Lord Krishna

જ્ઞાનેશ્વરી અધ્યાય 10

(Dnyaneshwari Adhyay 10 in Gujarati)

Sant Dnyaneshwar

Also known as Dnyaneshwari · Jnaneshwari · Jnaneshwari adhyay 10

Dnyaneshwari Adhyay 10. The Dnyaneshwari — Sant Dnyaneshwar's commentary on the Bhagavad Gita, composed at Nevasa in 1290 when he was in his teens. Its proper name is Bhavarthadipika, and it is the work that made Marathi a language of scripture: the Gita's Sanskrit opened out into ovis of extraordinary beauty, image piled on image, for listeners who knew no Sanskrit at all.

#of 379
નમો વિશદબોધવિદગ્ધા । વિદ્યારવિંદપ્રબોધા ।
પરાપ્રમેયપ્રમદા । વિલાસિયા ॥ ૧ ॥
નમો સંસારતમસૂર્યા । અપ્રતિમપરમવીર્યા ।
તરુણતરતૂર્યા । લાલનલીલા ॥ ૨ ॥
નમો જગદખિલપાલના । મંગળમણિનિધાના ।
સજ્જનવનચંદના । આરાધ્યલિંગા ॥ ૩ ॥
નમો ચતુરચિત્તચકોરચંદ્રા । આત્માનુભવનરેંદ્રા ।
શ્રુતિસારસમુદ્રા । મન્મથમન્મથા ॥ ૪ ॥
નમો સુભાવભજનભાજના । ભવેભકુંભભંજના ।
વિશ્વોદ્ભવભુવના । શ્રીગુરુરાયા ॥ ૫ ॥
તુમચા અનુગ્રહો ગણેશુ । જૈં દે આપુલા સૌરસુ ।
તૈં સારસ્વતીં પ્રવેશુ । બાળકાહી આથી ॥ ૬ ॥
જી દૈવિકીં ઉદાર વાચા । જૈં ઉદ્દેશુ દે નાભિકારાચા ।
તૈં નવરસસુધાબ્ધીચા । થાવો લાભે ॥ ૭ ॥
જી આપુલિયા સ્નેહાચી વાગેશ્વરી । જરી મુકેયાતેં અંગિકારી ।
તો વાચસ્પતીશીં કરી । પ્રબંધુહોડા ॥ ૮ ॥
હેં અસો દિઠી જયાવરી ઝળકે । કીં હા પદ્મકરુ માથાં પારુખે ।
તો જીવચિ પરિ તુકે । મહેશેંસીં ॥ ૯ ॥
એવઢેં જિયે મહિમેચેં કરણેં । તેં વાચાબળેં વાનૂં મી કવણેં ।
કાં સૂર્યાચિયા આંગા ઉટણેં । લાગત અસે ? ॥ ૧૦ ॥
કેઉતા કલ્પતરુવરી ફુલૌરા ? । કાયસેનિ પાહુણેરુ ક્ષીરસાગરા ? ।
કવણેં વાસીં કાપુરા । સુવાસુ દેવોં ? ॥ ૧૧ ॥
ચંદનાતેં કાયસેનિ ચર્ચાવેં । અમૃતાતેં કેઉતેં રાંધાવેં ।
ગગનાવરી ઉભવાવેં । ઘડે કેવીં ? ॥ ૧૨ ॥
તૈસેં શ્રીગુરૂચેં મહિમાન । આકળિતેં કેં અસે સાધન ? ।
હેં જાણોનિ મિયાં નમન । નિવાંત કેલેં ॥ ૧૩ ॥
જરી પ્રજ્ઞેચેનિ આથિલેપણેં । શ્રીગુરૂસામર્થ્યા રૂપ કરૂં મ્હણે ।
તરિ તેં મોતિયાં ભિંગ દેણેં । તૈસેં હોઈલ ॥ ૧૪ ॥
કાં સાડેપંધરયા રજતવણી । તૈશીં સ્તુતીંચીં બોલણીં ।
ઉગિયાચિ માથા ઠેવિજે ચરણીં । હેંચિ ભલેં ॥ ૧૫ ॥
મગ મ્હણિતલેં જી સ્વામી । ભલેનિ મમત્વેં દેખિલેં તુમ્હીં ।
મ્હણૌનિ કૃષ્ણાર્જુનસંગમીં । પ્રયાગવટુ જાહલોં ॥ ૧૬ ॥
માગાં દૂધ દે મ્હણતલિયાસાઠીં । આઘવિયા ક્ષીરાબ્ધીચી કરૂનિ વાટી ।
ઉપમન્યૂપુઢેં ધૂર્જટી । ઠેવિલી જૈસી ॥ ૧૭ ॥
ના તરી વૈકુંઠપીઠનાયકેં । રુસલા ધ્રુવ કવતિકેં ।
બુઝાવિલા દેઊનિ ભાતુકેં । ધ્રુવપદાચેં ॥ ૧૮ ॥
તૈસી જે બ્રહ્મવિદ્યારાવો । સકળ શાસ્ત્રાંચા વિસંવતા ઠાવો ।
તે ભગવદ્ગીતા વોંવિયે ગાવોં । ઐસેં કેલેં ॥ ૧૯ ॥
જે બોલણિયાચે રાનીં હિંડતાં । નાયકિજે ફળલિયા અક્ષરાચી વાર્તા ।
પરિ તે વાચાચિ કેલી કલ્પલતા । વિવેકાચી ॥ ૨૦ ॥
હોતી દેહબુદ્ધી એકસરી । તે આનંદભાંડારા કેલી વોવરી ।
મન ગીતાર્થસાગરીં । જળશયન જાલેં ॥ ૨૧ ॥
ઐસેં એકેક દેવાંચેં કરણેં । તેં અપાર બોલોં કેવીં મી જાણેં ।
તર઼્હી અનુવાદલોં ધીટપણેં । તે ઉપસાહિજો જી ॥ ૨૨ ॥
આતાં આપુલેનિ કૃપાપ્રસાદેં । મિયાં ભગવદ્ગીતા વોંવીપ્રબંધેં ।
પૂર્વખંડ વિનોદેં । વાખાણિલેં ॥ ૨૩ ॥
પ્રથમીં અર્જુનાચા વિષાદુ । દુજીં બોલિલા યોગુ વિશદુ ।
પરિ સાંખ્યબુદ્ધીસિ ભેદુ । દાઊનિયાં ॥ ૨૪ ॥
તિજીં કેવળ કર્મ પ્રતિષ્ઠિલેં । તેંચિ ચતુર્થીં જ્ઞાનેંશીં પ્રગટિલેં ।
પંચમીં ગવ્હરિલેં । યોગતત્ત્વ ॥ ૨૫ ॥
તેચિ ષષ્ઠામાજીં પ્રગટ । આસનાલાગોનિ સ્પષ્ટ ।
જીવાત્મભાવ એકવટ । હોતી જેણેં ॥ ૨૬ ॥
તૈસી જે યોગસ્થિતી । આણિ યોગભ્રષ્ટાં જે ગતી ।
તેં આઘવીચિ ઉપપત્તી । સાંગિતલી ષષ્ઠીં ॥ ૨૭ ॥
તયાવરી સપ્તમીં । પ્રકૃતિપરિહાર ઉપક્રમીં ।
કરૂનિ ભજતી જે પુરુષોત્તમીં । તે બોલિલે ચાર઼્હી ॥ ૨૮ ॥
પાઠીં સપ્તમીંચી પ્રશ્નસિદ્ધી । બોલોનિ પ્રયાણસમયસિદ્ધી ।
એવં તે સકળવાક્યઅવધિ । અષ્ટમાધ્યાયીં ॥ ૨૯ ॥
મગ શબ્દબ્રહ્મીં અસંખ્યાકેં । જેતુલા કાંહીં અભિપ્રાય પિકે ।
તેતુલા મહાભારતેં એકેં । લક્ષેં જોડે ॥ ૩૦ ॥
તિયે આઘવાંચિ જેં મહાભારતીં । તેં લાભે કૃષ્ણાર્જુનવાચોક્તીં ।
આણિ જો અભિપ્રાવો સાતેંશતીં । તો એકલાચિ નવમીં ॥ ૩૧ ॥
મ્હણૌનિ નવમીંચિયા અભિપ્રાયા । સહસા મુદ્રા લાવાવયા ।
બિહાલા મગ મી વાયાં । ગર્વ કાં કરૂં ? ॥ ૩૨ ॥
અહો ગૂળાસાખરે માલયાચે । હે બાંધે તરી એકાચિ રસાચે ।
પરિ સ્વાદ ગોડિયેચે । આનઆન જૈસે ॥ ૩૩ ॥
એક જાણોનિયાં બોલતી । એક ઠાયેં ઠાવો જાણવિતી ।
એક જાણોં જાતાં હારપતી । જાણતે ગુણેંશીં ॥ ૩૪ ॥
હેં ઐસેં અધ્યાય ગીતેચે । પરિ અનિર્વાચ્યપણ નવમાચેં ।
તો અનુવાદલોં હેં તુમચેં । સામર્થ્ય પ્રભૂ ॥ ૩૫ ॥
અહો એકાચિ શાટી તપિન્નલી । એકીં સૃષ્ટીવરી સૃષ્ટી કેલી ।
એકીં પાષાણીં વાઊનિ ઉતરલીં । સમુદ્રીં કટકેં ॥ ૩૬ ॥
એકીં આકાશીં સૂર્યાતેં ધરિલેં । એકીં ચુળીંચિ સાગરાતેં ભરિલેં ।
તૈસેં મજ મુકયાકરવીં બોલવિલેં । અનિર્વાચ્ય તુમ્હીં ॥ ૩૭ ॥
પરિ હેં અસો એથ ઐસેં । રામ રાવણ ઝુંજિન્નલે કૈસે ।
રામ રાવણ જૈસે । મીનલે સમરીં ॥ ૩૮ ॥
તૈસેં નવમીં કૃષ્ણાચેં બોલણેં । તેં નવમીચિયાચિ ઐસેં મી મ્હણેં ।
યા નિવાડા તત્ત્વજ્ઞુ જાણેં । જયા ગીતાર્થુ હાતીં ॥ ૩૯ ॥
એવં નવહી અધ્યાય પહિલે । મિયાં મતીસારિખે વાખાણિલે ।
આતાં ઉત્તરખંડ ઉવાઇલેં । ગ્રંથાચેં ઐકા ॥ ૪૦ ॥
જેથ વિભૂતિ પ્રતિવિભૂતી । પ્રસ્તુત અર્જુના સાંગિજેતી ।
તે વિદગ્ધા રસવૃત્તી । મ્હણિપૈલ કથા ॥ ૪૧ ॥
દેશિયેચેનિ નાગરપણેં । શાંતુ શૃંગારાતેં જિણેં ।
તરિ ઓંવિયા હોતી લેણેં । સાહિત્યાસિ ॥ ૪૨ ॥
મૂળ ગ્રંથીંચિયા સંસ્કૃતા । વરિ મર઼્હાઠી નીટ પઢતાં ।
અભિપ્રાય માનલિયા ઉચિતા । કવણ ભૂમી હેં ન ચોજવે ॥ ૪૩ ॥
જૈસેં અંગાચેનિ સુંદરપણેં । લેણિયા આંગચિ હોય લેણેં ।
તેથ અળંકારિલેં કવણ કવણેં । હેં નિર્વચેના ॥ ૪૪ ॥
તૈસી દેશી આણિ સંસ્કૃત વાણી । એકા ભાવાર્થાચ્યા સોકાસનીં ।
શોભતી આયણી । ચોખટ આઇકા ॥ ૪૫ ॥
ઉઠાવલિયા ભાવા રૂપ । કરિતાં રસવૃત્તીચેં લાગે વડપ ।
ચાતુર્ય મ્હણે પડપ । જોડલેં આમ્હાં ॥ ૪૬ ॥
તૈસેં દેશિયેચેં લાવણ્ય । હિરોનિ આણિલેં તારુણ્ય ।
મગ રચિલેં અગણ્ય । ગીતાતત્ત્વ ॥ ૪૭ ॥
જો ચરાચર પરમગુરુ । ચતુર ચિત્તચમત્કારુ ।
તો ઐકા યાદવેશ્વરુ । બોલતા જાહલા ॥ ૪૮ ॥
જ્ઞાનદેવ નિવૃત્તીચા મ્હણે । ઐસેં બોલિલેં શ્રીહરી તેણેં ।
અર્જુના આઘવિયાચી માતુ અંતઃકરણેં । ધડૌતા આહાસિ ॥ ૪૯ ॥
શ્રીભગવાનુવાચઃ ભૂય એવ મહાબાહો શ્રૃણુ મે પરમં વચઃ ।
યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ॥ ૧॥
આમ્હીં માગીલ જેં નિરૂપણ કેલેં । તેં તુઝેં અવધાનચિ પાહિલેં ।
તવં ટાચેં નવ્હેં ભલેં । પુરતેં આહે ॥ ૫૦ ॥
ઘટીં થોડેસેં ઉદક ઘાલિજે । તેણેં ન ગળે તરી વરિતા ભરિજે ।
ઐસા પરિસૌનિ પાહિલાસિ તંવ પરિસવિજે । ઐસેંચિ હોતસે ॥ ૫૧ ॥
અવચિતયાવરી સર્વસ્વ સાંડિજે । મગ ચોખ તરી તોચિ ભાંડારી કીજે ।
તૈસા કિરીટી તૂં આતાં માઝેં । નિજધામ કીં ॥ ૫૨ ॥
ઐસેં અર્જુના યેઉતેં સર્વેશ્વરેં । પાહોનિ બોલિલેં અત્યાદરેં ।
ગિરી દેખોનિ સુભરેં । મેઘુ જૈસા ॥ ૫૩ ॥
તૈસા કૃપાળુવાંચા રાવો । મ્હણે આઇકેં ગા મહાબાહો ।
સાંગિતલાચિ અભિપ્રાવો । સાંગેન પુઢતી ॥ ૫૪ ॥
પૈં પ્રતિવર્ષીં ક્ષેત્ર પેરિજે । પિકાચી જંવ જંવ વાઢી દેખિજે ।
યાલાગીં નુબગિજે । વાહો કરિતાં ॥ ૫૫ ॥
પુઢતપુઢતી પુટેં દેતાં । જોડે વાનિયેચી અધિકતા ।
મ્હણૌનિ સોનેં પંડુસુતા । શોધૂંચિ આવડે ॥ ૫૬ ॥
તૈસેં એથ પાર્થા । તુજ આભાર નાહીં સર્વથા ।
આમ્હી આપુલિયાચિ સ્વાર્થા । બોલોં પુઢતી ॥ ૫૭ ॥
જૈસેં બાળકા લેવવિજે લેણેં । તયા શૃંગારા બાળ કાઇ જાણે ? ।
પરિ તે સુખાચે સોહળે ભોગણેં । માઉલિયે દિઠી ॥ ૫૮ ॥
તૈસેં તુઝેં હિત આઘવેં । જંવ જંવ કાં તુજ ફાવે ।
તંવ તંવ આમુચેં સુખ દુણાવે । ઐસેં આહે ॥ ૫૯ ॥
આતાં અર્જુના અસો હે વિકડી । મજ ઉઘડ તુઝી આવડી ।
મ્હણૌનિ તૃપ્તીચી સવડી । બોલતાં ન પડે ॥ ૬૦ ॥
આમ્હાં યેતુલિયાચિ કારણેં । તેંચિ તેં તુજશીં બોલણેં ।
પરિ અસો હેં અંતઃકરણેં । અવધાન દેઈં ॥ ૬૧ ॥
તરી ઐકેં ગા સુવર્મ । વાક્ય માઝેં પરમ ।
જેં અક્ષરેં લેઊની પરબ્રહ્મ । તુજ ખેંવાસિ આલેં ॥ ૬૨ ॥
પરી કિરીટી તૂં માતેં । નેણસી ના નિરુતેં ।
તરિ તો ગા જો મી એથેં । તેં વિશ્વચિ હેં ॥ ૬૩ ॥
ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ ।
અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ ॥ ૨॥
એથ વેદ મુકે જાહાલે । મન પવન પાંગુળલે ।
રાતીવિણ માવળલે । રવિશશી જેથ ॥ ૬૪ ॥
અગા ઉદરીંચા ગર્ભુ જૈસા । ન દેખેં આપુલિયે માતેચી વયસા ।
મી આઘવેયા દેવાં તૈસા । નેણવે કાંહીં ॥ ૬૫ ॥
આણિ જળચરાં ઉદધીચેં માન । મશકા નોલાંડવેચિ ગગન ।
તેવીં મહર્ષીંચેં જ્ઞાન । ન દેખેચિ માતેં ॥ ૬૬ ॥
મી કવણ પાં કેતુલા । કવણાચા કૈં જાહલા ।
યા નિરુતી કરિતાં બોલા । કલ્પ ગેલે ॥ ૬૭ ॥
કાં જે મહર્ષીં આણિ યા દેવાં । યેરાં ભૂતજાતાં સર્વાં ।
મી આદિ મ્હણૌનિ પાંડવા । અવઘડ જાણતાં ॥ ૬૮ ॥
ઉતરલેં ઉદક પર્વત વળઘે । જરી ઝાડ વાઢત મુળીં લાગે ।
તરી મિયાં જાલેનિ જગેં । જાણિજે માતેં ॥ ૬૯ ॥
કાં ગાભેવનેં વટુ ગિંવસવે । જરી તરંગીં સાગરૂ સાંઠવે ।
કાં પરમાણૂમાજીં સામાવે । ભૂગોલુ હા ॥ ૭૦ ॥
તરી મિયાં જાલિયા જીવાં । મહર્ષીં અથવા દેવાં ।
માતેં જાણાવયા હોઆવા । અવકાશુ ગા ॥ ૭૧ ॥
ઐસાહી જરી વિપાયેં । સાંડૂનિ પુઢીલે પાયે ।
સર્વેંદ્રિયાંસિ હોયે । પાઠિમોરા જો ॥ ૭૨ ॥
પ્રવર્તલાહી વેગીં બહુડે । દેહ સાંડૂનિ માગલીકડે ।
મહાભૂતાંચિયા ચઢે । માથયાવરી ॥ ૭૩ ॥
યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્ ।
અસંમૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૩॥
તૈસા રાહોનિ ઠાયઠિકે । સ્વપ્રકાશેં ચોખેં ।
અજત્વ માઝેં દેખે । આપુલિયા ડોળાં ॥ ૭૪ ॥
મી આદીસિં પરુ । સકળલોકમહેશ્વરુ ।
ઐસિયા માતેં જો નરુ । યાપરી જાણેં ॥ ૭૫ ॥
તો પાષાણાંમાજીં પરિસુ । રસાંમાજી સિદ્ધરસુ ।
તૈસા મનુષ્યાકૃતિ અંશુ । તો માઝાચિ જાણ ॥ ૭૬ ॥
તો ચાલતેં જ્ઞાનાચેં બિંબ । તયાચે અવયવ તે સુખાચે કોંભ ।
પરિ માણુસપણાચી ભાંબ । લોકાચિ ભાગુ ॥ ૭૭ ॥
અગા અવચિતા કાપુરા- । માજીં સાંપડલા હિરા ।
વરી પડિલિયા નીરા । ન નિગે કેવીં ॥ ૭૮ ॥
તૈસા મનુષ્યલોકાઆંતુ । તો જરી જાહલા પ્રાકૃતુ ।
તર઼્હી પ્રકૃતિદોષાચી માતુ । નેણિજે તેથ ॥ ૭૯ ॥
તો આપસયેંચિ સાંડિજે પાપીં । જૈસા જળત ચંદનુ સર્પીં ।
તૈસા માતેં જાણેં તો સંકલ્પીં । વર્જૂનિ ઘાલિજે ॥ ૮૦ ॥
તેંચિ માતેં કૈસેં જાણિજે । ઐસેં કલ્પી જરી ચિત્ત તુઝેં ।
તરી મી ઐસા હેં માઝેં । ભાવ ઐકેં ॥ ૮૧ ॥
જે વેગળાલાં ભૂતીં । સારિખે હોઊનિ પ્રકૃતી ।
વિખુરલે આહેતી ત્રિજગતીં । આઘવિયે ॥ ૮૨ ॥
બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસંમોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ ।
સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચાભયમેવ ચ ॥ ૪॥
અહિંસા સમતા તુષ્ટિસ્તપો દાનં યશોઽયશઃ ।
ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ ॥ ૫॥
તે પ્રથમ જાણ બુદ્ધી । મગ જ્ઞાન જેં નિરવધી ।
અસંમોહ સહનસિદ્ધી । ક્ષમા સત્ય ॥ ૮૩ ॥
મગ શમ દમ દોન્હી । સુખ દુઃખ વર્તત જનીં ।
અર્જુના ભાવાભાવ માનીં । ભાવાચિમાજીં ॥ ૮૪ ॥
આતાં ભય આણિ નિર્ભયતા । અહિંસા આણિ સમતા ।
હે મમ રુપચી પાંડુસુતા । ઓળખ તૂ ॥ ૮૫ ॥
દાન યશ અપકીર્તી । તે જે ભાવ સર્વત્ર વસતી ।
તે મજચિ પાસૂનિ હોતી । ભૂતાંચા ઠાયીં ॥ ૮૬ ॥
જૈસીં ભૂતેં આહાતિ સિનાનીં । તૈસેચિ હેહી વેગળાલે માનીં ।
એક ઉપજતી માઝાં જ્ઞાનીં । એક નેણતી માતેં ॥ ૮૭ ॥
અગા પ્રકાશ આણિ કડવસેં । હેં સૂર્યાચિસ્તવ જૈસેં ।
પ્રકાશ ઉદયીં દિસે । તમ અસ્તુસીં ॥ ૮૮ ॥
આણિ માઝેં જે જાણણેં નેણણેં । તેં તંવ ભૂતાંચિયા દૈવાચેં કરણેં ।
મ્હણૌનિ ભૂતીં ભાવાચેં હોણેં । વિષમ પડે ॥ ૮૯ ॥
યાપરી માઝાં ભાવીં । હે જીવસૃષ્ટિ આહે આઘવી ।
ગુંતલી અસે જાણાવી । પંડુકુમરા ॥ ૯૦ ॥
આતાં ઇયે સૃષ્ટીચે પાલક । તયાં આધીન વર્તતી લોક ।
તે અકરા ભાવ આણિક । સાંગેન તુજ ॥ ૯૧ ॥
મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારી મનવસ્તથા ।
મદ્ભવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ ॥ ૬॥
તરી આઘવાંચિ ગુણીં વૃદ્ધ । જે મહર્ષીંમાજીં પ્રબુદ્ધ ।
કશ્યપાદિ પ્રસિદ્ધ । સપ્ત ઋષી ॥ ૯૨ ॥
આણિકહી સાંગિજતીલ । જે ચૌદા આંતીલ ।
સ્વાયંભૂ મુખ્ય મુદ્દલ । ચારી મનુ ॥ ૯૩ ॥
ઐસેં હે અકરા । માઝાં મનીં જાહાલે ધનુર્ધરા ।
સૃષ્ટીચિયા વ્યાપારા- । લાગોનિયાં ॥ ૯૪ ॥
જૈં લોકાંચી વ્યવસ્થા ન પડે । જૈં યા ત્રિભુવનાચે કાંહીં ન માંડે ।
તૈં મહાભૂતાંચે દળવાડેં । અચુંબિત અસે ॥ ૯૫ ॥
તૈંચિ હે જાહાલે । ઇહીં લોકપાળ કેલે ।
અધ્યક્ષ રચૂનિ ઠેવિલે । ઇહીં જન ॥ ૯૬ ॥
મ્હણૌનિ અકરા હે રાજા । મગ યેર લોક યાંચિયા પ્રજા ।
ઐસા હા વિસ્તારુ માઝા । ઓળખ તૂં ॥ ૯૭ ॥
પાહેં પાં આરંભીં બીજ એકલેં । મગ તેંચિ વિરૂઢલિયા બૂડ જાહાલેં ।
બુડીં કોંભ નિઘાલે । ખાંદિયાંચે ॥ ૯૮ ॥
ખાંદિયાંપાસૂનિ અનેકા । પસરલિયા શાખોપશાખા ।
શાખાંસ્તવ દેખા । પલ્લવપાનેં ॥ ૯૯ ॥
પલ્લવીં ફૂલ ફળ । એવં વૃક્ષત્વ જાહાલેં સકળ ।
તેં નિર્ધારિતાં કેવળ । બીજચિ તેં ॥ ૧૦૦ ॥
ઐસેં મી એકચિ પહિલેં । મગ મી તેં મનાતેં વ્યાલેં ।
તેથ સપ્તઋષિ જાહાલે । આણિ ચારી મનુ ॥ ૧૦૧ ॥
ઇહીં લોકપાળ કેલે । લોકપાળીં વિવિધ લોક સૃજિલે ।
લોકાંપાસૂનિ નિપજલે । પ્રજાજાત ॥ ૧૦૨ ॥
ઐસેનિ હેં વિશ્વ યેથેં । મીચિ પ્રસવલા ના નિરુતેં ।
પરી ભાવાચેનિ હાતેં । માને જયા ॥ ૧૦૩ ॥
એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ ।
સોઽવિકંપેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૭॥
યાલાગીં સુભદ્રાપતી । હે ભાવ ઇયા માઝિયા વિભૂતી ।
આણિ યાંચિયા વ્યાપ્તી । વ્યાપિલેં વિશ્વ ॥ ૧૦૪ ॥
મ્હણોનિ ગા યાપરી । બ્રહ્માદિપિપીલિકાવરી ।
મીવાંચૂનિ દુસરી । ગોઠી નાહીં ॥ ૧૦૫ ॥
ઐસેં જાણે જો સાચેં । તયા ચેઇરેં જાહાલેં જ્ઞાનાચેં ।
મ્હણોનિ ઉત્તમ મધ્યમ ભેદાચેં । દુઃસ્વપ્ન તયાં ॥ ૧૦૬ ॥
મી માઝિયા વિભૂતી । વિભૂતીં અધિષ્ઠિલિયા વ્યક્તી ।
હેં આઘવેં યોગપ્રતીતી । એકચિ માની ॥ ૧૦૭ ॥
મ્હણોનિ નિઃશંકેં યેણેં મહાયોગેં । મજ મીનલા મનાચેનિ આંગેં ।
એથ સંશય કરણેં ન લગે । તો ત્રિશુદ્ધી જાહલા ॥ ૧૦૮ ॥
કાં જે ઐસેં કિરીટી । માતેં ભજે જો અભેદા દિઠી ।
તયાચિયે ભજનાચિયે નાટીં । સૂતી મજ ॥ ૧૦૯ ॥
મ્હણઊનિ અભેદેં જો ભક્તિયોગુ । તેથ શંકા નાહીં નયે ખંગુ ।
કરિતાં ઠેલા તરી ચાંગુ । તેં સાંગિતલેં ષષ્ઠીં ॥ ૧૧૦ ॥
તોચિ અભેદુ કૈસા । હેં જાણાવયા માનસા ।
સાદ જાલી તરી પરિયેસા । બોલિજેલ ॥ ૧૧૧ ॥
અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે ।
ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ ॥ ૮॥
તરિ મીચિ એક સર્વાં । યા જગા જન્મ પાંડવા ।
આણિ મજચિપાસૂનિ આઘવા । નિર્વાહો યાંચા ॥ ૧૧૨ ॥
કલ્લોળમાળા અનેગા । જન્મ જળીંચિ પૈં ગા ।
આણિ તયાં જળચિ આશ્રયો તરંગા । જીવનહી જળ ॥ ૧૧૩ ॥
ઐસેં આઘવાંચિ ઠાયીં । તયા જળચિ જેવિં પાહીં ।
તૈસા મીવાંચૂનિ નાહીં । વિશ્વીં ઇયે ॥ ૧૧૪ ॥
ઐસિયા વ્યાપકા માતેં । માનૂનિ જે ભજતી ભલતેથેં ।
પરિ સાચોકારેં ઉદિતેં । પ્રેમભાવેં ॥ ૧૧૫ ॥
દેશકાળવર્તમાન । આઘવેં મજસીં કરૂનિ અભિન્ન ।
જૈસા વાયુ હોઊન ગગન । ગગનીંચિ વિચરે ॥ ૧૧૬ ॥
ઐસેનિ જે નિજજ્ઞાની । ખેળત સુખેં ત્રિભુવનીં ।
જગદ્રૂપા મનીં । સાંઠઊનિ માતેં ॥ ૧૧૭ ॥
જેં જેં ભેટે ભૂત । તેં તેં માનિજે ભગવંત ।
હા ભક્તિયોગુ નિશ્ચિત । જાણ માઝા ॥ ૧૧૮ ॥
મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ ॥ ૯॥
ચિત્તેં મીચિ જાહાલે । મિયાંચિ પ્રાણેં ધાલે ।
જીવોં મરોં વિસરલે । બોધાચિયા ભુલી ॥ ૧૧૯ ॥
મગ તયા બોધાચેનિ માજે । નાચતી સંવાદસુખાચીં ભોજેં ।
આતાં એકમેકાં ઘેપે દીજે । બોધચિ વરી ॥ ૧૨૦ ॥
જૈશીં જવળિકેંચીં સરોવરેં । ઉચંબળલિયા કાલવતી પરસ્પરેં ।
મગ તરંગાસિ ધવળારેં । તરંગચિ હોતી ॥ ૧૨૧ ॥
તૈસી યેરયેરાંચિયે મિળણી । પડત આનંદકલ્લોળાંચી વેણી ।
તેથ બોધ બોધાચીં લેણીં । બોધેંચિ મિરવી ॥ ૧૨૨ ॥
જૈસેં સૂર્યેં સૂર્યાતેં વોંવાળિલેં । કીં ચંદ્રેં ચંદ્રમ્યા ક્ષેમ દિધલેં ।
ના તરી સરિસેનિ પાડેં મીનલે । દોની વોઘ ॥ ૧૨૩ ॥
તૈસેં પ્રયાગ હોત સામરસ્યાચેં । વરી વોસાણ તરત સાત્ત્વિકાચેં ।
તે સંવાદચતુષ્પથીંચે । ગણેશ જાહલે ॥ ૧૨૪ ॥
તેવ્હાં તયા મહાસુખાચેનિ ભરેં । ધાંવોનિ દેહાચિયે ગાંવાબાહેરેં ।
મિયાં ધાલે તેણેં ઉદ્ગારેં । લાગતી ગાજોં ॥ ૧૨૫ ॥
પૈં ગુરુશિષ્યાંચાં એકાંતીં । જે અક્ષરા એકાચી વદંતી ।
તે મેઘાચિયાપરી ત્રિજગતીં । ગર્જતી સૈંઘ ॥ ૧૨૬ ॥
જૈસી કમળકળિકા જાલેપણેં । હૃદયીંચિયા મકરંદાતેં રાખોં નેણેં ।
દે રાયા રંકા પારણેં । આમોદાચેં ॥ ૧૨૭ ॥
તૈસેંચિ માતેં વિશ્વીં કથિત । કથિતેનિ તોષેં કથૂં વિસરત ।
મગ તયા વિસરામાજીં વિરત । આંગેં જીવેં ॥ ૧૨૮ ॥
ઐસેં પ્રેમાચેનિ બહુવસપણેં । નાહીં રાતી દિવો જાણણેં ।
કેલેં માઝેં સુખ અવ્યંગવાણેં । આપણપેયાં જિહીં ॥ ૧૨૯ ॥
તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ ।
દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે ॥ ૧૦॥
તયાં મગ જેં આમ્હી કાંહીં । દ્યાવેં અર્જુના પાહીં ।
તે ઠાયીંચીચ તિહીં । ઘેતલી સેલ ॥ ૧૩૦ ॥
કાં જે તે જિયા વાટા । નિગાલે ગા સુભટા ।
તે સોય પાહોનિ અવ્હાંટા । સ્વર્ગાપવર્ગ ॥ ૧૩૧ ॥
મ્હણોનિ તિહીં જેં પ્રેમ ધરિલેં । તેંચિ આમુચેં દેણેં ઉપાઇલેં ।
પરિ આમ્હીં દેયાવેં હેંહિ કેલેં । તિહીંચી મ્હણિયેં ॥ ૧૩૨ ॥
આતાં યાવરી યેતુલેં ઘડે । જેં તેંચિ સુખ આગળેં વાઢેં ।
આણિ કાળાચી દિઠી ન પડે । હેં આમ્હાં કરણેં ॥ ૧૩૩ ॥
લળેયાચિયા બાળકા કિરીટી । ગવસણી કરૂનિ સ્નેહાચિયા દિઠી ।
જૈસી ખેળતાં પાઠોપાઠીં । માઉલી ધાંવે ॥ ૧૩૪ ॥
તેં જો જો ખેળ દાવી । તો તો પુઢેં સોનયાચા કરૂનિ ઠેવી ।
તૈસી ઉપાસ્તીચી પદવી । પોષિત મી જાયેં ॥ ૧૩૫ ॥
જિયે પદવીચેનિ પોષકેં । તે માતેં પાવતી યથાસુખેં ।
હે પાળતી મજ વિશેખેં । આવડે કરૂં ॥ ૧૩૬ ॥
પૈં ગા ભક્તાસિ માઝેં કોડ । મજ તયાચે અનન્યગતીચી ચાડ ।
કાં જે પ્રેમળાંચેં સાંકડ । આમુતે ઘરીં ॥ ૧૩૭ ॥
પાહેં પાં સ્વર્ગ મોક્ષ ઉપાયિલે । દોન્હી માર્ગ તયાચિયે વાહણી કેલે ।
આમ્હીં આંગહી શેખીં વેંચિલેં । લક્ષ્મિયેસીં ॥ ૧૩૮ ॥
પરિ આપણપેંવીણ જેં એક । તેં તૈસેંચિ સુખ સાજુક ।
સપ્રેમળાલાગીં દેખ । ઠેવિલેં જતન ॥ ૧૩૯ ॥
હા ઠાયવરી કિરીટી । આમ્હી પ્રેમળુ ઘેવોં આપણપયાસાઠીં ।
યા બોલીં બોલિજત ગોષ્ટી । તૈસિયા નવ્હતી ગા ॥ ૧૪૦ ॥
તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ ।
નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા ॥ ૧૧॥
મ્હણોનિ મજ આત્મયાચા ભાવો । જિહીં જિયાવયા કેલા ઠાવો ।
એક મીવાંચૂનિ વાવો । યેર માનિલેં જિહીં ॥ ૧૪૧ ॥
તયાં તત્ત્વજ્ઞાં ચોખટાં । દિવી પોતાસાચી સુભટા ।
મગ મીચિ હોઊનિ દિવટા । પુઢાં પુઢાં ચાલેં ॥ ૧૪૨ ॥
અજ્ઞાનાચિયે રાતી- । માજીં તમાચિ મિળણી દાટતી ।
તે નાશૂનિ ઘાલીં પરૌતી । કરીં નિત્યોદયો ॥ ૧૪૩ ॥
ઐસેં પ્રેમળાચેનિ પ્રિયોત્તમેં । બોલિલેં જેથ પુરુષોત્તમેં ।
તેથ અર્જુન મનોધર્મેં । નિવાલોં મ્હણતસે ॥ ૧૪૪ ॥
અહો જી અવધારા । ભલા કેરુ ફેડિલા સંસારા ।
જાહલોં જનનીજઠરજોહરા- । વેગળા પ્રભૂ ॥ ૧૪૫ ॥
જી જન્મલેપણ આપુલેં । હેં આજિ મિયાં ડોળાં દેખિલેં ।
જીવિત હાતાં ચઢલેં । આવડતસેં ॥ ૧૪૬ ॥
આજિ આયુષ્યા ઉજવણ જાહલી । માઝિયા દૈવા દશા ઉદયલી ।
જે વાક્યકૃપા લાધલી । દૈવિકેનિ મુખેં ॥ ૧૪૭ ॥
આતાં યેણેં વચન તેજાકારેં । ફિટલેં આંતીલ બાહેરીલ આંધારેં ।
મ્હણોનિ દેખતસેં સાચોકારેં । સ્વરૂપ તુઝેં ॥ ૧૪૮ ॥
અર્જુન ઉવાચ। પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્ ।
પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્ ॥ ૧૨॥
તરી હોસી ગા તૂં પરબ્રહ્મ । જેં યા મહાભૂતાં વિસંવતેં ધામ ।
પવિત્ર તૂં પરમ । જગન્નાથા ॥ ૧૪૯ ॥
તૂં પરમ દૈવત તિહીં દેવાં । તૂં પુરુષ જી પંચવિસાવા ।
દિવ્ય તૂં પ્રકૃતિભાવા- । પૈલીકડીલ ॥ ૧૫૦ ॥
અનાદિસિદ્ધ તૂં સ્વામી । જો નાકળિજસી જન્મધર્મીં ।
તો તૂં હેં આમ્હી । જાણિતલેં આતાં ॥ ૧૫૧ ॥
તૂં યા કાલયંત્રાસિ સૂત્રી । તૂં જીવકળેચી અધિષ્ઠાત્રી ।
તૂં બ્રહ્મકટાહધાત્રી । હેં કળલેં ફુડેં ॥ ૧૫૨ ॥
આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિનારદસ્તથા ।
અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે ॥ ૧૩॥
પૈં આણિકહી એક પરી । ઇયે પ્રતીતીચી યેતસે થોરી ।
જે માગેં ઐસેંચિ ઋષીશ્વરીં । સાંગિતલેં તૂંતેં ॥ ૧૫૩ ॥
પરિ તયા સાંગિતલિયાચેં સાચપણ । હેં આતાં માઝેં દેખતસે અંતઃકરણ ।
જે કૃપા કેલી આપણ । મ્હણોનિ દેવા ॥ ૧૫૪ ॥
એર઼્હવીં નારદુ અખંડ જવળાં યે । તોહી ઐસેંચિ વચનીં ગાયે ।
પરિ અર્થ ન બુજોનિ ઠાયે । ગીતસુખચિ ઐકોં ॥ ૧૫૫ ॥
જી આંધળેયાંચાં ગાંવીં । આપણપેં પ્રગટલેં રવી ।
તરી તિહીં વોતપલીચિ ઘ્યાવી । વાંચૂનિ પ્રકાશુ કૈંચા ? ॥ ૧૫૬ ॥
યેરવીં દેવર્ષિ અધ્યાત્મ ગાતાં । આહાચ રાગાંગેંસીં જે મધુરતા ।
તેચિ ફાવે યેર ચિત્તા । નલગેચિ કાંહીં ॥ ૧૫૭ ॥
પૈં અસિતા દેવલાચેનિહિ મુખેં । મી એવંવિધા તૂંતેં આઇકેં ।
પરી તૈં બુદ્ધિ વિષયવિખેં । ઘારિલી હોતી ॥ ૧૫૮ ॥
વિષયવિષાચા પડિપાડૂ । ગોડ પરમાર્થુ લાગે કડૂ ।
કડૂ વિષય તો ગોડૂ । જીવાસી જાહલા ॥ ૧૫૯ ॥
આણિ હેં આણિકાંચેં કાય સાંગાવેં । રાઉળા આપણચિ યેઊનિ વ્યાસદેવેં ।
તુઝેં સ્વરૂપ આઘવેં । સર્વદા સાંગિજે ॥ ૧૬૦ ॥
પરિ તો અંધારીં ચિંતામણિ દેખિલા । જેવીં નવ્હે યા બુદ્ધી ઉપેક્ષિલા ।
પાઠીં દિનોદયીં વોળખિલા । હોય મ્હણૌનિ ॥ ૧૬૧ ॥
તૈસીં વ્યાસાદિકાંચીં બોલણીં । તિયા મજપાશીં ચિદ્રત્નાંચિયા ખાણી ।
પરિ ઉપેક્ષિલ્યા જાત હોતીયા તરણી । તુજવીણ કૃષ્ણા ॥ ૧૬૨ ॥
સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ ।
ન હિ તે ભગવન્ વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ ॥ ૧૪॥
તે આતાં વાક્યસૂર્યકર તુઝે ફાંકલે । આણિ ઋષીં માર્ગ હોતે જે કથિલે ।
તયાં આઘવિયાંચેંચિ ફિટલેં । અનોળખપણ ॥ ૧૬૩ ॥
જી જ્ઞાનાચેં બીજ તયાંચે બોલ । માજીં હૃદયભૂમિકે પડિલે સખોલ ।
વરિ ઇયે કૃપેચી જાહાલી વોલ । મ્હણોનિ સંવાદફળેંશીં ઉઠલેં ॥ ૧૬૪ ॥
અહો નારદાદિકાં સંતાં । ત્યાંચિયા ઉક્તિરૂપ સરિતા ।
મી મહોદધીં જાલાં અનંતા । સંવાદસુખાચા ॥ ૧૬૫ ॥
પ્રભુ આઘવેનિ યેણેં જન્મેં । જિયેં પુણ્યેં કેલીં મિયાં ઉત્તમેં ।
તયાંચીં ન ઠકતીચિ અંગીં કામેં । સદ્ગુરુ તુવાં ॥ ૧૬૬ ॥
એર઼્હવીં વડિલવડિલાંચેનિ મુખેં । મી સદાં તૂંતેં કાનીં આઇકેં ।
પરિ કૃપા ન કીજેચિ તુવાં એકેં । તંવ નેણવેચિ કાંહીં ॥ ૧૬૭ ॥
મ્હણોનિ ભાગ્ય જૈં સાનુકૂળ । જાલિયા કેલે ઉદ્યમ સદાં સફળ ।
તૈસેં શ્રુતાધીત સકળ । ગુરુકૃપા સાચ ॥ ૧૬૮ ॥
જી બનકરુ ઝાડેં સિંપી જીવેંસાટીં । પાડૂનિ જન્મેં કાઢી આટી ।
પરિ ફળેંસી તૈંચિ ભેટી । જૈં વસંતુ પાવે ॥ ૧૬૯ ॥
અહો વિષમા જૈં વોહટ પડે । તૈં મધુર તેં મધુર આવડે ।
પૈં રસાયનેં તૈં ગોડેં । જૈં આરોગ્ય દેહીં ॥ ૧૭૦ ॥
કાં ઇંદ્રિયેં વાચા પ્રાણ । યાં જાલિયાંચે તૈંચિ સાર્થકપણ ।
જૈં ચૈતન્ય યેઊનિ આપણ । સંચરે માજીં ॥ ૧૭૧ ॥
તૈસેં શબ્દજાત આલોડિલેં । અથવા યોગાદિક જેં અભ્યાસિલેં ।
તેં તૈંચિ મ્હણોં યે આપુલેં । જૈં સાનુકૂલ ગુરુ ॥ ૧૭૨ ॥
ઐસિયે જાલિયે પ્રતીતીચેનિ માજેં । અર્જુન નિશ્ચયાચિ નાચતુસેં ભોજેં ।
તેવીંચિ મ્હણે દેવા તુઝેં । વાક્ય મજ માનલેં ॥ ૧૭૩ ॥
તરિ સાચચિ હેં કૈવલ્યપતી । મજ ત્રિશુદ્ધી આલી પ્રતીતી ।
જે તૂં દેવદાનવાંચિયે મતી- । જોગા નવ્હસી ॥ ૧૭૪ ॥
તુઝેં વાક્ય વ્યક્તી ન યેતાં દેવા । જો આપુલિયા જાણે જાણિવા ।
તો કહીંચિ નોહે હેં સદ્ભાવા । ભરંવસેનિ આલેં ॥ ૧૭૫ ॥
સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ ।
ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે ॥ ૧૫॥
એથ આપુલેં વાડપણ જૈસેં । આપણચિ જાણિજે આકાશેં ।
કાં મી યેતુલી ઘનવટ ઐસેં । પૃથ્વીચિ જાણે ॥ ૧૭૬ ॥
તૈસા આપુલિયે સર્વશક્તી । તુજ તૂંચિ જાણૂં લક્ષ્મીપતી ।
યેર વેદાદિક મતી । મિરવતી વાયાં ॥ ૧૭૭ ॥
હાં ગા મનાતેં માગાં સાંડાવેં । પવનાતેં વાવીં મવાવેં ।
આદિશૂન્ય ઉતરોનિ જાવેં । કેઉતેં બાહીં ॥ ૧૭૮ ॥
તૈસેં હેં તુઝેં જાણણેં આહે । મ્હણોનિ કોણાહી ઠાકતેં નોહે ।
આતાં તુઝેં જ્ઞાન હોયે । તુજચિજોગેં ॥ ૧૭૯ ॥
જી આપણપયાતેં તૂંચિ જાણસી । આણિકાતેં સાંગાવયાહી તૂં સમર્થ હોસી ।
તરી આતાં એક વેળ ઘામ પુસીં । આર્તીચિયે નિડળીંચા ॥ ૧૮૦ ॥
હેં આઇકિલેં કીં ભૂતભાવના । ત્રિભુવનગજપંચાનના ।
સકળદેવદેવતાર્ચના । જગન્નાયકા ॥ ૧૮૧ ॥
જરી થોરી તુઝી પાહાત આહોં । તરી પાસીં ઉભે ઠાકાવયાહી યોગ્ય નોહોં ।
યા શોચ્યતા જરી વિનવૂં બિહોં । તરી આન ઉપાયો નાહીં ॥ ૧૮૨ ॥
ભરલે સમુદ્રસરિતા ચહૂંકડે । પરિ તે બાપિયાસિ કોરડે ।
કાં જૈં મેઘૌનિ થેંબુટા પડે । તૈં પાણી કીં તયા ॥ ૧૮૩ ॥
તૈસે ગુરુ જી સર્વત્ર આથી । પરિ કૃષ્ણા આમ્હાં તૂંચિ ગતી ।
હેં અસો મજપ્રતી । વિભૂતી સાંગેં ॥ ૧૮૪ ॥
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।
યાભિર્વિભૂતિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ ॥ ૧૬॥
જી તુઝિયા વિભૂતી આઘવિયા । પરિ વ્યાપિતી શક્તિ દિવ્યા જિયા ।
તિયા આપુલિયા દાવાવિયા । આપણ મજ ॥ ૧૮૫ ॥
જિહીં વિભૂતીં યયાં સમસ્તાં । લોકાંતેં વ્યાપૂનિ આહાતી અનંતા ।
તિયા પ્રધાના નામાંકિતા । પ્રગટા કરીં ॥ ૧૮૬ ॥
કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્ ।
કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા ॥ ૧૭॥
જી કૈસેં મિયાં તૂંતેં જાણાવેં । કાય જાણોનિ સદા ચિંતાવેં ।
જરી તૂંચિ મ્હણોં આઘવેં । તરિ ચિંતનચિ ન ઘડે ॥ ૧૮૭ ॥
મ્હણોનિ માગાં ભાવ જૈસે । આપુલે સાંગિતલે તુવાં ઉદ્દેશેં ।
આતાં વિસ્તારોનિ તૈસે । એક વેળ બોલેં ॥ ૧૮૮ ॥
જયાં જયાં ભાવાચાં ઠાયીં । તૂંતેં ચિંતિતાં મજ સાયાસુ નાહીં ।
તો વિવળ કરૂનિ દેઈં । યોગુ આપુલા ॥ ૧૮૯ ॥
વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન ।
ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શ્રૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્ ॥ ૧૮॥
આણિ પુસલિયા જિયા વિભૂતી । ત્યાહી બોલાવિયા ભૂતપતી ।
યેથ મ્હણસી જરી પુઢતી । કાય સાંગોં ॥ ૧૯૦ ॥
તરી હા ભાવ મના । ઝણેં જાય હો જનાર્દના ।
પૈં પ્રાકૃતાહી અમૃતપાના । ના ન મ્હણવે જી ॥ ૧૯૧ ॥
જે કાળકૂટાચેં સહોદર । જેં મૃત્યૂભેણેં પ્યાલે અમર ।
તરિ દિહાચે પુરંદર । ચૌદા જાતી ॥ ૧૯૨ ॥
ઐસા કવણ એક ક્ષીરાબ્ધીચા રસુ । જયા વાયાંચિ અમૃતપણાચા આભાસુ ।
તયાચાહી મીઠાંશુ । જે પુરે મ્હણોં નેદી ॥ ૧૯૩ ॥
તયા પાબળેયાહી યેતુલેવરી । ગોડિયેચિ આથિ થોરી ।
મગ હેં તંવ અવધારીં । પરમામૃત સાચેં ॥ ૧૯૪ ॥
જેં મંદરાચળુ ન ઢાળિતાં । ક્ષીરસાગરુ ન ડહુળિતાં ।
અનાદિ સ્વભાવતા । આઇતેં આહે ॥ ૧૯૫ ॥
જેં દ્રવ ના નવ્હે બદ્ધ । જેથ નેણિજતી રસ ગંધ ।
જેં ભલતયાંહી સિદ્ધ । આઠવલેંચિ ફાવે ॥ ૧૯૬ ॥
જયાચી ગોઠીચિ ઐકતખેંવો । આઘવા સંસારુ હોય વાવો ।
બળિયા નિત્યતા લાગે યેવોં । આપણપેંયા ॥ ૧૯૭ ॥
જન્મમૃત્યૂચી ભાખ । હારપોનિ જાય નિઃશેખ ।
આંત બાહેરી મહાસુખ । વાઢોંચિ લાગે ॥ ૧૯૮ ॥
મગ દૈવગત્યા જરી સેવિજે । તરી તેં આપણચિ હોઊનિ ઠાકિજે ।
તેં તુજ દેતાં ચિત્ત માઝેં । પુરેં મ્હણોં ન શકે ॥ ૧૯૯ ॥
તવં તુઝેં નામચિ આમ્હાં આવડે । વરિ ભેટી હોય આણિ જવળિક જોડે ।
પાઠીં ગોઠી સાંગસી સુરવાડેં । આનંદાચેની ॥ ૨૦૦ ॥
આતાં હેં સુખ કાયિસયાસારિખેં । કાંહીં નિર્વચેના મજ પરિતોખેં ।
તરિ યેતુલેં જાણેં જે યેણેં મુખેં । પુનરુક્તહી હો ॥ ૨૦૧ ॥
હાં ગા સૂર્ય કાય શિળા ? । અગ્નિ મ્હણોં યેત આહે વોંવિળા ।
કાં નિત્ય વાહાતયા ગંગાજળા । પારસેપણ અસે ॥ ૨૦૨ ॥
તુંવા સ્વમુખેં જેં બોલિલેં । હેં આમ્હીં નાદાસિ રૂપ દેખિલેં ।
આજિ ચંદનતરૂચીં ફુલેં । તુરંબીત આહોં માં ॥ ૨૦૩ ॥
યા પાર્થાચિયા બોલા । સર્વાંગેં કૃષ્ણ ડોલલા ।
મ્હણે ભક્તિજ્ઞાનાસિ જાહલા । આગરુ હા ॥ ૨૦૪ ॥
ઐસા પતિકરાચિયા તોષા આંતુ । પ્રેમાચા વેગુ ઉચંબળતુ ।
સાયાસેં સાંવરૂનિ અનંતુ । કાય બોલે ॥ ૨૦૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ । હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ ।
પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે ॥ ૧૯॥
મી પિતામહાચા પિતા । હેં આઠવિતાંહી નાઠવે ચિત્તા ।
કીં મ્હણતસે બા પંડુસુતા । ભલેં કેલેં ॥ ૨૦૬ ॥
અર્જુનાતેં બા મ્હણે એથ કાંહીં । આમ્હાં વિસ્મો કરાવયા કારણ નાહીં ।
આંગેં તો લેંકરૂં કાઈ । નવ્હેચિ નંદાચેં ॥ ૨૦૭ ॥
પરિ પ્રસ્તુત ઐસેં અસો । હેં કરવી આવડીચા અતિસો ।
મગ મ્હણે આઇકેં સાંગતસોં । ધનુર્ધરા ॥ ૨૦૮ ॥
તરી તુવાં પુસલિયા વિભૂતી । તયાંચેં અપારપણ સુભદ્રાપતી ।
જ્યા માઝિયાચિ પરિ માઝિયે મતી । આકળતી ના ॥ ૨૦૯ ॥
આંગીંચિયા રોમા કિતી । જયાચિયા તયાસિ ન ગણવતી ।
તૈસિયા માઝિયા વિભૂતી । અસંખ્ય મજ ॥ ૨૧૦ ॥
એર઼્હવીં તરી મી કૈસા કેવઢા । મ્હણોનિ આપણપયાંહી નવ્હેચિ ફુડા ।
યાલાગીં પ્રધાના જિયા રૂઢા । તિયા વિભૂતી આઇકેં ॥ ૨૧૧ ॥
જિયા જાણતલિયાસાઠીં । આઘવીયા જાણિતલિયા હોતી કિરીટી ।
જૈસેં બીજ આલિયા મુઠીં । તરૂચિ આલા હોય ॥ ૨૧૨ ॥
કાં ઉદ્યાન હાતા ચઢિલેં । તરી આપૈસીં સાંપડલીં ફળેં ફુલેં ।
તેવીં દેખિલિયા જિયા દેખવલેં । વિશ્વ સકળ ॥ ૨૧૩ ॥
એર઼્હવીં સાચચિ ગા ધનુર્ધરા । નાહીં શેવટુ માઝિયા વિસ્તારા ।
પૈં ગગના ઐશિયા અપારા । મજમાજીં લપણેં ॥ ૨૧૪ ॥
અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ ।
અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ ॥ ૨૦॥
આઇકેં કુટિલાલકમસ્તકા । ધનુર્વેદત્ર્યંબકા ।
મી આત્મા અસેં એકૈકા । ભૂતમાત્રાચાં ઠાયીં ॥ ૨૧૫ ॥
આંતુલીકડે મીચિ યાંચા અંતઃકરણીં । ભૂતાંબાહેરી માઝીચ ગંવસણી ।
આદિ મી નિર્વાણીં । મધ્યહી મીચિ ॥ ૨૧૬ ॥
જૈસેં મેઘાં યા તળીં વરી । એક આકાશચિ આંત બાહેરી ।
આણિ આકાશીંચિ જાલે અવધારીં । અસણેંહી આકાશીં ॥ ૨૧૭ ॥
પાઠીં લયા જે વેળીં જાતી । તે વેળીં આકાશચિ હોઊનિ ઠાતી ।
તેવીં આદિ સ્થિતી અંતગતી । ભૂતાંસિ મી ॥ ૨૧૮ ॥
ઐસેં બહુવસ આણિ વ્યાપકપણ । માઝેં વિભૂતિયોગેં જાણ ।
તરી જીવચિ કરૂનિ શ્રવણ । આઇકોનિ આઇક ॥ ૨૧૯ ॥
યાહીવરી ત્યા વિભૂતી । સાંગણેં ઠેલેં તુજપ્રતિ ।
સાંગેન મ્હણિતલેં તુજ પ્રીતી । ત્યા પ્રધાના આઇકેં ॥ ૨૨૦ ॥
આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન ।
મરીચિર્મરુતાનામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી ॥ ૨૧॥
હેં બોલોનિ તો કૃપાવંતુ । મ્હણે વિષ્ણુ મી આદિત્યાંઆંતુ ।
રવી મી રશ્મિવંતુ । સુપ્રભાંમાજીં ॥ ૨૨૧ ॥
મરૂદ્ગણાંચ્યા વર્ગીં । મરીચિ મ્હણે મી શારઙ્ગી ।
ચંદ્ર મી ગગનરંગીં । તારાંમાજીં ॥ ૨૨૨ ॥
વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ ।
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના ॥ ૨૨॥
વેદાંઆંતુ સામવેદુ । તો મી મ્હણે ગોવિંદુ ।
દેવાંમાજી મરુદ્બંધુ । મહેંદ્ર તો મી ॥ ૨૨૩ ॥
ઇંદ્રિયાંઆંતુ અકરાવેં । મન તેં મી હેં જાણાવેં ।
ભૂતાંમાજી સ્વભાવેં । ચેતના તે મી ॥ ૨૨૪ ॥
રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્ ।
વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્ ॥ ૨૩॥
અશેષાંહી રુદ્રાંમાઝારીં । શંકર જો મદનારી ।
તો મી યેથ ન ધરીં । ભ્રાંતિ કાંહીં ॥ ૨૨૫ ॥
યક્ષરક્ષોગણાંઆંતુ । શંભૂચા સખા જો ધનવંતુ ।
તો કુબેરુ મી હેં અનંતુ । મ્હણતા જાહલા ॥ ૨૨૬ ॥
મગ આઠાંહી વસૂંમાઝારીં । પાવકુ તો મી અવધારીં ।
શિખરાથિલિયાં સર્વોપરી । મેરુ તો મી ॥ ૨૨૭ ॥
પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્ ।
સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ ॥ ૨૪॥
મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્ ।
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ ॥ ૨૫॥
જો સ્વર્ગસિંહાસના સાવાવો । સર્વજ્ઞતે આદીચા ઠાવો ।
તો પુરોહિતાંમાજીં રાવો । બૃહસ્પતી મી ॥ ૨૨૮ ॥
ત્રિભુવનીંચિયા સેનાપતીં- । આંત સ્કંદુ તો મી મહામતી ।
જો હરવીર્યેં અગ્નિસંગતી । કૃત્તિકાઆંતુ જાહલા ॥ ૨૨૯ ॥
સકળિકાં સરોવરાંસી । માજીં સમુદ્ર તો મી જળરાશી ।
મહર્ષીંઆંતુ તપોરાશી । ભૃગુ તો મી ॥ ૨૩૦ ॥
અશેષાંહી વાચા । આંતુ નટનાચ સત્યાચા ।
તેં અક્ષર એક મી વૈકુંઠીંચા । વેલ્હાળુ મ્હણે ॥ ૨૩૧ ॥
સમસ્તાંહી યજ્ઞાંચા પૈકીં । જપયજ્ઞુ તો મી યે લોકીં ।
જો કર્મત્યાગેં પ્રણવાદિકીં । નિફજવિજે ॥ ૨૩૨ ॥
નામજપયજ્ઞુ તો પરમ । બાધૂં ન શકે સ્નાનાદિ કર્મ ।
નામેં પાવન ધર્માધર્મ । નામ પરબ્રહ્મ વેદાર્થેં ॥ ૨૩૩ ॥
સ્થાવરાં ગિરીવરાં આંતુ । પુણ્યપુંજ જો હિમવંતુ ।
તો મી મ્હણે કાંતુ । લક્ષ્મિયેચા ॥ ૨૩૪ ॥
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ ।
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ ॥ ૨૬॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ ।
ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્ ॥ ૨૭॥
કલ્પદ્રુમ હન પારિજાતુ । ગુણેં ચંદનુહી વાડ વિખ્યાતુ ।
તરિ યયાં વૃક્ષજાતાં આંતુ । અશ્વત્થુ તો મી ॥ ૨૩૫ ॥
દેવઋષીંઆંતુ પાંડવા । નારદુ તો મી જાણાવા ।
ચિત્રરથુ મી ગંધર્વાં । સકળિકાંમાજીં ॥ ૨૩૬ ॥
યયાં અશેષાંહી સિદ્ધાં- । માજીં કપિલાચાર્યુ મી પ્રબુદ્ધા ।
તુરંગજાતાં પ્રસિદ્ધાં- । આંત ઉચૈઃશ્રવા મી ॥ ૨૩૭ ॥
રાજભૂષણ ગજાંઆંતુ । અર્જુના મી ગા ઐરાવતુ ।
પયોરાશી સુરમથિતુ । અમૃતાંશુ તો મી ॥ ૨૩૮ ॥
યયાં નરાંમાજીં રાજા । તો વિભૂતિવિશેષ માઝા ।
જયાતેં સકળ લોક પ્રજા । હોઊનિ સેવિતી ॥ ૨૩૯ ॥
આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ ।
પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ ॥ ૨૮॥
અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્ ।
પિતૃણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્ ॥ ૨૯॥
પૈં આઘવેયાં હાતિયેરાં । આંત વજ્ર તેં મી ધનુર્ધરા ।
જેં શતમખોત્તીર્ણકરા । આરૂઢોનિ અસે ॥ ૨૪૦ ॥
ધેનૂંમધ્યેં કામધેનુ । તેં મી મ્હણે વિષ્વક્સેનુ ।
જન્મવિતયાંઆંત મદનુ । તો મી જાણેં ॥ ૨૪૧ ॥
સર્પકુળાઆંત અધિષ્ઠાતા । વાસુકી ગા મી કુંતીસુતા ।
નાગાંમાજીં સમસ્તાં । અનંતુ તો મી ॥ ૨૪૨ ॥
અગા યાદસાંઆંતુ । જો પશ્ચિમપ્રમદેચા કાંતુ ।
તો વરુણ મી હેં અનંતુ । સાંગત અસે ॥ ૨૪૩ ॥
આણિ પિતૃગણાં સમસ્તાં- । માજીં અર્યમા જો પિતૃદેવતા ।
તો મી હેં તત્ત્વતા । બોલત આહેં ॥ ૨૪૪ ॥
જગાચીં શુભાશુભેં લિહિતી । પ્રાણિયાંચ્યા માનસાંચા ઝાડા ઘેતી ।
મગ કેલિયાનુરૂપ હોતી । ભોગનિયમ જે ॥ ૨૪૫ ॥
તયાં નિયમિતયાંમાજીં યમુ । જો કર્મસાક્ષી ધર્મુ ।
તો મી મ્હણે રામુ । રમાપતી ॥ ૨૪૬ ॥
પ્રલ્હાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્ ।
મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્ ॥ ૩૦॥
અગા દૈત્યાંચિયા કુળીં । પ્રલ્હાદુ તો મી ન્યાહાળીં ।
મ્હણૌનિ દૈત્યભાવાદિમેળીં । લિંપેચિના ॥ ૨૪૭ ॥
પૈં કળિતયાંમાજીં મહાકાળુ । તો મી મ્હણે ગોપાળુ ।
શ્વાપદાંમાજીં શાર્દૂળુ । તો મી જાણ ॥ ૨૪૮ ॥
પક્ષિજાતિમાઝારીં । ગરુડ તો મી અવધારીં ।
યાલાગીં જો પાઠીવરી । વાહોં શકે માતેં ॥ ૨૪૯ ॥
પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ ।
ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્ત્રોતસામસ્મિ જાન્હવી ॥ ૩૧॥
પૃથ્વીચિયા પૈસારા- । માજીં ઘડીં ન લગતાં ધનુર્ધરા ।
એકેચિ ઉડ્ડાણેં સાતાંહિ સાગરાં । પ્રદક્ષિણા કરી જો ॥ ૨૫૦ ॥
તયાં વહિલિયાં ગતિમંતાં- । આંત પવનુ તો મી પાંડુસુતા ।
શસ્ત્રધરાં સમસ્તાં- । માજીં શ્રીરામ તો મી ॥ ૨૫૧ ॥
જેણેં સાંકડલિયા ધર્માચેન કૈવારેં । આપણપયાં ધનુષ્ય કરૂનિ દુસરેં ।
વિજયલક્ષ્મીયે એક મોહરેં । કેલેં ત્રેતીં ॥ ૨૫૨ ॥
પાઠીં ઉભે ઠાકૂનિ સુવેળીં । પ્રતાપલંકેશ્વરાચીં સિસાળીં ।
ગગનીં ઉદો મ્હણતયા હસ્તબળીં । દિધલી ભૂતાં ॥ ૨૫૩ ॥
જેણેં દેવાંચા માનુ ગિંવસિલા । ધર્માસિ જીર્ણોદ્ધારુ કેલા ।
સૂર્યવંશીં ઉદેલા । સૂર્ય જો કાં ॥ ૨૫૪ ॥
તો હાતિયેરુપરજિતયા આંતુ । રામચંદ્ર મી જાનકીકાંતુ ।
મકર મી પુચ્છવંતુ । જળચરાંમાજીં ॥ ૨૫૫ ॥
પૈં સમસ્તાંહી વોઘાં- । મધ્યેં જે ભગીરથેં આણિતાં ગંગા ।
જન્હૂનેં ગિળિલી મગ જંઘા । ફાડૂનિ દિધલી ॥ ૨૫૬ ॥
તે ત્રિભૂવનૈકસરિતા । જાન્હવી મી પાંડુસુતા ।
જળપ્રવાહાં સમસ્તાં- । માઝારીં જાણેં ॥ ૨૫૭ ॥
ઐસેનિ વેગળાલાં સૃષ્ટીપૈકીં । વિભૂતી નામ સૂતાં એકેકીં ।
સગળેન જન્મસહસ્રેં અવલોકીં । અર્ધ્યા નવ્હતી ॥ ૨૫૮ ॥
સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન ।
અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ॥ ૩૨॥
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ ।
અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતોમુખઃ ॥ ૩૩॥
જૈસીં અવઘીંચિ નક્ષત્રેં વેંચાવીં । ઐસી ચાડ ઉપજેલ જૈં જીવીં ।
તૈં ગગનાચી બાંધાવી । લોથ જેવીં ॥ ૨૫૯ ॥
કાં પૃથ્વીયે પરમાણૂંચા ઉગાણા ઘ્યાવા । તરિ ભૂગોલુચિ કાખે સુવાવા ।
તૈસા વિસ્તારુ માઝા પહાવા । તરિ જાણાવેં માતેં ॥ ૨૬૦ ॥
જૈસેં શાખાંસી ફૂલ ફળ । એકિહેળાં વેટાળૂં મ્હણિજે સકળ ।
તરી ઉપડૂનિયાં મૂળ । જેવીં હાતીં ઘેપે ॥ ૨૬૧ ॥
તેવીં માઝેં વિભૂતિવિશેષ । જરી જાણોં પાહિજેતી અશેષ ।
તરી સ્વરૂપ એક નિર્દોષ । જાણિજે માઝેં ॥ ૨૬૨ ॥
એર઼્હવીં વેગળાલિયા વિભૂતી । કાયિએક પરિસસી કિતી ।
મ્હણોનિ એકિહેળાં મહામતી । સર્વ મી જાણ ॥ ૨૬૩ ॥
મી આઘવિયેચિ સૃષ્ટી । આદિમધ્યાંતીં કિરીટી ।
ઓતપ્રોત પટીં । તંતુ જેવીં ॥ ૨૬૪ ॥
ઐસિયા વ્યાપકા માતેં જૈં જાણાવેં । તૈં વિભૂતિભેદેં કાય કરાવેં ।
પરિ હે તુઝી યોગ્યતા નવ્હે । મ્હણોનિ અસો ॥ ૨૬૫ ॥
કાં જે તુવાં પુસિલિયા વિભૂતી । મ્હણોનિ તિયા આઈક સુભદ્રાપતી ।
તરી આતાં વિદ્યાંમાજીં પ્રસ્તુતીં । અધ્યાત્મવિદ્યા તે મી ॥ ૨૬૬ ॥
અગા બોલતયાંચિયા ઠાયીં । વાદુ તો મી પાહીં ।
જો સકલશાસ્ત્રસંમતેં કહીં । સરેચિના ॥ ૨૬૭ ॥
જો નિર્વચૂં જાતાં વાઢે । આઇકતયાં ઉત્પ્રેક્ષે સળુ ચઢે ।
જયાવરી બોલતયાંચીં ગોડેં । બોલણીં હોતીં ॥ ૨૬૮ ॥
ઐસા પ્રતિપાદનામાજીં વાદુ । તો મી મ્હણે ગોવિંદુ ।
અક્ષરાંમાજીં વિશદુ । અકારુ તો મી ॥ ૨૬૯ ॥
પૈં ગા સમાસાંમાઝારીં । દ્વંદ્વ તો મી અવધારીં ।
મશકાલાગોનિ બ્રહ્માવેરીં । ગ્રાસિતા તો મી ॥ ૨૭૦ ॥
મેરુમંદરાદિકીં સર્વીં । સહિત પૃથ્વીતેં વિરવી ।
જો એકાર્ણવાતેંહી જિરવી । જેથિંચા તેથેં ॥ ૨૭૧ ॥
જો પ્રળયતેજા દેત મિઠી । સગળિયા પવનાતેં ગિળી કિરીટી ।
આકાશ જયાચિયા પોટીં । સામાવલેં ॥ ૨૭૨ ॥
ઐસા અપાર જો કાળુ । તો મી મ્હણે લક્ષ્મીલીળુ ।
મગ પુઢતી સૃષ્ટીચા મેળુ । સૃજિતા તો મી ॥ ૨૭૩ ॥
મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્ ।
કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા ॥ ૩૪॥
આણિ સૃજિલિયા ભૂતાંતેં મીચિ ધરીં । સકળાં જીવનહી મીચિ અવધારીં ।
શેખીં સર્વાંતેં યા સંહારીં । તેવ્હાં મૃત્યુહી મીચિ ॥ ૨૭૪ ॥
આતાં સ્ત્રીગણાંચાં પૈકીં । માઝિયા વિભૂતી સાત આણિકી ।
તિયા ઐક કવતિકીં । સાંગિજતીલ ॥ ૨૭૫ ॥
તરી નીચ નવી જે કીર્તિ । અર્જુના તે માઝી મૂર્તી ।
આણિ ઔદાર્યેંસી જે સંપત્તી । તેહી મીચિ જાણેં ॥ ૨૭૬ ॥
આણિ તે ગા મી વાચા । જે સુખાસનીં ન્યાયાચા ।
આરૂઢોનિ વિવેકાચા । માર્ગીં ચાલે ॥ ૨૭૭ ॥
દેખિલેનિ પદાર્થેં । જે આઠવૂનિ દે માતેં ।
તે સ્મૃતિહી પૈં એથેં । ત્રિશુદ્ધી મી ॥ ૨૭૮ ॥
પૈં સ્વહિતા અનુજાયિની । મેધા તે ગા મી ઇયે જનીં ।
ધૃતી મી ત્રિભુવનીં । ક્ષમા તે મી ॥ ૨૭૯ ॥
એવં નારીંમાઝારીં । યા સાતહી શક્તિ મીચિ અવધારીં ।
ઐસેં સંસારગજકેસરી । મ્હણતા જાહલા ॥ ૨૮૦ ॥
બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્ ।
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ ॥ ૩૫॥
વેદરાશીચિયા સામા- । આંત બૃહત્સામ જેં પ્રિયોત્તમા ।
તેં મી મ્હણે રમા- । પ્રાણેશ્વરુ ॥ ૨૮૧ ॥
ગાયત્રીછંદ જેં મ્હણિજે । તેં સકળાં છંદાંમાજીં માઝેં ।
સ્વરૂપ હેં જાણિજે । નિભ્રાંત તુવાં ॥ ૨૮૨ ॥
માસાંઆંત માર્ગશીરુ । તો મી મ્હણે શારઙ્ગધરુ ।
ઋતૂંમાજીં કુસુમાકરુ । વસંતુ તો મી ॥ ૨૮૩ ॥
દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્ ।
જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્ ॥ ૩૬॥
વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ ।
મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ ॥ ૩૭॥
છળિતયાં વિંદાણા- । માજીં જૂં તેં મી વિચક્ષણા ।
મ્હણોનિ ચોહટાં ચોરી પરી કવણા । નિવારૂં ન યે ॥ ૨૮૪ ॥
અગા અશેષાંહી તેજસાં- । આંત તેજ તેં મી ભરંવસા ।
વિજયો મી કાર્યોદ્દેશાં । સકળાંમાજીં ॥ ૨૮૫ ॥
જેણેં ચોખાળત દિસે ન્યાય । તો વ્યવસાયાંત વ્યવસાય ।
માઝેં સ્વરૂપ હેં રાય । સુરાંચા મ્હણે ॥ ૨૮૬ ॥
સત્ત્વાથિલિયાંઆંતુ । સત્ત્વ મી મ્હણે અનંતુ ।
યાદવાંમાજીં શ્રીમંતુ । તોચિ તો મી ॥ ૨૮૭ ॥
જો દેવકી-વસુદેવાસ્તવ જાહલા । કુમારીસાઠીં ગોકુળીં ગેલા ।
તો મી પ્રાણાસકટ પિયાલા । પૂતનેતેં ॥ ૨૮૮ ॥
નુઘડતાં બાળપણાચી ફુલી । જેણેં મિયાં અદાનવીં સૃષ્ટિ કેલી ।
કરીં ગિરિ ધરૂનિ ઉમાણિલી । મહેંદ્રમહિમા ॥ ૨૮૯ ॥
કાલિંદીચેં હૃદયશલ્ય ફેડિલેં । જેણેં મિયાં જળત ગોકુળ રાખિલેં ।
વાસરુવાંસાઠીં લાવિલેં । વિરંચીસ પિસેં ॥ ૨૯૦ ॥
પ્રથમદશેચિયે પહાંટે- । માજીં કંસા ઐશીં અચાટેં ।
મહાધેંડીં અવચટેં । લીળાચિ નાસિલીં ॥ ૨૯૧ ॥
હેં કાય કિતીએક સાંગાવેં । તુવાંહી દેખિલેં ઐકિલેં અસે આઘવેં ।
તરિ યાદવાંમાજીં જાણાવેં । હેંચિ સ્વરૂપ માઝેં ॥ ૨૯૨ ॥
આણિ સોમવંશીં તુમ્હાં પાંડવાં- । માજીં અર્જુન તો મી જાણાવા ।
મ્હણોનિ એકમેકાંચિયા પ્રેમભાવા । વિઘડુ ન પડે ॥ ૨૯૩ ॥
સંન્યાસી તુવાં હોઊનિ જનીં । ચોરૂનિ નેલી માઝી ભગિની ।
તર઼્હી વિકલ્પુ નુપજે મનીં । મી તૂં દોન્હી સ્વરૂપ એક ॥ ૨૯૪ ॥
મુનીઆંત વ્યાસદેવો । તો મી મ્હણે યાદવરાવો ।
કવીશ્વરાંમાજીં ધૈર્યા ઠાવો । ઉશનાચાર્ય તો મી ॥ ૨૯૫ ॥
દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ ।
મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્ ॥ ૩૮॥
અગા દમિતયાંમાઝારીં । અનિવાર દંડુ તો મી અવધારીં ।
જો મુંગિયેલાગોનિ બ્રહ્માવેરીં । નિયમિત પાવે ॥ ૨૯૬ ॥
પૈં સારાસાર નિર્ધારિતયાં । ધર્મજ્ઞાનાચા પક્ષુ ધરિતયાં ।
સકળ શાસ્ત્રાંમાજીં યયાં । નીતિશાસ્ત્ર તેં મી ॥ ૨૯૭ ॥
આઘવિયાચિ ગૂઢાં- । માજીં મૌન તેં મી સુહાડા ।
મ્હણોનિ ન બોલતયાં પુઢાં । સ્ત્રષ્ટાહી નેણ હોય ॥ ૨૯૮ ॥
અગા જ્ઞાનિયાંચિયા ઠાયીં । જ્ઞાન તેં મી પાહીં ।
આતાં અસો હેં યયાં કાંહીં । પાર ન દેખોં ॥ ૨૯૯ ॥
યચ્ચાઽપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન ।
ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્ ॥ ૩૯॥
નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાંના વિભૂતીનાં પરંતપ ।
એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા ॥ ૪૦॥
પૈં પર્જન્યાચિયા ધારાં । વરી લેખ કરવેલ ધનુર્ધરા ।
કાં પૃથ્વીચિયા તૃણાંકુરાં । હોઈલ ઠી ॥ ૩૦૦ ॥
પૈં મહોદધીચિયા તરંગાં । વ્યવસ્થા ધરૂં નયે જેવીં ગા ।
તેવીં માઝિયા વિશેષ લિંગાં । નાહીં મિતી ॥ ૩૦૧ ॥
ઐશિયાહી સાતપાંચ પ્રધાના । વિભૂતી સાંગિતલિયા તુજ અર્જુના ।
તો હા ઉદ્દેશુ જો ગા મના । આહાચ ગમલા ॥ ૩૦૨ ॥
યેરાં વિભૂતિવિસ્તારાંસિ કાંહીં । એથ સર્વથા લેખ નાહીં ।
મ્હણૌનિ પરિસસીં તૂં કાઈ । આમ્હીં સાંગોં કિતી ॥ ૩૦૩ ॥
યાલાગીં એકિહેળાં તુજ । દાઊં આતાં વર્મ નિજ ।
સર્વભૂતાંકુરેં બીજ । વિરૂઢત અસે તેં મી ॥ ૩૦૪ ॥
મ્હણોનિ સાનેં થોર ન મ્હણાવેં । ઉંચ નીચ ભાવ સાંડાવે ।
એક મીચિ ઐસેં માનાવેં । વસ્તુજાતાતેં ॥ ૩૦૫ ॥
તરી યાવરી સાધારણ । આઈક પાં આણિકહી ખૂણ ।
તરી અર્જુના તેં તૂં જાણ । વિભૂતિ માઝી ॥ ૩૦૬ ॥
યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા ।
તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંઽશસંભવમ્ ॥ ૪૧॥
જેથ જેથ સંપત્તિ આણિ દયા । દોન્હી વસતી આલિયા અસતી ઠાયા ।
તે તે જાણ ધનંજયા । વિભૂતિ માઝી ॥ ૩૦૭ ॥
અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન ।
વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્ ॥ ૪૨॥
અથવા એકલેં એક બિંબ ગગનીં । તરી પ્રભા ફાંકે ત્રિભુવનીં ।
તેવીં એકાકિયાચી સકળ જનીં । આજ્ઞા પાળિજે ॥ ૩૦૮ ॥
તયાંતેં એકલેં ઝણીં મ્હણ । તે નિર્ધન યા ભાષા નેણ ।
કાય કામધેનૂસવેં સર્વ સાહાન । ચાલત અસે ॥ ૩૦૯ ॥
તિયેતેં જેં જેધવાં જો માગે । તેં તે એકસરેંચિ પ્રસવોં લાગે ।
તેવીં વિશ્વવિભવ તયા અંગેં । હોઊનિ આહાતિ ॥ ૩૧૦ ॥
તયાતેં વોળખાવયા હેચિ સંજ્ઞા । જે જગેં નમસ્કારિજે આજ્ઞા ।
ઐસેં આથિ તેં જાણ પ્રાજ્ઞા । અવતાર માઝે ॥ ૩૧૧ ॥
આતાં સામાન્ય વિશેષ । હેં જાણણેં એથ મહાદોષ ।
કાં જે મીચિ એક અશેષ । વિશ્વ આહે મ્હણોનિ ॥ ૩૧૨ ॥
તરી આતાં સાધારણ આણિ ચાંગુ । ઐસા કૈસેનિ પાં કલ્પાવા વિભાગુ ।
વાયાં આપુલિયેચિ મતી વંગુ । ભેદાચા લાવાવા ॥ ૩૧૩ ॥
એર઼્હવીં તરી તૂપ કાસયા ઘુસળાવેં । અમૃત કાં રાંધૂનિ અર્ધેં કરાવેં ।
હાં ગા વાયૂસિ કાય પાં ડાવેં । ઉજવેં અંગ આહે ॥ ૩૧૪ ॥
પૈં સૂર્યબિંબાસિ પોટ પાઠીં । પાહતાં નાસેલ આપુલી દિઠી ।
તેવીં માઝ્યા સ્વરૂપીં ગોઠી । સામાન્યવિશેષાચી નાહીં ॥ ૩૧૫ ॥
આણિ સિનાના ઇહીં વિભૂતીં । મજ અપારાતેં મવિસીલ કિતી ।
મ્હણોનિ કિંબહુના સુભદ્રાપતી । અસો હેં જાણણેં ॥ ૩૧૬ ॥
આતાં પૈં માઝેનિ એકેં અંશેં । હેં જગ વ્યાપિલેં અસે ।
યાલાગીં ભેદૂ સાંડૂનિ સરિસેં । સામ્યેં ભજ ॥ ૩૧૭ ॥
ઐસેં વિબુધવનવસંતેં । તેણેં વિરક્તાંચેનિ એકાંતેં ।
બોલિલેં જેથ શ્રીમંતેં । શ્રીકૃષ્ણદેવેં ॥ ૩૧૮ ॥
તેથ અર્જુન મ્હણે સ્વામી । યેતુલેં હેં રાભસ્ય બોલિલેતી તુમ્હીં ।
જે ભેદુ એક આણિ આમ્હીં । સાંડાવા એકીં ॥ ૩૧૯ ॥
હાં હો સૂર્ય મ્હણે કાય જગાતેં । અંધારેં દવડા કાં પરૌતેં ।
તેવીં ધસાળ મ્હણોં દેવા તૂંતેં । તરી અધિક હા બોલુ ॥ ૩૨૦ ॥
તુઝેં નાંવચિ એક કોણ્હી વેળે । જયાંચિયે મુખાસિ કાં કાનાં મિળે ।
તયાંચિયા હૃદયાતેં સાંડૂનિ પળે । ભેદુ જી સાચ ॥ ૩૨૧ ॥
તો તૂં પરબ્રહ્મચિ અસકેં । મજ દૈવેં દિધલાસિ હસ્તોદકેં ।
તરી આતાં ભેદુ કાયસા કેં । દેખાવા કવણેં ॥ ૩૨૨ ॥
જી ચંદ્રબિંબાચા ગાભારાં । રિગાલિયાવરીહી ઉબારા ।
પરી રાણેપણેં શારઙ્ગધરા । બોલા હેં તુમ્હીં ॥ ૩૨૩ ॥
તેથ સાવિયાચિ પરિતોષોનિ દેવેં । અર્જુનાતેં આલિંગિલેં જીવેં ।
મગ મ્હણે તુવાં ન કોપાવેં । આમુચિયા બોલા ॥ ૩૨૪ ॥
આમ્હીં તુજ ભેદાચિયા વાહાણીં । સાંગિતલી જે વિભૂતીંચી કહાણી ।
તે અભેદેં કાય અંતઃકરણીં । માનિલી કીં ન મનેં ॥ ૩૨૫ ॥
હેંચિ પાહાવયાલાગીં । નાવેક બોલિલોં બાહેરિસવડિયા ભંગીં ।
તંવ વિભૂતી તુજ ચાંગી । આલિયા બોધા ॥ ૩૨૬ ॥
યેથ અર્જુન મ્હણે દેવેં । હેં આપુલેં આપણ જાણાવેં ।
પરી દેખતસેં વિશ્વ આઘવેં । તુવાં ભરલેં ॥ ૩૨૭ ॥
પૈં રાયા તો પાંડુસુતુ । ઐસિયે પ્રતીતીસિ જાહલા વરૈતુ ।
યા સંજયાચિયા બોલા નિવાંતુ । ધૃતરાષ્ટ્ર રાહે ॥ ૩૨૮ ॥
કીં સંજયો દુખવલેનિ અંતઃકરણેં । મ્હણતસે નવલ નવ્હે દૈવ દવડણેં ।
હા જીવેં ધાડસા આહે મી મ્હણેં । તંવ આંતુહી આંધળા ॥ ૩૨૯ ॥
પરી અસો હેં તો અર્જુનુ । સ્વહિતાચા વાઢવિતસે માનુ ।
કીં યાહીવરી તયા આનુ । ધિંવસા ઉપનલા ॥ ૩૩૦ ॥
મ્હણે હેચિ હૃદયાઆંતુલી પ્રતીતી । બાહેરી અવતરો કાં ડોળ્યાંપ્રતી ।
ઇયે આર્તીચાં પાઉલીં મતી । ઉઠતી જાહલી ॥ ૩૩૧ ॥
મિયાં ઇહીંચ દોહીં ડોળાં । ઝોંબાવેં વિશ્વરૂપા સકળા ।
એવઢી હાંવ તો દૈવાઆગળા । મ્હણઊનિ કરી ॥ ૩૩૨ ॥
આજિ તો કલ્પતરૂચી શાખા । મ્હણોનિ વાંઝોળેં ન લગતી દેખા ।
જેં જેં યેઈલ તયાચિ મુખા । તેં તેં સાચચિ કરિતસે યેરુ ॥ ૩૩૩ ॥
જો પ્રલ્હાદાચિયા બોલા । વિષાહીસકટ આપણચિ જાહલા ।
તો સદ્ગુરુ અસે જોડલા । કિરીટીસી ॥ ૩૩૪ ॥
મ્હણોનિ વિશ્વરૂપ પુસાવયાલાગીં । પાર્થ રિગતા હોઈલ કવણેં ભંગીં ।
તેં સાંગેન પુઢિલિયે પ્રસંગીં । જ્ઞાનદેવ મ્હણે નિવૃત્તીચા ॥ ૩૩૫ ॥
ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભ્ગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિભૂતિયોગો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥
ઇતિ શ્રીજ્ઞાનદેવવિરચિતાયાં ભાવાર્થદીપિકાયાં દશમોઽધ્યાયઃ ॥

Explore More