jñānānandamayaṃ devaṃ nirmalasphaṭikākṛtiṃ
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe ||1||
ādhāraṃ sarvavidyānāṃ hayagrīvamupāsmahe ||1||
- jñāna-ānanda-jñānānanda-mayammade all of knowledge and bliss
- devamthe god
- nirmala-sphaṭika-nirmala-sphaṭikākṛtimshaped like flawless crystal
- ādhāramthe support
- sarva-sarva-vidyānāmof every branch of learning
- hayagrīvamHayagrīva
- upāsmahewe sit in worship of
svatassiddhaṃ śuddhasphaṭikamaṇibhū bhṛtpratibhaṭaṃ
sudhāsadhrīcībhirdyutibhiravadātatribhuvanaṃ
anantaistrayyantairanuvihita heṣāhalahalaṃ
hatāśeṣāvadyaṃ hayavadanamīḍemahimahaḥ ||2||
sudhāsadhrīcībhirdyutibhiravadātatribhuvanaṃ
anantaistrayyantairanuvihita heṣāhalahalaṃ
hatāśeṣāvadyaṃ hayavadanamīḍemahimahaḥ ||2||
- svataḥ-svataḥ-siddhamestablished of itself, owing nothing to another
- śuddha-sphaṭika-maṇi-bhūbhṛt-śuddha-sphaṭika-maṇi-bhūbhṛt-pratibhaṭama match for a mountain of pure crystal
- sudhā-sudhā-sadhrīcībhiḥrunning in company with nectar
- dyutibhiḥwith rays
- avadāta-tri-avadāta-tri-bhuvanamwashing the three worlds white
- anantaiḥwith endless
- trayī-trayy-antaiḥends of the threefold Veda, the Upaniṣads
- anuvihita-heṣā-anuvihita-heṣā-halahalamwhose ringing neigh sounds in accord with them
- hata-aśeṣa-hatāśeṣāvadyamevery blemish struck down
- haya-haya-vadanamthe horse-faced one
- īḍeI praise
- mahimahaḥthat great splendour
samāhārassāmnāṃ pratipadamṛcāṃ dhāma yajuṣāṃ
layaḥ pratyūhānāṃ laharivitatirbodhajaladheḥ
kathādarpakṣubhyatkathakakulakolāhalabhavaṃ
haratvantardhvāntaṃ hayavadanaheṣāhalahalaḥ ||3||
layaḥ pratyūhānāṃ laharivitatirbodhajaladheḥ
kathādarpakṣubhyatkathakakulakolāhalabhavaṃ
haratvantardhvāntaṃ hayavadanaheṣāhalahalaḥ ||3||
- samāhāraḥthe gathering together
- sāmnāmof the Sāman chants
- pratipadamword by word
- ṛcāmof the Ṛc verses
- dhāmathe home
- yajuṣāmof the Yajus formulas
- layaḥthe dissolving
- pratyūhānāmof obstacles
- lahari-lahari-vitatiḥa spreading of waves
- bodha-bodha-jaladheḥof the ocean of awakening
- kathā-darpa-kṣubhyat-kathaka-kula-kolāhala-kathā-darpa-kṣubhyat-kathaka-kula-kolāhala-bhavamarising out of the uproar of a company of disputants swollen with pride in their arguing
- haratumay it carry off
- antaḥ-antar-dhvāntamthe darkness within
- haya-vadana-heṣā-haya-vadana-heṣā-halahalaḥthe ringing neigh of the horse-faced one
prācī sandhyā kācidantarniśāyāḥ
prajñādṛṣṭe rañjanaśrīrapūrvā
vaktrī vedān bhātu me vājivaktrā
vāgīśākhyā vāsudevasya mūrtiḥ ||4||
prajñādṛṣṭe rañjanaśrīrapūrvā
vaktrī vedān bhātu me vājivaktrā
vāgīśākhyā vāsudevasya mūrtiḥ ||4||
- prācī sandhyāthe eastern twilight
- kācitsome indescribable one
- antaḥ-antar-niśāyāḥof the inward night
- prajñā-prajñā-dṛṣṭeḥof the eye of insight
- rañjana-rañjana-śrīḥthe beauty that colours it
- apūrvāsuch as was never before
- vaktrīthe utterer
- vedānof the Vedas
- bhātumay it shine
- mefor me
- vāji-vāji-vaktrāhorse-faced
- vāgīśa-vāgīśākhyācalled Vāgīśa, lord of speech
- vāsudevasyaof Vāsudeva
- mūrtiḥthe form
viśuddhavijñānaghanasvarūpaṃ
vijñānaviśrāṇanabaddhadīkṣaṃ
dayānidhiṃ dehabhṛtāṃ śaraṇyaṃ
devaṃ hayagrīvamahaṃ prapadye ||5||
vijñānaviśrāṇanabaddhadīkṣaṃ
dayānidhiṃ dehabhṛtāṃ śaraṇyaṃ
devaṃ hayagrīvamahaṃ prapadye ||5||
- viśuddha-vijñāna-ghana-viśuddha-vijñāna-ghana-svarūpamwhose own form is solid, unmixed knowing
- vijñāna-viśrāṇana-baddha-vijñāna-viśrāṇana-baddha-dīkṣamunder a vow to give that knowing away
- dayā-dayā-nidhima treasury of mercy
- deha-deha-bhṛtāmof all who carry a body
- śaraṇyamthe refuge
- devamthe god
- hayagrīvamHayagrīva
- ahamI
- prapadyetake refuge in
apauruṣeyairapi vākprapañcaiḥ
adyāpi te bhūtimadṛṣṭapārāṃ
stuvannahaṃ mugdha iti tvayaiva
kāruṇyato nātha kaṭākṣaṇīyaḥ ||6||
adyāpi te bhūtimadṛṣṭapārāṃ
stuvannahaṃ mugdha iti tvayaiva
kāruṇyato nātha kaṭākṣaṇīyaḥ ||6||
- apauruṣeyaiḥby words not of human making
- apieven
- vāk-vāk-prapañcaiḥby all the spread of speech
- adyāpito this day
- teyour
- bhūtimabundance
- adṛṣṭa-adṛṣṭa-pārāmwhose far shore has never been seen
- stuvanpraising
- ahamI
- mugdhaḥa simpleton
- ition that ground
- tvayaivaby you and none but you
- kāruṇyataḥout of pity
- nāthaO Lord
- kaṭākṣaṇīyaḥam one to be given a glance
dākṣiṇyaramyā giriśasya mūrtiḥ-
devī sarojāsanadharmapatnī
vyāsādayo'pi vyapadeśyavācaḥ
sphuranti sarve tava śaktileśaiḥ ||7||
devī sarojāsanadharmapatnī
vyāsādayo'pi vyapadeśyavācaḥ
sphuranti sarve tava śaktileśaiḥ ||7||
- dākṣiṇya-dākṣiṇya-ramyālovely in its graciousness
- giriśasyaof Śiva
- mūrtiḥthe form – his Dakṣiṇāmūrti
- devīthe Goddess
- saroja-āsana-dharma-saroja-āsana-dharma-patnīthe lawful wife of him whose seat is the lotus
- vyāsa-vyāsādayaḥVyāsa and the rest
- apitoo
- vyapadeśya-vyapadeśya-vācaḥwhose word may be cited as authority
- sphurantithey shine
- sarveall of them
- tavayour
- śakti-śakti-leśaiḥby mere shreds of power
mando'bhaviṣyanniyataṃ viriñcaḥ
vācāṃ nidhervāñchitabhāgadheyaḥ
daityāpanītān dayayaina bhūyo'pi
adhyāpayiṣyo nigamānnacettvam ||8||
vācāṃ nidhervāñchitabhāgadheyaḥ
daityāpanītān dayayaina bhūyo'pi
adhyāpayiṣyo nigamānnacettvam ||8||
- mandaḥdull
- abhaviṣyatwould have become
- niyatamcertainly
- viriñcaḥBrahmā
- vācāṃ nidheḥfrom the treasury of speech
- vāñchita-vāñchita-bhāgadheyaḥwho had won the portion he wanted
- daitya-daityāpanītāncarried off by the Daityas
- dayayāout of mercy (printed दययैन for दययैव)
- evaindeed
- bhūyaḥ apiover again
- adhyāpayiṣyaḥhad you taught
- nigamānthe Vedas
- na cet tvamhad you not
vitarkaḍolāṃ vyavadhūya sattve
bṛhaspatiṃ vartayase yatastvaṃ
tenaiva deva trideśeśvarāṇā
aspṛṣṭaḍolāyitamādhirājyam ||9||
bṛhaspatiṃ vartayase yatastvaṃ
tenaiva deva trideśeśvarāṇā
aspṛṣṭaḍolāyitamādhirājyam ||9||
- vitarka-vitarka-ḍolāmthe swing of doubt
- vyavadhūyahaving shaken it off
- sattvein what truly is
- bṛhaspatimBṛhaspati
- vartayaseyou keep him
- yataḥbecause
- tvamyou
- tenaivafor that very reason
- devaO God
- tri-daśa-tridaśeśvarāṇāmof the lords of the thirty gods (printed त्रिदेशेश्वराणा)
- aspṛṣṭa-aspṛṣṭa-ḍolāyitamuntouched by any swaying
- ādhirājyamtheir overlordship
agnau samiddhārciṣi saptatantoḥ
ātasthivānmantramayaṃ śarīraṃ
akhaṇḍasārairhaviṣāṃ pradānaiḥ
āpyāyanaṃ vyomasadāṃ vidhatse ||10||
ātasthivānmantramayaṃ śarīraṃ
akhaṇḍasārairhaviṣāṃ pradānaiḥ
āpyāyanaṃ vyomasadāṃ vidhatse ||10||
- agnauin the fire
- samiddha-samiddhārciṣiits flame well kindled
- sapta-sapta-tantoḥof the sacrifice woven on seven threads
- ātasthivānhaving taken your stand
- mantra-mantra-mayaṃ śarīrama body made of mantra
- akhaṇḍa-akhaṇḍa-sāraiḥof essence undiminished
- haviṣāṃ pradānaiḥby gifts of oblation
- āpyāyanamthe nourishing
- vyoma-vyoma-sadāmof those who dwell in the sky
- vidhatseyou carry out
yanmūla mīdṛkpratibhātattvaṃ
yā mūlamāmnāyamahādrumāṇāṃ
tattvena jānanti viśuddhasattvāḥ
tvāmakṣarāmakṣaramātṛkāṃ tvām ||11||
yā mūlamāmnāyamahādrumāṇāṃ
tattvena jānanti viśuddhasattvāḥ
tvāmakṣarāmakṣaramātṛkāṃ tvām ||11||
- yat-yan-mūlamhaving which for its root
- īdṛk-pratibhā-īdṛk-pratibhā-tattvama reality that flashes into view like this
- yāshe who is
- mūlamthe root
- āmnāya-mahā-āmnāya-mahā-drumāṇāmof the great trees of sacred tradition
- tattvenaas it truly is
- jānantithey know
- viśuddha-viśuddha-sattvāḥthose of unclouded being
- tvāmyou
- akṣarāmimperishable
- akṣara-akṣara-mātṛkāmthe mother-matrix of the letters
- tvāmyou
avyākṛtādvyākṛtavānasi tvaṃ
nāmāni rūpāṇi ca yāni pūrvaṃ
śaṃsanti teṣāṃ caramāṃ pratiṣṭhāṃ
vāgīśvara tvāṃ tvadupajñavācaḥ ||12||
nāmāni rūpāṇi ca yāni pūrvaṃ
śaṃsanti teṣāṃ caramāṃ pratiṣṭhāṃ
vāgīśvara tvāṃ tvadupajñavācaḥ ||12||
- avyākṛtātout of the undifferentiated
- vyākṛtavān asiyou drew apart
- tvamyou
- nāmānithe names
- rūpāṇiand the forms
- caand
- yānisuch as they were
- pūrvamof old
- śaṃsantithey declare
- teṣāmof these
- caramāṃ pratiṣṭhāmthe final ground
- vāgīśvaraO lord of speech
- tvāmto be you
- tvat-upajña-tvad-upajña-vācaḥthey whose speech first came from you
mugdhenduniṣyandavilobhanīyāṃ
mūrtiṃ tavānandasudhāprasūtiṃ
vipaścitaścetasi bhāvayante
velāmudārāmiva dugdha sindhoḥ ||13||
mūrtiṃ tavānandasudhāprasūtiṃ
vipaścitaścetasi bhāvayante
velāmudārāmiva dugdha sindhoḥ ||13||
- mugdha-indu-niṣyanda-mugdhendu-niṣyanda-vilobhanīyāmalluring as the flowing of the young moon
- mūrtimthe form
- tavayour
- ānanda-sudhā-ānanda-sudhā-prasūtimthe wellspring of the nectar of bliss
- vipaścitaḥthe discerning
- cetasiin the mind
- bhāvayantebring it to being
- velām udārām ivalike a high full tide
- dugdha-dugdha-sindhoḥof the milk ocean
manogataṃ paśyati yassadā tvāṃ
manīṣiṇāṃ mānasarājahaṃsaṃ
svayampurobhāvavivādabhājaḥ
kiṅkurvate tasya giro yathārham ||14||
manīṣiṇāṃ mānasarājahaṃsaṃ
svayampurobhāvavivādabhājaḥ
kiṅkurvate tasya giro yathārham ||14||
- manaḥ-mano-gatamgone into his mind
- paśyatisees
- yaḥwhoever
- sadāalways
- tvāmyou
- manīṣiṇāmof the thoughtful
- mānasa-rāja-mānasa-rāja-haṃsamthe royal swan on the lake of their minds
- svayam-puraḥ-bhāva-vivāda-svayam-puraḥ-bhāva-vivāda-bhājaḥfalling to quarrelling over which of them shall come first
- kiṅkurvatedo him service
- tasyahis
- giraḥwords
- yathā-yathārhameach as it should
api kṣaṇārdhaṃ kalayanti ye tvāṃ
āplāvayantaṃ viśadairmayūkhaiḥ
vācāṃ pravāhairanivāritaiste
mandākinīṃ mandayituṃ kṣamante ||15||
āplāvayantaṃ viśadairmayūkhaiḥ
vācāṃ pravāhairanivāritaiste
mandākinīṃ mandayituṃ kṣamante ||15||
- apieven
- kṣaṇa-kṣaṇārdhamfor half an instant
- kalayantihold in mind
- yethose who
- tvāmyou
- āplāvayantamflooding them over
- viśadair mayūkhaiḥwith clear rays
- vācāṃ pravāhaiḥwith torrents of speech
- anivāritaiḥthat nothing holds back
- tethey
- mandākinīmthe Mandākinī, the heavenly Gaṅgā
- mandayitumto make her seem slow
- kṣamanteare able
svāminbhavaddyānasudhābhiṣekāt
vahanti dhanyāḥ pulakānubandaṃ
alakṣite kvāpi nirūḍha mūlaṃ
aṅgveṣvi vānandathumaṅkurantam ||16||
vahanti dhanyāḥ pulakānubandaṃ
alakṣite kvāpi nirūḍha mūlaṃ
aṅgveṣvi vānandathumaṅkurantam ||16||
- svāminO master
- bhavat-dhyāna-sudhā-bhavad-dhyāna-sudhābhiṣekātfrom being bathed in the nectar of meditation on you
- vahantithey carry
- dhanyāḥthe fortunate
- pulaka-pulakānubandhaman unbroken thrill of the flesh (printed अनुबन्दं)
- alakṣitein a place unnoticed
- kvāpisomewhere or other
- nirūḍha-nirūḍha-mūlamits root struck deep
- aṅgeṣv ivaas if in the very limbs (printed अङ्ग्वेष्वि)
- ānandathuma rush of joy
- aṅkurantamputting out shoots
svāminpratīcā hṛdayena dhanyāḥ
tvaddhyānacandrodayavardhamānaṃ
amāntamānandapayodhimantaḥ
payobhi rakṣṇāṃ parivāhayanti ||17||
tvaddhyānacandrodayavardhamānaṃ
amāntamānandapayodhimantaḥ
payobhi rakṣṇāṃ parivāhayanti ||17||
- svāminO master
- pratīcā hṛdayenawith the heart turned inward
- dhanyāḥthe fortunate
- tvat-dhyāna-candra-udaya-tvad-dhyāna-candrodaya-vardhamānamswelling as the moon of meditation on you rises
- amāntamtoo great to be contained
- ānanda-ānanda-payodhimthe sea of bliss
- antaḥwithin
- payobhir akṣṇāmby the water of their eyes
- parivāhayantithey let it brim over
svairānubhāvās tvadadhīnabhāvāḥ
samṛddhavīryāstvadanugraheṇa
vipaścitonātha taranti māyāṃ
vaihārikīṃ mohanapiñchikāṃ te ||18||
samṛddhavīryāstvadanugraheṇa
vipaścitonātha taranti māyāṃ
vaihārikīṃ mohanapiñchikāṃ te ||18||
- svaira-svaira-anubhāvāḥwhose experience answers to themselves alone
- tvat-adhīna-tvad-adhīna-bhāvāḥtheir whole being given over to you
- samṛddha-samṛddha-vīryāḥtheir power grown full
- tvat-tvad-anugraheṇaby your favour
- vipaścitaḥthe discerning
- nāthaO Lord
- taranticross over
- māyāmthe magic
- vaihārikīmthat you keep for your own amusement
- mohana-mohana-piñchikāmthe conjuror’s plume with which you bewilder
- teyours
prāṅnirmitānāṃ tapasāṃ vipākāḥ
pratyagraniśśreyasasampado me
samedhiṣīraṃ stava pādapadme
saṅkalpacintāmaṇayaḥ praṇāmāḥ ||19||
pratyagraniśśreyasasampado me
samedhiṣīraṃ stava pādapadme
saṅkalpacintāmaṇayaḥ praṇāmāḥ ||19||
- prāk-prāṅ-nirmitānāmbuilt up in an earlier time
- tapasāmof austerities
- vipākāḥthe ripening
- pratyagra-niḥśreyasa-pratyagra-niḥśreyasa-sampadaḥthe freshest riches of the highest good
- memy
- samedhiṣīranmay they thrive
- tavayour
- pāda-pāda-padmeat the lotus feet
- saṅkalpa-saṅkalpa-cintāmaṇayaḥwish-granting gems of intention
- praṇāmāḥthese bows of mine
viluptamūrdhanyalipikramāṇā
surendracūḍāpadalālitānāṃ
tvadaṅghri rājīvarajaḥkaṇānāṃ
bhūyānprasādo mayi nātha bhūyāt ||20||
surendracūḍāpadalālitānāṃ
tvadaṅghri rājīvarajaḥkaṇānāṃ
bhūyānprasādo mayi nātha bhūyāt ||20||
- vilupta-mūrdhanya-lipi-vilupta-mūrdhanya-lipi-kramāṇāmwhich wipe out the sequence of writing set upon the brow, that is, the decree of fate – a sense the published rendering passes over
- surendra-cūḍā-pada-surendra-cūḍā-pada-lālitānāmfondled by the crest of the king of the gods
- tvat-aṅghri-rājīva-rajaḥ-tvad-aṅghri-rājīva-rajaḥ-kaṇānāmof the specks of pollen from the lotus of your foot
- bhūyān prasādaḥmay abundant grace
- mayiupon me
- nāthaO Lord
- bhūyātcome to be
parisphurannūpuracitrabhānu –
prakāśanirdhūtatamonuṣaṅgā
padadvayīṃ te paricinmahe'ntaḥ
prabodharājīvavibhātasandhyām ||21||
prakāśanirdhūtatamonuṣaṅgā
padadvayīṃ te paricinmahe'ntaḥ
prabodharājīvavibhātasandhyām ||21||
- parisphurat-nūpura-citra-bhānu-prakāśa-nirdhūta-tamaḥ-parisphuran-nūpura-citra-bhānu-prakāśa-nirdhūta-tamaḥ-anuṣaṅgāevery clinging trace of darkness shaken off by the fire-bright blaze of the anklets that flash upon them
- pada-pada-dvayīmthe pair of feet
- teyours
- paricinmahewe ponder
- antaḥwithin
- prabodha-rājīva-vibhāta-prabodha-rājīva-vibhāta-sandhyāmthe daybreak at which the lotus of waking opens
tvatkiṅkarālaṅkaraṇocitānāṃ
tvayaiva kalpāntarapālitānāṃ
mañjupraṇādaṃ maṇinūpuraṃ te
mañjūṣikāṃ vedagirāṃ pratīmaḥ ||22||
tvayaiva kalpāntarapālitānāṃ
mañjupraṇādaṃ maṇinūpuraṃ te
mañjūṣikāṃ vedagirāṃ pratīmaḥ ||22||
- tvat-kiṅkara-alaṅkaraṇa-tvat-kiṅkarālaṅkaraṇocitānāmfit to adorn those who serve you
- tvayaivaby you yourself
- kalpa-antara-kalpāntara-pālitānāmkept safe from one age into the next
- mañju-mañju-praṇādamsweetly sounding
- maṇi-maṇi-nūpuramthe jewelled anklet
- teyours
- mañjūṣikāmas the casket
- veda-veda-girāmof the words of the Veda
- pratīmaḥwe take it to be
sañcintayāmi pratibhādaśāsthān
sandhukṣayantaṃ samayapradīpān
vijñānakalpadrumapallavābhaṃ
vyākhyānamudrāmadhuraṃ karaṃ te ||23||
sandhukṣayantaṃ samayapradīpān
vijñānakalpadrumapallavābhaṃ
vyākhyānamudrāmadhuraṃ karaṃ te ||23||
- sañcintayāmiI meditate upon
- pratibhā-daśā-pratibhā-daśā-sthānstanding on the wick of insight
- sandhukṣayantamkindling
- samaya-samaya-pradīpānthe lamps of the several doctrines
- vijñāna-kalpa-druma-pallava-vijñāna-kalpa-druma-pallavābhamlike the tender shoot of the wishing-tree of knowledge
- vyākhyāna-mudrā-vyākhyāna-mudrā-madhuramsweet with the gesture of exposition
- karamthe hand
- teyours
citte karomi sphuritākṣamālaṃ
savyetaraṃ nātha karaṃ tvadīyaṃ
jñānāmṛtodañcanalampaṭānāṃ
līlāghaṭīyantramivā''śritānām ||24||
savyetaraṃ nātha karaṃ tvadīyaṃ
jñānāmṛtodañcanalampaṭānāṃ
līlāghaṭīyantramivā''śritānām ||24||
- cittein the mind
- karomiI set
- sphurita-akṣa-sphurita-akṣa-mālamits rosary agleam
- savya-savyetaramthe other than left, the right
- nāthaO Lord
- karamhand
- tvadīyamyours
- jñāna-amṛta-udañcana-jñānāmṛtodañcana-lampaṭānāmof those greedy to draw up the nectar of knowledge
- līlā-ghaṭī-līlā-ghaṭī-yantram ivalike a well-wheel turning at play
- āśritānāmfor those who have taken shelter
prabodhasindhoraruṇaiḥ prakāśaiḥ
pravālasaṅghātamivodvahantaṃ
vibhāvaye deva sa pustakaṃ te
vāmaṃ karaṃ dakṣiṇamāśritānām ||25||
pravālasaṅghātamivodvahantaṃ
vibhāvaye deva sa pustakaṃ te
vāmaṃ karaṃ dakṣiṇamāśritānām ||25||
- prabodha-prabodha-sindhoḥof the ocean of awakening
- aruṇaiḥ prakāśaiḥwith red gleams
- pravāla-pravāla-saṅghātam ivalike a bed of coral
- udvahantambearing it up
- vibhāvayeI call to mind
- devaO God
- sa-sa-pustakamwith the book
- teyour
- vāmaṃ karamleft hand
- dakṣiṇamwhich is nevertheless the right – the word means both "right-hand" and "favourable", and the verse turns on that
- āśritānāmto those who take shelter
tamāṃ sibhittvāviśadairmayūkhaiḥ
samprīṇayantaṃ viduṣaścakorān
niśāmaye tvāṃ navapuṇḍarīke
śaradghanecandramiva sphurantam ||26||
samprīṇayantaṃ viduṣaścakorān
niśāmaye tvāṃ navapuṇḍarīke
śaradghanecandramiva sphurantam ||26||
- tamāṃsithe darknesses
- bhittvāhaving split them
- viśadair mayūkhaiḥwith clear rays
- samprīṇayantamgladdening
- viduṣaś cakorānthe learned, who are cakora birds living on moonlight
- niśāmayeI behold
- tvāmyou
- nava-nava-puṇḍarīkeon a fresh white lotus
- śarat-śarat-ghanein an autumn cloud
- candram ivalike the moon
- sphurantamshining out
diśantu me deva sadā tvadīyāḥ
dayātaraṅgānucarāḥ kaṭākṣāḥ
śrotreṣu puṃsāmamṛtaṅkṣarantīṃ
sarasvatīṃ saṃśritakāmadhenum ||27||
dayātaraṅgānucarāḥ kaṭākṣāḥ
śrotreṣu puṃsāmamṛtaṅkṣarantīṃ
sarasvatīṃ saṃśritakāmadhenum ||27||
- diśantumay they grant
- meto me
- devaO God
- sadāalways
- tvadīyāḥyours
- dayā-taraṅga-dayā-taraṅgānucarāḥattending upon waves of mercy
- kaṭākṣāḥyour sidelong glances
- śrotreṣuinto the ears
- puṃsāmof men
- amṛtamnectar
- kṣarantīmraining down
- sarasvatīmSarasvatī, speech itself
- saṃśrita-saṃśrita-kāmadhenuma wish-granting cow to those who have taken shelter
viśeṣavitpāriṣadeṣu nātha
vidagdhagoṣṭhī samarāṅgaṇeṣu
jigīṣato me kavitārkikendrān
jihvāgrasiṃhāsanamabhyupeyāḥ ||28||
vidagdhagoṣṭhī samarāṅgaṇeṣu
jigīṣato me kavitārkikendrān
jihvāgrasiṃhāsanamabhyupeyāḥ ||28||
- viśeṣa-vit-viśeṣa-vit-pāriṣadeṣuin assemblies of those who know the fine distinctions
- nāthaO Lord
- vidagdha-goṣṭhī-samara-vidagdha-goṣṭhī-samarāṅgaṇeṣuon the battle-grounds that are the gatherings of the clever
- jigīṣataḥas I set out to win
- mefor me
- kavi-tārkika-kavi-tārkikendrānover the foremost of poets and logicians
- jihvā-agra-jihvāgra-siṃhāsanamthe lion-throne at the tip of my tongue
- abhyupeyāḥmay you take
tvāṃ cintayan tvanmayatāṃ prapannaḥ
tvāmudgṛṇan śabdamayena dhāmnā
svāminsamājeṣu samedhiṣīya
svacchandavādāhavabaddhaśūraḥ ||29||
tvāmudgṛṇan śabdamayena dhāmnā
svāminsamājeṣu samedhiṣīya
svacchandavādāhavabaddhaśūraḥ ||29||
- tvāmon you
- cintayanmeditating
- tvat-tvan-mayatāmthe state of being made of you
- prapannaḥhaving come to
- tvāmyou
- udgṛṇanproclaiming aloud
- śabda-śabda-mayena dhāmnāwith a splendour made of sound
- svāminO master
- samājeṣuin the assemblies
- samedhiṣīyamay I thrive
- svacchanda-vāda-āhava-baddha-svacchanda-vādāhava-baddha-śūraḥa champion pledged to the combat of unfettered debate
nānāvidhānāmagatiḥ kalānāṃ
na cāpi tīrtheṣu kṛtāvatāraḥ
dhruvaṃ tavā'nādha parigrahāyāḥ
nava navaṃ pātramahaṃ dayāyāḥ ||30||
na cāpi tīrtheṣu kṛtāvatāraḥ
dhruvaṃ tavā'nādha parigrahāyāḥ
nava navaṃ pātramahaṃ dayāyāḥ ||30||
- nānā-nānā-vidhānāmof the many kinds
- agatiḥhaving no way in
- kalānāmof the arts
- na cāpinor yet
- tīrtheṣuat the sacred fords
- kṛta-kṛtāvatāraḥhaving gone down into them
- dhruvamsurely then
- tavayour
- anātha-anātha-parigrahāyāḥwhich takes up the destitute (printed अनाध)
- nava-nava-navamever new
- pātrama vessel
- ahamI am
- dayāyāḥof that mercy
akampanīyānyapanītibhedaiḥ
alaṅkṛṣīran hṛdayaṃ madīyam
śaṅkā kalaṅkā pagamojjvalāni
tattvāni samyañci tava prasādāt ||31||
alaṅkṛṣīran hṛdayaṃ madīyam
śaṅkā kalaṅkā pagamojjvalāni
tattvāni samyañci tava prasādāt ||31||
- akampanīyāninot to be shaken
- apanīti-apanīti-bhedaiḥby the several kinds of crooked reasoning
- alaṅkṛṣīranmay they adorn
- hṛdayaṃ madīyamthis heart of mine
- śaṅkā-kalaṅka-apagama-śaṅkā-kalaṅkāpagamojjvalānibright with the going of every doubt and stain
- tattvānithe truths
- samyañcirightly set
- tava prasādātby your grace
vyākhyāmudrāṃ karasarasijaiḥ pustakaṃ śaṅkhacakre
bhibhradbhinna sphaṭikarucire puṇḍarīke niṣaṇṇaḥ |
amlānaśrīramṛtaviśadairaṃśubhiḥ plāvayanmāṃ
āvirbhūyādanaghamahimāmānase vāgadhīśaḥ ||32||
bhibhradbhinna sphaṭikarucire puṇḍarīke niṣaṇṇaḥ |
amlānaśrīramṛtaviśadairaṃśubhiḥ plāvayanmāṃ
āvirbhūyādanaghamahimāmānase vāgadhīśaḥ ||32||
- vyākhyā-vyākhyā-mudrāmthe gesture of exposition
- kara-kara-sarasijaiḥwith his lotus hands
- pustakama book
- śaṅkha-śaṅkha-cakreconch and discus
- bibhratbearing (printed भिभ्रद्)
- bhinna-sphaṭika-bhinna-sphaṭika-rucirelovely as cut crystal
- puṇḍarīkeon a white lotus
- niṣaṇṇaḥseated
- amlāna-amlāna-śrīḥhis splendour never fading
- amṛta-amṛta-viśadair aṃśubhiḥwith rays clear as the nectar of deathlessness
- plāvayanflooding
- māmme
- āvirbhūyātmay he appear
- anagha-anagha-mahimāwhose greatness is without fault
- mānasein the mind
- vāk-vāg-adhīśaḥthe overlord of speech
vāgarthasiddhihetoḥpaṭhata hayagrīvasaṃstutiṃ bhaktyā
kavitārkikakesariṇā veṅkaṭanāthena viracitāmetām ||33||
kavitārkikakesariṇā veṅkaṭanāthena viracitāmetām ||33||
- vāk-artha-siddhi-vāg-artha-siddhi-hetoḥfor the sake of mastery over word and meaning
- paṭhatarecite
- hayagrīva-hayagrīva-saṃstutimthis praise of Hayagrīva
- bhaktyāwith devotion
- kavi-tārkika-kavi-tārkika-kesariṇāby the lion among poets and logicians
- veṅkaṭanāthenaby Veṅkaṭanātha, that is, Vedānta Deśika
- viracitāmcomposed
- etāmthis one here
