ஜ்ஞாநாநந்தமயம் தேவம் நிர்மலஸ்படிகாக்ரு'திம்
ஆதாரம் ஸர்வவித்யாநாம் ஹயக்ரீவமுபாஸ்மஹே ॥1॥
ஆதாரம் ஸர்வவித்யாநாம் ஹயக்ரீவமுபாஸ்மஹே ॥1॥
- ஜ்ஞாந-ஆநந்த-மயம் (jñānānanda-mayam)made all of knowledge and bliss
- தேவம் (devam)the god
- நிர்மல-ஸ்படிக-ஆக்ரு'திம் (nirmala-sphaṭikākṛtim)shaped like flawless crystal
- ஆதாரம் (ādhāram)the support
- ஸர்வ-வித்யாநாம் (sarva-vidyānām)of every branch of learning
- ஹயக்ரீவம் (hayagrīvam)Hayagrīva
- உபாஸ்மஹே (upāsmahe)we sit in worship of
ஸ்வதஸ்ஸித்தம் ஶுத்தஸ்படிகமணிபூ ப்ரு'த்ப்ரதிபடம்
ஸுதாஸத்ரீசீபிர்த்யுதிபிரவதாதத்ரிபுவநம்
அநந்தைஸ்த்ரய்யந்தைரநுவிஹித ஹேஷாஹலஹலம்
ஹதாஶேஷாவத்யம் ஹயவதநமீடேமஹிமஹஃ ॥2॥
ஸுதாஸத்ரீசீபிர்த்யுதிபிரவதாதத்ரிபுவநம்
அநந்தைஸ்த்ரய்யந்தைரநுவிஹித ஹேஷாஹலஹலம்
ஹதாஶேஷாவத்யம் ஹயவதநமீடேமஹிமஹஃ ॥2॥
- ஸ்வதஃ-ஸித்தம் (svataḥ-siddham)established of itself, owing nothing to another
- ஶுத்த-ஸ்படிக-மணி-பூப்ரு'த்-ப்ரதிபடம் (śuddha-sphaṭika-maṇi-bhūbhṛt-pratibhaṭam)a match for a mountain of pure crystal
- ஸுதா-ஸத்ரீசீபிஃ (sudhā-sadhrīcībhiḥ)running in company with nectar
- த்யுதிபிஃ (dyutibhiḥ)with rays
- அவதாத-த்ரி-புவநம் (avadāta-tri-bhuvanam)washing the three worlds white
- அநந்தைஃ (anantaiḥ)with endless
- த்ரயீ-அந்தைஃ (trayy-antaiḥ)ends of the threefold Veda, the Upaniṣads
- அநுவிஹித-ஹேஷா-ஹலஹலம் (anuvihita-heṣā-halahalam)whose ringing neigh sounds in accord with them
- ஹத-அஶேஷ-அவத்யம் (hatāśeṣāvadyam)every blemish struck down
- ஹய-வதநம் (haya-vadanam)the horse-faced one
- ஈடே (īḍe)I praise
- மஹிமஹஃ (mahimahaḥ)that great splendour
ஸமாஹாரஸ்ஸாம்நாம் ப்ரதிபதம்ரு'சாம் தாம யஜுஷாம்
லயஃ ப்ரத்யூஹாநாம் லஹரிவிததிர்போதஜலதேஃ
கதாதர்பக்ஷுப்யத்கதககுலகோலாஹலபவம்
ஹரத்வந்தர்த்வாந்தம் ஹயவதநஹேஷாஹலஹலஃ ॥3॥
லயஃ ப்ரத்யூஹாநாம் லஹரிவிததிர்போதஜலதேஃ
கதாதர்பக்ஷுப்யத்கதககுலகோலாஹலபவம்
ஹரத்வந்தர்த்வாந்தம் ஹயவதநஹேஷாஹலஹலஃ ॥3॥
- ஸமாஹாரஃ (samāhāraḥ)the gathering together
- ஸாம்நாம் (sāmnām)of the Sāman chants
- ப்ரதிபதம் (pratipadam)word by word
- ரு'சாம் (ṛcām)of the Ṛc verses
- தாம (dhāma)the home
- யஜுஷாம் (yajuṣām)of the Yajus formulas
- லயஃ (layaḥ)the dissolving
- ப்ரத்யூஹாநாம் (pratyūhānām)of obstacles
- லஹரி-விததிஃ (lahari-vitatiḥ)a spreading of waves
- போத-ஜலதேஃ (bodha-jaladheḥ)of the ocean of awakening
- கதா-தர்ப-க்ஷுப்யத்-கதக-குல-கோலாஹல-பவம் (kathā-darpa-kṣubhyat-kathaka-kula-kolāhala-bhavam)arising out of the uproar of a company of disputants swollen with pride in their arguing
- ஹரது (haratu)may it carry off
- அந்தஃ-த்வாந்தம் (antar-dhvāntam)the darkness within
- ஹய-வதந-ஹேஷா-ஹலஹலஃ (haya-vadana-heṣā-halahalaḥ)the ringing neigh of the horse-faced one
ப்ராசீ ஸந்த்யா காசிதந்தர்நிஶாயாஃ
ப்ரஜ்ஞாத்ரு'ஷ்டே ரஞ்ஜநஶ்ரீரபூர்வா
வக்த்ரீ வேதாந் பாது மே வாஜிவக்த்ரா
வாகீஶாக்யா வாஸுதேவஸ்ய மூர்திஃ ॥4॥
ப்ரஜ்ஞாத்ரு'ஷ்டே ரஞ்ஜநஶ்ரீரபூர்வா
வக்த்ரீ வேதாந் பாது மே வாஜிவக்த்ரா
வாகீஶாக்யா வாஸுதேவஸ்ய மூர்திஃ ॥4॥
- ப்ராசீ ஸந்த்யா (prācī sandhyā)the eastern twilight
- காசித் (kācit)some indescribable one
- அந்தஃ-நிஶாயாஃ (antar-niśāyāḥ)of the inward night
- ப்ரஜ்ஞா-த்ரு'ஷ்டேஃ (prajñā-dṛṣṭeḥ)of the eye of insight
- ரஞ்ஜந-ஶ்ரீஃ (rañjana-śrīḥ)the beauty that colours it
- அபூர்வா (apūrvā)such as was never before
- வக்த்ரீ (vaktrī)the utterer
- வேதாந் (vedān)of the Vedas
- பாது (bhātu)may it shine
- மே (me)for me
- வாஜி-வக்த்ரா (vāji-vaktrā)horse-faced
- வாகீஶ-ஆக்யா (vāgīśākhyā)called Vāgīśa, lord of speech
- வாஸுதேவஸ்ய (vāsudevasya)of Vāsudeva
- மூர்திஃ (mūrtiḥ)the form
விஶுத்தவிஜ்ஞாநகநஸ்வரூபம்
விஜ்ஞாநவிஶ்ராணநபத்ததீக்ஷம்
தயாநிதிம் தேஹப்ரு'தாம் ஶரண்யம்
தேவம் ஹயக்ரீவமஹம் ப்ரபத்யே ॥5॥
விஜ்ஞாநவிஶ்ராணநபத்ததீக்ஷம்
தயாநிதிம் தேஹப்ரு'தாம் ஶரண்யம்
தேவம் ஹயக்ரீவமஹம் ப்ரபத்யே ॥5॥
- விஶுத்த-விஜ்ஞாந-கந-ஸ்வரூபம் (viśuddha-vijñāna-ghana-svarūpam)whose own form is solid, unmixed knowing
- விஜ்ஞாந-விஶ்ராணந-பத்த-தீக்ஷம் (vijñāna-viśrāṇana-baddha-dīkṣam)under a vow to give that knowing away
- தயா-நிதிம் (dayā-nidhim)a treasury of mercy
- தேஹ-ப்ரு'தாம் (deha-bhṛtām)of all who carry a body
- ஶரண்யம் (śaraṇyam)the refuge
- தேவம் (devam)the god
- ஹயக்ரீவம் (hayagrīvam)Hayagrīva
- அஹம் (aham)I
- ப்ரபத்யே (prapadye)take refuge in
அபௌருஷேயைரபி வாக்ப்ரபஞ்சைஃ
அத்யாபி தே பூதிமத்ரு'ஷ்டபாராம்
ஸ்துவந்நஹம் முக்த இதி த்வயைவ
காருண்யதோ நாத கடாக்ஷணீயஃ ॥6॥
அத்யாபி தே பூதிமத்ரு'ஷ்டபாராம்
ஸ்துவந்நஹம் முக்த இதி த்வயைவ
காருண்யதோ நாத கடாக்ஷணீயஃ ॥6॥
- அபௌருஷேயைஃ (apauruṣeyaiḥ)by words not of human making
- அபி (api)even
- வாக்-ப்ரபஞ்சைஃ (vāk-prapañcaiḥ)by all the spread of speech
- அத்ய அபி (adyāpi)to this day
- தே (te)your
- பூதிம் (bhūtim)abundance
- அத்ரு'ஷ்ட-பாராம் (adṛṣṭa-pārām)whose far shore has never been seen
- ஸ்துவந் (stuvan)praising
- அஹம் (aham)I
- முக்தஃ (mugdhaḥ)a simpleton
- இதி (iti)on that ground
- த்வயா ஏவ (tvayaiva)by you and none but you
- காருண்யதஃ (kāruṇyataḥ)out of pity
- நாத (nātha)O Lord
- கடாக்ஷணீயஃ (kaṭākṣaṇīyaḥ)am one to be given a glance
தாக்ஷிண்யரம்யா கிரிஶஸ்ய மூர்திஃ-
தேவீ ஸரோஜாஸநதர்மபத்நீ
வ்யாஸாதயோ'பி வ்யபதேஶ்யவாசஃ
ஸ்புரந்தி ஸர்வே தவ ஶக்திலேஶைஃ ॥7॥
தேவீ ஸரோஜாஸநதர்மபத்நீ
வ்யாஸாதயோ'பி வ்யபதேஶ்யவாசஃ
ஸ்புரந்தி ஸர்வே தவ ஶக்திலேஶைஃ ॥7॥
- தாக்ஷிண்ய-ரம்யா (dākṣiṇya-ramyā)lovely in its graciousness
- கிரிஶஸ்ய (giriśasya)of Śiva
- மூர்திஃ (mūrtiḥ)the form – his Dakṣiṇāmūrti
- தேவீ (devī)the Goddess
- ஸரோஜ-ஆஸந-தர்ம-பத்நீ (saroja-āsana-dharma-patnī)the lawful wife of him whose seat is the lotus
- வ்யாஸ-ஆதயஃ (vyāsādayaḥ)Vyāsa and the rest
- அபி (api)too
- வ்யபதேஶ்ய-வாசஃ (vyapadeśya-vācaḥ)whose word may be cited as authority
- ஸ்புரந்தி (sphuranti)they shine
- ஸர்வே (sarve)all of them
- தவ (tava)your
- ஶக்தி-லேஶைஃ (śakti-leśaiḥ)by mere shreds of power
மந்தோ'பவிஷ்யந்நியதம் விரிஞ்சஃ
வாசாம் நிதேர்வாஞ்சிதபாகதேயஃ
தைத்யாபநீதாந் தயயைந பூயோ'பி
அத்யாபயிஷ்யோ நிகமாந்நசேத்த்வம் ॥8॥
வாசாம் நிதேர்வாஞ்சிதபாகதேயஃ
தைத்யாபநீதாந் தயயைந பூயோ'பி
அத்யாபயிஷ்யோ நிகமாந்நசேத்த்வம் ॥8॥
- மந்தஃ (mandaḥ)dull
- அபவிஷ்யத் (abhaviṣyat)would have become
- நியதம் (niyatam)certainly
- விரிஞ்சஃ (viriñcaḥ)Brahmā
- வாசாம் நிதேஃ (vācāṃ nidheḥ)from the treasury of speech
- வாஞ்சித-பாகதேயஃ (vāñchita-bhāgadheyaḥ)who had won the portion he wanted
- தைத்ய-அபநீதாந் (daityāpanītān)carried off by the Daityas
- தயயா (dayayā)out of mercy (printed दययैन for दययैव)
- ஏவ (eva)indeed
- பூயஃ அபி (bhūyaḥ api)over again
- அத்யாபயிஷ்யஃ (adhyāpayiṣyaḥ)had you taught
- நிகமாந் (nigamān)the Vedas
- ந சேத் த்வம் (na cet tvam)had you not
விதர்கடோலாம் வ்யவதூய ஸத்த்வே
ப்ரு'ஹஸ்பதிம் வர்தயஸே யதஸ்த்வம்
தேநைவ தேவ த்ரிதேஶேஶ்வராணா
அஸ்ப்ரு'ஷ்டடோலாயிதமாதிராஜ்யம் ॥9॥
ப்ரு'ஹஸ்பதிம் வர்தயஸே யதஸ்த்வம்
தேநைவ தேவ த்ரிதேஶேஶ்வராணா
அஸ்ப்ரு'ஷ்டடோலாயிதமாதிராஜ்யம் ॥9॥
- விதர்க-டோலாம் (vitarka-ḍolām)the swing of doubt
- வ்யவதூய (vyavadhūya)having shaken it off
- ஸத்த்வே (sattve)in what truly is
- ப்ரு'ஹஸ்பதிம் (bṛhaspatim)Bṛhaspati
- வர்தயஸே (vartayase)you keep him
- யதஃ (yataḥ)because
- த்வம் (tvam)you
- தேந ஏவ (tenaiva)for that very reason
- தேவ (deva)O God
- த்ரி-தஶ-ஈஶ்வராணாம் (tridaśeśvarāṇām)of the lords of the thirty gods (printed त्रिदेशेश्वराणा)
- அஸ்ப்ரு'ஷ்ட-டோலாயிதம் (aspṛṣṭa-ḍolāyitam)untouched by any swaying
- ஆதிராஜ்யம் (ādhirājyam)their overlordship
அக்நௌ ஸமித்தார்சிஷி ஸப்ததந்தோஃ
ஆதஸ்திவாந்மந்த்ரமயம் ஶரீரம்
அகண்டஸாரைர்ஹவிஷாம் ப்ரதாநைஃ
ஆப்யாயநம் வ்யோமஸதாம் விதத்ஸே ॥10॥
ஆதஸ்திவாந்மந்த்ரமயம் ஶரீரம்
அகண்டஸாரைர்ஹவிஷாம் ப்ரதாநைஃ
ஆப்யாயநம் வ்யோமஸதாம் விதத்ஸே ॥10॥
- அக்நௌ (agnau)in the fire
- ஸமித்த-அர்சிஷி (samiddhārciṣi)its flame well kindled
- ஸப்த-தந்தோஃ (sapta-tantoḥ)of the sacrifice woven on seven threads
- ஆதஸ்திவாந் (ātasthivān)having taken your stand
- மந்த்ர-மயம் ஶரீரம் (mantra-mayaṃ śarīram)a body made of mantra
- அகண்ட-ஸாரைஃ (akhaṇḍa-sāraiḥ)of essence undiminished
- ஹவிஷாம் ப்ரதாநைஃ (haviṣāṃ pradānaiḥ)by gifts of oblation
- ஆப்யாயநம் (āpyāyanam)the nourishing
- வ்யோம-ஸதாம் (vyoma-sadām)of those who dwell in the sky
- விதத்ஸே (vidhatse)you carry out
யந்மூல மீத்ரு'க்ப்ரதிபாதத்த்வம்
யா மூலமாம்நாயமஹாத்ருமாணாம்
தத்த்வேந ஜாநந்தி விஶுத்தஸத்த்வாஃ
த்வாமக்ஷராமக்ஷரமாத்ரு'காம் த்வாம் ॥11॥
யா மூலமாம்நாயமஹாத்ருமாணாம்
தத்த்வேந ஜாநந்தி விஶுத்தஸத்த்வாஃ
த்வாமக்ஷராமக்ஷரமாத்ரு'காம் த்வாம் ॥11॥
- யத்-மூலம் (yan-mūlam)having which for its root
- ஈத்ரு'க்-ப்ரதிபா-தத்த்வம் (īdṛk-pratibhā-tattvam)a reality that flashes into view like this
- யா (yā)she who is
- மூலம் (mūlam)the root
- ஆம்நாய-மஹா-த்ருமாணாம் (āmnāya-mahā-drumāṇām)of the great trees of sacred tradition
- தத்த்வேந (tattvena)as it truly is
- ஜாநந்தி (jānanti)they know
- விஶுத்த-ஸத்த்வாஃ (viśuddha-sattvāḥ)those of unclouded being
- த்வாம் (tvām)you
- அக்ஷராம் (akṣarām)imperishable
- அக்ஷர-மாத்ரு'காம் (akṣara-mātṛkām)the mother-matrix of the letters
- த்வாம் (tvām)you
அவ்யாக்ரு'தாத்வ்யாக்ரு'தவாநஸி த்வம்
நாமாநி ரூபாணி ச யாநி பூர்வம்
ஶம்ஸந்தி தேஷாம் சரமாம் ப்ரதிஷ்டாம்
வாகீஶ்வர த்வாம் த்வதுபஜ்ஞவாசஃ ॥12॥
நாமாநி ரூபாணி ச யாநி பூர்வம்
ஶம்ஸந்தி தேஷாம் சரமாம் ப்ரதிஷ்டாம்
வாகீஶ்வர த்வாம் த்வதுபஜ்ஞவாசஃ ॥12॥
- அவ்யாக்ரு'தாத் (avyākṛtāt)out of the undifferentiated
- வ்யாக்ரு'தவாந் அஸி (vyākṛtavān asi)you drew apart
- த்வம் (tvam)you
- நாமாநி (nāmāni)the names
- ரூபாணி (rūpāṇi)and the forms
- ச (ca)and
- யாநி (yāni)such as they were
- பூர்வம் (pūrvam)of old
- ஶம்ஸந்தி (śaṃsanti)they declare
- தேஷாம் (teṣām)of these
- சரமாம் ப்ரதிஷ்டாம் (caramāṃ pratiṣṭhām)the final ground
- வாகீஶ்வர (vāgīśvara)O lord of speech
- த்வாம் (tvām)to be you
- த்வத்-உபஜ்ஞ-வாசஃ (tvad-upajña-vācaḥ)they whose speech first came from you
முக்தேந்துநிஷ்யந்தவிலோபநீயாம்
மூர்திம் தவாநந்தஸுதாப்ரஸூதிம்
விபஶ்சிதஶ்சேதஸி பாவயந்தே
வேலாமுதாராமிவ துக்த ஸிந்தோஃ ॥13॥
மூர்திம் தவாநந்தஸுதாப்ரஸூதிம்
விபஶ்சிதஶ்சேதஸி பாவயந்தே
வேலாமுதாராமிவ துக்த ஸிந்தோஃ ॥13॥
- முக்த-இந்து-நிஷ்யந்த-விலோபநீயாம் (mugdhendu-niṣyanda-vilobhanīyām)alluring as the flowing of the young moon
- மூர்திம் (mūrtim)the form
- தவ (tava)your
- ஆநந்த-ஸுதா-ப்ரஸூதிம் (ānanda-sudhā-prasūtim)the wellspring of the nectar of bliss
- விபஶ்சிதஃ (vipaścitaḥ)the discerning
- சேதஸி (cetasi)in the mind
- பாவயந்தே (bhāvayante)bring it to being
- வேலாம் உதாராம் இவ (velām udārām iva)like a high full tide
- துக்த-ஸிந்தோஃ (dugdha-sindhoḥ)of the milk ocean
மநோகதம் பஶ்யதி யஸ்ஸதா த்வாம்
மநீஷிணாம் மாநஸராஜஹம்ஸம்
ஸ்வயம்புரோபாவவிவாதபாஜஃ
கிங்குர்வதே தஸ்ய கிரோ யதார்ஹம் ॥14॥
மநீஷிணாம் மாநஸராஜஹம்ஸம்
ஸ்வயம்புரோபாவவிவாதபாஜஃ
கிங்குர்வதே தஸ்ய கிரோ யதார்ஹம் ॥14॥
- மநஃ-கதம் (mano-gatam)gone into his mind
- பஶ்யதி (paśyati)sees
- யஃ (yaḥ)whoever
- ஸதா (sadā)always
- த்வாம் (tvām)you
- மநீஷிணாம் (manīṣiṇām)of the thoughtful
- மாநஸ-ராஜ-ஹம்ஸம் (mānasa-rāja-haṃsam)the royal swan on the lake of their minds
- ஸ்வயம்-புரஃ-பாவ-விவாத-பாஜஃ (svayam-puraḥ-bhāva-vivāda-bhājaḥ)falling to quarrelling over which of them shall come first
- கிங்குர்வதே (kiṅkurvate)do him service
- தஸ்ய (tasya)his
- கிரஃ (giraḥ)words
- யதா-அர்ஹம் (yathārham)each as it should
அபி க்ஷணார்தம் கலயந்தி யே த்வாம்
ஆப்லாவயந்தம் விஶதைர்மயூகைஃ
வாசாம் ப்ரவாஹைரநிவாரிதைஸ்தே
மந்தாகிநீம் மந்தயிதும் க்ஷமந்தே ॥15॥
ஆப்லாவயந்தம் விஶதைர்மயூகைஃ
வாசாம் ப்ரவாஹைரநிவாரிதைஸ்தே
மந்தாகிநீம் மந்தயிதும் க்ஷமந்தே ॥15॥
- அபி (api)even
- க்ஷண-அர்தம் (kṣaṇārdham)for half an instant
- கலயந்தி (kalayanti)hold in mind
- யே (ye)those who
- த்வாம் (tvām)you
- ஆப்லாவயந்தம் (āplāvayantam)flooding them over
- விஶதைஃ மயூகைஃ (viśadair mayūkhaiḥ)with clear rays
- வாசாம் ப்ரவாஹைஃ (vācāṃ pravāhaiḥ)with torrents of speech
- அநிவாரிதைஃ (anivāritaiḥ)that nothing holds back
- தே (te)they
- மந்தாகிநீம் (mandākinīm)the Mandākinī, the heavenly Gaṅgā
- மந்தயிதும் (mandayitum)to make her seem slow
- க்ஷமந்தே (kṣamante)are able
ஸ்வாமிந்பவத்த்யாநஸுதாபிஷேகாத்
வஹந்தி தந்யாஃ புலகாநுபந்தம்
அலக்ஷிதே க்வாபி நிரூட மூலம்
அங்க்வேஷ்வி வாநந்ததுமங்குரந்தம் ॥16॥
வஹந்தி தந்யாஃ புலகாநுபந்தம்
அலக்ஷிதே க்வாபி நிரூட மூலம்
அங்க்வேஷ்வி வாநந்ததுமங்குரந்தம் ॥16॥
- ஸ்வாமிந் (svāmin)O master
- பவத்-த்யாந-ஸுதா-அபிஷேகாத் (bhavad-dhyāna-sudhābhiṣekāt)from being bathed in the nectar of meditation on you
- வஹந்தி (vahanti)they carry
- தந்யாஃ (dhanyāḥ)the fortunate
- புலக-அநுபந்தம் (pulakānubandham)an unbroken thrill of the flesh (printed अनुबन्दं)
- அலக்ஷிதே (alakṣite)in a place unnoticed
- க்வ அபி (kvāpi)somewhere or other
- நிரூட-மூலம் (nirūḍha-mūlam)its root struck deep
- அங்கேஷு இவ (aṅgeṣv iva)as if in the very limbs (printed अङ्ग्वेष्वि)
- ஆநந்ததும் (ānandathum)a rush of joy
- அங்குரந்தம் (aṅkurantam)putting out shoots
ஸ்வாமிந்ப்ரதீசா ஹ்ரு'தயேந தந்யாஃ
த்வத்த்யாநசந்த்ரோதயவர்தமாநம்
அமாந்தமாநந்தபயோதிமந்தஃ
பயோபி ரக்ஷ்ணாம் பரிவாஹயந்தி ॥17॥
த்வத்த்யாநசந்த்ரோதயவர்தமாநம்
அமாந்தமாநந்தபயோதிமந்தஃ
பயோபி ரக்ஷ்ணாம் பரிவாஹயந்தி ॥17॥
- ஸ்வாமிந் (svāmin)O master
- ப்ரதீசா ஹ்ரு'தயேந (pratīcā hṛdayena)with the heart turned inward
- தந்யாஃ (dhanyāḥ)the fortunate
- த்வத்-த்யாந-சந்த்ர-உதய-வர்தமாநம் (tvad-dhyāna-candrodaya-vardhamānam)swelling as the moon of meditation on you rises
- அமாந்தம் (amāntam)too great to be contained
- ஆநந்த-பயோதிம் (ānanda-payodhim)the sea of bliss
- அந்தஃ (antaḥ)within
- பயோபிஃ அக்ஷ்ணாம் (payobhir akṣṇām)by the water of their eyes
- பரிவாஹயந்தி (parivāhayanti)they let it brim over
ஸ்வைராநுபாவாஸ் த்வததீநபாவாஃ
ஸம்ரு'த்தவீர்யாஸ்த்வதநுக்ரஹேண
விபஶ்சிதோநாத தரந்தி மாயாம்
வைஹாரிகீம் மோஹநபிஞ்சிகாம் தே ॥18॥
ஸம்ரு'த்தவீர்யாஸ்த்வதநுக்ரஹேண
விபஶ்சிதோநாத தரந்தி மாயாம்
வைஹாரிகீம் மோஹநபிஞ்சிகாம் தே ॥18॥
- ஸ்வைர-அநுபாவாஃ (svaira-anubhāvāḥ)whose experience answers to themselves alone
- த்வத்-அதீந-பாவாஃ (tvad-adhīna-bhāvāḥ)their whole being given over to you
- ஸம்ரு'த்த-வீர்யாஃ (samṛddha-vīryāḥ)their power grown full
- த்வத்-அநுக்ரஹேண (tvad-anugraheṇa)by your favour
- விபஶ்சிதஃ (vipaścitaḥ)the discerning
- நாத (nātha)O Lord
- தரந்தி (taranti)cross over
- மாயாம் (māyām)the magic
- வைஹாரிகீம் (vaihārikīm)that you keep for your own amusement
- மோஹந-பிஞ்சிகாம் (mohana-piñchikām)the conjuror’s plume with which you bewilder
- தே (te)yours
ப்ராங்நிர்மிதாநாம் தபஸாம் விபாகாஃ
ப்ரத்யக்ரநிஶ்ஶ்ரேயஸஸம்பதோ மே
ஸமேதிஷீரம் ஸ்தவ பாதபத்மே
ஸங்கல்பசிந்தாமணயஃ ப்ரணாமாஃ ॥19॥
ப்ரத்யக்ரநிஶ்ஶ்ரேயஸஸம்பதோ மே
ஸமேதிஷீரம் ஸ்தவ பாதபத்மே
ஸங்கல்பசிந்தாமணயஃ ப்ரணாமாஃ ॥19॥
- ப்ராக்-நிர்மிதாநாம் (prāṅ-nirmitānām)built up in an earlier time
- தபஸாம் (tapasām)of austerities
- விபாகாஃ (vipākāḥ)the ripening
- ப்ரத்யக்ர-நிஃஶ்ரேயஸ-ஸம்பதஃ (pratyagra-niḥśreyasa-sampadaḥ)the freshest riches of the highest good
- மே (me)my
- ஸமேதிஷீரந் (samedhiṣīran)may they thrive
- தவ (tava)your
- பாத-பத்மே (pāda-padme)at the lotus feet
- ஸங்கல்ப-சிந்தாமணயஃ (saṅkalpa-cintāmaṇayaḥ)wish-granting gems of intention
- ப்ரணாமாஃ (praṇāmāḥ)these bows of mine
விலுப்தமூர்தந்யலிபிக்ரமாணா
ஸுரேந்த்ரசூடாபதலாலிதாநாம்
த்வதங்க்ரி ராஜீவரஜஃகணாநாம்
பூயாந்ப்ரஸாதோ மயி நாத பூயாத் ॥20॥
ஸுரேந்த்ரசூடாபதலாலிதாநாம்
த்வதங்க்ரி ராஜீவரஜஃகணாநாம்
பூயாந்ப்ரஸாதோ மயி நாத பூயாத் ॥20॥
- விலுப்த-மூர்தந்ய-லிபி-க்ரமாணாம் (vilupta-mūrdhanya-lipi-kramāṇām)which wipe out the sequence of writing set upon the brow, that is, the decree of fate – a sense the published rendering passes over
- ஸுரேந்த்ர-சூடா-பத-லாலிதாநாம் (surendra-cūḍā-pada-lālitānām)fondled by the crest of the king of the gods
- த்வத்-அங்க்ரி-ராஜீவ-ரஜஃ-கணாநாம் (tvad-aṅghri-rājīva-rajaḥ-kaṇānām)of the specks of pollen from the lotus of your foot
- பூயாந் ப்ரஸாதஃ (bhūyān prasādaḥ)may abundant grace
- மயி (mayi)upon me
- நாத (nātha)O Lord
- பூயாத் (bhūyāt)come to be
பரிஸ்புரந்நூபுரசித்ரபாநு –
ப்ரகாஶநிர்தூததமோநுஷங்கா
பதத்வயீம் தே பரிசிந்மஹே'ந்தஃ
ப்ரபோதராஜீவவிபாதஸந்த்யாம் ॥21॥
ப்ரகாஶநிர்தூததமோநுஷங்கா
பதத்வயீம் தே பரிசிந்மஹே'ந்தஃ
ப்ரபோதராஜீவவிபாதஸந்த்யாம் ॥21॥
- பரிஸ்புரத்-நூபுர-சித்ர-பாநு-ப்ரகாஶ-நிர்தூத-தமஃ-அநுஷங்கா (parisphuran-nūpura-citra-bhānu-prakāśa-nirdhūta-tamaḥ-anuṣaṅgā)every clinging trace of darkness shaken off by the fire-bright blaze of the anklets that flash upon them
- பத-த்வயீம் (pada-dvayīm)the pair of feet
- தே (te)yours
- பரிசிந்மஹே (paricinmahe)we ponder
- அந்தஃ (antaḥ)within
- ப்ரபோத-ராஜீவ-விபாத-ஸந்த்யாம் (prabodha-rājīva-vibhāta-sandhyām)the daybreak at which the lotus of waking opens
த்வத்கிங்கராலங்கரணோசிதாநாம்
த்வயைவ கல்பாந்தரபாலிதாநாம்
மஞ்ஜுப்ரணாதம் மணிநூபுரம் தே
மஞ்ஜூஷிகாம் வேதகிராம் ப்ரதீமஃ ॥22॥
த்வயைவ கல்பாந்தரபாலிதாநாம்
மஞ்ஜுப்ரணாதம் மணிநூபுரம் தே
மஞ்ஜூஷிகாம் வேதகிராம் ப்ரதீமஃ ॥22॥
- த்வத்-கிங்கர-அலங்கரண-உசிதாநாம் (tvat-kiṅkarālaṅkaraṇocitānām)fit to adorn those who serve you
- த்வயா ஏவ (tvayaiva)by you yourself
- கல்ப-அந்தர-பாலிதாநாம் (kalpāntara-pālitānām)kept safe from one age into the next
- மஞ்ஜு-ப்ரணாதம் (mañju-praṇādam)sweetly sounding
- மணி-நூபுரம் (maṇi-nūpuram)the jewelled anklet
- தே (te)yours
- மஞ்ஜூஷிகாம் (mañjūṣikām)as the casket
- வேத-கிராம் (veda-girām)of the words of the Veda
- ப்ரதீமஃ (pratīmaḥ)we take it to be
ஸஞ்சிந்தயாமி ப்ரதிபாதஶாஸ்தாந்
ஸந்துக்ஷயந்தம் ஸமயப்ரதீபாந்
விஜ்ஞாநகல்பத்ருமபல்லவாபம்
வ்யாக்யாநமுத்ராமதுரம் கரம் தே ॥23॥
ஸந்துக்ஷயந்தம் ஸமயப்ரதீபாந்
விஜ்ஞாநகல்பத்ருமபல்லவாபம்
வ்யாக்யாநமுத்ராமதுரம் கரம் தே ॥23॥
- ஸஞ்சிந்தயாமி (sañcintayāmi)I meditate upon
- ப்ரதிபா-தஶா-ஸ்தாந் (pratibhā-daśā-sthān)standing on the wick of insight
- ஸந்துக்ஷயந்தம் (sandhukṣayantam)kindling
- ஸமய-ப்ரதீபாந் (samaya-pradīpān)the lamps of the several doctrines
- விஜ்ஞாந-கல்ப-த்ரும-பல்லவ-ஆபம் (vijñāna-kalpa-druma-pallavābham)like the tender shoot of the wishing-tree of knowledge
- வ்யாக்யாந-முத்ரா-மதுரம் (vyākhyāna-mudrā-madhuram)sweet with the gesture of exposition
- கரம் (karam)the hand
- தே (te)yours
சித்தே கரோமி ஸ்புரிதாக்ஷமாலம்
ஸவ்யேதரம் நாத கரம் த்வதீயம்
ஜ்ஞாநாம்ரு'தோதஞ்சநலம்படாநாம்
லீலாகடீயந்த்ரமிவா''ஶ்ரிதாநாம் ॥24॥
ஸவ்யேதரம் நாத கரம் த்வதீயம்
ஜ்ஞாநாம்ரு'தோதஞ்சநலம்படாநாம்
லீலாகடீயந்த்ரமிவா''ஶ்ரிதாநாம் ॥24॥
- சித்தே (citte)in the mind
- கரோமி (karomi)I set
- ஸ்புரித-அக்ஷ-மாலம் (sphurita-akṣa-mālam)its rosary agleam
- ஸவ்ய-இதரம் (savyetaram)the other than left, the right
- நாத (nātha)O Lord
- கரம் (karam)hand
- த்வதீயம் (tvadīyam)yours
- ஜ்ஞாந-அம்ரு'த-உதஞ்சந-லம்படாநாம் (jñānāmṛtodañcana-lampaṭānām)of those greedy to draw up the nectar of knowledge
- லீலா-கடீ-யந்த்ரம் இவ (līlā-ghaṭī-yantram iva)like a well-wheel turning at play
- ஆஶ்ரிதாநாம் (āśritānām)for those who have taken shelter
ப்ரபோதஸிந்தோரருணைஃ ப்ரகாஶைஃ
ப்ரவாலஸங்காதமிவோத்வஹந்தம்
விபாவயே தேவ ஸ புஸ்தகம் தே
வாமம் கரம் தக்ஷிணமாஶ்ரிதாநாம் ॥25॥
ப்ரவாலஸங்காதமிவோத்வஹந்தம்
விபாவயே தேவ ஸ புஸ்தகம் தே
வாமம் கரம் தக்ஷிணமாஶ்ரிதாநாம் ॥25॥
- ப்ரபோத-ஸிந்தோஃ (prabodha-sindhoḥ)of the ocean of awakening
- அருணைஃ ப்ரகாஶைஃ (aruṇaiḥ prakāśaiḥ)with red gleams
- ப்ரவால-ஸங்காதம் இவ (pravāla-saṅghātam iva)like a bed of coral
- உத்வஹந்தம் (udvahantam)bearing it up
- விபாவயே (vibhāvaye)I call to mind
- தேவ (deva)O God
- ஸ-புஸ்தகம் (sa-pustakam)with the book
- தே (te)your
- வாமம் கரம் (vāmaṃ karam)left hand
- தக்ஷிணம் (dakṣiṇam)which is nevertheless the right – the word means both "right-hand" and "favourable", and the verse turns on that
- ஆஶ்ரிதாநாம் (āśritānām)to those who take shelter
தமாம் ஸிபித்த்வாவிஶதைர்மயூகைஃ
ஸம்ப்ரீணயந்தம் விதுஷஶ்சகோராந்
நிஶாமயே த்வாம் நவபுண்டரீகே
ஶரத்கநேசந்த்ரமிவ ஸ்புரந்தம் ॥26॥
ஸம்ப்ரீணயந்தம் விதுஷஶ்சகோராந்
நிஶாமயே த்வாம் நவபுண்டரீகே
ஶரத்கநேசந்த்ரமிவ ஸ்புரந்தம் ॥26॥
- தமாம்ஸி (tamāṃsi)the darknesses
- பித்த்வா (bhittvā)having split them
- விஶதைஃ மயூகைஃ (viśadair mayūkhaiḥ)with clear rays
- ஸம்ப்ரீணயந்தம் (samprīṇayantam)gladdening
- விதுஷஃ சகோராந் (viduṣaś cakorān)the learned, who are cakora birds living on moonlight
- நிஶாமயே (niśāmaye)I behold
- த்வாம் (tvām)you
- நவ-புண்டரீகே (nava-puṇḍarīke)on a fresh white lotus
- ஶரத்-கநே (śarat-ghane)in an autumn cloud
- சந்த்ரம் இவ (candram iva)like the moon
- ஸ்புரந்தம் (sphurantam)shining out
திஶந்து மே தேவ ஸதா த்வதீயாஃ
தயாதரங்காநுசராஃ கடாக்ஷாஃ
ஶ்ரோத்ரேஷு பும்ஸாமம்ரு'தங்க்ஷரந்தீம்
ஸரஸ்வதீம் ஸம்ஶ்ரிதகாமதேநும் ॥27॥
தயாதரங்காநுசராஃ கடாக்ஷாஃ
ஶ்ரோத்ரேஷு பும்ஸாமம்ரு'தங்க்ஷரந்தீம்
ஸரஸ்வதீம் ஸம்ஶ்ரிதகாமதேநும் ॥27॥
- திஶந்து (diśantu)may they grant
- மே (me)to me
- தேவ (deva)O God
- ஸதா (sadā)always
- த்வதீயாஃ (tvadīyāḥ)yours
- தயா-தரங்க-அநுசராஃ (dayā-taraṅgānucarāḥ)attending upon waves of mercy
- கடாக்ஷாஃ (kaṭākṣāḥ)your sidelong glances
- ஶ்ரோத்ரேஷு (śrotreṣu)into the ears
- பும்ஸாம் (puṃsām)of men
- அம்ரு'தம் (amṛtam)nectar
- க்ஷரந்தீம் (kṣarantīm)raining down
- ஸரஸ்வதீம் (sarasvatīm)Sarasvatī, speech itself
- ஸம்ஶ்ரித-காமதேநும் (saṃśrita-kāmadhenum)a wish-granting cow to those who have taken shelter
விஶேஷவித்பாரிஷதேஷு நாத
விதக்தகோஷ்டீ ஸமராங்கணேஷு
ஜிகீஷதோ மே கவிதார்கிகேந்த்ராந்
ஜிஹ்வாக்ரஸிம்ஹாஸநமப்யுபேயாஃ ॥28॥
விதக்தகோஷ்டீ ஸமராங்கணேஷு
ஜிகீஷதோ மே கவிதார்கிகேந்த்ராந்
ஜிஹ்வாக்ரஸிம்ஹாஸநமப்யுபேயாஃ ॥28॥
- விஶேஷ-வித்-பாரிஷதேஷு (viśeṣa-vit-pāriṣadeṣu)in assemblies of those who know the fine distinctions
- நாத (nātha)O Lord
- விதக்த-கோஷ்டீ-ஸமர-அங்கணேஷு (vidagdha-goṣṭhī-samarāṅgaṇeṣu)on the battle-grounds that are the gatherings of the clever
- ஜிகீஷதஃ (jigīṣataḥ)as I set out to win
- மே (me)for me
- கவி-தார்கிக-இந்த்ராந் (kavi-tārkikendrān)over the foremost of poets and logicians
- ஜிஹ்வா-அக்ர-ஸிம்ஹாஸநம் (jihvāgra-siṃhāsanam)the lion-throne at the tip of my tongue
- அப்யுபேயாஃ (abhyupeyāḥ)may you take
த்வாம் சிந்தயந் த்வந்மயதாம் ப்ரபந்நஃ
த்வாமுத்க்ரு'ணந் ஶப்தமயேந தாம்நா
ஸ்வாமிந்ஸமாஜேஷு ஸமேதிஷீய
ஸ்வச்சந்தவாதாஹவபத்தஶூரஃ ॥29॥
த்வாமுத்க்ரு'ணந் ஶப்தமயேந தாம்நா
ஸ்வாமிந்ஸமாஜேஷு ஸமேதிஷீய
ஸ்வச்சந்தவாதாஹவபத்தஶூரஃ ॥29॥
- த்வாம் (tvām)on you
- சிந்தயந் (cintayan)meditating
- த்வத்-மயதாம் (tvan-mayatām)the state of being made of you
- ப்ரபந்நஃ (prapannaḥ)having come to
- த்வாம் (tvām)you
- உத்க்ரு'ணந் (udgṛṇan)proclaiming aloud
- ஶப்த-மயேந தாம்நா (śabda-mayena dhāmnā)with a splendour made of sound
- ஸ்வாமிந் (svāmin)O master
- ஸமாஜேஷு (samājeṣu)in the assemblies
- ஸமேதிஷீய (samedhiṣīya)may I thrive
- ஸ்வச்சந்த-வாத-ஆஹவ-பத்த-ஶூரஃ (svacchanda-vādāhava-baddha-śūraḥ)a champion pledged to the combat of unfettered debate
நாநாவிதாநாமகதிஃ கலாநாம்
ந சாபி தீர்தேஷு க்ரு'தாவதாரஃ
த்ருவம் தவா'நாத பரிக்ரஹாயாஃ
நவ நவம் பாத்ரமஹம் தயாயாஃ ॥30॥
ந சாபி தீர்தேஷு க்ரு'தாவதாரஃ
த்ருவம் தவா'நாத பரிக்ரஹாயாஃ
நவ நவம் பாத்ரமஹம் தயாயாஃ ॥30॥
- நாநா-விதாநாம் (nānā-vidhānām)of the many kinds
- அகதிஃ (agatiḥ)having no way in
- கலாநாம் (kalānām)of the arts
- ந ச அபி (na cāpi)nor yet
- தீர்தேஷு (tīrtheṣu)at the sacred fords
- க்ரு'த-அவதாரஃ (kṛtāvatāraḥ)having gone down into them
- த்ருவம் (dhruvam)surely then
- தவ (tava)your
- அநாத-பரிக்ரஹாயாஃ (anātha-parigrahāyāḥ)which takes up the destitute (printed अनाध)
- நவ-நவம் (nava-navam)ever new
- பாத்ரம் (pātram)a vessel
- அஹம் (aham)I am
- தயாயாஃ (dayāyāḥ)of that mercy
அகம்பநீயாந்யபநீதிபேதைஃ
அலங்க்ரு'ஷீரந் ஹ்ரு'தயம் மதீயம்
ஶங்கா கலங்கா பகமோஜ்ஜ்வலாநி
தத்த்வாநி ஸம்யஞ்சி தவ ப்ரஸாதாத் ॥31॥
அலங்க்ரு'ஷீரந் ஹ்ரு'தயம் மதீயம்
ஶங்கா கலங்கா பகமோஜ்ஜ்வலாநி
தத்த்வாநி ஸம்யஞ்சி தவ ப்ரஸாதாத் ॥31॥
- அகம்பநீயாநி (akampanīyāni)not to be shaken
- அபநீதி-பேதைஃ (apanīti-bhedaiḥ)by the several kinds of crooked reasoning
- அலங்க்ரு'ஷீரந் (alaṅkṛṣīran)may they adorn
- ஹ்ரு'தயம் மதீயம் (hṛdayaṃ madīyam)this heart of mine
- ஶங்கா-கலங்க-அபகம-உஜ்ஜ்வலாநி (śaṅkā-kalaṅkāpagamojjvalāni)bright with the going of every doubt and stain
- தத்த்வாநி (tattvāni)the truths
- ஸம்யஞ்சி (samyañci)rightly set
- தவ ப்ரஸாதாத் (tava prasādāt)by your grace
வ்யாக்யாமுத்ராம் கரஸரஸிஜைஃ புஸ்தகம் ஶங்கசக்ரே
பிப்ரத்பிந்ந ஸ்படிகருசிரே புண்டரீகே நிஷண்ணஃ ।
அம்லாநஶ்ரீரம்ரு'தவிஶதைரம்ஶுபிஃ ப்லாவயந்மாம்
ஆவிர்பூயாதநகமஹிமாமாநஸே வாகதீஶஃ ॥32॥
பிப்ரத்பிந்ந ஸ்படிகருசிரே புண்டரீகே நிஷண்ணஃ ।
அம்லாநஶ்ரீரம்ரு'தவிஶதைரம்ஶுபிஃ ப்லாவயந்மாம்
ஆவிர்பூயாதநகமஹிமாமாநஸே வாகதீஶஃ ॥32॥
- வ்யாக்யா-முத்ராம் (vyākhyā-mudrām)the gesture of exposition
- கர-ஸரஸிஜைஃ (kara-sarasijaiḥ)with his lotus hands
- புஸ்தகம் (pustakam)a book
- ஶங்க-சக்ரே (śaṅkha-cakre)conch and discus
- பிப்ரத் (bibhrat)bearing (printed भिभ्रद्)
- பிந்ந-ஸ்படிக-ருசிரே (bhinna-sphaṭika-rucire)lovely as cut crystal
- புண்டரீகே (puṇḍarīke)on a white lotus
- நிஷண்ணஃ (niṣaṇṇaḥ)seated
- அம்லாந-ஶ்ரீஃ (amlāna-śrīḥ)his splendour never fading
- அம்ரு'த-விஶதைஃ அம்ஶுபிஃ (amṛta-viśadair aṃśubhiḥ)with rays clear as the nectar of deathlessness
- ப்லாவயந் (plāvayan)flooding
- மாம் (mām)me
- ஆவிர்பூயாத் (āvirbhūyāt)may he appear
- அநக-மஹிமா (anagha-mahimā)whose greatness is without fault
- மாநஸே (mānase)in the mind
- வாக்-அதீஶஃ (vāg-adhīśaḥ)the overlord of speech
வாகர்தஸித்திஹேதோஃபடத ஹயக்ரீவஸம்ஸ்துதிம் பக்த்யா
கவிதார்கிககேஸரிணா வேங்கடநாதேந விரசிதாமேதாம் ॥33॥
கவிதார்கிககேஸரிணா வேங்கடநாதேந விரசிதாமேதாம் ॥33॥
- வாக்-அர்த-ஸித்தி-ஹேதோஃ (vāg-artha-siddhi-hetoḥ)for the sake of mastery over word and meaning
- படத (paṭhata)recite
- ஹயக்ரீவ-ஸம்ஸ்துதிம் (hayagrīva-saṃstutim)this praise of Hayagrīva
- பக்த்யா (bhaktyā)with devotion
- கவி-தார்கிக-கேஸரிணா (kavi-tārkika-kesariṇā)by the lion among poets and logicians
- வேங்கடநாதேந (veṅkaṭanāthena)by Veṅkaṭanātha, that is, Vedānta Deśika
- விரசிதாம் (viracitām)composed
- ஏதாம் (etām)this one here
