતા મૈં સુત કરિ જાના ॥
હરિ જનનિ બહુબિધિ સમુઝાઈ। યહ જનિ કતહુઁ કહસિ સુનુ માઈ ॥

દો. બાર બાર કૌસલ્યા બિનય કરઇ કર જોરિ ॥
અબ જનિ કબહૂઁ બ્યાપૈ પ્રભુ મોહિ માયા તોરિ ॥ ૨૦૨ ॥

બાલચરિત હરિ બહુબિધિ કીન્હા। અતિ અનંદ દાસન્હ કહઁ દીન્હા ॥
કછુક કાલ બીતેં સબ ભાઈ। બડે ભએ પરિજન સુખદાઈ ॥
ચૂડાકરન કીન્હ ગુરુ જાઈ। બિપ્રન્હ પુનિ દછિના બહુ પાઈ ॥
પરમ મનોહર ચરિત અપારા। કરત ફિરત ચારિઉ સુકુમારા ॥
મન ક્રમ બચન અગોચર જોઈ। દસરથ અજિર બિચર પ્રભુ સોઈ ॥
ભોજન કરત બોલ જબ રાજા। નહિં આવત તજિ બાલ સમાજા ॥
કૌસલ્યા જબ બોલન જાઈ। ઠુમકુ ઠુમકુ પ્રભુ ચલહિં પરાઈ ॥
નિગમ નેતિ સિવ અંત ન પાવા। તાહિ ધરૈ જનની હઠિ ધાવા ॥
ધૂરસ ધૂરિ ભરેં તનુ આએ। ભૂપતિ બિહસિ ગોદ બૈઠાએ ॥

દો. ભોજન કરત ચપલ ચિત ઇત ઉત અવસરુ પાઇ।
ભાજિ ચલે કિલકત મુખ દધિ ઓદન લપટાઇ ॥ ૨૦૩ ॥

બાલચરિત અતિ સરલ સુહાએ। સારદ સેષ સંભુ શ્રુતિ ગાએ ॥
જિન કર મન ઇન્હ સન નહિં રાતા। તે જન બંચિત કિએ બિધાતા ॥
ભએ કુમાર જબહિં સબ ભ્રાતા। દીન્હ જનેઊ ગુરુ પિતુ માતા ॥
ગુરગૃહઁ ગએ પઢન રઘુરાઈ। અલપ કાલ બિદ્યા સબ આઈ ॥
જાકી સહજ સ્વાસ શ્રુતિ ચારી। સો હરિ પઢ યહ કૌતુક ભારી ॥
બિદ્યા બિનય નિપુન ગુન સીલા। ખેલહિં ખેલ સકલ નૃપલીલા ॥
કરતલ બાન ધનુષ અતિ સોહા। દેખત રૂપ ચરાચર મોહા ॥
જિન્હ બીથિન્હ બિહરહિં સબ ભાઈ। થકિત હોહિં સબ લોગ લુગાઈ ॥

દો. કોસલપુર બાસી નર નારિ બૃદ્ધ અરુ બાલ।
પ્રાનહુ તે પ્રિય લાગત સબ કહુઁ રામ કૃપાલ ॥ ૨૦૪ ॥

બંધુ સખા સંગ લેહિં બોલાઈ। બન મૃગયા નિત ખેલહિં જાઈ ॥
પાવન મૃગ મારહિં જિયઁ જાની। દિન પ્રતિ નૃપહિ દેખાવહિં આની ॥
જે મૃગ રામ બાન કે મારે। તે તનુ તજિ સુરલોક સિધારે ॥
અનુજ સખા સઁગ ભોજન કરહીં। માતુ પિતા અગ્યા અનુસરહીં ॥
જેહિ બિધિ સુખી હોહિં પુર લોગા। કરહિં કૃપાનિધિ સોઇ સંજોગા ॥
બેદ પુરાન સુનહિં મન લાઈ। આપુ કહહિં અનુજન્હ સમુઝાઈ ॥
પ્રાતકાલ ઉઠિ કૈ રઘુનાથા। માતુ પિતા ગુરુ નાવહિં માથા ॥
આયસુ માગિ કરહિં પુર કાજા। દેખિ ચરિત હરષઇ મન રાજા ॥

દો. બ્યાપક અકલ અનીહ અજ નિર્ગુન નામ ન રૂપ।
ભગત હેતુ નાના બિધિ કરત ચરિત્ર અનૂપ ॥ ૨૦૫ ॥

યહ સબ ચરિત કહા મૈં ગાઈ। આગિલિ કથા સુનહુ મન લાઈ ॥
બિસ્વામિત્ર મહામુનિ ગ્યાની। બસહિ બિપિન સુભ આશ્રમ જાની ॥
જહઁ જપ જગ્ય મુનિ કરહી। અતિ મારીચ સુબાહુહિ ડરહીં ॥
દેખત જગ્ય નિસાચર ધાવહિ। કરહિ ઉપદ્રવ મુનિ દુખ પાવહિં ॥
ગાધિતનય મન ચિંતા બ્યાપી। હરિ બિનુ મરહિ ન નિસિચર પાપી ॥
તબ મુનિવર મન કીન્હ બિચારા। પ્રભુ અવતરેઉ હરન મહિ ભારા ॥
એહુઁ મિસ દેખૌં પદ જાઈ। કરિ બિનતી આનૌ દોઉ ભાઈ ॥
ગ્યાન બિરાગ સકલ ગુન અયના। સો પ્રભુ મૈ દેખબ ભરિ નયના ॥

દો. બહુબિધિ કરત મનોરથ જાત લાગિ નહિં બાર।
કરિ મજ્જન સરઊ જલ ગએ ભૂપ દરબાર ॥ ૨૦૬ ॥

મુનિ આગમન સુના જબ રાજા। મિલન ગયઊ લૈ બિપ્ર સમાજા ॥
કરિ દંડવત મુનિહિ સનમાની। નિજ આસન બૈઠારેન્હિ આની ॥
ચરન પખારિ કીન્હિ અતિ પૂજા। મો સમ આજુ ધન્ય નહિં દૂજા ॥
બિબિધ ભાઁતિ ભોજન કરવાવા। મુનિવર હૃદયઁ હરષ અતિ પાવા ॥
પુનિ ચરનનિ મેલે સુત ચારી। રામ દેખિ મુનિ દેહ બિસારી ॥
ભએ મગન દેખત મુખ સોભા। જનુ ચકોર પૂરન સસિ લોભા ॥
તબ મન હરષિ બચન કહ રાઊ। મુનિ અસ કૃપા ન કીન્હિહુ કાઊ ॥
કેહિ કારન આગમન તુમ્હારા। કહહુ સો કરત ન લાવઉઁ બારા ॥
અસુર સમૂહ સતાવહિં મોહી। મૈ જાચન આયઉઁ નૃપ તોહી ॥
અનુજ સમેત દેહુ રઘુનાથા। નિસિચર બધ મૈં હોબ સનાથા ॥

દો. દેહુ ભૂપ મન હરષિત તજહુ મોહ અગ્યાન।
ધર્મ સુજસ પ્રભુ તુમ્હ કૌં ઇન્હ કહઁ અતિ કલ્યાન ॥ ૨૦૭ ॥

સુનિ રાજા અતિ અપ્રિય બાની। હૃદય કંપ મુખ દુતિ કુમુલાની ॥
ચૌથેંપન પાયઉઁ સુત ચારી। બિપ્ર બચન નહિં કહેહુ બિચારી ॥
માગહુ ભૂમિ ધેનુ ધન કોસા। સર્બસ દેઉઁ આજુ સહરોસા ॥
દેહ પ્રાન તેં પ્રિય કછુ નાહી। સોઉ મુનિ દેઉઁ નિમિષ એક માહી ॥
સબ સુત પ્રિય મોહિ પ્રાન કિ નાઈં। રામ દેત નહિં બનઇ ગોસાઈ ॥
કહઁ નિસિચર અતિ ઘોર કઠોરા। કહઁ સુંદર સુત પરમ કિસોરા ॥
સુનિ નૃપ ગિરા પ્રેમ રસ સાની। હૃદયઁ હરષ માના મુનિ ગ્યાની ॥
તબ બસિષ્ટ બહુ નિધિ સમુઝાવા। નૃપ સંદેહ નાસ કહઁ પાવા ॥
અતિ આદર દોઉ તનય બોલાએ। હૃદયઁ લાઇ બહુ ભાઁતિ સિખાએ ॥
મેરે પ્રાન નાથ સુત દોઊ। તુમ્હ મુનિ પિતા આન નહિં કોઊ ॥

દો. સૌંપે ભૂપ રિષિહિ સુત બહુ બિધિ દેઇ અસીસ।
જનની ભવન ગએ પ્રભુ ચલે નાઇ પદ સીસ ॥ ૨૦૮(ક) ॥

સો. પુરુષસિંહ દોઉ બીર હરષિ ચલે મુનિ ભય હરન ॥
કૃપાસિંધુ મતિધીર અખિલ બિસ્વ કારન કરન ॥ ૨૦૮(ખ)

અરુન નયન ઉર બાહુ બિસાલા। નીલ જલજ તનુ સ્યામ તમાલા ॥
કટિ પટ પીત કસેં બર ભાથા। રુચિર ચાપ સાયક દુહુઁ હાથા ॥
સ્યામ ગૌર સુંદર દોઉ ભાઈ। બિસ્બામિત્ર મહાનિધિ પાઈ ॥
પ્રભુ બ્રહ્મન્યદેવ મૈ જાના। મોહિ નિતિ પિતા તજેહુ ભગવાના ॥
ચલે જાત મુનિ દીન્હિ દિખાઈ। સુનિ તાડકા ક્રોધ કરિ ધાઈ ॥
એકહિં બાન પ્રાન હરિ લીન્હા। દીન જાનિ તેહિ નિજ પદ દીન્હા ॥
તબ રિષિ નિજ નાથહિ જિયઁ ચીન્હી। બિદ્યાનિધિ કહુઁ બિદ્યા દીન્હી ॥
જાતે લાગ ન છુધા પિપાસા। અતુલિત બલ તનુ તેજ પ્રકાસા ॥

દો. આયુષ સબ સમર્પિ કૈ પ્રભુ નિજ આશ્રમ આનિ।
કંદ મૂલ ફલ ભોજન દીન્હ ભગતિ હિત જાનિ ॥ ૨૦૯ ॥

પ્રાત કહા મુનિ સન રઘુરાઈ। નિર્ભય જગ્ય કરહુ તુમ્હ જાઈ ॥
હોમ કરન લાગે મુનિ ઝારી। આપુ રહે મખ કીં રખવારી ॥
સુનિ મારીચ નિસાચર ક્રોહી। લૈ સહાય ધાવા મુનિદ્રોહી ॥
બિનુ ફર બાન રામ તેહિ મારા। સત જોજન ગા સાગર પારા ॥
પાવક સર સુબાહુ પુનિ મારા। અનુજ નિસાચર કટકુ સઁઘારા ॥
મારિ અસુર દ્વિજ નિર્મયકારી। અસ્તુતિ કરહિં દેવ મુનિ ઝારી ॥
તહઁ પુનિ કછુક દિવસ રઘુરાયા। રહે કીન્હિ બિપ્રન્હ પર દાયા ॥
ભગતિ હેતુ બહુ કથા પુરાના। કહે બિપ્ર જદ્યપિ પ્રભુ જાના ॥
તબ મુનિ સાદર કહા બુઝાઈ। ચરિત એક પ્રભુ દેખિઅ જાઈ ॥
ધનુષજગ્ય મુનિ રઘુકુલ નાથા। હરષિ ચલે મુનિબર કે સાથા ॥
આશ્રમ એક દીખ મગ માહીં। ખગ મૃગ જીવ જંતુ તહઁ નાહીં ॥
પૂછા મુનિહિ સિલા પ્રભુ દેખી। સકલ કથા મુનિ કહા બિસેષી ॥

દો. ગૌતમ નારિ શ્રાપ બસ ઉપલ દેહ ધરિ ધીર।
ચરન કમલ રજ ચાહતિ કૃપા કરહુ રઘુબીર ॥ ૨૧૦ ॥

છં. પરસત પદ પાવન સોક નસાવન પ્રગટ ભઈ તપપુંજ સહી।
દેખત રઘુનાયક જન સુખ દાયક સનમુખ હોઇ કર જોરિ રહી ॥
અતિ પ્રેમ અધીરા પુલક સરીરા મુખ નહિં આવઇ બચન કહી।
અતિસય બડભાગી ચરનન્હિ લાગી જુગલ નયન જલધાર બહી ॥
ધીરજુ મન કીન્હા પ્રભુ કહુઁ ચીન્હા રઘુપતિ કૃપાઁ ભગતિ પાઈ।
અતિ નિર્મલ બાનીં અસ્તુતિ ઠાની ગ્યાનગમ્ય જય રઘુરાઈ ॥
મૈ નારિ અપાવન પ્રભુ જગ પાવન રાવન રિપુ જન સુખદાઈ।
રાજીવ બિલોચન ભવ ભય મોચન પાહિ પાહિ સરનહિં આઈ ॥
મુનિ શ્રાપ જો દીન્હા અતિ ભલ કીન્હા પરમ અનુગ્રહ મૈં માના।
દેખેઉઁ ભરિ લોચન હરિ ભવમોચન ઇહઇ લાભ સંકર જાના ॥
બિનતી પ્રભુ મોરી મૈં મતિ ભોરી નાથ ન માગઉઁ બર આના।
પદ કમલ પરાગા રસ અનુરાગા મમ મન મધુપ કરૈ પાના ॥
જેહિં પદ સુરસરિતા પરમ પુનીતા પ્રગટ ભઈ સિવ સીસ ધરી।
સોઇ પદ પંકજ જેહિ પૂજત અજ મમ સિર ધરેઉ કૃપાલ હરી ॥
એહિ ભાઁતિ સિધારી ગૌતમ નારી બાર બાર હરિ ચરન પરી।
જો અતિ મન ભાવા સો બરુ પાવા ગૈ પતિલોક અનંદ ભરી ॥

દો. અસ પ્રભુ દીનબંધુ હરિ કારન રહિત દયાલ।
તુલસિદાસ સઠ તેહિ ભજુ છાડિ કપટ જંજાલ ॥ ૨૧૧ ॥

માસપારાયણ, સાતવાઁ વિશ્રામ
ચલે રામ લછિમન મુનિ સંગા। ગએ જહાઁ જગ પાવનિ ગંગા ॥
ગાધિસૂનુ સબ કથા સુનાઈ। જેહિ પ્રકાર સુરસરિ મહિ આઈ ॥
તબ પ્રભુ રિષિન્હ સમેત નહાએ। બિબિધ દાન મહિદેવન્હિ પાએ ॥
હરષિ ચલે મુનિ બૃંદ સહાયા। બેગિ બિદેહ નગર નિઅરાયા ॥
પુર રમ્યતા રામ જબ દેખી। હરષે અનુજ સમેત બિસેષી ॥
બાપીં કૂપ સરિત સર નાના। સલિલ સુધાસમ મનિ સોપાના ॥
ગુંજત મંજુ મત્ત રસ ભૃંગા। કૂજત કલ બહુબરન બિહંગા ॥
બરન બરન બિકસે બન જાતા। ત્રિબિધ સમીર સદા સુખદાતા ॥

દો. સુમન બાટિકા બાગ બન બિપુલ બિહંગ નિવાસ।
ફૂલત ફલત સુપલ્લવત સોહત પુર ચહુઁ પાસ ॥ ૨૧૨ ॥

બનઇ ન બરનત નગર નિકાઈ। જહાઁ જાઇ મન તહઁઇઁ લોભાઈ ॥
ચારુ બજારુ બિચિત્ર અઁબારી। મનિમય બિધિ જનુ સ્વકર સઁવારી ॥
ધનિક બનિક બર ધનદ સમાના। બૈઠ સકલ બસ્તુ લૈ નાના ॥
ચૌહટ સુંદર ગલીં સુહાઈ। સંતત રહહિં સુગંધ સિંચાઈ ॥
મંગલમય મંદિર સબ કેરેં। ચિત્રિત જનુ રતિનાથ ચિતેરેં ॥
પુર નર નારિ સુભગ સુચિ સંતા। ધરમસીલ ગ્યાની ગુનવંતા ॥
અતિ અનૂપ જહઁ જનક નિવાસૂ। બિથકહિં બિબુધ બિલોકિ બિલાસૂ ॥
હોત ચકિત ચિત કોટ બિલોકી। સકલ ભુવન સોભા જનુ રોકી ॥

દો. ધવલ ધામ મનિ પુરટ પટ સુઘટિત નાના ભાઁતિ।
સિય નિવાસ સુંદર સદન સોભા કિમિ કહિ જાતિ ॥ ૨૧૩ ॥

સુભગ દ્વાર સબ કુલિસ કપાટા। ભૂપ ભીર નટ માગધ ભાટા ॥
બની બિસાલ બાજિ ગજ સાલા। હય ગય રથ સંકુલ સબ કાલા ॥
સૂર સચિવ સેનપ બહુતેરે। નૃપગૃહ સરિસ સદન સબ કેરે ॥
પુર બાહેર સર સારિત સમીપા। ઉતરે જહઁ તહઁ બિપુલ મહીપા ॥
દેખિ અનૂપ એક અઁવરાઈ। સબ સુપાસ સબ ભાઁતિ સુહાઈ ॥
કૌસિક કહેઉ મોર મનુ માના। ઇહાઁ રહિઅ રઘુબીર સુજાના ॥
ભલેહિં નાથ કહિ કૃપાનિકેતા। ઉતરે તહઁ મુનિબૃંદ સમેતા ॥
બિસ્વામિત્ર મહામુનિ આએ। સમાચાર મિથિલાપતિ પાએ ॥

દો. સંગ સચિવ સુચિ ભૂરિ ભટ ભૂસુર બર ગુર ગ્યાતિ।
ચલે મિલન મુનિનાયકહિ મુદિત રાઉ એહિ ભાઁતિ ॥ ૨૧૪ ॥

કીન્હ પ્રનામુ ચરન ધરિ માથા। દીન્હિ અસીસ મુદિત મુનિનાથા ॥
બિપ્રબૃંદ સબ સાદર બંદે। જાનિ ભાગ્ય બડ રાઉ અનંદે ॥
કુસલ પ્રસ્ન કહિ બારહિં બારા। બિસ્વામિત્ર નૃપહિ બૈઠારા ॥
તેહિ અવસર આએ દોઉ ભાઈ। ગએ રહે દેખન ફુલવાઈ ॥
સ્યામ ગૌર મૃદુ બયસ કિસોરા। લોચન સુખદ બિસ્વ ચિત ચોરા ॥
ઉઠે સકલ જબ રઘુપતિ આએ। બિસ્વામિત્ર નિકટ બૈઠાએ ॥
ભએ સબ સુખી દેખિ દોઉ ભ્રાતા। બારિ બિલોચન પુલકિત ગાતા ॥
મૂરતિ મધુર મનોહર દેખી। ભયઉ બિદેહુ બિદેહુ બિસેષી ॥

દો. પ્રેમ મગન મનુ જાનિ નૃપુ કરિ બિબેકુ ધરિ ધીર।
બોલેઉ મુનિ પદ નાઇ સિરુ ગદગદ ગિરા ગભીર ॥ ૨૧૫ ॥

કહહુ નાથ સુંદર દોઉ બાલક। મુનિકુલ તિલક કિ નૃપકુલ પાલક ॥
બ્રહ્મ જો નિગમ નેતિ કહિ ગાવા। ઉભય બેષ ધરિ કી સોઇ આવા ॥
સહજ બિરાગરુપ મનુ મોરા। થકિત હોત જિમિ ચંદ ચકોરા ॥
તાતે પ્રભુ પૂછઉઁ સતિભાઊ। કહહુ નાથ જનિ કરહુ દુરાઊ ॥
ઇન્હહિ બિલોકત અતિ અનુરાગા। બરબસ બ્રહ્મસુખહિ મન ત્યાગા ॥
કહ મુનિ બિહસિ કહેહુ નૃપ નીકા। બચન તુમ્હાર ન હોઇ અલીકા ॥
એ પ્રિય સબહિ જહાઁ લગિ પ્રાની। મન મુસુકાહિં રામુ સુનિ બાની ॥
રઘુકુલ મનિ દસરથ કે જાએ। મમ હિત લાગિ નરેસ પઠાએ ॥

દો. રામુ લખનુ દોઉ બંધુબર રૂપ સીલ બલ ધામ।
મખ રાખેઉ સબુ સાખિ જગુ જિતે અસુર સંગ્રામ ॥ ૨૧૬ ॥


મુનિ તવ ચરન દેખિ કહ રાઊ। કહિ ન સકઉઁ નિજ પુન્ય પ્રાભાઊ ॥
સુંદર સ્યામ ગૌર દોઉ ભ્રાતા। આનઁદહૂ કે આનઁદ દાતા ॥
ઇન્હ કૈ પ્રીતિ પરસપર પાવનિ। કહિ ન જાઇ મન ભાવ સુહાવનિ ॥
સુનહુ નાથ કહ મુદિત બિદેહૂ। બ્રહ્મ જીવ ઇવ સહજ સનેહૂ ॥
પુનિ પુનિ પ્રભુહિ ચિતવ નરનાહૂ। પુલક ગાત ઉર અધિક ઉછાહૂ ॥
મ્રુનિહિ પ્રસંસિ નાઇ પદ સીસૂ। ચલેઉ લવાઇ નગર અવનીસૂ ॥
સુંદર સદનુ સુખદ સબ કાલા। તહાઁ બાસુ લૈ દીન્હ ભુઆલા ॥
કરિ પૂજા સબ બિધિ સેવકાઈ। ગયઉ રાઉ ગૃહ બિદા કરાઈ ॥

દો. રિષય સંગ રઘુબંસ મનિ કરિ ભોજનુ બિશ્રામુ।
બૈઠે પ્રભુ ભ્રાતા સહિત દિવસુ રહા ભરિ જામુ ॥ ૨૧૭ ॥

લખન હૃદયઁ લાલસા બિસેષી। જાઇ જનકપુર આઇઅ દેખી ॥
પ્રભુ ભય બહુરિ મુનિહિ સકુચાહીં। પ્રગટ ન કહહિં મનહિં મુસુકાહીં ॥
રામ અનુજ મન કી ગતિ જાની। ભગત બછલતા હિંયઁ હુલસાની ॥
પરમ બિનીત સકુચિ મુસુકાઈ। બોલે ગુર અનુસાસન પાઈ ॥
નાથ લખનુ પુરુ દેખન ચહહીં। પ્રભુ સકોચ ડર પ્રગટ ન કહહીં ॥
જૌં રાઉર આયસુ મૈં પાવૌં। નગર દેખાઇ તુરત લૈ આવૌ ॥
સુનિ મુનીસુ કહ બચન સપ્રીતી। કસ ન રામ તુમ્હ રાખહુ નીતી ॥
ધરમ સેતુ પાલક તુમ્હ તાતા। પ્રેમ બિબસ સેવક સુખદાતા ॥

દો. જાઇ દેખી આવહુ નગરુ સુખ નિધાન દોઉ ભાઇ।
કરહુ સુફલ સબ કે નયન સુંદર બદન દેખાઇ ॥ ૨૧૮ ॥

માસપારાયણ, આઠવાઁ વિશ્રામ
નવાન્હપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ
મુનિ પદ કમલ બંદિ દોઉ ભ્રાતા। ચલે લોક લોચન સુખ દાતા ॥
બાલક બૃંદિ દેખિ અતિ સોભા। લગે સંગ લોચન મનુ લોભા ॥
પીત બસન પરિકર કટિ ભાથા। ચારુ ચાપ સર સોહત હાથા ॥
તન અનુહરત સુચંદન ખોરી। સ્યામલ ગૌર મનોહર જોરી ॥
કેહરિ કંધર બાહુ બિસાલા। ઉર અતિ રુચિર નાગમનિ માલા ॥
સુભગ સોન સરસીરુહ લોચન। બદન મયંક તાપત્રય મોચન ॥
કાનન્હિ કનક ફૂલ છબિ દેહીં। ચિતવત ચિતહિ ચોરિ જનુ લેહીં ॥
ચિતવનિ ચારુ ભૃકુટિ બર બાઁકી। તિલક રેખા સોભા જનુ ચાઁકી ॥

દો. રુચિર ચૌતનીં સુભગ સિર મેચક કુંચિત કેસ।
નખ સિખ સુંદર બંધુ દોઉ સોભા સકલ સુદેસ ॥ ૨૧૯ ॥

દેખન નગરુ ભૂપસુત આએ। સમાચાર પુરબાસિંહ પાએ ॥
ધાએ ધામ કામ સબ ત્યાગી। મનહુ રંક નિધિ લૂટન લાગી ॥
નિરખિ સહજ સુંદર દોઉ ભાઈ। હોહિં સુખી લોચન ફલ પાઈ ॥
જુબતીં ભવન ઝરોખન્હિ લાગીં। નિરખહિં રામ રૂપ અનુરાગીં ॥
કહહિં પરસપર બચન સપ્રીતી। સખિ ઇન્હ કોટિ કામ છબિ જીતી ॥
સુર નર અસુર નાગ મુનિ માહીં। સોભા અસિ કહુઁ સુનિઅતિ નાહીં ॥
બિષ્નુ ચારિ ભુજ બિઘિ મુખ ચારી। બિકટ બેષ મુખ પંચ પુરારી ॥
અપર દેઉ અસ કોઉ ન આહી। યહ છબિ સખિ પટતરિઅ જાહી ॥

દો. બય કિસોર સુષમા સદન સ્યામ ગૌર સુખ ધામ ।
અંગ અંગ પર વારિઅહિં કોટિ કોટિ સત કામ ॥ ૨૨૦ ॥

કહહુ સખી અસ કો તનુધારી। જો ન મોહ યહ રૂપ નિહારી ॥
કોઉ સપ્રેમ બોલી મૃદુ બાની। જો મૈં સુના સો સુનહુ સયાની ॥
એ દોઊ દસરથ કે ઢોટા। બાલ મરાલન્હિ કે કલ જોટા ॥
મુનિ કૌસિક મખ કે રખવારે। જિન્હ રન અજિર નિસાચર મારે ॥
સ્યામ ગાત કલ કંજ બિલોચન। જો મારીચ સુભુજ મદુ મોચન ॥
કૌસલ્યા સુત સો સુખ ખાની। નામુ રામુ ધનુ સાયક પાની ॥
ગૌર કિસોર બેષુ બર કાછેં। કર સર ચાપ રામ કે પાછેં ॥
લછિમનુ નામુ રામ લઘુ ભ્રાતા। સુનુ સખિ તાસુ સુમિત્રા માતા ॥

દો. બિપ્રકાજુ કરિ બંધુ દોઉ મગ મુનિબધૂ ઉધારિ।
આએ દેખન ચાપમખ સુનિ હરષીં સબ નારિ ॥ ૨૨૧ ॥

દેખિ રામ છબિ કોઉ એક કહઈ। જોગુ જાનકિહિ યહ બરુ અહઈ ॥
જૌ સખિ ઇન્હહિ દેખ નરનાહૂ। પન પરિહરિ હઠિ કરઇ બિબાહૂ ॥
કોઉ કહ એ ભૂપતિ પહિચાને। મુનિ સમેત સાદર સનમાને ॥
સખિ પરંતુ પનુ રાઉ ન તજઈ। બિધિ બસ હઠિ અબિબેકહિ ભજઈ ॥
કોઉ કહ જૌં ભલ અહઇ બિધાતા। સબ કહઁ સુનિઅ ઉચિત ફલદાતા ॥
તૌ જાનકિહિ મિલિહિ બરુ એહૂ। નાહિન આલિ ઇહાઁ સંદેહૂ ॥
જૌ બિધિ બસ અસ બનૈ સઁજોગૂ। તૌ કૃતકૃત્ય હોઇ સબ લોગૂ ॥
સખિ હમરેં આરતિ અતિ તાતેં। કબહુઁક એ આવહિં એહિ નાતેં ॥

દો. નાહિં ત હમ કહુઁ સુનહુ સખિ ઇન્હ કર દરસનુ દૂરિ।
યહ સંઘટુ તબ હોઇ જબ પુન્ય પુરાકૃત ભૂરિ ॥ ૨૨૨ ॥

બોલી અપર કહેહુ સખિ નીકા। એહિં બિઆહ અતિ હિત સબહીં કા ॥
કોઉ કહ સંકર ચાપ કઠોરા। એ સ્યામલ મૃદુગાત કિસોરા ॥
સબુ અસમંજસ અહઇ સયાની। યહ સુનિ અપર કહઇ મૃદુ બાની ॥
સખિ ઇન્હ કહઁ કોઉ કોઉ અસ કહહીં। બડ પ્રભાઉ દેખત લઘુ અહહીં ॥
પરસિ જાસુ પદ પંકજ ધૂરી। તરી અહલ્યા કૃત અઘ ભૂરી ॥
સો કિ રહિહિ બિનુ સિવધનુ તોરેં। યહ પ્રતીતિ પરિહરિઅ ન ભોરેં ॥
જેહિં બિરંચિ રચિ સીય સઁવારી। તેહિં સ્યામલ બરુ રચેઉ બિચારી ॥
તાસુ બચન સુનિ સબ હરષાનીં। ઐસેઇ હોઉ કહહિં મુદુ બાની ॥

દો. હિયઁ હરષહિં બરષહિં સુમન સુમુખિ સુલોચનિ બૃંદ।
જાહિં જહાઁ જહઁ બંધુ દોઉ તહઁ તહઁ પરમાનંદ ॥ ૨૨૩ ॥

પુર પૂરબ દિસિ ગે દોઉ ભાઈ। જહઁ ધનુમખ હિત ભૂમિ બનાઈ ॥
અતિ બિસ્તાર ચારુ ગચ ઢારી। બિમલ બેદિકા રુચિર સઁવારી ॥
ચહુઁ દિસિ કંચન મંચ બિસાલા। રચે જહાઁ બેઠહિં મહિપાલા ॥
તેહિ પાછેં સમીપ ચહુઁ પાસા। અપર મંચ મંડલી બિલાસા ॥
કછુક ઊઁચિ સબ ભાઁતિ સુહાઈ। બૈઠહિં નગર લોગ જહઁ જાઈ ॥
તિન્હ કે નિકટ બિસાલ સુહાએ। ધવલ ધામ બહુબરન બનાએ ॥
જહઁ બૈંઠૈં દેખહિં સબ નારી। જથા જોગુ નિજ કુલ અનુહારી ॥
પુર બાલક કહિ કહિ મૃદુ બચના। સાદર પ્રભુહિ દેખાવહિં રચના ॥

દો. સબ સિસુ એહિ મિસ પ્રેમબસ પરસિ મનોહર ગાત।
તન પુલકહિં અતિ હરષુ હિયઁ દેખિ દેખિ દોઉ ભ્રાત ॥ ૨૨૪ ॥

સિસુ સબ રામ પ્રેમબસ જાને। પ્રીતિ સમેત નિકેત બખાને ॥
નિજ નિજ રુચિ સબ લેંહિં બોલાઈ। સહિત સનેહ જાહિં દોઉ ભાઈ ॥
રામ દેખાવહિં અનુજહિ રચના। કહિ મૃદુ મધુર મનોહર બચના ॥
લવ નિમેષ મહઁ ભુવન નિકાયા। રચઇ જાસુ અનુસાસન માયા ॥
ભગતિ હેતુ સોઇ દીનદયાલા। ચિતવત ચકિત ધનુષ મખસાલા ॥
કૌતુક દેખિ ચલે ગુરુ પાહીં। જાનિ બિલંબુ ત્રાસ મન માહીં ॥
જાસુ ત્રાસ ડર કહુઁ ડર હોઈ। ભજન પ્રભાઉ દેખાવત સોઈ ॥
કહિ બાતેં મૃદુ મધુર સુહાઈં। કિએ બિદા બાલક બરિઆઈ ॥

દો. સભય સપ્રેમ બિનીત અતિ સકુચ સહિત દોઉ ભાઇ।
ગુર પદ પંકજ નાઇ સિર બૈઠે આયસુ પાઇ ॥ ૨૨૫ ॥

નિસિ પ્રબેસ મુનિ આયસુ દીન્હા। સબહીં સંધ્યાબંદનુ કીન્હા ॥
કહત કથા ઇતિહાસ પુરાની। રુચિર રજનિ જુગ જામ સિરાની ॥
મુનિબર સયન કીન્હિ તબ જાઈ। લગે ચરન ચાપન દોઉ ભાઈ ॥
જિન્હ કે ચરન સરોરુહ લાગી। કરત બિબિધ જપ જોગ બિરાગી ॥
તેઇ દોઉ બંધુ પ્રેમ જનુ જીતે। ગુર પદ કમલ પલોટત પ્રીતે ॥
બારબાર મુનિ અગ્યા દીન્હી। રઘુબર જાઇ સયન તબ કીન્હી ॥
ચાપત ચરન લખનુ ઉર લાએઁ। સભય સપ્રેમ પરમ સચુ પાએઁ ॥
પુનિ પુનિ પ્રભુ કહ સોવહુ તાતા। પૌઢે ધરિ ઉર પદ જલજાતા ॥

દો. ઉઠે લખન નિસિ બિગત સુનિ અરુનસિખા ધુનિ કાન ॥
ગુર તેં પહિલેહિં જગતપતિ જાગે રામુ સુજાન ॥ ૨૨૬ ॥

સકલ સૌચ કરિ જાઇ નહાએ। નિત્ય નિબાહિ મુનિહિ સિર નાએ ॥
સમય જાનિ ગુર આયસુ પાઈ। લેન પ્રસૂન ચલે દોઉ ભાઈ ॥
ભૂપ બાગુ બર દેખેઉ જાઈ। જહઁ બસંત રિતુ રહી લોભાઈ ॥
લાગે બિટપ મનોહર નાના। બરન બરન બર બેલિ બિતાના ॥
નવ પલ્લવ ફલ સુમાન સુહાએ। નિજ સંપતિ સુર રૂખ લજાએ ॥
ચાતક કોકિલ કીર ચકોરા। કૂજત બિહગ નટત કલ મોરા ॥
મધ્ય બાગ સરુ સોહ સુહાવા। મનિ સોપાન બિચિત્ર બનાવા ॥
બિમલ સલિલુ સરસિજ બહુરંગા। જલખગ કૂજત ગુંજત ભૃંગા ॥

દો. બાગુ તડાગુ બિલોકિ પ્રભુ હરષે બંધુ સમેત।
પરમ રમ્ય આરામુ યહુ જો રામહિ સુખ દેત ॥ ૨૨૭ ॥

ચહુઁ દિસિ ચિતઇ પૂઁછિ માલિગન। લગે લેન દલ ફૂલ મુદિત મન ॥
તેહિ અવસર સીતા તહઁ આઈ। ગિરિજા પૂજન જનનિ પઠાઈ ॥
સંગ સખીં સબ સુભગ સયાની। ગાવહિં ગીત મનોહર બાની ॥
સર સમીપ ગિરિજા ગૃહ સોહા। બરનિ ન જાઇ દેખિ મનુ મોહા ॥
મજ્જનુ કરિ સર સખિન્હ સમેતા। ગઈ મુદિત મન ગૌરિ નિકેતા ॥
પૂજા કીન્હિ અધિક અનુરાગા। નિજ અનુરૂપ સુભગ બરુ માગા ॥
એક સખી સિય સંગુ બિહાઈ। ગઈ રહી દેખન ફુલવાઈ ॥
તેહિ દોઉ બંધુ બિલોકે જાઈ। પ્રેમ બિબસ સીતા પહિં આઈ ॥

દો. તાસુ દસા દેખિ સખિન્હ પુલક ગાત જલુ નૈન।
કહુ કારનુ નિજ હરષ કર પૂછહિ સબ મૃદુ બૈન ॥ ૨૨૮ ॥

દેખન બાગુ કુઅઁર દુઇ આએ। બય કિસોર સબ ભાઁતિ સુહાએ ॥
સ્યામ ગૌર કિમિ કહૌં બખાની। ગિરા અનયન નયન બિનુ બાની ॥
સુનિ હરષીઁ સબ સખીં સયાની। સિય હિયઁ અતિ ઉતકંઠા જાની ॥
એક કહઇ નૃપસુત તેઇ આલી। સુને જે મુનિ સઁગ આએ કાલી ॥
જિન્હ નિજ રૂપ મોહની ડારી। કીન્હ સ્વબસ નગર નર નારી ॥
બરનત છબિ જહઁ તહઁ સબ લોગૂ। અવસિ દેખિઅહિં દેખન જોગૂ ॥
તાસુ વચન અતિ સિયહિ સુહાને। દરસ લાગિ લોચન અકુલાને ॥
ચલી અગ્ર કરિ પ્રિય સખિ સોઈ। પ્રીતિ પુરાતન લખઇ ન કોઈ ॥

દો. સુમિરિ સીય નારદ બચન ઉપજી પ્રીતિ પુનીત ॥
ચકિત બિલોકતિ સકલ દિસિ જનુ સિસુ મૃગી સભીત ॥ ૨૨૯ ॥

કંકન કિંકિનિ નૂપુર ધુનિ સુનિ। કહત લખન સન રામુ હૃદયઁ ગુનિ ॥
માનહુઁ મદન દુંદુભી દીન્હી ॥ મનસા બિસ્વ બિજય કહઁ કીન્હી ॥
અસ કહિ ફિરિ ચિતએ તેહિ ઓરા। સિય મુખ સસિ ભએ નયન ચકોરા ॥
ભએ બિલોચન ચારુ અચંચલ। મનહુઁ સકુચિ નિમિ તજે દિગંચલ ॥
દેખિ સીય સોભા સુખુ પાવા। હૃદયઁ સરાહત બચનુ ન આવા ॥
જનુ બિરંચિ સબ નિજ નિપુનાઈ। બિરચિ બિસ્વ કહઁ પ્રગટિ દેખાઈ ॥
સુંદરતા કહુઁ સુંદર કરઈ। છબિગૃહઁ દીપસિખા જનુ બરઈ ॥
સબ ઉપમા કબિ રહે જુઠારી। કેહિં પટતરૌં બિદેહકુમારી ॥

દો. સિય સોભા હિયઁ બરનિ પ્રભુ આપનિ દસા બિચારિ।
બોલે સુચિ મન અનુજ સન બચન સમય અનુહારિ ॥ ૨૩૦ ॥

તાત જનકતનયા યહ સોઈ। ધનુષજગ્ય જેહિ કારન હોઈ ॥
પૂજન ગૌરિ સખીં લૈ આઈ। કરત પ્રકાસુ ફિરઇ ફુલવાઈ ॥
જાસુ બિલોકિ અલોકિક સોભા। સહજ પુનીત મોર મનુ છોભા ॥
સો સબુ કારન જાન બિધાતા। ફરકહિં સુભદ અંગ સુનુ ભ્રાતા ॥
રઘુબંસિંહ કર સહજ સુભાઊ। મનુ કુપંથ પગુ ધરઇ ન કાઊ ॥
મોહિ અતિસય પ્રતીતિ મન કેરી। જેહિં સપનેહુઁ પરનારિ ન હેરી ॥
જિન્હ કૈ લહહિં ન રિપુ રન પીઠી। નહિં પાવહિં પરતિય મનુ ડીઠી ॥
મંગન લહહિ ન જિન્હ કૈ નાહીં। તે નરબર થોરે જગ માહીં ॥

દો. કરત બતકહિ અનુજ સન મન સિય રૂપ લોભાન।
મુખ સરોજ મકરંદ છબિ કરઇ મધુપ ઇવ પાન ॥ ૨૩૧ ॥

ચિતવહિ ચકિત ચહૂઁ દિસિ સીતા। કહઁ ગએ નૃપકિસોર મનુ ચિંતા ॥
જહઁ બિલોક મૃગ સાવક નૈની। જનુ તહઁ બરિસ કમલ સિત શ્રેની ॥
લતા ઓટ તબ સખિન્હ લખાએ। સ્યામલ ગૌર કિસોર સુહાએ ॥
દેખિ રૂપ લોચન લલચાને। હરષે જનુ નિજ નિધિ પહિચાને ॥
થકે નયન રઘુપતિ છબિ દેખેં। પલકન્હિહૂઁ પરિહરીં નિમેષેં ॥
અધિક સનેહઁ દેહ ભૈ ભોરી। સરદ સસિહિ જનુ ચિતવ ચકોરી ॥
લોચન મગ રામહિ ઉર આની। દીન્હે પલક કપાટ સયાની ॥
જબ સિય સખિન્હ પ્રેમબસ જાની। કહિ ન સકહિં કછુ મન સકુચાની ॥

દો. લતાભવન તેં પ્રગટ ભે તેહિ અવસર દોઉ ભાઇ।
નિકસે જનુ જુગ બિમલ બિધુ જલદ પટલ બિલગાઇ ॥ ૨૩૨ ॥

સોભા સીવઁ સુભગ દોઉ બીરા। નીલ પીત જલજાભ સરીરા ॥
મોરપંખ સિર સોહત નીકે। ગુચ્છ બીચ બિચ કુસુમ કલી કે ॥
ભાલ તિલક શ્રમબિંદુ સુહાએ। શ્રવન સુભગ ભૂષન છબિ છાએ ॥
બિકટ ભૃકુટિ કચ ઘૂઘરવારે। નવ સરોજ લોચન રતનારે ॥
ચારુ ચિબુક નાસિકા કપોલા। હાસ બિલાસ લેત મનુ મોલા ॥
મુખછબિ કહિ ન જાઇ મોહિ પાહીં। જો બિલોકિ બહુ કામ લજાહીં ॥
ઉર મનિ માલ કંબુ કલ ગીવા। કામ કલભ કર ભુજ બલસીંવા ॥
સુમન સમેત બામ કર દોના। સાવઁર કુઅઁર સખી સુઠિ લોના ॥

દો. કેહરિ કટિ પટ પીત ધર સુષમા સીલ નિધાન।
દેખિ ભાનુકુલભૂષનહિ બિસરા સખિન્હ અપાન ॥ ૨૩૩ ॥

ધરિ ધીરજુ એક આલિ સયાની। સીતા સન બોલી ગહિ પાની ॥
બહુરિ ગૌરિ કર ધ્યાન કરેહૂ। ભૂપકિસોર દેખિ કિન લેહૂ ॥
સકુચિ સીયઁ તબ નયન ઉઘારે। સનમુખ દોઉ રઘુસિંઘ નિહારે ॥
નખ સિખ દેખિ રામ કૈ સોભા। સુમિરિ પિતા પનુ મનુ અતિ છોભા ॥
પરબસ સખિન્હ લખી જબ સીતા। ભયઉ ગહરુ સબ કહહિ સભીતા ॥
પુનિ આઉબ એહિ બેરિઆઁ કાલી। અસ કહિ મન બિહસી એક આલી ॥
ગૂઢ ગિરા સુનિ સિય સકુચાની। ભયઉ બિલંબુ માતુ ભય માની ॥
ધરિ બડિ ધીર રામુ ઉર આને। ફિરિ અપનપઉ પિતુબસ જાને ॥

દો. દેખન મિસ મૃગ બિહગ તરુ ફિરઇ બહોરિ બહોરિ।
નિરખિ નિરખિ રઘુબીર છબિ બાઢઇ પ્રીતિ ન થોરિ ॥ ૨૩૪ ॥

જાનિ કઠિન સિવચાપ બિસૂરતિ। ચલી રાખિ ઉર સ્યામલ મૂરતિ ॥
પ્રભુ જબ જાત જાનકી જાની। સુખ સનેહ સોભા ગુન ખાની ॥
પરમ પ્રેમમય મૃદુ મસિ કીન્હી। ચારુ ચિત ભીતીં લિખ લીન્હી ॥
ગઈ ભવાની ભવન બહોરી। બંદિ ચરન બોલી કર જોરી ॥
જય જય ગિરિબરરાજ કિસોરી। જય મહેસ મુખ ચંદ ચકોરી ॥
જય ગજ બદન ષડાનન માતા। જગત જનનિ દામિનિ દુતિ ગાતા ॥
નહિં તવ આદિ મધ્ય અવસાના। અમિત પ્રભાઉ બેદુ નહિં જાના ॥
ભવ ભવ બિભવ પરાભવ કારિનિ। બિસ્વ બિમોહનિ સ્વબસ બિહારિનિ ॥

દો. પતિદેવતા સુતીય મહુઁ માતુ પ્રથમ તવ રેખ।
મહિમા અમિત ન સકહિં કહિ સહસ સારદા સેષ ॥ ૨૩૫ ॥


સેવત તોહિ સુલભ ફલ ચારી। બરદાયની પુરારિ પિઆરી ॥
દેબિ પૂજિ પદ કમલ તુમ્હારે। સુર નર મુનિ સબ હોહિં સુખારે ॥
મોર મનોરથુ જાનહુ નીકેં। બસહુ સદા ઉર પુર સબહી કેં ॥
કીન્હેઉઁ પ્રગટ ન કારન તેહીં। અસ કહિ ચરન ગહે બૈદેહીં ॥
બિનય પ્રેમ બસ ભઈ ભવાની। ખસી માલ મૂરતિ મુસુકાની ॥
સાદર સિયઁ પ્રસાદુ સિર ધરેઊ। બોલી ગૌરિ હરષુ હિયઁ ભરેઊ ॥
સુનુ સિય સત્ય અસીસ હમારી। પૂજિહિ મન કામના તુમ્હારી ॥
નારદ બચન સદા સુચિ સાચા। સો બરુ મિલિહિ જાહિં મનુ રાચા ॥

છં. મનુ જાહિં રાચેઉ મિલિહિ સો બરુ સહજ સુંદર સાઁવરો।
કરુના નિધાન સુજાન સીલુ સનેહુ જાનત રાવરો ॥
એહિ ભાઁતિ ગૌરિ અસીસ સુનિ સિય સહિત હિયઁ હરષીં અલી।
તુલસી ભવાનિહિ પૂજિ પુનિ પુનિ મુદિત મન મંદિર ચલી ॥

સો. જાનિ ગૌરિ અનુકૂલ સિય હિય હરષુ ન જાઇ કહિ।
મંજુલ મંગલ મૂલ બામ અંગ ફરકન લગે ॥ ૨૩૬ ॥

હૃદયઁ સરાહત સીય લોનાઈ। ગુર સમીપ ગવને દોઉ ભાઈ ॥
રામ કહા સબુ કૌસિક પાહીં। સરલ સુભાઉ છુઅત છલ નાહીં ॥
સુમન પાઇ મુનિ પૂજા કીન્હી। પુનિ અસીસ દુહુ ભાઇન્હ દીન્હી ॥
સુફલ મનોરથ હોહુઁ તુમ્હારે। રામુ લખનુ સુનિ ભએ સુખારે ॥
કરિ ભોજનુ મુનિબર બિગ્યાની। લગે કહન કછુ કથા પુરાની ॥
બિગત દિવસુ ગુરુ આયસુ પાઈ। સંધ્યા કરન ચલે દોઉ ભાઈ ॥
પ્રાચી દિસિ સસિ ઉયઉ સુહાવા। સિય મુખ સરિસ દેખિ સુખુ પાવા ॥
બહુરિ બિચારુ કીન્હ મન માહીં। સીય બદન સમ હિમકર નાહીં ॥

દો. જનમુ સિંધુ પુનિ બંધુ બિષુ દિન મલીન સકલંક।
સિય મુખ સમતા પાવ કિમિ ચંદુ બાપુરો રંક ॥ ૨૩૭ ॥

ઘટઇ બઢઇ બિરહનિ દુખદાઈ। ગ્રસઇ રાહુ નિજ સંધિહિં પાઈ ॥
કોક સિકપ્રદ પંકજ દ્રોહી। અવગુન બહુત ચંદ્રમા તોહી ॥
બૈદેહી મુખ પટતર દીન્હે। હોઇ દોષ બડ અનુચિત કીન્હે ॥
સિય મુખ છબિ બિધુ બ્યાજ બખાની। ગુરુ પહિં ચલે નિસા બડિ જાની ॥
કરિ મુનિ ચરન સરોજ પ્રનામા। આયસુ પાઇ કીન્હ બિશ્રામા ॥
બિગત નિસા રઘુનાયક જાગે। બંધુ બિલોકિ કહન અસ લાગે ॥
ઉદઉ અરુન અવલોકહુ તાતા। પંકજ કોક લોક સુખદાતા ॥
બોલે લખનુ જોરિ જુગ પાની। પ્રભુ પ્રભાઉ સૂચક મૃદુ બાની ॥

દો. અરુનોદયઁ સકુચે કુમુદ ઉડગન જોતિ મલીન।
જિમિ તુમ્હાર આગમન સુનિ ભએ નૃપતિ બલહીન ॥ ૨૩૮ ॥

નૃપ સબ નખત કરહિં ઉજિઆરી। ટારિ ન સકહિં ચાપ તમ ભારી ॥
કમલ કોક મધુકર ખગ નાના। હરષે સકલ નિસા અવસાના ॥
ઐસેહિં પ્રભુ સબ ભગત તુમ્હારે। હોઇહહિં ટૂટેં ધનુષ સુખારે ॥
ઉયઉ ભાનુ બિનુ શ્રમ તમ નાસા। દુરે નખત જગ તેજુ પ્રકાસા ॥
રબિ નિજ ઉદય બ્યાજ રઘુરાયા। પ્રભુ પ્રતાપુ સબ નૃપન્હ દિખાયા ॥
તવ ભુજ બલ મહિમા ઉદઘાટી। પ્રગટી ધનુ બિઘટન પરિપાટી ॥
બંધુ બચન સુનિ પ્રભુ મુસુકાને। હોઇ સુચિ સહજ પુનીત નહાને ॥
નિત્યક્રિયા કરિ ગુરુ પહિં આએ। ચરન સરોજ સુભગ સિર નાએ ॥
સતાનંદુ તબ જનક બોલાએ। કૌસિક મુનિ પહિં તુરત પઠાએ ॥
જનક બિનય તિન્હ આઇ સુનાઈ। હરષે બોલિ લિએ દોઉ ભાઈ ॥

દો. સતાનંદઅ બંદિ પ્રભુ બૈઠે ગુર પહિં જાઇ।
ચલહુ તાત મુનિ કહેઉ તબ પઠવા જનક બોલાઇ ॥ ૨૩૯ ॥

સીય સ્વયંબરુ દેખિઅ જાઈ। ઈસુ કાહિ ધૌં દેઇ બડાઈ ॥
લખન કહા જસ ભાજનુ સોઈ। નાથ કૃપા તવ જાપર હોઈ ॥
હરષે મુનિ સબ સુનિ બર બાની। દીન્હિ અસીસ સબહિં સુખુ માની ॥
પુનિ મુનિબૃંદ સમેત કૃપાલા। દેખન ચલે ધનુષમખ સાલા ॥
રંગભૂમિ આએ દોઉ ભાઈ। અસિ સુધિ સબ પુરબાસિંહ પાઈ ॥
ચલે સકલ ગૃહ કાજ બિસારી। બાલ જુબાન જરઠ નર નારી ॥
દેખી જનક ભીર ભૈ ભારી। સુચિ સેવક સબ લિએ હઁકારી ॥
તુરત સકલ લોગન્હ પહિં જાહૂ। આસન ઉચિત દેહૂ સબ કાહૂ ॥

દો. કહિ મૃદુ બચન બિનીત તિન્હ બૈઠારે નર નારિ।
ઉત્તમ મધ્યમ નીચ લઘુ નિજ નિજ થલ અનુહારિ ॥ ૨૪૦ ॥

રાજકુઅઁર તેહિ અવસર આએ। મનહુઁ મનોહરતા તન છાએ ॥
ગુન સાગર નાગર બર બીરા। સુંદર સ્યામલ ગૌર સરીરા ॥
રાજ સમાજ બિરાજત રૂરે। ઉડગન મહુઁ જનુ જુગ બિધુ પૂરે ॥
જિન્હ કેં રહી ભાવના જૈસી। પ્રભુ મૂરતિ તિન્હ દેખી તૈસી ॥
દેખહિં રૂપ મહા રનધીરા। મનહુઁ બીર રસુ ધરેં સરીરા ॥
ડરે કુટિલ નૃપ પ્રભુહિ નિહારી। મનહુઁ ભયાનક મૂરતિ ભારી ॥
રહે અસુર છલ છોનિપ બેષા। તિન્હ પ્રભુ પ્રગટ કાલસમ દેખા ॥
પુરબાસિંહ દેખે દોઉ ભાઈ। નરભૂષન લોચન સુખદાઈ ॥

દો. નારિ બિલોકહિં હરષિ હિયઁ નિજ નિજ રુચિ અનુરૂપ।
જનુ સોહત સિંગાર ધરિ મૂરતિ પરમ અનૂપ ॥ ૨૪૧ ॥

બિદુષન્હ પ્રભુ બિરાટમય દીસા। બહુ મુખ કર પગ લોચન સીસા ॥
જનક જાતિ અવલોકહિં કૈસૈં। સજન સગે પ્રિય લાગહિં જૈસેં ॥
સહિત બિદેહ બિલોકહિં રાની। સિસુ સમ પ્રીતિ ન જાતિ બખાની ॥
જોગિન્હ પરમ તત્ત્વમય ભાસા। સાંત સુદ્ધ સમ સહજ પ્રકાસા ॥
હરિભગતન્હ દેખે દોઉ ભ્રાતા। ઇષ્ટદેવ ઇવ સબ સુખ દાતા ॥
રામહિ ચિતવ ભાયઁ જેહિ સીયા। સો સનેહુ સુખુ નહિં કથનીયા ॥
ઉર અનુભવતિ ન કહિ સક સોઊ। કવન પ્રકાર કહૈ કબિ કોઊ ॥
એહિ બિધિ રહા જાહિ જસ ભાઊ। તેહિં તસ દેખેઉ કોસલરાઊ ॥

દો. રાજત રાજ સમાજ મહુઁ કોસલરાજ કિસોર।
સુંદર સ્યામલ ગૌર તન બિસ્વ બિલોચન ચોર ॥ ૨૪૨ ॥

સહજ મનોહર મૂરતિ દોઊ। કોટિ કામ ઉપમા લઘુ સોઊ ॥
સરદ ચંદ નિંદક મુખ નીકે। નીરજ નયન ભાવતે જી કે ॥
ચિતવત ચારુ માર મનુ હરની। ભાવતિ હૃદય જાતિ નહીં બરની ॥
કલ કપોલ શ્રુતિ કુંડલ લોલા। ચિબુક અધર સુંદર મૃદુ બોલા ॥
કુમુદબંધુ કર નિંદક હાઁસા। ભૃકુટી બિકટ મનોહર નાસા ॥
ભાલ બિસાલ તિલક ઝલકાહીં। કચ બિલોકિ અલિ અવલિ લજાહીં ॥
પીત ચૌતનીં સિરન્હિ સુહાઈ। કુસુમ કલીં બિચ બીચ બનાઈં ॥
રેખેં રુચિર કંબુ કલ ગીવાઁ। જનુ ત્રિભુવન સુષમા કી સીવાઁ ॥

દો. કુંજર મનિ કંઠા કલિત ઉરન્હિ તુલસિકા માલ।
બૃષભ કંધ કેહરિ ઠવનિ બલ નિધિ બાહુ બિસાલ ॥ ૨૪૩ ॥

કટિ તૂનીર પીત પટ બાઁધે। કર સર ધનુષ બામ બર કાઁધે ॥
પીત જગ્ય ઉપબીત સુહાએ। નખ સિખ મંજુ મહાછબિ છાએ ॥
દેખિ લોગ સબ ભએ સુખારે। એકટક લોચન ચલત ન તારે ॥
હરષે જનકુ દેખિ દોઉ ભાઈ। મુનિ પદ કમલ ગહે તબ જાઈ ॥
કરિ બિનતી નિજ કથા સુનાઈ। રંગ અવનિ સબ મુનિહિ દેખાઈ ॥
જહઁ જહઁ જાહિ કુઅઁર બર દોઊ। તહઁ તહઁ ચકિત ચિતવ સબુ કોઊ ॥
નિજ નિજ રુખ રામહિ સબુ દેખા। કોઉ ન જાન કછુ મરમુ બિસેષા ॥
ભલિ રચના મુનિ નૃપ સન કહેઊ। રાજાઁ મુદિત મહાસુખ લહેઊ ॥

દો. સબ મંચન્હ તે મંચુ એક સુંદર બિસદ બિસાલ।
મુનિ સમેત દોઉ બંધુ તહઁ બૈઠારે મહિપાલ ॥ ૨૪૪ ॥

પ્રભુહિ દેખિ સબ નૃપ હિઁયઁ હારે। જનુ રાકેસ ઉદય ભએઁ તારે ॥
અસિ પ્રતીતિ સબ કે મન માહીં। રામ ચાપ તોરબ સક નાહીં ॥
બિનુ ભંજેહુઁ ભવ ધનુષુ બિસાલા। મેલિહિ સીય રામ ઉર માલા ॥
અસ બિચારિ ગવનહુ ઘર ભાઈ। જસુ પ્રતાપુ બલુ તેજુ ગવાઁઈ ॥
બિહસે અપર ભૂપ સુનિ બાની। જે અબિબેક અંધ અભિમાની ॥
તોરેહુઁ ધનુષુ બ્યાહુ અવગાહા। બિનુ તોરેં કો કુઅઁરિ બિઆહા ॥
એક બાર કાલઉ કિન હોઊ। સિય હિત સમર જિતબ હમ સોઊ ॥
યહ સુનિ અવર મહિપ મુસકાને। ધરમસીલ હરિભગત સયાને ॥

સો. સીય બિઆહબિ રામ ગરબ દૂરિ કરિ નૃપન્હ કે ॥
જીતિ કો સક સંગ્રામ દસરથ કે રન બાઁકુરે ॥ ૨૪૫ ॥

બ્યર્થ મરહુ જનિ ગાલ બજાઈ। મન મોદકન્હિ કિ ભૂખ બુતાઈ ॥
સિખ હમારિ સુનિ પરમ પુનીતા। જગદંબા જાનહુ જિયઁ સીતા ॥
જગત પિતા રઘુપતિહિ બિચારી। ભરિ લોચન છબિ લેહુ નિહારી ॥
સુંદર સુખદ સકલ ગુન રાસી। એ દોઉ બંધુ સંભુ ઉર બાસી ॥
સુધા સમુદ્ર સમીપ બિહાઈ। મૃગજલુ નિરખિ મરહુ કત ધાઈ ॥
કરહુ જાઇ જા કહુઁ જોઈ ભાવા। હમ તૌ આજુ જનમ ફલુ પાવા ॥
અસ કહિ ભલે ભૂપ અનુરાગે। રૂપ અનૂપ બિલોકન લાગે ॥
દેખહિં સુર નભ ચઢે બિમાના। બરષહિં સુમન કરહિં કલ ગાના ॥

દો. જાનિ સુઅવસરુ સીય તબ પઠઈ જનક બોલાઈ।
ચતુર સખીં સુંદર સકલ સાદર ચલીં લવાઈં ॥ ૨૪૬ ॥

સિય સોભા નહિં જાઇ બખાની। જગદંબિકા રૂપ ગુન ખાની ॥
ઉપમા સકલ મોહિ લઘુ લાગીં। પ્રાકૃત નારિ અંગ અનુરાગીં ॥
સિય બરનિઅ તેઇ ઉપમા દેઈ। કુકબિ કહાઇ અજસુ કો લેઈ ॥
જૌ પટતરિઅ તીય સમ સીયા। જગ અસિ જુબતિ કહાઁ કમનીયા ॥
ગિરા મુખર તન અરધ ભવાની। રતિ અતિ દુખિત અતનુ પતિ જાની ॥
બિષ બારુની બંધુ પ્રિય જેહી। કહિઅ રમાસમ કિમિ બૈદેહી ॥
જૌ છબિ સુધા પયોનિધિ હોઈ। પરમ રૂપમય કચ્છપ સોઈ ॥
સોભા રજુ મંદરુ સિંગારૂ। મથૈ પાનિ પંકજ નિજ મારૂ ॥

દો. એહિ બિધિ ઉપજૈ લચ્છિ જબ સુંદરતા સુખ મૂલ।
તદપિ સકોચ સમેત કબિ કહહિં સીય સમતૂલ ॥ ૨૪૭ ॥

ચલિં સંગ લૈ સખીં સયાની। ગાવત ગીત મનોહર બાની ॥
સોહ નવલ તનુ સુંદર સારી। જગત જનનિ અતુલિત છબિ ભારી ॥
ભૂષન સકલ સુદેસ સુહાએ। અંગ અંગ રચિ સખિન્હ બનાએ ॥
રંગભૂમિ જબ સિય પગુ ધારી। દેખિ રૂપ મોહે નર નારી ॥
હરષિ સુરન્હ દુંદુભીં બજાઈ। બરષિ પ્રસૂન અપછરા ગાઈ ॥
પાનિ સરોજ સોહ જયમાલા। અવચટ ચિતએ સકલ ભુઆલા ॥
સીય ચકિત ચિત રામહિ ચાહા। ભએ મોહબસ સબ નરનાહા ॥
મુનિ સમીપ દેખે દોઉ ભાઈ। લગે લલકિ લોચન નિધિ પાઈ ॥

દો. ગુરજન લાજ સમાજુ બડ દેખિ સીય સકુચાનિ ॥
લાગિ બિલોકન સખિન્હ તન રઘુબીરહિ ઉર આનિ ॥ ૨૪૮ ॥

રામ રૂપુ અરુ સિય છબિ દેખેં। નર નારિન્હ પરિહરીં નિમેષેં ॥
સોચહિં સકલ કહત સકુચાહીં। બિધિ સન બિનય કરહિં મન માહીં ॥
હરુ બિધિ બેગિ જનક જડતાઈ। મતિ હમારિ અસિ દેહિ સુહાઈ ॥
બિનુ બિચાર પનુ તજિ નરનાહુ। સીય રામ કર કરૈ બિબાહૂ ॥
જગ ભલ કહહિ ભાવ સબ કાહૂ। હઠ કીન્હે અંતહુઁ ઉર દાહૂ ॥
એહિં લાલસાઁ મગન સબ લોગૂ। બરુ સાઁવરો જાનકી જોગૂ ॥
તબ બંદીજન જનક બૌલાએ। બિરિદાવલી કહત ચલિ આએ ॥
કહ નૃપ જાઇ કહહુ પન મોરા। ચલે ભાટ હિયઁ હરષુ ન થોરા ॥

દો. બોલે બંદી બચન બર સુનહુ સકલ મહિપાલ।
પન બિદેહ કર કહહિં હમ ભુજા ઉઠાઇ બિસાલ ॥ ૨૪૯ ॥

નૃપ ભુજબલ બિધુ સિવધનુ રાહૂ। ગરુઅ કઠોર બિદિત સબ કાહૂ ॥
રાવનુ બાનુ મહાભટ ભારે। દેખિ સરાસન ગવઁહિં સિધારે ॥
સોઇ પુરારિ કોદંડુ કઠોરા। રાજ સમાજ આજુ જોઇ તોરા ॥
ત્રિભુવન જય સમેત બૈદેહી ॥ બિનહિં બિચાર બરઇ હઠિ તેહી ॥
સુનિ પન સકલ ભૂપ અભિલાષે। ભટમાની અતિસય મન માખે ॥
પરિકર બાઁધિ ઉઠે અકુલાઈ। ચલે ઇષ્ટદેવન્હ સિર નાઈ ॥
તમકિ તાકિ તકિ સિવધનુ ધરહીં। ઉઠઇ ન કોટિ ભાઁતિ બલુ કરહીં ॥
જિન્હ કે કછુ બિચારુ મન માહીં। ચાપ સમીપ મહીપ ન જાહીં ॥

દો. તમકિ ધરહિં ધનુ મૂઢ નૃપ ઉઠઇ ન ચલહિં લજાઇ।
મનહુઁ પાઇ ભટ બાહુબલુ અધિકુ અધિકુ ગરુઆઇ ॥ ૨૫૦ ॥

ભૂપ સહસ દસ એકહિ બારા। લગે ઉઠાવન ટરઇ ન ટારા ॥
ડગઇ ન સંભુ સરાસન કૈસેં। કામી બચન સતી મનુ જૈસેં ॥
સબ નૃપ ભએ જોગુ ઉપહાસી। જૈસેં બિનુ બિરાગ સંન્યાસી ॥
કીરતિ બિજય બીરતા ભારી। ચલે ચાપ કર બરબસ હારી ॥
શ્રીહત ભએ હારિ હિયઁ રાજા। બૈઠે નિજ નિજ જાઇ સમાજા ॥
નૃપન્હ બિલોકિ જનકુ અકુલાને। બોલે બચન રોષ જનુ સાને ॥
દીપ દીપ કે ભૂપતિ નાના। આએ સુનિ હમ જો પનુ ઠાના ॥
દેવ દનુજ ધરિ મનુજ સરીરા। બિપુલ બીર આએ રનધીરા ॥

દો. કુઅઁરિ મનોહર બિજય બડિ કીરતિ અતિ કમનીય।
પાવનિહાર બિરંચિ જનુ રચેઉ ન ધનુ દમનીય ॥ ૨૫૧ ॥

કહહુ કાહિ યહુ લાભુ ન ભાવા। કાહુઁ ન સંકર ચાપ ચઢાવા ॥
રહઉ ચઢાઉબ તોરબ ભાઈ। તિલુ ભરિ ભૂમિ ન સકે છડાઈ ॥
અબ જનિ કોઉ માખૈ ભટ માની। બીર બિહીન મહી મૈં જાની ॥
તજહુ આસ નિજ નિજ ગૃહ જાહૂ। લિખા ન બિધિ બૈદેહિ બિબાહૂ ॥
સુકૃત જાઇ જૌં પનુ પરિહરઊઁ। કુઅઁરિ કુઆરિ રહઉ કા કરઊઁ ॥
જો જનતેઉઁ બિનુ ભટ ભુબિ ભાઈ। તૌ પનુ કરિ હોતેઉઁ ન હઁસાઈ ॥
જનક બચન સુનિ સબ નર નારી। દેખિ જાનકિહિ ભએ દુખારી ॥
માખે લખનુ કુટિલ ભઇઁ ભૌંહેં। રદપટ ફરકત નયન રિસૌંહેં ॥

દો. કહિ ન સકત રઘુબીર ડર લગે બચન જનુ બાન।
નાઇ રામ પદ કમલ સિરુ બોલે ગિરા પ્રમાન ॥ ૨૫૨ ॥

રઘુબંસિંહ મહુઁ જહઁ કોઉ હોઈ। તેહિં સમાજ અસ કહઇ ન કોઈ ॥
કહી જનક જસિ અનુચિત બાની। બિદ્યમાન રઘુકુલ મનિ જાની ॥
સુનહુ ભાનુકુલ પંકજ ભાનૂ। કહઉઁ સુભાઉ ન કછુ અભિમાનૂ ॥
જૌ તુમ્હારિ અનુસાસન પાવૌં। કંદુક ઇવ બ્રહ્માંડ ઉઠાવૌં ॥
કાચે ઘટ જિમિ ડારૌં ફોરી। સકઉઁ મેરુ મૂલક જિમિ તોરી ॥
તવ પ્રતાપ મહિમા ભગવાના। કો બાપુરો પિનાક પુરાના ॥
નાથ જાનિ અસ આયસુ હોઊ। કૌતુકુ કરૌં બિલોકિઅ સોઊ ॥
કમલ નાલ જિમિ ચાફ ચઢાવૌં। જોજન સત પ્રમાન લૈ ધાવૌં ॥

દો. તોરૌં છત્રક દંડ જિમિ તવ પ્રતાપ બલ નાથ।
જૌં ન કરૌં પ્રભુ પદ સપથ કર ન ધરૌં ધનુ ભાથ ॥ ૨૫૩ ॥

લખન સકોપ બચન જે બોલે। ડગમગાનિ મહિ દિગ્ગજ ડોલે ॥
સકલ લોક સબ ભૂપ ડેરાને। સિય હિયઁ હરષુ જનકુ સકુચાને ॥
ગુર રઘુપતિ સબ મુનિ મન માહીં। મુદિત ભએ પુનિ પુનિ પુલકાહીં ॥
સયનહિં રઘુપતિ લખનુ નેવારે। પ્રેમ સમેત નિકટ બૈઠારે ॥
બિસ્વામિત્ર સમય સુભ જાની। બોલે અતિ સનેહમય બાની ॥
ઉઠહુ રામ ભંજહુ ભવચાપા। મેટહુ તાત જનક પરિતાપા ॥
સુનિ ગુરુ બચન ચરન સિરુ નાવા। હરષુ બિષાદુ ન કછુ ઉર આવા ॥
ઠાઢે ભએ ઉઠિ સહજ સુભાએઁ। ઠવનિ જુબા મૃગરાજુ લજાએઁ ॥

દો. ઉદિત ઉદયગિરિ મંચ પર રઘુબર બાલપતંગ।
બિકસે સંત સરોજ સબ હરષે લોચન ભૃંગ ॥ ૨૫૪ ॥

નૃપન્હ કેરિ આસા નિસિ નાસી। બચન નખત અવલી ન પ્રકાસી ॥
માની મહિપ કુમુદ સકુચાને। કપટી ભૂપ ઉલૂક લુકાને ॥
ભએ બિસોક કોક મુનિ દેવા। બરિસહિં સુમન જનાવહિં સેવા ॥
ગુર પદ બંદિ સહિત અનુરાગા। રામ મુનિન્હ સન આયસુ માગા ॥
સહજહિં ચલે સકલ જગ સ્વામી। મત્ત મંજુ બર કુંજર ગામી ॥
ચલત રામ સબ પુર નર નારી। પુલક પૂરિ તન ભએ સુખારી ॥
બંદિ પિતર સુર સુકૃત સઁભારે। જૌં કછુ પુન્ય પ્રભાઉ હમારે ॥
તૌ સિવધનુ મૃનાલ કી નાઈં। તોરહુઁ રામ ગનેસ ગોસાઈં ॥

દો. રામહિ પ્રેમ સમેત લખિ સખિન્હ સમીપ બોલાઇ।
સીતા માતુ સનેહ બસ બચન કહઇ બિલખાઇ ॥ ૨૫૫ ॥

સખિ સબ કૌતુક દેખનિહારે। જેઠ કહાવત હિતૂ હમારે ॥
કોઉ ન બુઝાઇ કહઇ ગુર પાહીં। એ બાલક અસિ હઠ ભલિ નાહીં ॥
રાવન બાન છુઆ નહિં ચાપા। હારે સકલ ભૂપ કરિ દાપા ॥
સો ધનુ રાજકુઅઁર કર દેહીં। બાલ મરાલ કિ મંદર લેહીં ॥
ભૂપ સયાનપ સકલ સિરાની। સખિ બિધિ ગતિ કછુ જાતિ ન જાની ॥
બોલી ચતુર સખી મૃદુ બાની। તેજવંત લઘુ ગનિઅ ન રાની ॥
કહઁ કુંભજ કહઁ સિંધુ અપારા। સોષેઉ સુજસુ સકલ સંસારા ॥
રબિ મંડલ દેખત લઘુ લાગા। ઉદયઁ તાસુ તિભુવન તમ ભાગા ॥

દો. મંત્ર પરમ લઘુ જાસુ બસ બિધિ હરિ હર સુર સર્બ।
મહામત્ત ગજરાજ કહુઁ બસ કર અંકુસ ખર્બ ॥ ૨૫૬ ॥

કામ કુસુમ ધનુ સાયક લીન્હે। સકલ ભુવન અપને બસ કીન્હે ॥
દેબિ તજિઅ સંસઉ અસ જાની। ભંજબ ધનુષ રામુ સુનુ રાની ॥
સખી બચન સુનિ ભૈ પરતીતી। મિટા બિષાદુ બઢી અતિ પ્રીતી ॥
તબ રામહિ બિલોકિ બૈદેહી। સભય હૃદયઁ બિનવતિ જેહિ તેહી ॥
મનહીં મન મનાવ અકુલાની। હોહુ પ્રસન્ન મહેસ ભવાની ॥
કરહુ સફલ આપનિ સેવકાઈ। કરિ હિતુ હરહુ ચાપ ગરુઆઈ ॥
ગનનાયક બરદાયક દેવા। આજુ લગેં કીન્હિઉઁ તુઅ સેવા ॥
બાર બાર બિનતી સુનિ મોરી। કરહુ ચાપ ગુરુતા અતિ થોરી ॥

દો. દેખિ દેખિ રઘુબીર તન સુર મનાવ ધરિ ધીર ॥
ભરે બિલોચન પ્રેમ જલ પુલકાવલી સરીર ॥ ૨૫૭ ॥

નીકેં નિરખિ નયન ભરિ સોભા। પિતુ પનુ સુમિરિ બહુરિ મનુ છોભા ॥
અહહ તાત દારુનિ હઠ ઠાની। સમુઝત નહિં કછુ લાભુ ન હાની ॥
સચિવ સભય સિખ દેઇ ન કોઈ। બુધ સમાજ બડ અનુચિત હોઈ ॥
કહઁ ધનુ કુલિસહુ ચાહિ કઠોરા। કહઁ સ્યામલ મૃદુગાત કિસોરા ॥
બિધિ કેહિ ભાઁતિ ધરૌં ઉર ધીરા। સિરસ સુમન કન બેધિઅ હીરા ॥
સકલ સભા કૈ મતિ ભૈ ભોરી। અબ મોહિ સંભુચાપ ગતિ તોરી ॥
નિજ જડતા લોગન્હ પર ડારી। હોહિ હરુઅ રઘુપતિહિ નિહારી ॥
અતિ પરિતાપ સીય મન માહી। લવ નિમેષ જુગ સબ સય જાહીં ॥

દો. પ્રભુહિ ચિતઇ પુનિ ચિતવ મહિ રાજત લોચન લોલ।
ખેલત મનસિજ મીન જુગ જનુ બિધુ મંડલ ડોલ ॥ ૨૫૮ ॥

ગિરા અલિનિ મુખ પંકજ રોકી। પ્રગટ ન લાજ નિસા અવલોકી ॥
લોચન જલુ રહ લોચન કોના। જૈસે પરમ કૃપન કર સોના ॥
સકુચી બ્યાકુલતા બડિ જાની। ધરિ ધીરજુ પ્રતીતિ ઉર આની ॥
તન મન બચન મોર પનુ સાચા। રઘુપતિ પદ સરોજ ચિતુ રાચા ॥
તૌ ભગવાનુ સકલ ઉર બાસી। કરિહિં મોહિ રઘુબર કૈ દાસી ॥
જેહિ કેં જેહિ પર સત્ય સનેહૂ। સો તેહિ મિલઇ ન કછુ સંહેહૂ ॥
પ્રભુ તન ચિતઇ પ્રેમ તન ઠાના। કૃપાનિધાન રામ સબુ જાના ॥
સિયહિ બિલોકિ તકેઉ ધનુ કૈસે। ચિતવ ગરુરુ લઘુ બ્યાલહિ જૈસે ॥

દો. લખન લખેઉ રઘુબંસમનિ તાકેઉ હર કોદંડુ।
પુલકિ ગાત બોલે બચન ચરન ચાપિ બ્રહ્માંડુ ॥ ૨૫૯ ॥

દિસકુંજરહુ કમઠ અહિ કોલા। ધરહુ ધરનિ ધરિ ધીર ન ડોલા ॥
રામુ ચહહિં સંકર ધનુ તોરા। હોહુ સજગ સુનિ આયસુ મોરા ॥
ચાપ સપીપ રામુ જબ આએ। નર નારિન્હ સુર સુકૃત મનાએ ॥
સબ કર સંસઉ અરુ અગ્યાનૂ। મંદ મહીપન્હ કર અભિમાનૂ ॥
ભૃગુપતિ કેરિ ગરબ ગરુઆઈ। સુર મુનિબરન્હ કેરિ કદરાઈ ॥
સિય કર સોચુ જનક પછિતાવા। રાનિન્હ કર દારુન દુખ દાવા ॥
સંભુચાપ બડ બોહિતુ પાઈ। ચઢે જાઇ સબ સંગુ બનાઈ ॥
રામ બાહુબલ સિંધુ અપારૂ। ચહત પારુ નહિ કોઉ કડહારૂ ॥

દો. રામ બિલોકે લોગ સબ ચિત્ર લિખે સે દેખિ।
ચિતઈ સીય કૃપાયતન જાની બિકલ બિસેષિ ॥ ૨૬૦ ॥

દેખી બિપુલ બિકલ બૈદેહી। નિમિષ બિહાત કલપ સમ તેહી ॥
તૃષિત બારિ બિનુ જો તનુ ત્યાગા। મુએઁ કરઇ કા સુધા તડાગા ॥
કા બરષા સબ કૃષી સુખાનેં। સમય ચુકેં પુનિ કા પછિતાનેં ॥
અસ જિયઁ જાનિ જાનકી દેખી। પ્રભુ પુલકે લખિ પ્રીતિ બિસેષી ॥
ગુરહિ પ્રનામુ મનહિ મન કીન્હા। અતિ લાઘવઁ ઉઠાઇ ધનુ લીન્હા ॥
દમકેઉ દામિનિ જિમિ જબ લયઊ। પુનિ નભ ધનુ મંડલ સમ ભયઊ ॥
લેત ચઢાવત ખૈંચત ગાઢેં। કાહુઁ ન લખા દેખ સબુ ઠાઢેં ॥
તેહિ છન રામ મધ્ય ધનુ તોરા। ભરે ભુવન ધુનિ ઘોર કઠોરા ॥

છં. ભરે ભુવન ઘોર કઠોર રવ રબિ બાજિ તજિ મારગુ ચલે।
ચિક્કરહિં દિગ્ગજ ડોલ મહિ અહિ કોલ કૂરુમ કલમલે ॥
સુર અસુર મુનિ કર કાન દીન્હેં સકલ બિકલ બિચારહીં।
કોદંડ ખંડેઉ રામ તુલસી જયતિ બચન ઉચારહી ॥

સો. સંકર ચાપુ જહાજુ સાગરુ રઘુબર બાહુબલુ।
બૂડ સો સકલ સમાજુ ચઢા જો પ્રથમહિં મોહ બસ ॥ ૨૬૧ ॥

પ્રભુ દોઉ ચાપખંડ મહિ ડારે। દેખિ લોગ સબ ભએ સુખારે ॥

કોસિકરુપ પયોનિધિ પાવન। પ્રેમ બારિ અવગાહુ સુહાવન ॥
રામરૂપ રાકેસુ નિહારી। બઢત બીચિ પુલકાવલિ ભારી ॥
બાજે નભ ગહગહે નિસાના। દેવબધૂ નાચહિં કરિ ગાના ॥
બ્રહ્માદિક સુર સિદ્ધ મુનીસા। પ્રભુહિ પ્રસંસહિ દેહિં અસીસા ॥
બરિસહિં સુમન રંગ બહુ માલા। ગાવહિં કિંનર ગીત રસાલા ॥
રહી ભુવન ભરિ જય જય બાની। ધનુષભંગ ધુનિ જાત ન જાની ॥
મુદિત કહહિં જહઁ તહઁ નર નારી। ભંજેઉ રામ સંભુધનુ ભારી ॥

દો. બંદી માગધ સૂતગન બિરુદ બદહિં મતિધીર।
કરહિં નિછાવરિ લોગ સબ હય ગય ધન મનિ ચીર ॥ ૨૬૨ ॥

ઝાઁઝિ મૃદંગ સંખ સહનાઈ। ભેરિ ઢોલ દુંદુભી સુહાઈ ॥
બાજહિં બહુ બાજને સુહાએ। જહઁ તહઁ જુબતિન્હ મંગલ ગાએ ॥
સખિન્હ સહિત હરષી અતિ રાની। સૂખત ધાન પરા જનુ પાની ॥
જનક લહેઉ સુખુ સોચુ બિહાઈ। પૈરત થકેં થાહ જનુ પાઈ ॥
શ્રીહત ભએ ભૂપ ધનુ ટૂટે। જૈસેં દિવસ દીપ છબિ છૂટે ॥
સીય સુખહિ બરનિઅ કેહિ ભાઁતી। જનુ ચાતકી પાઇ જલુ સ્વાતી ॥
રામહિ લખનુ બિલોકત કૈસેં। સસિહિ ચકોર કિસોરકુ જૈસેં ॥
સતાનંદ તબ આયસુ દીન્હા। સીતાઁ ગમનુ રામ પહિં કીન્હા ॥

દો. સંગ સખીં સુદંર ચતુર ગાવહિં મંગલચાર।
ગવની બાલ મરાલ ગતિ સુષમા અંગ અપાર ॥ ૨૬૩ ॥

સખિન્હ મધ્ય સિય સોહતિ કૈસે। છબિગન મધ્ય મહાછબિ જૈસેં ॥
કર સરોજ જયમાલ સુહાઈ। બિસ્વ બિજય સોભા જેહિં છાઈ ॥
તન સકોચુ મન પરમ ઉછાહૂ। ગૂઢ પ્રેમુ લખિ પરઇ ન કાહૂ ॥
જાઇ સમીપ રામ છબિ દેખી। રહિ જનુ કુઁઅરિ ચિત્ર અવરેખી ॥
ચતુર સખીં લખિ કહા બુઝાઈ। પહિરાવહુ જયમાલ સુહાઈ ॥
સુનત જુગલ કર માલ ઉઠાઈ। પ્રેમ બિબસ પહિરાઇ ન જાઈ ॥
સોહત જનુ જુગ જલજ સનાલા। સસિહિ સભીત દેત જયમાલા ॥
ગાવહિં છબિ અવલોકિ સહેલી। સિયઁ જયમાલ રામ ઉર મેલી ॥

સો. રઘુબર ઉર જયમાલ દેખિ દેવ બરિસહિં સુમન।
સકુચે સકલ ભુઆલ જનુ બિલોકિ રબિ કુમુદગન ॥ ૨૬૪ ॥

પુર અરુ બ્યોમ બાજને બાજે। ખલ ભએ મલિન સાધુ સબ રાજે ॥
સુર કિંનર નર નાગ મુનીસા। જય જય જય કહિ દેહિં અસીસા ॥
નાચહિં ગાવહિં બિબુધ બધૂટીં। બાર બાર કુસુમાંજલિ છૂટીં ॥
જહઁ તહઁ બિપ્ર બેદધુનિ કરહીં। બંદી બિરદાવલિ ઉચ્ચરહીં ॥
મહિ પાતાલ નાક જસુ બ્યાપા। રામ બરી સિય ભંજેઉ ચાપા ॥
કરહિં આરતી પુર નર નારી। દેહિં નિછાવરિ બિત્ત બિસારી ॥
સોહતિ સીય રામ કૈ જૌરી। છબિ સિંગારુ મનહુઁ એક ઠોરી ॥
સખીં કહહિં પ્રભુપદ ગહુ સીતા। કરતિ ન ચરન પરસ અતિ ભીતા ॥

દો. ગૌતમ તિય ગતિ સુરતિ કરિ નહિં પરસતિ પગ પાનિ।
મન બિહસે રઘુબંસમનિ પ્રીતિ અલૌકિક જાનિ ॥ ૨૬૫ ॥

તબ સિય દેખિ ભૂપ અભિલાષે। કૂર કપૂત મૂઢ મન માખે ॥
ઉઠિ ઉઠિ પહિરિ સનાહ અભાગે। જહઁ તહઁ ગાલ બજાવન લાગે ॥
લેહુ છડાઇ સીય કહ કોઊ। ધરિ બાઁધહુ નૃપ બાલક દોઊ ॥
તોરેં ધનુષુ ચાડ નહિં સરઈ। જીવત હમહિ કુઅઁરિ કો બરઈ ॥
જૌં બિદેહુ કછુ કરૈ સહાઈ। જીતહુ સમર સહિત દોઉ ભાઈ ॥
સાધુ ભૂપ બોલે સુનિ બાની। રાજસમાજહિ લાજ લજાની ॥
બલુ પ્રતાપુ બીરતા બડાઈ। નાક પિનાકહિ સંગ સિધાઈ ॥
સોઇ સૂરતા કિ અબ કહુઁ પાઈ। અસિ બુધિ તૌ બિધિ મુહઁ મસિ લાઈ ॥

દો. દેખહુ રામહિ નયન ભરિ તજિ ઇરિષા મદુ કોહુ।
લખન રોષુ પાવકુ પ્રબલ જાનિ સલભ જનિ હોહુ ॥ ૨૬૬ ॥

બૈનતેય બલિ જિમિ ચહ કાગૂ। જિમિ સસુ ચહૈ નાગ અરિ ભાગૂ ॥
જિમિ ચહ કુસલ અકારન કોહી। સબ સંપદા ચહૈ સિવદ્રોહી ॥
લોભી લોલુપ કલ કીરતિ ચહઈ। અકલંકતા કિ કામી લહઈ ॥
હરિ પદ બિમુખ પરમ ગતિ ચાહા। તસ તુમ્હાર લાલચુ નરનાહા ॥
કોલાહલુ સુનિ સીય સકાની। સખીં લવાઇ ગઈં જહઁ રાની ॥
રામુ સુભાયઁ ચલે ગુરુ પાહીં। સિય સનેહુ બરનત મન માહીં ॥
રાનિન્હ સહિત સોચબસ સીયા। અબ ધૌં બિધિહિ કાહ કરનીયા ॥
ભૂપ બચન સુનિ ઇત ઉત તકહીં। લખનુ રામ ડર બોલિ ન સકહીં ॥

દો. અરુન નયન ભૃકુટી કુટિલ ચિતવત નૃપન્હ સકોપ।
મનહુઁ મત્ત ગજગન નિરખિ સિંઘકિસોરહિ ચોપ ॥ ૨૬૭ ॥

ખરભરુ દેખિ બિકલ પુર નારીં। સબ મિલિ દેહિં મહીપન્હ ગારીં ॥
તેહિં અવસર સુનિ સિવ ધનુ ભંગા। આયસુ ભૃગુકુલ કમલ પતંગા ॥
દેખિ મહીપ સકલ સકુચાને। બાજ ઝપટ જનુ લવા લુકાને ॥
ગૌરિ સરીર ભૂતિ ભલ ભ્રાજા। ભાલ બિસાલ ત્રિપુંડ બિરાજા ॥
સીસ જટા સસિબદનુ સુહાવા। રિસબસ કછુક અરુન હોઇ આવા ॥
ભૃકુટી કુટિલ નયન રિસ રાતે। સહજહુઁ ચિતવત મનહુઁ રિસાતે ॥
બૃષભ કંધ ઉર બાહુ બિસાલા। ચારુ જનેઉ માલ મૃગછાલા ॥
કટિ મુનિ બસન તૂન દુઇ બાઁધેં। ધનુ સર કર કુઠારુ કલ કાઁધેં ॥

દો. સાંત બેષુ કરની કઠિન બરનિ ન જાઇ સરુપ।
ધરિ મુનિતનુ જનુ બીર રસુ આયઉ જહઁ સબ ભૂપ ॥ ૨૬૮ ॥

દેખત ભૃગુપતિ બેષુ કરાલા। ઉઠે સકલ ભય બિકલ ભુઆલા ॥
પિતુ સમેત કહિ કહિ નિજ નામા। લગે કરન સબ દંડ પ્રનામા ॥
જેહિ સુભાયઁ ચિતવહિં હિતુ જાની। સો જાનઇ જનુ આઇ ખુટાની ॥
જનક બહોરિ આઇ સિરુ નાવા। સીય બોલાઇ પ્રનામુ કરાવા ॥
આસિષ દીન્હિ સખીં હરષાનીં। નિજ સમાજ લૈ ગઈ સયાનીં ॥
બિસ્વામિત્રુ મિલે પુનિ આઈ। પદ સરોજ મેલે દોઉ ભાઈ ॥
રામુ લખનુ દસરથ કે ઢોટા। દીન્હિ અસીસ દેખિ ભલ જોટા ॥
રામહિ ચિતઇ રહે થકિ લોચન। રૂપ અપાર માર મદ મોચન ॥

દો. બહુરિ બિલોકિ બિદેહ સન કહહુ કાહ અતિ ભીર ॥
પૂછત જાનિ અજાન જિમિ બ્યાપેઉ કોપુ સરીર ॥ ૨૬૯ ॥

સમાચાર કહિ જનક સુનાએ। જેહિ કારન મહીપ સબ આએ ॥
સુનત બચન ફિરિ અનત નિહારે। દેખે ચાપખંડ મહિ ડારે ॥
અતિ રિસ બોલે બચન કઠોરા। કહુ જડ જનક ધનુષ કૈ તોરા ॥
બેગિ દેખાઉ મૂઢ ન ત આજૂ। ઉલટઉઁ મહિ જહઁ લહિ તવ રાજૂ ॥
અતિ ડરુ ઉતરુ દેત નૃપુ નાહીં। કુટિલ ભૂપ હરષે મન માહીં ॥
સુર મુનિ નાગ નગર નર નારી ॥ સોચહિં સકલ ત્રાસ ઉર ભારી ॥
મન પછિતાતિ સીય મહતારી। બિધિ અબ સઁવરી બાત બિગારી ॥
ભૃગુપતિ કર સુભાઉ સુનિ સીતા। અરધ નિમેષ કલપ સમ બીતા ॥

દો. સભય બિલોકે લોગ સબ જાનિ જાનકી ભીરુ।
હૃદયઁ ન હરષુ બિષાદુ કછુ બોલે શ્રીરઘુબીરુ ॥ ૨૭૦ ॥

માસપારાયણ, નવાઁ વિશ્રામ
નાથ સંભુધનુ ભંજનિહારા। હોઇહિ કેઉ એક દાસ તુમ્હારા ॥
આયસુ કાહ કહિઅ કિન મોહી। સુનિ રિસાઇ બોલે મુનિ કોહી ॥
સેવકુ સો જો કરૈ સેવકાઈ। અરિ કરની કરિ કરિઅ લરાઈ ॥
સુનહુ રામ જેહિં સિવધનુ તોરા। સહસબાહુ સમ સો રિપુ મોરા ॥
સો બિલગાઉ બિહાઇ સમાજા। ન ત મારે જૈહહિં સબ રાજા ॥
સુનિ મુનિ બચન લખન મુસુકાને। બોલે પરસુધરહિ અપમાને ॥
બહુ ધનુહીં તોરીં લરિકાઈં। કબહુઁ ન અસિ રિસ કીન્હિ ગોસાઈં ॥
એહિ ધનુ પર મમતા કેહિ હેતૂ। સુનિ રિસાઇ કહ ભૃગુકુલકેતૂ ॥

દો. રે નૃપ બાલક કાલબસ બોલત તોહિ ન સઁમાર ॥
ધનુહી સમ તિપુરારિ ધનુ બિદિત સકલ સંસાર ॥ ૨૭૧ ॥

લખન કહા હઁસિ હમરેં જાના। સુનહુ દેવ સબ ધનુષ સમાના ॥
કા છતિ લાભુ જૂન ધનુ તૌરેં। દેખા રામ નયન કે ભોરેં ॥
છુઅત ટૂટ રઘુપતિહુ ન દોસૂ। મુનિ બિનુ કાજ કરિઅ કત રોસૂ ।
બોલે ચિતઇ પરસુ કી ઓરા। રે સઠ સુનેહિ સુભાઉ ન મોરા ॥
બાલકુ બોલિ બધઉઁ નહિં તોહી। કેવલ મુનિ જડ જાનહિ મોહી ॥
બાલ બ્રહ્મચારી અતિ કોહી। બિસ્વ બિદિત છત્રિયકુલ દ્રોહી ॥
ભુજબલ ભૂમિ ભૂપ બિનુ કીન્હી। બિપુલ બાર મહિદેવન્હ દીન્હી ॥
સહસબાહુ ભુજ છેદનિહારા। પરસુ બિલોકુ મહીપકુમારા ॥

દો. માતુ પિતહિ જનિ સોચબસ કરસિ મહીસકિસોર।
ગર્ભન્હ કે અર્ભક દલન પરસુ મોર અતિ ઘોર ॥ ૨૭૨ ॥

બિહસિ લખનુ બોલે મૃદુ બાની। અહો મુનીસુ મહા ભટમાની ॥
પુનિ પુનિ મોહિ દેખાવ કુઠારૂ। ચહત ઉડાવન ફૂઁકિ પહારૂ ॥
ઇહાઁ કુમ્હડબતિયા કોઉ નાહીં। જે તરજની દેખિ મરિ જાહીં ॥
દેખિ કુઠારુ સરાસન બાના। મૈં કછુ કહા સહિત અભિમાના ॥
ભૃગુસુત સમુઝિ જનેઉ બિલોકી। જો કછુ કહહુ સહઉઁ રિસ રોકી ॥
સુર મહિસુર હરિજન અરુ ગાઈ। હમરેં કુલ ઇન્હ પર ન સુરાઈ ॥
બધેં પાપુ અપકીરતિ હારેં। મારતહૂઁ પા પરિઅ તુમ્હારેં ॥
કોટિ કુલિસ સમ બચનુ તુમ્હારા। બ્યર્થ ધરહુ ધનુ બાન કુઠારા ॥

દો. જો બિલોકિ અનુચિત કહેઉઁ છમહુ મહામુનિ ધીર।
સુનિ સરોષ ભૃગુબંસમનિ બોલે ગિરા ગભીર ॥ ૨૭૩ ॥

કૌસિક સુનહુ મંદ યહુ બાલકુ। કુટિલ કાલબસ નિજ કુલ ઘાલકુ ॥
ભાનુ બંસ રાકેસ કલંકૂ। નિપટ નિરંકુસ અબુધ અસંકૂ ॥
કાલ કવલુ હોઇહિ છન માહીં। કહઉઁ પુકારિ ખોરિ મોહિ નાહીં ॥
તુમ્હ હટકઉ જૌં ચહહુ ઉબારા। કહિ પ્રતાપુ બલુ રોષુ હમારા ॥
લખન કહેઉ મુનિ સુજસ તુમ્હારા। તુમ્હહિ અછત કો બરનૈ પારા ॥
અપને મુઁહ તુમ્હ આપનિ કરની। બાર અનેક ભાઁતિ બહુ બરની ॥
નહિં સંતોષુ ત પુનિ કછુ કહહૂ। જનિ રિસ રોકિ દુસહ દુખ સહહૂ ॥
બીરબ્રતી તુમ્હ ધીર અછોભા। ગારી દેત ન પાવહુ સોભા ॥

દો. સૂર સમર કરની કરહિં કહિ ન જનાવહિં આપુ।
બિદ્યમાન રન પાઇ રિપુ કાયર કથહિં પ્રતાપુ ॥ ૨૭૪ ॥

તુમ્હ તૌ કાલુ હાઁક જનુ લાવા। બાર બાર મોહિ લાગિ બોલાવા ॥
સુનત લખન કે બચન કઠોરા। પરસુ સુધારિ ધરેઉ કર ઘોરા ॥
અબ જનિ દેઇ દોસુ મોહિ લોગૂ। કટુબાદી બાલકુ બધજોગૂ ॥
બાલ બિલોકિ બહુત મૈં બાઁચા। અબ યહુ મરનિહાર ભા સાઁચા ॥
કૌસિક કહા છમિઅ અપરાધૂ। બાલ દોષ ગુન ગનહિં ન સાધૂ ॥
ખર કુઠાર મૈં અકરુન કોહી। આગેં અપરાધી ગુરુદ્રોહી ॥
ઉતર દેત છોડઉઁ બિનુ મારેં। કેવલ કૌસિક સીલ તુમ્હારેં ॥
ન ત એહિ કાટિ કુઠાર કઠોરેં। ગુરહિ ઉરિન હોતેઉઁ શ્રમ થોરેં ॥

દો. ગાધિસૂનુ કહ હૃદયઁ હઁસિ મુનિહિ હરિઅરઇ સૂઝ।
અયમય ખાઁડ ન ઊખમય અજહુઁ ન બૂઝ અબૂઝ ॥ ૨૭૫ ॥

કહેઉ લખન મુનિ સીલુ તુમ્હારા। કો નહિ જાન બિદિત સંસારા ॥
માતા પિતહિ ઉરિન ભએ નીકેં। ગુર રિનુ રહા સોચુ બડ જીકેં ॥
સો જનુ હમરેહિ માથે કાઢા। દિન ચલિ ગએ બ્યાજ બડ બાઢા ॥
અબ આનિઅ બ્યવહરિઆ બોલી। તુરત દેઉઁ મૈં થૈલી ખોલી ॥
સુનિ કટુ બચન કુઠાર સુધારા। હાય હાય સબ સભા પુકારા ॥
ભૃગુબર પરસુ દેખાવહુ મોહી। બિપ્ર બિચારિ બચઉઁ નૃપદ્રોહી ॥
મિલે ન કબહુઁ સુભટ રન ગાઢે। દ્વિજ દેવતા ઘરહિ કે બાઢે ॥
અનુચિત કહિ સબ લોગ પુકારે। રઘુપતિ સયનહિં લખનુ નેવારે ॥

દો. લખન ઉતર આહુતિ સરિસ ભૃગુબર કોપુ કૃસાનુ।
બઢત દેખિ જલ સમ બચન બોલે રઘુકુલભાનુ ॥ ૨૭૬ ॥

નાથ કરહુ બાલક પર છોહૂ। સૂધ દૂધમુખ કરિઅ ન કોહૂ ॥
જૌં પૈ પ્રભુ પ્રભાઉ કછુ જાના। તૌ કિ બરાબરિ કરત અયાના ॥
જૌં લરિકા કછુ અચગરિ કરહીં। ગુર પિતુ માતુ મોદ મન ભરહીં ॥
કરિઅ કૃપા સિસુ સેવક જાની। તુમ્હ સમ સીલ ધીર મુનિ ગ્યાની ॥
રામ બચન સુનિ કછુક જુડાને। કહિ કછુ લખનુ બહુરિ મુસકાને ॥
હઁસત દેખિ નખ સિખ રિસ બ્યાપી। રામ તોર ભ્રાતા બડ પાપી ॥
ગૌર સરીર સ્યામ મન માહીં। કાલકૂટમુખ પયમુખ નાહીં ॥
સહજ ટેઢ અનુહરઇ ન તોહી। નીચુ મીચુ સમ દેખ ન મૌહીં ॥

દો. લખન કહેઉ હઁસિ સુનહુ મુનિ ક્રોધુ પાપ કર મૂલ।
જેહિ બસ જન અનુચિત કરહિં ચરહિં બિસ્વ પ્રતિકૂલ ॥ ૨૭૭ ॥

મૈં તુમ્હાર અનુચર મુનિરાયા। પરિહરિ કોપુ કરિઅ અબ દાયા ॥
ટૂટ ચાપ નહિં જુરહિ રિસાને। બૈઠિઅ હોઇહિં પાય પિરાને ॥
જૌ અતિ પ્રિય તૌ કરિઅ ઉપાઈ। જોરિઅ કોઉ બડ ગુની બોલાઈ ॥
બોલત લખનહિં જનકુ ડેરાહીં। મષ્ટ કરહુ અનુચિત ભલ નાહીં ॥
થર થર કાપહિં પુર નર નારી। છોટ કુમાર ખોટ બડ ભારી ॥
ભૃગુપતિ સુનિ સુનિ નિરભય બાની। રિસ તન જરઇ હોઇ બલ હાની ॥
બોલે રામહિ દેઇ નિહોરા। બચઉઁ બિચારિ બંધુ લઘુ તોરા ॥
મનુ મલીન તનુ સુંદર કૈસેં। બિષ રસ ભરા કનક ઘટુ જૈસૈં ॥

દો. સુનિ લછિમન બિહસે બહુરિ નયન તરેરે રામ।
ગુર સમીપ ગવને સકુચિ પરિહરિ બાની બામ ॥ ૨૭૮ ॥

અતિ બિનીત મૃદુ સીતલ બાની। બોલે રામુ જોરિ જુગ પાની ॥
સુનહુ નાથ તુમ્હ સહજ સુજાના। બાલક બચનુ કરિઅ નહિં કાના ॥
બરરૈ બાલક એકુ સુભાઊ। ઇન્હહિ ન સંત બિદૂષહિં કાઊ ॥
તેહિં નાહીં કછુ કાજ બિગારા। અપરાધી મેં નાથ તુમ્હારા ॥
કૃપા કોપુ બધુ બઁધબ ગોસાઈં। મો પર કરિઅ દાસ કી નાઈ ॥
કહિઅ બેગિ જેહિ બિધિ રિસ જાઈ। મુનિનાયક સોઇ કરૌં ઉપાઈ ॥
કહ મુનિ રામ જાઇ રિસ કૈસેં। અજહુઁ અનુજ તવ ચિતવ અનૈસેં ॥
એહિ કે કંઠ કુઠારુ ન દીન્હા। તૌ મૈં કાહ કોપુ કરિ કીન્હા ॥

દો. ગર્ભ સ્ત્રવહિં અવનિપ રવનિ સુનિ કુઠાર ગતિ ઘોર।
પરસુ અછત દેખઉઁ જિઅત બૈરી ભૂપકિસોર ॥ ૨૭૯ ॥

બહઇ ન હાથુ દહઇ રિસ છાતી। ભા કુઠારુ કુંઠિત નૃપઘાતી ॥
ભયઉ બામ બિધિ ફિરેઉ સુભાઊ। મોરે હૃદયઁ કૃપા કસિ કાઊ ॥
આજુ દયા દુખુ દુસહ સહાવા। સુનિ સૌમિત્ર બિહસિ સિરુ નાવા ॥
બાઉ કૃપા મૂરતિ અનુકૂલા। બોલત બચન ઝરત જનુ ફૂલા ॥
જૌં પૈ કૃપાઁ જરિહિં મુનિ ગાતા। ક્રોધ ભએઁ તનુ રાખ બિધાતા ॥
દેખુ જનક હઠિ બાલક એહૂ। કીન્હ ચહત જડ જમપુર ગેહૂ ॥
બેગિ કરહુ કિન આઁખિન્હ ઓટા। દેખત છોટ ખોટ નૃપ ઢોટા ॥
બિહસે લખનુ કહા મન માહીં। મૂદેં આઁખિ કતહુઁ કોઉ નાહીં ॥

દો. પરસુરામુ તબ રામ પ્રતિ બોલે ઉર અતિ ક્રોધુ।
સંભુ સરાસનુ તોરિ સઠ કરસિ હમાર પ્રબોધુ ॥ ૨૮૦ ॥

બંધુ કહઇ કટુ સંમત તોરેં। તૂ છલ બિનય કરસિ કર જોરેં ॥
કરુ પરિતોષુ મોર સંગ્રામા। નાહિં ત છાડ કહાઉબ રામા ॥
છલુ તજિ કરહિ સમરુ સિવદ્રોહી। બંધુ સહિત ન ત મારઉઁ તોહી ॥
ભૃગુપતિ બકહિં કુઠાર ઉઠાએઁ। મન મુસકાહિં રામુ સિર નાએઁ ॥
ગુનહ લખન કર હમ પર રોષૂ। કતહુઁ સુધાઇહુ તે બડ દોષૂ ॥
ટેઢ જાનિ સબ બંદઇ કાહૂ। બક્ર ચંદ્રમહિ ગ્રસઇ ન રાહૂ ॥
રામ કહેઉ રિસ તજિઅ મુનીસા। કર કુઠારુ આગેં યહ સીસા ॥
જેંહિં રિસ જાઇ કરિઅ સોઇ સ્વામી। મોહિ જાનિ આપન અનુગામી ॥

દો. પ્રભુહિ સેવકહિ સમરુ કસ તજહુ બિપ્રબર રોસુ।
બેષુ બિલોકેં કહેસિ કછુ બાલકહૂ નહિં દોસુ ॥ ૨૮૧ ॥

દેખિ કુઠાર બાન ધનુ ધારી। ભૈ લરિકહિ રિસ બીરુ બિચારી ॥
નામુ જાન પૈ તુમ્હહિ ન ચીન્હા। બંસ સુભાયઁ ઉતરુ તેંહિં દીન્હા ॥
જૌં તુમ્હ ઔતેહુ મુનિ કી નાઈં। પદ રજ સિર સિસુ ધરત ગોસાઈં ॥
છમહુ ચૂક અનજાનત કેરી। ચહિઅ બિપ્ર ઉર કૃપા ઘનેરી ॥
હમહિ તુમ્હહિ સરિબરિ કસિ નાથા ॥ કહહુ ન કહાઁ ચરન કહઁ માથા ॥
રામ માત્ર લઘુ નામ હમારા। પરસુ સહિત બડ નામ તોહારા ॥
દેવ એકુ ગુનુ ધનુષ હમારેં। નવ ગુન પરમ પુનીત તુમ્હારેં ॥
સબ પ્રકાર હમ તુમ્હ સન હારે। છમહુ બિપ્ર અપરાધ હમારે ॥

દો. બાર બાર મુનિ બિપ્રબર કહા રામ સન રામ।
બોલે ભૃગુપતિ સરુષ હસિ તહૂઁ બંધુ સમ બામ ॥ ૨૮૨ ॥

નિપટહિં દ્વિજ કરિ જાનહિ મોહી। મૈં જસ બિપ્ર સુનાવઉઁ તોહી ॥
ચાપ સ્ત્રુવા સર આહુતિ જાનૂ। કોપ મોર અતિ ઘોર કૃસાનુ ॥
સમિધિ સેન ચતુરંગ સુહાઈ। મહા મહીપ ભએ પસુ આઈ ॥
મૈ એહિ પરસુ કાટિ બલિ દીન્હે। સમર જગ્ય જપ કોટિન્હ કીન્હે ॥
મોર પ્રભાઉ બિદિત નહિં તોરેં। બોલસિ નિદરિ બિપ્ર કે ભોરેં ॥
ભંજેઉ ચાપુ દાપુ બડ બાઢા। અહમિતિ મનહુઁ જીતિ જગુ ઠાઢા ॥
રામ કહા મુનિ કહહુ બિચારી। રિસ અતિ બડિ લઘુ ચૂક હમારી ॥
છુઅતહિં ટૂટ પિનાક પુરાના। મૈં કહિ હેતુ કરૌં અભિમાના ॥

દો. જૌં હમ નિદરહિં બિપ્ર બદિ સત્ય સુનહુ ભૃગુનાથ।
તૌ અસ કો જગ સુભટુ જેહિ ભય બસ નાવહિં માથ ॥ ૨૮૩ ॥

દેવ દનુજ ભૂપતિ ભટ નાના। સમબલ અધિક હોઉ બલવાના ॥
જૌં રન હમહિ પચારૈ કોઊ। લરહિં સુખેન કાલુ કિન હોઊ ॥
છત્રિય તનુ ધરિ સમર સકાના। કુલ કલંકુ તેહિં પાવઁર આના ॥
કહઉઁ સુભાઉ ન કુલહિ પ્રસંસી। કાલહુ ડરહિં ન રન રઘુબંસી ॥
બિપ્રબંસ કૈ અસિ પ્રભુતાઈ। અભય હોઇ જો તુમ્હહિ ડેરાઈ ॥
સુનુ મૃદુ ગૂઢ બચન રઘુપતિ કે। ઉઘરે પટલ પરસુધર મતિ કે ॥
રામ રમાપતિ કર ધનુ લેહૂ। ખૈંચહુ મિટૈ મોર સંદેહૂ ॥
દેત ચાપુ આપુહિં ચલિ ગયઊ। પરસુરામ મન બિસમય ભયઊ ॥

દો. જાના રામ પ્રભાઉ તબ પુલક પ્રફુલ્લિત ગાત।
જોરિ પાનિ બોલે બચન હ્દયઁ ન પ્રેમુ અમાત ॥ ૨૮૪ ॥

જય રઘુબંસ બનજ બન ભાનૂ। ગહન દનુજ કુલ દહન કૃસાનુ ॥
જય સુર બિપ્ર ધેનુ હિતકારી। જય મદ મોહ કોહ ભ્રમ હારી ॥
બિનય સીલ કરુના ગુન સાગર। જયતિ બચન રચના અતિ નાગર ॥
સેવક સુખદ સુભગ સબ અંગા। જય સરીર છબિ કોટિ અનંગા ॥
કરૌં કાહ મુખ એક પ્રસંસા। જય મહેસ મન માનસ હંસા ॥
અનુચિત બહુત કહેઉઁ અગ્યાતા। છમહુ છમામંદિર દોઉ ભ્રાતા ॥
કહિ જય જય જય રઘુકુલકેતૂ। ભૃગુપતિ ગએ બનહિ તપ હેતૂ ॥
અપભયઁ કુટિલ મહીપ ડેરાને। જહઁ તહઁ કાયર ગવઁહિં પરાને ॥

દો. દેવન્હ દીન્હીં દુંદુભીં પ્રભુ પર બરષહિં ફૂલ।
હરષે પુર નર નારિ સબ મિટી મોહમય સૂલ ॥ ૨૮૫ ॥

અતિ ગહગહે બાજને બાજે। સબહિં મનોહર મંગલ સાજે ॥
જૂથ જૂથ મિલિ સુમુખ સુનયનીં। કરહિં ગાન કલ કોકિલબયની ॥
સુખુ બિદેહ કર બરનિ ન જાઈ। જન્મદરિદ્ર મનહુઁ નિધિ પાઈ ॥
ગત ત્રાસ ભઇ સીય સુખારી। જનુ બિધુ ઉદયઁ ચકોરકુમારી ॥
જનક કીન્હ કૌસિકહિ પ્રનામા। પ્રભુ પ્રસાદ ધનુ ભંજેઉ રામા ॥
મોહિ કૃતકૃત્ય કીન્હ દુહુઁ ભાઈં। અબ જો ઉચિત સો કહિઅ ગોસાઈ ॥
કહ મુનિ સુનુ નરનાથ પ્રબીના। રહા બિબાહુ ચાપ આધીના ॥
ટૂટતહીં ધનુ ભયઉ બિબાહૂ। સુર નર નાગ બિદિત સબ કાહુ ॥

દો. તદપિ જાઇ તુમ્હ કરહુ અબ જથા બંસ બ્યવહારુ।
બૂઝિ બિપ્ર કુલબૃદ્ધ ગુર બેદ બિદિત આચારુ ॥ ૨૮૬ ॥

દૂત અવધપુર પઠવહુ જાઈ। આનહિં નૃપ દસરથહિ બોલાઈ ॥
મુદિત રાઉ કહિ ભલેહિં કૃપાલા। પઠએ દૂત બોલિ તેહિ કાલા ॥
બહુરિ મહાજન સકલ બોલાએ। આઇ સબન્હિ સાદર સિર નાએ ॥
હાટ બાટ મંદિર સુરબાસા। નગરુ સઁવારહુ ચારિહુઁ પાસા ॥
હરષિ ચલે નિજ નિજ ગૃહ આએ। પુનિ પરિચારક બોલિ પઠાએ ॥
રચહુ બિચિત્ર બિતાન બનાઈ। સિર ધરિ બચન ચલે સચુ પાઈ ॥
પઠએ બોલિ ગુની તિન્હ નાના। જે બિતાન બિધિ કુસલ સુજાના ॥
બિધિહિ બંદિ તિન્હ કીન્હ અરંભા। બિરચે કનક કદલિ કે ખંભા ॥

દો. હરિત મનિન્હ કે પત્ર ફલ પદુમરાગ કે ફૂલ।
રચના દેખિ બિચિત્ર અતિ મનુ બિરંચિ કર ભૂલ ॥ ૨૮૭ ॥

બેનિ હરિત મનિમય સબ કીન્હે। સરલ સપરબ પરહિં નહિં ચીન્હે ॥
કનક કલિત અહિબેલ બનાઈ। લખિ નહિ પરઇ સપરન સુહાઈ ॥
તેહિ કે રચિ પચિ બંધ બનાએ। બિચ બિચ મુકતા દામ સુહાએ ॥
માનિક મરકત કુલિસ પિરોજા। ચીરિ કોરિ પચિ રચે સરોજા ॥
કિએ ભૃંગ બહુરંગ બિહંગા। ગુંજહિં કૂજહિં પવન પ્રસંગા ॥
સુર પ્રતિમા ખંભન ગઢી કાઢી। મંગલ દ્રબ્ય લિએઁ સબ ઠાઢી ॥
ચૌંકેં ભાઁતિ અનેક પુરાઈં। સિંધુર મનિમય સહજ સુહાઈ ॥

દો. સૌરભ પલ્લવ સુભગ સુઠિ કિએ નીલમનિ કોરિ ॥
હેમ બૌર મરકત ઘવરિ લસત પાટમય ડોરિ ॥ ૨૮૮ ॥

રચે રુચિર બર બંદનિબારે। મનહુઁ મનોભવઁ ફંદ સઁવારે ॥
મંગલ કલસ અનેક બનાએ। ધ્વજ પતાક પટ ચમર સુહાએ ॥
દીપ મનોહર મનિમય નાના। જાઇ ન બરનિ બિચિત્ર બિતાના ॥
જેહિં મંડપ દુલહિનિ બૈદેહી। સો બરનૈ અસિ મતિ કબિ કેહી ॥
દૂલહુ રામુ રૂપ ગુન સાગર। સો બિતાનુ તિહુઁ લોક ઉજાગર ॥
જનક ભવન કૈ સૌભા જૈસી। ગૃહ ગૃહ પ્રતિ પુર દેખિઅ તૈસી ॥
જેહિં તેરહુતિ તેહિ સમય નિહારી। તેહિ લઘુ લગહિં ભુવન દસ ચારી ॥
જો સંપદા નીચ ગૃહ સોહા। સો બિલોકિ સુરનાયક મોહા ॥

દો. બસઇ નગર જેહિ લચ્છ કરિ કપટ નારિ બર બેષુ ॥
તેહિ પુર કૈ સોભા કહત સકુચહિં સારદ સેષુ ॥ ૨૮૯ ॥

પહુઁચે દૂત રામ પુર પાવન। હરષે નગર બિલોકિ સુહાવન ॥
ભૂપ દ્વાર તિન્હ ખબરિ જનાઈ। દસરથ નૃપ સુનિ લિએ બોલાઈ ॥
કરિ પ્રનામુ તિન્હ પાતી દીન્હી। મુદિત મહીપ આપુ ઉઠિ લીન્હી ॥
બારિ બિલોચન બાચત પાઁતી। પુલક ગાત આઈ ભરિ છાતી ॥
રામુ લખનુ ઉર કર બર ચીઠી। રહિ ગએ કહત ન ખાટી મીઠી ॥
પુનિ ધરિ ધીર પત્રિકા બાઁચી। હરષી સભા બાત સુનિ સાઁચી ॥
ખેલત રહે તહાઁ સુધિ પાઈ। આએ ભરતુ સહિત હિત ભાઈ ॥
પૂછત અતિ સનેહઁ સકુચાઈ। તાત કહાઁ તેં પાતી આઈ ॥

દો. કુસલ પ્રાનપ્રિય બંધુ દોઉ અહહિં કહહુ કેહિં દેસ।
સુનિ સનેહ સાને બચન બાચી બહુરિ નરેસ ॥ ૨૯૦ ॥

સુનિ પાતી પુલકે દોઉ ભ્રાતા। અધિક સનેહુ સમાત ન ગાતા ॥
પ્રીતિ પુનીત ભરત કૈ દેખી। સકલ સભાઁ સુખુ લહેઉ બિસેષી ॥
તબ નૃપ દૂત નિકટ બૈઠારે। મધુર મનોહર બચન ઉચારે ॥
ભૈયા કહહુ કુસલ દોઉ બારે। તુમ્હ નીકેં નિજ નયન નિહારે ॥
સ્યામલ ગૌર ધરેં ધનુ ભાથા। બય કિસોર કૌસિક મુનિ સાથા ॥
પહિચાનહુ તુમ્હ કહહુ સુભાઊ। પ્રેમ બિબસ પુનિ પુનિ કહ રાઊ ॥
જા દિન તેં મુનિ ગએ લવાઈ। તબ તેં આજુ સાઁચિ સુધિ પાઈ ॥
કહહુ બિદેહ કવન બિધિ જાને। સુનિ પ્રિય બચન દૂત મુસકાને ॥

દો. સુનહુ મહીપતિ મુકુટ મનિ તુમ્હ સમ ધન્ય ન કોઉ।
રામુ લખનુ જિન્હ કે તનય બિસ્વ બિભૂષન દોઉ ॥ ૨૯૧ ॥

પૂછન જોગુ ન તનય તુમ્હારે। પુરુષસિંઘ તિહુ પુર ઉજિઆરે ॥
જિન્હ કે જસ પ્રતાપ કેં આગે। સસિ મલીન રબિ સીતલ લાગે ॥
તિન્હ કહઁ કહિઅ નાથ કિમિ ચીન્હે। દેખિઅ રબિ કિ દીપ કર લીન્હે ॥
સીય સ્વયંબર ભૂપ અનેકા। સમિટે સુભટ એક તેં એકા ॥
સંભુ સરાસનુ કાહુઁ ન ટારા। હારે સકલ બીર બરિઆરા ॥
તીનિ લોક મહઁ જે ભટમાની। સભ કૈ સકતિ સંભુ ધનુ ભાની ॥
સકઇ ઉઠાઇ સરાસુર મેરૂ। સોઉ હિયઁ હારિ ગયઉ કરિ ફેરૂ ॥
જેહિ કૌતુક સિવસૈલુ ઉઠાવા। સોઉ તેહિ સભાઁ પરાભઉ પાવા ॥

દો. તહાઁ રામ રઘુબંસ મનિ સુનિઅ મહા મહિપાલ।
ભંજેઉ ચાપ પ્રયાસ બિનુ જિમિ ગજ પંકજ નાલ ॥ ૨૯૨ ॥

સુનિ સરોષ ભૃગુનાયકુ આએ। બહુત ભાઁતિ તિન્હ આઁખિ દેખાએ ॥
દેખિ રામ બલુ નિજ ધનુ દીન્હા। કરિ બહુ બિનય ગવનુ બન કીન્હા ॥
રાજન રામુ અતુલબલ જૈસેં। તેજ નિધાન લખનુ પુનિ તૈસેં ॥
કંપહિ ભૂપ બિલોકત જાકેં। જિમિ ગજ હરિ કિસોર કે તાકેં ॥
દેવ દેખિ તવ બાલક દોઊ। અબ ન આઁખિ તર આવત કોઊ ॥
દૂત બચન રચના પ્રિય લાગી। પ્રેમ પ્રતાપ બીર રસ પાગી ॥
સભા સમેત રાઉ અનુરાગે। દૂતન્હ દેન નિછાવરિ લાગે ॥
કહિ અનીતિ તે મૂદહિં કાના। ધરમુ બિચારિ સબહિં સુખ માના ॥

દો. તબ ઉઠિ ભૂપ બસિષ્ઠ કહુઁ દીન્હિ પત્રિકા જાઇ।
કથા સુનાઈ ગુરહિ સબ સાદર દૂત બોલાઇ ॥ ૨૯૩ ॥

સુનિ બોલે ગુર અતિ સુખુ પાઈ। પુન્ય પુરુષ કહુઁ મહિ સુખ છાઈ ॥
જિમિ સરિતા સાગર મહુઁ જાહીં। જદ્યપિ તાહિ કામના નાહીં ॥
તિમિ સુખ સંપતિ બિનહિં બોલાએઁ। ધરમસીલ પહિં જાહિં સુભાએઁ ॥
તુમ્હ ગુર બિપ્ર ધેનુ સુર સેબી। તસિ પુનીત કૌસલ્યા દેબી ॥
સુકૃતી તુમ્હ સમાન જગ માહીં। ભયઉ ન હૈ કોઉ હોનેઉ નાહીં ॥
તુમ્હ તે અધિક પુન્ય બડ કાકેં। રાજન રામ સરિસ સુત જાકેં ॥
બીર બિનીત ધરમ બ્રત ધારી। ગુન સાગર બર બાલક ચારી ॥
તુમ્હ કહુઁ સર્બ કાલ કલ્યાના। સજહુ બરાત બજાઇ નિસાના ॥

દો. ચલહુ બેગિ સુનિ ગુર બચન ભલેહિં નાથ સિરુ નાઇ।
ભૂપતિ ગવને ભવન તબ દૂતન્હ બાસુ દેવાઇ ॥ ૨૯૪ ॥

રાજા સબુ રનિવાસ બોલાઈ। જનક પત્રિકા બાચિ સુનાઈ ॥
સુનિ સંદેસુ સકલ હરષાનીં। અપર કથા સબ ભૂપ બખાનીં ॥
પ્રેમ પ્રફુલ્લિત રાજહિં રાની। મનહુઁ સિખિનિ સુનિ બારિદ બની ॥
મુદિત અસીસ દેહિં ગુરુ નારીં। અતિ આનંદ મગન મહતારીં ॥
લેહિં પરસ્પર અતિ પ્રિય પાતી। હૃદયઁ લગાઇ જુડાવહિં છાતી ॥
રામ લખન કૈ કીરતિ કરની। બારહિં બાર ભૂપબર બરની ॥
મુનિ પ્રસાદુ કહિ દ્વાર સિધાએ। રાનિન્હ તબ મહિદેવ બોલાએ ॥
દિએ દાન આનંદ સમેતા। ચલે બિપ્રબર આસિષ દેતા ॥

સો. જાચક લિએ હઁકારિ દીન્હિ નિછાવરિ કોટિ બિધિ।
ચિરુ જીવહુઁ સુત ચારિ ચક્રબર્તિ દસરત્થ કે ॥ ૨૯૫ ॥

કહત ચલે પહિરેં પટ નાના। હરષિ હને ગહગહે નિસાના ॥
સમાચાર સબ લોગન્હ પાએ। લાગે ઘર ઘર હોને બધાએ ॥
ભુવન ચારિ દસ ભરા ઉછાહૂ। જનકસુતા રઘુબીર બિઆહૂ ॥
સુનિ સુભ કથા લોગ અનુરાગે। મગ ગૃહ ગલીં સઁવારન લાગે ॥
જદ્યપિ અવધ સદૈવ સુહાવનિ। રામ પુરી મંગલમય પાવનિ ॥
તદપિ પ્રીતિ કૈ પ્રીતિ સુહાઈ। મંગલ રચના રચી બનાઈ ॥
ધ્વજ પતાક પટ ચામર ચારુ। છાવા પરમ બિચિત્ર બજારૂ ॥
કનક કલસ તોરન મનિ જાલા। હરદ દૂબ દધિ અચ્છત માલા ॥

દો. મંગલમય નિજ નિજ ભવન લોગન્હ રચે બનાઇ।
બીથીં સીચીં ચતુરસમ ચૌકેં ચારુ પુરાઇ ॥ ૨૯૬ ॥

જહઁ તહઁ જૂથ જૂથ મિલિ ભામિનિ। સજિ નવ સપ્ત સકલ દુતિ દામિનિ ॥
બિધુબદનીં મૃગ સાવક લોચનિ। નિજ સરુપ રતિ માનુ બિમોચનિ ॥
ગાવહિં મંગલ મંજુલ બાનીં। સુનિકલ રવ કલકંઠિ લજાનીં ॥
ભૂપ ભવન કિમિ જાઇ બખાના। બિસ્વ બિમોહન રચેઉ બિતાના ॥
મંગલ દ્રબ્ય મનોહર નાના। રાજત બાજત બિપુલ નિસાના ॥
કતહુઁ બિરિદ બંદી ઉચ્ચરહીં। કતહુઁ બેદ ધુનિ ભૂસુર કરહીં ॥
ગાવહિં સુંદરિ મંગલ ગીતા। લૈ લૈ નામુ રામુ અરુ સીતા ॥
બહુત ઉછાહુ ભવનુ અતિ થોરા। માનહુઁ ઉમગિ ચલા ચહુ ઓરા ॥

દો. સોભા દસરથ ભવન કઇ કો કબિ બરનૈ પાર।
જહાઁ સકલ સુર સીસ મનિ રામ લીન્હ અવતાર ॥ ૨૯૭ ॥

ભૂપ ભરત પુનિ લિએ બોલાઈ। હય ગય સ્યંદન સાજહુ જાઈ ॥
ચલહુ બેગિ રઘુબીર બરાતા। સુનત પુલક પૂરે દોઉ ભ્રાતા ॥
ભરત સકલ સાહની બોલાએ। આયસુ દીન્હ મુદિત ઉઠિ ધાએ ॥
રચિ રુચિ જીન તુરગ તિન્હ સાજે। બરન બરન બર બાજિ બિરાજે ॥
સુભગ સકલ સુઠિ ચંચલ કરની। અય ઇવ જરત ધરત પગ ધરની ॥
નાના જાતિ ન જાહિં બખાને। નિદરિ પવનુ જનુ ચહત ઉડાને ॥
તિન્હ સબ છયલ ભએ અસવારા। ભરત સરિસ બય રાજકુમારા ॥
સબ સુંદર સબ ભૂષનધારી। કર સર ચાપ તૂન કટિ ભારી ॥

દો. છરે છબીલે છયલ સબ સૂર સુજાન નબીન।
જુગ પદચર અસવાર પ્રતિ જે અસિકલા પ્રબીન ॥ ૨૯૮ ॥

બાઁધે બિરદ બીર રન ગાઢે। નિકસિ ભએ પુર બાહેર ઠાઢે ॥
ફેરહિં ચતુર તુરગ ગતિ નાના। હરષહિં સુનિ સુનિ પવન નિસાના ॥
રથ સારથિન્હ બિચિત્ર બનાએ। ધ્વજ પતાક મનિ ભૂષન લાએ ॥
ચવઁર ચારુ કિંકિન ધુનિ કરહી। ભાનુ જાન સોભા અપહરહીં ॥
સાવઁકરન અગનિત હય હોતે। તે તિન્હ રથન્હ સારથિન્હ જોતે ॥
સુંદર સકલ અલંકૃત સોહે। જિન્હહિ બિલોકત મુનિ મન મોહે ॥
જે જલ ચલહિં થલહિ કી નાઈ। ટાપ ન બૂડ બેગ અધિકાઈ ॥
અસ્ત્ર સસ્ત્ર સબુ સાજુ બનાઈ। રથી સારથિન્હ લિએ બોલાઈ ॥

દો. ચઢિ ચઢિ રથ બાહેર નગર લાગી જુરન બરાત।
હોત સગુન સુન્દર સબહિ જો જેહિ કારજ જાત ॥ ૨૯૯ ॥

કલિત કરિબરન્હિ પરીં અઁબારીં। કહિ ન જાહિં જેહિ ભાઁતિ સઁવારીં ॥
ચલે મત્તગજ ઘંટ બિરાજી। મનહુઁ સુભગ સાવન ઘન રાજી ॥
બાહન અપર અનેક બિધાના। સિબિકા સુભગ સુખાસન જાના ॥
તિન્હ ચઢિ ચલે બિપ્રબર વૃન્દા। જનુ તનુ ધરેં સકલ શ્રુતિ છંદા ॥
માગધ સૂત બંદિ ગુનગાયક। ચલે જાન ચઢિ જો જેહિ લાયક ॥
બેસર ઊઁટ બૃષભ બહુ જાતી। ચલે બસ્તુ ભરિ અગનિત ભાઁતી ॥
કોટિન્હ કાઁવરિ ચલે કહારા। બિબિધ બસ્તુ કો બરનૈ પારા ॥
ચલે સકલ સેવક સમુદાઈ। નિજ નિજ સાજુ સમાજુ બનાઈ ॥

દો. સબ કેં ઉર નિર્ભર હરષુ પૂરિત પુલક સરીર।
કબહિં દેખિબે નયન ભરિ રામુ લખનૂ દોઉ બીર ॥ ૩૦૦ ॥

ગરજહિં ગજ ઘંટા ધુનિ ઘોરા। રથ રવ બાજિ હિંસ ચહુ ઓરા ॥
નિદરિ ઘનહિ ઘુર્મ્મરહિં નિસાના। નિજ પરાઇ કછુ સુનિઅ ન કાના ॥
મહા ભીર ભૂપતિ કે દ્વારેં। રજ હોઇ જાઇ પષાન પબારેં ॥
ચઢી અટારિન્હ દેખહિં નારીં। લિઁએઁ આરતી મંગલ થારી ॥
ગાવહિં ગીત મનોહર નાના। અતિ આનંદુ ન જાઇ બખાના ॥
તબ સુમંત્ર દુઇ સ્પંદન સાજી। જોતે રબિ હય નિંદક બાજી ॥
દોઉ રથ રુચિર ભૂપ પહિં આને। નહિં સારદ પહિં જાહિં બખાને ॥
રાજ સમાજુ એક રથ સાજા। દૂસર તેજ પુંજ અતિ ભ્રાજા ॥

દો. તેહિં રથ રુચિર બસિષ્ઠ કહુઁ હરષિ ચઢાઇ નરેસુ।
આપુ ચઢેઉ સ્પંદન સુમિરિ હર ગુર ગૌરિ ગનેસુ ॥ ૩૦૧ ॥

સહિત બસિષ્ઠ સોહ નૃપ કૈસેં। સુર ગુર સંગ પુરંદર જૈસેં ॥
કરિ કુલ રીતિ બેદ બિધિ રાઊ। દેખિ સબહિ સબ ભાઁતિ બનાઊ ॥
સુમિરિ રામુ ગુર આયસુ પાઈ। ચલે મહીપતિ સંખ બજાઈ ॥
હરષે બિબુધ બિલોકિ બરાતા। બરષહિં સુમન સુમંગલ દાતા ॥
ભયઉ કોલાહલ હય ગય ગાજે। બ્યોમ બરાત બાજને બાજે ॥
સુર નર નારિ સુમંગલ ગાઈ। સરસ રાગ બાજહિં સહનાઈ ॥
ઘંટ ઘંટિ ધુનિ બરનિ ન જાહીં। સરવ કરહિં પાઇક ફહરાહીં ॥
કરહિં બિદૂષક કૌતુક નાના। હાસ કુસલ કલ ગાન સુજાના ।

દો. તુરગ નચાવહિં કુઁઅર બર અકનિ મૃદંગ નિસાન ॥
નાગર નટ ચિતવહિં ચકિત ડગહિં ન તાલ બઁધાન ॥ ૩૦૨ ॥

બનઇ ન બરનત બની બરાતા। હોહિં સગુન સુંદર સુભદાતા ॥
ચારા ચાષુ બામ દિસિ લેઈ। મનહુઁ સકલ મંગલ કહિ દેઈ ॥
દાહિન કાગ સુખેત સુહાવા। નકુલ દરસુ સબ કાહૂઁ પાવા ॥
સાનુકૂલ બહ ત્રિબિધ બયારી। સઘટ સવાલ આવ બર નારી ॥
લોવા ફિરિ ફિરિ દરસુ દેખાવા। સુરભી સનમુખ સિસુહિ પિઆવા ॥
મૃગમાલા ફિરિ દાહિનિ આઈ। મંગલ ગન જનુ દીન્હિ દેખાઈ ॥
છેમકરી કહ છેમ બિસેષી। સ્યામા બામ સુતરુ પર દેખી ॥
સનમુખ આયઉ દધિ અરુ મીના। કર પુસ્તક દુઇ બિપ્ર પ્રબીના ॥

દો. મંગલમય કલ્યાનમય અભિમત ફલ દાતાર।
જનુ સબ સાચે હોન હિત ભએ સગુન એક બાર ॥ ૩૦૩ ॥

મંગલ સગુન સુગમ સબ તાકેં। સગુન બ્રહ્મ સુંદર સુત જાકેં ॥
રામ સરિસ બરુ દુલહિનિ સીતા। સમધી દસરથુ જનકુ પુનીતા ॥
સુનિ અસ બ્યાહુ સગુન સબ નાચે। અબ કીન્હે બિરંચિ હમ સાઁચે ॥
એહિ બિધિ કીન્હ બરાત પયાના। હય ગય ગાજહિં હને નિસાના ॥
આવત જાનિ ભાનુકુલ કેતૂ। સરિતન્હિ જનક બઁધાએ સેતૂ ॥
બીચ બીચ બર બાસ બનાએ। સુરપુર સરિસ સંપદા છાએ ॥
અસન સયન બર બસન સુહાએ। પાવહિં સબ નિજ નિજ મન ભાએ ॥
નિત નૂતન સુખ લખિ અનુકૂલે। સકલ બરાતિન્હ મંદિર ભૂલે ॥

દો. આવત જાનિ બરાત બર સુનિ ગહગહે નિસાન।
સજિ ગજ રથ પદચર તુરગ લેન ચલે અગવાન ॥ ૩૦૪ ॥

માસપારાયણ,દસવાઁ વિશ્રામ
કનક કલસ ભરિ કોપર થારા। ભાજન લલિત અનેક પ્રકારા ॥
ભરે સુધાસમ સબ પકવાને। નાના ભાઁતિ ન જાહિં બખાને ॥
ફલ અનેક બર બસ્તુ સુહાઈં। હરષિ ભેંટ હિત ભૂપ પઠાઈં ॥
ભૂષન બસન મહામનિ નાના। ખગ મૃગ હય ગય બહુબિધિ જાના ॥
મંગલ સગુન સુગંધ સુહાએ। બહુત ભાઁતિ મહિપાલ પઠાએ ॥
દધિ ચિઉરા ઉપહાર અપારા। ભરિ ભરિ કાઁવરિ ચલે કહારા ॥
અગવાનન્હ જબ દીખિ બરાતા।ઉર આનંદુ પુલક ભર ગાતા ॥
દેખિ બનાવ સહિત અગવાના। મુદિત બરાતિન્હ હને નિસાના ॥

દો. હરષિ પરસપર મિલન હિત કછુક ચલે બગમેલ।
જનુ આનંદ સમુદ્ર દુઇ મિલત બિહાઇ સુબેલ ॥ ૩૦૫ ॥

બરષિ સુમન સુર સુંદરિ ગાવહિં। મુદિત દેવ દુંદુભીં બજાવહિં ॥
બસ્તુ સકલ રાખીં નૃપ આગેં। બિનય કીન્હ તિન્હ અતિ અનુરાગેં ॥
પ્રેમ સમેત રાયઁ સબુ લીન્હા। ભૈ બકસીસ જાચકન્હિ દીન્હા ॥
કરિ પૂજા માન્યતા બડાઈ। જનવાસે કહુઁ ચલે લવાઈ ॥
બસન બિચિત્ર પાઁવડે પરહીં। દેખિ ધનહુ ધન મદુ પરિહરહીં ॥
અતિ સુંદર દીન્હેઉ જનવાસા। જહઁ સબ કહુઁ સબ ભાઁતિ સુપાસા ॥
જાની સિયઁ બરાત પુર આઈ। કછુ નિજ મહિમા પ્રગટિ જનાઈ ॥
હૃદયઁ સુમિરિ સબ સિદ્ધિ બોલાઈ। ભૂપ પહુનઈ કરન પઠાઈ ॥

દો. સિધિ સબ સિય આયસુ અકનિ ગઈં જહાઁ જનવાસ।
લિએઁ સંપદા સકલ સુખ સુરપુર ભોગ બિલાસ ॥ ૩૦૬ ॥

નિજ નિજ બાસ બિલોકિ બરાતી। સુર સુખ સકલ સુલભ સબ ભાઁતી ॥
બિભવ ભેદ કછુ કોઉ ન જાના। સકલ જનક કર કરહિં બખાના ॥
સિય મહિમા રઘુનાયક જાની। હરષે હૃદયઁ હેતુ પહિચાની ॥
પિતુ આગમનુ સુનત દોઉ ભાઈ। હૃદયઁ ન અતિ આનંદુ અમાઈ ॥
સકુચન્હ કહિ ન સકત ગુરુ પાહીં। પિતુ દરસન લાલચુ મન માહીં ॥
બિસ્વામિત્ર બિનય બડિ દેખી। ઉપજા ઉર સંતોષુ બિસેષી ॥
હરષિ બંધુ દોઉ હૃદયઁ લગાએ। પુલક અંગ અંબક જલ છાએ ॥
ચલે જહાઁ દસરથુ જનવાસે। મનહુઁ સરોબર તકેઉ પિઆસે ॥

દો. ભૂપ બિલોકે જબહિં મુનિ આવત સુતન્હ સમેત।
ઉઠે હરષિ સુખસિંધુ મહુઁ ચલે થાહ સી લેત ॥ ૩૦૭ ॥

મુનિહિ દંડવત કીન્હ મહીસા। બાર બાર પદ રજ ધરિ સીસા ॥
કૌસિક રાઉ લિયે ઉર લાઈ। કહિ અસીસ પૂછી કુસલાઈ ॥
પુનિ દંડવત કરત દોઉ ભાઈ। દેખિ નૃપતિ ઉર સુખુ ન સમાઈ ॥
સુત હિયઁ લાઇ દુસહ દુખ મેટે। મૃતક સરીર પ્રાન જનુ ભેંટે ॥
પુનિ બસિષ્ઠ પદ સિર તિન્હ નાએ। પ્રેમ મુદિત મુનિબર ઉર લાએ ॥
બિપ્ર બૃંદ બંદે દુહુઁ ભાઈં। મન ભાવતી અસીસેં પાઈં ॥
ભરત સહાનુજ કીન્હ પ્રનામા। લિએ ઉઠાઇ લાઇ ઉર રામા ॥
હરષે લખન દેખિ દોઉ ભ્રાતા। મિલે પ્રેમ પરિપૂરિત ગાતા ॥

દો. પુરજન પરિજન જાતિજન જાચક મંત્રી મીત।
મિલે જથાબિધિ સબહિ પ્રભુ પરમ કૃપાલ બિનીત ॥ ૩૦૮ ॥

રામહિ દેખિ બરાત જુડાની। પ્રીતિ કિ રીતિ ન જાતિ બખાની ॥
નૃપ સમીપ સોહહિં સુત ચારી। જનુ ધન ધરમાદિક તનુધારી ॥
સુતન્હ સમેત દસરથહિ દેખી। મુદિત નગર નર નારિ બિસેષી ॥
સુમન બરિસિ સુર હનહિં નિસાના। નાકનટીં નાચહિં કરિ ગાના ॥
સતાનંદ અરુ બિપ્ર સચિવ ગન। માગધ સૂત બિદુષ બંદીજન ॥
સહિત બરાત રાઉ સનમાના। આયસુ માગિ ફિરે અગવાના ॥
પ્રથમ બરાત લગન તેં આઈ। તાતેં પુર પ્રમોદુ અધિકાઈ ॥
બ્રહ્માનંદુ લોગ સબ લહહીં। બઢહુઁ દિવસ નિસિ બિધિ સન કહહીં ॥

દો. રામુ સીય સોભા અવધિ સુકૃત અવધિ દોઉ રાજ।
જહઁ જહઁ પુરજન કહહિં અસ મિલિ નર નારિ સમાજ ॥ ।૩૦૯ ॥

જનક સુકૃત મૂરતિ બૈદેહી। દસરથ સુકૃત રામુ ધરેં દેહી ॥
ઇન્હ સમ કાઁહુ ન સિવ અવરાધે। કાહિઁ ન ઇન્હ સમાન ફલ લાધે ॥
ઇન્હ સમ કોઉ ન ભયઉ જગ માહીં। હૈ નહિં કતહૂઁ હોનેઉ નાહીં ॥
હમ સબ સકલ સુકૃત કૈ રાસી। ભએ જગ જનમિ જનકપુર બાસી ॥
જિન્હ જાનકી રામ છબિ દેખી। કો સુકૃતી હમ સરિસ બિસેષી ॥
પુનિ દેખબ રઘુબીર બિઆહૂ। લેબ ભલી બિધિ લોચન લાહૂ ॥
કહહિં પરસપર કોકિલબયનીં। એહિ બિઆહઁ બડ લાભુ સુનયનીં ॥
બડેં ભાગ બિધિ બાત બનાઈ। નયન અતિથિ હોઇહહિં દોઉ ભાઈ ॥

દો. બારહિં બાર સનેહ બસ જનક બોલાઉબ સીય।
લેન આઇહહિં બંધુ દોઉ કોટિ કામ કમનીય ॥ ૩૧૦ ॥

બિબિધ ભાઁતિ હોઇહિ પહુનાઈ। પ્રિય ન કાહિ અસ સાસુર માઈ ॥
તબ તબ રામ લખનહિ નિહારી। હોઇહહિં સબ પુર લોગ સુખારી ॥
સખિ જસ રામ લખનકર જોટા। તૈસેઇ ભૂપ સંગ દુઇ ઢોટા ॥
સ્યામ ગૌર સબ અંગ સુહાએ। તે સબ કહહિં દેખિ જે આએ ॥
કહા એક મૈં આજુ નિહારે। જનુ બિરંચિ નિજ હાથ સઁવારે ॥
ભરતુ રામહી કી અનુહારી। સહસા લખિ ન સકહિં નર નારી ॥
લખનુ સત્રુસૂદનુ એકરૂપા। નખ સિખ તે સબ અંગ અનૂપા ॥
મન ભાવહિં મુખ બરનિ ન જાહીં। ઉપમા કહુઁ ત્રિભુવન કોઉ નાહીં ॥

છં. ઉપમા ન કોઉ કહ દાસ તુલસી કતહુઁ કબિ કોબિદ કહૈં।
બલ બિનય બિદ્યા સીલ સોભા સિંધુ ઇન્હ સે એઇ અહૈં ॥
પુર નારિ સકલ પસારિ અંચલ બિધિહિ બચન સુનાવહીં ॥
બ્યાહિઅહુઁ ચારિઉ ભાઇ એહિં પુર હમ સુમંગલ ગાવહીં ॥

સો. કહહિં પરસ્પર નારિ બારિ બિલોચન પુલક તન।
સખિ સબુ કરબ પુરારિ પુન્ય પયોનિધિ ભૂપ દોઉ ॥ ૩૧૧ ॥

એહિ બિધિ સકલ મનોરથ કરહીં। આનઁદ ઉમગિ ઉમગિ ઉર ભરહીં ॥
જે નૃપ સીય સ્વયંબર આએ। દેખિ બંધુ સબ તિન્હ સુખ પાએ ॥
કહત રામ જસુ બિસદ બિસાલા। નિજ નિજ ભવન ગએ મહિપાલા ॥
ગએ બીતિ કુછ દિન એહિ ભાઁતી। પ્રમુદિત પુરજન સકલ બરાતી ॥
મંગલ મૂલ લગન દિનુ આવા। હિમ રિતુ અગહનુ માસુ સુહાવા ॥
ગ્રહ તિથિ નખતુ જોગુ બર બારૂ। લગન સોધિ બિધિ કીન્હ બિચારૂ ॥
પઠૈ દીન્હિ નારદ સન સોઈ। ગની જનક કે ગનકન્હ જોઈ ॥
સુની સકલ લોગન્હ યહ બાતા। કહહિં જોતિષી આહિં બિધાતા ॥

દો. ધેનુધૂરિ બેલા બિમલ સકલ સુમંગલ મૂલ।
બિપ્રન્હ કહેઉ બિદેહ સન જાનિ સગુન અનુકુલ ॥ ૩૧૨ ॥

ઉપરોહિતહિ કહેઉ નરનાહા। અબ બિલંબ કર કારનુ કાહા ॥
સતાનંદ તબ સચિવ બોલાએ। મંગલ સકલ સાજિ સબ લ્યાએ ॥
સંખ નિસાન પનવ બહુ બાજે। મંગલ કલસ સગુન સુભ સાજે ॥
સુભગ સુઆસિનિ ગાવહિં ગીતા। કરહિં બેદ ધુનિ બિપ્ર પુનીતા ॥
લેન ચલે સાદર એહિ ભાઁતી। ગએ જહાઁ જનવાસ બરાતી ॥
કોસલપતિ કર દેખિ સમાજૂ। અતિ લઘુ લાગ તિન્હહિ સુરરાજૂ ॥
ભયઉ સમઉ અબ ધારિઅ પાઊ। યહ સુનિ પરા નિસાનહિં ઘાઊ ॥
ગુરહિ પૂછિ કરિ કુલ બિધિ રાજા। ચલે સંગ મુનિ સાધુ સમાજા ॥

દો. ભાગ્ય બિભવ અવધેસ કર દેખિ દેવ બ્રહ્માદિ।
લગે સરાહન સહસ મુખ જાનિ જનમ નિજ બાદિ ॥ ૩૧૩ ॥

સુરન્હ સુમંગલ અવસરુ જાના। બરષહિં સુમન બજાઇ નિસાના ॥
સિવ બ્રહ્માદિક બિબુધ બરૂથા। ચઢે બિમાનન્હિ નાના જૂથા ॥
પ્રેમ પુલક તન હૃદયઁ ઉછાહૂ। ચલે બિલોકન રામ બિઆહૂ ॥
દેખિ જનકપુરુ સુર અનુરાગે। નિજ નિજ લોક સબહિં લઘુ લાગે ॥
ચિતવહિં ચકિત બિચિત્ર બિતાના। રચના સકલ અલૌકિક નાના ॥
નગર નારિ નર રૂપ નિધાના। સુઘર સુધરમ સુસીલ સુજાના ॥
તિન્હહિ દેખિ સબ સુર સુરનારીં। ભએ નખત જનુ બિધુ ઉજિઆરીં ॥
બિધિહિ ભયહ આચરજુ બિસેષી। નિજ કરની કછુ કતહુઁ ન દેખી ॥

દો. સિવઁ સમુઝાએ દેવ સબ જનિ આચરજ ભુલાહુ।
હૃદયઁ બિચારહુ ધીર ધરિ સિય રઘુબીર બિઆહુ ॥ ૩૧૪ ॥

જિન્હ કર નામુ લેત જગ માહીં। સકલ અમંગલ મૂલ નસાહીં ॥
કરતલ હોહિં પદારથ ચારી। તેઇ સિય રામુ કહેઉ કામારી ॥
એહિ બિધિ સંભુ સુરન્હ સમુઝાવા। પુનિ આગેં બર બસહ ચલાવા ॥
દેવન્હ દેખે દસરથુ જાતા। મહામોદ મન પુલકિત ગાતા ॥
સાધુ સમાજ સંગ મહિદેવા। જનુ તનુ ધરેં કરહિં સુખ સેવા ॥
સોહત સાથ સુભગ સુત ચારી। જનુ અપબરગ સકલ તનુધારી ॥
મરકત કનક બરન બર જોરી। દેખિ સુરન્હ ભૈ પ્રીતિ ન થોરી ॥
પુનિ રામહિ બિલોકિ હિયઁ હરષે। નૃપહિ સરાહિ સુમન તિન્હ બરષે ॥

દો. રામ રૂપુ નખ સિખ સુભગ બારહિં બાર નિહારિ।
પુલક ગાત લોચન સજલ ઉમા સમેત પુરારિ ॥ ૩૧૫ ॥

કેકિ કંઠ દુતિ સ્યામલ અંગા। તડિત બિનિંદક બસન સુરંગા ॥
બ્યાહ બિભૂષન બિબિધ બનાએ। મંગલ સબ સબ ભાઁતિ સુહાએ ॥
સરદ બિમલ બિધુ બદનુ સુહાવન। નયન નવલ રાજીવ લજાવન ॥
સકલ અલૌકિક સુંદરતાઈ। કહિ ન જાઇ મનહીં મન ભાઈ ॥
બંધુ મનોહર સોહહિં સંગા। જાત નચાવત ચપલ તુરંગા ॥
રાજકુઅઁર બર બાજિ દેખાવહિં। બંસ પ્રસંસક બિરિદ સુનાવહિં ॥
જેહિ તુરંગ પર રામુ બિરાજે। ગતિ બિલોકિ ખગનાયકુ લાજે ॥
કહિ ન જાઇ સબ ભાઁતિ સુહાવા। બાજિ બેષુ જનુ કામ બનાવા ॥

છં. જનુ બાજિ બેષુ બનાઇ મનસિજુ રામ હિત અતિ સોહઈ।
આપનેં બય બલ રૂપ ગુન ગતિ સકલ ભુવન બિમોહઈ ॥
જગમગત જીનુ જરાવ જોતિ સુમોતિ મનિ માનિક લગે।
કિંકિનિ લલામ લગામુ લલિત બિલોકિ સુર નર મુનિ ઠગે ॥

દો. પ્રભુ મનસહિં લયલીન મનુ ચલત બાજિ છબિ પાવ।
ભૂષિત ઉડગન તડિત ઘનુ જનુ બર બરહિ નચાવ ॥ ૩૧૬ ॥

જેહિં બર બાજિ રામુ અસવારા। તેહિ સારદઉ ન બરનૈ પારા ॥
સંકરુ રામ રૂપ અનુરાગે। નયન પંચદસ અતિ પ્રિય લાગે ॥
હરિ હિત સહિત રામુ જબ જોહે। રમા સમેત રમાપતિ મોહે ॥
નિરખિ રામ છબિ બિધિ હરષાને। આઠઇ નયન જાનિ પછિતાને ॥
સુર સેનપ ઉર બહુત ઉછાહૂ। બિધિ તે ડેવઢ લોચન લાહૂ ॥
રામહિ ચિતવ સુરેસ સુજાના। ગૌતમ શ્રાપુ પરમ હિત માના ॥
દેવ સકલ સુરપતિહિ સિહાહીં। આજુ પુરંદર સમ કોઉ નાહીં ॥
મુદિત દેવગન રામહિ દેખી। નૃપસમાજ દુહુઁ હરષુ બિસેષી ॥

છં. અતિ હરષુ રાજસમાજ દુહુ દિસિ દુંદુભીં બાજહિં ઘની।
બરષહિં સુમન સુર હરષિ કહિ જય જયતિ જય રઘુકુલમની ॥
એહિ ભાઁતિ જાનિ બરાત આવત બાજને બહુ બાજહીં।
રાનિ સુઆસિનિ બોલિ પરિછનિ હેતુ મંગલ સાજહીં ॥

દો. સજિ આરતી અનેક બિધિ મંગલ સકલ સઁવારિ।
ચલીં મુદિત પરિછનિ કરન ગજગામિનિ બર નારિ ॥ ૩૧૭ ॥

બિધુબદનીં સબ સબ મૃગલોચનિ। સબ નિજ તન છબિ રતિ મદુ મોચનિ ॥
પહિરેં બરન બરન બર ચીરા। સકલ બિભૂષન સજેં સરીરા ॥
સકલ સુમંગલ અંગ બનાએઁ। કરહિં ગાન કલકંઠિ લજાએઁ ॥
કંકન કિંકિનિ નૂપુર બાજહિં। ચાલિ બિલોકિ કામ ગજ લાજહિં ॥
બાજહિં બાજને બિબિધ પ્રકારા। નભ અરુ નગર સુમંગલચારા ॥
સચી સારદા રમા ભવાની। જે સુરતિય સુચિ સહજ સયાની ॥
કપટ નારિ બર બેષ બનાઈ। મિલીં સકલ રનિવાસહિં જાઈ ॥
કરહિં ગાન કલ મંગલ બાનીં। હરષ બિબસ સબ કાહુઁ ન જાની ॥

છં. કો જાન કેહિ આનંદ બસ સબ બ્રહ્મુ બર પરિછન ચલી।
કલ ગાન મધુર નિસાન બરષહિં સુમન સુર સોભા ભલી ॥
આનંદકંદુ બિલોકિ દૂલહુ સકલ હિયઁ હરષિત ભઈ ॥
અંભોજ અંબક અંબુ ઉમગિ સુઅંગ પુલકાવલિ છઈ ॥

દો. જો સુખ ભા સિય માતુ મન દેખિ રામ બર બેષુ।
સો ન સકહિં કહિ કલપ સત સહસ સારદા સેષુ ॥ ૩૧૮ ॥


નયન નીરુ હટિ મંગલ જાની। પરિછનિ કરહિં મુદિત મન રાની ॥
બેદ બિહિત અરુ કુલ આચારૂ। કીન્હ ભલી બિધિ સબ બ્યવહારૂ ॥
પંચ સબદ ધુનિ મંગલ ગાના। પટ પાઁવડે પરહિં બિધિ નાના ॥
કરિ આરતી અરઘુ તિન્હ દીન્હા। રામ ગમનુ મંડપ તબ કીન્હા ॥
દસરથુ સહિત સમાજ બિરાજે। બિભવ બિલોકિ લોકપતિ લાજે ॥
સમયઁ સમયઁ સુર બરષહિં ફૂલા। સાંતિ પઢહિં મહિસુર અનુકૂલા ॥
નભ અરુ નગર કોલાહલ હોઈ। આપનિ પર કછુ સુનઇ ન કોઈ ॥
એહિ બિધિ રામુ મંડપહિં આએ। અરઘુ દેઇ આસન બૈઠાએ ॥

છં. બૈઠારિ આસન આરતી કરિ નિરખિ બરુ સુખુ પાવહીં ॥
મનિ બસન ભૂષન ભૂરિ વારહિં નારિ મંગલ ગાવહીં ॥
બ્રહ્માદિ સુરબર બિપ્ર બેષ બનાઇ કૌતુક દેખહીં।
અવલોકિ રઘુકુલ કમલ રબિ છબિ સુફલ જીવન લેખહીં ॥

દો. નાઊ બારી ભાટ નટ રામ નિછાવરિ પાઇ।
મુદિત અસીસહિં નાઇ સિર હરષુ ન હૃદયઁ સમાઇ ॥ ૩૧૯ ॥

મિલે જનકુ દસરથુ અતિ પ્રીતીં। કરિ બૈદિક લૌકિક સબ રીતીં ॥
મિલત મહા દોઉ રાજ બિરાજે। ઉપમા ખોજિ ખોજિ કબિ લાજે ॥
લહી ન કતહુઁ હારિ હિયઁ માની। ઇન્હ સમ એઇ ઉપમા ઉર આની ॥
સામધ દેખિ દેવ અનુરાગે। સુમન બરષિ જસુ ગાવન લાગે ॥
જગુ બિરંચિ ઉપજાવા જબ તેં। દેખે સુને બ્યાહ બહુ તબ તેં ॥
સકલ ભાઁતિ સમ સાજુ સમાજૂ। સમ સમધી દેખે હમ આજૂ ॥
દેવ ગિરા સુનિ સુંદર સાઁચી। પ્રીતિ અલૌકિક દુહુ દિસિ માચી ॥
દેત પાઁવડે અરઘુ સુહાએ। સાદર જનકુ મંડપહિં લ્યાએ ॥

છં. મંડપુ બિલોકિ બિચીત્ર રચનાઁ રુચિરતાઁ મુનિ મન હરે ॥
નિજ પાનિ જનક સુજાન સબ કહુઁ આનિ સિંઘાસન ધરે ॥
કુલ ઇષ્ટ સરિસ બસિષ્ટ પૂજે બિનય કરિ આસિષ લહી।
કૌસિકહિ પૂજત પરમ પ્રીતિ કિ રીતિ તૌ ન પરૈ કહી ॥

દો. બામદેવ આદિક રિષય પૂજે મુદિત મહીસ।
દિએ દિબ્ય આસન સબહિ સબ સન લહી અસીસ ॥ ૩૨૦ ॥

બહુરિ કીન્હ કોસલપતિ પૂજા। જાનિ ઈસ સમ ભાઉ ન દૂજા ॥
કીન્હ જોરિ કર બિનય બડાઈ। કહિ નિજ ભાગ્ય બિભવ બહુતાઈ ॥
પૂજે ભૂપતિ સકલ બરાતી। સમધિ સમ સાદર સબ ભાઁતી ॥
આસન ઉચિત દિએ સબ કાહૂ। કહૌં કાહ મૂખ એક ઉછાહૂ ॥
સકલ બરાત જનક સનમાની। દાન માન બિનતી બર બાની ॥
બિધિ હરિ હરુ દિસિપતિ દિનરાઊ। જે જાનહિં રઘુબીર પ્રભાઊ ॥
કપટ બિપ્ર બર બેષ બનાએઁ। કૌતુક દેખહિં અતિ સચુ પાએઁ ॥
પૂજે જનક દેવ સમ જાનેં। દિએ સુઆસન બિનુ પહિચાનેં ॥

છં. પહિચાન કો કેહિ જાન સબહિં અપાન સુધિ ભોરી ભઈ।
આનંદ કંદુ બિલોકિ દૂલહુ ઉભય દિસિ આનઁદ મઈ ॥
સુર લખે રામ સુજાન પૂજે માનસિક આસન દએ।
અવલોકિ સીલુ સુભાઉ પ્રભુ કો બિબુધ મન પ્રમુદિત ભએ ॥

દો. રામચંદ્ર મુખ ચંદ્ર છબિ લોચન ચારુ ચકોર।
કરત પાન સાદર સકલ પ્રેમુ પ્રમોદુ ન થોર ॥ ૩૨૧ ॥

સમઉ બિલોકિ બસિષ્ઠ બોલાએ। સાદર સતાનંદુ સુનિ આએ ॥
બેગિ કુઅઁરિ અબ આનહુ જાઈ। ચલે મુદિત મુનિ આયસુ પાઈ ॥
રાની સુનિ ઉપરોહિત બાની। પ્રમુદિત સખિન્હ સમેત સયાની ॥
બિપ્ર બધૂ કુલબૃદ્ધ બોલાઈં। કરિ કુલ રીતિ સુમંગલ ગાઈં ॥
નારિ બેષ જે સુર બર બામા। સકલ સુભાયઁ સુંદરી સ્યામા ॥
તિન્હહિ દેખિ સુખુ પાવહિં નારીં। બિનુ પહિચાનિ પ્રાનહુ તે પ્યારીં ॥
બાર બાર સનમાનહિં રાની। ઉમા રમા સારદ સમ જાની ॥
સીય સઁવારિ સમાજુ બનાઈ। મુદિત મંડપહિં ચલીં લવાઈ ॥

છં. ચલિ લ્યાઇ સીતહિ સખીં સાદર સજિ સુમંગલ ભામિનીં।
નવસપ્ત સાજેં સુંદરી સબ મત્ત કુંજર ગામિનીં ॥
કલ ગાન સુનિ મુનિ ધ્યાન ત્યાગહિં કામ કોકિલ લાજહીં।
મંજીર નૂપુર કલિત કંકન તાલ ગતી બર બાજહીં ॥

દો. સોહતિ બનિતા બૃંદ મહુઁ સહજ સુહાવનિ સીય।
છબિ લલના ગન મધ્ય જનુ સુષમા તિય કમનીય ॥ ૩૨૨ ॥

સિય સુંદરતા બરનિ ન જાઈ। લઘુ મતિ બહુત મનોહરતાઈ ॥
આવત દીખિ બરાતિન્હ સીતા ॥ રૂપ રાસિ સબ ભાઁતિ પુનીતા ॥
સબહિ મનહિં મન કિએ પ્રનામા। દેખિ રામ ભએ પૂરનકામા ॥
હરષે દસરથ સુતન્હ સમેતા। કહિ ન જાઇ ઉર આનઁદુ જેતા ॥
સુર પ્રનામુ કરિ બરસહિં ફૂલા। મુનિ અસીસ ધુનિ મંગલ મૂલા ॥
ગાન નિસાન કોલાહલુ ભારી। પ્રેમ પ્રમોદ મગન નર નારી ॥
એહિ બિધિ સીય મંડપહિં આઈ। પ્રમુદિત સાંતિ પઢહિં મુનિરાઈ ॥
તેહિ અવસર કર બિધિ બ્યવહારૂ। દુહુઁ કુલગુર સબ કીન્હ અચારૂ ॥

છં. આચારુ કરિ ગુર ગૌરિ ગનપતિ મુદિત બિપ્ર પુજાવહીં।
સુર પ્રગટિ પૂજા લેહિં દેહિં અસીસ અતિ સુખુ પાવહીં ॥
મધુપર્ક મંગલ દ્રબ્ય જો જેહિ સમય મુનિ મન મહુઁ ચહૈં।
ભરે કનક કોપર કલસ સો સબ લિએહિં પરિચારક રહૈં ॥ ૧ ॥


કુલ રીતિ પ્રીતિ સમેત રબિ કહિ દેત સબુ સાદર કિયો।

એહિ ભાઁતિ દેવ પુજાઇ સીતહિ સુભગ સિંઘાસનુ દિયો ॥

સિય રામ અવલોકનિ પરસપર પ્રેમ કાહુ ન લખિ પરૈ ॥

મન બુદ્ધિ બર બાની અગોચર પ્રગટ કબિ કૈસેં કરૈ ॥ ૨ ॥

દો. હોમ સમય તનુ ધરિ અનલુ અતિ સુખ આહુતિ લેહિં।
બિપ્ર બેષ ધરિ બેદ સબ કહિ બિબાહ બિધિ દેહિં ॥ ૩૨૩ ॥

જનક પાટમહિષી જગ જાની। સીય માતુ કિમિ જાઇ બખાની ॥
સુજસુ સુકૃત સુખ સુદંરતાઈ। સબ સમેટિ બિધિ રચી બનાઈ ॥
સમઉ જાનિ મુનિબરન્હ બોલાઈ। સુનત સુઆસિનિ સાદર લ્યાઈ ॥
જનક બામ દિસિ સોહ સુનયના। હિમગિરિ સંગ બનિ જનુ મયના ॥
કનક કલસ મનિ કોપર રૂરે। સુચિ સુંગધ મંગલ જલ પૂરે ॥
નિજ કર મુદિત રાયઁ અરુ રાની। ધરે રામ કે આગેં આની ॥
પઢહિં બેદ મુનિ મંગલ બાની। ગગન સુમન ઝરિ અવસરુ જાની ॥
બરુ બિલોકિ દંપતિ અનુરાગે। પાય પુનીત પખારન લાગે ॥

છં. લાગે પખારન પાય પંકજ પ્રેમ તન પુલકાવલી।
નભ નગર ગાન નિસાન જય ધુનિ ઉમગિ જનુ ચહુઁ દિસિ ચલી ॥
જે પદ સરોજ મનોજ અરિ ઉર સર સદૈવ બિરાજહીં।
જે સકૃત સુમિરત બિમલતા મન સકલ કલિ મલ ભાજહીં ॥ ૧ ॥

જે પરસિ મુનિબનિતા લહી ગતિ રહી જો પાતકમઈ।
મકરંદુ જિન્હ કો સંભુ સિર સુચિતા અવધિ સુર બરનઈ ॥
કરિ મધુપ મન મુનિ જોગિજન જે સેઇ અભિમત ગતિ લહૈં।
તે પદ પખારત ભાગ્યભાજનુ જનકુ જય જય સબ કહૈ ॥ ૨ ॥

બર કુઅઁરિ કરતલ જોરિ સાખોચારુ દોઉ કુલગુર કરૈં।
ભયો પાનિગહનુ બિલોકિ બિધિ સુર મનુજ મુનિ આઁનદ ભરૈં ॥
સુખમૂલ દૂલહુ દેખિ દંપતિ પુલક તન હુલસ્યો હિયો।
કરિ લોક બેદ બિધાનુ કન્યાદાનુ નૃપભૂષન કિયો ॥ ૩ ॥

હિમવંત જિમિ ગિરિજા મહેસહિ હરિહિ શ્રી સાગર દઈ।
તિમિ જનક રામહિ સિય સમરપી બિસ્વ કલ કીરતિ નઈ ॥
ક્યોં કરૈ બિનય બિદેહુ કિયો બિદેહુ મૂરતિ સાવઁરી।
કરિ હોમ બિધિવત ગાઁઠિ જોરી હોન લાગી ભાવઁરી ॥ ૪ ॥

દો. જય ધુનિ બંદી બેદ ધુનિ મંગલ ગાન નિસાન।
સુનિ હરષહિં બરષહિં બિબુધ સુરતરુ સુમન સુજાન ॥ ૩૨૪ ॥

કુઅઁરુ કુઅઁરિ કલ ભાવઁરિ દેહીં ॥ નયન લાભુ સબ સાદર લેહીં ॥
જાઇ ન બરનિ મનોહર જોરી। જો ઉપમા કછુ કહૌં સો થોરી ॥
રામ સીય સુંદર પ્રતિછાહીં। જગમગાત મનિ ખંભન માહીં ।
મનહુઁ મદન રતિ ધરિ બહુ રૂપા। દેખત રામ બિઆહુ અનૂપા ॥
દરસ લાલસા સકુચ ન થોરી। પ્રગટત દુરત બહોરિ બહોરી ॥
ભએ મગન સબ દેખનિહારે। જનક સમાન અપાન બિસારે ॥
પ્રમુદિત મુનિન્હ ભાવઁરી ફેરી। નેગસહિત સબ રીતિ નિબેરીં ॥
રામ સીય સિર સેંદુર દેહીં। સોભા કહિ ન જાતિ બિધિ કેહીં ॥
અરુન પરાગ જલજુ ભરિ નીકેં। સસિહિ ભૂષ અહિ લોભ અમી કેં ॥
બહુરિ બસિષ્ઠ દીન્હ અનુસાસન। બરુ દુલહિનિ બૈઠે એક આસન ॥

છં. બૈઠે બરાસન રામુ જાનકિ મુદિત મન દસરથુ ભએ।
તનુ પુલક પુનિ પુનિ દેખિ અપનેં સુકૃત સુરતરુ ફલ નએ ॥
ભરિ ભુવન રહા ઉછાહુ રામ બિબાહુ ભા સબહીં કહા।
કેહિ ભાઁતિ બરનિ સિરાત રસના એક યહુ મંગલુ મહા ॥ ૧ ॥

તબ જનક પાઇ બસિષ્ઠ આયસુ બ્યાહ સાજ સઁવારિ કૈ।
માઁડવી શ્રુતિકીરતિ ઉરમિલા કુઅઁરિ લઈં હઁકારિ કે ॥
કુસકેતુ કન્યા પ્રથમ જો ગુન સીલ સુખ સોભામઈ।
સબ રીતિ પ્રીતિ સમેત કરિ સો બ્યાહિ નૃપ ભરતહિ દઈ ॥ ૨ ॥

જાનકી લઘુ ભગિની સકલ સુંદરિ સિરોમનિ જાનિ કૈ।
સો તનય દીન્હી બ્યાહિ લખનહિ સકલ બિધિ સનમાનિ કૈ ॥
જેહિ નામુ શ્રુતકીરતિ સુલોચનિ સુમુખિ સબ ગુન આગરી।
સો દઈ રિપુસૂદનહિ ભૂપતિ રૂપ સીલ ઉજાગરી ॥ ૩ ॥

અનુરુપ બર દુલહિનિ પરસ્પર લખિ સકુચ હિયઁ હરષહીં।
સબ મુદિત સુંદરતા સરાહહિં સુમન સુર ગન બરષહીં ॥
સુંદરી સુંદર બરન્હ સહ સબ એક મંડપ રાજહીં।
જનુ જીવ ઉર ચારિઉ અવસ્થા બિમુન સહિત બિરાજહીં ॥ ૪ ॥

દો. મુદિત અવધપતિ સકલ સુત બધુન્હ સમેત નિહારિ।
જનુ પાર મહિપાલ મનિ ક્રિયન્હ સહિત ફલ ચારિ ॥ ૩૨૫ ॥

જસિ રઘુબીર બ્યાહ બિધિ બરની। સકલ કુઅઁર બ્યાહે તેહિં કરની ॥
કહિ ન જાઇ કછુ દાઇજ ભૂરી। રહા કનક મનિ મંડપુ પૂરી ॥
કંબલ બસન બિચિત્ર પટોરે। ભાઁતિ ભાઁતિ બહુ મોલ ન થોરે ॥
ગજ રથ તુરગ દાસ અરુ દાસી। ધેનુ અલંકૃત કામદુહા સી ॥
બસ્તુ અનેક કરિઅ કિમિ લેખા। કહિ ન જાઇ જાનહિં જિન્હ દેખા ॥
લોકપાલ અવલોકિ સિહાને। લીન્હ અવધપતિ સબુ સુખુ માને ॥
દીન્હ જાચકન્હિ જો જેહિ ભાવા। ઉબરા સો જનવાસેહિં આવા ॥
તબ કર જોરિ જનકુ મૃદુ બાની। બોલે સબ બરાત સનમાની ॥

છં. સનમાનિ સકલ બરાત આદર દાન બિનય બડાઇ કૈ।
પ્રમુદિત મહા મુનિ બૃંદ બંદે પૂજિ પ્રેમ લડાઇ કૈ ॥
સિરુ નાઇ દેવ મનાઇ સબ સન કહત કર સંપુટ કિએઁ।
સુર સાધુ ચાહત ભાઉ સિંધુ કિ તોષ જલ અંજલિ દિએઁ ॥ ૧ ॥

કર જોરિ જનકુ બહોરિ બંધુ સમેત કોસલરાય સોં।
બોલે મનોહર બયન સાનિ સનેહ સીલ સુભાય સોં ॥
સંબંધ રાજન રાવરેં હમ બડે અબ સબ બિધિ ભએ।
એહિ રાજ સાજ સમેત સેવક જાનિબે બિનુ ગથ લએ ॥ ૨ ॥

એ દારિકા પરિચારિકા કરિ પાલિબીં કરુના નઈ।
અપરાધુ છમિબો બોલિ પઠએ બહુત હૌં ઢીટ્યો કઈ ॥
પુનિ ભાનુકુલભૂષન સકલ સનમાન નિધિ સમધી કિએ।
કહિ જાતિ નહિં બિનતી પરસ્પર પ્રેમ પરિપૂરન હિએ ॥ ૩ ॥

બૃંદારકા ગન સુમન બરિસહિં રાઉ જનવાસેહિ ચલે।
દુંદુભી જય ધુનિ બેદ ધુનિ નભ નગર કૌતૂહલ ભલે ॥
તબ સખીં મંગલ ગાન કરત મુનીસ આયસુ પાઇ કૈ।
દૂલહ દુલહિનિન્હ સહિત સુંદરિ ચલીં કોહબર લ્યાઇ કૈ ॥ ૪ ॥

દો. પુનિ પુનિ રામહિ ચિતવ સિય સકુચતિ મનુ સકુચૈ ન।
હરત મનોહર મીન છબિ પ્રેમ પિઆસે નૈન ॥ ૩૨૬ ॥

માસપારાયણ, ગ્યારહવાઁ વિશ્રામ
સ્યામ સરીરુ સુભાયઁ સુહાવન। સોભા કોટિ મનોજ લજાવન ॥
જાવક જુત પદ કમલ સુહાએ। મુનિ મન મધુપ રહત જિન્હ છાએ ॥
પીત પુનીત મનોહર ધોતી। હરતિ બાલ રબિ દામિનિ જોતી ॥
કલ કિંકિનિ કટિ સૂત્ર મનોહર। બાહુ બિસાલ બિભૂષન સુંદર ॥
પીત જનેઉ મહાછબિ દેઈ। કર મુદ્રિકા ચોરિ ચિતુ લેઈ ॥
સોહત બ્યાહ સાજ સબ સાજે। ઉર આયત ઉરભૂષન રાજે ॥
પિઅર ઉપરના કાખાસોતી। દુહુઁ આઁચરન્હિ લગે મનિ મોતી ॥
નયન કમલ કલ કુંડલ કાના। બદનુ સકલ સૌંદર્જ નિધાના ॥
સુંદર ભૃકુટિ મનોહર નાસા। ભાલ તિલકુ રુચિરતા નિવાસા ॥
સોહત મૌરુ મનોહર માથે। મંગલમય મુકુતા મનિ ગાથે ॥

છં. ગાથે મહામનિ મૌર મંજુલ અંગ સબ ચિત ચોરહીં।
પુર નારિ સુર સુંદરીં બરહિ બિલોકિ સબ તિન તોરહીં ॥
મનિ બસન ભૂષન વારિ આરતિ કરહિં મંગલ ગાવહિં।
સુર સુમન બરિસહિં સૂત માગધ બંદિ સુજસુ સુનાવહીં ॥ ૧ ॥

કોહબરહિં આને કુઁઅર કુઁઅરિ સુઆસિનિન્હ સુખ પાઇ કૈ।
અતિ પ્રીતિ લૌકિક રીતિ લાગીં કરન મંગલ ગાઇ કૈ ॥
લહકૌરિ ગૌરિ સિખાવ રામહિ સીય સન સારદ કહૈં।
રનિવાસુ હાસ બિલાસ રસ બસ જન્મ કો ફલુ સબ લહૈં ॥ ૨ ॥

નિજ પાનિ મનિ મહુઁ દેખિઅતિ મૂરતિ સુરૂપનિધાન કી।
ચાલતિ ન ભુજબલ્લી બિલોકનિ બિરહ ભય બસ જાનકી ॥
કૌતુક બિનોદ પ્રમોદુ પ્રેમુ ન જાઇ કહિ જાનહિં અલીં।
બર કુઅઁરિ સુંદર સકલ સખીં લવાઇ જનવાસેહિ ચલીં ॥ ૩ ॥

તેહિ સમય સુનિઅ અસીસ જહઁ તહઁ નગર નભ આનઁદુ મહા।
ચિરુ જિઅહુઁ જોરીં ચારુ ચારયો મુદિત મન સબહીં કહા ॥
જોગીન્દ્ર સિદ્ધ મુનીસ દેવ બિલોકિ પ્રભુ દુંદુભિ હની।
ચલે હરષિ બરષિ પ્રસૂન નિજ નિજ લોક જય જય જય ભની ॥ ૪ ॥

દો. સહિત બધૂટિન્હ કુઅઁર સબ તબ આએ પિતુ પાસ।
સોભા મંગલ મોદ ભરિ ઉમગેઉ જનુ જનવાસ ॥ ૩૨૭ ॥

પુનિ જેવનાર ભઈ બહુ ભાઁતી। પઠએ જનક બોલાઇ બરાતી ॥
પરત પાઁવડે બસન અનૂપા। સુતન્હ સમેત ગવન કિયો ભૂપા ॥
સાદર સબકે પાય પખારે। જથાજોગુ પીઢન્હ બૈઠારે ॥
ધોએ જનક અવધપતિ ચરના। સીલુ સનેહુ જાઇ નહિં બરના ॥
બહુરિ રામ પદ પંકજ ધોએ। જે હર હૃદય કમલ મહુઁ ગોએ ॥
તીનિઉ ભાઈ રામ સમ જાની। ધોએ ચરન જનક નિજ પાની ॥
આસન ઉચિત સબહિ નૃપ દીન્હે। બોલિ સૂપકારી સબ લીન્હે ॥
સાદર લગે પરન પનવારે। કનક કીલ મનિ પાન સઁવારે ॥

દો. સૂપોદન સુરભી સરપિ સુંદર સ્વાદુ પુનીત।
છન મહુઁ સબ કેં પરુસિ ગે ચતુર સુઆર બિનીત ॥ ૩૨૮ ॥

પંચ કવલ કરિ જેવન લાગે। ગારિ ગાન સુનિ અતિ અનુરાગે ॥
ભાઁતિ અનેક પરે પકવાને। સુધા સરિસ નહિં જાહિં બખાને ॥
પરુસન લગે સુઆર સુજાના। બિંજન બિબિધ નામ કો જાના ॥
ચારિ ભાઁતિ ભોજન બિધિ ગાઈ। એક એક બિધિ બરનિ ન જાઈ ॥
છરસ રુચિર બિંજન બહુ જાતી। એક એક રસ અગનિત ભાઁતી ॥
જેવઁત દેહિં મધુર ધુનિ ગારી। લૈ લૈ નામ પુરુષ અરુ નારી ॥
સમય સુહાવનિ ગારિ બિરાજા। હઁસત રાઉ સુનિ સહિત સમાજા ॥
એહિ બિધિ સબહીં ભૌજનુ કીન્હા। આદર સહિત આચમનુ દીન્હા ॥

દો. દેઇ પાન પૂજે જનક દસરથુ સહિત સમાજ।
જનવાસેહિ ગવને મુદિત સકલ ભૂપ સિરતાજ ॥ ૩૨૯ ॥

નિત નૂતન મંગલ પુર માહીં। નિમિષ સરિસ દિન જામિનિ જાહીં ॥
બડે ભોર ભૂપતિમનિ જાગે। જાચક ગુન ગન ગાવન લાગે ॥
દેખિ કુઅઁર બર બધુન્હ સમેતા। કિમિ કહિ જાત મોદુ મન જેતા ॥
પ્રાતક્રિયા કરિ ગે ગુરુ પાહીં। મહાપ્રમોદુ પ્રેમુ મન માહીં ॥
કરિ પ્રનામ પૂજા કર જોરી। બોલે ગિરા અમિઅઁ જનુ બોરી ॥
તુમ્હરી કૃપાઁ સુનહુ મુનિરાજા। ભયઉઁ આજુ મૈં પૂરનકાજા ॥
અબ સબ બિપ્ર બોલાઇ ગોસાઈં। દેહુ ધેનુ સબ ભાઁતિ બનાઈ ॥
સુનિ ગુર કરિ મહિપાલ બડાઈ। પુનિ પઠએ મુનિ બૃંદ બોલાઈ ॥

દો. બામદેઉ અરુ દેવરિષિ બાલમીકિ જાબાલિ।
આએ મુનિબર નિકર તબ કૌસિકાદિ તપસાલિ ॥ ૩૩૦ ॥

દંડ પ્રનામ સબહિ નૃપ કીન્હે। પૂજિ સપ્રેમ બરાસન દીન્હે ॥
ચારિ લચ્છ બર ધેનુ મગાઈ। કામસુરભિ સમ સીલ સુહાઈ ॥
સબ બિધિ સકલ અલંકૃત કીન્હીં। મુદિત મહિપ મહિદેવન્હ દીન્હીં ॥
કરત બિનય બહુ બિધિ નરનાહૂ। લહેઉઁ આજુ જગ જીવન લાહૂ ॥
પાઇ અસીસ મહીસુ અનંદા। લિએ બોલિ પુનિ જાચક બૃંદા ॥
કનક બસન મનિ હય ગય સ્યંદન। દિએ બૂઝિ રુચિ રબિકુલનંદન ॥
ચલે પઢત ગાવત ગુન ગાથા। જય જય જય દિનકર કુલ નાથા ॥
એહિ બિધિ રામ બિઆહ ઉછાહૂ। સકઇ ન બરનિ સહસ મુખ જાહૂ ॥

દો. બાર બાર કૌસિક ચરન સીસુ નાઇ કહ રાઉ।
યહ સબુ સુખુ મુનિરાજ તવ કૃપા કટાચ્છ પસાઉ ॥ ૩૩૧ ॥

જનક સનેહુ સીલુ કરતૂતી। નૃપુ સબ ભાઁતિ સરાહ બિભૂતી ॥
દિન ઉઠિ બિદા અવધપતિ માગા। રાખહિં જનકુ સહિત અનુરાગા ॥
નિત નૂતન આદરુ અધિકાઈ। દિન પ્રતિ સહસ ભાઁતિ પહુનાઈ ॥
નિત નવ નગર અનંદ ઉછાહૂ। દસરથ ગવનુ સોહાઇ ન કાહૂ ॥
બહુત દિવસ બીતે એહિ ભાઁતી। જનુ સનેહ રજુ બઁધે બરાતી ॥
કૌસિક સતાનંદ તબ જાઈ। કહા બિદેહ નૃપહિ સમુઝાઈ ॥
અબ દસરથ કહઁ આયસુ દેહૂ। જદ્યપિ છાડિ ન સકહુ સનેહૂ ॥
ભલેહિં નાથ કહિ સચિવ બોલાએ। કહિ જય જીવ સીસ તિન્હ નાએ ॥

દો. અવધનાથુ ચાહત ચલન ભીતર કરહુ જનાઉ।
ભએ પ્રેમબસ સચિવ સુનિ બિપ્ર સભાસદ રાઉ ॥ ૩૩૨ ॥

પુરબાસી સુનિ ચલિહિ બરાતા। બૂઝત બિકલ પરસ્પર બાતા ॥
સત્ય ગવનુ સુનિ સબ બિલખાને। મનહુઁ સાઁઝ સરસિજ સકુચાને ॥
જહઁ જહઁ આવત બસે બરાતી। તહઁ તહઁ સિદ્ધ ચલા બહુ ભાઁતી ॥
બિબિધ ભાઁતિ મેવા પકવાના। ભોજન સાજુ ન જાઇ બખાના ॥
ભરિ ભરિ બસહઁ અપાર કહારા। પઠઈ જનક અનેક સુસારા ॥
તુરગ લાખ રથ સહસ પચીસા। સકલ સઁવારે નખ અરુ સીસા ॥
મત્ત સહસ દસ સિંધુર સાજે। જિન્હહિ દેખિ દિસિકુંજર લાજે ॥
કનક બસન મનિ ભરિ ભરિ જાના। મહિષીં ધેનુ બસ્તુ બિધિ નાના ॥

દો. દાઇજ અમિત ન સકિઅ કહિ દીન્હ બિદેહઁ બહોરિ।
જો અવલોકત લોકપતિ લોક સંપદા થોરિ ॥ ૩૩૩ ॥

સબુ સમાજુ એહિ ભાઁતિ બનાઈ। જનક અવધપુર દીન્હ પઠાઈ ॥
ચલિહિ બરાત સુનત સબ રાનીં। બિકલ મીનગન જનુ લઘુ પાનીં ॥
પુનિ પુનિ સીય ગોદ કરિ લેહીં। દેઇ અસીસ સિખાવનુ દેહીં ॥
હોએહુ સંતત પિયહિ પિઆરી। ચિરુ અહિબાત અસીસ હમારી ॥
સાસુ સસુર ગુર સેવા કરેહૂ। પતિ રુખ લખિ આયસુ અનુસરેહૂ ॥
અતિ સનેહ બસ સખીં સયાની। નારિ ધરમ સિખવહિં મૃદુ બાની ॥
સાદર સકલ કુઅઁરિ સમુઝાઈ। રાનિન્હ બાર બાર ઉર લાઈ ॥
બહુરિ બહુરિ ભેટહિં મહતારીં। કહહિં બિરંચિ રચીં કત નારીં ॥

દો. તેહિ અવસર ભાઇન્હ સહિત રામુ ભાનુ કુલ કેતુ।
ચલે જનક મંદિર મુદિત બિદા કરાવન હેતુ ॥ ૩૩૪ ॥

ચારિઅ ભાઇ સુભાયઁ સુહાએ। નગર નારિ નર દેખન ધાએ ॥
કોઉ કહ ચલન ચહત હહિં આજૂ। કીન્હ બિદેહ બિદા કર સાજૂ ॥
લેહુ નયન ભરિ રૂપ નિહારી। પ્રિય પાહુને ભૂપ સુત ચારી ॥
કો જાનૈ કેહિ સુકૃત સયાની। નયન અતિથિ કીન્હે બિધિ આની ॥
મરનસીલુ જિમિ પાવ પિઊષા। સુરતરુ લહૈ જનમ કર ભૂખા ॥
પાવ નારકી હરિપદુ જૈસેં। ઇન્હ કર દરસનુ હમ કહઁ તૈસે ॥
નિરખિ રામ સોભા ઉર ધરહૂ। નિજ મન ફનિ મૂરતિ મનિ કરહૂ ॥
એહિ બિધિ સબહિ નયન ફલુ દેતા। ગએ કુઅઁર સબ રાજ નિકેતા ॥

દો. રૂપ સિંધુ સબ બંધુ લખિ હરષિ ઉઠા રનિવાસુ।
કરહિ નિછાવરિ આરતી મહા મુદિત મન સાસુ ॥ ૩૩૫ ॥

દેખિ રામ છબિ અતિ અનુરાગીં। પ્રેમબિબસ પુનિ પુનિ પદ લાગીં ॥
રહી ન લાજ પ્રીતિ ઉર છાઈ। સહજ સનેહુ બરનિ કિમિ જાઈ ॥
ભાઇન્હ સહિત ઉબટિ અન્હવાએ। છરસ અસન અતિ હેતુ જેવાઁએ ॥
બોલે રામુ સુઅવસરુ જાની। સીલ સનેહ સકુચમય બાની ॥
રાઉ અવધપુર ચહત સિધાએ। બિદા હોન હમ ઇહાઁ પઠાએ ॥
માતુ મુદિત મન આયસુ દેહૂ। બાલક જાનિ કરબ નિત નેહૂ ॥
સુનત બચન બિલખેઉ રનિવાસૂ। બોલિ ન સકહિં પ્રેમબસ સાસૂ ॥
હૃદયઁ લગાઇ કુઅઁરિ સબ લીન્હી। પતિન્હ સૌંપિ બિનતી અતિ કીન્હી ॥

છં. કરિ બિનય સિય રામહિ સમરપી જોરિ કર પુનિ પુનિ કહૈ।
બલિ જાઁઉ તાત સુજાન તુમ્હ કહુઁ બિદિત ગતિ સબ કી અહૈ ॥
પરિવાર પુરજન મોહિ રાજહિ પ્રાનપ્રિય સિય જાનિબી।
તુલસીસ સીલુ સનેહુ લખિ નિજ કિંકરી કરિ માનિબી ॥

સો. તુમ્હ પરિપૂરન કામ જાન સિરોમનિ ભાવપ્રિય।
જન ગુન ગાહક રામ દોષ દલન કરુનાયતન ॥ ૩૩૬ ॥

અસ કહિ રહી ચરન ગહિ રાની। પ્રેમ પંક જનુ ગિરા સમાની ॥
સુનિ સનેહસાની બર બાની। બહુબિધિ રામ સાસુ સનમાની ॥
રામ બિદા માગત કર જોરી। કીન્હ પ્રનામુ બહોરિ બહોરી ॥
પાઇ અસીસ બહુરિ સિરુ નાઈ। ભાઇન્હ સહિત ચલે રઘુરાઈ ॥
મંજુ મધુર મૂરતિ ઉર આની। ભઈ સનેહ સિથિલ સબ રાની ॥
પુનિ ધીરજુ ધરિ કુઅઁરિ હઁકારી। બાર બાર ભેટહિં મહતારીં ॥
પહુઁચાવહિં ફિરિ મિલહિં બહોરી। બઢી પરસ્પર પ્રીતિ ન થોરી ॥
પુનિ પુનિ મિલત સખિન્હ બિલગાઈ। બાલ બચ્છ જિમિ ધેનુ લવાઈ ॥

દો. પ્રેમબિબસ નર નારિ સબ સખિન્હ સહિત રનિવાસુ।
માનહુઁ કીન્હ બિદેહપુર કરુનાઁ બિરહઁ નિવાસુ ॥ ૩૩૭ ॥

સુક સારિકા જાનકી જ્યાએ। કનક પિંજરન્હિ રાખિ પઢાએ ॥
બ્યાકુલ કહહિં કહાઁ બૈદેહી। સુનિ ધીરજુ પરિહરઇ ન કેહી ॥
ભએ બિકલ ખગ મૃગ એહિ ભાઁતિ। મનુજ દસા કૈસેં કહિ જાતી ॥
બંધુ સમેત જનકુ તબ આએ। પ્રેમ ઉમગિ લોચન જલ છાએ ॥
સીય બિલોકિ ધીરતા ભાગી। રહે કહાવત પરમ બિરાગી ॥
લીન્હિ રાઁય ઉર લાઇ જાનકી। મિટી મહામરજાદ ગ્યાન કી ॥
સમુઝાવત સબ સચિવ સયાને। કીન્હ બિચારુ ન અવસર જાને ॥
બારહિં બાર સુતા ઉર લાઈ। સજિ સુંદર પાલકીં મગાઈ ॥

દો. પ્રેમબિબસ પરિવારુ સબુ જાનિ સુલગન નરેસ।
કુઁઅરિ ચઢાઈ પાલકિન્હ સુમિરે સિદ્ધિ ગનેસ ॥ ૩૩૮ ॥

બહુબિધિ ભૂપ સુતા સમુઝાઈ। નારિધરમુ કુલરીતિ સિખાઈ ॥
દાસીં દાસ દિએ બહુતેરે। સુચિ સેવક જે પ્રિય સિય કેરે ॥
સીય ચલત બ્યાકુલ પુરબાસી। હોહિં સગુન સુભ મંગલ રાસી ॥
ભૂસુર સચિવ સમેત સમાજા। સંગ ચલે પહુઁચાવન રાજા ॥
સમય બિલોકિ બાજને બાજે। રથ ગજ બાજિ બરાતિન્હ સાજે ॥
દસરથ બિપ્ર બોલિ સબ લીન્હે। દાન માન પરિપૂરન કીન્હે ॥
ચરન સરોજ ધૂરિ ધરિ સીસા। મુદિત મહીપતિ પાઇ અસીસા ॥
સુમિરિ ગજાનનુ કીન્હ પયાના। મંગલમૂલ સગુન ભએ નાના ॥

દો. સુર પ્રસૂન બરષહિ હરષિ કરહિં અપછરા ગાન।
ચલે અવધપતિ અવધપુર મુદિત બજાઇ નિસાન ॥ ૩૩૯ ॥

નૃપ કરિ બિનય મહાજન ફેરે। સાદર સકલ માગને ટેરે ॥
ભૂષન બસન બાજિ ગજ દીન્હે। પ્રેમ પોષિ ઠાઢે સબ કીન્હે ॥
બાર બાર બિરિદાવલિ ભાષી। ફિરે સકલ રામહિ ઉર રાખી ॥
બહુરિ બહુરિ કોસલપતિ કહહીં। જનકુ પ્રેમબસ ફિરૈ ન ચહહીં ॥
પુનિ કહ ભૂપતિ બચન સુહાએ। ફિરિઅ મહીસ દૂરિ બડિ આએ ॥
રાઉ બહોરિ ઉતરિ ભએ ઠાઢે। પ્રેમ પ્રબાહ બિલોચન બાઢે ॥
તબ બિદેહ બોલે કર જોરી। બચન સનેહ સુધાઁ જનુ બોરી ॥
કરૌ કવન બિધિ બિનય બનાઈ। મહારાજ મોહિ દીન્હિ બડાઈ ॥

દો. કોસલપતિ સમધી સજન સનમાને સબ ભાઁતિ।
મિલનિ પરસપર બિનય અતિ પ્રીતિ ન હૃદયઁ સમાતિ ॥ ૩૪૦ ॥

મુનિ મંડલિહિ જનક સિરુ નાવા। આસિરબાદુ સબહિ સન પાવા ॥
સાદર પુનિ ભેંટે જામાતા। રૂપ સીલ ગુન નિધિ સબ ભ્રાતા ॥
જોરિ પંકરુહ પાનિ સુહાએ। બોલે બચન પ્રેમ જનુ જાએ ॥
રામ કરૌ કેહિ ભાઁતિ પ્રસંસા। મુનિ મહેસ મન માનસ હંસા ॥
કરહિં જોગ જોગી જેહિ લાગી। કોહુ મોહુ મમતા મદુ ત્યાગી ॥
બ્યાપકુ બ્રહ્મુ અલખુ અબિનાસી। ચિદાનંદુ નિરગુન ગુનરાસી ॥
મન સમેત જેહિ જાન ન બાની। તરકિ ન સકહિં સકલ અનુમાની ॥
મહિમા નિગમુ નેતિ કહિ કહઈ। જો તિહુઁ કાલ એકરસ રહઈ ॥

દો. નયન બિષય મો કહુઁ ભયઉ સો સમસ્ત સુખ મૂલ।
સબઇ લાભુ જગ જીવ કહઁ ભએઁ ઈસુ અનુકુલ ॥ ૩૪૧ ॥

સબહિ ભાઁતિ મોહિ દીન્હિ બડાઈ। નિજ જન જાનિ લીન્હ અપનાઈ ॥
હોહિં સહસ દસ સારદ સેષા। કરહિં કલપ કોટિક ભરિ લેખા ॥
મોર ભાગ્ય રાઉર ગુન ગાથા। કહિ ન સિરાહિં સુનહુ રઘુનાથા ॥
મૈ કછુ કહઉઁ એક બલ મોરેં। તુમ્હ રીઝહુ સનેહ સુઠિ થોરેં ॥
બાર બાર માગઉઁ કર જોરેં। મનુ પરિહરૈ ચરન જનિ ભોરેં ॥
સુનિ બર બચન પ્રેમ જનુ પોષે। પૂરનકામ રામુ પરિતોષે ॥
કરિ બર બિનય સસુર સનમાને। પિતુ કૌસિક બસિષ્ઠ સમ જાને ॥
બિનતી બહુરિ ભરત સન કીન્હી। મિલિ સપ્રેમુ પુનિ આસિષ દીન્હી ॥

દો. મિલે લખન રિપુસૂદનહિ દીન્હિ અસીસ મહીસ।
ભએ પરસ્પર પ્રેમબસ ફિરિ ફિરિ નાવહિં સીસ ॥ ૩૪૨ ॥

બાર બાર કરિ બિનય બડાઈ। રઘુપતિ ચલે સંગ સબ ભાઈ ॥
જનક ગહે કૌસિક પદ જાઈ। ચરન રેનુ સિર નયનન્હ લાઈ ॥
સુનુ મુનીસ બર દરસન તોરેં। અગમુ ન કછુ પ્રતીતિ મન મોરેં ॥
જો સુખુ સુજસુ લોકપતિ ચહહીં। કરત મનોરથ સકુચત અહહીં ॥
સો સુખુ સુજસુ સુલભ મોહિ સ્વામી। સબ સિધિ તવ દરસન અનુગામી ॥
કીન્હિ બિનય પુનિ પુનિ સિરુ નાઈ। ફિરે મહીસુ આસિષા પાઈ ॥
ચલી બરાત નિસાન બજાઈ। મુદિત છોટ બડ સબ સમુદાઈ ॥
રામહિ નિરખિ ગ્રામ નર નારી। પાઇ નયન ફલુ હોહિં સુખારી ॥

દો. બીચ બીચ બર બાસ કરિ મગ લોગન્હ સુખ દેત।
અવધ સમીપ પુનીત દિન પહુઁચી આઇ જનેત ॥ ૩૪૩ ॥
હને નિસાન પનવ બર બાજે। ભેરિ સંખ ધુનિ હય ગય ગાજે ॥
ઝાઁઝિ બિરવ ડિંડમીં સુહાઈ। સરસ રાગ બાજહિં સહનાઈ ॥
પુર જન આવત અકનિ બરાતા। મુદિત સકલ પુલકાવલિ ગાતા ॥
નિજ નિજ સુંદર સદન સઁવારે। હાટ બાટ ચૌહટ પુર દ્વારે ॥
ગલીં સકલ અરગજાઁ સિંચાઈ। જહઁ તહઁ ચૌકેં ચારુ પુરાઈ ॥
બના બજારુ ન જાઇ બખાના। તોરન કેતુ પતાક બિતાના ॥
સફલ પૂગફલ કદલિ રસાલા। રોપે બકુલ કદંબ તમાલા ॥
લગે સુભગ તરુ પરસત ધરની। મનિમય આલબાલ કલ કરની ॥

દો. બિબિધ ભાઁતિ મંગલ કલસ ગૃહ ગૃહ રચે સઁવારિ।
સુર બ્રહ્માદિ સિહાહિં સબ રઘુબર પુરી નિહારિ ॥ ૩૪૪ ॥

ભૂપ ભવન તેહિ અવસર સોહા। રચના દેખિ મદન મનુ મોહા ॥
મંગલ સગુન મનોહરતાઈ। રિધિ સિધિ સુખ સંપદા સુહાઈ ॥
જનુ ઉછાહ સબ સહજ સુહાએ। તનુ ધરિ ધરિ દસરથ દસરથ ગૃહઁ છાએ ॥
દેખન હેતુ રામ બૈદેહી। કહહુ લાલસા હોહિ ન કેહી ॥
જુથ જૂથ મિલિ ચલીં સુઆસિનિ। નિજ છબિ નિદરહિં મદન બિલાસનિ ॥
સકલ સુમંગલ સજેં આરતી। ગાવહિં જનુ બહુ બેષ ભારતી ॥
ભૂપતિ ભવન કોલાહલુ હોઈ। જાઇ ન બરનિ સમઉ સુખુ સોઈ ॥
કૌસલ્યાદિ રામ મહતારીં। પ્રેમ બિબસ તન દસા બિસારીં ॥

દો. દિએ દાન બિપ્રન્હ બિપુલ પૂજિ ગનેસ પુરારી।
પ્રમુદિત પરમ દરિદ્ર જનુ પાઇ પદારથ ચારિ ॥ ૩૪૫ ॥

મોદ પ્રમોદ બિબસ સબ માતા। ચલહિં ન ચરન સિથિલ ભએ ગાતા ॥
રામ દરસ હિત અતિ અનુરાગીં। પરિછનિ સાજુ સજન સબ લાગીં ॥
બિબિધ બિધાન બાજને બાજે। મંગલ મુદિત સુમિત્રાઁ સાજે ॥
હરદ દૂબ દધિ પલ્લવ ફૂલા। પાન પૂગફલ મંગલ મૂલા ॥
અચ્છત અંકુર લોચન લાજા। મંજુલ મંજરિ તુલસિ બિરાજા ॥
છુહે પુરટ ઘટ સહજ સુહાએ। મદન સકુન જનુ નીડ બનાએ ॥
સગુન સુંગધ ન જાહિં બખાની। મંગલ સકલ સજહિં સબ રાની ॥
રચીં આરતીં બહુત બિધાના। મુદિત કરહિં કલ મંગલ ગાના ॥

દો. કનક થાર ભરિ મંગલન્હિ કમલ કરન્હિ લિએઁ માત।
ચલીં મુદિત પરિછનિ કરન પુલક પલ્લવિત ગાત ॥ ૩૪૬ ॥

ધૂપ ધૂમ નભુ મેચક ભયઊ। સાવન ઘન ઘમંડુ જનુ ઠયઊ ॥
સુરતરુ સુમન માલ સુર બરષહિં। મનહુઁ બલાક અવલિ મનુ કરષહિં ॥
મંજુલ મનિમય બંદનિવારે। મનહુઁ પાકરિપુ ચાપ સઁવારે ॥
પ્રગટહિં દુરહિં અટન્હ પર ભામિનિ। ચારુ ચપલ જનુ દમકહિં દામિનિ ॥
દુંદુભિ ધુનિ ઘન ગરજનિ ઘોરા। જાચક ચાતક દાદુર મોરા ॥
સુર સુગન્ધ સુચિ બરષહિં બારી। સુખી સકલ સસિ પુર નર નારી ॥
સમઉ જાની ગુર આયસુ દીન્હા। પુર પ્રબેસુ રઘુકુલમનિ કીન્હા ॥
સુમિરિ સંભુ ગિરજા ગનરાજા। મુદિત મહીપતિ સહિત સમાજા ॥

દો. હોહિં સગુન બરષહિં સુમન સુર દુંદુભીં બજાઇ।
બિબુધ બધૂ નાચહિં મુદિત મંજુલ મંગલ ગાઇ ॥ ૩૪૭ ॥

માગધ સૂત બંદિ નટ નાગર। ગાવહિં જસુ તિહુ લોક ઉજાગર ॥
જય ધુનિ બિમલ બેદ બર બાની। દસ દિસિ સુનિઅ સુમંગલ સાની ॥
બિપુલ બાજને બાજન લાગે। નભ સુર નગર લોગ અનુરાગે ॥
બને બરાતી બરનિ ન જાહીં। મહા મુદિત મન સુખ ન સમાહીં ॥
પુરબાસિંહ તબ રાય જોહારે। દેખત રામહિ ભએ સુખારે ॥
કરહિં નિછાવરિ મનિગન ચીરા। બારિ બિલોચન પુલક સરીરા ॥
આરતિ કરહિં મુદિત પુર નારી। હરષહિં નિરખિ કુઁઅર બર ચારી ॥
સિબિકા સુભગ ઓહાર ઉઘારી। દેખિ દુલહિનિન્હ હોહિં સુખારી ॥

દો. એહિ બિધિ સબહી દેત સુખુ આએ રાજદુઆર।
મુદિત માતુ પરુછનિ કરહિં બધુન્હ સમેત કુમાર ॥ ૩૪૮ ॥

કરહિં આરતી બારહિં બારા। પ્રેમુ પ્રમોદુ કહૈ કો પારા ॥
ભૂષન મનિ પટ નાના જાતી ॥ કરહી નિછાવરિ અગનિત ભાઁતી ॥
બધુન્હ સમેત દેખિ સુત ચારી। પરમાનંદ મગન મહતારી ॥
પુનિ પુનિ સીય રામ છબિ દેખી ॥ મુદિત સફલ જગ જીવન લેખી ॥
સખીં સીય મુખ પુનિ પુનિ ચાહી। ગાન કરહિં નિજ સુકૃત સરાહી ॥
બરષહિં સુમન છનહિં છન દેવા। નાચહિં ગાવહિં લાવહિં સેવા ॥
દેખિ મનોહર ચારિઉ જોરીં। સારદ ઉપમા સકલ ઢઁઢોરીં ॥
દેત ન બનહિં નિપટ લઘુ લાગી। એકટક રહીં રૂપ અનુરાગીં ॥

દો. નિગમ નીતિ કુલ રીતિ કરિ અરઘ પાઁવડે દેત।
બધુન્હ સહિત સુત પરિછિ સબ ચલીં લવાઇ નિકેત ॥ ૩૪૯ ॥

ચારિ સિંઘાસન સહજ સુહાએ। જનુ મનોજ નિજ હાથ બનાએ ॥
તિન્હ પર કુઅઁરિ કુઅઁર બૈઠારે। સાદર પાય પુનિત પખારે ॥
ધૂપ દીપ નૈબેદ બેદ બિધિ। પૂજે બર દુલહિનિ મંગલનિધિ ॥
બારહિં બાર આરતી કરહીં। બ્યજન ચારુ ચામર સિર ઢરહીં ॥
બસ્તુ અનેક નિછાવર હોહીં। ભરીં પ્રમોદ માતુ સબ સોહીં ॥
પાવા પરમ તત્ત્વ જનુ જોગીં। અમૃત લહેઉ જનુ સંતત રોગીં ॥
જનમ રંક જનુ પારસ પાવા। અંધહિ લોચન લાભુ સુહાવા ॥
મૂક બદન જનુ સારદ છાઈ। માનહુઁ સમર સૂર જય પાઈ ॥

દો. એહિ સુખ તે સત કોટિ ગુન પાવહિં માતુ અનંદુ ॥
ભાઇન્હ સહિત બિઆહિ ઘર આએ રઘુકુલચંદુ ॥ ૩૫૦(ક) ॥

લોક રીત જનની કરહિં બર દુલહિનિ સકુચાહિં।
મોદુ બિનોદુ બિલોકિ બડ રામુ મનહિં મુસકાહિં ॥ ૩૫૦(ખ) ॥

દેવ પિતર પૂજે બિધિ નીકી। પૂજીં સકલ બાસના જી કી ॥
સબહિં બંદિ માગહિં બરદાના। ભાઇન્હ સહિત રામ કલ્યાના ॥
અંતરહિત સુર આસિષ દેહીં। મુદિત માતુ અંચલ ભરિ લેંહીં ॥
ભૂપતિ બોલિ બરાતી લીન્હે। જાન બસન મનિ ભૂષન દીન્હે ॥
આયસુ પાઇ રાખિ ઉર રામહિ। મુદિત ગએ સબ નિજ નિજ ધામહિ ॥
પુર નર નારિ સકલ પહિરાએ। ઘર ઘર બાજન લગે બધાએ ॥
જાચક જન જાચહિ જોઇ જોઈ। પ્રમુદિત રાઉ દેહિં સોઇ સોઈ ॥
સેવક સકલ બજનિઆ નાના। પૂરન કિએ દાન સનમાના ॥

દો. દેંહિં અસીસ જોહારિ સબ ગાવહિં ગુન ગન ગાથ।
તબ ગુર ભૂસુર સહિત ગૃહઁ ગવનુ કીન્હ નરનાથ ॥ ૩૫૧ ॥

જો બસિષ્ઠ અનુસાસન દીન્હી। લોક બેદ બિધિ સાદર કીન્હી ॥
ભૂસુર ભીર દેખિ સબ રાની। સાદર ઉઠીં ભાગ્ય બડ જાની ॥
પાય પખારિ સકલ અન્હવાએ। પૂજિ ભલી બિધિ ભૂપ જેવાઁએ ॥
આદર દાન પ્રેમ પરિપોષે। દેત અસીસ ચલે મન તોષે ॥
બહુ બિધિ કીન્હિ ગાધિસુત પૂજા। નાથ મોહિ સમ ધન્ય ન દૂજા ॥
કીન્હિ પ્રસંસા ભૂપતિ ભૂરી। રાનિન્હ સહિત લીન્હિ પગ ધૂરી ॥
ભીતર ભવન દીન્હ બર બાસુ। મન જોગવત રહ નૃપ રનિવાસૂ ॥
પૂજે ગુર પદ કમલ બહોરી। કીન્હિ બિનય ઉર પ્રીતિ ન થોરી ॥

દો. બધુન્હ સમેત કુમાર સબ રાનિન્હ સહિત મહીસુ।
પુનિ પુનિ બંદત ગુર ચરન દેત અસીસ મુનીસુ ॥ ૩૫૨ ॥

બિનય કીન્હિ ઉર અતિ અનુરાગેં। સુત સંપદા રાખિ સબ આગેં ॥
નેગુ માગિ મુનિનાયક લીન્હા। આસિરબાદુ બહુત બિધિ દીન્હા ॥
ઉર ધરિ રામહિ સીય સમેતા। હરષિ કીન્હ ગુર ગવનુ નિકેતા ॥
બિપ્રબધૂ સબ ભૂપ બોલાઈ। ચૈલ ચારુ ભૂષન પહિરાઈ ॥
બહુરિ બોલાઇ સુઆસિનિ લીન્હીં। રુચિ બિચારિ પહિરાવનિ દીન્હીં ॥
નેગી નેગ જોગ સબ લેહીં। રુચિ અનુરુપ ભૂપમનિ દેહીં ॥
પ્રિય પાહુને પૂજ્ય જે જાને। ભૂપતિ ભલી ભાઁતિ સનમાને ॥
દેવ દેખિ રઘુબીર બિબાહૂ। બરષિ પ્રસૂન પ્રસંસિ ઉછાહૂ ॥

દો. ચલે નિસાન બજાઇ સુર નિજ નિજ પુર સુખ પાઇ।
કહત પરસપર રામ જસુ પ્રેમ ન હૃદયઁ સમાઇ ॥ ૩૫૩ ॥

સબ બિધિ સબહિ સમદિ નરનાહૂ। રહા હૃદયઁ ભરિ પૂરિ ઉછાહૂ ॥
જહઁ રનિવાસુ તહાઁ પગુ ધારે। સહિત બહૂટિન્હ કુઅઁર નિહારે ॥
લિએ ગોદ કરિ મોદ સમેતા। કો કહિ સકઇ ભયઉ સુખુ જેતા ॥
બધૂ સપ્રેમ ગોદ બૈઠારીં। બાર બાર હિયઁ હરષિ દુલારીં ॥
દેખિ સમાજુ મુદિત રનિવાસૂ। સબ કેં ઉર અનંદ કિયો બાસૂ ॥
કહેઉ ભૂપ જિમિ ભયઉ બિબાહૂ। સુનિ હરષુ હોત સબ કાહૂ ॥
જનક રાજ ગુન સીલુ બડાઈ। પ્રીતિ રીતિ સંપદા સુહાઈ ॥
બહુબિધિ ભૂપ ભાટ જિમિ બરની। રાનીં સબ પ્રમુદિત સુનિ કરની ॥

દો. સુતન્હ સમેત નહાઇ નૃપ બોલિ બિપ્ર ગુર ગ્યાતિ।
ભોજન કીન્હ અનેક બિધિ ઘરી પંચ ગઇ રાતિ ॥ ૩૫૪ ॥

મંગલગાન કરહિં બર ભામિનિ। ભૈ સુખમૂલ મનોહર જામિનિ ॥
અઁચઇ પાન સબ કાહૂઁ પાએ। સ્ત્રગ સુગંધ ભૂષિત છબિ છાએ ॥
રામહિ દેખિ રજાયસુ પાઈ। નિજ નિજ ભવન ચલે સિર નાઈ ॥
પ્રેમ પ્રમોદ બિનોદુ બઢાઈ। સમઉ સમાજુ મનોહરતાઈ ॥
કહિ ન સકહિ સત સારદ સેસૂ। બેદ બિરંચિ મહેસ ગનેસૂ ॥
સો મૈ કહૌં કવન બિધિ બરની। ભૂમિનાગુ સિર ધરઇ કિ ધરની ॥
નૃપ સબ ભાઁતિ સબહિ સનમાની। કહિ મૃદુ બચન બોલાઈ રાની ॥
બધૂ લરિકનીં પર ઘર આઈં। રાખેહુ નયન પલક કી નાઈ ॥

દો. લરિકા શ્રમિત ઉનીદ બસ સયન કરાવહુ જાઇ।
અસ કહિ ગે બિશ્રામગૃહઁ રામ ચરન ચિતુ લાઇ ॥ ૩૫૫ ॥

ભૂપ બચન સુનિ સહજ સુહાએ। જરિત કનક મનિ પલઁગ ડસાએ ॥
સુભગ સુરભિ પય ફેન સમાના। કોમલ કલિત સુપેતીં નાના ॥
ઉપબરહન બર બરનિ ન જાહીં। સ્ત્રગ સુગંધ મનિમંદિર માહીં ॥
રતનદીપ સુઠિ ચારુ ચઁદોવા। કહત ન બનઇ જાન જેહિં જોવા ॥
સેજ રુચિર રચિ રામુ ઉઠાએ। પ્રેમ સમેત પલઁગ પૌઢાએ ॥
અગ્યા પુનિ પુનિ ભાઇન્હ દીન્હી। નિજ નિજ સેજ સયન તિન્હ કીન્હી ॥
દેખિ સ્યામ મૃદુ મંજુલ ગાતા। કહહિં સપ્રેમ બચન સબ માતા ॥
મારગ જાત ભયાવનિ ભારી। કેહિ બિધિ તાત તાડકા મારી ॥

દો. ઘોર નિસાચર બિકટ ભટ સમર ગનહિં નહિં કાહુ ॥
મારે સહિત સહાય કિમિ ખલ મારીચ સુબાહુ ॥ ૩૫૬ ॥

મુનિ પ્રસાદ બલિ તાત તુમ્હારી। ઈસ અનેક કરવરેં ટારી ॥
મખ રખવારી કરિ દુહુઁ ભાઈ। ગુરુ પ્રસાદ સબ બિદ્યા પાઈ ॥
મુનિતય તરી લગત પગ ધૂરી। કીરતિ રહી ભુવન ભરિ પૂરી ॥
કમઠ પીઠિ પબિ કૂટ કઠોરા। નૃપ સમાજ મહુઁ સિવ ધનુ તોરા ॥
બિસ્વ બિજય જસુ જાનકિ પાઈ। આએ ભવન બ્યાહિ સબ ભાઈ ॥
સકલ અમાનુષ કરમ તુમ્હારે। કેવલ કૌસિક કૃપાઁ સુધારે ॥
આજુ સુફલ જગ જનમુ હમારા। દેખિ તાત બિધુબદન તુમ્હારા ॥
જે દિન ગએ તુમ્હહિ બિનુ દેખેં। તે બિરંચિ જનિ પારહિં લેખેં ॥

દો. રામ પ્રતોષીં માતુ સબ કહિ બિનીત બર બૈન।
સુમિરિ સંભુ ગુર બિપ્ર પદ કિએ નીદબસ નૈન ॥ ૩૫૭ ॥

નીદઉઁ બદન સોહ સુઠિ લોના। મનહુઁ સાઁઝ સરસીરુહ સોના ॥
ઘર ઘર કરહિં જાગરન નારીં। દેહિં પરસપર મંગલ ગારીં ॥
પુરી બિરાજતિ રાજતિ રજની। રાનીં કહહિં બિલોકહુ સજની ॥
સુંદર બધુન્હ સાસુ લૈ સોઈ। ફનિકન્હ જનુ સિરમનિ ઉર ગોઈ ॥
પ્રાત પુનીત કાલ પ્રભુ જાગે। અરુનચૂડ બર બોલન લાગે ॥
બંદિ માગધન્હિ ગુનગન ગાએ। પુરજન દ્વાર જોહારન આએ ॥
બંદિ બિપ્ર સુર ગુર પિતુ માતા। પાઇ અસીસ મુદિત સબ ભ્રાતા ॥
જનનિન્હ સાદર બદન નિહારે। ભૂપતિ સંગ દ્વાર પગુ ધારે ॥

દો. કીન્હ સૌચ સબ સહજ સુચિ સરિત પુનીત નહાઇ।
પ્રાતક્રિયા કરિ તાત પહિં આએ ચારિઉ ભાઇ ॥ ૩૫૮ ॥

નવાન્હપારાયણ,તીસરા વિશ્રામ
ભૂપ બિલોકિ લિએ ઉર લાઈ। બૈઠૈ હરષિ રજાયસુ પાઈ ॥
દેખિ રામુ સબ સભા જુડાની। લોચન લાભ અવધિ અનુમાની ॥
પુનિ બસિષ્ટુ મુનિ કૌસિક આએ। સુભગ આસનન્હિ મુનિ બૈઠાએ ॥
સુતન્હ સમેત પૂજિ પદ લાગે। નિરખિ રામુ દોઉ ગુર અનુરાગે ॥
કહહિં બસિષ્ટુ ધરમ ઇતિહાસા। સુનહિં મહીસુ સહિત રનિવાસા ॥
મુનિ મન અગમ ગાધિસુત કરની। મુદિત બસિષ્ટ બિપુલ બિધિ બરની ॥
બોલે બામદેઉ સબ સાઁચી। કીરતિ કલિત લોક તિહુઁ માચી ॥
સુનિ આનંદુ ભયઉ સબ કાહૂ। રામ લખન ઉર અધિક ઉછાહૂ ॥

દો. મંગલ મોદ ઉછાહ નિત જાહિં દિવસ એહિ ભાઁતિ।
ઉમગી અવધ અનંદ ભરિ અધિક અધિક અધિકાતિ ॥ ૩૫૯ ॥

સુદિન સોધિ કલ કંકન છૌરે। મંગલ મોદ બિનોદ ન થોરે ॥
નિત નવ સુખુ સુર દેખિ સિહાહીં। અવધ જન્મ જાચહિં બિધિ પાહીં ॥
બિસ્વામિત્રુ ચલન નિત ચહહીં। રામ સપ્રેમ બિનય બસ રહહીં ॥
દિન દિન સયગુન ભૂપતિ ભાઊ। દેખિ સરાહ મહામુનિરાઊ ॥
માગત બિદા રાઉ અનુરાગે। સુતન્હ સમેત ઠાઢ ભે આગે ॥
નાથ સકલ સંપદા તુમ્હારી। મૈં સેવકુ સમેત સુત નારી ॥
કરબ સદા લરિકનઃ પર છોહૂ। દરસન દેત રહબ મુનિ મોહૂ ॥
અસ કહિ રાઉ સહિત સુત રાની। પરેઉ ચરન મુખ આવ ન બાની ॥
દીન્હ અસીસ બિપ્ર બહુ ભાઁતી। ચલે ન પ્રીતિ રીતિ કહિ જાતી ॥
રામુ સપ્રેમ સંગ સબ ભાઈ। આયસુ પાઇ ફિરે પહુઁચાઈ ॥

દો. રામ રૂપુ ભૂપતિ ભગતિ બ્યાહુ ઉછાહુ અનંદુ।
જાત સરાહત મનહિં મન મુદિત ગાધિકુલચંદુ ॥ ૩૬૦ ॥

બામદેવ રઘુકુલ ગુર ગ્યાની। બહુરિ ગાધિસુત કથા બખાની ॥
સુનિ મુનિ સુજસુ મનહિં મન રાઊ। બરનત આપન પુન્ય પ્રભાઊ ॥
બહુરે લોગ રજાયસુ ભયઊ। સુતન્હ સમેત નૃપતિ ગૃહઁ ગયઊ ॥
જહઁ તહઁ રામ બ્યાહુ સબુ ગાવા। સુજસુ પુનીત લોક તિહુઁ છાવા ॥
આએ બ્યાહિ રામુ ઘર જબ તેં। બસઇ અનંદ અવધ સબ તબ તેં ॥
પ્રભુ બિબાહઁ જસ ભયઉ ઉછાહૂ। સકહિં ન બરનિ ગિરા અહિનાહૂ ॥
કબિકુલ જીવનુ પાવન જાની ॥ રામ સીય જસુ મંગલ ખાની ॥
તેહિ તે મૈં કછુ કહા બખાની। કરન પુનીત હેતુ નિજ બાની ॥

છં. નિજ ગિરા પાવનિ કરન કારન રામ જસુ તુલસી કહ્યો।
રઘુબીર ચરિત અપાર બારિધિ પારુ કબિ કૌનેં લહ્યો ॥
ઉપબીત બ્યાહ ઉછાહ મંગલ સુનિ જે સાદર ગાવહીં।
બૈદેહિ રામ પ્રસાદ તે જન સર્બદા સુખુ પાવહીં ॥

સો. સિય રઘુબીર બિબાહુ જે સપ્રેમ ગાવહિં સુનહિં।
તિન્હ કહુઁ સદા ઉછાહુ મંગલાયતન રામ જસુ ॥ ૩૬૧ ॥