ଚୂଡୋତ୍ତଂସିତଚନ୍ଦ୍ରଚାରୁକଲିକାଚଞ୍ଚଚ୍ଛିଖାଭାସ୍ଵରୋ
ଲୀଲାଦଗ୍ଧଵିଲୋଲକାମଶଲଭଃ ଶ୍ରେଯୋଦଶାଗ୍ରେ ସ୍ଫୁରନ୍ ।
ଅନ୍ତଃସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଅପାରମୋହତିମିରପ୍ରାଗ୍ଭାରଂ ଉଚ୍ଚାଟଯନ୍
ଚେତଃସଦ୍ମନି ଯୋଗିନାଂ ଵିଜଯତେ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦୀପୋ ହରଃ ॥ 3.1 ॥
ଲୀଲାଦଗ୍ଧଵିଲୋଲକାମଶଲଭଃ ଶ୍ରେଯୋଦଶାଗ୍ରେ ସ୍ଫୁରନ୍ ।
ଅନ୍ତଃସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଅପାରମୋହତିମିରପ୍ରାଗ୍ଭାରଂ ଉଚ୍ଚାଟଯନ୍
ଚେତଃସଦ୍ମନି ଯୋଗିନାଂ ଵିଜଯତେ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦୀପୋ ହରଃ ॥ 3.1 ॥
ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଦେଶଂ ଅନେକଦୁର୍ଗଵିଷମଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ଫଲଂ
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜାତିକୁଲାଭିମାନଂ ଉଚିତଂ ସେଵା କୃତା ନିଷ୍ଫଲା ।
ଭୁକ୍ତଂ ମାନଵିଵର୍ଜିତଂ ପରଗୃହେଷ୍ଵାଶଙ୍କଯା କାକଵତ୍
ତୃଷ୍ଣେ ଜୃମ୍ଭସି ପାପକର୍ମପିଶୁନେ ନାଦ୍ଯାପି ସନ୍ତୁଷ୍ଯସି ॥ 3.2 ॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜାତିକୁଲାଭିମାନଂ ଉଚିତଂ ସେଵା କୃତା ନିଷ୍ଫଲା ।
ଭୁକ୍ତଂ ମାନଵିଵର୍ଜିତଂ ପରଗୃହେଷ୍ଵାଶଙ୍କଯା କାକଵତ୍
ତୃଷ୍ଣେ ଜୃମ୍ଭସି ପାପକର୍ମପିଶୁନେ ନାଦ୍ଯାପି ସନ୍ତୁଷ୍ଯସି ॥ 3.2 ॥
ଉତ୍ଖାତଂ ନିଧିଶଙ୍କଯା କ୍ଷିତିତଲଂ ଧ୍ମାତା ଗିରେର୍ଧାତଵୋ
ନିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସରିତାଂ ପତିର୍ନୃପତଯୋ ଯତ୍ନେନ ସନ୍ତୋଷିତାଃ ।
ମନ୍ତ୍ରାରାଧନତତ୍ପରେଣ ମନସା ନୀତାଃ ଶ୍ମଶାନେ ନିଶାଃ
ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଣଵରାଟକୋଽପି ନ ମଯା ତୃଷ୍ଣେ ସକାମା ଭଵ ॥ 3.3 ॥
ନିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସରିତାଂ ପତିର୍ନୃପତଯୋ ଯତ୍ନେନ ସନ୍ତୋଷିତାଃ ।
ମନ୍ତ୍ରାରାଧନତତ୍ପରେଣ ମନସା ନୀତାଃ ଶ୍ମଶାନେ ନିଶାଃ
ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଣଵରାଟକୋଽପି ନ ମଯା ତୃଷ୍ଣେ ସକାମା ଭଵ ॥ 3.3 ॥
ଖଲାଲାପାଃ ସୋଢାଃ କଥଂ ଅପି ତଦ୍ଆରାଧନପରୈର୍ନିଗୃହ୍ଯାନ୍ତର୍
ବାଷ୍ପଂ ହସିତଂ ଅପି ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ।
କୃତୋ ଵିତ୍ତସ୍ତମ୍ଭପ୍ରତିହତଧିଯାଂ ଅଞ୍ଜଲିରପି
ତ୍ଵଂ ଆଶେ ମୋଘାଶେ କିମ ଅପରଂ ଅତୋ ନର୍ତଯସି ମାମ୍ ॥ 3.4 ॥
ବାଷ୍ପଂ ହସିତଂ ଅପି ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ।
କୃତୋ ଵିତ୍ତସ୍ତମ୍ଭପ୍ରତିହତଧିଯାଂ ଅଞ୍ଜଲିରପି
ତ୍ଵଂ ଆଶେ ମୋଘାଶେ କିମ ଅପରଂ ଅତୋ ନର୍ତଯସି ମାମ୍ ॥ 3.4 ॥
ଅମୀଷାଂ ପ୍ରାଣାନାଂ ତୁଲିତଵିସିନୀପତ୍ରପଯସାଂ
କୃତେ କିଂ ନାସ୍ମାଭିର୍ଵିଗଲିତଵିଵେକୈର୍ଵ୍ଯଵସିତମ୍ ।
ଯଦ୍ଆଢ୍ଯାନାଂ ଅଗ୍ରେ ଦ୍ରଵିଣମଦନିଃସଞ୍ଜ୍ଞମନସାଂ
କୃତଂ ଵୀତଵ୍ରୀଡୈର୍ନିଜଗୁଣକଥାପାତକଂ ଅପି ॥ 3.5 ॥
କୃତେ କିଂ ନାସ୍ମାଭିର୍ଵିଗଲିତଵିଵେକୈର୍ଵ୍ଯଵସିତମ୍ ।
ଯଦ୍ଆଢ୍ଯାନାଂ ଅଗ୍ରେ ଦ୍ରଵିଣମଦନିଃସଞ୍ଜ୍ଞମନସାଂ
କୃତଂ ଵୀତଵ୍ରୀଡୈର୍ନିଜଗୁଣକଥାପାତକଂ ଅପି ॥ 3.5 ॥
କ୍ଷାନ୍ତଂ ନ କ୍ଷମଯା ଗୃହୋଚିତସୁଖଂ ତ୍ଯକ୍ତଂ ନ ସନ୍ତୋଷତଃ
ସୋଢୋ ଦୁଃସହଶୀତତାପପଵନକ୍ଲେଶୋ ନ ତପ୍ତଂ ତପଃ ।
ଧ୍ଯାତଂ ଵିତ୍ତଂ ଅହର୍ନିଶଂ ନିତ୍ଯମିତପ୍ରାଣୈର୍ନ ଶମ୍ଭୋଃ ପଦଂ
ତତ୍ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଯଦେଵ ମୁନିଭିସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ଫଲୈର୍ଵଞ୍ଚିତାଃ ॥ 3.6 ॥
ସୋଢୋ ଦୁଃସହଶୀତତାପପଵନକ୍ଲେଶୋ ନ ତପ୍ତଂ ତପଃ ।
ଧ୍ଯାତଂ ଵିତ୍ତଂ ଅହର୍ନିଶଂ ନିତ୍ଯମିତପ୍ରାଣୈର୍ନ ଶମ୍ଭୋଃ ପଦଂ
ତତ୍ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ଯଦେଵ ମୁନିଭିସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ଫଲୈର୍ଵଞ୍ଚିତାଃ ॥ 3.6 ॥
ଭୋଗା ନ ଭୁକ୍ତା ଵଯଂ ଏଵ ଭୁକ୍ତାସ୍
ତପୋ ନ ତପ୍ତଂ ଵଯଂ ଏଵ ତପ୍ତାଃ ।
କାଲୋ ନ ଯାତୋ ଵଯଂ ଏଵ ଯାତାସ୍ତୃଷ୍ଣା
ନ ଜୀର୍ଣା ଵଯଂ ଏଵ ଜୀର୍ଣାଃ ॥ 3.7 ॥
ତପୋ ନ ତପ୍ତଂ ଵଯଂ ଏଵ ତପ୍ତାଃ ।
କାଲୋ ନ ଯାତୋ ଵଯଂ ଏଵ ଯାତାସ୍ତୃଷ୍ଣା
ନ ଜୀର୍ଣା ଵଯଂ ଏଵ ଜୀର୍ଣାଃ ॥ 3.7 ॥
ବଲିଭିର୍ମୁଖଂ ଆକ୍ରାନ୍ତଂ ପଲିତେନାଙ୍କିତଂ ଶିରଃ ।
ଗାତ୍ରାଣି ଶିଥିଲାଯନ୍ତେ ତୃଷ୍ଣୈକା ତରୁଣାଯତେ ॥ 3.8 ॥
ଗାତ୍ରାଣି ଶିଥିଲାଯନ୍ତେ ତୃଷ୍ଣୈକା ତରୁଣାଯତେ ॥ 3.8 ॥
ଵିଵେକଵ୍ଯାକୋଶେ ଵିଦଧତି ସମେ ଶାମ୍ଯତି ତୃଷା
ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗେ ତୁଙ୍ଗେ ପ୍ରସରତିତରାଂ ସା ପରିଣତା ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈଶ୍ଵର୍ଯଗ୍ରସନଗହନାକ୍ଷେପକୃପଣସ୍ତୃଷାପାତ୍ରଂ
ଯସ୍ଯାଂ ଭଵତି ମରୁତାଂ ଅପ୍ଯଧିପତିଃ ॥ 3.8.1 ॥
ନିଵୃତ୍ତା ଭୋଗେଚ୍ଛା ପୁରୁଷବହୁମାନୋଽପି ଗଲିତଃ
ସମାନାଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାଃ ସପଦି ସୁହୃଦୋ ଜୀଵିତସମାଃ ।
ଶନୈର୍ଯଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଘନତିମିରରୁଦ୍ଧେ ଚ ନଯନେ
ଅହୋ ମୂଢଃ କାଯସ୍ତଦପି ମରଣାପାଯଚକିତଃ ॥ 3.9 ॥
ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗେ ତୁଙ୍ଗେ ପ୍ରସରତିତରାଂ ସା ପରିଣତା ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈଶ୍ଵର୍ଯଗ୍ରସନଗହନାକ୍ଷେପକୃପଣସ୍ତୃଷାପାତ୍ରଂ
ଯସ୍ଯାଂ ଭଵତି ମରୁତାଂ ଅପ୍ଯଧିପତିଃ ॥ 3.8.1 ॥
ନିଵୃତ୍ତା ଭୋଗେଚ୍ଛା ପୁରୁଷବହୁମାନୋଽପି ଗଲିତଃ
ସମାନାଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାଃ ସପଦି ସୁହୃଦୋ ଜୀଵିତସମାଃ ।
ଶନୈର୍ଯଷ୍ଟ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଘନତିମିରରୁଦ୍ଧେ ଚ ନଯନେ
ଅହୋ ମୂଢଃ କାଯସ୍ତଦପି ମରଣାପାଯଚକିତଃ ॥ 3.9 ॥
ଆଶା ନାମ ନଦୀ ମନୋରଥଜଲା ତୃଷ୍ଣାତରଙ୍ଗାକୁଲା
ରାଗଗ୍ରାହଵତୀ ଵିତର୍କଵିହଗା ଧୈର୍ଯଦ୍ରୁମଧ୍ଵଂସିନୀ ।
ମୋହାଵର୍ତସୁଦୁସ୍ତରାତିଗହନା ପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗଚିନ୍ତାତଟୀ
ତସ୍ଯାଃ ପାରଗତା ଵିଶୁଦ୍ଧମନସୋ ନନ୍ଦନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.10 ॥
ରାଗଗ୍ରାହଵତୀ ଵିତର୍କଵିହଗା ଧୈର୍ଯଦ୍ରୁମଧ୍ଵଂସିନୀ ।
ମୋହାଵର୍ତସୁଦୁସ୍ତରାତିଗହନା ପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗଚିନ୍ତାତଟୀ
ତସ୍ଯାଃ ପାରଗତା ଵିଶୁଦ୍ଧମନସୋ ନନ୍ଦନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.10 ॥
ନ ସଂସାରୋତ୍ପନ୍ନଂ ଚରିତଂ ଅନୁପଶ୍ଯାମି କୁଶଲଂ
ଵିପାକଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଜନଯତି ଭଯଂ ମେ ଵିମୃଶତଃ ।
ମହଦ୍ଭିଃ ପୁଣ୍ଯୌଘୈଶ୍ଚିରପରିଗୃହୀତାଶ୍ଚ ଵିଷଯା
ମହାନ୍ତୋ ଜାଯନ୍ତେ ଵ୍ଯସନଂ ଇଵ ଦାତୁଂ ଵିଷଯିଣାମ୍ ॥ 3.11 ॥
ଵିପାକଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଜନଯତି ଭଯଂ ମେ ଵିମୃଶତଃ ।
ମହଦ୍ଭିଃ ପୁଣ୍ଯୌଘୈଶ୍ଚିରପରିଗୃହୀତାଶ୍ଚ ଵିଷଯା
ମହାନ୍ତୋ ଜାଯନ୍ତେ ଵ୍ଯସନଂ ଇଵ ଦାତୁଂ ଵିଷଯିଣାମ୍ ॥ 3.11 ॥
ଅଵଶ୍ଯଂ ଯାତାରଶ୍ଚିରତରଂ ଉଷିତ୍ଵାପି ଵିଷଯା
ଵିଯୋଗେ କୋ ଭେଦସ୍ତ୍ଯଜତି ନ ଜନୋ ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ଅମୂନ୍ ।
ଵ୍ରଜନ୍ତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯାଦତୁଲପରିତାପାଯ ମନସଃ
ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଯକ୍ତା ହ୍ଯେତେ ଶମସୁଖଂ ଅନନ୍ତଂ ଵିଦଧତି ॥ 3.12 ॥
ଵିଯୋଗେ କୋ ଭେଦସ୍ତ୍ଯଜତି ନ ଜନୋ ଯତ୍ସ୍ଵଯଂ ଅମୂନ୍ ।
ଵ୍ରଜନ୍ତଃ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯାଦତୁଲପରିତାପାଯ ମନସଃ
ସ୍ଵଯଂ ତ୍ଯକ୍ତା ହ୍ଯେତେ ଶମସୁଖଂ ଅନନ୍ତଂ ଵିଦଧତି ॥ 3.12 ॥
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଵିଵେକନିର୍ମଲଧିଯଃ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯହୋ ଦୁଷ୍କରଂ
ଯନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯୁପଭୋଗଭାଞ୍ଜ୍ଯପି ଧନାନ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ନ ପୁରା ନ ସମ୍ପ୍ରତି ନ ଚ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୃଢପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍
ଵାଞ୍ଛାମାତ୍ରପରିଗ୍ରହାନପି ପରଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମ୍ ॥ 3.13 ॥
ଯନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯୁପଭୋଗଭାଞ୍ଜ୍ଯପି ଧନାନ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ନ ପୁରା ନ ସମ୍ପ୍ରତି ନ ଚ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୃଢପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍
ଵାଞ୍ଛାମାତ୍ରପରିଗ୍ରହାନପି ପରଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମ୍ ॥ 3.13 ॥
ଧନ୍ଯାନାଂ ଗିରିକନ୍ଦରେଷୁ ଵସତାଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପରଂ ଧ୍ଯାଯତାମାନନ୍ଦାଶ୍ରୁ
ଜଲଂ ପିବନ୍ତି ଶକୁନା ନିଃଶଙ୍କଂ ଅଙ୍କେଶଯାଃ ।
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ମନୋରଥୋପରଚିତପ୍ରାସାଦଵାପୀତଟକ୍ରୀଡା
କାନନକେଲିକୌତୁକଜୁଷାଂ ଆଯୁଃ ପରଂ କ୍ଷୀଯତେ ॥ 3.14 ॥
ଜଲଂ ପିବନ୍ତି ଶକୁନା ନିଃଶଙ୍କଂ ଅଙ୍କେଶଯାଃ ।
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ମନୋରଥୋପରଚିତପ୍ରାସାଦଵାପୀତଟକ୍ରୀଡା
କାନନକେଲିକୌତୁକଜୁଷାଂ ଆଯୁଃ ପରଂ କ୍ଷୀଯତେ ॥ 3.14 ॥
ଭିକ୍ଷାଶନଂ ତଦପି ନୀରସଂ ଏକଵାରଂ
ଶଯ୍ଯା ଚ ଭୂଃ ପରିଜନୋ ନିଜଦେହମାତ୍ରମ୍ ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶୀର୍ଣଶତଖଣ୍ଡମଯୀ ଚ କନ୍ଥା
ହା ହା ତଥାପି ଵିଷଯା ନ ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ॥ 3.15 ॥
ଶଯ୍ଯା ଚ ଭୂଃ ପରିଜନୋ ନିଜଦେହମାତ୍ରମ୍ ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶୀର୍ଣଶତଖଣ୍ଡମଯୀ ଚ କନ୍ଥା
ହା ହା ତଥାପି ଵିଷଯା ନ ପରିତ୍ଯଜନ୍ତି ॥ 3.15 ॥
ସ୍ତନୌ ମାଂସଗ୍ରନ୍ଥୀ କନକକଲଶାଵିତ୍ଯୁପମିତୌ
ମୁଖଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମାଗାରଂ ତଦପି ଚ ଶଶାଙ୍କେନ ତୁଲିତମ୍ ।
ସ୍ରଵନ୍ମୂତ୍ରକ୍ଲିନ୍ନଂ କରିଵରଶିରସ୍ପର୍ଧି ଜଘନଂ
ମୁହୁର୍ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ରୂପଂ କଵିଜନଵିଶେଷୈର୍ଗୁରୁକୃତମ୍ ॥ 3.16 ॥
ମୁଖଂ ଶ୍ଲେଷ୍ମାଗାରଂ ତଦପି ଚ ଶଶାଙ୍କେନ ତୁଲିତମ୍ ।
ସ୍ରଵନ୍ମୂତ୍ରକ୍ଲିନ୍ନଂ କରିଵରଶିରସ୍ପର୍ଧି ଜଘନଂ
ମୁହୁର୍ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ରୂପଂ କଵିଜନଵିଶେଷୈର୍ଗୁରୁକୃତମ୍ ॥ 3.16 ॥
ଏକୋ ରାଗିଷୁ ରାଜତେ ପ୍ରିଯତମାଦେହାର୍ଧହାରୀ ହରୋ
ନୀରାଗେଷୁ ଜନୋ ଵିମୁକ୍ତଲଲନାସଙ୍ଗୋ ନ ଯସ୍ମାତ୍ପରଃ ।
ଦୁର୍ଵାରସ୍ମରବାଣପନ୍ନଗଵିଷଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧମୁଗ୍ଧୋ ଜନଃ
ଶେଷଃ କାମଵିଡମ୍ବିତାନ୍ନ ଵିଷଯାନ୍ଭୋକ୍ତୁଂ ନ ମୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ॥ 3.17 ॥
ନୀରାଗେଷୁ ଜନୋ ଵିମୁକ୍ତଲଲନାସଙ୍ଗୋ ନ ଯସ୍ମାତ୍ପରଃ ।
ଦୁର୍ଵାରସ୍ମରବାଣପନ୍ନଗଵିଷଵ୍ଯାଵିଦ୍ଧମୁଗ୍ଧୋ ଜନଃ
ଶେଷଃ କାମଵିଡମ୍ବିତାନ୍ନ ଵିଷଯାନ୍ଭୋକ୍ତୁଂ ନ ମୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ॥ 3.17 ॥
ଅଜାନନ୍ଦାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପତତୁ ଶଲଭସ୍ତୀଵ୍ରଦହନେ
ସ ମୀନୋଽପ୍ଯଜ୍ଞାନାଦ୍ବଡିଶଯୁତଂ ଅଶ୍ନାତୁ ପିଶିତମ୍ ।
ଵିଜାନନ୍ତୋଽପ୍ଯେତେ ଵଯଂ ଇହ ଵିପଜ୍ଜାଲଜଟିଲାନ୍
ନ ମୁଞ୍ଚାମଃ କାମାନ୍ ଅହହ ଗହନୋ ମୋହମହିମା ॥ 3.18 ॥
ସ ମୀନୋଽପ୍ଯଜ୍ଞାନାଦ୍ବଡିଶଯୁତଂ ଅଶ୍ନାତୁ ପିଶିତମ୍ ।
ଵିଜାନନ୍ତୋଽପ୍ଯେତେ ଵଯଂ ଇହ ଵିପଜ୍ଜାଲଜଟିଲାନ୍
ନ ମୁଞ୍ଚାମଃ କାମାନ୍ ଅହହ ଗହନୋ ମୋହମହିମା ॥ 3.18 ॥
ତୃଷା ଶୁଷ୍ଯତ୍ଯାସ୍ଯେ ପିବତି ସଲିଲଂ ଶୀତମଧୁରଂ
କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ କଵଲଯତି ମାଂସାଦିକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତେ କାମାଗ୍ନୌ ସୁଦୃଢତରଂ ଆଲିଙ୍ଗତି ଵଧୂଂ
ପ୍ରତୀକାରଂ ଵ୍ଯାଧେଃ ସୁଖଂ ଇତି ଵିପର୍ଯସ୍ଯତି ଜନଃ ॥ 3.19 ॥
କ୍ଷୁଧାର୍ତଃ ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ କଵଲଯତି ମାଂସାଦିକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତେ କାମାଗ୍ନୌ ସୁଦୃଢତରଂ ଆଲିଙ୍ଗତି ଵଧୂଂ
ପ୍ରତୀକାରଂ ଵ୍ଯାଧେଃ ସୁଖଂ ଇତି ଵିପର୍ଯସ୍ଯତି ଜନଃ ॥ 3.19 ॥
ତୁଙ୍ଗଂ ଵେଶ୍ମ ସୁତାଃ ସତାଂ ଅଭିମତାଃ ସଙ୍ଖ୍ଯାତିଗାଃ ସମ୍ପଦଃ
କଲ୍ଯାଣୀ ଦଯିତା ଵଯଶ୍ଚ ନଵଂ ଇତ୍ଯଜ୍ଞାନମୂଢୋ ଜନଃ ।
ମତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଂ ଅନଶ୍ଵରଂ ନିଵିଶତେ ସଂସାରକାରାଗୃହେ
ସନ୍ଦୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରଂ ତଦଖିଲଂ ଧନ୍ଯସ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯତି ॥ 3.20 ॥
କଲ୍ଯାଣୀ ଦଯିତା ଵଯଶ୍ଚ ନଵଂ ଇତ୍ଯଜ୍ଞାନମୂଢୋ ଜନଃ ।
ମତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵଂ ଅନଶ୍ଵରଂ ନିଵିଶତେ ସଂସାରକାରାଗୃହେ
ସନ୍ଦୃଶ୍ଯ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରଂ ତଦଖିଲଂ ଧନ୍ଯସ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯତି ॥ 3.20 ॥
ଦୀନା ଦୀନମୁଖୈଃ ସଦୈଵ ଶିଶୁକୈରାକୃଷ୍ଟଜୀର୍ଣାମ୍ବରା
କ୍ରୋଶଦ୍ଭିଃ କ୍ଷୁଧିତୈର୍ନିରନ୍ନଵିଧୁରା ଦୃଶ୍ଯା ନ ଚେଦ୍ଗେହିନୀ ।
ଯାଚ୍ଞାଭଙ୍ଗଭଯେନ ଗଦ୍ଗଦଗଲତ୍ରୁଟ୍ଯଦ୍ଵିଲୀନାକ୍ଷରଂ
କୋ ଦେହୀତି ଵଦେତ୍ସ୍ଵଦଗ୍ଧଜଠରସ୍ଯାର୍ଥେ ମନସ୍ଵୀ ପୁମାନ୍ ॥ 3.21 ॥
କ୍ରୋଶଦ୍ଭିଃ କ୍ଷୁଧିତୈର୍ନିରନ୍ନଵିଧୁରା ଦୃଶ୍ଯା ନ ଚେଦ୍ଗେହିନୀ ।
ଯାଚ୍ଞାଭଙ୍ଗଭଯେନ ଗଦ୍ଗଦଗଲତ୍ରୁଟ୍ଯଦ୍ଵିଲୀନାକ୍ଷରଂ
କୋ ଦେହୀତି ଵଦେତ୍ସ୍ଵଦଗ୍ଧଜଠରସ୍ଯାର୍ଥେ ମନସ୍ଵୀ ପୁମାନ୍ ॥ 3.21 ॥
ଅଭିମତମହାମାନଗ୍ରନ୍ଥିପ୍ରଭେଦପଟୀଯସୀ
ଗୁରୁତରଗୁଣଗ୍ରାମାମ୍ଭୋଜସ୍ଫୁଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲଚନ୍ଦ୍ରିକା ।
ଵିପୁଲଵିଲସଲ୍ଲଜ୍ଜାଵଲ୍ଲୀଵିତାନକୁଠାରିକା
ଜଠରପିଠରୀ ଦୁଷ୍ପୂରେଯଂ କରୋତି ଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 3.22 ॥
ଗୁରୁତରଗୁଣଗ୍ରାମାମ୍ଭୋଜସ୍ଫୁଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲଚନ୍ଦ୍ରିକା ।
ଵିପୁଲଵିଲସଲ୍ଲଜ୍ଜାଵଲ୍ଲୀଵିତାନକୁଠାରିକା
ଜଠରପିଠରୀ ଦୁଷ୍ପୂରେଯଂ କରୋତି ଵିଡମ୍ବନମ୍ ॥ 3.22 ॥
ପୁଣ୍ଯେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ମହତି ସିତପଟଚ୍ଛନ୍ନପାଲୀ କପାଲିଂ
ହ୍ଯାଦାଯ ନ୍ଯାଯଗର୍ଭଦ୍ଵିଜହୁତହୁତଭୁଗ୍ଧୂମଧୂମ୍ରୋପକଣ୍ଠେ ।
ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରଂ ଉଦରଦରୀପୂରଣାଯ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ
ମାନୀ ପ୍ରାଣୈଃ ସନାଥୋ ନ ପୁନରନୁଦିନଂ ତୁଲ୍ଯକୁଲ୍ଯେଷୁ ଦୀନଃ ॥ 3.23 ॥
ହ୍ଯାଦାଯ ନ୍ଯାଯଗର୍ଭଦ୍ଵିଜହୁତହୁତଭୁଗ୍ଧୂମଧୂମ୍ରୋପକଣ୍ଠେ ।
ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵାରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଵରଂ ଉଦରଦରୀପୂରଣାଯ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ
ମାନୀ ପ୍ରାଣୈଃ ସନାଥୋ ନ ପୁନରନୁଦିନଂ ତୁଲ୍ଯକୁଲ୍ଯେଷୁ ଦୀନଃ ॥ 3.23 ॥
ଗଙ୍ଗାତରଙ୍ଗକଣଶୀକରଶୀତଲାନି
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧ୍ଯୁଷିତଚାରୁଶିଲାତଲାନି ।
ସ୍ଥାନାନି କିଂ ହିମଵତଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାନି
ଯତ୍ସାଵମାନପରପିଣ୍ଡରତା ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 3.24 ॥
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧ୍ଯୁଷିତଚାରୁଶିଲାତଲାନି ।
ସ୍ଥାନାନି କିଂ ହିମଵତଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତାନି
ଯତ୍ସାଵମାନପରପିଣ୍ଡରତା ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 3.24 ॥
କିଂ କନ୍ଦାଃ କନ୍ଦରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଲଯଂ ଉପଗତା ନିର୍ଝରା ଵା ଗିରିଭ୍ଯଃ
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତା ଵା ତରୁଭ୍ଯଃ ସରସଫଲଭୃତୋ ଵଲ୍କଲିନ୍ଯଶ୍ଚ ଶାଖାଃ ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଯନ୍ମୁଖାନି ପ୍ରସଭଂ ଅପଗତପ୍ରଶ୍ରଯାଣାଂ ଖଲାନାଂ
ଦୁଃଖାପ୍ତସ୍ଵଲ୍ପଵିତ୍ତସ୍ମଯପଵନଵଶାନ୍ନର୍ତିତଭ୍ରୂଲତାନି ॥ 3.25 ॥
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତା ଵା ତରୁଭ୍ଯଃ ସରସଫଲଭୃତୋ ଵଲ୍କଲିନ୍ଯଶ୍ଚ ଶାଖାଃ ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଯନ୍ମୁଖାନି ପ୍ରସଭଂ ଅପଗତପ୍ରଶ୍ରଯାଣାଂ ଖଲାନାଂ
ଦୁଃଖାପ୍ତସ୍ଵଲ୍ପଵିତ୍ତସ୍ମଯପଵନଵଶାନ୍ନର୍ତିତଭ୍ରୂଲତାନି ॥ 3.25 ॥
ପୁଣ୍ଯୈର୍ମୂଲଫଲୈସ୍ତଥା ପ୍ରଣଯିନୀଂ ଵୃତ୍ତିଂ କୁରୁଷ୍ଵାଧୁନା
ଭୂଶଯ୍ଯାଂ ନଵପଲ୍ଲଵୈରକୃପଣୈରୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଯାଵୋ ଵନମ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଅଵିଵେକମୂଢମନସାଂ ଯତ୍ରେଶ୍ଵରାଣାଂ ସଦା
ଵିତ୍ତଵ୍ଯାଧିଵିକାରଵିହ୍ଵଲଗିରାଂ ନାମାପି ନ ଶ୍ରୂଯତେ ॥ 3.26 ॥
ଭୂଶଯ୍ଯାଂ ନଵପଲ୍ଲଵୈରକୃପଣୈରୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଯାଵୋ ଵନମ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାଣାଂ ଅଵିଵେକମୂଢମନସାଂ ଯତ୍ରେଶ୍ଵରାଣାଂ ସଦା
ଵିତ୍ତଵ୍ଯାଧିଵିକାରଵିହ୍ଵଲଗିରାଂ ନାମାପି ନ ଶ୍ରୂଯତେ ॥ 3.26 ॥
ଫଲଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଲଭ୍ଯଂ ପ୍ରତିଵନଂ ଅଖେଦଂ କ୍ଷିତିରୁହାଂ
ପଯଃ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଶିଶିରମଧୁରଂ ପୁଣ୍ଯସରିତାମ୍ ।
ମୃଦୁସ୍ପର୍ଶା ଶଯ୍ଯା ସୁଲଲିତଲତାପଲ୍ଲଵମଯୀ
ସହନ୍ତେ ସନ୍ତାପଂ ତଦପି ଧନିନାଂ ଦ୍ଵାରି କୃପଣାଃ ॥ 3.27 ॥
ପଯଃ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଶିଶିରମଧୁରଂ ପୁଣ୍ଯସରିତାମ୍ ।
ମୃଦୁସ୍ପର୍ଶା ଶଯ୍ଯା ସୁଲଲିତଲତାପଲ୍ଲଵମଯୀ
ସହନ୍ତେ ସନ୍ତାପଂ ତଦପି ଧନିନାଂ ଦ୍ଵାରି କୃପଣାଃ ॥ 3.27 ॥
ଯେ ଵର୍ତନ୍ତେ ଧନପତିପୁରଃ ପ୍ରାର୍ଥନାଦୁଃଖଭାଜୋ
ଯେ ଚାଲ୍ପତ୍ଵଂ ଦଧତି ଵିଷଯାକ୍ଷେପପର୍ଯାପ୍ତବୁଦ୍ଧେଃ ।
ତେଷାଂ ଅନ୍ତଃସ୍ଫୁରିତହସିତଂ ଵାସରାଣି ସ୍ମରେଯଂ
ଧ୍ଯାନଚ୍ଛେଦେ ଶିଖରିକୁହରଗ୍ରାଵଶଯ୍ଯାନିଷଣ୍ଣଃ ॥ 3.28 ॥
ଯେ ଚାଲ୍ପତ୍ଵଂ ଦଧତି ଵିଷଯାକ୍ଷେପପର୍ଯାପ୍ତବୁଦ୍ଧେଃ ।
ତେଷାଂ ଅନ୍ତଃସ୍ଫୁରିତହସିତଂ ଵାସରାଣି ସ୍ମରେଯଂ
ଧ୍ଯାନଚ୍ଛେଦେ ଶିଖରିକୁହରଗ୍ରାଵଶଯ୍ଯାନିଷଣ୍ଣଃ ॥ 3.28 ॥
ଯେ ସନ୍ତୋଷନିରନ୍ତରପ୍ରମୁଦିତାସ୍ତେଷାଂ ନ ଭିନ୍ନା ମୁଦୋ
ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ଧନଲୁବ୍ଧସଙ୍କୁଲଧିଯସ୍ତେଷାଂ ନ ତୃଷ୍ଣାହତା ।
ଇତ୍ଥଂ କସ୍ଯ କୃତେ କୁତଃ ସ ଵିଧିନା କୀଦୃକ୍ପଦଂ ସମ୍ପଦାଂ [କୃତଃ]
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ସମାପ୍ତହେମମହିମା ମେରୁର୍ନ ମେ ରୋଚତେ ॥ 3.29 ॥
ଯେ ତ୍ଵନ୍ଯେ ଧନଲୁବ୍ଧସଙ୍କୁଲଧିଯସ୍ତେଷାଂ ନ ତୃଷ୍ଣାହତା ।
ଇତ୍ଥଂ କସ୍ଯ କୃତେ କୁତଃ ସ ଵିଧିନା କୀଦୃକ୍ପଦଂ ସମ୍ପଦାଂ [କୃତଃ]
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯେଵ ସମାପ୍ତହେମମହିମା ମେରୁର୍ନ ମେ ରୋଚତେ ॥ 3.29 ॥
ଭିକ୍ଷାହାରଂ ଅଦୈନ୍ଯଂ ଅପ୍ରତିସୁଖଂ ଭୀତିଚ୍ଛିଦଂ ସର୍ଵତୋ
ଦୁର୍ମାତ୍ସର୍ଯମଦାଭିମାନମଥନଂ ଦୁଃଖୌଘଵିଧ୍ଵଂସନମ୍ ।
ସର୍ଵତ୍ରାନ୍ଵହଂ ଅପ୍ରଯତ୍ନସୁଲଭଂ ସାଧୁପ୍ରିଯଂ ପାଵନଂ
ଶମ୍ଭୋଃ ସତ୍ରଂ ଅଵାର୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯନିଧିଂ ଶଂସନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.30 ॥
ଦୁର୍ମାତ୍ସର୍ଯମଦାଭିମାନମଥନଂ ଦୁଃଖୌଘଵିଧ୍ଵଂସନମ୍ ।
ସର୍ଵତ୍ରାନ୍ଵହଂ ଅପ୍ରଯତ୍ନସୁଲଭଂ ସାଧୁପ୍ରିଯଂ ପାଵନଂ
ଶମ୍ଭୋଃ ସତ୍ରଂ ଅଵାର୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯନିଧିଂ ଶଂସନ୍ତି ଯୋଗୀଶ୍ଵରାଃ ॥ 3.30 ॥
ଭୋଗେ ରୋଗଭଯଂ କୁଲେ ଚ୍ଯୁତିଭଯଂ ଵିତ୍ତେ ନୃପାଲାଦ୍ଭଯଂ
ମାନେ ଦୈନ୍ଯଭଯଂ ବଲେ ରିପୁଭଯଂ ରୂପେ ଜରାଯା ଭଯମ୍ ।
ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵାଦିଭଯଂ ଗୁଣେ ଖଲଭଯଂ କାଯେ କୃତାନ୍ତାଦ୍ଭଯଂ
ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁ ଭଯାନ୍ଵିତଂ ଭୁଵି ନୃଣାଂ ଵୈରାଗ୍ଯମେଵାଭଯମ୍ ॥ 3.31 ॥
ମାନେ ଦୈନ୍ଯଭଯଂ ବଲେ ରିପୁଭଯଂ ରୂପେ ଜରାଯା ଭଯମ୍ ।
ଶାସ୍ତ୍ରେ ଵାଦିଭଯଂ ଗୁଣେ ଖଲଭଯଂ କାଯେ କୃତାନ୍ତାଦ୍ଭଯଂ
ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁ ଭଯାନ୍ଵିତଂ ଭୁଵି ନୃଣାଂ ଵୈରାଗ୍ଯମେଵାଭଯମ୍ ॥ 3.31 ॥
ଆକ୍ରାନ୍ତଂ ମରଣେନ ଜନ୍ମ ଜରସା ଚାତ୍ଯୁଜ୍ଜ୍ଵଲଂ ଯୌଵନଂ
ସନ୍ତୋଷୋ ଧନଲିପ୍ସଯା ଶମସୁଖଂ ପ୍ରୌଢାଙ୍ଗନାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ଲୋକୈର୍ମତ୍ସରିଭିର୍ଗୁଣା ଵନଭୁଵୋ ଵ୍ଯାଲୈର୍ନୃପା ଦୁର୍ଜନୈର୍
ଅସ୍ଥୈର୍ଯେଣ ଵିଭୂତଯୋଽପ୍ଯପହତା ଗ୍ରସ୍ତଂ ନ କିଂ କେନ ଵା ॥ 3.32 ॥
ସନ୍ତୋଷୋ ଧନଲିପ୍ସଯା ଶମସୁଖଂ ପ୍ରୌଢାଙ୍ଗନାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ଲୋକୈର୍ମତ୍ସରିଭିର୍ଗୁଣା ଵନଭୁଵୋ ଵ୍ଯାଲୈର୍ନୃପା ଦୁର୍ଜନୈର୍
ଅସ୍ଥୈର୍ଯେଣ ଵିଭୂତଯୋଽପ୍ଯପହତା ଗ୍ରସ୍ତଂ ନ କିଂ କେନ ଵା ॥ 3.32 ॥
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଶତୈର୍ଜନସ୍ଯ ଵିଵିଧୈରାରୋଗ୍ଯଂ ଉନ୍ମୂଲ୍ଯତେ
ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତ୍ର ପତନ୍ତି ତତ୍ର ଵିଵୃତଦ୍ଵାରା ଇଵ ଵ୍ଯାପଦଃ ।
ଜାତଂ ଜାତଂ ଅଵଶ୍ଯଂ ଆଶୁ ଵିଵଶଂ ମୃତ୍ଯୁଃ କରୋତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍
ତତ୍କିଂ ତେନ ନିରଙ୍କୁଶେନ ଵିଧିନା ଯନ୍ନିର୍ମିତଂ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ॥ 3.33 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯତ୍ର ପତନ୍ତି ତତ୍ର ଵିଵୃତଦ୍ଵାରା ଇଵ ଵ୍ଯାପଦଃ ।
ଜାତଂ ଜାତଂ ଅଵଶ୍ଯଂ ଆଶୁ ଵିଵଶଂ ମୃତ୍ଯୁଃ କରୋତ୍ଯାତ୍ମସାତ୍
ତତ୍କିଂ ତେନ ନିରଙ୍କୁଶେନ ଵିଧିନା ଯନ୍ନିର୍ମିତଂ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ॥ 3.33 ॥
ଭୋଗାସ୍ତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗତରଲାଃ ପ୍ରାଣାଃ କ୍ଷଣଧ୍ଵଂସିନଃ
ସ୍ତୋକାନ୍ଯେଵ ଦିନାନି ଯୌଵନସୁଖଂ ସ୍ଫୂର୍ତିଃ ପ୍ରିଯାସୁ ସ୍ଥିତା ।
ତତ୍ସଂସାରଂ ଅସାରଂ ଏଵ ନିଖିଲଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବୁଧା ବୋଧକା
ଲୋକାନୁଗ୍ରହପେଶଲେନ ମନସା ଯତ୍ନଃ ସମାଧୀଯତାମ୍ ॥ 3.34 ॥
ସ୍ତୋକାନ୍ଯେଵ ଦିନାନି ଯୌଵନସୁଖଂ ସ୍ଫୂର୍ତିଃ ପ୍ରିଯାସୁ ସ୍ଥିତା ।
ତତ୍ସଂସାରଂ ଅସାରଂ ଏଵ ନିଖିଲଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବୁଧା ବୋଧକା
ଲୋକାନୁଗ୍ରହପେଶଲେନ ମନସା ଯତ୍ନଃ ସମାଧୀଯତାମ୍ ॥ 3.34 ॥
ଭୋଗା ମେଘଵିତାନମଧ୍ଯଵିଲସତ୍ସୌଦାମିନୀଚଞ୍ଚଲା
ଆଯୁର୍ଵାଯୁଵିଘଟ୍ଟିତାବ୍ଜପଟଲୀଲୀନାମ୍ବୁଵଦ୍ଭଙ୍ଗୁରମ୍ ।
ଲୀଲା ଯୌଵନଲାଲସାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ଇତ୍ଯାକଲଯ୍ଯ ଦ୍ରୁତଂ
ଯୋଗେ ଧୈର୍ଯସମାଧିସିଦ୍ଧିସୁଲଭେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଦଧ୍ଵଂ ବୁଧାଃ ॥ 3.35 ॥
ଆଯୁର୍ଵାଯୁଵିଘଟ୍ଟିତାବ୍ଜପଟଲୀଲୀନାମ୍ବୁଵଦ୍ଭଙ୍ଗୁରମ୍ ।
ଲୀଲା ଯୌଵନଲାଲସାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ଇତ୍ଯାକଲଯ୍ଯ ଦ୍ରୁତଂ
ଯୋଗେ ଧୈର୍ଯସମାଧିସିଦ୍ଧିସୁଲଭେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଦଧ୍ଵଂ ବୁଧାଃ ॥ 3.35 ॥
ଆଯୁଃ କଲ୍ଲୋଲଲୋଲଂ କତିପଯଦିଵସସ୍ଥାଯିନୀ ଯୌଵନଶ୍ରୀଃ
ଅର୍ଥାଃ ସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପା ଘନସମଯତଡିଦ୍ଵିଭ୍ରମା ଭୋଗପୂଗାଃ ।
କଣ୍ଠାଶ୍ଲେଷୋପଗୂଢଂ ତଦପି ଚ ନ ଚିରଂ ଯତ୍ପ୍ରିଯାଭିଃ ପ୍ରଣୀତଂ
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାସକ୍ତଚିତ୍ତା ଭଵତ ଭଵଭଯାମ୍ଭୋଧିପାରଂ ତରୀତୁମ୍ ॥ 3.36 ॥
ଅର୍ଥାଃ ସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପା ଘନସମଯତଡିଦ୍ଵିଭ୍ରମା ଭୋଗପୂଗାଃ ।
କଣ୍ଠାଶ୍ଲେଷୋପଗୂଢଂ ତଦପି ଚ ନ ଚିରଂ ଯତ୍ପ୍ରିଯାଭିଃ ପ୍ରଣୀତଂ
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାସକ୍ତଚିତ୍ତା ଭଵତ ଭଵଭଯାମ୍ଭୋଧିପାରଂ ତରୀତୁମ୍ ॥ 3.36 ॥
କୃଚ୍ଛ୍ରେଣାମେଧ୍ଯମଧ୍ଯେ ନିଯମିତତନୁଭିଃ ସ୍ଥୀଯତେ ଗର୍ଭଵାସେ
କାନ୍ତାଵିଶ୍ଲେଷଦୁଃଖଵ୍ଯତିକରଵିଷମୋ ଯୌଵନେ ଚୋପଭୋଗଃ ।
ଵାମାକ୍ଷୀଣାଂ ଅଵଜ୍ଞାଵିହସିତଵସତିର୍ଵୃଦ୍ଧଭାଵୋଽପ୍ଯସାଧୁଃ
ସଂସାରେ ରେ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦତ ଯଦି ସୁଖଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଅପ୍ଯସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ 3.37 ॥
କାନ୍ତାଵିଶ୍ଲେଷଦୁଃଖଵ୍ଯତିକରଵିଷମୋ ଯୌଵନେ ଚୋପଭୋଗଃ ।
ଵାମାକ୍ଷୀଣାଂ ଅଵଜ୍ଞାଵିହସିତଵସତିର୍ଵୃଦ୍ଧଭାଵୋଽପ୍ଯସାଧୁଃ
ସଂସାରେ ରେ ମନୁଷ୍ଯା ଵଦତ ଯଦି ସୁଖଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଅପ୍ଯସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ 3.37 ॥
ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵ ତିଷ୍ଠତି ଜରା ପରିତର୍ଜଯନ୍ତୀ
ରୋଗାଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵ ଇଵ ପ୍ରହରନ୍ତି ଦେହମ୍ ।
ଆଯୁଃ ପରିସ୍ରଵତି ଭିନ୍ନଘଟାଦିଵାମ୍ଭୋ
ଲୋକସ୍ତଥାପ୍ଯହିତଂ ଆଚରତୀତି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ 3.38 ॥
ରୋଗାଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵ ଇଵ ପ୍ରହରନ୍ତି ଦେହମ୍ ।
ଆଯୁଃ ପରିସ୍ରଵତି ଭିନ୍ନଘଟାଦିଵାମ୍ଭୋ
ଲୋକସ୍ତଥାପ୍ଯହିତଂ ଆଚରତୀତି ଚିତ୍ରମ୍ ॥ 3.38 ॥
ଭୋଗା ଭଙ୍ଗୁରଵୃତ୍ତଯୋ ବହୁଵିଧାସ୍ତୈରେଵ ଚାଯଂ ଭଵସ୍ତତ୍
କସ୍ଯେହ କୃତେ ପରିଭ୍ରମତ ରେ ଲୋକାଃ କୃତଂ ଚେଷ୍ଟିତୈଃ ।
ଆଶାପାଶଶତୋପଶାନ୍ତିଵିଶଦଂ ଚେତଃସମାଧୀଯତାଂ
କାମୋତ୍ପତ୍ତିଵଶାତ୍ସ୍ଵଧାମନି ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଅସ୍ମଦ୍ଵଚଃ ॥ 3.39 ॥
କସ୍ଯେହ କୃତେ ପରିଭ୍ରମତ ରେ ଲୋକାଃ କୃତଂ ଚେଷ୍ଟିତୈଃ ।
ଆଶାପାଶଶତୋପଶାନ୍ତିଵିଶଦଂ ଚେତଃସମାଧୀଯତାଂ
କାମୋତ୍ପତ୍ତିଵଶାତ୍ସ୍ଵଧାମନି ଯଦି ଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ଅସ୍ମଦ୍ଵଚଃ ॥ 3.39 ॥
ସଖେ ଧନ୍ଯାଃ କେଚିତ୍ତ୍ରୁଟିତଭଵବନ୍ଧଵ୍ଯତିକରା
ଵନାନ୍ତେ ଚିତ୍ତାନ୍ତର୍ଵିଷମଵିଷଯାଶୀଵିଷଗତାଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଧଵଲଗଗନାଭୋଗସୁଭଗାଂ
ନଯନ୍ତେ ଯେ ରାତ୍ରିଂ ସୁକୃତଚଯଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.39.1 ॥
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରାଦିମରୁଦ୍ଗଣାଂସ୍ତୃଣକଣାନ୍ଯତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ମନ୍ଯତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଭଵାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏଵ ଏକଃ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଭୋଃ ସାଧୋ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରେ ତଦିତରେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ॥ 3.40 ॥
ଵନାନ୍ତେ ଚିତ୍ତାନ୍ତର୍ଵିଷମଵିଷଯାଶୀଵିଷଗତାଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଧଵଲଗଗନାଭୋଗସୁଭଗାଂ
ନଯନ୍ତେ ଯେ ରାତ୍ରିଂ ସୁକୃତଚଯଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.39.1 ॥
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରାଦିମରୁଦ୍ଗଣାଂସ୍ତୃଣକଣାନ୍ଯତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ମନ୍ଯତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଭଵାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏଵ ଏକଃ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଭୋଃ ସାଧୋ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରେ ତଦିତରେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ॥ 3.40 ॥
ସା ରମ୍ଯା ନଗରୀ ମହାନ୍ସ ନୃପତିଃ ସାମନ୍ତଚକ୍ରଂ ଚ ତତ୍
ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ଚ ସା ଵିଦଗ୍ଧପରିଷତ୍ତାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାନନାଃ ।
ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ସ ରାଜପୁତ୍ରନିଵହସ୍ତେ ଵନ୍ଦିନସ୍ତାଃ କଥାଃ
ସର୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ଵଶାଦଗାତ୍ସ୍ମୃତିପଥଂ କାଲାଯ ତସ୍ମୈ ନମଃ ॥ 3.41 ॥
ପାର୍ଶ୍ଵେ ତସ୍ଯ ଚ ସା ଵିଦଗ୍ଧପରିଷତ୍ତାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାନନାଃ ।
ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ସ ରାଜପୁତ୍ରନିଵହସ୍ତେ ଵନ୍ଦିନସ୍ତାଃ କଥାଃ
ସର୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ଵଶାଦଗାତ୍ସ୍ମୃତିପଥଂ କାଲାଯ ତସ୍ମୈ ନମଃ ॥ 3.41 ॥
ଯତ୍ରାନେକଃ କ୍ଵଚିଦପି ଗୃହେ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତ୍ଯଥୈକୋ
ଯତ୍ରାପ୍ଯେକସ୍ତଦନୁ ବହଵସ୍ତତ୍ର ନୈକୋଽପି ଚାନ୍ତେ ।
ଇତ୍ଥଂ ନେଯୌ ରଜନିଦିଵସୌ ଲୋଲଯନ୍ଦ୍ଵାଵିଵାକ୍ଷୌ
କାଲଃ କଲ୍ଯୋ ଭୁଵନଫଲକେ କ୍ରୀଡତି ପ୍ରାଣିଶାରୈଃ ॥ 3.42 ॥
ଯତ୍ରାପ୍ଯେକସ୍ତଦନୁ ବହଵସ୍ତତ୍ର ନୈକୋଽପି ଚାନ୍ତେ ।
ଇତ୍ଥଂ ନେଯୌ ରଜନିଦିଵସୌ ଲୋଲଯନ୍ଦ୍ଵାଵିଵାକ୍ଷୌ
କାଲଃ କଲ୍ଯୋ ଭୁଵନଫଲକେ କ୍ରୀଡତି ପ୍ରାଣିଶାରୈଃ ॥ 3.42 ॥
ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ଗତାଗତୈରହରହଃ ସଙ୍କ୍ଷୀଯତେ ଜୀଵିତଂ
ଵ୍ଯାପାରୈର୍ବହୁକାର୍ଯଭାରଗୁରୁଭିଃ କାଲୋଽପି ନ ଜ୍ଞାଯତେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନ୍ମଜରାଵିପତ୍ତିମରଣଂ ତ୍ରାସଶ୍ଚ ନୋତ୍ପଦ୍ଯତେ
ପୀତ୍ଵା ମୋହମଯୀଂ ପ୍ରମାଦମଦିରାଂ ଉନ୍ମତ୍ତଭୂତଂ ଜଗତ୍ ॥ 3.43 ॥
ଵ୍ଯାପାରୈର୍ବହୁକାର୍ଯଭାରଗୁରୁଭିଃ କାଲୋଽପି ନ ଜ୍ଞାଯତେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନ୍ମଜରାଵିପତ୍ତିମରଣଂ ତ୍ରାସଶ୍ଚ ନୋତ୍ପଦ୍ଯତେ
ପୀତ୍ଵା ମୋହମଯୀଂ ପ୍ରମାଦମଦିରାଂ ଉନ୍ମତ୍ତଭୂତଂ ଜଗତ୍ ॥ 3.43 ॥
ରାତ୍ରିଃ ସୈଵ ପୁନଃ ସ ଏଵ ଦିଵସୋ ମତ୍ଵା ମୁଧା ଜନ୍ତଵୋ
ଧାଵନ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଯମିନସ୍ତଥୈଵ ନିଭୃତପ୍ରାରବ୍ଧତତ୍ତତ୍କ୍ରିଯାଃ ।
ଵ୍ଯାପାରୈଃ ପୁନର୍ଉକ୍ତଭୂତଵିଷଯୈରିତ୍ଥଂ ଵିଧେନାମୁନା
ସଂସାରେଣ କଦର୍ଥିତା ଵଯଂ ଅହୋ ମୋହାନ୍ନ ଲଜ୍ଜାମହେ ॥ 3.44 ॥
ଧାଵନ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଯମିନସ୍ତଥୈଵ ନିଭୃତପ୍ରାରବ୍ଧତତ୍ତତ୍କ୍ରିଯାଃ ।
ଵ୍ଯାପାରୈଃ ପୁନର୍ଉକ୍ତଭୂତଵିଷଯୈରିତ୍ଥଂ ଵିଧେନାମୁନା
ସଂସାରେଣ କଦର୍ଥିତା ଵଯଂ ଅହୋ ମୋହାନ୍ନ ଲଜ୍ଜାମହେ ॥ 3.44 ॥
ନ ଧ୍ଯାତଂ ପଦଂ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସଂସାରଵିଚ୍ଛିତ୍ତଯେ
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରକପାଟପାଟନପଟୁର୍ଧର୍ମୋଽପି ନୋପାର୍ଜିତଃ ।
ନାରୀପୀନପଯୋଧରୋରୁଯୁଗଲଂ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତଂ
ମାତୁଃ କେଵଲଂ ଏଵ ଯୌଵନଵନଚ୍ଛେଦେ କୁଠାରା ଵଯମ୍ ॥ 3.45 ॥
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରକପାଟପାଟନପଟୁର୍ଧର୍ମୋଽପି ନୋପାର୍ଜିତଃ ।
ନାରୀପୀନପଯୋଧରୋରୁଯୁଗଲଂ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତଂ
ମାତୁଃ କେଵଲଂ ଏଵ ଯୌଵନଵନଚ୍ଛେଦେ କୁଠାରା ଵଯମ୍ ॥ 3.45 ॥
ନାଭ୍ଯସ୍ତା ପ୍ରତିଵାଦିଵୃନ୍ଦଦମନୀ ଵିଦ୍ଯା ଵିନୀତୋଚିତା
ଖଡ୍ଗାଗ୍ରୈଃ କରିକୁମ୍ଭପୀଠଦଲନୈର୍ନାକଂ ନ ନୀତଂ ଯଶଃ ।
କାନ୍ତାକୋମଲପଲ୍ଲଵାଧରରସଃ ପୀତୋ ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯେ
ତାରୁଣ୍ଯଂ ଗତଂ ଏଵ ନିଷ୍ଫଲଂ ଅହୋ ଶୂନ୍ଯାଲଯେ ଦୀପଵତ୍ ॥ 3.46 ॥
ଖଡ୍ଗାଗ୍ରୈଃ କରିକୁମ୍ଭପୀଠଦଲନୈର୍ନାକଂ ନ ନୀତଂ ଯଶଃ ।
କାନ୍ତାକୋମଲପଲ୍ଲଵାଧରରସଃ ପୀତୋ ନ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯେ
ତାରୁଣ୍ଯଂ ଗତଂ ଏଵ ନିଷ୍ଫଲଂ ଅହୋ ଶୂନ୍ଯାଲଯେ ଦୀପଵତ୍ ॥ 3.46 ॥
ଵିଦ୍ଯା ନାଧିଗତା କଲଙ୍କରହିତା ଵିତ୍ତଂ ଚ ନୋପାର୍ଜିତଂ
ଶୁଶ୍ରୂଷାପି ସମାହିତେନ ମନସା ପିତ୍ରୋର୍ନ ସମ୍ପାଦିତା ।
ଆଲୋଲାଯତଲୋଚନାଃ ପ୍ରିଯତମାଃ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତାଃ
କାଲୋଽଯଂ ପରପିଣ୍ଡଲୋଲୁପତଯା କାକୈରିଵ ପ୍ରେର୍ଯତେ ॥ 3.47 ॥
ଶୁଶ୍ରୂଷାପି ସମାହିତେନ ମନସା ପିତ୍ରୋର୍ନ ସମ୍ପାଦିତା ।
ଆଲୋଲାଯତଲୋଚନାଃ ପ୍ରିଯତମାଃ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତାଃ
କାଲୋଽଯଂ ପରପିଣ୍ଡଲୋଲୁପତଯା କାକୈରିଵ ପ୍ରେର୍ଯତେ ॥ 3.47 ॥
ଵଯଂ ଯେଭ୍ଯୋ ଜାତାଶ୍ଚିରପରିଗତା ଏଵ ଖଲୁ ତେ
ସମଂ ଯୈଃ ସଂଵୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ମୃତିଵିଷଯତାଂ ତେଽପି ଗମିତାଃ ।
ଇଦାନୀଂ ଏତେ ସ୍ମଃ ପ୍ରତିଦିଵସଂ ଆସନ୍ନପତନା
ଗତାସ୍ତୁଲ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ସିକତିଲନଦୀତୀରତରୁଭିଃ ॥ 3.48 ॥
ସମଂ ଯୈଃ ସଂଵୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ମୃତିଵିଷଯତାଂ ତେଽପି ଗମିତାଃ ।
ଇଦାନୀଂ ଏତେ ସ୍ମଃ ପ୍ରତିଦିଵସଂ ଆସନ୍ନପତନା
ଗତାସ୍ତୁଲ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ସିକତିଲନଦୀତୀରତରୁଭିଃ ॥ 3.48 ॥
ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ନୃଣାଂ ପରିମିତଂ ରାତ୍ରୌ ତଦ୍ଅର୍ଧଂ ଗତଂ
ତସ୍ଯାର୍ଧସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଚାର୍ଧଂ ଅପରଂ ବାଲତ୍ଵଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଯୋଃ ।
ଶେଷଂ ଵ୍ଯାଧିଵିଯୋଗଦୁଃଖସହିତଂ ସେଵାଦିଭିର୍ନୀଯତେ
ଜୀଵେ ଵାରିତରଙ୍ଗଚଞ୍ଚଲତରେ ସୌଖ୍ଯଂ କୁତଃ ପ୍ରାଣିନାମ୍ ॥ 3.49 ॥
ତସ୍ଯାର୍ଧସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଚାର୍ଧଂ ଅପରଂ ବାଲତ୍ଵଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଯୋଃ ।
ଶେଷଂ ଵ୍ଯାଧିଵିଯୋଗଦୁଃଖସହିତଂ ସେଵାଦିଭିର୍ନୀଯତେ
ଜୀଵେ ଵାରିତରଙ୍ଗଚଞ୍ଚଲତରେ ସୌଖ୍ଯଂ କୁତଃ ପ୍ରାଣିନାମ୍ ॥ 3.49 ॥
କ୍ଷଣଂ ବାଲୋ ଭୂତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଅପି ଯୁଵା କାମରସିକଃ
କ୍ଷଣଂ ଵିତ୍ତୈର୍ହୀନଃ କ୍ଷଣଂ ଅପି ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣଵିଭଵଃ ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈରଙ୍ଗୈର୍ନଟ ଇଵ ଵଲୀମଣ୍ଡିତତନୂର୍
ନରଃ ସଂସାରାନ୍ତେ ଵିଶତି ଯମଧାନୀଯଵନିକାମ୍ ॥ 3.50 ॥
କ୍ଷଣଂ ଵିତ୍ତୈର୍ହୀନଃ କ୍ଷଣଂ ଅପି ଚ ସମ୍ପୂର୍ଣଵିଭଵଃ ।
ଜରାଜୀର୍ଣୈରଙ୍ଗୈର୍ନଟ ଇଵ ଵଲୀମଣ୍ଡିତତନୂର୍
ନରଃ ସଂସାରାନ୍ତେ ଵିଶତି ଯମଧାନୀଯଵନିକାମ୍ ॥ 3.50 ॥
ତ୍ଵଂ ରାଜା ଵଯଂ ଅପ୍ଯୁପାସିତଗୁରୁପ୍ରଜ୍ଞାଭିମାନୋନ୍ନତାଃ
ଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଭଵୈର୍ଯଶାଂସି କଵଯୋ ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରତନ୍ଵନ୍ତି ନଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ମାନଧନାତିଦୂରଂ ଉଭଯୋରପ୍ଯାଵଯୋରନ୍ତରଂ
ଯଦ୍ଯସ୍ମାସୁ ପରାଙ୍ମୁଖୋଽସି ଵଯଂ ଅପ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ॥ 3.51 ॥
ଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଭଵୈର୍ଯଶାଂସି କଵଯୋ ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରତନ୍ଵନ୍ତି ନଃ ।
ଇତ୍ଥଂ ମାନଧନାତିଦୂରଂ ଉଭଯୋରପ୍ଯାଵଯୋରନ୍ତରଂ
ଯଦ୍ଯସ୍ମାସୁ ପରାଙ୍ମୁଖୋଽସି ଵଯଂ ଅପ୍ଯେକାନ୍ତତୋ ନିଃସ୍ପୃହାଃ ॥ 3.51 ॥
ଅର୍ଥାନାଂ ଈଶିଷେ ତ୍ଵଂ ଵଯଂ ଅପି ଚ ଗିରାଂ ଈଶ୍ମହେ ଯାଵଦର୍ଥଂ
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଵାଦିଦର୍ପଵ୍ଯୁପଶମନଵିଧାଵକ୍ଷଯଂ ପାଟଵଂ ନଃ ।
ସେଵନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ଧନାଢ୍ଯା ମତିମଲହତଯେ ମାଂ ଅପି ଶ୍ରୋତୁକାମାଃ ।
ମଯ୍ଯପ୍ଯାସ୍ଥା ନ ତେ ଚେତ୍ତ୍ଵଯି ମମ ନିତରାଂ ଏଵ ରାଜନ୍ନନାସ୍ଥା ॥ 3.52 ॥
ଶୂରସ୍ତ୍ଵଂ ଵାଦିଦର୍ପଵ୍ଯୁପଶମନଵିଧାଵକ୍ଷଯଂ ପାଟଵଂ ନଃ ।
ସେଵନ୍ତେ ତ୍ଵାଂ ଧନାଢ୍ଯା ମତିମଲହତଯେ ମାଂ ଅପି ଶ୍ରୋତୁକାମାଃ ।
ମଯ୍ଯପ୍ଯାସ୍ଥା ନ ତେ ଚେତ୍ତ୍ଵଯି ମମ ନିତରାଂ ଏଵ ରାଜନ୍ନନାସ୍ଥା ॥ 3.52 ॥
ଵଯଂ ଇହ ପରିତୁଷ୍ଟା ଵଲ୍କଲୈସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁକୂଲୈଃ
ସମ ଇହ ପରିତୋଷୋ ନିର୍ଵିଶେଷୋ ଵିଶେଷଃ ।
ସ ତୁ ଭଵତୁ ଦରିଦ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣା ଵିଶାଲା
ମନସି ଚ ପରିତୁଷ୍ଟେ କୋଽର୍ଥଵାନ୍କୋ ଦରିଦ୍ରଃ ॥ 3.53 ॥
ସମ ଇହ ପରିତୋଷୋ ନିର୍ଵିଶେଷୋ ଵିଶେଷଃ ।
ସ ତୁ ଭଵତୁ ଦରିଦ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ତୃଷ୍ଣା ଵିଶାଲା
ମନସି ଚ ପରିତୁଷ୍ଟେ କୋଽର୍ଥଵାନ୍କୋ ଦରିଦ୍ରଃ ॥ 3.53 ॥
ଫଲଂ ଅଲଂ ଅଶନାଯ ସ୍ଵାଦୁ ପାନାଯ ତୋଯଂ
କ୍ଷିତିରପି ଶଯନାର୍ଥଂ ଵାସସେ ଵଲ୍କଲଂ ଚ ।
ନଵଧନମଧୁପାନଭ୍ରାନ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ଅଵିନଯଂ ଅନୁମନ୍ତୁଂ ନୋତ୍ସହେ ଦୁର୍ଜନାନାମ୍ ॥ 3.54 ॥
କ୍ଷିତିରପି ଶଯନାର୍ଥଂ ଵାସସେ ଵଲ୍କଲଂ ଚ ।
ନଵଧନମଧୁପାନଭ୍ରାନ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ଅଵିନଯଂ ଅନୁମନ୍ତୁଂ ନୋତ୍ସହେ ଦୁର୍ଜନାନାମ୍ ॥ 3.54 ॥
ଅଶ୍ନୀମହି ଵଯଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଆଶାଵାସୋ ଵସୀମହି ।
ଶଯୀମହି ମହୀପୃଷ୍ଠେ କୁର୍ଵୀମହି କିଂ ଈଶ୍ଵରୈଃ ॥ 3.55 ॥
ଶଯୀମହି ମହୀପୃଷ୍ଠେ କୁର୍ଵୀମହି କିଂ ଈଶ୍ଵରୈଃ ॥ 3.55 ॥
ନ ନଟା ନା ଵିଟା ନ ଗାଯକା ନ ଚ ସଭ୍ଯେତରଵାଦଚୁଞ୍ଚଵଃ ।
ନୃପଂ ଈକ୍ଷିତୁଂ ଅତ୍ର କେ ଵଯଂ ସ୍ତନଭାରାନମିତା ନ ଯୋଷିତଃ ॥ 3.56 ॥
ନୃପଂ ଈକ୍ଷିତୁଂ ଅତ୍ର କେ ଵଯଂ ସ୍ତନଭାରାନମିତା ନ ଯୋଷିତଃ ॥ 3.56 ॥
ଵିପୁଲହୃଦଯୈରୀଶୈରେତଜ୍ଜଗଜ୍ଜନିତଂ ପୁରା
ଵିଧୃତଂ ଅପରୈର୍ଦତ୍ତଂ ଚାନ୍ଯୈର୍ଵିଜିତ୍ଯ ତୃଣଂ ଯଥା ।
ଇହ ହି ଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ଯୈର୍ଧୀରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଭୁଞ୍ଜତେ
କତିପଯପୁରସ୍ଵାମ୍ଯେ ପୁଂସାଂ କ ଏଷ ମଦଜ୍ଵରଃ ॥ 3.57 ॥
ଵିଧୃତଂ ଅପରୈର୍ଦତ୍ତଂ ଚାନ୍ଯୈର୍ଵିଜିତ୍ଯ ତୃଣଂ ଯଥା ।
ଇହ ହି ଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ଯୈର୍ଧୀରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଭୁଞ୍ଜତେ
କତିପଯପୁରସ୍ଵାମ୍ଯେ ପୁଂସାଂ କ ଏଷ ମଦଜ୍ଵରଃ ॥ 3.57 ॥
ଅଭୁକ୍ତାଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ କ୍ଷଣଂ ଅପି ନ ଯାତଂ ନୃପଶତୈର୍
ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯା ଲାଭେ କ ଇଵ ବହୁମାନଃ କ୍ଷିତିଭୃତାମ୍ ।
ତଦ୍ଅଂଶସ୍ଯାପ୍ଯଂଶେ ତଦ୍ଅଵଯଵଲେଶେଽପି ପତଯୋ
ଵିଷାଦେ କର୍ତଵ୍ଯେ ଵିଦଧତି ଜଡାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁତ ମୁଦମ୍ ॥ 3.58 ॥
ଭୁଵସ୍ତସ୍ଯା ଲାଭେ କ ଇଵ ବହୁମାନଃ କ୍ଷିତିଭୃତାମ୍ ।
ତଦ୍ଅଂଶସ୍ଯାପ୍ଯଂଶେ ତଦ୍ଅଵଯଵଲେଶେଽପି ପତଯୋ
ଵିଷାଦେ କର୍ତଵ୍ଯେ ଵିଦଧତି ଜଡାଃ ପ୍ରତ୍ଯୁତ ମୁଦମ୍ ॥ 3.58 ॥
ମୃତ୍ପିଣ୍ଡୋ ଜଲରେଖଯା ଵଲଯିତଃ ସର୍ଵୋଽପ୍ଯଯଂ ନନ୍ଵଣୁଃ
ସ୍ଵାଂଶୀକୃତ୍ଯ ସ ଏଵ ସଙ୍ଗରଶତୈ ରାଜ୍ଞାଂ ଗଣା ଭୁଞ୍ଜତେ । [ତମେଵ]
ଯେ ଦଦ୍ଯୁର୍ଦଦତୋଽଥଵା କିଂ ଅପରଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଦରିଦ୍ରା ଭୃଶଂ
ଧିଗ୍ଧିକ୍ତାନ୍ପୁରୁଷାଧମାନ୍ଧନକଣାନ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତେଭ୍ଯୋଽପି ଯେ ॥ 3.59 ॥
ସ୍ଵାଂଶୀକୃତ୍ଯ ସ ଏଵ ସଙ୍ଗରଶତୈ ରାଜ୍ଞାଂ ଗଣା ଭୁଞ୍ଜତେ । [ତମେଵ]
ଯେ ଦଦ୍ଯୁର୍ଦଦତୋଽଥଵା କିଂ ଅପରଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଦରିଦ୍ରା ଭୃଶଂ
ଧିଗ୍ଧିକ୍ତାନ୍ପୁରୁଷାଧମାନ୍ଧନକଣାନ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ତେଭ୍ଯୋଽପି ଯେ ॥ 3.59 ॥
ସ ଜାତଃ କୋଽପ୍ଯାସୀନ୍ମଦନରିପୁଣା ମୂର୍ଧ୍ନି ଧଵଲଂ
କପାଲଂ ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଵିନିହିତଂ ଅଲଙ୍କାରଵିଧଯେ ।
ନୃଭିଃ ପ୍ରାଣତ୍ରାଣପ୍ରଵଣମତିଭିଃ କୈଶ୍ଚିଦଧୁନା
ନମଦ୍ଭିଃ କଃ ପୁଂସାଂ ଅଯଂ ଅତୁଲଦର୍ପଜ୍ଵରଭରଃ ॥ 3.60 ॥
କପାଲଂ ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ଵିନିହିତଂ ଅଲଙ୍କାରଵିଧଯେ ।
ନୃଭିଃ ପ୍ରାଣତ୍ରାଣପ୍ରଵଣମତିଭିଃ କୈଶ୍ଚିଦଧୁନା
ନମଦ୍ଭିଃ କଃ ପୁଂସାଂ ଅଯଂ ଅତୁଲଦର୍ପଜ୍ଵରଭରଃ ॥ 3.60 ॥
ପରେଷାଂ ଚେତାଂସି ପ୍ରତିଦିଵସଂ ଆରାଧ୍ଯ ବହୁଧା
ପ୍ରସାଦଂ କିଂ ନେତୁଂ ଵିଶସି ହୃଦଯ କ୍ଲେଶକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯ୍ଯନ୍ତଃସ୍ଵଯମୁଦିତଚିନ୍ତାମଣିଗଣୋ
ଵିଵିକ୍ତଃ ସଙ୍କଲ୍ପଃ କିଂ ଅଭିଲଷିତଂ ପୁଷ୍ଯତି ନ ତେ ॥ 3.61 ॥
ପ୍ରସାଦଂ କିଂ ନେତୁଂ ଵିଶସି ହୃଦଯ କ୍ଲେଶକଲିତମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯ୍ଯନ୍ତଃସ୍ଵଯମୁଦିତଚିନ୍ତାମଣିଗଣୋ
ଵିଵିକ୍ତଃ ସଙ୍କଲ୍ପଃ କିଂ ଅଭିଲଷିତଂ ପୁଷ୍ଯତି ନ ତେ ॥ 3.61 ॥
ସତ୍ଯାଂ ଏଵ ତ୍ରିଲୋକୀସରିତି ହରଶିରଶ୍ଚୁମ୍ବିନୀଵଚ୍ଛଟାଯାଂ
ସଦ୍ଵୃତ୍ତିଂ କଲ୍ପଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଵଟଵିଟପଭଵୈର୍ଵଲ୍କଲୈଃ ସତ୍ଫଲୈଶ୍ଚ ।
କୋଽଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିପତ୍ତିଜ୍ଵରଜନିତରୁଜାତୀଵଦୁଃଖାସିକାନାଂ
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷେତ ଦୁଃସ୍ଥେ ଯଦି ହି ନ ଵିଭୃଯାତ୍ସ୍ଵେ କୁଟୁମ୍ବେଽନୁକମ୍ପାମ୍ ॥ 3.61.1 ॥
ପରିଭ୍ରମସି କିଂ ମୁଧା କ୍ଵଚନ ଚିତ୍ତ ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତାଂ
ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ଯଦ୍ଯଥା ଭଵତି ତତ୍ତଥା ନାନ୍ଯଥା ।
ଅତୀତଂ ଅନନୁସ୍ମରନ୍ନପି ଚ ଭାଵ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ନତର୍କିତ
ସମାଗମାନନୁଭଵାମି ଭୋଗାନହମ୍ ॥ 3.62 ॥
ସଦ୍ଵୃତ୍ତିଂ କଲ୍ପଯନ୍ତ୍ଯାଂ ଵଟଵିଟପଭଵୈର୍ଵଲ୍କଲୈଃ ସତ୍ଫଲୈଶ୍ଚ ।
କୋଽଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵିପତ୍ତିଜ୍ଵରଜନିତରୁଜାତୀଵଦୁଃଖାସିକାନାଂ
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷେତ ଦୁଃସ୍ଥେ ଯଦି ହି ନ ଵିଭୃଯାତ୍ସ୍ଵେ କୁଟୁମ୍ବେଽନୁକମ୍ପାମ୍ ॥ 3.61.1 ॥
ପରିଭ୍ରମସି କିଂ ମୁଧା କ୍ଵଚନ ଚିତ୍ତ ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତାଂ
ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ଯଦ୍ଯଥା ଭଵତି ତତ୍ତଥା ନାନ୍ଯଥା ।
ଅତୀତଂ ଅନନୁସ୍ମରନ୍ନପି ଚ ଭାଵ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ନତର୍କିତ
ସମାଗମାନନୁଭଵାମି ଭୋଗାନହମ୍ ॥ 3.62 ॥
ଏତସ୍ମାଦ୍ଵିରମେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଗହନାଦାଯାସକାଦାଶ୍ରଯଶ୍ରେଯୋ
ମାର୍ଗଂ ଅଶେଷଦୁଃଖଶମନଵ୍ଯାପାରଦକ୍ଷଂ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ସ୍ଵାତ୍ମୀଭାଵଂ ଉପୈହି ସନ୍ତ୍ଯଜ ନିଜାଂ କଲ୍ଲୋଲଲୋଲାଂ ଗତିଂ
ମା ଭୂଯୋ ଭଜ ଭଙ୍ଗୁରାଂ ଭଵରତିଂ ଚେତଃ ପ୍ରସୀଦାଧୁନା ॥ 3.63 ॥
ମାର୍ଗଂ ଅଶେଷଦୁଃଖଶମନଵ୍ଯାପାରଦକ୍ଷଂ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ସ୍ଵାତ୍ମୀଭାଵଂ ଉପୈହି ସନ୍ତ୍ଯଜ ନିଜାଂ କଲ୍ଲୋଲଲୋଲାଂ ଗତିଂ
ମା ଭୂଯୋ ଭଜ ଭଙ୍ଗୁରାଂ ଭଵରତିଂ ଚେତଃ ପ୍ରସୀଦାଧୁନା ॥ 3.63 ॥
ମୋହଂ ମାର୍ଜଯ ତାଂ ଉପାର୍ଜଯ ରତିଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚୂଡାମଣୌ
ଚେତଃ ସ୍ଵର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀତଟଭୁଵାଂ ଆସଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗୀକୁରୁ ।
କୋ ଵା ଵୀଚିଷୁ ବୁଦ୍ବୁଦେଷୁ ଚ ତଡିଲ୍ଲେଖାସୁ ଚ ଶ୍ରୀଷୁ ଚ
ଜ୍ଵାଲାଗ୍ରେଷୁ ଚ ପନ୍ନଗେଷୁ ସରିଦ୍ଵେଗେଷୁ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ॥ 3.64 ॥
ଚେତଃ ସ୍ଵର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀତଟଭୁଵାଂ ଆସଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗୀକୁରୁ ।
କୋ ଵା ଵୀଚିଷୁ ବୁଦ୍ବୁଦେଷୁ ଚ ତଡିଲ୍ଲେଖାସୁ ଚ ଶ୍ରୀଷୁ ଚ
ଜ୍ଵାଲାଗ୍ରେଷୁ ଚ ପନ୍ନଗେଷୁ ସରିଦ୍ଵେଗେଷୁ ଚ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ॥ 3.64 ॥
ଚେତଶ୍ଚିନ୍ତଯ ମା ରମାଂ ସକୃଦିମାଂ ଅସ୍ଥାଯିନୀଂ ଆସ୍ଥଯା
ଭୂପାଲଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟୀଵିହରଣଵ୍ଯାପାରପଣ୍ଯାଙ୍ଗନାମ୍ ।
କନ୍ଥାକଞ୍ଚୁକିନଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଦ୍ଵାରାଣି ଵାରାଣସୀରଥ୍ଯା
ପଙ୍କ୍ତିଷୁ ପାଣିପାତ୍ରପତିତାଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଅପେକ୍ଷାମହେ ॥ 3.65 ॥
ଭୂପାଲଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟୀଵିହରଣଵ୍ଯାପାରପଣ୍ଯାଙ୍ଗନାମ୍ ।
କନ୍ଥାକଞ୍ଚୁକିନଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଭଵନଦ୍ଵାରାଣି ଵାରାଣସୀରଥ୍ଯା
ପଙ୍କ୍ତିଷୁ ପାଣିପାତ୍ରପତିତାଂ ଭିକ୍ଷାଂ ଅପେକ୍ଷାମହେ ॥ 3.65 ॥
ଅଗ୍ରେ ଗୀତଂ ସରସକଵଯଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଃ
ପଶ୍ଚାଲ୍ଲୀଲାଵଲଯରଣିତଂ ଚାମରଗ୍ରାହିଣୀନାମ୍ ।
ଯଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯେଵଂ କୁରୁ ଭଵରସାସ୍ଵାଦନେ ଲମ୍ପଟତ୍ଵଂ
ନୋ ଚେଚ୍ଚେତଃ ପ୍ରଵିଶ ସହସା ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସମାଧୌ ॥ 3.66 ॥
ପଶ୍ଚାଲ୍ଲୀଲାଵଲଯରଣିତଂ ଚାମରଗ୍ରାହିଣୀନାମ୍ ।
ଯଦ୍ଯସ୍ତ୍ଯେଵଂ କୁରୁ ଭଵରସାସ୍ଵାଦନେ ଲମ୍ପଟତ୍ଵଂ
ନୋ ଚେଚ୍ଚେତଃ ପ୍ରଵିଶ ସହସା ନିର୍ଵିକଲ୍ପେ ସମାଧୌ ॥ 3.66 ॥
ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ରିଯଃ ସକଲକାମଦୁଘାସ୍ତତଃ କିଂ
ନ୍ଯସ୍ତଂ ପଦଂ ଶିରସି ଵିଦ୍ଵିଷତାଂ ତତଃ କିମ୍ ।
ସମ୍ପାଦିତାଃ ପ୍ରଣଯିନୋ ଵିଭଵୈସ୍ତତଃ କିଂ
କଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ତନଵସ୍ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.67 ॥
ନ୍ଯସ୍ତଂ ପଦଂ ଶିରସି ଵିଦ୍ଵିଷତାଂ ତତଃ କିମ୍ ।
ସମ୍ପାଦିତାଃ ପ୍ରଣଯିନୋ ଵିଭଵୈସ୍ତତଃ କିଂ
କଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତାସ୍ତନୁଭୃତାଂ ତନଵସ୍ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.67 ॥
ଭକ୍ତିର୍ଭଵେ ମରଣଜନ୍ମଭଯଂ ହୃଦିସ୍ଥଂ
ସ୍ନେହୋ ନ ବନ୍ଧୁଷୁ ନ ମନ୍ମଥଜା ଵିକାରାଃ ।
ସଂସର୍ଗ ଦୋଷରହିତା ଵିଜନା ଵନାନ୍ତା
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଅସ୍ତି କିଂ ଇତଃ ପରମର୍ଥନୀଯମ୍ ॥ 3.68 ॥
ସ୍ନେହୋ ନ ବନ୍ଧୁଷୁ ନ ମନ୍ମଥଜା ଵିକାରାଃ ।
ସଂସର୍ଗ ଦୋଷରହିତା ଵିଜନା ଵନାନ୍ତା
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଅସ୍ତି କିଂ ଇତଃ ପରମର୍ଥନୀଯମ୍ ॥ 3.68 ॥
ତସ୍ମାଦନନ୍ତଂ ଅଜରଂ ପରମଂ ଵିକାସି
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତଯ କିଂ ଏଭିରସଦ୍ଵିକଲ୍ପୈଃ ।
ଯସ୍ଯାନୁଷଙ୍ଗିଣ ଇମେ ଭୁଵନାଧିପତ୍ଯଭୋଗାଦଯଃ
କୃପଣଲୋକମତା ଭଵନ୍ତି ॥ 3.69 ॥
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଚିନ୍ତଯ କିଂ ଏଭିରସଦ୍ଵିକଲ୍ପୈଃ ।
ଯସ୍ଯାନୁଷଙ୍ଗିଣ ଇମେ ଭୁଵନାଧିପତ୍ଯଭୋଗାଦଯଃ
କୃପଣଲୋକମତା ଭଵନ୍ତି ॥ 3.69 ॥
ପାତାଲଂ ଆଵିଶସି ଯାସି ନଭୋ ଵିଲଙ୍ଘ୍ଯ
ଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଭ୍ରମସି ମାନସ ଚାପଲେନ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାପି ଜାତୁ ଵିମଲଂ କଥଂ ଆତ୍ମନୀନଂ
ନ ବ୍ରହ୍ମ ସଂସ୍ମରସି ନିର୍ଵୃତିଂ ଏଷି ଯେନ ॥ 3.70 ॥
ଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଭ୍ରମସି ମାନସ ଚାପଲେନ ।
ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯାପି ଜାତୁ ଵିମଲଂ କଥଂ ଆତ୍ମନୀନଂ
ନ ବ୍ରହ୍ମ ସଂସ୍ମରସି ନିର୍ଵୃତିଂ ଏଷି ଯେନ ॥ 3.70 ॥
କିଂ ଵେଦୈଃ ସ୍ମୃତିଭିଃ ପୁରାଣପଠନୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଵିସ୍ତରୈଃ
ସ୍ଵର୍ଗଗ୍ରାମକୁଟୀନିଵାସଫଲଦୈଃ କର୍ମକ୍ରିଯାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ଭଵଦୁଃଖଭାରରଚନାଵିଧ୍ଵଂସକାଲାନଲଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାନନ୍ଦପଦପ୍ରଵେଶକଲନଂ ଶେଶୈର୍ଵଣିଗ୍ଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ 3.71 ॥
ସ୍ଵର୍ଗଗ୍ରାମକୁଟୀନିଵାସଫଲଦୈଃ କର୍ମକ୍ରିଯାଵିଭ୍ରମୈଃ ।
ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ଭଵଦୁଃଖଭାରରଚନାଵିଧ୍ଵଂସକାଲାନଲଂ
ସ୍ଵାତ୍ମାନନ୍ଦପଦପ୍ରଵେଶକଲନଂ ଶେଶୈର୍ଵଣିଗ୍ଵୃତ୍ତିଭିଃ ॥ 3.71 ॥
ନାଯଂ ତେ ସମଯୋ ରହସ୍ଯଂ ଅଧୁନା ନିଦ୍ରାତି ନାଥୋ ଯଦି
ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି ପ୍ରଭୁରିତି ଦ୍ଵାରେଷୁ ଯେଷାଂ ଵଚଃ ।
ଚେତସ୍ତାନପହାଯ ଯାହି ଭଵନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେଶିତୁର୍
ନିର୍ଦୌଵାରିକନିର୍ଦଯୋକ୍ତ୍ଯ୍ଅପରୁଷଂ ନିଃସୀମଶର୍ମପ୍ରଦମ୍ ॥ 3.71.1 ॥
ଯତୋ ମେରୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନିପତତି ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଵଲିତଃ
ସମୁଦ୍ରାଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଚୁରମକରଗ୍ରାହନିଲଯାଃ ।
ଧରା ଗଚ୍ଛତ୍ଯନ୍ତଂ ଧରଣିଧରପାଦୈରପି ଧୃତା
ଶରୀରେ କା ଵାର୍ତା କରିକଲଭକର୍ଣାଗ୍ରଚପଲେ ॥ 3.72 ॥
ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି ପ୍ରଭୁରିତି ଦ୍ଵାରେଷୁ ଯେଷାଂ ଵଚଃ ।
ଚେତସ୍ତାନପହାଯ ଯାହି ଭଵନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେଶିତୁର୍
ନିର୍ଦୌଵାରିକନିର୍ଦଯୋକ୍ତ୍ଯ୍ଅପରୁଷଂ ନିଃସୀମଶର୍ମପ୍ରଦମ୍ ॥ 3.71.1 ॥
ଯତୋ ମେରୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ନିପତତି ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିଵଲିତଃ
ସମୁଦ୍ରାଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଚୁରମକରଗ୍ରାହନିଲଯାଃ ।
ଧରା ଗଚ୍ଛତ୍ଯନ୍ତଂ ଧରଣିଧରପାଦୈରପି ଧୃତା
ଶରୀରେ କା ଵାର୍ତା କରିକଲଭକର୍ଣାଗ୍ରଚପଲେ ॥ 3.72 ॥
ଗାତ୍ରଂ ସଙ୍କୁଚିତଂ ଗତିର୍ଵିଗଲିତା ଭ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଦନ୍ତାଵଲିର୍
ଦୃଷ୍ଟିର୍ନଶ୍ଯତି ଵର୍ଧତେ ବଧିରତା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଲାଲାଯତେ ।
ଵାକ୍ଯଂ ନାଦ୍ରିଯତେ ଚ ବାନ୍ଧଵଜନୋ ଭାର୍ଯା ନ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ
ହା କଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଜୀର୍ଣଵଯସଃ ପୁତ୍ରୋଽପ୍ଯମିତ୍ରାଯତେ ॥ 3.73 ॥
ଦୃଷ୍ଟିର୍ନଶ୍ଯତି ଵର୍ଧତେ ବଧିରତା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଲାଲାଯତେ ।
ଵାକ୍ଯଂ ନାଦ୍ରିଯତେ ଚ ବାନ୍ଧଵଜନୋ ଭାର୍ଯା ନ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ
ହା କଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଜୀର୍ଣଵଯସଃ ପୁତ୍ରୋଽପ୍ଯମିତ୍ରାଯତେ ॥ 3.73 ॥
ଵର୍ଣଂ ସିତଂ ଶିରସି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିରୋରୁହାଣାଂ
ସ୍ଥାନଂ ଜରାପରିଭଵସ୍ଯ ତଦା ପୁମାଂସମ୍ ।
ଆରୋପିତାସ୍ଥିଶତକଂ ପରିହୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତି
ଚଣ୍ଡାଲକୂପଂ ଇଵ ଦୂରତରଂ ତରୁଣ୍ଯଃ ॥ 3.74 ॥
ସ୍ଥାନଂ ଜରାପରିଭଵସ୍ଯ ତଦା ପୁମାଂସମ୍ ।
ଆରୋପିତାସ୍ଥିଶତକଂ ପରିହୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତି
ଚଣ୍ଡାଲକୂପଂ ଇଵ ଦୂରତରଂ ତରୁଣ୍ଯଃ ॥ 3.74 ॥
ଯାଵତ୍ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ଅରୁଜଂ ଯାଵଚ୍ଚ ଦୂରେ ଜରା
ଯାଵଚ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଶକ୍ତିରପ୍ରତିହତା ଯାଵତ୍କ୍ଷଯୋ ନାଯୁଷଃ ।
ଆତ୍ମଶ୍ରେଯସି ତାଵଦେଵ ଵିଦୁଷା କାର୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମହାନ୍
ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଵନେ ତୁ କୂପଖନନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯମଃ କୀଦୃଶଃ ॥ 3.75 ॥
ଯାଵଚ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଶକ୍ତିରପ୍ରତିହତା ଯାଵତ୍କ୍ଷଯୋ ନାଯୁଷଃ ।
ଆତ୍ମଶ୍ରେଯସି ତାଵଦେଵ ଵିଦୁଷା କାର୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମହାନ୍
ସନ୍ଦୀପ୍ତେ ଭଵନେ ତୁ କୂପଖନନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯମଃ କୀଦୃଶଃ ॥ 3.75 ॥
ତପସ୍ଯନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ କିଂ ଅଧିନିଵସାମଃ ସୁରନଦୀଂ
ଗୁଣୋଦାରାନ୍ଦାରାନୁତ ପରିଚରାମଃ ସଵିନଯମ୍ ।
ପିବାମଃ ଶାସ୍ତ୍ରୌଘାନୁତଵିଵିଧକାଵ୍ଯାମୃତରସାନ୍
ନ ଵିଦ୍ମଃ କିଂ କୁର୍ମଃ କତିପଯନିମେଷାଯୁଷି ଜନେ ॥ 3.76 ॥
ଗୁଣୋଦାରାନ୍ଦାରାନୁତ ପରିଚରାମଃ ସଵିନଯମ୍ ।
ପିବାମଃ ଶାସ୍ତ୍ରୌଘାନୁତଵିଵିଧକାଵ୍ଯାମୃତରସାନ୍
ନ ଵିଦ୍ମଃ କିଂ କୁର୍ମଃ କତିପଯନିମେଷାଯୁଷି ଜନେ ॥ 3.76 ॥
ଦୁରାରାଧ୍ଯାଶ୍ଚାମୀ ତୁରଗଚଲଚିତ୍ତାଃ କ୍ଷିତିଭୁଜୋ
ଵଯଂ ତୁ ସ୍ଥୂଲେଚ୍ଛାଃ ସୁମହତି ଫଲେ ବଦ୍ଧମନସଃ ।
ଜରା ଦେହଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ହରତି ଦଯିତଂ ଜୀଵିତଂ ଇଦଂ
ସଖେ ନାନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଜଗତି ଵିଦୁଷୋଽନ୍ଯତ୍ର ତପସଃ ॥ 3.77 ॥
ଵଯଂ ତୁ ସ୍ଥୂଲେଚ୍ଛାଃ ସୁମହତି ଫଲେ ବଦ୍ଧମନସଃ ।
ଜରା ଦେହଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ହରତି ଦଯିତଂ ଜୀଵିତଂ ଇଦଂ
ସଖେ ନାନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଜଗତି ଵିଦୁଷୋଽନ୍ଯତ୍ର ତପସଃ ॥ 3.77 ॥
ମାନେ ମ୍ଲାଯିନି ଖଣ୍ଡିତେ ଚ ଵସୁନି ଵ୍ଯର୍ଥେ ପ୍ରଯାତେଽର୍ଥିନି
କ୍ଷୀଣେ ବନ୍ଧୁଜନେ ଗତେ ପରିଜନେ ନଷ୍ଟେ ଶନୈର୍ଯୌଵନେ ।
ଯୁକ୍ତଂ କେଵଲଂ ଏତଦେଵ ସୁଧିଯାଂ ଯଜ୍ଜହ୍ନୁକନ୍ଯାପଯଃପୂତଗ୍ରାଵ
ଗିରୀନ୍ଦ୍ରକନ୍ଦରତଟୀକୁଞ୍ଜେ ନିଵାସଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 3.78 ॥
କ୍ଷୀଣେ ବନ୍ଧୁଜନେ ଗତେ ପରିଜନେ ନଷ୍ଟେ ଶନୈର୍ଯୌଵନେ ।
ଯୁକ୍ତଂ କେଵଲଂ ଏତଦେଵ ସୁଧିଯାଂ ଯଜ୍ଜହ୍ନୁକନ୍ଯାପଯଃପୂତଗ୍ରାଵ
ଗିରୀନ୍ଦ୍ରକନ୍ଦରତଟୀକୁଞ୍ଜେ ନିଵାସଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 3.78 ॥
ରମ୍ଯାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମରୀଚଯସ୍ତୃଣଵତୀ ରମ୍ଯା ଵନାନ୍ତସ୍ଥଲୀ
ରମ୍ଯଂ ସାଧୁସମାଗମାଗତସୁଖଂ କାଵ୍ଯେଷୁ ରମ୍ଯାଃ କଥାଃ ।
କୋପୋପାହିତବାଷ୍ପବିନ୍ଦୁତରଲଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାଯା ମୁଖଂ
ସର୍ଵଂ ରମ୍ଯଂ ଅନିତ୍ଯତାଂ ଉପଗତେ ଚିତ୍ତେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପୁନଃ ॥ 3.79 ॥
ରମ୍ଯଂ ସାଧୁସମାଗମାଗତସୁଖଂ କାଵ୍ଯେଷୁ ରମ୍ଯାଃ କଥାଃ ।
କୋପୋପାହିତବାଷ୍ପବିନ୍ଦୁତରଲଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାଯା ମୁଖଂ
ସର୍ଵଂ ରମ୍ଯଂ ଅନିତ୍ଯତାଂ ଉପଗତେ ଚିତ୍ତେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ପୁନଃ ॥ 3.79 ॥
ରମ୍ଯଂ ହର୍ମ୍ଯତଲଂ ନ କିଂ ଵସତଯେ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ନ ଗେଯାଦିକଂ
କିଂ ଵା ପ୍ରାଣସମାସମାଗମସୁଖଂ ନୈଵାଧିକପ୍ରୀତଯେ ।
କିନ୍ତୁ ଭ୍ରାନ୍ତପତଙ୍ଗପକ୍ଷପଵନଵ୍ଯାଲୋଲଦୀପାଙ୍କୁରଚ୍ଛାଯା
ଚଞ୍ଚଲଂ ଆକଲଯ୍ଯ ସକଲଂ ସନ୍ତୋ ଵନାନ୍ତଂ ଗତାଃ ॥ 3.80 ॥
କିଂ ଵା ପ୍ରାଣସମାସମାଗମସୁଖଂ ନୈଵାଧିକପ୍ରୀତଯେ ।
କିନ୍ତୁ ଭ୍ରାନ୍ତପତଙ୍ଗପକ୍ଷପଵନଵ୍ଯାଲୋଲଦୀପାଙ୍କୁରଚ୍ଛାଯା
ଚଞ୍ଚଲଂ ଆକଲଯ୍ଯ ସକଲଂ ସନ୍ତୋ ଵନାନ୍ତଂ ଗତାଃ ॥ 3.80 ॥
ଆ ସଂସାରାତ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଇଦଂ ଚିନ୍ଵତାଂ ତାତ ତାଦୃଙ୍ନୈଵାସ୍ମାକଂ
ନଯନପଦଵୀଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମାର୍ଗଂ ଗତୋ ଵା ।
ଯୋଽଯଂ ଧତ୍ତେ ଵିଷଯକରିଣୋ ଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ [ଵିଷଯକରିଣୀଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ]
କରଣକରିଣଃ ସଂଯମାଲାନଲୀଲାମ୍ ॥ 3.81 ॥
ନଯନପଦଵୀଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମାର୍ଗଂ ଗତୋ ଵା ।
ଯୋଽଯଂ ଧତ୍ତେ ଵିଷଯକରିଣୋ ଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ [ଵିଷଯକରିଣୀଗାଢଗୂଢାଭିମାନକ୍ଷୀଵସ୍ଯାନ୍ତଃ]
କରଣକରିଣଃ ସଂଯମାଲାନଲୀଲାମ୍ ॥ 3.81 ॥
ଯଦେତତ୍ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ଵିହରଣଂ ଅକାର୍ପଣ୍ଯଂ ଅଶନଂ
ସହାର୍ଯୈଃ ସଂଵାସଃ ଶ୍ରୁତଂ ଉପଶମୈକଵ୍ରତଫଲମ୍ ।
ମନୋ ମନ୍ଦସ୍ପନ୍ଦଂ ବହିରପି ଚିରସ୍ଯାପି ଵିମୃଶନ୍ନ
ଜାନେ କସ୍ଯୈଷା ପରିଣତିରୁଦାରସ୍ଯ ତପସଃ ॥ 3.82 ॥
ସହାର୍ଯୈଃ ସଂଵାସଃ ଶ୍ରୁତଂ ଉପଶମୈକଵ୍ରତଫଲମ୍ ।
ମନୋ ମନ୍ଦସ୍ପନ୍ଦଂ ବହିରପି ଚିରସ୍ଯାପି ଵିମୃଶନ୍ନ
ଜାନେ କସ୍ଯୈଷା ପରିଣତିରୁଦାରସ୍ଯ ତପସଃ ॥ 3.82 ॥
ଜୀର୍ଣା ଏଵ ମନୋରଥାଶ୍ଚ ହୃଦଯେ ଯାତଂ ଚ ତଦ୍ଯୌଵନଂ
ହନ୍ତାଙ୍ଗେଷୁ ଗୁଣାଶ୍ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲତାଂ ଯାତା ଗୁଣଜ୍ଞୈର୍ଵିନା ।
କିଂ ଯୁକ୍ତଂ ସହସାଭ୍ଯୁପୈତି ବଲଵାନ୍କାଲଃ କୃତାନ୍ତୋଽକ୍ଷମୀ
ହା ଜ୍ଞାତଂ ମଦନାନ୍ତକାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲଂ ମୁକ୍ତ୍ଵାସ୍ତି ନାନ୍ଯା ଗତିଃ ॥ 3.83 ॥
ହନ୍ତାଙ୍ଗେଷୁ ଗୁଣାଶ୍ଚ ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲତାଂ ଯାତା ଗୁଣଜ୍ଞୈର୍ଵିନା ।
କିଂ ଯୁକ୍ତଂ ସହସାଭ୍ଯୁପୈତି ବଲଵାନ୍କାଲଃ କୃତାନ୍ତୋଽକ୍ଷମୀ
ହା ଜ୍ଞାତଂ ମଦନାନ୍ତକାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲଂ ମୁକ୍ତ୍ଵାସ୍ତି ନାନ୍ଯା ଗତିଃ ॥ 3.83 ॥
ମହେଶ୍ଵରେ ଵା ଜଗତାଂ ଅଧୀଶ୍ଵରେ
ଜନାର୍ଦନେ ଵା ଜଗଦ୍ଅନ୍ତରାତ୍ମନି ।
ନ ଵସ୍ତୁଭେଦପ୍ରତିପତ୍ତିରସ୍ତି ମେ
ତଥାପି ଭକ୍ତିସ୍ତରୁଣେନ୍ଦୁଶେଖରେ ॥ 3.84 ॥
ଜନାର୍ଦନେ ଵା ଜଗଦ୍ଅନ୍ତରାତ୍ମନି ।
ନ ଵସ୍ତୁଭେଦପ୍ରତିପତ୍ତିରସ୍ତି ମେ
ତଥାପି ଭକ୍ତିସ୍ତରୁଣେନ୍ଦୁଶେଖରେ ॥ 3.84 ॥
ସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ଫାରଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଧଵଲିତତଲେ କ୍ଵାପି ପୁଲିନେ
ସୁଖାସୀନାଃ ଶାନ୍ତଧ୍ଵନିଷୁ ରଜନୀଷୁ ଦ୍ଯୁସରିତଃ ।
ଭଵାଭୋଗୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତ୍ଯୁଚ୍ଚଵଚସଃ
କଦା ଯାସ୍ଯାମୋଽନ୍ତର୍ଗତବହୁଲବାଷ୍ପାକୁଲଦଶାମ୍ ॥ 3.85 ॥
ସୁଖାସୀନାଃ ଶାନ୍ତଧ୍ଵନିଷୁ ରଜନୀଷୁ ଦ୍ଯୁସରିତଃ ।
ଭଵାଭୋଗୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତ୍ଯୁଚ୍ଚଵଚସଃ
କଦା ଯାସ୍ଯାମୋଽନ୍ତର୍ଗତବହୁଲବାଷ୍ପାକୁଲଦଶାମ୍ ॥ 3.85 ॥
ମହାଦେଵୋ ଦେଵଃ ସରିଦପି ଚ ସୈଷା ସୁରସରିଦ୍ଗୁହା
ଏଵାଗାରଂ ଵସନଂ ଅପି ତା ଏଵ ହରିତଃ ।
ସୁହୃଦା କାଲୋଽଯଂ ଵ୍ରତଂ ଇଦଂ ଅଦୈନ୍ଯଵ୍ରତଂ ଇଦଂ
କିଯଦ୍ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵଟଵିଟପ ଏଵାସ୍ତୁ ଦଯିତା ॥ 3.85.1 ॥
ଵିତୀର୍ଣେ ସର୍ଵସ୍ଵେ ତରୁଣକରୁଣାପୂର୍ଣହୃଦଯାଃ
ସ୍ମରନ୍ତଃ ସଂସାରେ ଵିଗୁଣପରିଣାମାଂ ଵିଧିଗତିମ୍ ।
ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ପରିଣତଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣାସ୍
ତ୍ରିଯାମା ନେଷ୍ଯାମୋ ହରଚରଣଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.86 ॥
ଏଵାଗାରଂ ଵସନଂ ଅପି ତା ଏଵ ହରିତଃ ।
ସୁହୃଦା କାଲୋଽଯଂ ଵ୍ରତଂ ଇଦଂ ଅଦୈନ୍ଯଵ୍ରତଂ ଇଦଂ
କିଯଦ୍ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵଟଵିଟପ ଏଵାସ୍ତୁ ଦଯିତା ॥ 3.85.1 ॥
ଵିତୀର୍ଣେ ସର୍ଵସ୍ଵେ ତରୁଣକରୁଣାପୂର୍ଣହୃଦଯାଃ
ସ୍ମରନ୍ତଃ ସଂସାରେ ଵିଗୁଣପରିଣାମାଂ ଵିଧିଗତିମ୍ ।
ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ପରିଣତଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣାସ୍
ତ୍ରିଯାମା ନେଷ୍ଯାମୋ ହରଚରଣଚିନ୍ତୈକଶରଣାଃ ॥ 3.86 ॥
କଦା ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଅମରତଟିନୀରୋଧସି ଵସନ୍
ଵସାନଃ କୌପୀନଂ ଶିରସି ନିଦଧାନୋଽଞ୍ଜଲିପୁଟମ୍ ।
ଅଯେ ଗୌରୀନାଥ ତ୍ରିପୁରହର ଶମ୍ଭୋ ତ୍ରିନଯନ
ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ନିମିଷଂ ଇଵ ନେଷ୍ଯାମି ଦିଵସାନ୍ ॥ 3.87 ॥
ଵସାନଃ କୌପୀନଂ ଶିରସି ନିଦଧାନୋଽଞ୍ଜଲିପୁଟମ୍ ।
ଅଯେ ଗୌରୀନାଥ ତ୍ରିପୁରହର ଶମ୍ଭୋ ତ୍ରିନଯନ
ପ୍ରସୀଦେତ୍ଯାକ୍ରୋଶନ୍ନିମିଷଂ ଇଵ ନେଷ୍ଯାମି ଦିଵସାନ୍ ॥ 3.87 ॥
ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଵିଚିତ୍ରଭୋଜନଵିଧିସ୍ତୀଵ୍ରାତିତୀଵ୍ରଂ ତପଃ
କୌପୀନାଵରଣଂ ସୁଵସ୍ତ୍ରଂ ଅମିତଂ ଭିକ୍ଷାଟନଂ ମଣ୍ଡନମ୍ ।
ଆସନ୍ନଂ ମରଣଂ ଚ ମଙ୍ଗଲସମଂ ଯସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ
ତାଂ କାଶୀଂ ପରିହୃତ୍ଯ ହନ୍ତ ଵିବୁଧୈରନ୍ଯତ୍ର କିଂ ସ୍ଥୀଯତେ ॥ 3.87.1 ॥
ସ୍ନାତ୍ଵା ଗାଙ୍ଗୈଃ ପଯୋଭିଃ ଶୁଚିକୁସୁମଫଲୈରର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭୋ ତ୍ଵାଂ
ଧ୍ଯେଯେ ଧ୍ଯାନଂ ନିଵେଶ୍ଯ କ୍ଷିତିଧରକୁହରଗ୍ରାଵପର୍ଯଙ୍କମୂଲେ ।
ଆତ୍ମାରାମଃ ଫଲାଶୀ ଗୁରୁଵଚନରତସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ମରାରେ
ଦୁଃଖଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯେ କଦାହଂ ସମକରଚରଣେ ପୁଂସି ସେଵାସମୁତ୍ଥମ୍ ॥ 3.88 ॥
କୌପୀନାଵରଣଂ ସୁଵସ୍ତ୍ରଂ ଅମିତଂ ଭିକ୍ଷାଟନଂ ମଣ୍ଡନମ୍ ।
ଆସନ୍ନଂ ମରଣଂ ଚ ମଙ୍ଗଲସମଂ ଯସ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ
ତାଂ କାଶୀଂ ପରିହୃତ୍ଯ ହନ୍ତ ଵିବୁଧୈରନ୍ଯତ୍ର କିଂ ସ୍ଥୀଯତେ ॥ 3.87.1 ॥
ସ୍ନାତ୍ଵା ଗାଙ୍ଗୈଃ ପଯୋଭିଃ ଶୁଚିକୁସୁମଫଲୈରର୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଭୋ ତ୍ଵାଂ
ଧ୍ଯେଯେ ଧ୍ଯାନଂ ନିଵେଶ୍ଯ କ୍ଷିତିଧରକୁହରଗ୍ରାଵପର୍ଯଙ୍କମୂଲେ ।
ଆତ୍ମାରାମଃ ଫଲାଶୀ ଗୁରୁଵଚନରତସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ମରାରେ
ଦୁଃଖଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯେ କଦାହଂ ସମକରଚରଣେ ପୁଂସି ସେଵାସମୁତ୍ଥମ୍ ॥ 3.88 ॥
ଏକାକୀ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତଃ ପାଣିପାତ୍ରୋ ଦିଗମ୍ବରଃ ।
କଦା ଶମ୍ଭୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି କର୍ମନିର୍ମୂଲନକ୍ଷମଃ ॥ 3.89 ॥
କଦା ଶମ୍ଭୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି କର୍ମନିର୍ମୂଲନକ୍ଷମଃ ॥ 3.89 ॥
ପାଣିଂ ପାତ୍ରଯତାଂ ନିସର୍ଗଶୁଚିନା ଭୈକ୍ଷେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଯତାଂ
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ନିଷୀଦତାଂ ବହୁତୃଣଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମୁହୁଃ ପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତ୍ଯାଗେଽପି ତନୋରଖଣ୍ଡପରମାନନ୍ଦାଵବୋଧସ୍ପୃଶା
ମଧ୍ଵା କୋଽପି ଶିଵପ୍ରସାଦସୁଲଭଃ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଯୋଗିନାମ୍ ॥ 3.90 ॥
ଯତ୍ର କ୍ଵାପି ନିଷୀଦତାଂ ବହୁତୃଣଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମୁହୁଃ ପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ଅତ୍ଯାଗେଽପି ତନୋରଖଣ୍ଡପରମାନନ୍ଦାଵବୋଧସ୍ପୃଶା
ମଧ୍ଵା କୋଽପି ଶିଵପ୍ରସାଦସୁଲଭଃ ସମ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଯୋଗିନାମ୍ ॥ 3.90 ॥
କୌପୀନଂ ଶତଖଣ୍ଡଜର୍ଜରତରଂ କନ୍ଥା ପୁନସ୍ତାଦୃଶୀ
ନୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନିରପେକ୍ଷଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅଶନଂ ନିଦ୍ରା ଶ୍ମଶାନେ ଵନେ ।
ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନିରଙ୍କୁଶଂ ଵିହରଣଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସଦା
ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଯୋଗମହୋତ୍ସଵେଽପି ଚ ଯଦି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯେନ କିମ୍ ॥ 3.91 ॥
ନୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ନିରପେକ୍ଷଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅଶନଂ ନିଦ୍ରା ଶ୍ମଶାନେ ଵନେ ।
ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯେଣ ନିରଙ୍କୁଶଂ ଵିହରଣଂ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସଦା
ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଯୋଗମହୋତ୍ସଵେଽପି ଚ ଯଦି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯେନ କିମ୍ ॥ 3.91 ॥
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ମଣ୍ଡଲୀମାତ୍ରଂ କିଂ ଲୋଭାଯ ମନସ୍ଵିନଃ ।
ଶଫରୀସ୍ଫୁରିତେନାବ୍ଧିଃ କ୍ଷୁବ୍ଧୋ ନ ଖଲୁ ଜାଯତେ ॥ 3.92 ॥
ଶଫରୀସ୍ଫୁରିତେନାବ୍ଧିଃ କ୍ଷୁବ୍ଧୋ ନ ଖଲୁ ଜାଯତେ ॥ 3.92 ॥
ମାତର୍ଲକ୍ଷ୍ମି ଭଜସ୍ଵ କଞ୍ଚିଦପରଂ ମତ୍କାଙ୍କ୍ଷିଣୀ ମା ସ୍ମ ଭୂର୍
ଭୋଗେଷୁ ସ୍ପୃହଯାଲଵସ୍ତଵ ଵଶେ କା ନିଃସ୍ପୃହାଣାଂ ଅସି ।
ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଯୂତପଲାଶପତ୍ରପୁଟିକାପାତ୍ରୈଃ ପଵିତ୍ରୀକୃତୈର୍
ଭିକ୍ଷାଵସ୍ତୁଭିରେଵ ସମ୍ପ୍ରତି ଵଯଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୀହାମହେ ॥ 3.93 ॥
ଭୋଗେଷୁ ସ୍ପୃହଯାଲଵସ୍ତଵ ଵଶେ କା ନିଃସ୍ପୃହାଣାଂ ଅସି ।
ସଦ୍ଯଃ ସ୍ଯୂତପଲାଶପତ୍ରପୁଟିକାପାତ୍ରୈଃ ପଵିତ୍ରୀକୃତୈର୍
ଭିକ୍ଷାଵସ୍ତୁଭିରେଵ ସମ୍ପ୍ରତି ଵଯଂ ଵୃତ୍ତିଂ ସମୀହାମହେ ॥ 3.93 ॥
ମହାଶଯ୍ଯା ପୃଥ୍ଵୀ ଵିପୁଲଂ ଉପଧାନଂ ଭୁଜଲତା
ଵିତାନଂ ଚାକାଶଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଅନୁକୂଲୋଽଯଂ ଅନିଲଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୀପୋ ଵିରତିଵନିତାସଙ୍ଗମୁଦିତଃ
ସୁଖୀ ଶାନ୍ତଃ ଶେତେ ମୁନିରତନୁଭୂତିର୍ନୃପ ଇଵ ॥ 3.94 ॥
ଵିତାନଂ ଚାକାଶଂ ଵ୍ଯଜନଂ ଅନୁକୂଲୋଽଯଂ ଅନିଲଃ ।
ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋ ଦୀପୋ ଵିରତିଵନିତାସଙ୍ଗମୁଦିତଃ
ସୁଖୀ ଶାନ୍ତଃ ଶେତେ ମୁନିରତନୁଭୂତିର୍ନୃପ ଇଵ ॥ 3.94 ॥
ଭିକ୍ଷାଶୀ ଜନମଧ୍ଯସଙ୍ଗରହିତଃ ସ୍ଵାଯତ୍ତଚେଷ୍ଟଃ ସଦା
ହାନାଦାନଵିରକ୍ତମାର୍ଗନିରତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତପସ୍ଵୀ ସ୍ଥିତଃ ।
ରଥ୍ଯାକୀର୍ଣଵିଶୀର୍ଣଜୀର୍ଣଵସନଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତକନ୍ଥାସନୋ
ନିର୍ମାନୋ ନିରହଙ୍କୃତିଃ ଶମସୁଖାଭୋଗୈକବଦ୍ଧସ୍ପୃହଃ ॥ 3.95 ॥
ହାନାଦାନଵିରକ୍ତମାର୍ଗନିରତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତପସ୍ଵୀ ସ୍ଥିତଃ ।
ରଥ୍ଯାକୀର୍ଣଵିଶୀର୍ଣଜୀର୍ଣଵସନଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତକନ୍ଥାସନୋ
ନିର୍ମାନୋ ନିରହଙ୍କୃତିଃ ଶମସୁଖାଭୋଗୈକବଦ୍ଧସ୍ପୃହଃ ॥ 3.95 ॥
ଚଣ୍ଡାଲଃ କିଂ ଅଯଂ ଦ୍ଵିଜାତିରଥଵା ଶୂଦ୍ରୋଽଥ କିଂ ତାପସଃ
କିଂ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକପେଶଲମତିର୍ଯୋଗୀଶ୍ଵରଃ କୋଽପି କିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଵିକଲ୍ପଜଲ୍ପମୁଖରୈରାଭାଷ୍ଯମାଣା ଜନୈର୍
ନ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପଥି ନୈଵ ତୁଷ୍ଟମନସୋ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.96 ॥
କିଂ ଵା ତତ୍ତ୍ଵଵିଵେକପେଶଲମତିର୍ଯୋଗୀଶ୍ଵରଃ କୋଽପି କିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନଵିକଲ୍ପଜଲ୍ପମୁଖରୈରାଭାଷ୍ଯମାଣା ଜନୈର୍
ନ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପଥି ନୈଵ ତୁଷ୍ଟମନସୋ ଯାନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.96 ॥
ହିଂସାଶୂନ୍ଯଂ ଅଯତ୍ନଲଭ୍ଯଂ ଅଶନଂ ଧାତ୍ରା ମରୁତ୍କଲ୍ପିତଂ
ଵ୍ଯାଲାନାଂ ପଶଵସ୍ତୃଣାଙ୍କୁରଭୁଜସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥଲୀଶାଯିନଃ ।
ସଂସାରାର୍ଣଵଲଙ୍ଘନକ୍ଷମଧିଯାଂ ଵୃତ୍ତିଃ କୃତା ସା ନୃଣାଂ
ତାଂ ଅନ୍ଵେଷଯତାଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ସତତଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ତିଂ ଗୁଣାଃ ॥ 3.97 ॥
ଵ୍ଯାଲାନାଂ ପଶଵସ୍ତୃଣାଙ୍କୁରଭୁଜସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଥଲୀଶାଯିନଃ ।
ସଂସାରାର୍ଣଵଲଙ୍ଘନକ୍ଷମଧିଯାଂ ଵୃତ୍ତିଃ କୃତା ସା ନୃଣାଂ
ତାଂ ଅନ୍ଵେଷଯତାଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ସତତଂ ସର୍ଵଂ ସମାପ୍ତିଂ ଗୁଣାଃ ॥ 3.97 ॥
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ହିମଗିରିଶିଲାବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନସ୍ଯ
ବ୍ରହ୍ମଧ୍ଯାନାଭ୍ଯସନଵିଧିନା ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଗତସ୍ଯ ।
କିଂ ତୈର୍ଭାଵ୍ଯଂ ମମ ସୁଦିଵସୈର୍ଯତ୍ର ତେ ନିର୍ଵିଶଙ୍କାଃ
କଣ୍ଡୂଯନ୍ତେ ଜରଠହରିଣାଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗେ ମଦୀଯେ ॥ 3.98 ॥
ବ୍ରହ୍ମଧ୍ଯାନାଭ୍ଯସନଵିଧିନା ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ଗତସ୍ଯ ।
କିଂ ତୈର୍ଭାଵ୍ଯଂ ମମ ସୁଦିଵସୈର୍ଯତ୍ର ତେ ନିର୍ଵିଶଙ୍କାଃ
କଣ୍ଡୂଯନ୍ତେ ଜରଠହରିଣାଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗଂ ଅଙ୍ଗେ ମଦୀଯେ ॥ 3.98 ॥
ଜୀର୍ଣା କନ୍ଥା ତତଃ କିଂ ସିତଂ ଅମଲପଟଂ ପଟ୍ଟସୂତ୍ରଂ ତତଃ କିଂ
ଏକା ଭାର୍ଯା ତତଃ କିଂ ହଯକରିସୁଗଣୈରାଵୃତୋ ଵା ତତଃ କିମ୍ ।
ଭକ୍ତଂ ଭୁକ୍ତଂ ତତଃ କିଂ କଦଶନଂ ଅଥଵା ଵାସରାନ୍ତେ ତତଃ କିଂ
ଵ୍ଯକ୍ତଜ୍ଯୋତିର୍ନ ଵାନ୍ତର୍ମଥିତଭଵଭଯଂ ଵୈଭଵଂ ଵା ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.98.1 ॥
ପାଣିଃ ପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରଂ ଭ୍ରମଣପରିଗତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଅନ୍ନଂ
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଆଶାଦଶକଂ ଅଚପଲଂ ତଲ୍ପଂ ଅସ୍ଵଲ୍ପଂ ଉର୍ଵୀ ।
ଯେଷାଂ ନିଃସଙ୍ଗତାଙ୍ଗୀକରଣପରିଣତସ୍ଵାନ୍ତସନ୍ତୋଷିଣସ୍ତେ
ଧନ୍ଯାଃ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତଦୈନ୍ଯଵ୍ଯତିକରନିକରାଃ କର୍ମ ନିର୍ମୂଲଯନ୍ତି ॥ 3.99 ॥
ଏକା ଭାର୍ଯା ତତଃ କିଂ ହଯକରିସୁଗଣୈରାଵୃତୋ ଵା ତତଃ କିମ୍ ।
ଭକ୍ତଂ ଭୁକ୍ତଂ ତତଃ କିଂ କଦଶନଂ ଅଥଵା ଵାସରାନ୍ତେ ତତଃ କିଂ
ଵ୍ଯକ୍ତଜ୍ଯୋତିର୍ନ ଵାନ୍ତର୍ମଥିତଭଵଭଯଂ ଵୈଭଵଂ ଵା ତତଃ କିମ୍ ॥ 3.98.1 ॥
ପାଣିଃ ପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରଂ ଭ୍ରମଣପରିଗତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଅକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଅନ୍ନଂ
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଆଶାଦଶକଂ ଅଚପଲଂ ତଲ୍ପଂ ଅସ୍ଵଲ୍ପଂ ଉର୍ଵୀ ।
ଯେଷାଂ ନିଃସଙ୍ଗତାଙ୍ଗୀକରଣପରିଣତସ୍ଵାନ୍ତସନ୍ତୋଷିଣସ୍ତେ
ଧନ୍ଯାଃ ସନ୍ନ୍ଯସ୍ତଦୈନ୍ଯଵ୍ଯତିକରନିକରାଃ କର୍ମ ନିର୍ମୂଲଯନ୍ତି ॥ 3.99 ॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିତ୍ଵଂ ଏଵ ଵିରସଂ ଯସ୍ମିନ୍ମହାଶାସନେ
ତଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵାସନଵସ୍ତ୍ରମାନଘଟନେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏକ ଏଵ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଷଯାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ॥ 3.99.1 ॥
ମାତର୍ମେଦିନି ତାତ ମାରୁତ ସଖେ ତେଜଃ ସୁବନ୍ଧୋ ଜଲ
ଭ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୋମ ନିବଦ୍ଧ ଏଷ ଭଵତାଂ ଅନ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରଣାମାଞ୍ଜଲିଃ ।
ଯୁଷ୍ମତ୍ସଙ୍ଗଵଶୋପଜାତସୁକୃତସ୍ଫାରସ୍ଫୁରନ୍ନିର୍ମଲଜ୍ଞାନାପାସ୍ତ
ସମସ୍ତମୋହମହିମା ଲୀଯେ ପରବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 3.100 ॥
ତଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵାସନଵସ୍ତ୍ରମାନଘଟନେ ଭୋଗେ ରତିଂ ମା କୃଥାଃ ।
ଭୋଗଃ କୋଽପି ସ ଏକ ଏଵ ପରମୋ ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଜୃମ୍ଭତେ
ଯତ୍ସ୍ଵାଦାଦ୍ଵିରସା ଭଵନ୍ତି ଵିଷଯାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯାଦଯଃ ॥ 3.99.1 ॥
ମାତର୍ମେଦିନି ତାତ ମାରୁତ ସଖେ ତେଜଃ ସୁବନ୍ଧୋ ଜଲ
ଭ୍ରାତର୍ଵ୍ଯୋମ ନିବଦ୍ଧ ଏଷ ଭଵତାଂ ଅନ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରଣାମାଞ୍ଜଲିଃ ।
ଯୁଷ୍ମତ୍ସଙ୍ଗଵଶୋପଜାତସୁକୃତସ୍ଫାରସ୍ଫୁରନ୍ନିର୍ମଲଜ୍ଞାନାପାସ୍ତ
ସମସ୍ତମୋହମହିମା ଲୀଯେ ପରବ୍ରହ୍ମଣି ॥ 3.100 ॥
ଶଯ୍ଯା ଶୈଲଶିଲା ଗୃହଂ ଗିରିଗୁହା ଵସ୍ତ୍ରଂ ତରୂଣାଂ ତ୍ଵଚଃ
ସାରଙ୍ଗାଃ ସୁହୃଦୋ ନନୁ କ୍ଷିତିରୁହାଂ ଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈଃ କୋମଲୈଃ ।
ଯେଷାଂ ନିର୍ଝରଂ ଅମ୍ବୁପାନଂ ଉଚିତଂ ରତ୍ଯୈ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗନା
ମନ୍ଯେ ତେ ପରମେଶ୍ଵରାଃ ଶିରସି ଯୈର୍ ବଦ୍ଧୋ ନ ସେଵାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 3.101 ॥
ସାରଙ୍ଗାଃ ସୁହୃଦୋ ନନୁ କ୍ଷିତିରୁହାଂ ଵୃତ୍ତିଃ ଫଲୈଃ କୋମଲୈଃ ।
ଯେଷାଂ ନିର୍ଝରଂ ଅମ୍ବୁପାନଂ ଉଚିତଂ ରତ୍ଯୈ ତୁ ଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗନା
ମନ୍ଯେ ତେ ପରମେଶ୍ଵରାଃ ଶିରସି ଯୈର୍ ବଦ୍ଧୋ ନ ସେଵାଞ୍ଜଲିଃ ॥ 3.101 ॥
ଧୈର୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ପିତା କ୍ଷମା ଚ ଜନନୀ ଶାନ୍ତିଶ୍ଚିରଂ ଗେହିନୀ
ସତ୍ଯଂ ମିତ୍ରଂ ଇଦଂ ଦଯା ଚ ଭଗିନୀ ଭ୍ରାତା ମନଃସଂଯମଃ ।
ଶଯ୍ଯା ଭୂମିତଲଂ ଦିଶୋଽପି ଵସନଂ ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭୋଜନଂ
ହ୍ଯେତେ ଯସ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବିନୋ ଵଦ ସଖେ କସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.102 ॥
ସତ୍ଯଂ ମିତ୍ରଂ ଇଦଂ ଦଯା ଚ ଭଗିନୀ ଭ୍ରାତା ମନଃସଂଯମଃ ।
ଶଯ୍ଯା ଭୂମିତଲଂ ଦିଶୋଽପି ଵସନଂ ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭୋଜନଂ
ହ୍ଯେତେ ଯସ୍ଯ କୁଟୁମ୍ବିନୋ ଵଦ ସଖେ କସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ଯୋଗିନଃ ॥ 3.102 ॥
ଅହୌ ଵା ହାରେ ଵା ବଲଵତି ରିପୌ ଵା ସୁହୃଦି ଵା
ମଣୌ ଵା ଲୋଷ୍ଠେ ଵା କୁସୁମଶଯନେ ଵା ଦୃଷଦି ଵା ।
ତୃଣେ ଵା ସ୍ତ୍ରୈଣେ ଵା ମମ ସମଦୃଶୋ ଯାନ୍ତି ଦିଵସାଃ
କ୍ଵଚିତ୍ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତି ପ୍ରଲପତଃ ॥ 3.103 ॥
ମଣୌ ଵା ଲୋଷ୍ଠେ ଵା କୁସୁମଶଯନେ ଵା ଦୃଷଦି ଵା ।
ତୃଣେ ଵା ସ୍ତ୍ରୈଣେ ଵା ମମ ସମଦୃଶୋ ଯାନ୍ତି ଦିଵସାଃ
କ୍ଵଚିତ୍ପୁଣ୍ଯାରଣ୍ଯେ ଶିଵ ଶିଵ ଶିଵେତି ପ୍ରଲପତଃ ॥ 3.103 ॥

