Lord Hayagriva

ஶ்ரீ ஹயக்ரீவ ஸ்தோத்ரம்

(Shri Hayagriva Stotram in Tamil)

Vedanta Desika

Composed by the illustrious Vedanta Desika, this profound stotra invokes Lord Hayagriva, the horse-faced avatar of Lord Vishnu who is revered as the supreme embodiment of knowledge and the presiding deity of the Vedas. Through these verses, the devotee seeks the grace of the Lord to dispel ignorance and attain divine wisdom. Chanting this hymn is believed to sharpen the intellect, enhance memory, and grant mastery over speech and scripture. It is considered an essential practice for students and scholars seeking clarity, focus, and the profound enlightenment that flows from the source of all wisdom.

ஜ்ஞாநாநந்தமயம் தேவம் நிர்மலஸ்படிகாக்ரு'திம்
ஆதாரம் ஸர்வவித்யாநாம் ஹயக்ரீவமுபாஸ்மஹே ॥1॥
ஸ்வதஸ்ஸித்தம் ஶுத்தஸ்படிகமணிபூ ப்ரு'த்ப்ரதிபடம்
ஸுதாஸத்ரீசீபிர்த்யுதிபிரவதாதத்ரிபுவநம்
அநந்தைஸ்த்ரய்யந்தைரநுவிஹித ஹேஷாஹலஹலம்
ஹதாஶேஷாவத்யம் ஹயவதநமீடேமஹிமஹஃ ॥2॥
ஸமாஹாரஸ்ஸாம்நாம் ப்ரதிபதம்ரு'சாம் தாம யஜுஷாம்
லயஃ ப்ரத்யூஹாநாம் லஹரிவிததிர்போதஜலதேஃ
கதாதர்பக்ஷுப்யத்கதககுலகோலாஹலபவம்
ஹரத்வந்தர்த்வாந்தம் ஹயவதநஹேஷாஹலஹலஃ ॥3॥
ப்ராசீ ஸந்த்யா காசிதந்தர்நிஶாயாஃ
ப்ரஜ்ஞாத்ரு'ஷ்டே ரஞ்ஜநஶ்ரீரபூர்வா
வக்த்ரீ வேதாந் பாது மே வாஜிவக்த்ரா
வாகீஶாக்யா வாஸுதேவஸ்ய மூர்திஃ ॥4॥
விஶுத்தவிஜ்ஞாநகநஸ்வரூபம்
விஜ்ஞாநவிஶ்ராணநபத்ததீக்ஷம்
தயாநிதிம் தேஹப்ரு'தாம் ஶரண்யம்
தேவம் ஹயக்ரீவமஹம் ப்ரபத்யே ॥5॥
அபௌருஷேயைரபி வாக்ப்ரபஞ்சைஃ
அத்யாபி தே பூதிமத்ரு'ஷ்டபாராம்
ஸ்துவந்நஹம் முக்த இதி த்வயைவ
காருண்யதோ நாத கடாக்ஷணீயஃ ॥6॥
தாக்ஷிண்யரம்யா கிரிஶஸ்ய மூர்திஃ-
தேவீ ஸரோஜாஸநதர்மபத்நீ
வ்யாஸாதயோऽபி வ்யபதேஶ்யவாசஃ
ஸ்புரந்தி ஸர்வே தவ ஶக்திலேஶைஃ ॥7॥
மந்தோऽபவிஷ்யந்நியதம் விரிஞ்சஃ
வாசாம் நிதேர்வாஞ்சிதபாகதேயஃ
தைத்யாபநீதாந் தயயைந பூயோऽபி
அத்யாபயிஷ்யோ நிகமாந்நசேத்த்வம் ॥8॥
விதர்கடோலாம் வ்யவதூய ஸத்த்வே
ப்ரு'ஹஸ்பதிம் வர்தயஸே யதஸ்த்வம்
தேநைவ தேவ த்ரிதேஶேஶ்வராணா
அஸ்ப்ரு'ஷ்டடோலாயிதமாதிராஜ்யம் ॥9॥
அக்நௌ ஸமித்தார்சிஷி ஸப்ததந்தோஃ
ஆதஸ்திவாந்மந்த்ரமயம் ஶரீரம்
அகண்டஸாரைர்ஹவிஷாம் ப்ரதாநைஃ
ஆப்யாயநம் வ்யோமஸதாம் விதத்ஸே ॥10॥
யந்மூல மீத்ரு'க்ப்ரதிபாதத்த்வம்
யா மூலமாம்நாயமஹாத்ருமாணாம்
தத்த்வேந ஜாநந்தி விஶுத்தஸத்த்வாஃ
த்வாமக்ஷராமக்ஷரமாத்ரு'காம் த்வாம் ॥11॥
அவ்யாக்ரு'தாத்வ்யாக்ரு'தவாநஸி த்வம்
நாமாநி ரூபாணி ச யாநி பூர்வம்
ஶம்ஸந்தி தேஷாம் சரமாம் ப்ரதிஷ்டாம்
வாகீஶ்வர த்வாம் த்வதுபஜ்ஞவாசஃ ॥12॥
முக்தேந்துநிஷ்யந்தவிலோபநீயாம்
மூர்திம் தவாநந்தஸுதாப்ரஸூதிம்
விபஶ்சிதஶ்சேதஸி பாவயந்தே
வேலாமுதாராமிவ துக்த ஸிந்தோஃ ॥13॥
மநோகதம் பஶ்யதி யஸ்ஸதா த்வாம்
மநீஷிணாம் மாநஸராஜஹம்ஸம்
ஸ்வயம்புரோபாவவிவாதபாஜஃ
கிங்குர்வதே தஸ்ய கிரோ யதார்ஹம் ॥14॥
அபி க்ஷணார்தம் கலயந்தி யே த்வாம்
ஆப்லாவயந்தம் விஶதைர்மயூகைஃ
வாசாம் ப்ரவாஹைரநிவாரிதைஸ்தே
மந்தாகிநீம் மந்தயிதும் க்ஷமந்தே ॥15॥
ஸ்வாமிந்பவத்த்யாநஸுதாபிஷேகாத்
வஹந்தி தந்யாஃ புலகாநுபந்தம்
அலக்ஷிதே க்வாபி நிரூட மூலம்
அங்க்வேஷ்வி வாநந்ததுமங்குரந்தம் ॥16॥
ஸ்வாமிந்ப்ரதீசா ஹ்ரு'தயேந தந்யாஃ
த்வத்த்யாநசந்த்ரோதயவர்தமாநம்
அமாந்தமாநந்தபயோதிமந்தஃ
பயோபி ரக்ஷ்ணாம் பரிவாஹயந்தி ॥17॥
ஸ்வைராநுபாவாஸ் த்வததீநபாவாஃ
ஸம்ரு'த்தவீர்யாஸ்த்வதநுக்ரஹேண
விபஶ்சிதோநாத தரந்தி மாயாம்
வைஹாரிகீம் மோஹநபிஞ்சிகாம் தே ॥18॥
ப்ராங்நிர்மிதாநாம் தபஸாம் விபாகாஃ
ப்ரத்யக்ரநிஶ்ஶ்ரேயஸஸம்பதோ மே
ஸமேதிஷீரம் ஸ்தவ பாதபத்மே
ஸங்கல்பசிந்தாமணயஃ ப்ரணாமாஃ ॥19॥
விலுப்தமூர்தந்யலிபிக்ரமாணா
ஸுரேந்த்ரசூடாபதலாலிதாநாம்
த்வதங்க்ரி ராஜீவரஜஃகணாநாம்
பூயாந்ப்ரஸாதோ மயி நாத பூயாத் ॥20॥
பரிஸ்புரந்நூபுரசித்ரபாநு –
ப்ரகாஶநிர்தூததமோநுஷங்கா
பதத்வயீம் தே பரிசிந்மஹேऽந்தஃ
ப்ரபோதராஜீவவிபாதஸந்த்யாம் ॥21॥
த்வத்கிங்கராலங்கரணோசிதாநாம்
த்வயைவ கல்பாந்தரபாலிதாநாம்
மஞ்ஜுப்ரணாதம் மணிநூபுரம் தே
மஞ்ஜூஷிகாம் வேதகிராம் ப்ரதீமஃ ॥22॥
ஸஞ்சிந்தயாமி ப்ரதிபாதஶாஸ்தாந்
ஸந்துக்ஷயந்தம் ஸமயப்ரதீபாந்
விஜ்ஞாநகல்பத்ருமபல்லவாபம்
வ்யாக்யாநமுத்ராமதுரம் கரம் தே ॥23॥
சித்தே கரோமி ஸ்புரிதாக்ஷமாலம்
ஸவ்யேதரம் நாத கரம் த்வதீயம்
ஜ்ஞாநாம்ரு'தோதஞ்சநலம்படாநாம்
லீலாகடீயந்த்ரமிவாऽऽஶ்ரிதாநாம் ॥24॥
ப்ரபோதஸிந்தோரருணைஃ ப்ரகாஶைஃ
ப்ரவாலஸங்காதமிவோத்வஹந்தம்
விபாவயே தேவ ஸ புஸ்தகம் தே
வாமம் கரம் தக்ஷிணமாஶ்ரிதாநாம் ॥25॥
தமாம் ஸிபித்த்வாவிஶதைர்மயூகைஃ
ஸம்ப்ரீணயந்தம் விதுஷஶ்சகோராந்
நிஶாமயே த்வாம் நவபுண்டரீகே
ஶரத்கநேசந்த்ரமிவ ஸ்புரந்தம் ॥26॥
திஶந்து மே தேவ ஸதா த்வதீயாஃ
தயாதரங்காநுசராஃ கடாக்ஷாஃ
ஶ்ரோத்ரேஷு பும்ஸாமம்ரு'தங்க்ஷரந்தீம்
ஸரஸ்வதீம் ஸம்ஶ்ரிதகாமதேநும் ॥27॥
விஶேஷவித்பாரிஷதேஷு நாத
விதக்தகோஷ்டீ ஸமராங்கணேஷு
ஜிகீஷதோ மே கவிதார்கிகேந்த்ராந்
ஜிஹ்வாக்ரஸிம்ஹாஸநமப்யுபேயாஃ ॥28॥
த்வாம் சிந்தயந் த்வந்மயதாம் ப்ரபந்நஃ
த்வாமுத்க்ரு'ணந் ஶப்தமயேந தாம்நா
ஸ்வாமிந்ஸமாஜேஷு ஸமேதிஷீய
ஸ்வச்சந்தவாதாஹவபத்தஶூரஃ ॥29॥
நாநாவிதாநாமகதிஃ கலாநாம்
ந சாபி தீர்தேஷு க்ரு'தாவதாரஃ
த்ருவம் தவாऽநாத பரிக்ரஹாயாஃ
நவ நவம் பாத்ரமஹம் தயாயாஃ ॥30॥
அகம்பநீயாந்யபநீதிபேதைஃ
அலங்க்ரு'ஷீரந் ஹ்ரு'தயம் மதீயம்
ஶங்கா கலங்கா பகமோஜ்ஜ்வலாநி
தத்த்வாநி ஸம்யஞ்சி தவ ப்ரஸாதாத் ॥31॥
வ்யாக்யாமுத்ராம் கரஸரஸிஜைஃ புஸ்தகம் ஶங்கசக்ரே
பிப்ரத்பிந்ந ஸ்படிகருசிரே புண்டரீகே நிஷண்ணஃ ।
அம்லாநஶ்ரீரம்ரு'தவிஶதைரம்ஶுபிஃ ப்லாவயந்மாம்
ஆவிர்பூயாதநகமஹிமாமாநஸே வாகதீஶஃ ॥32॥
வாகர்தஸித்திஹேதோஃபடத ஹயக்ரீவஸம்ஸ்துதிம் பக்த்யா
கவிதார்கிககேஸரிணா வேங்கடநாதேந விரசிதாமேதாம் ॥33॥

Explore More