Lord Shiva

મનીષા પઞ્ચકમ્

(Manisha Panchakam in Gujarati)

Adi Shankara

Manisha Panchakam is a profound set of five verses composed by Adi Shankaracharya. Legend holds that while in Kashi, Shankara encountered Lord Shiva disguised as an outcaste. When asked to move aside, Shankara realized the divine presence and delivered these verses to illustrate the oneness of the Self. The work emphasizes that the true nature of all beings is the non-dual Brahman, transcending social distinctions of caste or creed. Chanting or contemplating these verses helps dissolve ego-based perceptions, fostering a state of spiritual equanimity, profound wisdom, and the realization of universal consciousness.

સત્યાચાર્યસ્ય ગમને કદાચિન્મુક્તિ દાયકમ્ ।
કાશીક્શેત્રં પ્રતિ સહ ગૌર્યા માર્ગે તુ શ્ઙ્કરમ્ ॥ (અનુષ્ટુપ્)
અન્ત્યવેષધરં દૃષ્ટ્વા ગચ્છ ગચ્છેતિ ચાબ્રવીત્ ।
શઙ્કરઃસોઽપિ ચાણ્ડલસ્તં પુનઃ પ્રાહ શ્ઙ્કરમ્ ॥ (અનુષ્ટુપ્)
અન્નમયાદન્નમયમથવા ચૈતન્યમેવ ચૈતન્યાત્ ।
યતિવર દૂરીકર્તું વાઞ્છસિ કિં બ્રૂહિ ગચ્છ ગચ્છેતિ ॥ (આર્યા વૃત્ત)
પ્રત્યગ્વસ્તુનિ નિસ્તરઙ્ગસહજાનન્દાવબોધામ્બુધૌ
વિપ્રોઽયં શ્વપચોઽયમિત્યપિ મહાન્કોઽયં વિભેદભ્રમઃ ।
કિં ગઙ્ગામ્બુનિ બિમ્બિતેઽમ્બરમણૌ ચાણ્ડાલવીથીપયઃ
પૂરે વાઽન્તરમસ્તિ કાઞ્ચનઘટીમૃત્કુમ્ભયોર્વાઽમ્બરે ॥ (શાર્દૂલ વિક્રીડિત)
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ સ્ફુટતરા યા સંવિદુજ્જૃમ્ભતે
યા બ્રહ્માદિપિપીલિકાન્તતનુષુ પ્રોતા જગત્સાક્ષિણી ।
સૈવાહં ન ચ દૃશ્યવસ્ત્વિતિ દૃઢપ્રજ્ઞાપિ યસ્યાસ્તિ ચે-
ચ્ચાણ્ડાલોઽસ્તુ સ તુ દ્વિજોઽસ્તુ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ ॥ 1॥
બ્રહ્મૈવાહમિદં જગચ્ચ સકલં ચિન્માત્રવિસ્તારિતં
સર્વં ચૈતદવિદ્યયા ત્રિગુણયાઽશેષં મયા કલ્પિતમ્ ।
ઇત્થં યસ્ય દૃઢા મતિઃ સુખતરે નિત્યે પરે નિર્મલે
ચાણ્ડાલોઽસ્તુ સ તુ દ્વિજોઽસ્તુ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ ॥ 2॥
શશ્વન્નશ્વરમેવ વિશ્વમખિલં નિશ્ચિત્ય વાચા ગુરો-
ર્નિત્યં બ્રહ્મ નિરન્તરં વિમૃશતા નિર્વ્યાજશાન્તાત્મના ।
ભૂતં ભાવિ ચ દુષ્કૃતં પ્રદહતા સંવિન્મયે પાવકે
પ્રારબ્ધાય સમર્પિતં સ્વવપુરિત્યેષા મનીષા મમ ॥ 3॥
યા તિર્યઙ્નરદેવતાભિરહમિત્યન્તઃ સ્ફુટા ગૃહ્યતે
યદ્ભાસા હૃદયાક્ષદેહવિષયા ભાન્તિ સ્વતોઽચેતનાઃ ।
તાં ભાસ્યૈઃ પિહિતાર્કમણ્ડલનિભાં સ્ફૂર્તિં સદા ભાવય-
ન્યોગી નિર્વૃતમાનસો હિ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ ॥ 4॥
યત્સૌખ્યામ્બુધિલેશલેશત ઇમે શક્રાદયો નિર્વૃતા
યચ્ચિત્તે નિતરાં પ્રશાન્તકલને લબ્ધ્વા મુનિર્નિર્વૃતઃ ।
યસ્મિન્નિત્યસુખામ્બુધૌ ગલિતધીર્બ્રહ્મૈવ ન બ્રહ્મવિદ્
યઃ કશ્ચિત્સ સુરેન્દ્રવન્દિતપદો નૂનં મનીષા મમ ॥ 5॥
દાસસ્તેઽહં દેહદૃષ્ટ્યાઽસ્મિ શમ્ભો
જાતસ્તેંઽશો જીવદૃષ્ટ્યા ત્રિદૃષ્ટે ।
સર્વસ્યાઽઽત્મન્નાત્મદૃષ્ટ્યા ત્વમેવે-
ત્યેવં મે ધીર્નિશ્ચિતા સર્વશાસ્ત્રૈઃ ॥
॥ ઇતિ શ્રીમચ્છઙ્કરભગવતઃ કૃતૌ મનીષાપઞ્ચકં સમ્પૂર્ણમ્ ॥

Explore More