Lord Krishna

jñāneśvarī adhyāya 12

(Dnyaneshwari Adhyay 12 in English (IAST))

Sant Dnyaneshwar

Also known as Dnyaneshwari · Jnaneshwari · Jnaneshwari adhyay 12

Dnyaneshwari Adhyay 12. The Dnyaneshwari — Sant Dnyaneshwar's commentary on the Bhagavad Gita, composed at Nevasa in 1290 when he was in his teens. Its proper name is Bhavarthadipika, and it is the work that made Marathi a language of scripture: the Gita's Sanskrit opened out into ovis of extraordinary beauty, image piled on image, for listeners who knew no Sanskrit at all.

#of 271
|| oṃ śrī paramātmane namaḥ ||
|| atha śrīmadbhagavadgītā ||
| atha dvādaśo'dhyāyaḥ – adhyāya bārāvā | |
| bhaktiyogaḥ |
jaya jaya vo śuddhe | udāre prasiddhe |
anavarata ānaṃde | varṣatiye || 1 ||
viṣayavyāl̤eṃ miṭhī | didhaliyā nuṭhī tāṭhī |
te tujhiye gurukṛpādṛṣṭī | nirviṣa hoya || 2 ||
tarī kavaṇāteṃ tāpu pol̤ī | kaiseni vo śoku jāl̤ī |
jarī prasādarasakallol̤īṃ | pureṃ yesi tūṃ || 3 ||
yogasukhāce sohal̤e | sevakāṃ tujheni snehāl̤e |
so'haṃsiddhīce lal̤e | pāl̤isī tūṃ || 4 ||
ādhāraśaktīciyā aṃkīṃ | vāḍhavisī kautukīṃ |
hṛdayākāśapallakīṃ | parīye desī nije || 5 ||
pratyakjyotīcī vovāl̤aṇī | karisī manapavanācīṃ khel̤aṇīṃ |
ātmasukhācī bāl̤aleṇīṃ | levavisī || 6 ||
satarāviyeceṃ stanya desī | anuhatācā hallarū gāsī |
samādhibodheṃ nijavisī | bujhāūni || 7 ||
mhaṇauni sādhakāṃ tūṃ māulī | pike sārasvata tujhiyā pāulīṃ |
yā kāraṇeṃ mī sāulī | na saṃḍīṃ tujhī || 8 ||
aho sadguruciye kṛpādṛṣṭī | tujheṃ kāruṇya jayāteṃ adhiṣṭhī |
to sakalavidyāṃciye sṛṣṭīṃ | dhātrā hoya || 9 ||
mhaṇauni aṃbe śrīmaṃte | nijajanakalpalate |
ājñāpīṃ māteṃ | graṃthanirūpaṇīṃ || 10 ||
navarasīṃ bharavīṃ sāgaru | karavīṃ ucita ratnāṃce āgaru |
bhāvārthāce girivaru | niphajavīṃ māye || 11 ||
sāhityasoniyāciyā khāṇī | ughaḍavīṃ deśiyeciyā kṣoṇīṃ |
vivekavallīcī lāvaṇī | hoṃ deī saiṃgha || 12 ||
saṃvādaphal̤anidhāneṃ | prameyācīṃ udyāneṃ |
lāvīṃ mhaṇe gahaneṃ | niraṃtara || 13 ||
pākhāṃḍāce darakuṭe | moḍīṃ vāgvāda avhāṃṭe |
kutarkāṃcīṃ duṣṭeṃ | sāvajeṃ pheḍīṃ || 14 ||
śrīkṛṣṇaguṇīṃ māteṃ | sarvatra karīṃ vo sarateṃ |
rāṇive baisavī śrote | śravaṇāciye || 15 ||
ye marāṭhīyeciyā nagarīṃ | brahmavidyecā sukāl̤u karī |
gheṇeṃ deṇeṃ sukhacivarī | ho deī yā jagā || 16 ||
tūṃ āpuleni snehapallaveṃ | māteṃ pāṃghuraviśīla sadaiveṃ |
tarī ātāṃci heṃ āghaveṃ | nirmīna māye || 17 ||
iye vinavaṇīyesāṭhīṃ | avalokileṃ guru kṛpādṛṣṭī |
mhaṇe gītārtheṃsī uṭhī | na boleṃ bahu || 18 ||
tetha jī jī mahāprasādu | mhaṇauni sāviyā jāhalā ānandu |
ātāṃ niropīna prabaṃdhu | avadhāna dīje || 19 ||
arjuna uvāca|
evaṃ satata yuktā ye bhaktāstvāṃ paryupāsate |
ye cāpyakṣaramavyaktaṃ teṣāṃ ke yogavittamāḥ || 1||
tarī sakalavīrādhirāju | jo somavaṃśīṃ vijayadhvaju |
to bolatā jāhalā ātmaju | paṃḍunṛpācā || 20 ||
kṛṣṇāteṃ mhaṇe avadhārileṃ | āpaṇa viśvarūpa maja dāvileṃ |
teṃ navala mhaṇauni bihāleṃ | citta mājheṃ || 21 ||
āṇi iye kṛṣṇamūrtīcī save | yālāgīṃ soya dharilī jīveṃ |
taṃva nako mhaṇoni deveṃ | vārileṃ māteṃ || 22 ||
tarī vyakta āṇi avyakta | heṃ tūṃci eka nibhrāṃta |
bhaktī pāvije vyakta | avyakta yogeṃ || 23 ||
yā donī jī vāṭā | tūṃteṃ pāvāvayā vaikuṃṭhā |
vyaktāvyakta dāravaṃṭhāṃ | rigije yetha || 24 ||
paiṃ je vānī śyātukā | teci vegal̤iye vālā yekā |
mhaṇauni ekadeśiyā vyāpakā | sarisā pāḍū || 25 ||
amṛtāciyā sāgarīṃ | je lābhe sāmarthyācī thorī |
teci de amṛtalaharī | cul̤īṃ ghetaleyā || 26 ||
he kīra mājhyā cittīṃ | pratīti āthi jī nirutī |
pari pusaṇeṃ yogapatī | teṃ yācilāgīṃ || 27 ||
jeṃ devā tumhīṃ nāveka | aṃgikārileṃ vyāpaka |
teṃ sāca kīṃ kavatika | heṃ jāṇāvayā || 28 ||
tarī tujalāgīṃ karma | tūṃci jayāṃceṃ parama |
bhaktīsī manodharma | vikoni ghātalā || 29 ||
ityādi sarvīṃ parīṃ | je bhakta tūṃteṃ śrīharī |
bāṃdhoniyāṃ jivhārīṃ | upāsitī || 30 ||
āṇi jeṃ praṇavāpailīkaḍe | vaikharīyesī jeṃ kānaḍeṃ |
kāyisayāhi sāṃgaḍeṃ | navheci jeṃ vastu || 31 ||
teṃ akśara jī avyakta | nirdeśa deśarahita |
so'haṃbhāveṃ upāsita | jñāniye je || 32 ||
tayāṃ āṇi jī bhaktāṃ | yerayerāṃmājī anaṃtā |
kavaṇeṃ yogu tattvatāṃ | jāṇitalā sāṃgā || 33 ||
iyā kirīṭīciyā bolā | to jagadbaṃdhu saṃtoṣalā |
mhaṇe ho praśnu bhalā | jāṇasī karūṃ || 34 ||
śrī bhagavānuvāca |
mayyāveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate |
śraddhayā parayopetāste me yuktatamā matāḥ || 2||
tarī astugirīciyāṃ upakaṃṭhīṃ | rigāliyā ravibiṃbāpāṭhīṃ |
raśmī jaise kirīṭī | saṃcaratī || 35 ||
kāṃ varṣākāl̤īṃ saritā | jaisī caḍhoṃ lāgeṃ pāṃḍusutā |
taisī nīca navī bhajatāṃ | śraddhā dise || 36 ||
parī ṭhākiliyāhi sāgaru | jaisā māgīlahī yāvā anivāru |
tiye gaṃgeciye aisā paḍibharu | premabhāvā || 37 ||
taiseṃ sarveṃdriyāṃsahita | majamājīṃ sūni citta |
je rātridivasa na mhaṇata | upāsitī || 38 ||
iyāparī je bhakta | āpaṇapeṃ maja deta |
teci mī yogayukta | parama mānīṃ || 39 ||
ye tvakṣarmanirdeśyamavyaktaṃ paryupāsate |
sarvatragamacintyaṃ ca kūṭasthamacalaṃ dhruvaṃ || 3||
āṇi yera tehī pāṃḍavā | je ārūḍhoni so'haṃbhāvā |
jhoṃbatī niravayavā | akṣarāsī || 40 ||
manācī nakhī na lage | jetha buddhīcī dṛṣṭī na rige |
te iṃdriyāṃ kīra jogeṃ | kāyi hoīla ? || 41 ||
parī dhyānāhī kuvāḍeṃ | mhaṇauni eke ṭhāyīṃ na saṃpaḍe |
vyaktīsi mājivaḍeṃ | kavaṇehī nohe || 42 ||
jayā sarvatra sarvapaṇeṃ | sarvāṃhī kāl̤īṃ asaṇeṃ |
jeṃ pāvūni ciṃtavaṇeṃ | hiṃpuṭī jāhaleṃ || 43 ||
jeṃ hoya nā nohe | jeṃ nāhīṃ nā āhe |
aiseṃ mhaṇauni upāye | upajatīci nā || 44 ||
jeṃ cal̤e nā ḍhal̤e | sare nā mail̤e |
teṃ āpulenīci bal̤eṃ | āṃgavileṃ jihīṃ || 45 ||
sanniyamyendriyagrāmaṃ sarvatra samabuddhayaḥ |
te prāpnuvanti māmeva sarvabhūtahite ratāḥ || 4||
paiṃ vairāgyamahāpāvakeṃ | jāl̤ūni viṣayāṃcīṃ kaṭakeṃ |
adhapalīṃ tavakeṃ | iṃdriyeṃ dharilīṃ || 46 ||
maga saṃyamācī dhāṭī | sūni muraḍilīṃ upharāṭīṃ |
iṃdriyeṃ koṃḍilīṃ kapāṭīṃ | hṛdayāciyā || 47 ||
apānīṃciyā kavāḍā | lāvoni āsanamudrā suhāḍā |
mūl̤abaṃdhācā huḍā | pannāsilā || 48 ||
āśece lāga toḍile | adhairyāce kaḍe jhāḍile |
nidreceṃ śodhileṃ | kāl̤avakheṃ || 49 ||
vajrāgnīciyā jvāl̤īṃ | karūni saptadhātūṃcī hol̤ī |
vyādhīṃcyā sisāl̤īṃ | pūjilīṃ yaṃtreṃ || 50 ||
maga kuṃḍaliniyecā ṭeṃbhā | ādhārīṃ kelā ubhā |
tayā cojavaleṃ prabhā | nimathāvarī || 51 ||
navadvārāṃciyā caucakīṃ | bāṇūni saṃyatīcī āḍavaṃkī |
ughaḍilī khiḍakī | kakārāṃtīṃcī || 52 ||
prāṇaśakticāmuṃḍe | prahārūni saṃkalpameṃḍhe |
manomahiṣāceni muṃḍeṃ | didhalīṃ bal̤ī || 53 ||
caṃdrasūryāṃ bujhāvaṇī | karūni anuhatācī suḍāvaṇī |
satarāviyeceṃ pāṇī | jiṃtileṃ vegīṃ || 54 ||
maga madhyamā madhya vivareṃ | teṇeṃ koriveṃ dādareṃ |
ṭhākileṃ cavareṃ | brahmaraṃdhra || 55 ||
varī makārāṃta sopāna | te sāṃḍoniyā gahana |
kākhe sūniyāṃ gagana | bharale brahmīṃ || 56 ||
aise je samabuddhī | gil̤āvayā so'haṃsiddhī |
āṃgavitātī niravadhī | yogadurgeṃ || 57 ||
āpuliyā sāṭovāṭī | śūnya ghetī uṭhāuṭhīṃ |
tehī māteṃci kirīṭī | pāvatī gā || 58 ||
vāṃcūni yogaceni bal̤eṃ | adhika kāṃhīṃ mil̤e |
aiseṃ nāhīṃ āgal̤eṃ | kaṣṭaci tayā || 59 ||
kleśo'dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām |
avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate || 5||
jihīṃ sakal̤a bhūtāṃciyā hitīṃ | nirālaṃbīṃ avyaktīṃ |
pasaraliyā āsaktī | bhaktīvīṇa || 60 ||
tayāṃ mahendrādi padeṃ | karitāti vāṭavadheṃ |
āṇi ṛddhisiddhīṃcīṃ dvaṃdveṃ | pāḍoni ṭhātī || 61 ||
kāmakrodhāṃce vilaga | uṭhāvatī anega |
āṇi śūnyeṃsīṃ āṃga | jhuṃjavāveṃ kīṃ || 62 ||
tāhāneṃ tāhānaci piyāvī | bhukeliyā bhūkaci khāvī |
ahorātra vāvīṃ | mavāvā vārā || 63 ||
unī dihāceṃ pahuḍaṇeṃ | nirodhāceṃ velhāvaṇeṃ |
jhāḍāsi sājaṇeṃ | cāl̤āveṃ gā || 64 ||
śīta veḍhāveṃ | uṣṇa pāṃghurāveṃ |
vṛṣṭīciyā asāveṃ | gharāṃāṃtu || 65 ||
kiṃbahunā pāṃḍavā | hā agnipraveśu nīca navā |
bhātāreṃvīṇa karāvā | to hā yogu || 66 ||
etha svāmīceṃ kāja | nā vāpikeṃ vyāja |
parī maraṇeṃsīṃ jhuṃja | nīca naveṃ || 67 ||
aiseṃ mṛtyūhūni tīkha | kāṃ ghoṃṭe kaḍhata vikha |
ḍoṃgara gil̤itāṃ mukha | na phāṭe kāī ? || 68 ||
mhaṇauni yogāciyāṃ vāṭā | je nigāle gā subhaṭā |
tayāṃ duḥkhācāci śelavāṃṭā | bhāgā ālā || 69 ||
pāheṃ pāṃ lohāce caṇe | jaiṃ bocariyā paḍatī khāṇeṃ |
taiṃ poṭa bharaṇeṃ kīṃ prāṇeṃ | śuddhī mhaṇoṃ || 70 ||
mhaṇauni samudra bāhīṃ | taraṇe āthi keṃhī |
kāṃ gaganāmājīṃ pāīṃ | kholijatu aseṃ ? || 71 ||
val̤aghaliyā raṇācī thāṭī | āṃgīṃ na lāgatāṃ kāṃṭhī |
sūryācī pāuṭī | kāṃ hoya gā || 72 ||
yālāgīṃ pāṃgul̤ā hevā | navhe vāyūsi pāṃḍavā |
tevīṃ dehavaṃtā jīvāṃ | avyaktīṃ gati || 73 ||
aisāhī jarī dhiṃvasā | bāṃdhoniyāṃ ākāśā |
jhoṃbatī tarī kleśā | pātra hotī || 74 ||
mhaṇauni yera te pārthā | neṇatīci he vyathā |
je kāṃ bhaktipaṃthā | voṭaṃgale || 75 ||
ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya matparāḥ |
ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate || 6||
karmeṃdriyeṃ sukheṃ | karitī karmeṃ aśekheṃ |
jiyeṃ kāṃ varṇaviśekheṃ | bhāgā ālīṃ || 76 ||
vidhīteṃ pāl̤ita | niṣedhāteṃ gāl̤ita |
maja deūni jāl̤ita | karmaphal̤eṃ || 77 ||
yayāparī pāhīṃ | arjunā mājheṃ ṭhāīṃ |
saṃnyāsūni nāhīṃ | karitī karmeṃ || 78 ||
āṇīkahī je je sarva | kāyika vācika mānasika bhāva |
tayāṃ mīvāṃcūni dhāṃva | ānautī nāhīṃ || 79 ||
aise je matpara | upāsitī niraṃtara |
dhyānamiṣeṃ ghara | mājheṃ jhāleṃ || 80 ||
jayāṃciye āvaḍī | kelī majaśīṃ kul̤avāḍī |
bhoga mokṣa bāpuḍīṃ | tyajilīṃ kul̤eṃ || 81 ||
aise ananyayogeṃ | vikale jīveṃ maneṃ āṃgeṃ |
tayāṃce kāyi eka sāṃgeṃ | jeṃ sarva mī karīṃ || 82 ||
teṣāmahaṃ samuddhartā mṛtyusaṃsārasāgarāt |
bhavāmi na cirātpārtha mayyāveśitacetasām || 7||
kiṃbahunā dhanurdharā | jo māteciyā ye udarā |
to mātecā soyarā | ketulā pāṃ || 83 ||
tevīṃ mī tayāṃ | jaise asatī taisiyāṃ |
kal̤ikāl̤a nokoniyāṃ | ghetalā paṭṭā || 84 ||
eṟhavīṃ tarī mājhiyāṃ bhaktāṃ | āṇi saṃsārācī ciṃtā |
kāya samarthācī kāṃtā | korānna māge || 85 ||
taise te mājheṃ | kalatra heṃ jāṇije |
kāyisenihī na lajeṃ | tayāṃceni mī || 86 ||
janmamṛtyūciyā lāṭīṃ | jhal̤aṃbatī iyā sṛṣṭī |
teṃ dekhoniyāṃ poṭīṃ | aiseṃ jāhaleṃ || 87 ||
bhavasiṃdhūceni mājeṃ | kavaṇāsi dhāku nupaje |
tetha jarī kīṃ mājhe | bihitī hana || 88 ||
mhaṇauni gā pāṃḍavā | mūrtīcā mel̤āvā |
karūni tyāṃciyā gāṃvā | dhāṃvatu āloṃ || 89 ||
nāmāciyā sahasravarī | nāvā iyā avadhārīṃ |
sajūniyāṃ saṃsārīṃ | tārū jāhaloṃ || 90 ||
saḍe je dekhile | te dhyānakāse lāvile |
parīgrahīṃ ghātale | tariyāvarī || 91 ||
premācī peṭī | bāṃdhalī ekāciyā poṭīṃ |
maga āṇile taṭīṃ | sāyujyāciyā || 92 ||
parī bhaktāṃceni nāṃveṃ | catuṣpadādi āghave |
vaikuṃṭhīṃciye rāṇive | yogya kele || 93 ||
mhaṇauni gā bhaktāṃ | nāhīṃ ekahī ciṃtā |
tayāṃteṃ samuddhartā | āthi mī sadā || 94 ||
āṇi jevhāṃci kāṃ bhaktīṃ | dīdhalī āpulī cittavṛttī |
tevhāṃci maja sūti | tyāṃciye nāṭīṃ || 95 ||
yākāraṇeṃ gā bhaktarāyā | hā maṃtra tuvāṃ dhanaṃjayā |
śikije je yayā | mārgā bhajije || 96 ||
mayyeva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya |
nivasiṣyasi mayyeva ata urdhvaṃ na saṃśayaḥ || 8||
agā mānasa heṃ eka | mājhyā svarūpīṃ vṛttika |
karūni ghālīṃ niṣṭaṃka | buddhi niścayeṃsīṃ || 97 ||
iyeṃ donīṃ sarisīṃ | majamājīṃ premesīṃ |
rigālīṃ tarī pāvasī | māteṃ tūṃ gā || 98 ||
je mana buddhi ihīṃ | ghara keleṃ mājhyāṃ ṭhāyīṃ |
tarī sāṃgeṃ maga kāi | mī tū aiseṃ ure ? || 99 ||
mhaṇauni dīpa pālave | saveṃci teja mālave |
kāṃ ravibiṃbāsaveṃ | prakāśu jāya || 100 ||
ucalaleyā prāṇāsarisīṃ | iṃdriyeṃhī nigatī jaisīṃ |
taisā manobuddhipāśīṃ | ahaṃkāru ye || 101 ||
mhaṇauni mājhiyā svarūpīṃ | manabuddhi iyeṃ nikṣepīṃ |
yetuleni sarvavyāpī | mīci hosī || 102 ||
yayā bolā kāṃhīṃ | anāriseṃ nāhīṃ |
āpalī āṇa pāhīṃ | vāhatu aseṃ gā || 103 ||
atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram |
abhyāsayogena tato māmicchāptuṃ dhananjaya || 9||
athavā heṃ citta | manabuddhisahita |
mājhyāṃ hātīṃ acuṃbita | na śakasī devoṃ || 104 ||
tarī gā aiseṃ karīṃ | yayā āṭhāṃ pāhārāṃmājhārīṃ |
moṭakeṃ nimiṣabharī | detu jāya || 105 ||
maga jeṃ jeṃ kāṃ nimikha | dekhela mājheṃ sukha |
tetuleṃ arocaka | viṣayīṃ gheīla || 106 ||
jaisā śaratkālu rige | āṇi saritā vohaṭūṃ lāge |
taiseṃ citta kāḍhela vegeṃ | prapaṃcauni || 107 ||
maga punavehūni jaiseṃ | śaśibiṃba diseṃdiseṃ |
hārapata aṃvase | nāhīṃci hoya || 108 ||
taiseṃ bhogāāṃtūni nigatāṃ | citta majamājīṃ rigatāṃ |
hal̤ūhal̤ū paṃḍusutā | mīci hoīla || 109 ||
agā abhyāsayogu mhaṇije | to hā eku jāṇije |
yeṇeṃ kāṃhīṃ na nipaje | aiseṃ nāhīṃ || 110 ||
paiṃ abhyāsāceni bal̤eṃ | ekāṃ gati aṃtarāl̤e |
vyāghra sarpa prāṃjal̤e | kele ekīṃ || 111 ||
viṣa kīṃ āhārīṃ paḍe | samudrīṃ pāyavāṭa joḍe |
ekīṃ vāgbrahma thokaḍeṃ | abhyāseṃ keleṃ || 112 ||
mhaṇauni abhyāsāsī kāṃhīṃ | sarvathā duṣkara nāhīṃ |
yālāgī mājhyā ṭhāyīṃ | abhyāseṃ mīl̤a || 113 ||
abhyāse'pyasamartho'si matkarmaparamo bhava |
madarthamapi karmāṇi kurvan siddhimavāpsyasi || 10||
kāṃ abhyāsāhī lāgīṃ | kasu nāhīṃ tujhiyā aṃgīṃ |
tarī āhāsī jayā bhāgīṃ | taisāci āsa || 114 ||
iṃdriyeṃ na koṃḍīṃ | bhogāteṃ na toḍīṃ |
abhimānu na saṃḍīṃ | svajātīcā || 115 ||
kul̤adharmu cāl̤īṃ | vidhiniṣedha pāl̤īṃ |
maga sukheṃ tuja saral̤ī | didhalī āhe || 116 ||
parī maneṃ vācā deheṃ | jaisā jo vyāpāru hoye |
to mī karītu āheṃ | aiseṃ na mhaṇeṃ || 117 ||
karaṇeṃ kāṃ na karaṇeṃ | heṃ āghaveṃ toci jāṇe |
viśva cal̤atase jeṇeṃ | paramātmeni || 118 ||
uṇayāpureyāceṃ kāṃhīṃ | uroṃ nedī āpuliyā ṭhāyīṃ |
svajātī karūni gheīṃ | jīvitva heṃ || 119 ||
māl̤iyeṃ jeuteṃ neleṃ | teuteṃ nivāṃtaci geleṃ |
tayā pāṇiyā aiseṃ keleṃ | hoāveṃ gā || 120 ||
mhaṇauni pravṛtti āṇi nivṛttī | iyeṃ vojhīṃ neghe matī |
akhaṃḍa cittavṛttī | mājhyā ṭhāyīṃ || 121 ||
eṟhavīṃ tarī subhaṭā | ujū kāṃ avhāṭāṃ |
rathu kāī khaṭapaṭā | karitu ase ? || 122 ||
āṇi jeṃ jeṃ karma nipaje | teṃ thoḍeṃ bahu na mhaṇije |
nivāṃtaci arpije | mājhyāṃ ṭhāyīṃ || 123 ||
aisiyā madbhāvanā | tanutyāgīṃ arjunā |
tūṃ sāyujya sadanā | mājhiyā yesī || 124 ||
athaitadapyaśakto'si kartuṃ madyogamāśritaḥ |
sarvakarmaphalatyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān || 11||
nā tarī heṃhī tūja | nedave karma maja |
tarī tūṃ gā bujha | paṃḍukumarā || 125 ||
buddhīciye pāṭhīṃ poṭīṃ | karmāādi kāṃ śevaṭīṃ |
māteṃ bāṃdhaṇeṃ kirīṭī | duvāḍa jarī || 126 ||
tarī heṃhī aso | sāṃḍīṃ mājhā atiso |
pari saṃyatisīṃ vaso | buddhi tujhī || 127 ||
āṇi jeṇeṃ jeṇeṃ vel̤eṃ | ghaḍatī karmeṃ sakal̤eṃ |
tayāṃcīṃ tiyeṃ phal̤eṃ | tyajitu jāya || 128 ||
vṛkṣa kāṃ velī | loṭatī phal̤eṃ ālīṃ |
taisīṃ sāṃḍīṃ nipajalīṃ | karmeṃ siddheṃ || 129 ||
pari māteṃ manīṃ dharāveṃ | kāṃ majauddeśeṃ karāveṃ |
heṃ kāṃhīṃ nako āghaveṃ | jāūṃ de śūnyīṃ || 130 ||
khaḍakīṃ jaiseṃ varṣaleṃ | kāṃ āgīmājīṃ perileṃ |
karma mānī dekhileṃ | svapna jaiseṃ || 131 ||
agā ātmajecyā viṣīṃ | jīvu jaisā nirabhilāṣī |
taisā karmīṃ aśeṣīṃ | niṣkāmu hoīṃ || 132 ||
vanhīcī jvāl̤ā jaisī | vāyāṃ jāya ākāśīṃ |
kriyā jiroṃ de taisī | śūnyāmājī || 133 ||
arjunā hā phalatyāgu | āvaḍe kīra asalagu |
parī yogāmājīṃ yogu | dhurecā hā || 134 ||
yeṇeṃ phalatyāgeṃ sāṃḍe | teṃ teṃ karma na virūḍhe |
ekaci vel̤e vel̤ujhāḍeṃ | vāṃjheṃ jaisīṃ || 135 ||
taiseṃ yeṇeṃci śarīreṃ | śarīrā yeṇeṃ sare |
kiṃbahunā yerajhāre | cirā paḍe || 136 ||
paiṃ abhyāsāciyā pāuṭīṃ | ṭhākije jñāna kirīṭī |
jñāneṃ yeije bheṭī | dhyānāciye || 137 ||
maga dhyānāsi kheṃva | detī āghaveci bhāva |
tevhāṃ karmajāta sarva | dūrī ṭhāke || 138 ||
karma jetha durāve | tetha phalatyāgu saṃbhave |
tyāgāstava āṃgave | śāṃti sagal̤ī || 139 ||
mhaṇauni yāvayā śāṃti | hāci anukramu subhadrāpatī |
mhaṇauni abhyāsuci prastutīṃ | karaṇeṃ etha || 140 ||
śreyo hi jñānamabhyāsājñānād dhyānaṃ viśiṣyate |
dhyānāt karmaphalatyāgastyāgācchāntinirantaram || 12||
abhyāsāhūni gahana | pārthā maga jñāna |
jñānāpāsoni dhyāna | viśeṣije || 141 ||
maga karmaphalatyāgu | to dhyānāpāsoni cāṃgu |
tyāgāhūni bhogu | śāṃtisukhācā || 142 ||
aisiyā yā vāṭā | ihīṃci peṇā subhaṭā |
śāṃtīcā mājivaṭā | ṭhākilā jeṇeṃ || 143 ||
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca |
nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī || 13||
jo sarva bhūtāṃcyā ṭhāyīṃ | dveṣāṃteṃ neṇeṃci kahīṃ |
āpaparu nāhīṃ | caitanyā jaisā || 144 ||
uttamāteṃ dharije | adhamāteṃ avherije |
heṃ kāhīṃci neṇije | vasudhā jevīṃ || 145 ||
kāṃ rāyāceṃ deha cāl̤ūṃ | raṃkāteṃ parauteṃ gāl̤ūṃ |
heṃ na mhṇeci kṛpāl̤ū | prāṇu paiṃ gā || 146 ||
gāīcī tṛṣā harūṃ | kāṃ vyāghrā viṣa hoūni mārūṃ |
aiseṃ neṇeṃci gā karūṃ | toya jaiseṃ || 147 ||
taisī āghaviyāṃci bhūtamātrīṃ | ekapaṇeṃ jayā maitrī |
kṛpeśīṃ dhātrī | āpaṇaci jo || 148 ||
āṇi mī he bhāṣa neṇeṃ | mājheṃ kāhīṃci na mhaṇe |
sukha duḥkha jāṇaṇeṃ | nāhīṃ jayā || 149 ||
tevīṃci kṣamelāgīṃ | pṛthvīsi pavāḍu āṃgīṃ |
saṃtoṣā utsaṃgīṃ | didhaleṃ ghara || 150 ||
santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ |
mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ || 14||
vārṣiyevīṇa sāgarū | jaisā jal̤eṃ nitya nirbharu |
taisā nirupacāru | saṃtoṣī jo || 151 ||
vāhūni āpulī āṇa | dharī jo aṃtaḥkaraṇa |
niścayā sācapaṇa | jayāceni || 152 ||
jīvu paramātmā donhī | baisaūni aikyāsanīṃ |
jayāciyā hṛdayabhuvanīṃ | virājatī || 153 ||
aisā yogasamṛddhi | hoūni jo niravadhi |
arpī manobuddhī | mājhyā ṭhāyīṃ || 154 ||
āṃtu bāheri yogu | nirvāl̤aleyāhi cāṃgu |
tarī mājhā anurāgu | saprema jayā || 155 ||
arjunā gā to bhaktu | toci yogī toci muktu |
to vallabhā mī kāṃtu | aisā paḍhiye || 156 ||
heṃ nā to āvaḍe | maja jīvāceni pāḍeṃ |
heṃhī etha thokaḍeṃ | rūpa karaṇeṃ || 157 ||
tarī paḍhiyaṃtayācī kāhāṇī | he bhulīcī bhāraṇī |
iyeṃ taṃva na bolaṇīṃ | parī bolavī śraddhā || 158 ||
mhaṇauni gā āmhāṃ | vegāṃ ālī upamā |
eṟhavīṃ kāya premā | anuvādu ase ? || 159 ||
ātāṃ aso heṃ kirīṭī | paiṃ priyāciyā goṣṭī |
duṇā thāṃva uṭhī | āvaḍī gā || 160 ||
tayāhī varī vipāyeṃ | premal̤u saṃvādiyā hoye |
tiye goḍīsī āhe | kāṃṭāl̤eṃ maga ? || 161 ||
mhaṇauni gā paṃḍusutā | tūṃci priyu āṇi tūṃci śrotā |
varī priyācī vārtā | prasaṃgeṃ ālī || 162 ||
tarī ātāṃ boloṃ | bhaleṃ yā sukhā mīnaloṃ |
aiseṃ mhaṇatakheṃvīṃ ḍoloṃ | lāgalā devo || 163 ||
maga mhaṇe jāṇa | tayā bhaktāṃce lakṣaṇa |
jayā mī aṃtaḥkaraṇa | baisoṃ ghālīṃ || 164 ||
yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ |
harṣāmarṣabhayodvegairmukto yaḥ sa ca me priyaḥ || 15||
tarī siṃdhūceni mājeṃ | jal̤acarāṃ bhaya nupaje |
āṇi jal̤acarīṃ nubagije | samudru jaisā || 165 ||
tevīṃ unmatteṃ jageṃ | jayāsi khaṃtī na lage |
āṇi jayāceni āṃgeṃ | na śiṇe loku || 166 ||
kiṃbahunā pāṃḍavā | śarīra jaiseṃ avayavāṃ |
taisā nubage jīvāṃ | jīvapaṇeṃ jo || 167 ||
jagaci deha jāhaleṃ | mhaṇauni priyāpriya geleṃ |
harṣāmarṣa ṭhele | dujenaviṇa || 168 ||
aisā dvaṃdvanirmuktu | bhayodvegarahitu |
yāhīvarī bhaktu | mājhyāṃ ṭhāyīṃ || 169 ||
tarī tayācā gā maja moho | kāya sāṃgoṃ to paḍhiyāvo |
heṃ ase jīveṃ jīvo | mājheni to || 170 ||
jo nijānaṃdeṃ dhālā | pariṇāmu āyuṣyā ālā |
pūrṇate jāhalā | vallabhu jo || 171 ||
anapekṣaḥ śucirdakṣa udāsīno gatavyathaḥ |
sarvāraṃbhaparityāgī yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ || 16||
jayāciyā ṭhāyīṃ pāṃḍavā | apekṣe nāhīṃ rigāvā |
sukhāsi caḍhāvā | jayāceṃ asaṇeṃ || 172 ||
mokṣa deūni udāra | kāśī hoya kīra |
parī vecāveṃ lāgeṃ śarīra | tiye gāṃvīṃ || 173 ||
himavaṃtu doṣa khāye | parī jīvitācī hāni hoye |
taiseṃ śucitva nohe | sajjanāceṃ || 174 ||
śucitveṃ śuci gāṃga hoye | āṇi pāpatāpahī jāye |
parī tetheṃ āhe | buḍaṇeṃ eka || 175 ||
kholiye pāru neṇije | tarī bhaktīṃ na buḍije |
rokaḍāci lāhije | na maratāṃ mokṣu || 176 ||
saṃtāceni aṃgalageṃ | pāpāteṃ jiṇaṇeṃ gaṃge |
teṇeṃ saṃtasaṃgeṃ | śucitva kaiseṃ || 177 ||
mhaṇauni aso jo aisā | śucitveṃ tīrthāṃ kuvāsā |
jeṇeṃ ullaṃghavileṃ diśā | manomal̤a || 178 ||
āṃtu bāherī cokhāl̤u | sūrya jaisā nirmal̤u |
āṇi tattvārthīṃcā pāyāl̤u | dekhaṇā jo || 179 ||
vyāpaka āṇi udāsa | jaiseṃ kāṃ ākāśa |
taiseṃ jayāceṃ mānasa | sarvatra gā || 180 ||
saṃsāravyathe phiṭalā | jo nairāśyeṃ vinaṭalā |
vyādhāhātoni suṭalā | vihaṃgu jaisā || 181 ||
taisā satata jo sukheṃ | koṇīhī ṭavaṃca na dekhe |
neṇije gatāyuṣeṃ | lajjā jevīṃ || 182 ||
āṇi karmāraṃbhālāgīṃ | jayā ahaṃkṛtī nāhī āṃgīṃ |
jaiseṃ niriṃdhana āgī | vijhoni jāya || 183 ||
taisā upaśamuci bhāgā | jayāsi ālā paiṃ gā |
jo mokṣāciyā āṃgā | lihilā ase || 184 ||
arjunā hā ṭhāvovarī | jo so'haṃbhāvo sarobharīṃ |
dvaitācyā pailatīrīṃ | nigoṃ saralā || 185 ||
kīṃ bhaktisukhālāgīṃ | āpaṇapeṃci dohī bhāgīṃ |
vāṃṭūniyāṃ āṃgīṃ | sevakai bāṇī || 186 ||
yerā nāma mī ṭhevī | maga bhajatī voja baravī |
na bhajatayā dāvī | yogiyā jo || 187 ||
tayāce āmhāṃ vyasana | āmuceṃ to nijadhyāna |
kiṃbahunā samādhāna | to mil̤e taiṃ || 188 ||
tayālāgīṃ maja rūpā yeṇeṃ | tayāceni maja yetheṃ asaṇeṃ |
tayā loṇa kīje jīveṃ prāṇeṃ | aisā paḍhiye || 189 ||
yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati |
śubhāśubhaparityāgī bhaktimānyaḥ sa me priyaḥ || 17||
jo ātmalābhāsārikheṃ | gomaṭeṃ kāṃhīṃci na dekhe |
mhaṇauni bhogaviśekheṃ | harikhejenā || 190 ||
āpaṇaci viśva jāhalā | tarī bhedabhāvo sahajaci gelā |
mhaṇauni dveṣu ṭhelā | jayā puruṣā || 191 ||
paiṃ āpuleṃ jeṃ sāceṃ | teṃ kalpāṃtīṃhīṃ na vace |
heṃ jāṇoni gatāceṃ | na śocī jo || 192 ||
āṇi jayāparauteṃ kāṃhīṃ nāhīṃ | teṃ āpaṇapeṃci āpulyā ṭhāyīṃ |
jāhalā yālāgīṃ jo kāṃhīṃ | ākāṃkṣī nā || 193 ||
vokhaṭeṃ kāṃ gomaṭeṃ | heṃ kāhīṃci tayā numaṭe |
rātridivasa na ghaṭe | sūryāsi jevīṃ || 194 ||
aisā bodhuci keval̤u | jo hovoni ase nikhal̤u |
tyāhīvarī bhajanaśīl̤u | mājhyā ṭhāyīṃ || 195 ||
tarī tayā aiseṃ dusareṃ | āmhāṃ paḍhiyaṃteṃ soyareṃ |
nāhīṃ gā sācokāreṃ | tujhī āṇa || 196 ||
samaḥ śatrau ca mitre ca tathāmānāpamānayoḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ || 18||
pārthā jayāciyā ṭhāyīṃ | vaiṣamyācī vārtā nāhīṃ |
ripumitrāṃ dohīṃ | sarisā pāḍu || 197 ||
kāṃ gharīṃciyāṃ ujiyeḍu karāvā | pārakhiyāṃ āṃdhāru pāḍāvā |
heṃ neṇeci gā pāṃḍavā | dīpu jaisā || 198 ||
jo khāṃḍāvayā ghāvo ghālī | kāṃ lāvaṇī jayāneṃ kelī |
doghāṃ ekaci sāulī | vṛkṣu de jaisā || 199 ||
nātarī ikṣudaṃḍu | pāl̤itayā goḍu |
gāl̤itayā kaḍu | noheṃci jevīṃ || 200 ||
arimitrīṃ taisā | arjunā jayā bhāvo aisā |
mānāpamānīṃ sarisā | hotu jāye || 201 ||
tihīṃ ṛtūṃ samāna | jaiseṃ kāṃ gagana |
taisā ekaci māna | śītoṣṇīṃ jayā || 202 ||
dakṣiṇa uttara mārutā | meru jaisā paṃḍusutā |
taisā sukhaduḥkhaprāptāṃ | madhyasthu jo || 203 ||
mādhuryeṃ caṃdrikā | sarisī rāyā raṃkā |
taisā jo sakal̤ikāṃ | bhūtāṃ samu || 204 ||
āghaviyāṃ jagā eka | sevya jaiseṃ udaka |
taiseṃ jayāteṃ tinhī loka | ākāṃkṣitī || 205 ||
jo sabāhyasaṃga | sāṃḍoniyā lāga |
ekākīṃ ase āṃga | āṃgīṃ sūnī || 206 ||
tulyanindāstutirmaunī santuṣṭo yena kenacit |
aniketaḥ sthiramatirbhaktimānme priyo naraḥ || 19||
jo niṃdeteṃ neghe | stuti na ślāghe |
ākāśā na lage | lepu jaisā || 207 ||
taiseṃ niṃde āṇi stuti | mānu karūni eke pāṃtī |
vicare prāṇavṛttī | janīṃ vanīṃ || 208 ||
sāca laṭikeṃ donhī | boloni na bole jāhalā maunī |
jo bhogitāṃ unmanī | ārāyenā || 209 ||
jo yathālābheṃ na tokhe | alābheṃ na pārukhe |
pāusevīṇa na suke | samudru jaisā || 210 ||
āṇi vāyūsi eke ṭhāyīṃ | biḍhāra jaiseṃ nāhīṃ |
taisā na dharīca kahīṃ | āśrayo jo || 211 ||
āghavācī ākāśasthiti | jevīṃ vāyūsi nitya vasatī |
tevīṃ jagaci viśrāṃtī- | sthāna jayā || 212 ||
heṃ viśvaci mājheṃ ghara | aisī matī jayācī sthira |
kiṃbahunā carācara | āpaṇa jāhalā || 213 ||
maga yāhīvarī pārthā | mājhyā bhajanīṃ āsthā |
tarī tayāteṃ mī māthāṃ | mukuṭa karīṃ || 214 ||
uttamāsi mastaka | khālavije heṃ kāya kautuka |
parī mānu karitī tinhī loka | pāyavaṇiyāṃ || 215 ||
tarī śraddhāvastūsī ādaru | karitāṃ jāṇije prakāru |
jarī hoya śrīguru | sadāśivu || 216 ||
parī he aso ātāṃ | maheśāteṃ vānitāṃ |
ātmastuti hotāṃ | saṃcāru ase || 217 ||
yayālāgīṃ heṃ nohe | mhaṇitaleṃ ramānāheṃ |
arjunā mī vāheṃ | śirīṃ tayāteṃ || 218 ||
je puruṣārthasiddhi cauthī | gheūni āpuliyā hātīṃ |
rigālā bhaktipaṃthīṃ | jagā detu || 219 ||
kaivalyācā adhikārī | mokṣācī soḍī bāṃdhī karī |
kīṃ jal̤āciye parī | tal̤avaṭu ghe || 220 ||
mhaṇauni gā namaskārūṃ | tayāteṃ āmhī māthāṃ muguṭa karūṃ |
tayācī ṭāṃca dharūṃ | hṛdayīṃ āmhīṃ || 221 ||
tayāciyā guṇāṃcīṃ leṇīṃ | levavūṃ apuliye vāṇī |
tayācī kīrti śravaṇīṃ | āmhīṃ levūṃ || 222 ||
to pahāvā he ḍohal̤e | mhaṇauni acakṣūsī maja ḍol̤e |
hātīṃceni līlākamal̤eṃ | pujūṃ tayāteṃ || 223 ||
doṃvarī donī | bhujā āloṃ gheuni |
āliṃgāvayālāgunī | tayāceṃ āṃga || 224 ||
tayā saṃgāceni suravāḍeṃ | maja videhā deha dharaṇeṃ ghaḍe |
kiṃbahunā āvaḍe | nirupamu || 225 ||
teṇeṃsīṃ āmhāṃ maitra | etha kāyaseṃ vicitra ? |
parī tayāceṃ caritra | aikatī je || 226 ||
tehī prāṇāparaute | āvaḍatī heṃ niruteṃ |
je bhaktacaritrāteṃ | praśaṃsitī || 227 ||
jo hā arjunā sādyaṃta | sāṃgitalā prastuta |
bhaktiyogu samasta- | yogarūpa || 228 ||
tayā mī prīti karī | kāṃ manīṃ śirasā dharīṃ |
yevaḍhī thorī | jayā sthitīye || 229 ||
ye tu dharmyāmṛtamidaṃ yathoktaṃ paryupāsate |
śraddadhānā matparamā bhaktāste'tīva priyāḥ || 20||
iti śrīmadbhagvadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde bhaktiyogonāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||
te he goṣṭī ramya | amṛtadhārā dharmya |
karitī pratītigamya | āikoni je || 230 ||
tesīci śraddheceni ādareṃ | jayāṃce ṭhāyīṃ vistare |
jīvīṃ jayāṃ thāre | je anuṣṭhitī ||231 ||
parī nirūpalī jaisī | taisīca sthiti mānasīṃ |
maga sukṣetrīṃ jaisī | peraṇī kelī || 232 ||
parī māteṃ parama karūni | iyeṃ arthīṃ prema dharūni |
heṃci sarvasva mānūni | ghetī je paiṃ || 233 ||
pārthā gā jagīṃ | teci bhakta teci yogī |
utkaṃṭhā tayāṃlāgīṃ | akhaṃḍa maja || 234 ||
teṃ tīrtha teṃ kṣetra | jagīṃ teṃci pavitra |
bhakti kathesi maitra | jayāṃ puruṣāṃ || 235 ||
āmhīṃ tayāṃceṃ karūṃ dhyāna | te āmuceṃ devatārcana |
te vāṃcūni āna | gomaṭeṃ nāhīṃ || 236 ||
tayāṃceṃ āmhāṃ vyasana | te āmuceṃ nidhinidhāna |
kiṃbahunā samādhāna | te mil̤atī taiṃ || 237 ||
paiṃ premal̤ācī vārtā | je anuvādatī paṃḍusutā |
te mānūṃ paramadevatā | āpulī āmhī || 238 ||
aise nijajanānaṃdeṃ | teṇeṃ jagadādikaṃdeṃ |
bolileṃ mukuṃdeṃ | saṃjayo mhaṇe || 239 ||
rāyā jo nirmal̤u | niṣkalaṃka lokakṛpāl̤u |
śaraṇāgatāṃ pratipāl̤u | śaraṇyu jo || 240 ||
paiṃ surasahāyaśīl̤u | lokalālanalīl̤u |
praṇatapratipāl̤u | hā khel̤u jayācā || 241 ||
jo dharmakīrtidhavalu | āgādha dātṛtveṃ saral̤u |
atul̤abal̤eṃ prabal̤u | bal̤ibaṃdhanu || 242 ||
jo bhaktajanavatsal̤u | premal̤ajana prāṃjal̤u |
satyasetu sakal̤u | kalānidhī || 243 ||
to śrīkṛṣṇa vaikuṃṭhīṃcā | cakravartī nijāṃcā |
sāṃge yeru daivācā | āikatu ase || 244 ||
ātāṃ yayāvarī | nirūpitī parī |
saṃjayo mhaṇe avadhārīṃ | dhṛtarāṣṭrāteṃ || 245 ||
teci rasāl̤a kathā | maṟhāṭhiyā pratipathā |
āṇijela ātāṃ | āvadhārijo || 246 ||
jñānadeva mhaṇe tumhī | saṃta vol̤agāveti āmhī |
heṃ paḍhaviloṃ jī svāmī | nivṛttidevīṃ || 247 ||
iti śrījñānadevaviracitāyāṃ bhāvārthadīpikāyāṃ dvādaśo'dhyāyaḥ ||

Explore More