શ્રી સત્યનારાયણ સ્વામિ વ્રત કથા

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે શ્રીસત્યનારાયણ વ્રતકથાયા-મ્પ્રથમો-ઽધ્યાયઃ ॥ 1 ॥ અથ દ્વિતીયો-ઽધ્યાયઃ સૂત ઉવાચ । અથાન્ય-થ્સમ્પ્રવક્ષ્યામિ કૃતં-યેઁન પુરા દ્વિજાઃ । કશ્ચિ-ત્કાશીપુરે રમ્યે હ્યાસીદ્વિપ્રો-ઽતિનિર્ધનઃ ॥ 1॥ (હ્યાસીદ્વિપ્રોતિનિર્ધનઃ) ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં-વ્યાઁકુલોભૂત્વા નિત્ય-મ્બભ્રામ ભૂતલે । દુઃખિત-મ્બ્રાહ્મણ-ન્દૃષ્ટ્વા ભગવા-ન્બ્રાહ્મણપ્રિયઃ ॥ 2॥ વૃદ્ધબ્રાહ્મણ રૂપસ્ત-મ્પપ્રચ્છ દ્વિજમાદરાત્ । કિમર્થ-મ્ભ્રમસે વિપ્ર મહી-ન્નિત્યં સુદુઃખિતઃ । તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતા-ન્દ્વિજ સત્તમ ॥ 3॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ । બ્રાહ્મણો-ઽતિ દરિદ્રો-ઽહ-મ્ભિક્ષાર્થં-વૈઁ ભ્રમે મહીમ્ ॥ 4॥ (બ્રાહ્મણોતિ) ઉપાયં-યઁદિ જાનાસિ કૃપયા કથય પ્રભો । વૃદ્ધબ્રાહ્મણ ઉવાચ । સત્યનારાયણો વિષ્ણુર્વાઞ્છિતાર્થફલપ્રદઃ ॥ 5॥ તસ્ય ત્વ-મ્પૂજનં-વિઁપ્ર કુરુષ્વ વ્રતમુત્તમમ । (વ્રતમુત્તમમ્) યત્કૃત્વા સર્વદુઃખેભ્યો મુક્તો ભવતિ માનવઃ ॥ 6॥ વિધાન-ઞ્ચ વ્રતસ્યાપિ વિપ્રાયાભાષ્ય યત્નતઃ । સત્યનારાયણો વૃદ્ધસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥ 7॥ તદ્ વ્રતં સઙ્કરિષ્યામિ યદુક્ત-મ્બ્રાહ્મણેન વૈ । ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય વિપ્રો-ઽસૌ રાત્રૌ નિદ્રા ન લબ્ધવાન્ ॥ 8॥ (નિદ્રાં) તતઃ પ્રાત-સ્સમુત્થાય સત્યનારાયણવ્રતમ્ । કરિષ્ય ઇતિ સઙ્કલ્પ્ય ભિક્ષાર્થમગમદ્વિજઃ ॥ 9॥ (ભિક્ષાર્થમગમદ્દ્વિજઃ) તસ્મિન્નેવ દિને વિપ્રઃ પ્રચુર-ન્દ્રવ્યમાપ્તવાન્ । તેનૈવ બન્ધુભિ-સ્સાર્ધં સત્યસ્યવ્રતમાચરત્ ॥ 10॥ સર્વદુઃખવિનિર્મુક્ત-સ્સર્વસમ્પત્સમન્વિતઃ । બભૂવ સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ॥ 11॥ તતઃ પ્રભૃતિ કાલ-ઞ્ચ માસિ માસિ વ્રત-ઙ્કૃતમ્ । એવ-ન્નારાયણસ્યેદં-વ્રઁત-ઙ્કૃત્વા દ્વિજોત્તમઃ ॥ 12॥ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો દુર્લભ-મ્મોક્ષમાપ્તવાન્ । વ્રતમસ્ય યદા વિપ્ર પૃથિવ્યાં સઙ્કરિષ્યતિ ॥ 13॥ (વિપ્રાઃ) તદૈવ સર્વદુઃખ-ન્તુ મનુજસ્ય વિનશ્યતિ । (ચ મનુજસ્ય) એવ-ન્નારાયણેનોક્ત-ન્નારદાય મહાત્મને ॥ 14॥ મયા તત્કથિતં-વિઁપ્રાઃ કિમન્ય-ત્કથયામિ વઃ । ઋષય ઊચુઃ । તસ્માદ્ વિપ્રાચ્છ્રુત-ઙ્કેન પૃથિવ્યા-ઞ્ચરિત-મ્મુને । તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામ-શ્શ્રદ્ધા-ઽસ્માક-મ્પ્રજાયતે ॥ 15॥ (શ્રદ્ધાસ્માકં) સૂત ઉવાચ । શૃણુધ્વ-મ્મુનય-સ્સર્વે વ્રતં-યેઁન કૃત-મ્ભુવિ । એકદા સ દ્વિજવરો યથાવિભવ વિસ્તરૈઃ ॥ 16॥ બન્ધુભિ-સ્સ્વજનૈ-સ્સાર્ધં-વ્રઁત-ઙ્કર્તું સમુદ્યતઃ । એતસ્મિન્નન્તરે કાલે કાષ્ઠક્રેતા સમાગમત્ ॥ 17॥ બહિઃ કાષ્ઠ-ઞ્ચ સંસ્થાપ્ય વિપ્રસ્ય ગૃહમાયયૌ । તૃષ્ણાયા પીડિતાત્મા ચ દૃષ્ટ્વા વિપ્ર-ઙ્કૃતં-વ્રઁતમ્ ॥ 18॥ (કૃત) પ્રણિપત્ય દ્વિજ-મ્પ્રાહ કિમિદ-ઙ્ક્રિયતે ત્વયા । કૃતે કિ-મ્ફલમાપ્નોતિ વિસ્તરાદ્ વદ મે પ્રભો ॥ 19॥ (વિસ્તારાદ્) વિપ્ર ઉવાચ । સત્યનારાયણેસ્યેદં-વ્રઁતં સર્વેપ્સિતપ્રદમ્ । તસ્ય પ્રસાદાન્મે સર્વ-ન્ધનધાન્યાદિક-મ્મહત્ ॥ 20॥ તસ્માદેતદ્ વ્રત-ઞ્જ્ઞાત્વા કાષ્ઠક્રેતા-ઽતિહર્​ષિતઃ । પપૌ જલ-મ્પ્રસાદ-ઞ્ચ ભુક્ત્વા સ નગરં-યઁયૌ ॥ 21॥ સત્યનારાયણ-ન્દેવ-મ્મનસા ઇત્યચિન્તયત્ । કાષ્ઠં-વિઁક્રયતો ગ્રામે પ્રાપ્યતે ચાદ્ય યદ્ ધનમ્ ॥ 22॥ (પ્રાપ્યતેમે-ઽદ્ય) તેનૈવ સત્યદેવસ્ય કરિષ્યે વ્રતમુત્તમમ્ । ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા કાષ્ઠ-ન્ધૃત્વા તુ મસ્તકે ॥ 23॥ જગામ નગરે રમ્યે ધનિનાં-યઁત્ર સંસ્થિતિઃ । તદ્દિને કાષ્ઠમૂલ્ય-ઞ્ચ દ્વિગુણ-મ્પ્રાપ્તવાનસૌ ॥ 24॥ તતઃ પ્રસન્નહૃદય-સ્સુપક્વ-ઙ્કદલી ફલમ્ । શર્કરાઘૃતદુગ્ધ-ઞ્ચ ગોધૂમસ્ય ચ ચૂર્ણકમ્ ॥ 25॥ કૃત્વૈકત્ર સપાદ-ઞ્ચ ગૃહીત્વા સ્વગૃહં-યઁયૌ । તતો બન્ધૂન્ સમાહૂય ચકાર વિધિના વ્રતમ્ ॥ 26॥ તદ્ વ્રતસ્ય પ્રભાવેણ ધનપુત્રાન્વિતો-ઽભવત્ । (ધનપુત્રાન્વિતોભવત્) ઇહલોકે સુખ-મ્ભુક્ત્વા ચાન્તે સત્યપુરં-યઁયૌ ॥ 27॥ ॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે શ્રીસત્યનારાયણ વ્રતકથાયા-ન્દ્વિતીયો-ઽધ્યાયઃ ॥ 2 ॥ અથ તૃતીયો-ઽધ્યાયઃ સૂત ઉવાચ । પુનરગ્રે પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વ-મ્મુનિ સત્તમાઃ । પુરા ચોલ્કામુખો નામ નૃપશ્ચાસીન્મહામતિઃ ॥ 1॥ જિતેન્દ્રિય-સ્સત્યવાદી યયૌ દેવાલય-મ્પ્રતિ । દિને દિને ધન-ન્દત્ત્વા દ્વિજાન્ સન્તોષય-થ્સુધીઃ ॥ 2॥ ભાર્યા તસ્ય પ્રમુગ્ધા ચ સરોજવદના સતી । ભદ્રશીલાનદી તીરે સત્યસ્યવ્રતમાચરત્ ॥ 3॥ એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર સાધુરેક-સ્સમાગતઃ । વાણિજ્યાર્થ-મ્બહુધનૈરનેકૈઃ પરિપૂરિતઃ ॥ 4॥ નાવં સંસ્થાપ્ય તત્તીરે જગામ નૃપતિ-મ્પ્રતિ । દૃષ્ટ્વા સ વ્રતિન-મ્ભૂપ-મ્પ્રપચ્છ વિનયાન્વિતઃ ॥ 5॥ સાધુરુવાચ । કિમિદ-ઙ્કુરુષે રાજ-ન્ભક્તિયુક્તેન ચેતસા । પ્રકાશ-ઙ્કુરુ તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ સામ્પ્રતમ્ ॥ 6॥ રાજોવાચ । પૂજન-ઙ્ક્રિયતે સાધો વિષ્ણોરતુલતેજસઃ । વ્રત-ઞ્ચ સ્વજનૈ-સ્સાર્ધ-મ્પુત્રાદ્યાવાપ્તિ કામ્યયા ॥ 7॥ ભૂપસ્ય વચનં શ્રુત્વા સાધુઃ પ્રોવાચ સાદરમ્ । સર્વ-ઙ્કથય મે રાજન્ કરિષ્યે-ઽહ-ન્તવોદિતમ્ ॥ 8॥ મમાપિ સન્તતિર્નાસ્તિ હ્યેતસ્માજ્જાયતે ધ્રુવમ્ । તતો નિવૃત્ત્ય વાણિજ્યા-થ્સાનન્દો ગૃહમાગતઃ ॥ 9॥ ભાર્યાયૈ કથિતં સર્વં-વ્રઁતં સન્તતિ દાયકમ્ । તદા વ્રત-ઙ્કરિષ્યામિ યદા મે સન્તતિર્ભવેત્ ॥ 10॥ ઇતિ લીલાવતી-મ્પ્રાહ પત્નીં સાધુ-સ્સ સત્તમઃ । એકસ્મિ-ન્દિવસે તસ્ય ભાર્યા લીલાવતી સતી ॥ 11॥ (ભાર્યાં) ભર્તૃયુક્તાનન્દચિત્તા-ઽભવદ્ ધર્મપરાયણા । ર્ગભિણી સા-ઽભવ-ત્તસ્ય ભાર્યા સત્યપ્રસાદતઃ ॥ 12॥ (સાભવત્) દશમે માસિ વૈ તસ્યાઃ કન્યારત્નમજાયત । દિને દિને સા વવૃધે શુક્લપક્ષે યથા શશી ॥ 13॥ નામ્ના કલાવતી ચેતિ તન્નામકરણ-ઙ્કૃતમ્ । તતો લીલાવતી પ્રાહ સ્વામિન-મ્મધુરં-વઁચઃ ॥ 14॥ ન કરોષિ કિમર્થં-વૈઁ પુરા સઙ્કલ્પિતં-વ્રઁતમ્ । સાધુરુવાચ । વિવાહ સમયે ત્વસ્યાઃ કરિષ્યામિ વ્રત-મ્પ્રિયે ॥ 15॥ ઇતિ ભાર્યાં સમાશ્વાસ્ય જગામ નગર-મ્પ્રતિ । તતઃ કલાવતી કન્યા વવૃધે પિતૃવેશ્મનિ ॥ 16॥ દૃષ્ટ્વા કન્યા-ન્તત-સ્સાધુર્નગરે સખિભિ-સ્સહ । મન્ત્રયિત્વા દ્રુત-ન્દૂત-મ્પ્રેષયામાસ ધર્મવિત્ ॥ 17॥ વિવાહાર્થ-ઞ્ચ કન્યાયા વરં શ્રેષ્ઠં-વિઁચારય । તેનાજ્ઞપ્તશ્ચ દૂતો-ઽસૌ કાઞ્ચન-ન્નગરં-યઁયૌ ॥ 18॥ તસ્માદેકં-વઁણિક્પુત્રં સમાદાયાગતો હિ સઃ । દૃષ્ટ્વા તુ સુન્દર-મ્બાલં-વઁણિક્પુત્ર-ઙ્ગુણાન્વિતમ્ ॥ 19॥ જ્ઞાતિભિર્બન્ધુભિ-સ્સાર્ધ-મ્પરિતુષ્ટેન ચેતસા । દત્તાવાન્ સાધુપુત્રાય કન્યાં-વિઁધિવિધાનતઃ ॥ 20॥ (સાધુઃપુત્રાય) તતો-ઽભાગ્યવશા-ત્તેન વિસ્મૃતં-વ્રઁતમુત્તમમ્ । (તતોભાગ્યવશાત્) વિવાહસમયે તસ્યાસ્તેન રુષ્ટો ભવ-ત્પ્રભુઃ ॥ 21॥ (રુષ્ટો-ઽભવત્) તતઃ કાલેન નિયતો નિજકર્મ વિશારદઃ । વાણિજ્યાર્થ-ન્તત-શ્શીઘ્ર-ઞ્જામાતૃ સહિતો વણિક્ ॥ 22॥ રત્નસારપુરે રમ્યે ગત્વા સિન્ધુ સમીપતઃ । વાણિજ્યમકરો-થ્સાધુર્જામાત્રા શ્રીમતા સહ ॥ 23॥ તૌ ગતૌ નગરે રમ્યે ચન્દ્રકેતોર્નૃપસ્ય ચ । (નગરેતસ્ય) એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સત્યનારાયણઃ પ્રભુઃ ॥ 24॥ ભ્રષ્ટપ્રતિજ્ઞમાલોક્ય શાપ-ન્તસ્મૈ પ્રદત્તવાન્ । દારુણ-ઙ્કઠિન-ઞ્ચાસ્ય મહદ્ દુઃખ-મ્ભવિષ્યતિ ॥ 25॥ એકસ્મિન્દિવસે રાજ્ઞો ધનમાદાય તસ્કરઃ । તત્રૈવ ચાગત શ્ચૌરો વણિજૌ યત્ર સંસ્થિતૌ ॥ 26॥ તત્પશ્ચાદ્ ધાવકા-ન્દૂતા-ન્દૃષ્ટવા ભીતેન ચેતસા । ધનં સંસ્થાપ્ય તત્રૈવ સ તુ શીઘ્રમલક્ષિતઃ ॥ 27॥ તતો દૂતાસ્સમાયાતા યત્રાસ્તે સજ્જનો વણિક્ । દૃષ્ટ્વા નૃપધન-ન્તત્ર બદ્ધ્વા-ઽઽનીતૌ વણિક્સુતૌ ॥ 28॥ (બદ્ધ્વાનીતૌ) હર્​ષેણ ધાવમાનાશ્ચ પ્રોચુર્નૃપસમીપતઃ । તસ્કરૌ દ્વૌ સમાનીતૌ વિલોક્યાજ્ઞાપય પ્રભો ॥ 29॥ રાજ્ઞા-ઽઽજ્ઞપ્તાસ્તત-શ્શીઘ્ર-ન્દૃઢ-મ્બદ્ધ્વા તુ તા વુભૌ । સ્થાપિતૌ દ્વૌ મહાદુર્ગે કારાગારે-ઽવિચારતઃ ॥ 30॥ માયયા સત્યદેવસ્ય ન શ્રુત-ઙ્કૈસ્તયોર્વચઃ । અતસ્તયોર્ધનં રાજ્ઞા ગૃહીત-ઞ્ચન્દ્રકેતુના ॥ 31॥ તચ્છાપાચ્ચ તયોર્ગેહે ભાર્યા ચૈવાતિ દુઃખિતા । ચૌરેણાપહૃતં સર્વ-ઙ્ગૃહે યચ્ચ સ્થિત-ન્ધનમ્ ॥ 32॥ આધિવ્યાધિસમાયુક્તા ક્ષુત્પિપાશાતિ દુઃખિતા । (ક્ષુત્પિપાસાતિ) અન્નચિન્તાપરા ભૂત્વા બભ્રામ ચ ગૃહે ગૃહે । કલાવતી તુ કન્યાપિ બભ્રામ પ્રતિવાસરમ્ ॥ 33॥ એકસ્મિ-ન્દિવસે યાતા ક્ષુધાર્તા દ્વિજમન્દિરમ્ । (દિવસે જાતા) ગત્વા-ઽપશ્યદ્ વ્રત-ન્તત્ર સત્યનારાયણસ્ય ચ ॥ 34॥ (ગત્વાપશ્યદ્) ઉપવિશ્ય કથાં શ્રુત્વા વરં ર્પ્રાથિતવત્યપિ । પ્રસાદ ભક્ષણ-ઙ્કૃત્વા યયૌ રાત્રૌ ગૃહ-મ્પ્રતિ ॥ 35॥ માતા કલાવતી-ઙ્કન્યા-ઙ્કથયામાસ પ્રેમતઃ । પુત્રિ રાત્રૌ સ્થિતા કુત્ર કિ-ન્તે મનસિ વર્તતે ॥ 36॥ કન્યા કલાવતી પ્રાહ માતર-મ્પ્રતિ સત્વરમ્ । દ્વિજાલયે વ્રત-મ્માતર્દૃષ્ટં-વાઁઞ્છિતસિદ્ધિદમ્ ॥ 37॥ તચ્છ્રુત્વા કન્યકા વાક્યં-વ્રઁત-ઙ્કર્તું સમુદ્યતા । સા મુદા તુ વણિગ્ભાર્યા સત્યનારાયણસ્ય ચ ॥ 38॥ વ્રત-ઞ્ચક્રે સૈવ સાધ્વી બન્ધુભિ-સ્સ્વજનૈ-સ્સહ । ભર્તૃજામાતરૌ ક્ષિપ્રમાગચ્છેતાં સ્વમાશ્રમમ્ ॥ 39॥ અપરાધ-ઞ્ચ મે ભર્તુર્જામાતુઃ, ક્ષન્તુમર્​હસિ । વ્રતેનાનેન તુષ્ટો-ઽસૌ સત્યનારાયણઃ પુનઃ ॥ 40॥ (તુષ્ટોસૌ) દર્​શયામાસ સ્વપ્નં હી ચન્દ્રકેતુ-ન્નૃપોત્તમમ્ । બન્દિનૌ મોચય પ્રાતર્વણિજૌ નૃપસત્તમ ॥ 41॥ દેય-ન્ધન-ઞ્ચ તત્સર્વ-ઙ્ગૃહીતં-યઁ-ત્ત્વયા-ઽધુના । (ત્વયાધુના) નો ચે-ત્ત્વા-ન્નાશયિષ્યામિ સરાજ્યધનપુત્રકમ્ ॥ 42॥ એવમાભાષ્ય રાજાન-ન્ધ્યાનગમ્યો-ઽભવ-ત્પ્રભુઃ । (ધ્યાનગમ્યોભવત્) તતઃ પ્રભાતસમયે રાજા ચ સ્વજનૈ-સ્સહ ॥ 43॥ ઉપવિશ્ય સભામધ્યે પ્રાહ સ્વપ્ન-ઞ્જન-મ્પ્રતિ । બદ્ધૌ મહાજનૌ શીઘ્ર-મ્મોચય દ્વૌ વણિક્સુતૌ ॥ 44॥ ઇતિ રાજ્ઞો વચ-શ્શ્રુત્વા મોચયિત્વા મહાજનૌ । સમાનીય નૃપસ્યાગ્રે પ્રાહુસ્તે વિનયાન્વિતાઃ ॥ 45॥ આનીતૌ દ્વૌ વણિક્પુત્રૌ મુક્તૌ નિગડબન્ધનાત્ । તતો મહાજનૌ નત્વા ચન્દ્રકેતુ-ન્નૃપોત્તમમ્ ॥ 46॥ સ્મરન્તૌ પૂર્વ વૃત્તાન્ત-ન્નોચતુર્ભયવિહ્વલૌ । રાજા વણિક્સુતૌ વીક્ષ્ય વચઃ પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥ 47॥ દેવા-ત્પ્રાપ્ત-મ્મહદ્દુઃખમિદાની-ન્નાસ્તિ વૈ ભયમ્ । તદા નિગડસન્ત્યાગ-ઙ્ક્ષૌરકર્માદ્યકારયત્ ॥ 48॥ વસ્ત્રાલઙ્કારક-ન્દત્ત્વા પરિતોષ્ય નૃપશ્ચ તૌ । પુરસ્કૃત્ય વણિક્પુત્રૌ વચસા-ઽતોષયદ્ ભૃશમ્ ॥ 49॥ (વચસાતોષયદ્ભૃશમ્) પુરાનીત-ન્તુ યદ્ દ્રવ્ય-ન્દ્વિગુણીકૃત્ય દત્તવાન્ । પ્રોવાચ ચ તતો રાજા ગચ્છ સાધો નિજાશ્રમમ્ ॥ 50॥ (પ્રોવાચતૌ) રાજાન-મ્પ્રણિપત્યાહ ગન્તવ્ય-ન્ત્વત્પ્રસાદતઃ । ઇત્યુક્ત્વા તૌ મહાવૈશ્યૌ જગ્મતુ-સ્સ્વગૃહ-મ્પ્રતિ ॥ 51॥ (મહાવૈશ્યો) ॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દ પુરાણે રેવાખણ્ડે શ્રીસત્યનારાયણ વ્રતકથાયા-ન્તૃતીયો-ઽધ્યાયઃ ॥ 3 ॥ અથ ચતુર્થો-ઽધ્યાયઃ સૂત ઉવાચ । યાત્રા-ન્તુ કૃતવાન્ સાધુર્મઙ્ગલાયનપૂર્વિકામ્ । બ્રાહ્મણેભ્યો ધન-ન્દત્ત્વા તદા તુ નગરં-યઁયૌ ॥ 1॥ કિયદ્ દૂરે ગતે સાધો સત્યનારાયણઃ પ્રભુઃ । જિજ્ઞાસા-ઙ્કૃતવાન્ સાધૌ કિમસ્તિ તવ નૌસ્થિતમ્ ॥ 2॥ તતો મહાજનૌ મત્તૌ હેલયા ચ પ્રહસ્ય વૈ । (મતૌ) કથ-મ્પૃચ્છસિ ભો દણ્ડિ-ન્મુદ્રા-ન્નેતુ-ઙ્કિમિચ્છસિ ॥ 3॥ લતાપત્રાદિક-ઞ્ચૈવ વર્તતે તરણૌ મમ । નિષ્ઠુર-ઞ્ચ વચ-શ્શ્રુત્વા સત્ય-મ્ભવતુ તે વચઃ ॥ 4॥ એવમુક્ત્વા ગત-શ્શીઘ્ર-ન્દણ્ડી તસ્ય સમીપતઃ । કિયદ્ દૂરે તતો ગત્વા સ્થિત-સ્સિન્ધુ સમીપતઃ ॥ 5॥ ગતે દણ્ડિનિ સાધુશ્ચ કૃતનિત્યક્રિયસ્તદા । ઉત્થિતા-ન્તરણી-ન્દૃષ્ટ્વા વિસ્મય-મ્પરમં-યઁયૌ ॥ 6॥ દૃષ્ટ્વા લતાદિક-ઞ્ચૈવ મૂર્ચ્છિતો ન્યપતદ્ ભુવિ । લબ્ધસઞ્જ્ઞો વણિક્પુત્રસ્તતશ્ચિન્તાન્વિતો-ઽભવત્ ॥ 7॥ (વણિક્પુત્રસ્તતશ્ચિન્તાન્વિતોભવત્) તદા તુ દુહિતુઃ કાન્તો વચન-ઞ્ચેદમબ્રવીત્ । કિમર્થ-ઙ્ક્રિયતે શોક-શ્શાપો દત્તશ્ચ દણ્ડિના ॥ 8॥ શક્યતે તેન સર્વં હિ કર્તુ-ઞ્ચાત્ર ન સંશયઃ । (શક્યતેને ન) અતસ્તચ્છરણં-યાઁમો વાઞ્છતાર્થો ભવિષ્યતિ ॥ 9॥ (વાઞ્છિતાર્થો) જામાતુર્વચનં શ્રુત્વા તત્સકાશ-ઙ્ગતસ્તદા । દૃષ્ટ્વા ચ દણ્ડિન-મ્ભક્ત્યા નત્વા પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥ 10॥ ક્ષમસ્વ ચાપરાધ-મ્મે યદુક્ત-ન્તવ સન્નિધૌ । એવ-મ્પુનઃ પુનર્નત્વા મહાશોકાકુલો-ઽભવત્ ॥ 11॥ (મહાશોકાકુલોભવત્) પ્રોવાચ વચન-ન્દણ્ડી વિલપન્તં-વિઁલોક્ય ચ । મા રોદી-શ્શૃણુમદ્વાક્ય-મ્મમ પૂજાબહિર્મુખઃ ॥ 12॥ મમાજ્ઞયા ચ દુર્બુદ્ધે લબ્ધ-ન્દુઃખ-મ્મુહુર્મુહુઃ । તચ્છ્રુત્વા ભગવદ્વાક્યં સ્તુતિ-ઙ્કર્તું સમુદ્યતઃ ॥ 13॥ સાધુરુવાચ । ત્વન્માયામોહિતા-સ્સર્વે બ્રહ્માદ્યાસ્ત્રિદિવૌકસઃ । ન જાનન્તિ ગુણા-ન્રૂપ-ન્તવાશ્ચર્યમિદ-મ્પ્રભો ॥ 14॥ મૂઢો-ઽહ-ન્ત્વા-ઙ્કથ-ઞ્જાને મોહિતસ્તવમાયયા । (મૂઢોહં) પ્રસીદ પૂજયિષ્યામિ યથાવિભવવિસ્તરૈઃ ॥ 15॥ પુરા વિત્ત-ઞ્ચ ત-થ્સર્વ-ન્ત્રાહિ માં શરણાગતમ્ । શ્રુત્વા ભક્તિયુતં-વાઁક્ય-મ્પરિતુષ્ટો જનાર્દનઃ ॥ 16॥ વર-ઞ્ચ વાઞ્છિત-ન્દત્ત્વા તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ । તતો નાવં સમારૂહ્ય દૃષ્ટ્વા વિત્તપ્રપૂરિતામ્ ॥ 17॥ કૃપયા સત્યદેવસ્ય સફલં-વાઁઞ્છિત-મ્મમ । ઇત્યુક્ત્વા સ્વજનૈ-સ્સાર્ધ-મ્પૂજા-ઙ્કૃત્વા યથાવિધિ ॥ 18॥ હર્​ષેણ ચાભવ-ત્પૂર્ણસ્સત્યદેવપ્રસાદતઃ । નાવં સં​યોઁજ્ય યત્નેન સ્વદેશગમન-ઙ્કૃતમ્ ॥ 19॥ સાધુર્જામાતર-મ્પ્રાહ પશ્ય રત્નપુરી-મ્મમ । દૂત-ઞ્ચ પ્રેષયામાસ નિજવિત્તસ્ય રક્ષકમ્ ॥ 20॥ તતો-ઽસૌ નગર-ઙ્ગત્વા સાધુભાર્યાં-વિઁલોક્ય ચ । (દૂતોસૌ) પ્રોવાચ વાઞ્છિતં-વાઁક્ય-ન્નત્વા બદ્ધાઞ્જલિસ્તદા ॥ 21॥ નિકટે નગરસ્યૈવ જામાત્રા સહિતો વણિક્ । આગતો બન્ધુવર્ગૈશ્ચ વિત્તૈશ્ચ બહુભિર્યુતઃ ॥ 22॥ શ્રુત્વા દૂતમુખાદ્વાક્ય-મ્મહાહર્​ષવતી સતી । સત્યપૂજા-ન્તતઃ કૃત્વા પ્રોવાચ તનુજા-મ્પ્રતિ ॥ 23॥ વ્રજામિ શીઘ્રમાગચ્છ સાધુસન્દર્​શનાય ચ । ઇતિ માતૃવચ-શ્શ્રુત્વા વ્રત-ઙ્કૃત્વા સમાપ્ય ચ ॥ 24॥ પ્રસાદ-ઞ્ચ પરિત્યજ્ય ગતા સા-ઽપિ પતિ-મ્પ્રતિ । (સાપિ) તેન રુષ્ટા-સ્સત્યદેવો ભર્તાર-ન્તરણિ-ન્તથા ॥ 25॥ (રુષ્ટઃ, તરણીં) સંહૃત્ય ચ ધનૈ-સ્સાર્ધ-ઞ્જલે તસ્યાવમજ્જયત્ । તતઃ કલાવતી કન્યા ન વિલોક્ય નિજ-મ્પતિમ્ ॥ 26॥ શોકેન મહતા તત્ર રુદન્તી ચાપતદ્ ભુવિ । (રુદતી) દૃષ્ટ્વા તથાવિધા-ન્નાવ-ઙ્કન્યા-ઞ્ચ બહુદુઃખિતામ્ ॥ 27॥ ભીતેન મનસા સાધુઃ કિમાશ્ચર્યમિદ-મ્ભવેત્ । ચિન્ત્યમાનાશ્ચ તે સર્વે બભૂવુસ્તરિવાહકાઃ ॥ 28॥ તતો લીલાવતી કન્યા-ન્દૃષ્ટ્વા સા વિહ્વલા-ઽભવત્ । વિલલાપાતિદુઃખેન ભર્તાર-ઞ્ચેદમબ્રવીત ॥ 29॥ ઇદાની-ન્નૌકયા સાર્ધ-ઙ્કથં સો-ઽભૂદલક્ષિતઃ । ન જાને કસ્ય દેવસ્ય હેલયા ચૈવ સા હૃતા ॥ 30॥ સત્યદેવસ્ય માહાત્મ્ય-ઞ્જ્ઞાતું-વાઁ કેન શક્યતે । ઇત્યુક્ત્વા વિલલાપૈવ તતશ્ચ સ્વજનૈ-સ્સહ ॥ 31॥ તતો લીલાવતી કન્યા-ઙ્ક્રૌડે કૃત્વા રુરોદ હ । તતઃકલાવતી કન્યા નષ્ટે સ્વામિનિ દુઃખિતા ॥ 32॥ ગૃહીત્વા પાદુકે તસ્યાનુગતુ-ઞ્ચ મનોદધે । (પાદુકાં) કન્યાયાશ્ચરિત-ન્દૃષ્ટ્વા સભાર્ય-સ્સજ્જનો વણિક્ ॥ 33॥ અતિશોકેન સન્તપ્તશ્ચિન્તયામાસ ધર્મવિત્ । હૃતં-વાઁ સત્યદેવેન ભ્રાન્તો-ઽહં સત્યમાયયા ॥ 34॥ સત્યપૂજા-ઙ્કરિષ્યામિ યથાવિભવવિસ્તરૈઃ । ઇતિ સર્વાન્ સમાહૂય કથયિત્વા મનોરથમ્ ॥ 35॥ નત્વા ચ દણ્ડવદ્ ભૂમૌ સત્યદેવ-મ્પુનઃ પુનઃ । તતસ્તુષ્ટ-સ્સત્યદેવો દીનાના-મ્પરિપાલકઃ ॥ 36॥ જગાદ વચન-ઞ્ચૈન-ઙ્કૃપયા ભક્તવત્સલઃ । ત્યક્ત્વા પ્રસાદ-ન્તે કન્યા પતિ-ન્દ્રષ્ટું સમાગતા ॥ 37॥ અતો-ઽદૃષ્ટો-ઽભવત્તસ્યાઃ કન્યકાયાઃ પતિર્ધ્રુવમ્ । ગૃહ-ઙ્ગત્વા પ્રસાદ-ઞ્ચ ભુક્ત્વા સા-ઽઽયાતિ ચેત્પુનઃ ॥ 38॥ (સાયાતિ) લબ્ધભર્ત્રી સુતા સાધો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ । કન્યકા તાદૃશં-વાઁક્યં શ્રુત્વા ગગનમણ્ડલાત્ ॥ 39॥ ક્ષિપ્ર-ન્તદા ગૃહ-ઙ્ગત્વા પ્રસાદ-ઞ્ચ બુભોજ સા । પશ્ચા-થ્સા પુનરાગત્ય દદર્​શ સ્વજન-મ્પતિમ્ ॥ 40॥ (સાપશ્ચાત્પુનરાગત્ય, સજનં) તતઃ કલાવતી કન્યા જગાદ પિતર-મ્પ્રતિ । ઇદાની-ઞ્ચ ગૃહં-યાઁહિ વિલમ્બ-ઙ્કુરુષે કથમ્ ॥ 41॥ તચ્છ્રુત્વા કન્યકાવાક્યં સન્તુષ્ટો-ઽભૂદ્વણિક્સુતઃ । પૂજનં સત્યદેવસ્ય કૃત્વા વિધિવિધાનતઃ ॥ 42॥ ધનૈર્બન્ધુગણૈ-સ્સાર્ધ-ઞ્જગામ નિજમન્દિરમ્ । પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચ સઙ્ક્રાન્તૌ કૃતવાન્ સત્યસ્ય પૂજનમ્ ॥ 43॥ (સત્યપૂજનમ્) ઇહલોકે સુખ-મ્ભુક્ત્વા ચાન્તે સત્યપુરં-યઁયૌ ॥ 44॥ ॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દ પુરાણે રેવાખણ્ડે શ્રીસત્યનારાયણ વ્રતકથાયા-ઞ્ચતુર્થો-ઽધ્યાયઃ ॥ 4 ॥ અથ પઞ્ચમો-ઽધ્યાયઃ સૂત ઉવાચ । અથાન્યચ્ચ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુણુધ્વ-મ્મુનિસત્તમાઃ । આસી-ત્તુઙ્ગધ્વજો રાજા પ્રજાપાલનતત્પરઃ ॥ 1॥ પ્રસાદં સત્યદેવસ્ય ત્યક્ત્વા દુઃખમવાપ સઃ । એકદા સ વન-ઙ્ગત્વા હત્વા બહુવિધા-ન્પશૂન્ ॥ 2॥ આગત્ય વટમૂલ-ઞ્ચ દૃષ્ટ્વા સત્યસ્ય પૂજનમ્ । (ચાપશ્યત્) ગોપાઃ કુર્વન્તિ સન્તુષ્ટા ભક્તિયુક્તા-સ્સ બાન્ધવાઃ ॥ 3॥ રાજા દૃષ્ટ્વા તુ દર્પેણ ન ગતો ન નનામ સઃ । તતો ગોપગણા-સ્સર્વે પ્રસાદ-ન્નૃપસન્નિધૌ ॥ 4॥ સંસ્થાપ્ય પુનરાગત્ય ભુક્તત્વા સર્વે યથેપ્સિતમ્ । તતઃ પ્રસાદં સન્ત્યજ્ય રાજા દુઃખમવાપ સઃ ॥ 5॥ તસ્ય પુત્રશત-ન્નષ્ટ-ન્ધનધાન્યાદિક-ઞ્ચ યત્ । સત્યદેવેન તત્સર્વ-ન્નાશિત-મ્મમ નિશ્ચિતમ્ ॥ 6॥ અતસ્તત્રૈવ ગચ્છામિ યત્ર દેવસ્ય પૂજનમ્ । મનસા તુ વિનિશ્ચિત્ય યયૌ ગોપાલસન્નિધૌ ॥ 7॥ તતો-ઽસૌ સત્યદેવસ્ય પૂજા-ઙ્ગોપગણૈસ્સહ । ભક્તિશ્રદ્ધાન્વિતો ભૂત્વા ચકાર વિધિના નૃપઃ ॥ 8॥ સત્યદેવપ્રસાદેન ધનપુત્રાન્વિતો-ઽભવત્ । ઇહલોકે સુખ-મ્ભુક્તત્વા ચાન્તે સત્યપુરં-યઁયૌ ॥ 9॥ ય ઇદ-ઙ્કુરુતે સત્યવ્રત-મ્પરમદુર્લભમ્ । શૃણોતિ ચ કથા-મ્પુણ્યા-મ્ભક્તિયુક્તઃ ફલપ્રદામ્ ॥ 10॥ ધનધાન્યાદિક-ન્તસ્ય ભવે-થ્સત્યપ્રસાદતઃ । દરિદ્રો લભતે વિત્ત-મ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્ ॥ 11॥ ભીતો ભયા-ત્પ્રમુચ્યેત સત્યમેવ ન સંશયઃ । ઈપ્સિત-ઞ્ચ ફલ-મ્ભુક્ત્વા ચાન્તે સત્યપુરં​વ્રઁજેત્ ॥ 12॥ ઇતિ વઃ કથિતં-વિઁપ્રા-સ્સત્યનારાયણવ્રતમ્ । ય-ત્કૃત્વા સર્વદુઃખેભ્યો મુક્તો ભવતિ માનવઃ ॥ 13॥ વિશેષતઃ કલિયુગે સત્યપૂજા ફલપ્રદા । કેચિ-ત્કાલં-વઁદિષ્યન્તિ સત્યમીશ-ન્તમેવ ચ ॥ 14॥ સત્યનારાયણ-ઙ્કેચિ-થ્સત્યદેવ-ન્તથાપરે । નાનારૂપધરો ભૂત્વા સર્વેષામીપ્સિતપ્રદમ્ ॥ 15॥ (સર્વેષામીપ્સિતપ્રદઃ) ભવિષ્યતિ કલૌ સત્યવ્રતરૂપી સનાતનઃ । શ્રીવિષ્ણુના ધૃતં રૂપં સર્વેષામીપ્સિતપ્રદમ્ ॥ 16॥ ય ઇદ-મ્પઠતે નિત્યં શૃણોતિ મુનિસત્તમાઃ । તસ્ય નશ્યન્તિ પાપાનિ સત્યદેવપ્રસાદતઃ ॥ 17॥ વ્રતં-યૈઁસ્તુ કૃત-મ્પૂર્વં સત્યનારાયણસ્ય ચ । તેષા-ન્ત્વપરજન્માનિ કથયામિ મુનીશ્વરાઃ ॥ 18॥ શતાનન્દોમહાપ્રાજ્ઞસ્સુદામાબ્રાહ્મણો હ્યભૂત્ । તસ્મિઞ્જન્મનિ શ્રીકૃષ્ણ-ન્ધ્યાત્વા મોક્ષમવાપ હ ॥ 19॥ કાષ્ઠભારવહો ભિલ્લો ગુહરાજો બભૂવ હ । તસ્મિઞ્જન્મનિ શ્રીરામં સેવ્ય મોક્ષ-ઞ્જગામ વૈ ॥ 20॥ ઉલ્કામુખો મહારાજો નૃપો દશરથો-ઽભવત્ । શ્રીરઙ્ગનાથં સમ્પૂજ્ય શ્રીવૈકુણ્ઠ-ન્તદાગમત્ ॥ 21॥ (શ્રીરામચન્દ્રસમ્પ્રાપ્ય) ર્ધામિક-સ્સત્યસન્ધશ્ચ સાધુર્મોરધ્વજો-ઽભવત્ । (સાધુર્મોરધ્વજોભવત્) દેહાર્ધ-ઙ્ક્રકચૈશ્છિત્ત્વા દત્વા મોક્ષમવાપ હ ॥ 22॥ તુઙ્ગધ્વજો મહારાજ-સ્સ્વાયમ્ભુવો-ઽભવ-ત્કિલ । (સ્વાયમ્ભૂરભવત્) સર્વા-ન્ભાગવતાન્ કૃત્વા શ્રીવૈકુણ્ઠ-ન્તદા-ઽગમત્ ॥ 23॥ (કૃત્ત્વા, તદાગમત્) ભૂત્વા ગોપાશ્ચ તે સર્વે વ્રજમણ્ડલવાસિનઃ । નિહત્ય રાક્ષસાન્ સર્વા-ન્ગોલોક-ન્તુ તદા યયુઃ ॥ 24॥ ॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે શ્રીસત્યનારાયણ વ્રતકથાયા-મ્પઞ્ચમો-ઽધ્યાયઃ ॥ 5 ॥