Lord Shiva

ଭର୍ତୃହରେଃ ଶତକ ତ୍ରିଶତି - ଵୈରାଗ୍ଯ ଶତକମ୍

(Vairagya Shatakam in Odia)

Bhartrihari

Vairagya Shatakam is the second part of the famous Shatakatraya authored by the philosopher-king Bhartrihari. The work begins with a sublime invocation to Lord Shiva, the destroyer of desire. Through one hundred poignant verses, the text explores the transitory nature of worldly life and the inherent suffering linked to material attachments. By contemplating these verses, a seeker develops a spirit of detachment and profound inner stillness. It serves as a powerful spiritual manual for those aspiring to transcend the cycle of worldly cravings and attain true wisdom, mental equanimity, and ultimate liberation through introspective renunciation.

ଚୂଡୋତ୍ତଂସିତଚନ୍ଦ୍ରଚାରୁକଲିକାଚଞ୍ଚଚ୍ଛିଖାଭାସ୍ଵରୋ
ଲୀଲାଦଗ୍ଧଵିଲୋଲକାମଶଲଭଃ ଶ୍ରେଯୋଦଶାଗ୍ରେ ସ୍ଫୁରନ୍ ।
ଅନ୍ତଃସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍​ଅପାରମୋହତିମିରପ୍ରାଗ୍ଭାରଂ ଉଚ୍ଚାଟଯନ୍
ଚେତଃସଦ୍ମନି ଯୋଗିନାଂ ଵିଜଯତେ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦୀପୋ ହରଃ ॥ 3.1 ॥
ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଦେଶଂ ଅନେକଦୁର୍ଗଵିଷମଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ଫଲଂ
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜାତିକୁଲାଭିମାନଂ ଉଚିତଂ ସେଵା କୃତା ନିଷ୍ଫଲା ।
ଭୁକ୍ତଂ ମାନଵିଵର୍ଜିତଂ ପରଗୃହେଷ୍ଵାଶଙ୍କଯା କାକଵତ୍
ତୃଷ୍ଣେ ଜୃମ୍ଭସି ପାପକର୍ମପିଶୁନେ ନାଦ୍ଯାପି ସନ୍ତୁଷ୍ଯସି ॥ 3.2 ॥
ଉତ୍ଖାତଂ ନିଧିଶଙ୍କଯା କ୍ଷିତିତଲଂ ଧ୍ମାତା ଗିରେର୍ଧାତଵୋ
ନିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସରିତାଂ ପତିର୍ନୃପତଯୋ ଯତ୍ନେନ ସନ୍ତୋଷିତାଃ ।
ମନ୍ତ୍ରାରାଧନତତ୍ପରେଣ ମନସା ନୀତାଃ ଶ୍ମଶାନେ ନିଶାଃ
ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଣଵରାଟକୋଽପି ନ ମଯା ତୃଷ୍ଣେ ସକାମା ଭଵ ॥ 3.3 ॥
ଖଲାଲାପାଃ ସୋଢାଃ କଥଂ ଅପି ତଦ୍​ଆରାଧନପରୈର୍ନିଗୃହ୍ଯାନ୍ତର୍
ବାଷ୍ପଂ ହସିତଂ ଅପି ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ।
କୃତୋ ଵିତ୍ତସ୍ତମ୍ଭପ୍ରତିହତଧିଯାଂ ଅଞ୍ଜଲିରପି
ତ୍ଵଂ ଆଶେ ମୋଘାଶେ କିମ ଅପରଂ ଅତୋ ନର୍ତଯସି ମାମ୍ ॥ 3.4 ॥
ଅମୀଷାଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ତୁଲିତଵିସିନୀପତ୍ରପଯସାଂ
କୃତେ କିଂ ନାସ୍ମାଭିର୍ଵିଗଲିତଵିଵେକୈର୍ଵ୍ଯଵସିତମ୍ ।
ଯଦ୍​ଆଢ୍ଯାନାଂ ଅଗ୍ରେ ଦ୍ରଵିଣମଦନିଃସଞ୍ଜ୍ଞମନସାଂ
କୃତଂ ଵୀତଵ୍ରୀଡୈର୍ନିଜଗୁଣକଥାପାତକଂ ଅପି ॥ 3.5 ॥
କ୍ଷାନ୍ତଂ ନ କ୍ଷମଯା ଗୃହୋଚିତସୁଖଂ ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ ସନ୍ତୋଷତଃ
ସୋଢୋ ଦୁଃସହଶୀତତାପପଵନକ୍ଲେଶୋ ନ ତପ୍ତଂ ତପଃ ।
ଧ୍ଯାତଂ ଵିତ୍ତଂ ଅହର୍ନିଶଂ ନିତ୍ଯମିତପ୍ରାଣୈର୍ନ ଶମ୍ଭୋଃ ପଦଂ
ତତ୍ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଯଦେଵ ମୁନିଭିସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ଫଲୈର୍ଵଞ୍ଚିତାଃ ॥ 3.6 ॥
ଭୋଗା ନ ଭୁକ୍ତା ଵଯଂ ଏଵ ଭୁକ୍ତାସ୍
ତପୋ ନ ତପ୍ତଂ ଵଯଂ ଏଵ ତପ୍ତାଃ ।
କାଲୋ ନ ଯାତୋ ଵଯଂ ଏଵ ଯାତାସ୍ତୃଷ୍ଣା
ନ ଜୀର୍ଣା ଵଯଂ ଏଵ ଜୀର୍ଣାଃ ॥ 3.7 ॥
ବଲିଭିର୍ମୁଖଂ ଆକ୍ରାନ୍ତଂ ପଲିତେନାଙ୍କିତଂ ଶିରଃ ।
ଗାତ୍ରାଣି ଶିଥିଲାଯନ୍ତେ ତୃଷ୍ଣୈକା ତରୁଣାଯତେ ॥ 3.8 ॥
ଵିଵେକଵ୍ଯାକୋଶେ ଵିଦଧତି ସମେ ଶାମ୍ଯତି ତୃଷା
ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗେ ତୁଙ୍ଗେ ପ୍ରସରତିତରାଂ ସା ପରିଣତା ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈଶ୍ଵର୍ଯଗ୍ରସନଗହନାକ୍ଷେପକୃପଣସ୍ତୃଷାପାତ୍ରଂ
ଯସ୍ଯାଂ ଭଵତି ମରୁତାଂ ଅପ୍ଯଧିପତିଃ ॥ 3.8.1 ॥
ନିଵୃତ୍ତା ଭୋଗେଚ୍ଛା ପୁରୁଷବହୁମାନୋଽପି ଗଲିତଃ
ସମାନାଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାଃ ସପଦି ସୁହୃଦୋ ଜୀଵିତସମାଃ ।
ଶନୈର୍ଯଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଘନତିମିରରୁଦ୍ଧେ ଚ ନଯନେ
ଅହୋ ମୂଢଃ କାଯସ୍ତଦପି ମରଣାପାଯଚକିତଃ ॥ 3.9 ॥
ଆଶା ନାମ ନଦୀ ମନୋରଥଜଲା ତୃଷ୍ଣାତରଙ୍ଗାକୁଲା
ରାଗଗ୍ରାହଵତୀ ଵିତର୍କଵିହଗା ଧୈର୍ଯଦ୍ରୁମଧ୍ଵଂସିନୀ ।
ମୋହାଵର୍ତସୁଦୁସ୍ତରାତିଗହନା ପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗଚିନ୍ତାତଟୀ
ତସ୍ଯାଃ ପାରଗତା ଵିଶୁଦ୍ଧମନସୋ ନନ୍ଦନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.10 ॥
ନ ସଂସାରୋତ୍ପନ୍ନଂ ଚରିତଂ ଅନୁପଶ୍ଯାମି କୁଶଲଂ
ଵିପାକଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଜନଯତି ଭଯଂ ମେ ଵିମୃଶତଃ ।
ମହଦ୍ଭିଃ ପୁଣ୍ଯୌଘୈଶ୍ଚିରପରିଗୃହୀତାଶ୍ଚ ଵିଷଯା
ମହାନ୍ତୋ ଜାଯନ୍ତେ ଵ୍ଯସନଂ ଇଵ ଦାତୁଂ ଵିଷଯିଣାମ୍ ॥ 3.11 ॥
ଅଵଶ୍ଯଂ ଯାତାରଶ୍ଚିରତରଂ ଉଷିତ୍ଵାପି ଵିଷଯା
ଵିଯୋଗେ କୋ ଭେଦସ୍ତ୍ଯଜତି ନ ଜନୋ ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ଅମୂନ୍ ।
ଵ୍ରଜନ୍ତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯାଦତୁଲପରିତାପାଯ ମନସଃ
ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଯକ୍ତା ହ୍ଯେତେ ଶମସୁଖଂ ଅନନ୍ତଂ ଵିଦଧତି ॥ 3.12 ॥
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଵିଵେକନିର୍ମଲଧିଯଃ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯହୋ ଦୁଷ୍କରଂ
ଯନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯୁପଭୋଗଭାଞ୍ଜ୍ଯପି ଧନାନ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ନ ପୁରା ନ ସମ୍ପ୍ରତି ନ ଚ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୃଢପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍
ଵାଞ୍ଛାମାତ୍ରପରିଗ୍ରହାନପି ପରଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମ୍ ॥ 3.13 ॥
ଧନ୍ଯାନାଂ ଗିରିକନ୍ଦରେଷୁ ଵସତାଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପରଂ ଧ୍ଯାଯତାମାନନ୍ଦାଶ୍ରୁ
ଜଲଂ ପିବନ୍ତି ଶକୁନା ନିଃଶଙ୍କଂ ଅଙ୍କେଶଯାଃ ।
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ମନୋରଥୋପରଚିତପ୍ରାସାଦଵାପୀତଟକ୍ରୀଡା
କାନନକେଲିକୌତୁକଜୁଷାଂ ଆଯୁଃ ପରଂ କ୍ଷୀଯତେ ॥ 3.14 ॥
ଭିକ୍ଷାଶନଂ ତଦପି ନୀରସଂ ଏକଵାରଂ
ଶଯ୍ଯା ଚ ଭୂଃ ପରିଜନୋ ନିଜଦେହମାତ୍ରମ୍ ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶୀର୍ଣଶତଖଣ୍ଡମଯୀ ଚ କନ୍ଥା
ହା ହା ତଥାପି ଵିଷଯା ନ ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ॥ 3.15 ॥
ସ୍ତନୌ ମାଂସଗ୍ରନ୍ଥୀ କନକକଲଶାଵିତ୍ଯୁପମିତୌ
ମୁଖଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମାଗାରଂ ତଦପି ଚ ଶଶାଙ୍କେନ ତୁଲିତମ୍ ।
ସ୍ରଵନ୍ମୂତ୍ରକ୍ଲିନ୍ନଂ କରିଵରଶିରସ୍ପର୍ଧି ଜଘନଂ
ମୁହୁର୍ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ରୂପଂ କଵିଜନଵିଶେଷୈର୍ଗୁରୁକୃତମ୍ ॥ 3.16 ॥
ଏକୋ ରାଗିଷୁ ରାଜତେ ପ୍ରିଯତମାଦେହାର୍ଧହାରୀ ହରୋ
ନୀରାଗେଷୁ ଜନୋ ଵିମୁକ୍ତଲଲନାସଙ୍ଗୋ ନ ଯସ୍ମାତ୍ପରଃ ।
ଦୁର୍ଵାରସ୍ମରବାଣପନ୍ନଗଵିଷଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧମୁଗ୍ଧୋ ଜନଃ
ଶେଷଃ କାମଵିଡମ୍ବିତାନ୍ନ ଵିଷଯାନ୍ଭୋକ୍ତୁଂ ନ ମୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ॥ 3.17 ॥
ଅଜାନନ୍ଦାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପତତୁ ଶଲଭସ୍ତୀଵ୍ରଦହନେ
ସ ମୀନୋଽପ୍ଯଜ୍ଞାନାଦ୍ବଡିଶଯୁତଂ ଅଶ୍ନାତୁ ପିଶିତମ୍ ।
ଵିଜାନନ୍ତୋଽପ୍ଯେତେ ଵଯଂ ଇହ ଵିପଜ୍ଜାଲଜଟିଲାନ୍
ନ ମୁଞ୍ଚାମଃ କାମାନ୍ ଅହହ ଗହନୋ ମୋହମହିମା ॥ 3.18 ॥
ତୃଷା ଶୁଷ୍ଯତ୍ଯାସ୍ଯେ ପିବତି ସଲିଲଂ ଶୀତମଧୁରଂ
କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ କଵଲଯତି ମାଂସାଦିକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତେ କାମାଗ୍ନୌ ସୁଦୃଢତରଂ ଆଲିଙ୍ଗତି ଵଧୂଂ
ପ୍ରତୀକାରଂ ଵ୍ଯାଧେଃ ସୁଖଂ ଇତି ଵିପର୍ଯସ୍ଯତି ଜନଃ ॥ 3.19 ॥
ତୁଙ୍ଗଂ ଵେଶ୍ମ ସୁତାଃ ସତାଂ ଅଭିମତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତିଗାଃ ସମ୍ପଦଃ
କଲ୍ଯାଣୀ ଦଯିତା ଵଯଶ୍ଚ ନଵଂ ଇତ୍ଯଜ୍ଞାନମୂଢୋ ଜନଃ ।
ମତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଂ ଅନଶ୍ଵରଂ ନିଵିଶତେ ସଂସାରକାରାଗୃହେ
ସନ୍ଦୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରଂ ତଦଖିଲଂ ଧନ୍ଯସ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯତି ॥ 3.20 ॥
ଦୀନା ଦୀନମୁଖୈଃ ସଦୈଵ ଶିଶୁକୈରାକୃଷ୍ଟଜୀର୍ଣାମ୍ବରା
କ୍ରୋଶଦ୍ଭିଃ କ୍ଷୁଧିତୈର୍ନିରନ୍ନଵିଧୁରା ଦୃଶ୍ଯା ନ ଚେଦ୍ଗେହିନୀ ।
ଯାଚ୍ଞାଭଙ୍ଗଭଯେନ ଗଦ୍ଗଦଗଲତ୍ରୁଟ୍ଯଦ୍ଵିଲୀନାକ୍ଷରଂ
କୋ ଦେହୀତି ଵଦେତ୍ସ୍ଵଦଗ୍ଧଜଠରସ୍ଯାର୍ଥେ ମନସ୍ଵୀ ପୁମାନ୍ ॥ 3.21 ॥
ଅଭିମତମହାମାନଗ୍ରନ୍ଥିପ୍ରଭେଦପଟୀଯସୀ
ଗୁରୁତରଗୁଣଗ୍ରାମାମ୍ଭୋଜସ୍ଫୁଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲଚନ୍ଦ୍ରିକା ।
ଵିପୁଲଵିଲସଲ୍ଲଜ୍ଜାଵଲ୍ଲୀଵିତାନକୁଠାରିକା
ଜଠରପିଠରୀ ଦୁଷ୍ପୂରେଯଂ କରୋତି ଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 3.22 ॥
ପୁଣ୍ଯେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ମହତି ସିତପଟଚ୍ଛନ୍ନପାଲୀ କପାଲିଂ
ହ୍ଯାଦାଯ ନ୍ଯାଯଗର୍ଭଦ୍ଵିଜହୁତହୁତଭୁଗ୍ଧୂମଧୂମ୍ରୋପକଣ୍ଠେ ।
ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରଂ ଉଦରଦରୀପୂରଣାଯ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ
ମାନୀ ପ୍ରାଣୈଃ ସନାଥୋ ନ ପୁନରନୁଦିନଂ ତୁଲ୍ଯକୁଲ୍ଯେଷୁ ଦୀନଃ ॥ 3.23 ॥
ଗଙ୍ଗାତରଙ୍ଗକଣଶୀକରଶୀତଲାନି
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧ୍ଯୁଷିତଚାରୁଶିଲାତଲାନି ।
ସ୍ଥାନାନି କିଂ ହିମଵତଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାନି
ଯତ୍ସାଵମାନପରପିଣ୍ଡରତା ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 3.24 ॥
କିଂ କନ୍ଦାଃ କନ୍ଦରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯଂ ଉପଗତା ନିର୍ଝରା ଵା ଗିରିଭ୍ଯଃ
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତା ଵା ତରୁଭ୍ଯଃ ସରସଫଲଭୃତୋ ଵଲ୍କଲିନ୍ଯଶ୍ଚ ଶାଖାଃ ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଯନ୍ମୁଖାନି ପ୍ରସଭଂ ଅପଗତପ୍ରଶ୍ରଯାଣାଂ ଖଲାନାଂ
ଦୁଃଖାପ୍ତସ୍ଵଲ୍ପଵିତ୍ତସ୍ମଯପଵନଵଶାନ୍ନର୍ତିତଭ୍ରୂଲତାନି ॥ 3.25 ॥
ପୁଣ୍ଯୈର୍ମୂଲଫଲୈସ୍ତଥା ପ୍ରଣଯିନୀଂ ଵୃତ୍ତିଂ କୁରୁଷ୍ଵାଧୁନା
ଭୂଶଯ୍ଯାଂ ନଵପଲ୍ଲଵୈରକୃପଣୈରୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଯାଵୋ ଵନମ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଅଵିଵେକମୂଢମନସାଂ ଯତ୍ରେଶ୍ଵରାଣାଂ ସଦା
ଵିତ୍ତଵ୍ଯାଧିଵିକାରଵିହ୍ଵଲଗିରାଂ ନାମାପି ନ ଶ୍ରୂଯତେ ॥ 3.26 ॥
ଫଲଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଲଭ୍ଯଂ ପ୍ରତିଵନଂ ଅଖେଦଂ କ୍ଷିତିରୁହାଂ
ପଯଃ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଶିଶିରମଧୁରଂ ପୁଣ୍ଯସରିତାମ୍ ।
ମୃଦୁସ୍ପର୍ଶା ଶଯ୍ଯା ସୁଲଲିତଲତାପଲ୍ଲଵମଯୀ
ସହନ୍ତେ ସନ୍ତାପଂ ତଦପି ଧନିନାଂ ଦ୍ଵାରି କୃପଣାଃ ॥ 3.27 ॥
ଯେ ଵର୍ତନ୍ତେ ଧନପତିପୁରଃ ପ୍ରାର୍ଥନାଦୁଃଖଭାଜୋ
ଯେ ଚାଲ୍ପତ୍ଵଂ ଦଧତି ଵିଷଯାକ୍ଷେପପର୍ଯାପ୍ତବୁଦ୍ଧେଃ ।
ତେଷାଂ ଅନ୍ତଃସ୍ଫୁରିତହସିତଂ ଵାସରାଣି ସ୍ମରେଯଂ
ଧ୍ଯାନଚ୍ଛେଦେ ଶିଖରିକୁହରଗ୍ରାଵଶଯ୍ଯାନିଷଣ୍ଣଃ ॥ 3.28 ॥
ଯେ ସନ୍ତୋଷନିରନ୍ତରପ୍ରମୁଦିତାସ୍ତେଷାଂ ନ ଭିନ୍ନା ମୁଦୋ
ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ଧନଲୁବ୍ଧସଙ୍କୁଲଧିଯସ୍ତେଷାଂ ନ ତୃଷ୍ଣାହତା ।
ଇତ୍ଥଂ କସ୍ଯ କୃତେ କୁତଃ ସ ଵିଧିନା କୀଦୃକ୍ପଦଂ ସମ୍ପଦାଂ [କୃତଃ]
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ସମାପ୍ତହେମମହିମା ମେରୁର୍ନ ମେ ରୋଚତେ ॥ 3.29 ॥
ଭିକ୍ଷାହାରଂ ଅଦୈନ୍ଯଂ ଅପ୍ରତିସୁଖଂ ଭୀତିଚ୍ଛିଦଂ ସର୍ଵତୋ
ଦୁର୍ମାତ୍ସର୍ଯମଦାଭିମାନମଥନଂ ଦୁଃଖୌଘଵିଧ୍ଵଂସନମ୍ ।
ସର୍ଵତ୍ରାନ୍ଵହଂ ଅପ୍ରଯତ୍ନସୁଲଭଂ ସାଧୁପ୍ରିଯଂ ପାଵନଂ
ଶମ୍ଭୋଃ ସତ୍ରଂ ଅଵାର୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯନିଧିଂ ଶଂସନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.30 ॥
ଭୋଗେ ରୋଗଭଯଂ କୁଲେ ଚ୍ଯୁତିଭଯଂ ଵିତ୍ତେ ନୃପାଲାଦ୍ଭଯଂ
ମାନେ ଦୈନ୍ଯଭଯଂ ବଲେ ରିପୁଭଯଂ ରୂପେ ଜରାଯା ଭଯମ୍ ।
ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵାଦିଭଯଂ ଗୁଣେ ଖଲଭଯଂ କାଯେ କୃତାନ୍ତାଦ୍ଭଯଂ
ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁ ଭଯାନ୍ଵିତଂ ଭୁଵି ନୃଣାଂ ଵୈରାଗ୍ଯମେଵାଭଯମ୍ ॥ 3.31 ॥
ଆକ୍ରାନ୍ତଂ ମରଣେନ ଜନ୍ମ ଜରସା ଚାତ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଯୌଵନଂ
ସନ୍ତୋଷୋ ଧନଲିପ୍ସଯା ଶମସୁଖଂ ପ୍ରୌଢାଙ୍ଗନାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ଲୋକୈର୍ମତ୍ସରିଭିର୍ଗୁଣା ଵନଭୁଵୋ ଵ୍ଯାଲୈର୍ନୃପା ଦୁର୍ଜନୈର୍
ଅସ୍ଥୈର୍ଯେଣ ଵିଭୂତଯୋଽପ୍ଯପହତା ଗ୍ରସ୍ତଂ ନ କିଂ କେନ ଵା ॥ 3.32 ॥
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଶତୈର୍ଜନସ୍ଯ ଵିଵିଧୈରାରୋଗ୍ଯଂ ଉନ୍ମୂଲ୍ଯତେ
ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତ୍ର ପତନ୍ତି ତତ୍ର ଵିଵୃତଦ୍ଵାରା ଇଵ ଵ୍ଯାପଦଃ ।
ଜାତଂ ଜାତଂ ଅଵଶ୍ଯଂ ଆଶୁ ଵିଵଶଂ ମୃତ୍ଯୁଃ କରୋତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍
ତତ୍କିଂ ତେନ ନିରଙ୍କୁଶେନ ଵିଧିନା ଯନ୍ନିର୍ମିତଂ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ॥ 3.33 ॥
ଭୋଗାସ୍ତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗତରଲାଃ ପ୍ରାଣାଃ କ୍ଷଣଧ୍ଵଂସିନଃ
ସ୍ତୋକାନ୍ଯେଵ ଦିନାନି ଯୌଵନସୁଖଂ ସ୍ଫୂର୍ତିଃ ପ୍ରିଯାସୁ ସ୍ଥିତା ।
ତତ୍ସଂସାରଂ ଅସାରଂ ଏଵ ନିଖିଲଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବୁଧା ବୋଧକା
ଲୋକାନୁଗ୍ରହପେଶଲେନ ମନସା ଯତ୍ନଃ ସମାଧୀଯତାମ୍ ॥ 3.34 ॥
ଭୋଗା ମେଘଵିତାନମଧ୍ଯଵିଲସତ୍ସୌଦାମିନୀଚଞ୍ଚଲା
ଆଯୁର୍ଵାଯୁଵିଘଟ୍ଟିତାବ୍ଜପଟଲୀଲୀନାମ୍ବୁଵଦ୍ଭଙ୍ଗୁରମ୍ ।
ଲୀଲା ଯୌଵନଲାଲସାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ଇତ୍ଯାକଲଯ୍ଯ ଦ୍ରୁତଂ
ଯୋଗେ ଧୈର୍ଯସମାଧିସିଦ୍ଧିସୁଲଭେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଦଧ୍ଵଂ ବୁଧାଃ ॥ 3.35 ॥
ଆଯୁଃ କଲ୍ଲୋଲଲୋଲଂ କତିପଯଦିଵସସ୍ଥାଯିନୀ ଯୌଵନଶ୍ରୀଃ
ଅର୍ଥାଃ ସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପା ଘନସମଯତଡିଦ୍ଵିଭ୍ରମା ଭୋଗପୂଗାଃ ।
କଣ୍ଠାଶ୍ଲେଷୋପଗୂଢଂ ତଦପି ଚ ନ ଚିରଂ ଯତ୍ପ୍ରିଯାଭିଃ ପ୍ରଣୀତଂ
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାସକ୍ତଚିତ୍ତା ଭଵତ ଭଵଭଯାମ୍ଭୋଧିପାରଂ ତରୀତୁମ୍ ॥ 3.36 ॥
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାମେଧ୍ଯମଧ୍ଯେ ନିଯମିତତନୁଭିଃ ସ୍ଥୀଯତେ ଗର୍ଭଵାସେ
କାନ୍ତାଵିଶ୍ଲେଷଦୁଃଖଵ୍ଯତିକରଵିଷମୋ ଯୌଵନେ ଚୋପଭୋଗଃ ।
ଵାମାକ୍ଷୀଣାଂ ଅଵଜ୍ଞାଵିହସିତଵସତିର୍ଵୃଦ୍ଧଭାଵୋଽପ୍ଯସାଧୁଃ
ସଂସାରେ ରେ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦତ ଯଦି ସୁଖଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଅପ୍ଯସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ 3.37 ॥
ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵ ତିଷ୍ଠତି ଜରା ପରିତର୍ଜଯନ୍ତୀ
ରୋଗାଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵ ଇଵ ପ୍ରହରନ୍ତି ଦେହମ୍ ।
ଆଯୁଃ ପରିସ୍ରଵତି ଭିନ୍ନଘଟାଦିଵାମ୍ଭୋ
ଲୋକସ୍ତଥାପ୍ଯହିତଂ ଆଚରତୀତି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ 3.38 ॥
ଭୋଗା ଭଙ୍ଗୁରଵୃତ୍ତଯୋ ବହୁଵିଧାସ୍ତୈରେଵ ଚାଯଂ ଭଵସ୍ତତ୍
କସ୍ଯେହ କୃତେ ପରିଭ୍ରମତ ରେ ଲୋକାଃ କୃତଂ ଚେଷ୍ଟିତୈଃ ।
ଆଶାପାଶଶତୋପଶାନ୍ତିଵିଶଦଂ ଚେତଃସମାଧୀଯତାଂ
କାମୋତ୍ପତ୍ତିଵଶାତ୍ସ୍ଵଧାମନି ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଅସ୍ମଦ୍ଵଚଃ ॥ 3.39 ॥
ସଖେ ଧନ୍ଯାଃ କେଚିତ୍ତ୍ରୁଟିତଭଵବନ୍ଧଵ୍ଯତିକରା
ଵନାନ୍ତେ ଚିତ୍ତାନ୍ତର୍ଵିଷମଵିଷଯାଶୀଵିଷଗତାଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଧଵଲଗଗନାଭୋଗସୁଭଗାଂ
ନଯନ୍ତେ ଯେ ରାତ୍ରିଂ ସୁକୃତଚଯଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.39.1 ॥
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରାଦିମରୁଦ୍ଗଣାଂସ୍ତୃଣକଣାନ୍ଯତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ମନ୍ଯତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଭଵାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏଵ ଏକଃ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଭୋଃ ସାଧୋ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରେ ତଦିତରେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ॥ 3.40 ॥
ସା ରମ୍ଯା ନଗରୀ ମହାନ୍ସ ନୃପତିଃ ସାମନ୍ତଚକ୍ରଂ ଚ ତତ୍
ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ଚ ସା ଵିଦଗ୍ଧପରିଷତ୍ତାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାନନାଃ ।
ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ସ ରାଜପୁତ୍ରନିଵହସ୍ତେ ଵନ୍ଦିନସ୍ତାଃ କଥାଃ
ସର୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ଵଶାଦଗାତ୍ସ୍ମୃତିପଥଂ କାଲାଯ ତସ୍ମୈ ନମଃ ॥ 3.41 ॥
ଯତ୍ରାନେକଃ କ୍ଵଚିଦପି ଗୃହେ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତ୍ଯଥୈକୋ
ଯତ୍ରାପ୍ଯେକସ୍ତଦନୁ ବହଵସ୍ତତ୍ର ନୈକୋଽପି ଚାନ୍ତେ ।
ଇତ୍ଥଂ ନେଯୌ ରଜନିଦିଵସୌ ଲୋଲଯନ୍ଦ୍ଵାଵିଵାକ୍ଷୌ
କାଲଃ କଲ୍ଯୋ ଭୁଵନଫଲକେ କ୍ରୀଡତି ପ୍ରାଣିଶାରୈଃ ॥ 3.42 ॥
ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଗତାଗତୈରହରହଃ ସଙ୍କ୍ଷୀଯତେ ଜୀଵିତଂ
ଵ୍ଯାପାରୈର୍ବହୁକାର୍ଯଭାରଗୁରୁଭିଃ କାଲୋଽପି ନ ଜ୍ଞାଯତେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନ୍ମଜରାଵିପତ୍ତିମରଣଂ ତ୍ରାସଶ୍ଚ ନୋତ୍ପଦ୍ଯତେ
ପୀତ୍ଵା ମୋହମଯୀଂ ପ୍ରମାଦମଦିରାଂ ଉନ୍ମତ୍ତଭୂତଂ ଜଗତ୍ ॥ 3.43 ॥
ରାତ୍ରିଃ ସୈଵ ପୁନଃ ସ ଏଵ ଦିଵସୋ ମତ୍ଵା ମୁଧା ଜନ୍ତଵୋ
ଧାଵନ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଯମିନସ୍ତଥୈଵ ନିଭୃତପ୍ରାରବ୍ଧତତ୍ତତ୍କ୍ରିଯାଃ ।
ଵ୍ଯାପାରୈଃ ପୁନର୍​ଉକ୍ତଭୂତଵିଷଯୈରିତ୍ଥଂ ଵିଧେନାମୁନା
ସଂସାରେଣ କଦର୍ଥିତା ଵଯଂ ଅହୋ ମୋହାନ୍ନ ଲଜ୍ଜାମହେ ॥ 3.44 ॥
ନ ଧ୍ଯାତଂ ପଦଂ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସଂସାରଵିଚ୍ଛିତ୍ତଯେ
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରକପାଟପାଟନପଟୁର୍ଧର୍ମୋଽପି ନୋପାର୍ଜିତଃ ।
ନାରୀପୀନପଯୋଧରୋରୁଯୁଗଲଂ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତଂ
ମାତୁଃ କେଵଲଂ ଏଵ ଯୌଵନଵନଚ୍ଛେଦେ କୁଠାରା ଵଯମ୍ ॥ 3.45 ॥
ନାଭ୍ଯସ୍ତା ପ୍ରତିଵାଦିଵୃନ୍ଦଦମନୀ ଵିଦ୍ଯା ଵିନୀତୋଚିତା
ଖଡ୍ଗାଗ୍ରୈଃ କରିକୁମ୍ଭପୀଠଦଲନୈର୍ନାକଂ ନ ନୀତଂ ଯଶଃ ।
କାନ୍ତାକୋମଲପଲ୍ଲଵାଧରରସଃ ପୀତୋ ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯେ
ତାରୁଣ୍ଯଂ ଗତଂ ଏଵ ନିଷ୍ଫଲଂ ଅହୋ ଶୂନ୍ଯାଲଯେ ଦୀପଵତ୍ ॥ 3.46 ॥
ଵିଦ୍ଯା ନାଧିଗତା କଲଙ୍କରହିତା ଵିତ୍ତଂ ଚ ନୋପାର୍ଜିତଂ
ଶୁଶ୍ରୂଷାପି ସମାହିତେନ ମନସା ପିତ୍ରୋର୍ନ ସମ୍ପାଦିତା ।
ଆଲୋଲାଯତଲୋଚନାଃ ପ୍ରିଯତମାଃ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତାଃ
କାଲୋଽଯଂ ପରପିଣ୍ଡଲୋଲୁପତଯା କାକୈରିଵ ପ୍ରେର୍ଯତେ ॥ 3.47 ॥
ଵଯଂ ଯେଭ୍ଯୋ ଜାତାଶ୍ଚିରପରିଗତା ଏଵ ଖଲୁ ତେ
ସମଂ ଯୈଃ ସଂଵୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ମୃତିଵିଷଯତାଂ ତେଽପି ଗମିତାଃ ।
ଇଦାନୀଂ ଏତେ ସ୍ମଃ ପ୍ରତିଦିଵସଂ ଆସନ୍ନପତନା
ଗତାସ୍ତୁଲ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ସିକତିଲନଦୀତୀରତରୁଭିଃ ॥ 3.48 ॥
ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ନୃଣାଂ ପରିମିତଂ ରାତ୍ରୌ ତଦ୍​ଅର୍ଧଂ ଗତଂ
ତସ୍ଯାର୍ଧସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଚାର୍ଧଂ ଅପରଂ ବାଲତ୍ଵଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଯୋଃ ।
ଶେଷଂ ଵ୍ଯାଧିଵିଯୋଗଦୁଃଖସହିତଂ ସେଵାଦିଭିର୍ନୀଯତେ
ଜୀଵେ ଵାରିତରଙ୍ଗଚଞ୍ଚଲତରେ ସୌଖ୍ଯଂ କୁତଃ ପ୍ରାଣିନାମ୍ ॥ 3.49 ॥
କ୍ଷଣଂ ବାଲୋ ଭୂତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଅପି ଯୁଵା କାମରସିକଃ
କ୍ଷଣଂ ଵିତ୍ତୈର୍ହୀନଃ କ୍ଷଣଂ ଅପି ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣଵିଭଵଃ ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈରଙ୍ଗୈର୍ନଟ ଇଵ ଵଲୀମଣ୍ଡିତତନୂର୍
ନରଃ ସଂସାରାନ୍ତେ ଵିଶତି ଯମଧାନୀଯଵନିକାମ୍ ॥ 3.50 ॥
ତ୍ଵଂ ରାଜା ଵଯଂ ଅପ୍ଯୁପାସିତଗୁରୁପ୍ରଜ୍ଞାଭିମାନୋନ୍ନତାଃ
ଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଭଵୈର୍ଯଶାଂସି କଵଯୋ ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରତନ୍ଵନ୍ତି ନଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ମାନଧନାତିଦୂରଂ ଉଭଯୋରପ୍ଯାଵଯୋରନ୍ତରଂ
ଯଦ୍ଯସ୍ମାସୁ ପରାଙ୍ମୁଖୋଽସି ଵଯଂ ଅପ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ॥ 3.51 ॥
ଅର୍ଥାନାଂ ଈଶିଷେ ତ୍ଵଂ ଵଯଂ ଅପି ଚ ଗିରାଂ ଈଶ୍ମହେ ଯାଵଦର୍ଥଂ
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଵାଦିଦର୍ପଵ୍ଯୁପଶମନଵିଧାଵକ୍ଷଯଂ ପାଟଵଂ ନଃ ।
ସେଵନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ଧନାଢ୍ଯା ମତିମଲହତଯେ ମାଂ ଅପି ଶ୍ରୋତୁକାମାଃ ।
ମଯ୍ଯପ୍ଯାସ୍ଥା ନ ତେ ଚେତ୍ତ୍ଵଯି ମମ ନିତରାଂ ଏଵ ରାଜନ୍ନନାସ୍ଥା ॥ 3.52 ॥
ଵଯଂ ଇହ ପରିତୁଷ୍ଟା ଵଲ୍କଲୈସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁକୂଲୈଃ
ସମ ଇହ ପରିତୋଷୋ ନିର୍ଵିଶେଷୋ ଵିଶେଷଃ ।
ସ ତୁ ଭଵତୁ ଦରିଦ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣା ଵିଶାଲା
ମନସି ଚ ପରିତୁଷ୍ଟେ କୋଽର୍ଥଵାନ୍କୋ ଦରିଦ୍ରଃ ॥ 3.53 ॥
ଫଲଂ ଅଲଂ ଅଶନାଯ ସ୍ଵାଦୁ ପାନାଯ ତୋଯଂ
କ୍ଷିତିରପି ଶଯନାର୍ଥଂ ଵାସସେ ଵଲ୍କଲଂ ଚ ।
ନଵଧନମଧୁପାନଭ୍ରାନ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ଅଵିନଯଂ ଅନୁମନ୍ତୁଂ ନୋତ୍ସହେ ଦୁର୍ଜନାନାମ୍ ॥ 3.54 ॥
ଅଶ୍ନୀମହି ଵଯଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଆଶାଵାସୋ ଵସୀମହି ।
ଶଯୀମହି ମହୀପୃଷ୍ଠେ କୁର୍ଵୀମହି କିଂ ଈଶ୍ଵରୈଃ ॥ 3.55 ॥
ନ ନଟା ନା ଵିଟା ନ ଗାଯକା ନ ଚ ସଭ୍ଯେତରଵାଦଚୁଞ୍ଚଵଃ ।
ନୃପଂ ଈକ୍ଷିତୁଂ ଅତ୍ର କେ ଵଯଂ ସ୍ତନଭାରାନମିତା ନ ଯୋଷିତଃ ॥ 3.56 ॥
ଵିପୁଲହୃଦଯୈରୀଶୈରେତଜ୍ଜଗଜ୍ଜନିତଂ ପୁରା
ଵିଧୃତଂ ଅପରୈର୍ଦତ୍ତଂ ଚାନ୍ଯୈର୍ଵିଜିତ୍ଯ ତୃଣଂ ଯଥା ।
ଇହ ହି ଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ଯୈର୍ଧୀରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଭୁଞ୍ଜତେ
କତିପଯପୁରସ୍ଵାମ୍ଯେ ପୁଂସାଂ କ ଏଷ ମଦଜ୍ଵରଃ ॥ 3.57 ॥
ଅଭୁକ୍ତାଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ କ୍ଷଣଂ ଅପି ନ ଯାତଂ ନୃପଶତୈର୍
ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯା ଲାଭେ କ ଇଵ ବହୁମାନଃ କ୍ଷିତିଭୃତାମ୍ ।
ତଦ୍​ଅଂଶସ୍ଯାପ୍ଯଂଶେ ତଦ୍​ଅଵଯଵଲେଶେଽପି ପତଯୋ
ଵିଷାଦେ କର୍ତଵ୍ଯେ ଵିଦଧତି ଜଡାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁତ ମୁଦମ୍ ॥ 3.58 ॥
ମୃତ୍ପିଣ୍ଡୋ ଜଲରେଖଯା ଵଲଯିତଃ ସର୍ଵୋଽପ୍ଯଯଂ ନନ୍ଵଣୁଃ
ସ୍ଵାଂଶୀକୃତ୍ଯ ସ ଏଵ ସଙ୍ଗରଶତୈ ରାଜ୍ଞାଂ ଗଣା ଭୁଞ୍ଜତେ । [ତମେଵ]
ଯେ ଦଦ୍ଯୁର୍ଦଦତୋଽଥଵା କିଂ ଅପରଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଦରିଦ୍ରା ଭୃଶଂ
ଧିଗ୍ଧିକ୍ତାନ୍ପୁରୁଷାଧମାନ୍ଧନକଣାନ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତେଭ୍ଯୋଽପି ଯେ ॥ 3.59 ॥
ସ ଜାତଃ କୋଽପ୍ଯାସୀନ୍ମଦନରିପୁଣା ମୂର୍ଧ୍ନି ଧଵଲଂ
କପାଲଂ ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଵିନିହିତଂ ଅଲଙ୍କାରଵିଧଯେ ।
ନୃଭିଃ ପ୍ରାଣତ୍ରାଣପ୍ରଵଣମତିଭିଃ କୈଶ୍ଚିଦଧୁନା
ନମଦ୍ଭିଃ କଃ ପୁଂସାଂ ଅଯଂ ଅତୁଲଦର୍ପଜ୍ଵରଭରଃ ॥ 3.60 ॥
ପରେଷାଂ ଚେତାଂସି ପ୍ରତିଦିଵସଂ ଆରାଧ୍ଯ ବହୁଧା
ପ୍ରସାଦଂ କିଂ ନେତୁଂ ଵିଶସି ହୃଦଯ କ୍ଲେଶକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯ୍ଯନ୍ତଃସ୍ଵଯମୁଦିତଚିନ୍ତାମଣିଗଣୋ
ଵିଵିକ୍ତଃ ସଙ୍କଲ୍ପଃ କିଂ ଅଭିଲଷିତଂ ପୁଷ୍ଯତି ନ ତେ ॥ 3.61 ॥
ସତ୍ଯାଂ ଏଵ ତ୍ରିଲୋକୀସରିତି ହରଶିରଶ୍ଚୁମ୍ବିନୀଵଚ୍ଛଟାଯାଂ
ସଦ୍ଵୃତ୍ତିଂ କଲ୍ପଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଵଟଵିଟପଭଵୈର୍ଵଲ୍କଲୈଃ ସତ୍ଫଲୈଶ୍ଚ ।
କୋଽଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିପତ୍ତିଜ୍ଵରଜନିତରୁଜାତୀଵଦୁଃଖାସିକାନାଂ
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷେତ ଦୁଃସ୍ଥେ ଯଦି ହି ନ ଵିଭୃଯାତ୍ସ୍ଵେ କୁଟୁମ୍ବେଽନୁକମ୍ପାମ୍ ॥ 3.61.1 ॥
ପରିଭ୍ରମସି କିଂ ମୁଧା କ୍ଵଚନ ଚିତ୍ତ ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତାଂ
ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ଯଦ୍ଯଥା ଭଵତି ତତ୍ତଥା ନାନ୍ଯଥା ।
ଅତୀତଂ ଅନନୁସ୍ମରନ୍ନପି ଚ ଭାଵ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ନତର୍କିତ
ସମାଗମାନନୁଭଵାମି ଭୋଗାନହମ୍ ॥ 3.62 ॥
ଏତସ୍ମାଦ୍ଵିରମେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଗହନାଦାଯାସକାଦାଶ୍ରଯଶ୍ରେଯୋ
ମାର୍ଗଂ ଅଶେଷଦୁଃଖଶମନଵ୍ଯାପାରଦକ୍ଷଂ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ସ୍ଵାତ୍ମୀଭାଵଂ ଉପୈହି ସନ୍ତ୍ଯଜ ନିଜାଂ କଲ୍ଲୋଲଲୋଲାଂ ଗତିଂ
ମା ଭୂଯୋ ଭଜ ଭଙ୍ଗୁରାଂ ଭଵରତିଂ ଚେତଃ ପ୍ରସୀଦାଧୁନା ॥ 3.63 ॥
ମୋହଂ ମାର୍ଜଯ ତାଂ ଉପାର୍ଜଯ ରତିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚୂଡାମଣୌ
ଚେତଃ ସ୍ଵର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀତଟଭୁଵାଂ ଆସଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗୀକୁରୁ ।
କୋ ଵା ଵୀଚିଷୁ ବୁଦ୍ବୁଦେଷୁ ଚ ତଡିଲ୍ଲେଖାସୁ ଚ ଶ୍ରୀଷୁ ଚ
ଜ୍ଵାଲାଗ୍ରେଷୁ ଚ ପନ୍ନଗେଷୁ ସରିଦ୍ଵେଗେଷୁ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ॥ 3.64 ॥
ଚେତଶ୍ଚିନ୍ତଯ ମା ରମାଂ ସକୃଦିମାଂ ଅସ୍ଥାଯିନୀଂ ଆସ୍ଥଯା
ଭୂପାଲଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟୀଵିହରଣଵ୍ଯାପାରପଣ୍ଯାଙ୍ଗନାମ୍ ।
କନ୍ଥାକଞ୍ଚୁକିନଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଦ୍ଵାରାଣି ଵାରାଣସୀରଥ୍ଯା
ପଙ୍କ୍ତିଷୁ ପାଣିପାତ୍ରପତିତାଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଅପେକ୍ଷାମହେ ॥ 3.65 ॥
ଅଗ୍ରେ ଗୀତଂ ସରସକଵଯଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଃ
ପଶ୍ଚାଲ୍ଲୀଲାଵଲଯରଣିତଂ ଚାମରଗ୍ରାହିଣୀନାମ୍ ।
ଯଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯେଵଂ କୁରୁ ଭଵରସାସ୍ଵାଦନେ ଲମ୍ପଟତ୍ଵଂ
ନୋ ଚେଚ୍ଚେତଃ ପ୍ରଵିଶ ସହସା ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସମାଧୌ ॥ 3.66 ॥
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ରିଯଃ ସକଲକାମଦୁଘାସ୍ତତଃ କିଂ
ନ୍ଯସ୍ତଂ ପଦଂ ଶିରସି ଵିଦ୍ଵିଷତାଂ ତତଃ କିମ୍ ।
ସମ୍ପାଦିତାଃ ପ୍ରଣଯିନୋ ଵିଭଵୈସ୍ତତଃ କିଂ
କଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ତନଵସ୍ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.67 ॥
ଭକ୍ତିର୍ଭଵେ ମରଣଜନ୍ମଭଯଂ ହୃଦିସ୍ଥଂ
ସ୍ନେହୋ ନ ବନ୍ଧୁଷୁ ନ ମନ୍ମଥଜା ଵିକାରାଃ ।
ସଂସର୍ଗ ଦୋଷରହିତା ଵିଜନା ଵନାନ୍ତା
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଅସ୍ତି କିଂ ଇତଃ ପରମର୍ଥନୀଯମ୍ ॥ 3.68 ॥
ତସ୍ମାଦନନ୍ତଂ ଅଜରଂ ପରମଂ ଵିକାସି
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତଯ କିଂ ଏଭିରସଦ୍ଵିକଲ୍ପୈଃ ।
ଯସ୍ଯାନୁଷଙ୍ଗିଣ ଇମେ ଭୁଵନାଧିପତ୍ଯଭୋଗାଦଯଃ
କୃପଣଲୋକମତା ଭଵନ୍ତି ॥ 3.69 ॥
ପାତାଲଂ ଆଵିଶସି ଯାସି ନଭୋ ଵିଲଙ୍ଘ୍ଯ
ଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଭ୍ରମସି ମାନସ ଚାପଲେନ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାପି ଜାତୁ ଵିମଲଂ କଥଂ ଆତ୍ମନୀନଂ
ନ ବ୍ରହ୍ମ ସଂସ୍ମରସି ନିର୍ଵୃତିଂ ଏଷି ଯେନ ॥ 3.70 ॥
କିଂ ଵେଦୈଃ ସ୍ମୃତିଭିଃ ପୁରାଣପଠନୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଵିସ୍ତରୈଃ
ସ୍ଵର୍ଗଗ୍ରାମକୁଟୀନିଵାସଫଲଦୈଃ କର୍ମକ୍ରିଯାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ଭଵଦୁଃଖଭାରରଚନାଵିଧ୍ଵଂସକାଲାନଲଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାନନ୍ଦପଦପ୍ରଵେଶକଲନଂ ଶେଶୈର୍ଵଣିଗ୍ଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ 3.71 ॥
ନାଯଂ ତେ ସମଯୋ ରହସ୍ଯଂ ଅଧୁନା ନିଦ୍ରାତି ନାଥୋ ଯଦି
ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି ପ୍ରଭୁରିତି ଦ୍ଵାରେଷୁ ଯେଷାଂ ଵଚଃ ।
ଚେତସ୍ତାନପହାଯ ଯାହି ଭଵନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେଶିତୁର୍
ନିର୍ଦୌଵାରିକନିର୍ଦଯୋକ୍ତ୍ଯ୍​ଅପରୁଷଂ ନିଃସୀମଶର୍ମପ୍ରଦମ୍ ॥ 3.71.1 ॥
ଯତୋ ମେରୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନିପତତି ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଵଲିତଃ
ସମୁଦ୍ରାଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଚୁରମକରଗ୍ରାହନିଲଯାଃ ।
ଧରା ଗଚ୍ଛତ୍ଯନ୍ତଂ ଧରଣିଧରପାଦୈରପି ଧୃତା
ଶରୀରେ କା ଵାର୍ତା କରିକଲଭକର୍ଣାଗ୍ରଚପଲେ ॥ 3.72 ॥
ଗାତ୍ରଂ ସଙ୍କୁଚିତଂ ଗତିର୍ଵିଗଲିତା ଭ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଦନ୍ତାଵଲିର୍
ଦୃଷ୍ଟିର୍ନଶ୍ଯତି ଵର୍ଧତେ ବଧିରତା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଲାଲାଯତେ ।
ଵାକ୍ଯଂ ନାଦ୍ରିଯତେ ଚ ବାନ୍ଧଵଜନୋ ଭାର୍ଯା ନ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ
ହା କଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଜୀର୍ଣଵଯସଃ ପୁତ୍ରୋଽପ୍ଯମିତ୍ରାଯତେ ॥ 3.73 ॥
ଵର୍ଣଂ ସିତଂ ଶିରସି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିରୋରୁହାଣାଂ
ସ୍ଥାନଂ ଜରାପରିଭଵସ୍ଯ ତଦା ପୁମାଂସମ୍ ।
ଆରୋପିତାସ୍ଥିଶତକଂ ପରିହୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତି
ଚଣ୍ଡାଲକୂପଂ ଇଵ ଦୂରତରଂ ତରୁଣ୍ଯଃ ॥ 3.74 ॥
ଯାଵତ୍ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ଅରୁଜଂ ଯାଵଚ୍ଚ ଦୂରେ ଜରା
ଯାଵଚ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଶକ୍ତିରପ୍ରତିହତା ଯାଵତ୍କ୍ଷଯୋ ନାଯୁଷଃ ।
ଆତ୍ମଶ୍ରେଯସି ତାଵଦେଵ ଵିଦୁଷା କାର୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମହାନ୍
ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଵନେ ତୁ କୂପଖନନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯମଃ କୀଦୃଶଃ ॥ 3.75 ॥
ତପସ୍ଯନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ କିଂ ଅଧିନିଵସାମଃ ସୁରନଦୀଂ
ଗୁଣୋଦାରାନ୍ଦାରାନୁତ ପରିଚରାମଃ ସଵିନଯମ୍ ।
ପିବାମଃ ଶାସ୍ତ୍ରୌଘାନୁତଵିଵିଧକାଵ୍ଯାମୃତରସାନ୍
ନ ଵିଦ୍ମଃ କିଂ କୁର୍ମଃ କତିପଯନିମେଷାଯୁଷି ଜନେ ॥ 3.76 ॥
ଦୁରାରାଧ୍ଯାଶ୍ଚାମୀ ତୁରଗଚଲଚିତ୍ତାଃ କ୍ଷିତିଭୁଜୋ
ଵଯଂ ତୁ ସ୍ଥୂଲେଚ୍ଛାଃ ସୁମହତି ଫଲେ ବଦ୍ଧମନସଃ ।
ଜରା ଦେହଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ହରତି ଦଯିତଂ ଜୀଵିତଂ ଇଦଂ
ସଖେ ନାନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଜଗତି ଵିଦୁଷୋଽନ୍ଯତ୍ର ତପସଃ ॥ 3.77 ॥
ମାନେ ମ୍ଲାଯିନି ଖଣ୍ଡିତେ ଚ ଵସୁନି ଵ୍ଯର୍ଥେ ପ୍ରଯାତେଽର୍ଥିନି
କ୍ଷୀଣେ ବନ୍ଧୁଜନେ ଗତେ ପରିଜନେ ନଷ୍ଟେ ଶନୈର୍ଯୌଵନେ ।
ଯୁକ୍ତଂ କେଵଲଂ ଏତଦେଵ ସୁଧିଯାଂ ଯଜ୍ଜହ୍ନୁକନ୍ଯାପଯଃପୂତଗ୍ରାଵ
ଗିରୀନ୍ଦ୍ରକନ୍ଦରତଟୀକୁଞ୍ଜେ ନିଵାସଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 3.78 ॥
ରମ୍ଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମରୀଚଯସ୍ତୃଣଵତୀ ରମ୍ଯା ଵନାନ୍ତସ୍ଥଲୀ
ରମ୍ଯଂ ସାଧୁସମାଗମାଗତସୁଖଂ କାଵ୍ଯେଷୁ ରମ୍ଯାଃ କଥାଃ ।
କୋପୋପାହିତବାଷ୍ପବିନ୍ଦୁତରଲଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାଯା ମୁଖଂ
ସର୍ଵଂ ରମ୍ଯଂ ଅନିତ୍ଯତାଂ ଉପଗତେ ଚିତ୍ତେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପୁନଃ ॥ 3.79 ॥
ରମ୍ଯଂ ହର୍ମ୍ଯତଲଂ ନ କିଂ ଵସତଯେ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ନ ଗେଯାଦିକଂ
କିଂ ଵା ପ୍ରାଣସମାସମାଗମସୁଖଂ ନୈଵାଧିକପ୍ରୀତଯେ ।
କିନ୍ତୁ ଭ୍ରାନ୍ତପତଙ୍ଗପକ୍ଷପଵନଵ୍ଯାଲୋଲଦୀପାଙ୍କୁରଚ୍ଛାଯା
ଚଞ୍ଚଲଂ ଆକଲଯ୍ଯ ସକଲଂ ସନ୍ତୋ ଵନାନ୍ତଂ ଗତାଃ ॥ 3.80 ॥
ଆ ସଂସାରାତ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଇଦଂ ଚିନ୍ଵତାଂ ତାତ ତାଦୃଙ୍ନୈଵାସ୍ମାକଂ
ନଯନପଦଵୀଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମାର୍ଗଂ ଗତୋ ଵା ।
ଯୋଽଯଂ ଧତ୍ତେ ଵିଷଯକରିଣୋ ଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ [ଵିଷଯକରିଣୀଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ]
କରଣକରିଣଃ ସଂଯମାଲାନଲୀଲାମ୍ ॥ 3.81 ॥
ଯଦେତତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ଵିହରଣଂ ଅକାର୍ପଣ୍ଯଂ ଅଶନଂ
ସହାର୍ଯୈଃ ସଂଵାସଃ ଶ୍ରୁତଂ ଉପଶମୈକଵ୍ରତଫଲମ୍ ।
ମନୋ ମନ୍ଦସ୍ପନ୍ଦଂ ବହିରପି ଚିରସ୍ଯାପି ଵିମୃଶନ୍ନ
ଜାନେ କସ୍ଯୈଷା ପରିଣତିରୁଦାରସ୍ଯ ତପସଃ ॥ 3.82 ॥
ଜୀର୍ଣା ଏଵ ମନୋରଥାଶ୍ଚ ହୃଦଯେ ଯାତଂ ଚ ତଦ୍ଯୌଵନଂ
ହନ୍ତାଙ୍ଗେଷୁ ଗୁଣାଶ୍ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲତାଂ ଯାତା ଗୁଣଜ୍ଞୈର୍ଵିନା ।
କିଂ ଯୁକ୍ତଂ ସହସାଭ୍ଯୁପୈତି ବଲଵାନ୍କାଲଃ କୃତାନ୍ତୋଽକ୍ଷମୀ
ହା ଜ୍ଞାତଂ ମଦନାନ୍ତକାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲଂ ମୁକ୍ତ୍ଵାସ୍ତି ନାନ୍ଯା ଗତିଃ ॥ 3.83 ॥
ମହେଶ୍ଵରେ ଵା ଜଗତାଂ ଅଧୀଶ୍ଵରେ
ଜନାର୍ଦନେ ଵା ଜଗଦ୍​ଅନ୍ତରାତ୍ମନି ।
ନ ଵସ୍ତୁଭେଦପ୍ରତିପତ୍ତିରସ୍ତି ମେ
ତଥାପି ଭକ୍ତିସ୍ତରୁଣେନ୍ଦୁଶେଖରେ ॥ 3.84 ॥
ସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ଫାରଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଧଵଲିତତଲେ କ୍ଵାପି ପୁଲିନେ
ସୁଖାସୀନାଃ ଶାନ୍ତଧ୍ଵନିଷୁ ରଜନୀଷୁ ଦ୍ଯୁସରିତଃ ।
ଭଵାଭୋଗୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତ୍ଯୁଚ୍ଚଵଚସଃ
କଦା ଯାସ୍ଯାମୋଽନ୍ତର୍ଗତବହୁଲବାଷ୍ପାକୁଲଦଶାମ୍ ॥ 3.85 ॥
ମହାଦେଵୋ ଦେଵଃ ସରିଦପି ଚ ସୈଷା ସୁରସରିଦ୍ଗୁହା
ଏଵାଗାରଂ ଵସନଂ ଅପି ତା ଏଵ ହରିତଃ ।
ସୁହୃଦା କାଲୋଽଯଂ ଵ୍ରତଂ ଇଦଂ ଅଦୈନ୍ଯଵ୍ରତଂ ଇଦଂ
କିଯଦ୍ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵଟଵିଟପ ଏଵାସ୍ତୁ ଦଯିତା ॥ 3.85.1 ॥
ଵିତୀର୍ଣେ ସର୍ଵସ୍ଵେ ତରୁଣକରୁଣାପୂର୍ଣହୃଦଯାଃ
ସ୍ମରନ୍ତଃ ସଂସାରେ ଵିଗୁଣପରିଣାମାଂ ଵିଧିଗତିମ୍ ।
ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ପରିଣତଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣାସ୍
ତ୍ରିଯାମା ନେଷ୍ଯାମୋ ହରଚରଣଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.86 ॥
କଦା ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଅମରତଟିନୀରୋଧସି ଵସନ୍
ଵସାନଃ କୌପୀନଂ ଶିରସି ନିଦଧାନୋଽଞ୍ଜଲିପୁଟମ୍ ।
ଅଯେ ଗୌରୀନାଥ ତ୍ରିପୁରହର ଶମ୍ଭୋ ତ୍ରିନଯନ
ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ନିମିଷଂ ଇଵ ନେଷ୍ଯାମି ଦିଵସାନ୍ ॥ 3.87 ॥
ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଵିଚିତ୍ରଭୋଜନଵିଧିସ୍ତୀଵ୍ରାତିତୀଵ୍ରଂ ତପଃ
କୌପୀନାଵରଣଂ ସୁଵସ୍ତ୍ରଂ ଅମିତଂ ଭିକ୍ଷାଟନଂ ମଣ୍ଡନମ୍ ।
ଆସନ୍ନଂ ମରଣଂ ଚ ମଙ୍ଗଲସମଂ ଯସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ
ତାଂ କାଶୀଂ ପରିହୃତ୍ଯ ହନ୍ତ ଵିବୁଧୈରନ୍ଯତ୍ର କିଂ ସ୍ଥୀଯତେ ॥ 3.87.1 ॥
ସ୍ନାତ୍ଵା ଗାଙ୍ଗୈଃ ପଯୋଭିଃ ଶୁଚିକୁସୁମଫଲୈରର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭୋ ତ୍ଵାଂ
ଧ୍ଯେଯେ ଧ୍ଯାନଂ ନିଵେଶ୍ଯ କ୍ଷିତିଧରକୁହରଗ୍ରାଵପର୍ଯଙ୍କମୂଲେ ।
ଆତ୍ମାରାମଃ ଫଲାଶୀ ଗୁରୁଵଚନରତସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ମରାରେ
ଦୁଃଖଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯେ କଦାହଂ ସମକରଚରଣେ ପୁଂସି ସେଵାସମୁତ୍ଥମ୍ ॥ 3.88 ॥
ଏକାକୀ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତଃ ପାଣିପାତ୍ରୋ ଦିଗମ୍ବରଃ ।
କଦା ଶମ୍ଭୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି କର୍ମନିର୍ମୂଲନକ୍ଷମଃ ॥ 3.89 ॥
ପାଣିଂ ପାତ୍ରଯତାଂ ନିସର୍ଗଶୁଚିନା ଭୈକ୍ଷେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଯତାଂ
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ନିଷୀଦତାଂ ବହୁତୃଣଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମୁହୁଃ ପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତ୍ଯାଗେଽପି ତନୋରଖଣ୍ଡପରମାନନ୍ଦାଵବୋଧସ୍ପୃଶା
ମଧ୍ଵା କୋଽପି ଶିଵପ୍ରସାଦସୁଲଭଃ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଯୋଗିନାମ୍ ॥ 3.90 ॥
କୌପୀନଂ ଶତଖଣ୍ଡଜର୍ଜରତରଂ କନ୍ଥା ପୁନସ୍ତାଦୃଶୀ
ନୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନିରପେକ୍ଷଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅଶନଂ ନିଦ୍ରା ଶ୍ମଶାନେ ଵନେ ।
ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନିରଙ୍କୁଶଂ ଵିହରଣଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସଦା
ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଯୋଗମହୋତ୍ସଵେଽପି ଚ ଯଦି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯେନ କିମ୍ ॥ 3.91 ॥
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ମଣ୍ଡଲୀମାତ୍ରଂ କିଂ ଲୋଭାଯ ମନସ୍ଵିନଃ ।
ଶଫରୀସ୍ଫୁରିତେନାବ୍ଧିଃ କ୍ଷୁବ୍ଧୋ ନ ଖଲୁ ଜାଯତେ ॥ 3.92 ॥
ମାତର୍ଲକ୍ଷ୍ମି ଭଜସ୍ଵ କଞ୍ଚିଦପରଂ ମତ୍କାଙ୍କ୍ଷିଣୀ ମା ସ୍ମ ଭୂର୍
ଭୋଗେଷୁ ସ୍ପୃହଯାଲଵସ୍ତଵ ଵଶେ କା ନିଃସ୍ପୃହାଣାଂ ଅସି ।
ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଯୂତପଲାଶପତ୍ରପୁଟିକାପାତ୍ରୈଃ ପଵିତ୍ରୀକୃତୈର୍
ଭିକ୍ଷାଵସ୍ତୁଭିରେଵ ସମ୍ପ୍ରତି ଵଯଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୀହାମହେ ॥ 3.93 ॥
ମହାଶଯ୍ଯା ପୃଥ୍ଵୀ ଵିପୁଲଂ ଉପଧାନଂ ଭୁଜଲତା
ଵିତାନଂ ଚାକାଶଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଅନୁକୂଲୋଽଯଂ ଅନିଲଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୀପୋ ଵିରତିଵନିତାସଙ୍ଗମୁଦିତଃ
ସୁଖୀ ଶାନ୍ତଃ ଶେତେ ମୁନିରତନୁଭୂତିର୍ନୃପ ଇଵ ॥ 3.94 ॥
ଭିକ୍ଷାଶୀ ଜନମଧ୍ଯସଙ୍ଗରହିତଃ ସ୍ଵାଯତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ ସଦା
ହାନାଦାନଵିରକ୍ତମାର୍ଗନିରତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତପସ୍ଵୀ ସ୍ଥିତଃ ।
ରଥ୍ଯାକୀର୍ଣଵିଶୀର୍ଣଜୀର୍ଣଵସନଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତକନ୍ଥାସନୋ
ନିର୍ମାନୋ ନିରହଙ୍କୃତିଃ ଶମସୁଖାଭୋଗୈକବଦ୍ଧସ୍ପୃହଃ ॥ 3.95 ॥
ଚଣ୍ଡାଲଃ କିଂ ଅଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିରଥଵା ଶୂଦ୍ରୋଽଥ କିଂ ତାପସଃ
କିଂ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକପେଶଲମତିର୍ଯୋଗୀଶ୍ଵରଃ କୋଽପି କିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଵିକଲ୍ପଜଲ୍ପମୁଖରୈରାଭାଷ୍ଯମାଣା ଜନୈର୍
ନ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପଥି ନୈଵ ତୁଷ୍ଟମନସୋ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.96 ॥
ହିଂସାଶୂନ୍ଯଂ ଅଯତ୍ନଲଭ୍ଯଂ ଅଶନଂ ଧାତ୍ରା ମରୁତ୍କଲ୍ପିତଂ
ଵ୍ଯାଲାନାଂ ପଶଵସ୍ତୃଣାଙ୍କୁରଭୁଜସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥଲୀଶାଯିନଃ ।
ସଂସାରାର୍ଣଵଲଙ୍ଘନକ୍ଷମଧିଯାଂ ଵୃତ୍ତିଃ କୃତା ସା ନୃଣାଂ
ତାଂ ଅନ୍ଵେଷଯତାଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ସତତଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ତିଂ ଗୁଣାଃ ॥ 3.97 ॥
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ହିମଗିରିଶିଲାବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନସ୍ଯ
ବ୍ରହ୍ମଧ୍ଯାନାଭ୍ଯସନଵିଧିନା ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଗତସ୍ଯ ।
କିଂ ତୈର୍ଭାଵ୍ଯଂ ମମ ସୁଦିଵସୈର୍ଯତ୍ର ତେ ନିର୍ଵିଶଙ୍କାଃ
କଣ୍ଡୂଯନ୍ତେ ଜରଠହରିଣାଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗେ ମଦୀଯେ ॥ 3.98 ॥
ଜୀର୍ଣା କନ୍ଥା ତତଃ କିଂ ସିତଂ ଅମଲପଟଂ ପଟ୍ଟସୂତ୍ରଂ ତତଃ କିଂ
ଏକା ଭାର୍ଯା ତତଃ କିଂ ହଯକରିସୁଗଣୈରାଵୃତୋ ଵା ତତଃ କିମ୍ ।
ଭକ୍ତଂ ଭୁକ୍ତଂ ତତଃ କିଂ କଦଶନଂ ଅଥଵା ଵାସରାନ୍ତେ ତତଃ କିଂ
ଵ୍ଯକ୍ତଜ୍ଯୋତିର୍ନ ଵାନ୍ତର୍ମଥିତଭଵଭଯଂ ଵୈଭଵଂ ଵା ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.98.1 ॥
ପାଣିଃ ପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରଂ ଭ୍ରମଣପରିଗତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଅନ୍ନଂ
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଆଶାଦଶକଂ ଅଚପଲଂ ତଲ୍ପଂ ଅସ୍ଵଲ୍ପଂ ଉର୍ଵୀ ।
ଯେଷାଂ ନିଃସଙ୍ଗତାଙ୍ଗୀକରଣପରିଣତସ୍ଵାନ୍ତସନ୍ତୋଷିଣସ୍ତେ
ଧନ୍ଯାଃ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତଦୈନ୍ଯଵ୍ଯତିକରନିକରାଃ କର୍ମ ନିର୍ମୂଲଯନ୍ତି ॥ 3.99 ॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିତ୍ଵଂ ଏଵ ଵିରସଂ ଯସ୍ମିନ୍ମହାଶାସନେ
ତଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵାସନଵସ୍ତ୍ରମାନଘଟନେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏକ ଏଵ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଷଯାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ॥ 3.99.1 ॥
ମାତର୍ମେଦିନି ତାତ ମାରୁତ ସଖେ ତେଜଃ ସୁବନ୍ଧୋ ଜଲ
ଭ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୋମ ନିବଦ୍ଧ ଏଷ ଭଵତାଂ ଅନ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରଣାମାଞ୍ଜଲିଃ ।
ଯୁଷ୍ମତ୍ସଙ୍ଗଵଶୋପଜାତସୁକୃତସ୍ଫାରସ୍ଫୁରନ୍ନିର୍ମଲଜ୍ଞାନାପାସ୍ତ
ସମସ୍ତମୋହମହିମା ଲୀଯେ ପରବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 3.100 ॥
ଶଯ୍ଯା ଶୈଲଶିଲା ଗୃହଂ ଗିରିଗୁହା ଵସ୍ତ୍ରଂ ତରୂଣାଂ ତ୍ଵଚଃ
ସାରଙ୍ଗାଃ ସୁହୃଦୋ ନନୁ କ୍ଷିତିରୁହାଂ ଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈଃ କୋମଲୈଃ ।
ଯେଷାଂ ନିର୍ଝରଂ ଅମ୍ବୁପାନଂ ଉଚିତଂ ରତ୍ଯୈ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗନା
ମନ୍ଯେ ତେ ପରମେଶ୍ଵରାଃ ଶିରସି ଯୈର୍ ବଦ୍ଧୋ ନ ସେଵାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 3.101 ॥
ଧୈର୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ପିତା କ୍ଷମା ଚ ଜନନୀ ଶାନ୍ତିଶ୍ଚିରଂ ଗେହିନୀ
ସତ୍ଯଂ ମିତ୍ରଂ ଇଦଂ ଦଯା ଚ ଭଗିନୀ ଭ୍ରାତା ମନଃସଂଯମଃ ।
ଶଯ୍ଯା ଭୂମିତଲଂ ଦିଶୋଽପି ଵସନଂ ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭୋଜନଂ
ହ୍ଯେତେ ଯସ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବିନୋ ଵଦ ସଖେ କସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.102 ॥
ଅହୌ ଵା ହାରେ ଵା ବଲଵତି ରିପୌ ଵା ସୁହୃଦି ଵା
ମଣୌ ଵା ଲୋଷ୍ଠେ ଵା କୁସୁମଶଯନେ ଵା ଦୃଷଦି ଵା ।
ତୃଣେ ଵା ସ୍ତ୍ରୈଣେ ଵା ମମ ସମଦୃଶୋ ଯାନ୍ତି ଦିଵସାଃ
କ୍ଵଚିତ୍ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତି ପ୍ରଲପତଃ ॥ 3.103 ॥

Explore More