Lord Shiva

ഭര്തൃഹരേഃ ശതക ത്രിശതി - വൈരാഗ്യ ശതകമ്

(Vairagya Shatakam in Malayalam)

Bhartrihari

Vairagya Shatakam is the second part of the famous Shatakatraya authored by the philosopher-king Bhartrihari. The work begins with a sublime invocation to Lord Shiva, the destroyer of desire. Through one hundred poignant verses, the text explores the transitory nature of worldly life and the inherent suffering linked to material attachments. By contemplating these verses, a seeker develops a spirit of detachment and profound inner stillness. It serves as a powerful spiritual manual for those aspiring to transcend the cycle of worldly cravings and attain true wisdom, mental equanimity, and ultimate liberation through introspective renunciation.

ചൂഡോത്തംസിതചന്ദ്രചാരുകലികാചഞ്ചച്ഛിഖാഭാസ്വരോ
ലീലാദഗ്ധവിലോലകാമശലഭഃ ശ്രേയോദശാഗ്രേ സ്ഫുരന് ।
അന്തഃസ്ഫൂര്ജദ്​അപാരമോഹതിമിരപ്രാഗ്ഭാരം ഉച്ചാടയന്
ചേതഃസദ്മനി യോഗിനാം വിജയതേ ജ്ഞാനപ്രദീപോ ഹരഃ ॥ 3.1 ॥
ഭ്രാന്തം ദേശം അനേകദുര്ഗവിഷമം പ്രാപ്തം ന കിഞ്ചിത്ഫലം
ത്യക്ത്വാ ജാതികുലാഭിമാനം ഉചിതം സേവാ കൃതാ നിഷ്ഫലാ ।
ഭുക്തം മാനവിവര്ജിതം പരഗൃഹേഷ്വാശങ്കയാ കാകവത്
തൃഷ്ണേ ജൃമ്ഭസി പാപകര്മപിശുനേ നാദ്യാപി സന്തുഷ്യസി ॥ 3.2 ॥
ഉത്ഖാതം നിധിശങ്കയാ ക്ഷിതിതലം ധ്മാതാ ഗിരേര്ധാതവോ
നിസ്തീര്ണഃ സരിതാം പതിര്നൃപതയോ യത്നേന സന്തോഷിതാഃ ।
മന്ത്രാരാധനതത്പരേണ മനസാ നീതാഃ ശ്മശാനേ നിശാഃ
പ്രാപ്തഃ കാണവരാടകോഽപി ന മയാ തൃഷ്ണേ സകാമാ ഭവ ॥ 3.3 ॥
ഖലാലാപാഃ സോഢാഃ കഥം അപി തദ്​ആരാധനപരൈര്നിഗൃഹ്യാന്തര്
ബാഷ്പം ഹസിതം അപി ശൂന്യേന മനസാ ।
കൃതോ വിത്തസ്തമ്ഭപ്രതിഹതധിയാം അഞ്ജലിരപി
ത്വം ആശേ മോഘാശേ കിമ അപരം അതോ നര്തയസി മാമ് ॥ 3.4 ॥
അമീഷാം പ്രാണാനാം തുലിതവിസിനീപത്രപയസാം
കൃതേ കിം നാസ്മാഭിര്വിഗലിതവിവേകൈര്വ്യവസിതമ് ।
യദ്​ആഢ്യാനാം അഗ്രേ ദ്രവിണമദനിഃസഞ്ജ്ഞമനസാം
കൃതം വീതവ്രീഡൈര്നിജഗുണകഥാപാതകം അപി ॥ 3.5 ॥
ക്ഷാന്തം ന ക്ഷമയാ ഗൃഹോചിതസുഖം ത്യക്തം ന സന്തോഷതഃ
സോഢോ ദുഃസഹശീതതാപപവനക്ലേശോ ന തപ്തം തപഃ ।
ധ്യാതം വിത്തം അഹര്നിശം നിത്യമിതപ്രാണൈര്ന ശമ്ഭോഃ പദം
തത്തത്കര്മ കൃതം യദേവ മുനിഭിസ്തൈസ്തൈഃ ഫലൈര്വഞ്ചിതാഃ ॥ 3.6 ॥
ഭോഗാ ന ഭുക്താ വയം ഏവ ഭുക്താസ്
തപോ ന തപ്തം വയം ഏവ തപ്താഃ ।
കാലോ ന യാതോ വയം ഏവ യാതാസ്തൃഷ്ണാ
ന ജീര്ണാ വയം ഏവ ജീര്ണാഃ ॥ 3.7 ॥
ബലിഭിര്മുഖം ആക്രാന്തം പലിതേനാങ്കിതം ശിരഃ ।
ഗാത്രാണി ശിഥിലായന്തേ തൃഷ്ണൈകാ തരുണായതേ ॥ 3.8 ॥
വിവേകവ്യാകോശേ വിദധതി സമേ ശാമ്യതി തൃഷാ
പരിഷ്വങ്ഗേ തുങ്ഗേ പ്രസരതിതരാം സാ പരിണതാ ।
ജരാജീര്ണൈശ്വര്യഗ്രസനഗഹനാക്ഷേപകൃപണസ്തൃഷാപാത്രം
യസ്യാം ഭവതി മരുതാം അപ്യധിപതിഃ ॥ 3.8.1 ॥
നിവൃത്താ ഭോഗേച്ഛാ പുരുഷബഹുമാനോഽപി ഗലിതഃ
സമാനാഃ സ്വര്യാതാഃ സപദി സുഹൃദോ ജീവിതസമാഃ ।
ശനൈര്യഷ്ട്യുത്ഥാനം ഘനതിമിരരുദ്ധേ ച നയനേ
അഹോ മൂഢഃ കായസ്തദപി മരണാപായചകിതഃ ॥ 3.9 ॥
ആശാ നാമ നദീ മനോരഥജലാ തൃഷ്ണാതരങ്ഗാകുലാ
രാഗഗ്രാഹവതീ വിതര്കവിഹഗാ ധൈര്യദ്രുമധ്വംസിനീ ।
മോഹാവര്തസുദുസ്തരാതിഗഹനാ പ്രോത്തുങ്ഗചിന്താതടീ
തസ്യാഃ പാരഗതാ വിശുദ്ധമനസോ നന്ദന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.10 ॥
ന സംസാരോത്പന്നം ചരിതം അനുപശ്യാമി കുശലം
വിപാകഃ പുണ്യാനാം ജനയതി ഭയം മേ വിമൃശതഃ ।
മഹദ്ഭിഃ പുണ്യൌഘൈശ്ചിരപരിഗൃഹീതാശ്ച വിഷയാ
മഹാന്തോ ജായന്തേ വ്യസനം ഇവ ദാതും വിഷയിണാമ് ॥ 3.11 ॥
അവശ്യം യാതാരശ്ചിരതരം ഉഷിത്വാപി വിഷയാ
വിയോഗേ കോ ഭേദസ്ത്യജതി ന ജനോ യത്സ്വയം അമൂന് ।
വ്രജന്തഃ സ്വാതന്ത്ര്യാദതുലപരിതാപായ മനസഃ
സ്വയം ത്യക്താ ഹ്യേതേ ശമസുഖം അനന്തം വിദധതി ॥ 3.12 ॥
ബ്രഹ്മജ്ഞാനവിവേകനിര്മലധിയഃ കുര്വന്ത്യഹോ ദുഷ്കരം
യന്മുഞ്ചന്ത്യുപഭോഗഭാഞ്ജ്യപി ധനാന്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ।
സമ്പ്രാപ്താന്ന പുരാ ന സമ്പ്രതി ന ച പ്രാപ്തൌ ദൃഢപ്രത്യയാന്
വാഞ്ഛാമാത്രപരിഗ്രഹാനപി പരം ത്യക്തും ന ശക്താ വയമ് ॥ 3.13 ॥
ധന്യാനാം ഗിരികന്ദരേഷു വസതാം ജ്യോതിഃ പരം ധ്യായതാമാനന്ദാശ്രു
ജലം പിബന്തി ശകുനാ നിഃശങ്കം അങ്കേശയാഃ ।
അസ്മാകം തു മനോരഥോപരചിതപ്രാസാദവാപീതടക്രീഡാ
കാനനകേലികൌതുകജുഷാം ആയുഃ പരം ക്ഷീയതേ ॥ 3.14 ॥
ഭിക്ഷാശനം തദപി നീരസം ഏകവാരം
ശയ്യാ ച ഭൂഃ പരിജനോ നിജദേഹമാത്രമ് ।
വസ്ത്രം വിശീര്ണശതഖണ്ഡമയീ ച കന്ഥാ
ഹാ ഹാ തഥാപി വിഷയാ ന പരിത്യജന്തി ॥ 3.15 ॥
സ്തനൌ മാംസഗ്രന്ഥീ കനകകലശാവിത്യുപമിതൌ
മുഖം ശ്ലേഷ്മാഗാരം തദപി ച ശശാങ്കേന തുലിതമ് ।
സ്രവന്മൂത്രക്ലിന്നം കരിവരശിരസ്പര്ധി ജഘനം
മുഹുര്നിന്ദ്യം രൂപം കവിജനവിശേഷൈര്ഗുരുകൃതമ് ॥ 3.16 ॥
ഏകോ രാഗിഷു രാജതേ പ്രിയതമാദേഹാര്ധഹാരീ ഹരോ
നീരാഗേഷു ജനോ വിമുക്തലലനാസങ്ഗോ ന യസ്മാത്പരഃ ।
ദുര്വാരസ്മരബാണപന്നഗവിഷവ്യാവിദ്ധമുഗ്ധോ ജനഃ
ശേഷഃ കാമവിഡമ്ബിതാന്ന വിഷയാന്ഭോക്തും ന മോക്തും ക്ഷമഃ ॥ 3.17 ॥
അജാനന്ദാഹാത്മ്യം പതതു ശലഭസ്തീവ്രദഹനേ
സ മീനോഽപ്യജ്ഞാനാദ്ബഡിശയുതം അശ്നാതു പിശിതമ് ।
വിജാനന്തോഽപ്യേതേ വയം ഇഹ വിപജ്ജാലജടിലാന്
ന മുഞ്ചാമഃ കാമാന് അഹഹ ഗഹനോ മോഹമഹിമാ ॥ 3.18 ॥
തൃഷാ ശുഷ്യത്യാസ്യേ പിബതി സലിലം ശീതമധുരം
ക്ഷുധാര്തഃ ശാല്യന്നം കവലയതി മാംസാദികലിതമ് ।
പ്രദീപ്തേ കാമാഗ്നൌ സുദൃഢതരം ആലിങ്ഗതി വധൂം
പ്രതീകാരം വ്യാധേഃ സുഖം ഇതി വിപര്യസ്യതി ജനഃ ॥ 3.19 ॥
തുങ്ഗം വേശ്മ സുതാഃ സതാം അഭിമതാഃ സങ്ഖ്യാതിഗാഃ സമ്പദഃ
കല്യാണീ ദയിതാ വയശ്ച നവം ഇത്യജ്ഞാനമൂഢോ ജനഃ ।
മത്വാ വിശ്വം അനശ്വരം നിവിശതേ സംസാരകാരാഗൃഹേ
സന്ദൃശ്യ ക്ഷണഭങ്ഗുരം തദഖിലം ധന്യസ്തു സന്ന്യസ്യതി ॥ 3.20 ॥
ദീനാ ദീനമുഖൈഃ സദൈവ ശിശുകൈരാകൃഷ്ടജീര്ണാമ്ബരാ
ക്രോശദ്ഭിഃ ക്ഷുധിതൈര്നിരന്നവിധുരാ ദൃശ്യാ ന ചേദ്ഗേഹിനീ ।
യാച്ഞാഭങ്ഗഭയേന ഗദ്ഗദഗലത്രുട്യദ്വിലീനാക്ഷരം
കോ ദേഹീതി വദേത്സ്വദഗ്ധജഠരസ്യാര്ഥേ മനസ്വീ പുമാന് ॥ 3.21 ॥
അഭിമതമഹാമാനഗ്രന്ഥിപ്രഭേദപടീയസീ
ഗുരുതരഗുണഗ്രാമാമ്ഭോജസ്ഫുടോജ്ജ്വലചന്ദ്രികാ ।
വിപുലവിലസല്ലജ്ജാവല്ലീവിതാനകുഠാരികാ
ജഠരപിഠരീ ദുഷ്പൂരേയം കരോതി വിഡമ്ബനമ് ॥ 3.22 ॥
പുണ്യേ ഗ്രാമേ വനേ വാ മഹതി സിതപടച്ഛന്നപാലീ കപാലിം
ഹ്യാദായ ന്യായഗര്ഭദ്വിജഹുതഹുതഭുഗ്ധൂമധൂമ്രോപകണ്ഠേ ।
ദ്വാരം ദ്വാരം പ്രവിഷ്ടോ വരം ഉദരദരീപൂരണായ ക്ഷുധാര്തോ
മാനീ പ്രാണൈഃ സനാഥോ ന പുനരനുദിനം തുല്യകുല്യേഷു ദീനഃ ॥ 3.23 ॥
ഗങ്ഗാതരങ്ഗകണശീകരശീതലാനി
വിദ്യാധരാധ്യുഷിതചാരുശിലാതലാനി ।
സ്ഥാനാനി കിം ഹിമവതഃ പ്രലയം ഗതാനി
യത്സാവമാനപരപിണ്ഡരതാ മനുഷ്യാഃ ॥ 3.24 ॥
കിം കന്ദാഃ കന്ദരേഭ്യഃ പ്രലയം ഉപഗതാ നിര്ഝരാ വാ ഗിരിഭ്യഃ
പ്രധ്വസ്താ വാ തരുഭ്യഃ സരസഫലഭൃതോ വല്കലിന്യശ്ച ശാഖാഃ ।
വീക്ഷ്യന്തേ യന്മുഖാനി പ്രസഭം അപഗതപ്രശ്രയാണാം ഖലാനാം
ദുഃഖാപ്തസ്വല്പവിത്തസ്മയപവനവശാന്നര്തിതഭ്രൂലതാനി ॥ 3.25 ॥
പുണ്യൈര്മൂലഫലൈസ്തഥാ പ്രണയിനീം വൃത്തിം കുരുഷ്വാധുനാ
ഭൂശയ്യാം നവപല്ലവൈരകൃപണൈരുത്തിഷ്ഠ യാവോ വനമ് ।
ക്ഷുദ്രാണാം അവിവേകമൂഢമനസാം യത്രേശ്വരാണാം സദാ
വിത്തവ്യാധിവികാരവിഹ്വലഗിരാം നാമാപി ന ശ്രൂയതേ ॥ 3.26 ॥
ഫലം സ്വേച്ഛാലഭ്യം പ്രതിവനം അഖേദം ക്ഷിതിരുഹാം
പയഃ സ്ഥാനേ സ്ഥാനേ ശിശിരമധുരം പുണ്യസരിതാമ് ।
മൃദുസ്പര്ശാ ശയ്യാ സുലലിതലതാപല്ലവമയീ
സഹന്തേ സന്താപം തദപി ധനിനാം ദ്വാരി കൃപണാഃ ॥ 3.27 ॥
യേ വര്തന്തേ ധനപതിപുരഃ പ്രാര്ഥനാദുഃഖഭാജോ
യേ ചാല്പത്വം ദധതി വിഷയാക്ഷേപപര്യാപ്തബുദ്ധേഃ ।
തേഷാം അന്തഃസ്ഫുരിതഹസിതം വാസരാണി സ്മരേയം
ധ്യാനച്ഛേദേ ശിഖരികുഹരഗ്രാവശയ്യാനിഷണ്ണഃ ॥ 3.28 ॥
യേ സന്തോഷനിരന്തരപ്രമുദിതാസ്തേഷാം ന ഭിന്നാ മുദോ
യേ ത്വന്യേ ധനലുബ്ധസങ്കുലധിയസ്തേഷാം ന തൃഷ്ണാഹതാ ।
ഇത്ഥം കസ്യ കൃതേ കുതഃ സ വിധിനാ കീദൃക്പദം സമ്പദാം [കൃതഃ]
സ്വാത്മന്യേവ സമാപ്തഹേമമഹിമാ മേരുര്ന മേ രോചതേ ॥ 3.29 ॥
ഭിക്ഷാഹാരം അദൈന്യം അപ്രതിസുഖം ഭീതിച്ഛിദം സര്വതോ
ദുര്മാത്സര്യമദാഭിമാനമഥനം ദുഃഖൌഘവിധ്വംസനമ് ।
സര്വത്രാന്വഹം അപ്രയത്നസുലഭം സാധുപ്രിയം പാവനം
ശമ്ഭോഃ സത്രം അവാര്യം അക്ഷയനിധിം ശംസന്തി യോഗീശ്വരാഃ ॥ 3.30 ॥
ഭോഗേ രോഗഭയം കുലേ ച്യുതിഭയം വിത്തേ നൃപാലാദ്ഭയം
മാനേ ദൈന്യഭയം ബലേ രിപുഭയം രൂപേ ജരായാ ഭയമ് ।
ശാസ്ത്രേ വാദിഭയം ഗുണേ ഖലഭയം കായേ കൃതാന്താദ്ഭയം
സര്വം വസ്തു ഭയാന്വിതം ഭുവി നൃണാം വൈരാഗ്യമേവാഭയമ് ॥ 3.31 ॥
ആക്രാന്തം മരണേന ജന്മ ജരസാ ചാത്യുജ്ജ്വലം യൌവനം
സന്തോഷോ ധനലിപ്സയാ ശമസുഖം പ്രൌഢാങ്ഗനാവിഭ്രമൈഃ ।
ലോകൈര്മത്സരിഭിര്ഗുണാ വനഭുവോ വ്യാലൈര്നൃപാ ദുര്ജനൈര്
അസ്ഥൈര്യേണ വിഭൂതയോഽപ്യപഹതാ ഗ്രസ്തം ന കിം കേന വാ ॥ 3.32 ॥
ആധിവ്യാധിശതൈര്ജനസ്യ വിവിധൈരാരോഗ്യം ഉന്മൂല്യതേ
ലക്ഷ്മീര്യത്ര പതന്തി തത്ര വിവൃതദ്വാരാ ഇവ വ്യാപദഃ ।
ജാതം ജാതം അവശ്യം ആശു വിവശം മൃത്യുഃ കരോത്യാത്മസാത്
തത്കിം തേന നിരങ്കുശേന വിധിനാ യന്നിര്മിതം സുസ്ഥിരമ് ॥ 3.33 ॥
ഭോഗാസ്തുങ്ഗതരങ്ഗഭങ്ഗതരലാഃ പ്രാണാഃ ക്ഷണധ്വംസിനഃ
സ്തോകാന്യേവ ദിനാനി യൌവനസുഖം സ്ഫൂര്തിഃ പ്രിയാസു സ്ഥിതാ ।
തത്സംസാരം അസാരം ഏവ നിഖിലം ബുദ്ധ്വാ ബുധാ ബോധകാ
ലോകാനുഗ്രഹപേശലേന മനസാ യത്നഃ സമാധീയതാമ് ॥ 3.34 ॥
ഭോഗാ മേഘവിതാനമധ്യവിലസത്സൌദാമിനീചഞ്ചലാ
ആയുര്വായുവിഘട്ടിതാബ്ജപടലീലീനാമ്ബുവദ്ഭങ്ഗുരമ് ।
ലീലാ യൌവനലാലസാസ്തനുഭൃതാം ഇത്യാകലയ്യ ദ്രുതം
യോഗേ ധൈര്യസമാധിസിദ്ധിസുലഭേ ബുദ്ധിം വിദധ്വം ബുധാഃ ॥ 3.35 ॥
ആയുഃ കല്ലോലലോലം കതിപയദിവസസ്ഥായിനീ യൌവനശ്രീഃ
അര്ഥാഃ സങ്കല്പകല്പാ ഘനസമയതഡിദ്വിഭ്രമാ ഭോഗപൂഗാഃ ।
കണ്ഠാശ്ലേഷോപഗൂഢം തദപി ച ന ചിരം യത്പ്രിയാഭിഃ പ്രണീതം
ബ്രഹ്മണ്യാസക്തചിത്താ ഭവത ഭവഭയാമ്ഭോധിപാരം തരീതുമ് ॥ 3.36 ॥
കൃച്ഛ്രേണാമേധ്യമധ്യേ നിയമിതതനുഭിഃ സ്ഥീയതേ ഗര്ഭവാസേ
കാന്താവിശ്ലേഷദുഃഖവ്യതികരവിഷമോ യൌവനേ ചോപഭോഗഃ ।
വാമാക്ഷീണാം അവജ്ഞാവിഹസിതവസതിര്വൃദ്ധഭാവോഽപ്യസാധുഃ
സംസാരേ രേ മനുഷ്യാ വദത യദി സുഖം സ്വല്പം അപ്യസ്തി കിഞ്ചിത് ॥ 3.37 ॥
വ്യാഘ്രീവ തിഷ്ഠതി ജരാ പരിതര്ജയന്തീ
രോഗാശ്ച ശത്രവ ഇവ പ്രഹരന്തി ദേഹമ് ।
ആയുഃ പരിസ്രവതി ഭിന്നഘടാദിവാമ്ഭോ
ലോകസ്തഥാപ്യഹിതം ആചരതീതി ചിത്രമ് ॥ 3.38 ॥
ഭോഗാ ഭങ്ഗുരവൃത്തയോ ബഹുവിധാസ്തൈരേവ ചായം ഭവസ്തത്
കസ്യേഹ കൃതേ പരിഭ്രമത രേ ലോകാഃ കൃതം ചേഷ്ടിതൈഃ ।
ആശാപാശശതോപശാന്തിവിശദം ചേതഃസമാധീയതാം
കാമോത്പത്തിവശാത്സ്വധാമനി യദി ശ്രദ്ധേയം അസ്മദ്വചഃ ॥ 3.39 ॥
സഖേ ധന്യാഃ കേചിത്ത്രുടിതഭവബന്ധവ്യതികരാ
വനാന്തേ ചിത്താന്തര്വിഷമവിഷയാശീവിഷഗതാഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രജ്യോത്സ്നാധവലഗഗനാഭോഗസുഭഗാം
നയന്തേ യേ രാത്രിം സുകൃതചയചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.39.1 ॥
ബ്രഹ്മേന്ദ്രാദിമരുദ്ഗണാംസ്തൃണകണാന്യത്ര സ്ഥിതോ മന്യതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഭവാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏവ ഏകഃ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
ഭോഃ സാധോ ക്ഷണഭങ്ഗുരേ തദിതരേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ॥ 3.40 ॥
സാ രമ്യാ നഗരീ മഹാന്സ നൃപതിഃ സാമന്തചക്രം ച തത്
പാര്ശ്വേ തസ്യ ച സാ വിദഗ്ധപരിഷത്താശ്ചന്ദ്രബിമ്ബാനനാഃ ।
ഉദ്വൃത്തഃ സ രാജപുത്രനിവഹസ്തേ വന്ദിനസ്താഃ കഥാഃ
സര്വം യസ്യ വശാദഗാത്സ്മൃതിപഥം കാലായ തസ്മൈ നമഃ ॥ 3.41 ॥
യത്രാനേകഃ ക്വചിദപി ഗൃഹേ തത്ര തിഷ്ഠത്യഥൈകോ
യത്രാപ്യേകസ്തദനു ബഹവസ്തത്ര നൈകോഽപി ചാന്തേ ।
ഇത്ഥം നേയൌ രജനിദിവസൌ ലോലയന്ദ്വാവിവാക്ഷൌ
കാലഃ കല്യോ ഭുവനഫലകേ ക്രീഡതി പ്രാണിശാരൈഃ ॥ 3.42 ॥
ആദിത്യസ്യ ഗതാഗതൈരഹരഹഃ സങ്ക്ഷീയതേ ജീവിതം
വ്യാപാരൈര്ബഹുകാര്യഭാരഗുരുഭിഃ കാലോഽപി ന ജ്ഞായതേ ।
ദൃഷ്ട്വാ ജന്മജരാവിപത്തിമരണം ത്രാസശ്ച നോത്പദ്യതേ
പീത്വാ മോഹമയീം പ്രമാദമദിരാം ഉന്മത്തഭൂതം ജഗത് ॥ 3.43 ॥
രാത്രിഃ സൈവ പുനഃ സ ഏവ ദിവസോ മത്വാ മുധാ ജന്തവോ
ധാവന്ത്യുദ്യമിനസ്തഥൈവ നിഭൃതപ്രാരബ്ധതത്തത്ക്രിയാഃ ।
വ്യാപാരൈഃ പുനര്​ഉക്തഭൂതവിഷയൈരിത്ഥം വിധേനാമുനാ
സംസാരേണ കദര്ഥിതാ വയം അഹോ മോഹാന്ന ലജ്ജാമഹേ ॥ 3.44 ॥
ന ധ്യാതം പദം ഈശ്വരസ്യ വിധിവത്സംസാരവിച്ഛിത്തയേ
സ്വര്ഗദ്വാരകപാടപാടനപടുര്ധര്മോഽപി നോപാര്ജിതഃ ।
നാരീപീനപയോധരോരുയുഗലം സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതം
മാതുഃ കേവലം ഏവ യൌവനവനച്ഛേദേ കുഠാരാ വയമ് ॥ 3.45 ॥
നാഭ്യസ്താ പ്രതിവാദിവൃന്ദദമനീ വിദ്യാ വിനീതോചിതാ
ഖഡ്ഗാഗ്രൈഃ കരികുമ്ഭപീഠദലനൈര്നാകം ന നീതം യശഃ ।
കാന്താകോമലപല്ലവാധരരസഃ പീതോ ന ചന്ദ്രോദയേ
താരുണ്യം ഗതം ഏവ നിഷ്ഫലം അഹോ ശൂന്യാലയേ ദീപവത് ॥ 3.46 ॥
വിദ്യാ നാധിഗതാ കലങ്കരഹിതാ വിത്തം ച നോപാര്ജിതം
ശുശ്രൂഷാപി സമാഹിതേന മനസാ പിത്രോര്ന സമ്പാദിതാ ।
ആലോലായതലോചനാഃ പ്രിയതമാഃ സ്വപ്നേഽപി നാലിങ്ഗിതാഃ
കാലോഽയം പരപിണ്ഡലോലുപതയാ കാകൈരിവ പ്രേര്യതേ ॥ 3.47 ॥
വയം യേഭ്യോ ജാതാശ്ചിരപരിഗതാ ഏവ ഖലു തേ
സമം യൈഃ സംവൃദ്ധാഃ സ്മൃതിവിഷയതാം തേഽപി ഗമിതാഃ ।
ഇദാനീം ഏതേ സ്മഃ പ്രതിദിവസം ആസന്നപതനാ
ഗതാസ്തുല്യാവസ്ഥാം സികതിലനദീതീരതരുഭിഃ ॥ 3.48 ॥
ആയുര്വര്ഷശതം നൃണാം പരിമിതം രാത്രൌ തദ്​അര്ധം ഗതം
തസ്യാര്ധസ്യ പരസ്യ ചാര്ധം അപരം ബാലത്വവൃദ്ധത്വയോഃ ।
ശേഷം വ്യാധിവിയോഗദുഃഖസഹിതം സേവാദിഭിര്നീയതേ
ജീവേ വാരിതരങ്ഗചഞ്ചലതരേ സൌഖ്യം കുതഃ പ്രാണിനാമ് ॥ 3.49 ॥
ക്ഷണം ബാലോ ഭൂത്വാ ക്ഷണം അപി യുവാ കാമരസികഃ
ക്ഷണം വിത്തൈര്ഹീനഃ ക്ഷണം അപി ച സമ്പൂര്ണവിഭവഃ ।
ജരാജീര്ണൈരങ്ഗൈര്നട ഇവ വലീമണ്ഡിതതനൂര്
നരഃ സംസാരാന്തേ വിശതി യമധാനീയവനികാമ് ॥ 3.50 ॥
ത്വം രാജാ വയം അപ്യുപാസിതഗുരുപ്രജ്ഞാഭിമാനോന്നതാഃ
ഖ്യാതസ്ത്വം വിഭവൈര്യശാംസി കവയോ ദിക്ഷു പ്രതന്വന്തി നഃ ।
ഇത്ഥം മാനധനാതിദൂരം ഉഭയോരപ്യാവയോരന്തരം
യദ്യസ്മാസു പരാങ്മുഖോഽസി വയം അപ്യേകാന്തതോ നിഃസ്പൃഹാഃ ॥ 3.51 ॥
അര്ഥാനാം ഈശിഷേ ത്വം വയം അപി ച ഗിരാം ഈശ്മഹേ യാവദര്ഥം
ശൂരസ്ത്വം വാദിദര്പവ്യുപശമനവിധാവക്ഷയം പാടവം നഃ ।
സേവന്തേ ത്വാം ധനാഢ്യാ മതിമലഹതയേ മാം അപി ശ്രോതുകാമാഃ ।
മയ്യപ്യാസ്ഥാ ന തേ ചേത്ത്വയി മമ നിതരാം ഏവ രാജന്നനാസ്ഥാ ॥ 3.52 ॥
വയം ഇഹ പരിതുഷ്ടാ വല്കലൈസ്ത്വം ദുകൂലൈഃ
സമ ഇഹ പരിതോഷോ നിര്വിശേഷോ വിശേഷഃ ।
സ തു ഭവതു ദരിദ്രോ യസ്യ തൃഷ്ണാ വിശാലാ
മനസി ച പരിതുഷ്ടേ കോഽര്ഥവാന്കോ ദരിദ്രഃ ॥ 3.53 ॥
ഫലം അലം അശനായ സ്വാദു പാനായ തോയം
ക്ഷിതിരപി ശയനാര്ഥം വാസസേ വല്കലം ച ।
നവധനമധുപാനഭ്രാന്തസര്വേന്ദ്രിയാണാം
അവിനയം അനുമന്തും നോത്സഹേ ദുര്ജനാനാമ് ॥ 3.54 ॥
അശ്നീമഹി വയം ഭിക്ഷാം ആശാവാസോ വസീമഹി ।
ശയീമഹി മഹീപൃഷ്ഠേ കുര്വീമഹി കിം ഈശ്വരൈഃ ॥ 3.55 ॥
ന നടാ നാ വിടാ ന ഗായകാ ന ച സഭ്യേതരവാദചുഞ്ചവഃ ।
നൃപം ഈക്ഷിതും അത്ര കേ വയം സ്തനഭാരാനമിതാ ന യോഷിതഃ ॥ 3.56 ॥
വിപുലഹൃദയൈരീശൈരേതജ്ജഗജ്ജനിതം പുരാ
വിധൃതം അപരൈര്ദത്തം ചാന്യൈര്വിജിത്യ തൃണം യഥാ ।
ഇഹ ഹി ഭുവനാന്യന്യൈര്ധീരാശ്ചതുര്ദശ ഭുഞ്ജതേ
കതിപയപുരസ്വാമ്യേ പുംസാം ക ഏഷ മദജ്വരഃ ॥ 3.57 ॥
അഭുക്തായാം യസ്യാം ക്ഷണം അപി ന യാതം നൃപശതൈര്
ഭുവസ്തസ്യാ ലാഭേ ക ഇവ ബഹുമാനഃ ക്ഷിതിഭൃതാമ് ।
തദ്​അംശസ്യാപ്യംശേ തദ്​അവയവലേശേഽപി പതയോ
വിഷാദേ കര്തവ്യേ വിദധതി ജഡാഃ പ്രത്യുത മുദമ് ॥ 3.58 ॥
മൃത്പിണ്ഡോ ജലരേഖയാ വലയിതഃ സര്വോഽപ്യയം നന്വണുഃ
സ്വാംശീകൃത്യ സ ഏവ സങ്ഗരശതൈ രാജ്ഞാം ഗണാ ഭുഞ്ജതേ । [തമേവ]
യേ ദദ്യുര്ദദതോഽഥവാ കിം അപരം ക്ഷുദ്രാ ദരിദ്രാ ഭൃശം
ധിഗ്ധിക്താന്പുരുഷാധമാന്ധനകണാന്വാഞ്ഛന്തി തേഭ്യോഽപി യേ ॥ 3.59 ॥
സ ജാതഃ കോഽപ്യാസീന്മദനരിപുണാ മൂര്ധ്നി ധവലം
കപാലം യസ്യോച്ചൈര്വിനിഹിതം അലങ്കാരവിധയേ ।
നൃഭിഃ പ്രാണത്രാണപ്രവണമതിഭിഃ കൈശ്ചിദധുനാ
നമദ്ഭിഃ കഃ പുംസാം അയം അതുലദര്പജ്വരഭരഃ ॥ 3.60 ॥
പരേഷാം ചേതാംസി പ്രതിദിവസം ആരാധ്യ ബഹുധാ
പ്രസാദം കിം നേതും വിശസി ഹൃദയ ക്ലേശകലിതമ് ।
പ്രസന്നേ ത്വയ്യന്തഃസ്വയമുദിതചിന്താമണിഗണോ
വിവിക്തഃ സങ്കല്പഃ കിം അഭിലഷിതം പുഷ്യതി ന തേ ॥ 3.61 ॥
സത്യാം ഏവ ത്രിലോകീസരിതി ഹരശിരശ്ചുമ്ബിനീവച്ഛടായാം
സദ്വൃത്തിം കല്പയന്ത്യാം വടവിടപഭവൈര്വല്കലൈഃ സത്ഫലൈശ്ച ।
കോഽയം വിദ്വാന്വിപത്തിജ്വരജനിതരുജാതീവദുഃഖാസികാനാം
വക്ത്രം വീക്ഷേത ദുഃസ്ഥേ യദി ഹി ന വിഭൃയാത്സ്വേ കുടുമ്ബേഽനുകമ്പാമ് ॥ 3.61.1 ॥
പരിഭ്രമസി കിം മുധാ ക്വചന ചിത്ത വിശ്രാമ്യതാം
സ്വയം ഭവതി യദ്യഥാ ഭവതി തത്തഥാ നാന്യഥാ ।
അതീതം അനനുസ്മരന്നപി ച ഭാവ്യസങ്കല്പയന്നതര്കിത
സമാഗമാനനുഭവാമി ഭോഗാനഹമ് ॥ 3.62 ॥
ഏതസ്മാദ്വിരമേന്ദ്രിയാര്ഥഗഹനാദായാസകാദാശ്രയശ്രേയോ
മാര്ഗം അശേഷദുഃഖശമനവ്യാപാരദക്ഷം ക്ഷണാത് ।
സ്വാത്മീഭാവം ഉപൈഹി സന്ത്യജ നിജാം കല്ലോലലോലാം ഗതിം
മാ ഭൂയോ ഭജ ഭങ്ഗുരാം ഭവരതിം ചേതഃ പ്രസീദാധുനാ ॥ 3.63 ॥
മോഹം മാര്ജയ താം ഉപാര്ജയ രതിം ചന്ദ്രാര്ധചൂഡാമണൌ
ചേതഃ സ്വര്ഗതരങ്ഗിണീതടഭുവാം ആസങ്ഗം അങ്ഗീകുരു ।
കോ വാ വീചിഷു ബുദ്ബുദേഷു ച തഡില്ലേഖാസു ച ശ്രീഷു ച
ജ്വാലാഗ്രേഷു ച പന്നഗേഷു സരിദ്വേഗേഷു ച പ്രത്യയഃ ॥ 3.64 ॥
ചേതശ്ചിന്തയ മാ രമാം സകൃദിമാം അസ്ഥായിനീം ആസ്ഥയാ
ഭൂപാലഭ്രുകുടീകുടീവിഹരണവ്യാപാരപണ്യാങ്ഗനാമ് ।
കന്ഥാകഞ്ചുകിനഃ പ്രവിശ്യ ഭവനദ്വാരാണി വാരാണസീരഥ്യാ
പങ്ക്തിഷു പാണിപാത്രപതിതാം ഭിക്ഷാം അപേക്ഷാമഹേ ॥ 3.65 ॥
അഗ്രേ ഗീതം സരസകവയഃ പാര്ശ്വയോര്ദാക്ഷിണാത്യാഃ
പശ്ചാല്ലീലാവലയരണിതം ചാമരഗ്രാഹിണീനാമ് ।
യദ്യസ്ത്യേവം കുരു ഭവരസാസ്വാദനേ ലമ്പടത്വം
നോ ചേച്ചേതഃ പ്രവിശ സഹസാ നിര്വികല്പേ സമാധൌ ॥ 3.66 ॥
പ്രാപ്താഃ ശ്രിയഃ സകലകാമദുഘാസ്തതഃ കിം
ന്യസ്തം പദം ശിരസി വിദ്വിഷതാം തതഃ കിമ് ।
സമ്പാദിതാഃ പ്രണയിനോ വിഭവൈസ്തതഃ കിം
കല്പം സ്ഥിതാസ്തനുഭൃതാം തനവസ്തതഃ കിമ് ॥ 3.67 ॥
ഭക്തിര്ഭവേ മരണജന്മഭയം ഹൃദിസ്ഥം
സ്നേഹോ ന ബന്ധുഷു ന മന്മഥജാ വികാരാഃ ।
സംസര്ഗ ദോഷരഹിതാ വിജനാ വനാന്താ
വൈരാഗ്യം അസ്തി കിം ഇതഃ പരമര്ഥനീയമ് ॥ 3.68 ॥
തസ്മാദനന്തം അജരം പരമം വികാസി
തദ്ബ്രഹ്മ ചിന്തയ കിം ഏഭിരസദ്വികല്പൈഃ ।
യസ്യാനുഷങ്ഗിണ ഇമേ ഭുവനാധിപത്യഭോഗാദയഃ
കൃപണലോകമതാ ഭവന്തി ॥ 3.69 ॥
പാതാലം ആവിശസി യാസി നഭോ വിലങ്ഘ്യ
ദിങ്മണ്ഡലം ഭ്രമസി മാനസ ചാപലേന ।
ഭ്രാന്ത്യാപി ജാതു വിമലം കഥം ആത്മനീനം
ന ബ്രഹ്മ സംസ്മരസി നിര്വൃതിം ഏഷി യേന ॥ 3.70 ॥
കിം വേദൈഃ സ്മൃതിഭിഃ പുരാണപഠനൈഃ ശാസ്ത്രൈര്മഹാവിസ്തരൈഃ
സ്വര്ഗഗ്രാമകുടീനിവാസഫലദൈഃ കര്മക്രിയാവിഭ്രമൈഃ ।
മുക്ത്വൈകം ഭവദുഃഖഭാരരചനാവിധ്വംസകാലാനലം
സ്വാത്മാനന്ദപദപ്രവേശകലനം ശേശൈര്വണിഗ്വൃത്തിഭിഃ ॥ 3.71 ॥
നായം തേ സമയോ രഹസ്യം അധുനാ നിദ്രാതി നാഥോ യദി
സ്ഥിത്വാ ദ്രക്ഷ്യതി കുപ്യതി പ്രഭുരിതി ദ്വാരേഷു യേഷാം വചഃ ।
ചേതസ്താനപഹായ യാഹി ഭവനം ദേവസ്യ വിശ്വേശിതുര്
നിര്ദൌവാരികനിര്ദയോക്ത്യ്​അപരുഷം നിഃസീമശര്മപ്രദമ് ॥ 3.71.1 ॥
യതോ മേരുഃ ശ്രീമാന്നിപതതി യുഗാന്താഗ്നിവലിതഃ
സമുദ്രാഃ ശുഷ്യന്തി പ്രചുരമകരഗ്രാഹനിലയാഃ ।
ധരാ ഗച്ഛത്യന്തം ധരണിധരപാദൈരപി ധൃതാ
ശരീരേ കാ വാര്താ കരികലഭകര്ണാഗ്രചപലേ ॥ 3.72 ॥
ഗാത്രം സങ്കുചിതം ഗതിര്വിഗലിതാ ഭ്രഷ്ടാ ച ദന്താവലിര്
ദൃഷ്ടിര്നശ്യതി വര്ധതേ ബധിരതാ വക്ത്രം ച ലാലായതേ ।
വാക്യം നാദ്രിയതേ ച ബാന്ധവജനോ ഭാര്യാ ന ശുശ്രൂഷതേ
ഹാ കഷ്ടം പുരുഷസ്യ ജീര്ണവയസഃ പുത്രോഽപ്യമിത്രായതേ ॥ 3.73 ॥
വര്ണം സിതം ശിരസി വീക്ഷ്യ ശിരോരുഹാണാം
സ്ഥാനം ജരാപരിഭവസ്യ തദാ പുമാംസമ് ।
ആരോപിതാസ്ഥിശതകം പരിഹൃത്യ യാന്തി
ചണ്ഡാലകൂപം ഇവ ദൂരതരം തരുണ്യഃ ॥ 3.74 ॥
യാവത്സ്വസ്ഥം ഇദം ശരീരം അരുജം യാവച്ച ദൂരേ ജരാ
യാവച്ചേന്ദ്രിയശക്തിരപ്രതിഹതാ യാവത്ക്ഷയോ നായുഷഃ ।
ആത്മശ്രേയസി താവദേവ വിദുഷാ കാര്യഃ പ്രയത്നോ മഹാന്
സന്ദീപ്തേ ഭവനേ തു കൂപഖനനം പ്രത്യുദ്യമഃ കീദൃശഃ ॥ 3.75 ॥
തപസ്യന്തഃ സന്തഃ കിം അധിനിവസാമഃ സുരനദീം
ഗുണോദാരാന്ദാരാനുത പരിചരാമഃ സവിനയമ് ।
പിബാമഃ ശാസ്ത്രൌഘാനുതവിവിധകാവ്യാമൃതരസാന്
ന വിദ്മഃ കിം കുര്മഃ കതിപയനിമേഷായുഷി ജനേ ॥ 3.76 ॥
ദുരാരാധ്യാശ്ചാമീ തുരഗചലചിത്താഃ ക്ഷിതിഭുജോ
വയം തു സ്ഥൂലേച്ഛാഃ സുമഹതി ഫലേ ബദ്ധമനസഃ ।
ജരാ ദേഹം മൃത്യുര്ഹരതി ദയിതം ജീവിതം ഇദം
സഖേ നാന്യച്ഛ്രേയോ ജഗതി വിദുഷോഽന്യത്ര തപസഃ ॥ 3.77 ॥
മാനേ മ്ലായിനി ഖണ്ഡിതേ ച വസുനി വ്യര്ഥേ പ്രയാതേഽര്ഥിനി
ക്ഷീണേ ബന്ധുജനേ ഗതേ പരിജനേ നഷ്ടേ ശനൈര്യൌവനേ ।
യുക്തം കേവലം ഏതദേവ സുധിയാം യജ്ജഹ്നുകന്യാപയഃപൂതഗ്രാവ
ഗിരീന്ദ്രകന്ദരതടീകുഞ്ജേ നിവാസഃ ക്വചിത് ॥ 3.78 ॥
രമ്യാശ്ചന്ദ്രമരീചയസ്തൃണവതീ രമ്യാ വനാന്തസ്ഥലീ
രമ്യം സാധുസമാഗമാഗതസുഖം കാവ്യേഷു രമ്യാഃ കഥാഃ ।
കോപോപാഹിതബാഷ്പബിന്ദുതരലം രമ്യം പ്രിയായാ മുഖം
സര്വം രമ്യം അനിത്യതാം ഉപഗതേ ചിത്തേ ന കിഞ്ചിത്പുനഃ ॥ 3.79 ॥
രമ്യം ഹര്മ്യതലം ന കിം വസതയേ ശ്രാവ്യം ന ഗേയാദികം
കിം വാ പ്രാണസമാസമാഗമസുഖം നൈവാധികപ്രീതയേ ।
കിന്തു ഭ്രാന്തപതങ്ഗപക്ഷപവനവ്യാലോലദീപാങ്കുരച്ഛായാ
ചഞ്ചലം ആകലയ്യ സകലം സന്തോ വനാന്തം ഗതാഃ ॥ 3.80 ॥
ആ സംസാരാത്ത്രിഭുവനം ഇദം ചിന്വതാം താത താദൃങ്നൈവാസ്മാകം
നയനപദവീം ശ്രോത്രമാര്ഗം ഗതോ വാ ।
യോഽയം ധത്തേ വിഷയകരിണോ ഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ [വിഷയകരിണീഗാഢഗൂഢാഭിമാനക്ഷീവസ്യാന്തഃ]
കരണകരിണഃ സംയമാലാനലീലാമ് ॥ 3.81 ॥
യദേതത്സ്വച്ഛന്ദം വിഹരണം അകാര്പണ്യം അശനം
സഹാര്യൈഃ സംവാസഃ ശ്രുതം ഉപശമൈകവ്രതഫലമ് ।
മനോ മന്ദസ്പന്ദം ബഹിരപി ചിരസ്യാപി വിമൃശന്ന
ജാനേ കസ്യൈഷാ പരിണതിരുദാരസ്യ തപസഃ ॥ 3.82 ॥
ജീര്ണാ ഏവ മനോരഥാശ്ച ഹൃദയേ യാതം ച തദ്യൌവനം
ഹന്താങ്ഗേഷു ഗുണാശ്ച വന്ധ്യഫലതാം യാതാ ഗുണജ്ഞൈര്വിനാ ।
കിം യുക്തം സഹസാഭ്യുപൈതി ബലവാന്കാലഃ കൃതാന്തോഽക്ഷമീ
ഹാ ജ്ഞാതം മദനാന്തകാങ്ഘ്രിയുഗലം മുക്ത്വാസ്തി നാന്യാ ഗതിഃ ॥ 3.83 ॥
മഹേശ്വരേ വാ ജഗതാം അധീശ്വരേ
ജനാര്ദനേ വാ ജഗദ്​അന്തരാത്മനി ।
ന വസ്തുഭേദപ്രതിപത്തിരസ്തി മേ
തഥാപി ഭക്തിസ്തരുണേന്ദുശേഖരേ ॥ 3.84 ॥
സ്ഫുരത്സ്ഫാരജ്യോത്സ്നാധവലിതതലേ ക്വാപി പുലിനേ
സുഖാസീനാഃ ശാന്തധ്വനിഷു രജനീഷു ദ്യുസരിതഃ ।
ഭവാഭോഗോദ്വിഗ്നാഃ ശിവ ശിവ ശിവേത്യുച്ചവചസഃ
കദാ യാസ്യാമോഽന്തര്ഗതബഹുലബാഷ്പാകുലദശാമ് ॥ 3.85 ॥
മഹാദേവോ ദേവഃ സരിദപി ച സൈഷാ സുരസരിദ്ഗുഹാ
ഏവാഗാരം വസനം അപി താ ഏവ ഹരിതഃ ।
സുഹൃദാ കാലോഽയം വ്രതം ഇദം അദൈന്യവ്രതം ഇദം
കിയദ്വാ വക്ഷ്യാമോ വടവിടപ ഏവാസ്തു ദയിതാ ॥ 3.85.1 ॥
വിതീര്ണേ സര്വസ്വേ തരുണകരുണാപൂര്ണഹൃദയാഃ
സ്മരന്തഃ സംസാരേ വിഗുണപരിണാമാം വിധിഗതിമ് ।
വയം പുണ്യാരണ്യേ പരിണതശരച്ചന്ദ്രകിരണാസ്
ത്രിയാമാ നേഷ്യാമോ ഹരചരണചിന്തൈകശരണാഃ ॥ 3.86 ॥
കദാ വാരാണസ്യാം അമരതടിനീരോധസി വസന്
വസാനഃ കൌപീനം ശിരസി നിദധാനോഽഞ്ജലിപുടമ് ।
അയേ ഗൌരീനാഥ ത്രിപുരഹര ശമ്ഭോ ത്രിനയന
പ്രസീദേത്യാക്രോശന്നിമിഷം ഇവ നേഷ്യാമി ദിവസാന് ॥ 3.87 ॥
ഉദ്യാനേഷു വിചിത്രഭോജനവിധിസ്തീവ്രാതിതീവ്രം തപഃ
കൌപീനാവരണം സുവസ്ത്രം അമിതം ഭിക്ഷാടനം മണ്ഡനമ് ।
ആസന്നം മരണം ച മങ്ഗലസമം യസ്യാം സമുത്പദ്യതേ
താം കാശീം പരിഹൃത്യ ഹന്ത വിബുധൈരന്യത്ര കിം സ്ഥീയതേ ॥ 3.87.1 ॥
സ്നാത്വാ ഗാങ്ഗൈഃ പയോഭിഃ ശുചികുസുമഫലൈരര്ചയിത്വാ വിഭോ ത്വാം
ധ്യേയേ ധ്യാനം നിവേശ്യ ക്ഷിതിധരകുഹരഗ്രാവപര്യങ്കമൂലേ ।
ആത്മാരാമഃ ഫലാശീ ഗുരുവചനരതസ്ത്വത്പ്രസാദാത്സ്മരാരേ
ദുഃഖം മോക്ഷ്യേ കദാഹം സമകരചരണേ പുംസി സേവാസമുത്ഥമ് ॥ 3.88 ॥
ഏകാകീ നിഃസ്പൃഹഃ ശാന്തഃ പാണിപാത്രോ ദിഗമ്ബരഃ ।
കദാ ശമ്ഭോ ഭവിഷ്യാമി കര്മനിര്മൂലനക്ഷമഃ ॥ 3.89 ॥
പാണിം പാത്രയതാം നിസര്ഗശുചിനാ ഭൈക്ഷേണ സന്തുഷ്യതാം
യത്ര ക്വാപി നിഷീദതാം ബഹുതൃണം വിശ്വം മുഹുഃ പശ്യതാമ് ।
അത്യാഗേഽപി തനോരഖണ്ഡപരമാനന്ദാവബോധസ്പൃശാ
മധ്വാ കോഽപി ശിവപ്രസാദസുലഭഃ സമ്പത്സ്യതേ യോഗിനാമ് ॥ 3.90 ॥
കൌപീനം ശതഖണ്ഡജര്ജരതരം കന്ഥാ പുനസ്താദൃശീ
നൈശ്ചിന്ത്യം നിരപേക്ഷഭൈക്ഷ്യം അശനം നിദ്രാ ശ്മശാനേ വനേ ।
സ്വാതന്ത്ര്യേണ നിരങ്കുശം വിഹരണം സ്വാന്തം പ്രശാന്തം സദാ
സ്ഥൈര്യം യോഗമഹോത്സവേഽപി ച യദി ത്രൈലോക്യരാജ്യേന കിമ് ॥ 3.91 ॥
ബ്രഹ്മാണ്ഡം മണ്ഡലീമാത്രം കിം ലോഭായ മനസ്വിനഃ ।
ശഫരീസ്ഫുരിതേനാബ്ധിഃ ക്ഷുബ്ധോ ന ഖലു ജായതേ ॥ 3.92 ॥
മാതര്ലക്ഷ്മി ഭജസ്വ കഞ്ചിദപരം മത്കാങ്ക്ഷിണീ മാ സ്മ ഭൂര്
ഭോഗേഷു സ്പൃഹയാലവസ്തവ വശേ കാ നിഃസ്പൃഹാണാം അസി ।
സദ്യഃ സ്യൂതപലാശപത്രപുടികാപാത്രൈഃ പവിത്രീകൃതൈര്
ഭിക്ഷാവസ്തുഭിരേവ സമ്പ്രതി വയം വൃത്തിം സമീഹാമഹേ ॥ 3.93 ॥
മഹാശയ്യാ പൃഥ്വീ വിപുലം ഉപധാനം ഭുജലതാ
വിതാനം ചാകാശം വ്യജനം അനുകൂലോഽയം അനിലഃ ।
ശരച്ചന്ദ്രോ ദീപോ വിരതിവനിതാസങ്ഗമുദിതഃ
സുഖീ ശാന്തഃ ശേതേ മുനിരതനുഭൂതിര്നൃപ ഇവ ॥ 3.94 ॥
ഭിക്ഷാശീ ജനമധ്യസങ്ഗരഹിതഃ സ്വായത്തചേഷ്ടഃ സദാ
ഹാനാദാനവിരക്തമാര്ഗനിരതഃ കശ്ചിത്തപസ്വീ സ്ഥിതഃ ।
രഥ്യാകീര്ണവിശീര്ണജീര്ണവസനഃ സമ്പ്രാപ്തകന്ഥാസനോ
നിര്മാനോ നിരഹങ്കൃതിഃ ശമസുഖാഭോഗൈകബദ്ധസ്പൃഹഃ ॥ 3.95 ॥
ചണ്ഡാലഃ കിം അയം ദ്വിജാതിരഥവാ ശൂദ്രോഽഥ കിം താപസഃ
കിം വാ തത്ത്വവിവേകപേശലമതിര്യോഗീശ്വരഃ കോഽപി കിമ് ।
ഇത്യുത്പന്നവികല്പജല്പമുഖരൈരാഭാഷ്യമാണാ ജനൈര്
ന ക്രുദ്ധാഃ പഥി നൈവ തുഷ്ടമനസോ യാന്തി സ്വയം യോഗിനഃ ॥ 3.96 ॥
ഹിംസാശൂന്യം അയത്നലഭ്യം അശനം ധാത്രാ മരുത്കല്പിതം
വ്യാലാനാം പശവസ്തൃണാങ്കുരഭുജസ്തുഷ്ടാഃ സ്ഥലീശായിനഃ ।
സംസാരാര്ണവലങ്ഘനക്ഷമധിയാം വൃത്തിഃ കൃതാ സാ നൃണാം
താം അന്വേഷയതാം പ്രയാന്തി സതതം സര്വം സമാപ്തിം ഗുണാഃ ॥ 3.97 ॥
ഗങ്ഗാതീരേ ഹിമഗിരിശിലാബദ്ധപദ്മാസനസ്യ
ബ്രഹ്മധ്യാനാഭ്യസനവിധിനാ യോഗനിദ്രാം ഗതസ്യ ।
കിം തൈര്ഭാവ്യം മമ സുദിവസൈര്യത്ര തേ നിര്വിശങ്കാഃ
കണ്ഡൂയന്തേ ജരഠഹരിണാഃ സ്വാങ്ഗം അങ്ഗേ മദീയേ ॥ 3.98 ॥
ജീര്ണാ കന്ഥാ തതഃ കിം സിതം അമലപടം പട്ടസൂത്രം തതഃ കിം
ഏകാ ഭാര്യാ തതഃ കിം ഹയകരിസുഗണൈരാവൃതോ വാ തതഃ കിമ് ।
ഭക്തം ഭുക്തം തതഃ കിം കദശനം അഥവാ വാസരാന്തേ തതഃ കിം
വ്യക്തജ്യോതിര്ന വാന്തര്മഥിതഭവഭയം വൈഭവം വാ തതഃ കിമ് ॥ 3.98.1 ॥
പാണിഃ പാത്രം പവിത്രം ഭ്രമണപരിഗതം ഭൈക്ഷ്യം അക്ഷയ്യം അന്നം
വിസ്തീര്ണം വസ്ത്രം ആശാദശകം അചപലം തല്പം അസ്വല്പം ഉര്വീ ।
യേഷാം നിഃസങ്ഗതാങ്ഗീകരണപരിണതസ്വാന്തസന്തോഷിണസ്തേ
ധന്യാഃ സന്ന്യസ്തദൈന്യവ്യതികരനികരാഃ കര്മ നിര്മൂലയന്തി ॥ 3.99 ॥
ത്രൈലോക്യാധിപതിത്വം ഏവ വിരസം യസ്മിന്മഹാശാസനേ
തല്ലബ്ധ്വാസനവസ്ത്രമാനഘടനേ ഭോഗേ രതിം മാ കൃഥാഃ ।
ഭോഗഃ കോഽപി സ ഏക ഏവ പരമോ നിത്യോദിതോ ജൃമ്ഭതേ
യത്സ്വാദാദ്വിരസാ ഭവന്തി വിഷയാസ്ത്രൈലോക്യരാജ്യാദയഃ ॥ 3.99.1 ॥
മാതര്മേദിനി താത മാരുത സഖേ തേജഃ സുബന്ധോ ജല
ഭ്രാതര്വ്യോമ നിബദ്ധ ഏഷ ഭവതാം അന്ത്യഃ പ്രണാമാഞ്ജലിഃ ।
യുഷ്മത്സങ്ഗവശോപജാതസുകൃതസ്ഫാരസ്ഫുരന്നിര്മലജ്ഞാനാപാസ്ത
സമസ്തമോഹമഹിമാ ലീയേ പരബ്രഹ്മണി ॥ 3.100 ॥
ശയ്യാ ശൈലശിലാ ഗൃഹം ഗിരിഗുഹാ വസ്ത്രം തരൂണാം ത്വചഃ
സാരങ്ഗാഃ സുഹൃദോ നനു ക്ഷിതിരുഹാം വൃത്തിഃ ഫലൈഃ കോമലൈഃ ।
യേഷാം നിര്ഝരം അമ്ബുപാനം ഉചിതം രത്യൈ തു വിദ്യാങ്ഗനാ
മന്യേ തേ പരമേശ്വരാഃ ശിരസി യൈര് ബദ്ധോ ന സേവാഞ്ജലിഃ ॥ 3.101 ॥
ധൈര്യം യസ്യ പിതാ ക്ഷമാ ച ജനനീ ശാന്തിശ്ചിരം ഗേഹിനീ
സത്യം മിത്രം ഇദം ദയാ ച ഭഗിനീ ഭ്രാതാ മനഃസംയമഃ ।
ശയ്യാ ഭൂമിതലം ദിശോഽപി വസനം ജ്ഞാനാമൃതം ഭോജനം
ഹ്യേതേ യസ്യ കുടുമ്ബിനോ വദ സഖേ കസ്മാദ്ഭയം യോഗിനഃ ॥ 3.102 ॥
അഹൌ വാ ഹാരേ വാ ബലവതി രിപൌ വാ സുഹൃദി വാ
മണൌ വാ ലോഷ്ഠേ വാ കുസുമശയനേ വാ ദൃഷദി വാ ।
തൃണേ വാ സ്ത്രൈണേ വാ മമ സമദൃശോ യാന്തി ദിവസാഃ
ക്വചിത്പുണ്യാരണ്യേ ശിവ ശിവ ശിവേതി പ്രലപതഃ ॥ 3.103 ॥

Explore More