కాశీక్శేత్రం ప్రతి సహ గౌర్యా మార్గే తు శ్ఙ్కరమ్ ॥ (అనుష్టుప్)
- అనుష్టుప్ (anuṣṭup)Anushtup metre
- ఛన్దః (chandaḥ)metre
- సత్యాచార్యస్య (satyācāryasya)of the great teacher (satya:true/great | ācāryasya:of the teacher)
- గమనే (gamane)in the going
- కదాచిత్ (kadācit)once
- ముక్తిదాయకమ్ (muktidāyakam)giver of liberation (mukti:liberation | dāyakam:giver)
- కాశీక్షేత్రం (kāśīkṣetram)Kashi field (kāśī:Kashi | kṣetram:field)
- ప్రతి (prati)towards
- సహ (saha)with
- గౌర్యా (gauryā)with Gauri
- మార్గే (mārge)on the path
- తు (tu)but
- శఙ్కరమ్ (śaṅkaram)Shankara
శఙ్కరఃసోఽపి చాణ్డలస్తం పునః ప్రాహ శ్ఙ్కరమ్ ॥ (అనుష్టుప్)
- అన్త్యవేషధరం (antyaveṣadharam)dressed as an outcaste (antya:outcaste | veṣadharam:dressed as)
- దృష్ట్వా (dṛṣṭvā)seeing
- గచ్ఛ (gaccha)go
- గచ్ఛ (gaccha)go
- ఇతి (iti)thus
- చ (ca)and
- అబ్రవీత్ (abravīt)said
- శఙ్కరః (śaṅkaraḥ)Shankara
- సః (saḥ)he
- అపి (api)also
- చాణ్డలః (cāṇḍalaḥ)chandala
- తం (tam)to him
- పునః (punaḥ)again
- ప్రాహ (prāha)spoke
- శఙ్కరమ్ (śaṅkaram)to Shankara
యతివర దూరీకర్తుం వాఞ్ఛసి కిం బ్రూహి గచ్ఛ గచ్ఛేతి ॥ (ఆర్యా వృత్త)
- అన్నమయాత్ (annamayāt)from the food-made (anna:food | maya:made of | āt:from)
- అన్నమయమ్ (annamayam)food-made (anna:food | maya:made of)
- అథవా (athavā)or
- చైతన్యమ్ (caitanyam)consciousness
- ఏవ (eva)indeed
- చైతన్యాత్ (caitanyāt)from consciousness
- యతివర (yativara)O great among ascetics (yati:ascetic | vara:great)
- దూరీకర్తుమ్ (dūrīkartum)to move away (dūrī:away | kartum:to do)
- వాఞ్ఛసి (vāñchasi)you desire
- కిం (kiṃ)what
- బ్రూహి (brūhi)tell
- గచ్ఛ (gaccha)go
- గచ్ఛేతి (gaccheti)go, go
విప్రోఽయం శ్వపచోఽయమిత్యపి మహాన్కోఽయం విభేదభ్రమః ।
కిం గఙ్గామ్బుని బిమ్బితేఽమ్బరమణౌ చాణ్డాలవీథీపయః
పూరే వాఽన్తరమస్తి కాఞ్చనఘటీమృత్కుమ్భయోర్వాఽమ్బరే ॥ (శార్దూల విక్రీడిత)
- శార్దూల (śārdūla)tiger
- విక్రీడిత (vikrīḍita)playful
- ఛన్ద (chanda)metre
- కిం (kiṃ)what
- గఙ్గామ్బుని (gaṅgāmbuni)in the Ganga's water (gaṅgā:Ganga | ambuni:in the water)
- బిమ్బితే (bimbite)reflected
- అమ్బరమణౌ (ambaramaṇau)in the sky jewel (ambara:sky | maṇau:in the jewel)
- చణ్డాలవాటీపయః (caṇḍālavāṭīpayaḥ)ditch water in slum (caṇḍāla:slum | vāṭī:ditch | payaḥ:water)
- పూరే (pūre)in the full
- చ (ca)and
- అన్తరమ్ (antaram)difference
- అస్తి (asti)is
- కాఞ్చనఘటీమృత్కుమ్భయోః (kāñcanaghaṭīmṛtkumbhayoḥ)golden pot and mud pot (kāñcana:golden | ghaṭī:pot | mṛt:mud | kumbhayoḥ:of pots)
- వా (vā)or
- అమ్బరే (ambare)in the sky
- ప్రత్యగ్వస్తుని (pratyagvastuni)in the inner self (pratyak:inner | vastuni:in the self)
- నిస్తరఙ్గ (nistaraṅga)without ripples
- సహజానన్ద (sahajānanda)natural bliss (sahaja:natural | ānanda:bliss)
- ఆవబోధ (āvabodha)consciousness
- ఆమ్బుధౌ (āmbudhau)in the ocean
- విప్రః (vipraḥ)Brahmin
- అయమ్ (ayam)this
- శ్వపచః (śvapacaḥ)dog-eater
- అయమ్ (ayam)this
- ఇతి (iti)thus
- అపి (api)also
- మహాన్ (mahān)great
- కః (kaḥ)what
- అయమ్ (ayam)this
- విభేదభ్రమః (vibhedabhramaḥ)delusory distinction (vibheda:distinction | bhramaḥ:delusion)
యా బ్రహ్మాదిపిపీలికాన్తతనుషు ప్రోతా జగత్సాక్షిణీ ।
సైవాహం న చ దృశ్యవస్త్వితి దృఢప్రజ్ఞాపి యస్యాస్తి చే-
చ్చాణ్డాలోఽస్తు స తు ద్విజోఽస్తు గురురిత్యేషా మనీషా మమ ॥ 1॥
- జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్తిషు (jāgratsvapnasuṣuptiṣu)in waking, dream, and sleep (jāgrat:waking | svapna:dream | suṣuptiṣu:in sleep)
- స్ఫుటతరా (sphuṭatarā)more distinct
- యా (yā)which
- సంవిదుజ్జృమ్భతే (saṃvidujjṛmbhate)consciousness expands (saṃvid:consciousness | ujjṛmbhate:expands)
- యా (yā)which
- బ్రహ్మాదిపిపీలికాన్తతనుషు (brahmādipipīlikāntatanuṣu)in bodies from Brahma to ant (brahma:Brahma | ādi:beginning with | pipīlikā:ant | anta:ending | tanuṣu:in bodies)
- ప్రోతా (protā)pervades
- జగత్సాక్షిణీ (jagatsākṣiṇī)witness of the world (jagat:world | sākṣiṇī:witness)
- సైవ (saiva)that alone
- అహమ్ (aham)I
- న (na)not
- చ (ca)and
- దృశ్యవస్తు (dṛśyavastu)seen object (dṛśya:seen | vastu:object)
- ఇతి (iti)thus
- దృఢప్రజ్ఞా (dṛḍhaprajñā)firm conviction (dṛḍha:firm | prajñā:conviction)
- అపి (api)even
- యస్య (yasya)whose
- అస్తి (asti)is
- చేత్ (cet)if
- చాణ్డాలః (cāṇḍālaḥ)outcaste
- అస్తు (astu)may be
- స (sa)he
- తు (tu)but
- ద్విజః (dvijaḥ)brāhmaṇa
- అస్తు (astu)may be
- గురుః (guruḥ)teacher
- ఇతి (iti)thus
- ఏషా (eṣā)this
- మనీషా (manīṣā)conviction
- మమ (mama)my
సర్వం చైతదవిద్యయా త్రిగుణయాఽశేషం మయా కల్పితమ్ ।
ఇత్థం యస్య దృఢా మతిః సుఖతరే నిత్యే పరే నిర్మలే
చాణ్డాలోఽస్తు స తు ద్విజోఽస్తు గురురిత్యేషా మనీషా మమ ॥ 2॥
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)indeed
- అహమ్ (aham)I am
- ఇదం (idaṃ)this
- జగత్ (jagat)world
- చ (ca)and
- సకలం (sakalaṃ)entire
- చిన్మాత్రవిస్తారితం (cinmātravistāritaṃ)expanded by pure consciousness (cinmātra:pure consciousness | vistāritaṃ:expanded)
- సర్వం (sarvaṃ)all
- చ (ca)and
- ఏతత్ (etat)this
- అవిద్యయా (avidyayā)by ignorance
- త్రిగుణయా (triguṇayā)by the three qualities (tri:three | guṇayā:by qualities)
- అశేషం (aśeṣaṃ)entirely
- మయా (mayā)by me
- కల్పితమ్ (kalpitam)imagined
- ఇత్థం (itthaṃ)thus
- యస్య (yasya)whose
- దృఢా (dṛḍhā)firm
- మతిః (matiḥ)understanding
- సుఖతరే (sukhatare)in the supreme bliss (sukha:bliss | tare:supreme)
- నిత్యే (nitye)eternal
- పరే (pare)supreme
- నిర్మలే (nirmale)immaculate
- చాణ్డాలః (cāṇḍālaḥ)outcaste
- అస్తు (astu)may be
- స (sa)he
- తు (tu)but
- ద్విజః (dvijaḥ)brāhmaṇa
- అస్తు (astu)may be
- గురుః (guruḥ)teacher
- ఇతి (iti)thus
- ఏషా (eṣā)this
- మనీషా (manīṣā)conviction
- మమ (mama)my
ర్నిత్యం బ్రహ్మ నిరన్తరం విమృశతా నిర్వ్యాజశాన్తాత్మనా ।
భూతం భావి చ దుష్కృతం ప్రదహతా సంవిన్మయే పావకే
ప్రారబ్ధాయ సమర్పితం స్వవపురిత్యేషా మనీషా మమ ॥ 3॥
- శశ్వత్ (śaśvat)eternal
- నశ్వరమ్ (naśvaram)perishable
- ఏవ (eva)indeed
- విశ్వమ్ (viśvam)world
- అఖిలమ్ (akhilam)entire
- నిశ్చిత్య (niścitya)having ascertained
- వాచా (vācā)by words
- గురోః (guroḥ)of the teacher
- నిత్యమ్ (nityam)always
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- నిరన్తరమ్ (nirantaram)constantly
- విమృశతా (vimṛśatā)by contemplating
- నిర్వ్యాజశాన్తాత్మనా (nirvyājaśāntātmanā)with a truly peaceful mind (nirvyāja:without deceit | śānta:peaceful | ātmanā:by the mind)
- భూతమ్ (bhūtam)past
- భావి (bhāvi)future
- చ (ca)and
- దుష్కృతమ్ (duṣkṛtam)evil deeds
- ప్రదహతా (pradahatā)by burning
- సంవిన్మయే (saṃvinmaye)in the fire of consciousness (saṃvin:consciousness | maye:in the fire)
- పావకే (pāvake)fire
- ప్రారబ్ధాయ (prārabdhāya)for destiny
- సమర్పితమ్ (samarpitam)offered
- స్వవపుః (svavapuḥ)own body
- ఇతి (iti)thus
- ఏషా (eṣā)this
- మనీషా (manīṣā)wisdom
- మమ (mama)my
యద్భాసా హృదయాక్షదేహవిషయా భాన్తి స్వతోఽచేతనాః ।
తాం భాస్యైః పిహితార్కమణ్డలనిభాం స్ఫూర్తిం సదా భావయ-
న్యోగీ నిర్వృతమానసో హి గురురిత్యేషా మనీషా మమ ॥ 4॥
- యా (yā)which
- తిర్యఙ్నరదేవతాభిః (tiryaṅnaradevatābhiḥ)by animals, humans, gods (tiryañc:animals | nara:humans | devatābhiḥ:by gods)
- అహమితి (ahamiti)as 'I' (aham:I | iti:thus)
- అన్తః (antaḥ)within
- స్ఫుటా (sphuṭā)clearly
- గృహ్యతే (gṛhyate)is perceived
- యద్భాసా (yadbhāsā)by whose light (yat:whose | bhāsā:light)
- హృదయాక్షదేహవిషయాః (hṛdayākṣadehaviṣayāḥ)heart, senses, body objects (hṛdaya:heart | akṣa:senses | deha:body | viṣayāḥ:objects)
- భాన్తి (bhānti)shine
- స్వతః (svataḥ)by themselves
- అచేతనాః (acetanaḥ)insentient
- తాం (tāṃ)that
- భాస్యైః (bhāsyaiḥ)by illuminations
- పిహితార్కమణ్డలనిభామ్ (pihitārkamaṇḍalanibhām)like sun behind clouds (pihita:covered | arka:sun | maṇḍala:circle | nibhām:like)
- స్ఫూర్తిం (sphūrtiṃ)manifestation
- సదా (sadā)always
- భావయన్ (bhāvayan)meditating
- యోగీ (yogī)yogi
- నిర్వృతమానసః (nirvṛtamānasaḥ)with peaceful mind (nirvṛta:peaceful | mānasaḥ:mind)
- హి (hi)indeed
- గురుః (guruḥ)guru
- ఇతి (iti)thus
- ఏషా (eṣā)this
- మనీషా (manīṣā)conviction
- మమ (mama)my
యచ్చిత్తే నితరాం ప్రశాన్తకలనే లబ్ధ్వా మునిర్నిర్వృతః ।
యస్మిన్నిత్యసుఖామ్బుధౌ గలితధీర్బ్రహ్మైవ న బ్రహ్మవిద్
యః కశ్చిత్స సురేన్ద్రవన్దితపదో నూనం మనీషా మమ ॥ 5॥
- యత్ (yat)which
- సౌఖ్యామ్బుధి (saukhyāmbudhi)ocean of bliss (saukhya:bliss | ambudhi:ocean)
- లేశలేశత (leśaleśata)tiny droplet (leśa:droplet | leśata:tiny)
- ఇమే (ime)these
- శక్రాదయః (śakrādayaḥ)Indra and others (śakra:Indra | ādayaḥ:and others)
- నిర్వృతా (nirvṛtā)contented
- యత్ (yat)which
- చిత్తే (citte)in the mind
- నితరాం (nitarāṃ)completely
- ప్రశాన్తకలనే (praśāntakalane)in utter quiet (praśānta:quiet | kalane:in the state of)
- లబ్ధ్వా (labdhvā)having gained
- మునిః (muniḥ)sage
- నిర్వృతః (nirvṛtaḥ)contented
- యస్మిన్ (yasmin)in which
- నిత్యసుఖామ్బుధౌ (nityasukhāmbudhau)eternal ocean of bliss (nitya:eternal | sukha:bliss | ambudhau:in the ocean)
- గలితధీః (galitadhīḥ)dissolved intellect (galita:dissolved | dhīḥ:intellect)
- బ్రహ్మైవ (brahmaiva)verily Brahman (brahma:Brahman | eva:verily)
- న (na)not
- బ్రహ్మవిద్ (brahmavid)knower of Brahman (brahma:Brahman | vid:knower)
- యః (yaḥ)who
- కశ్చిత్ (kaścit)some rare one
- స (sa)he
- సురేన్ద్రవన్దితపదః (surendravanditapadaḥ)whose feet are worshipped by Indra (surendra:Indra | vandita:worshipped | padaḥ:feet)
- నూనం (nūnaṃ)indeed
- మనీషా (manīṣā)conviction
- మమ (mama)my
జాతస్తేంఽశో జీవదృష్ట్యా త్రిదృష్టే ।
సర్వస్యాఽఽత్మన్నాత్మదృష్ట్యా త్వమేవే-
త్యేవం మే ధీర్నిశ్చితా సర్వశాస్త్రైః ॥
- దాసః (dāsaḥ)servant
- తే (te)your
- అహమ్ (aham)I
- దేహదృష్ట్యా (dehadṛṣṭyā)from the perspective of the body (deha:body | dṛṣṭyā:from the perspective)
- అస్మి (asmi)am
- శంభో (śambho)O Shambhu
- జాతః (jātaḥ)born
- తే (te)your
- అంశః (aṃśaḥ)part
- జీవదృష్ట్యా (jīvadṛṣṭyā)from the perspective of the individual soul (jīva:individual soul | dṛṣṭyā:from the perspective)
- త్రిదృష్టే (tridṛṣṭe)O three-eyed one
- సర్వస్య (sarvasya)of all
- ఆత్మనా (ātmanā)by the Self
- ఆత్మదృష్ట్యా (ātmadṛṣṭyā)from the perspective of the Self (ātma:Self | dṛṣṭyā:from the perspective)
- త్వమేవ (tvameva)you alone
- ఇతి (iti)thus
- ఏవమ్ (evam)thus
- మే (me)my
- ధీః (dhīḥ)understanding
- నిశ్చితా (niścitā)firmly established
- సర్వశాస్త్రైః (sarvaśāstraiḥ)by all the scriptures (sarva:all | śāstraiḥ:by the scriptures)
