Lord Krishna

ગીતગોવિન્દં સપ્તમઃ સર્ગઃ - નાગર નારયણઃ

(Gitagovindam Saptamah Sargah - Nagara Narayana in Gujarati)

Jayadeva

This text constitutes the seventh canto of the Gita Govinda, a masterpiece of devotional literature composed by the 12th-century poet Jayadeva. It vividly captures the intense pangs of separation experienced by Radha while awaiting Krishna in the forest of Vrindavana. Through poignant lyrical verses and the 'Ashtapadi' structure, Jayadeva explores the profound emotional landscape of divine love. Chanting or meditating upon these verses is considered a transformative spiritual practice that cleanses the heart, evokes deep longing for the Divine, and allows the devotee to participate in the intimate, eternal play of Krishna and Radha.

॥ સપ્તમઃ સર્ગઃ ॥

॥ નાગરનારાયણઃ ॥
અત્રાન્તરે ચ કુલટાકુલવર્ત્મપાત-સઞ્જાતપાતક ઇવ સ્ફુટલાઞ્છનશ્રીઃ ।
વૃન્દાવનાન્તરમદીપયદંશુજાલૈ-ર્દિક્સુન્દરીવદનચન્દનબિન્દુરિન્દુઃ ॥ 40 ॥
પ્રસરતિ શશધરબિમ્બે વિહિતવિલમ્બે ચ માધવે વિધુરા ।
વિરચિતવિવિધવિલાપં સા પરિતાપં ચકારોચ્ચૈઃ ॥ 41 ॥
॥ ગીતં 13 ॥
કથિતસમયેઽપિ હરિરહહ ન યયૌ વનમ્ ।
મમ વિફલમિદમમલરૂપમપિ યૌવનમ્ ॥
યામિ હે કમિહ શરણં સખીજનવચનવઞ્ચિતા ॥ 1 ॥
યદનુગમનાય નિશિ ગહનમપિ શીલિતમ્ ।
તેન મમ હૃદયમિદમસમશરકીલિતમ્ ॥ 2 ॥
મમ મરણમેવ વરમતિવિતથકેતના ।
કિમિહ વિષહામિ વિરહાનલચેતના ॥ 3 ॥
મામહહ વિધુરયતિ મધુરમધુયામિની ।
કાપિ હરિમનુભવતિ કૃતસુકૃતકામિની ॥ 4 ॥
અહહ કલયામિ વલયાદિમણીભૂષણમ્ ।
હરિવિરહદહનવહનેન બહુદૂષણમ્ ॥ 5 ॥
કુસુમસુકુમારતનુમતનુશરલીલયા ।
સ્રગપિ હૃદિ હન્તિ મામતિવિષમશીલયા ॥ 6 ॥
અહમિહ નિવસામિ નગણિતવનવેતસા ।
સ્મરતિ મધુસૂદનો મામપિ ન ચેતસા ॥ 7 ॥
હરિચરણશરણજયદેવકવિભારતી ।
વસતુ હૃદિ યુવતિરિવ કોમલકલાવતી ॥ 8 ॥
તત્કિં કામપિ કામિનીમભિસૃતઃ કિં વા કલાકેલિભિ-ર્બદ્ધો બન્ધુભિરન્ધકારિણિ વનોપાન્તે કિમુ ભ્રામ્યતિ ।
કાન્તઃ ક્લાન્તમના મનાગપિ પથિ પ્રસ્થાતુમેવાક્ષમઃ સઙ્કેતીકૃતમઞ્જુવઞ્જુલલતાકુઞ્જેઽપિ યન્નાગતઃ ॥ 42 ॥
અથાગતાં માધવમન્તરેણ સખીમિયં વીક્ષ્ય વિષાદમૂકામ્ ।
વિશઙ્ક્માના રમિતં કયાપિ જનાર્દનં દૃષ્ટવદેતદાહ ॥ 43 ॥
॥ ગીતં 14 ॥
સ્મરસમરોચિતવિરચિતવેશા ।
ગલિતકુસુમદરવિલુલિતકેશા ॥
કાપિ મધુરિપુણા વિલસતિ યુવતિરધિકગુણા ॥ 1 ॥
હરિપરિરમ્ભણવલિતવિકારા ।
કુચકલશોપરિ તરલિતહારા ॥ 2 ॥
વિચલદલકલલિતાનનચન્દ્રા ।
તદધરપાનરભસકૃતતન્દ્રા ॥ 3 ॥
ચઞ્ચલકુણ્ડલદલિતકપોલા ।
મુખરિતરસનજઘનગલિતલોલા ॥ 4 ॥
દયિતવિલોકિતલજ્જિતહસિતા ।
બહુવિધકૂજિતરતિરસરસિતા ॥ 5 ॥
વિપુલપુલકપૃથુવેપથુભઙ્ગા ।
શ્વસિતનિમીલિતવિકસદનઙ્ગા ॥ 6 ॥
શ્રમજલકણભરસુભગશરીરા ।
પરિપતિતોરસિ રતિરણધીરા ॥ 7 ॥
શ્રીજયદેવભણિતહરિરમિતમ્ ।
કલિકલુષં જનયતુ પરિશમિતમ્ ॥ 8 ॥
વિરહપાણ્ડુમુરારિમુખામ્બુજ-દ્યુતિરિયં તિરયન્નપિ ચેતનામ્ ।
વિધુરતીવ તનોતિ મનોભુવઃ સહૃદયે હૃદયે મદનવ્યથામ્ ॥ 44 ॥
॥ ગીતં 15 ॥
સમુદિતમદને રમણીવદને ચુમ્બનવલિતાધરે ।
મૃગમદતિલકં લિખતિ સપુલકં મૃગમિવ રજનીકરે ॥
રમતે યમુનાપુલિનવને વિજયી મુરારિરધુના ॥ 1 ॥
ઘનચયરુચિરે રચયતિ ચિકુરે તરલિતતરુણાનને ।
કુરબકકુસુમં ચપલાસુષમં રતિપતિમૃગકાનને ॥ 2 ॥
ઘટયતિ સુઘને કુચયુગગગને મૃગમદરુચિરૂષિતે ।
મણિસરમમલં તારકપટલં નખપદશશિભૂષિતે ॥ 3 ॥
જિતબિસશકલે મૃદુભુજયુગલે કરતલનલિનીદલે ।
મરકતવલયં મધુકરનિચયં વિતરતિ હિમશીતલે ॥ 4 ॥
રતિગૃહજઘને વિપુલાપઘને મનસિજકનકાસને ।
મણિમયરસનં તોરણહસનં વિકિરતિ કૃતવાસને ॥ 5 ॥
ચરણકિસલયે કમલાનિલયે નખમણિગણપૂજિતે ।
બહિરપવરણં યાવકભરણં જનયતિ હૃદિ યોજિતે ॥ 6 ॥
રમયતિ સદૃશં કામપિ સુભૃશં ખલહલધરસોદરે ।
કિમફલમવસં ચિરમિહ વિરસં વદ સખિ વિટપોદરે ॥ 7 ॥
ઇહ રસભણને કૃતહરિગુણને મધુરિપુપદસેવકે ।
કલિયુગચરિતં ન વસતુ દુરિતં કવિનૃપજયદેવકે ॥ 8 ॥
નાયાતઃ સખિ નિર્દયો યદિ શઠસ્ત્વં દૂતિ કિં દૂયસે સ્વચ્છન્દં બહુવલ્લભઃ સ રમતે કિં તત્ર તે દૂષણમ્ ।
પશ્યાદ્ય પ્રિયસમ્ગમાય દયિતસ્યાકૃષ્યમાણં ગણૈ-રુત્કણ્ઠાર્તિભરાદિવ સ્ફુટદિદં ચેતઃ સ્વયં યાસ્યતિ ॥ 45 ॥
॥ ગીતં 16 ॥
અનિલતરલકુવલયનયનેન ।
તપતિ ન સા કિસલયશયનેન ॥
સખિ યા રમિતા વનમાલિના ॥ 1 ॥
વિકસિતસરસિજલલિતમુખેન ।
સ્ફુટતિ ન સા મનસિજવિશિખેન ॥ 2 ॥
અમૃતમધુરમૃદુતરવચનેન ।
જ્વલતિ ન સા મલયજપવનેન ॥ 3 ॥
સ્થલજલરુહરુચિકરચરણેન ।
લુઠતિ ન સા હિમકરકિરણેન ॥ 4 ॥
સજલજલદસમુદયરુચિરેણ ।
દલતિ ન સા હૃદિ ચિરવિરહેણ ॥ 5 ॥
કનકનિકષરુચિશુચિવસનેન ।
શ્વસતિ ન સા પરિજનહસનેન ॥ 6 ॥
સકલભુવનજનવરતરુણેન ।
વહતિ ન સા રુજમતિકરુણેન ॥ 7 ॥
શ્રીજયદેવભણિતવચનેન ।
પ્રવિશતુ હરિરપિ હૃદયમનેન ॥ 8 ॥
મનોભવાનન્દન ચન્દનાનિલ પ્રસીદ રે દક્ષિણ મુઞ્ચ વામતામ્ ।
ક્ષણં જગત્પ્રાણ વિધાય માધવં પુરો મમ પ્રાણહરો ભવિષ્યસિ ॥ 46 ॥
રિપુરિવ સખીસંવાસોઽયં શિખીવ હિમાનિલો વિષમિવ સુધારશ્મિર્યસ્મિન્દુનોતિ મનોગતે ।
હૃદયમદયે તસ્મિન્નેવં પુનર્વલતે બલાત્ કુવલયદૃશાં વામઃ કામો નિકામનિરઙ્કુશઃ ॥ 47 ॥
બાધાં વિધેહિ મલયાનિલ પઞ્ચબાણ પ્રાણાન્ગૃહાણ ન ગૃહં પુનરાશ્રયિષ્યે ।
કિં તે કૃતાન્તભગિનિ ક્ષમયા તરઙ્ગૈ-રઙ્ગાનિ સિઞ્ચ મમ શામ્યતુ દેહદાહઃ ॥ 48 ॥
પ્રાતર્નીલનિચોલમચ્યુતમુરસ્સંવીતપીતામ્બરમ્
રધાયાશ્કિતં વિલોક્ય હસતિ સ્વૈરં સખીમણ્ડલે ।
વ્રીડાચઞ્ચલમઞ્ચલં નયનયોરાધાય રાધાનને
સ્વાદુસ્મેરમુખોઽયમસ્તુ જગદાનન્દાય નન્દાત્મજઃ॥ (કસ્મિંશ્ચન પાઠાન્તરે ઇદં પદ્યં વિદ્યતે)
ઇતિ ગીતગોવિન્દે વિપ્રલબ્ધાવર્ણને નાગનારાયણો નામ સપ્તમઃ સર્ગઃ ॥

Explore More