Brahman

પ્રશ્નોપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ

(Prashna Upanishad - Second Question in Gujarati)

From Atharva Veda

The Prashna Upanishad is a classical Vedic text featuring a dialogue between the sage Pippalada and six seekers of truth. In this second chapter, the sage explains the nature of the vital forces, or Prana, which sustain and animate the living body. By categorizing the elements and senses, the text reveals Prana as the supreme force that upholds existence. Contemplating this wisdom offers deep insight into the energetic foundations of life, helping the seeker harmonize their inner vital currents and attain a profound understanding of the interconnectedness between the individual self and the cosmic manifest reality.

દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ
અથ હૈન-મ્ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ પપ્રચ્છ।
ભગવન્ કત્યેવ દેવાઃ પ્રજાં-વિઁધારયન્તે કતર એતત્પ્રકાશયન્તે કઃ પુનરેષાં-વઁરિષ્ઠઃ ઇતિ ॥1॥
તસ્મૈ સ હોવાચાકાશો હ વા એષ દેવો વાયુરગ્નિરાપઃ પૃથિવી વાઙ્મનશ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-ઞ્ચ।
તે પ્રકાશ્યાભિવદન્તિ વયમેતદ્બાણમવષ્ટભ્ય વિધારયામઃ ॥2॥
તાન્ વરિષ્ઠઃ પ્રાણ ઉવાચ।
મા મોહમાપદ્યથ અહમેવૈતત્પઞ્ચધાત્માન-મ્પ્રવિભજ્યૈતદ્બાણમવષ્ટભ્ય વિધારયામીતિ તે-ઽશ્રદ્દધાના બભૂવુઃ ॥3॥
સો-ઽભિમાનાદૂર્ધ્વમુત્ક્રામત ઇવ તસ્મિન્નુત્ક્રામત્યથેતરે સર્વ એવોત્ક્રામન્તે તસ્મિંશ્ચ પ્રતિષ્ઠમાને સર્વ એવ પ્રાતિષ્ઠન્તે।
તદ્યથા મક્ષિકા મધુકરરાજાનમુત્ક્રામન્તં સર્વ એવોત્ક્રામન્તે તસ્મિંશ્ચ પ્રતિષ્ઠમાને સર્વ એવ પ્રાતિષ્ઠન્ત એવં-વાઁઙ્મનષ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-ઞ્ચ તે પ્રીતાઃ પ્રાણં સ્તુન્વન્તિ ॥4॥
એષો-ઽગ્નિસ્તપત્યેષ સૂર્ય એષ પર્જન્યો મઘવાનેષ વાયુઃ।
એષ પૃથિવી રયિર્દેવ-સ્સદસચ્ચામૃત-ઞ્ચ યત્ ॥5॥
અરા ઇવ રથનાભૌ પ્રાણે સર્વ-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્।
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ યજ્ઞઃ, ક્ષત્ર-મ્બ્રહ્મ ચ ॥6॥
પ્રજાપતિશ્ચરસિ ગર્ભે ત્વમેવ પ્રતિજાયસે।
તુભ્ય-મ્પ્રાણ પ્રજાસ્ત્વિમા બલિં હરન્તિ યઃ પ્રાણૈઃ પ્રતિતિષ્ઠસિ ॥7॥
દેવાનામસિ વહ્નિતમઃ પિતૃણા-મ્પ્રથમા સ્વધા।
ઋષીણા-ઞ્ચરિતં સત્યમથર્વાઙ્ગિરસામસિ ॥8॥
ઇન્દ્રસ્ત્વ-મ્પ્રાણ તેજસા રુદ્રો-ઽસિ પરિરક્ષિતા।
ત્વમન્તરિક્ષે ચરસિ સૂર્યસ્ત્વ-ઞ્જ્યોતિષા-મ્પતિઃ ॥9॥
યદા ત્વમભિવર્​ષસ્યથેમાઃ પ્રાણ તે પ્રજાઃ।
આનન્દરૂપાસ્તિષ્ઠન્તિ કામાયાન્ન-મ્ભવિષ્યતીતિ ॥10॥
વ્રાત્યસ્ત્વ-મ્પ્રાણૈકર્​ષિરત્તા વિશ્વસ્ય સત્પતિઃ।
વયમાદ્યસ્ય દાતારઃ પિતા ત્વ-મ્માતરિશ્વ નઃ ॥11॥
યા તે તનૂર્વાચિ પ્રતિષ્ઠિતા યા શ્રોત્રે યા ચ ચક્ષુષિ।
યા ચ મનસિ સન્તતા શિવા-ન્તા-ઙ્કુરુ મોત્ક્રમીઃ ॥12॥
પ્રાણસ્યેદં-વઁશે સર્વ-ન્ત્રિદિવે ય-ત્પ્રતિષ્ઠિતમ્।
માતેવ પુત્રા-ન્રક્ષસ્વ શ્રીશ્ચ પ્રજ્ઞા-ઞ્ચ વિધેહિ ન ઇતિ ॥13॥

Explore More