Lord Dattatreya

શ્રી ગુરુચરિત્ર અધ્યાય 16

(Shri Gurucharitra Adhyay 16 in Gujarati)

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 16 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 16. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha.

#of 173
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીસરસ્વત્યૈ નમઃ ॥ શ્રીગુરુભ્યો નમઃ ॥
વિનવી શિષ્ય નામાંકિત । સિદ્ધાસી અસે પુસત ।
સાંગા સ્વામી વૃત્તાંત । ગુરુચરિત્ર વિસ્તારુનિ ॥૧॥
શિષ્ય સમસ્ત ગેલે યાત્રેસી । રાહિલે કોણ ગુરુપાશીં ।
પુઢેં કથા વર્તલી કૈસી । વિસ્તારાવેં દાતારા ॥૨॥
ઐકોનિ શિષ્યાચી વાણી । સંતોષી ઝાલે સિદ્ધ મુનિ ।
ધન્ય ધન્ય શિષ્યા શિરોમણિ । ગુરુભક્તા નામધારકા ॥૩॥
અવિદ્યામાયાસુષુપ્તીંત । નિજલેં હોતેં માઝેં ચિત્ત ।
તુજકરિતાં જાહલેં ચેત । જ્ઞાનજ્યોતિ-ઉદય મજ ॥૪॥
તૂંચિ માઝા પ્રાણસખા । ઐક શિષ્યા નામધારકા ।
તુજકરિતાં જોડલોં સુખા । ગુરુચરિત્ર આઠવલેં ॥૫॥
અજ્ઞાનતિમિરઉષ્ણાંત । પીડોનિ આલોં કષ્ટત ।
સુધામૃતસાગરાંત । તુવાં માતેં લોટિલેં ॥૬॥
તુવાં કેલે ઉપકારાસી । સંતુષ્ટ ઝાલોં માનસીં ।
પુત્રપૌત્રીં તૂં નાંદસી । દૈન્ય નાહીં તુઝે ઘરીં ॥૭॥
ગુરુકૃપેચા તૂં બાળક । તુજ માનિતી સકળ લોક ।
સંદેહ ન કરીં ઘે ભાક । અષ્ટૈશ્ચર્યે નાંદસી ॥૮॥
ગુરુચરિત્રકામધેનુ । સાંગેન તુજ વિસ્તારુનુ ।
શ્રીગુરૂ રાહિલે ગૌપ્ય હોઊન । વૈજનાથસંનિધેસીં ॥૯॥
સમસ્ત શિષ્ય તીર્થેસી । સ્વામીનિરોપેં ગેલે પરિયેસીં ।
હોતોં આપણ ગુરુપાશીં । સેવા કરીત અનુક્રમેં ॥૧૦॥
સંવત્સર એક તયા સ્થાનીં । હોતે ગૌપ્ય શ્રીગુરુ મુનિ ।
અંબા આરોગ્યભવાની । સ્નાન બરવેં મનોહર ॥૧૧॥
અસતાં તેથેં વર્તમાનીં । આલા બ્રાહ્મણ એક મુનિ ।
શ્રીગુરુતેં દેખોનિ । નમન કરી ભક્તિભાવેં ॥૧૨॥
માથા ઠેવૂનિ ચરણાંવરી । સ્તોત્ર કરી પરોપરી ।
સ્વામી માતેં તારીં તારીં । અજ્ઞાનસાગરીં બુડાલોં ॥૧૩॥
તપ કરતોં બહુ દિવસ । સ્થિર નવ્હે ગા માનસ ।
યાચિ કારણેં જ્ઞાનાસ । ન દિસે માર્ગ આપણાતેં ॥૧૪॥
જ્ઞાનાવિણેં તાપસા । વૃથા હોતી સાયાસ ।
તુમ્હાં દેખતાં માનસા । હર્ષ જાહલા આજિ મજ ॥૧૫॥
ગુરુચી સેવા બહુત દિવસ । કેલી નાહીં સાયાસેં ।
યાચિકારણેં માનસ । સ્થિર નવ્હે સ્વામિયા ॥૧૬॥
તૂં તારક વિશ્વાસી । જગદ્ગુરૂ તૂંચિ હોસી ।
ઉપદેશ કરાવા આમ્હાંસી । જ્ઞાન હોય ત્વરિતેસીં ॥૧૭॥
ઐકોનિ મુનીચેં વચન । શ્રીગુરૂ પુસતી હાંસોન ।
જાહલાસી તૂં કેવીં મુનિ । ગુરુવિણેં સાંગ મજ ॥૧૮॥
ઐસેં મ્હણતાં શ્રીગુરુમૂર્તિ । મુનીચ્યા ડોળાં અશ્રુપાતી ।
દુઃખ દાટલેં અપરમિતિ । ઐક સ્વામી ગુરુરાયા ॥૧૯॥
ગુરુ હોતા આપણાસી એક । અતિનિષ્ઠુર ત્યાચેં વાક્ય ।
માતેં ગાંજિલેં અનેક । અકૃત્ય સેવા સાંગે મજ ॥૨૦॥
ન સાંગે વેદશાસ્ત્ર આપણ । તર્કભાષ્યાદિ વ્યાકરણ ।
મ્હણે તુઝેં અંતઃકરણ । સ્થિર નવ્હે અદ્યાપિ ॥૨૧॥
મ્હણોનિ સાંગે આણિક કાંહીં । આપુલેં મન સ્થિર નાહીં ।
કરી ત્યાચે બોલ વાયી । આણિક કોપ કરી મજ ॥૨૨॥
યેણેંપરી બહુત દિવશીં । હોતોં તયા ગુરુપાશીં ।
બોલે માતેં નિષ્ઠુરેસીં । કોપોનિ આલોં તયાવરી ॥૨૩॥
ઐકોનિ તયાચેં વચન । શ્રીગુરુમૂર્તિ હાસ્યવદન ।
મ્હણતી ઐકેં બ્રાહ્મણા । આત્મઘાતકી તૂંચિ હોસી ॥૨૪॥
એખાદા મૂર્ખ આપુલે ઘરીં । મળ વિસર્જી દેવ્હારીં ।
આપુલેં અદૃષ્ટ ઐસેપરી । મ્હણોનિ સાંગે સકળિકાં ॥૨૫॥
તૈસેં તુઝેં અંતઃકરણ । આપુલેં નાસિક છેદૂન ।
પુઢિલ્યાતેં અપશકુન । કરુનિ રહાસી તૂંચિ એક ॥૨૬॥
ન વિચારિસી આપુલે ગુણ । તૂતેં કૈંચેં હોય જ્ઞાન ।
ગુરુદ્રોહી તૂંચિ જાણ । અલ્પબુદ્ધિ પરિયેસા ॥૨૭॥
આપુલે ગુરૂચે ગુણદોષ । સદા ઉચ્ચાર કરિસી હર્ષે ।
જ્ઞાન કૈંચેં હોય માનસ । સ્થિર હોય કેવીં આતાં ॥૨૮॥
જવળી અસતાં નિધાનુ । કાં હિંડાવેં રાનોરાનુ ।
ગુરુ અસતાં કામધેનૂ । વંચૂનિ આલાસી આમ્હાંજવળી ॥૨૯॥
ગુરુદ્રોહી કવણ નર । ત્યાસી નાહીં ઇહ પર ।
જ્ઞાન કૈંચેં હોય પુરેં । તયા દિવાંધકાસી ॥૩૦॥
જો જાણે ગુરુચી સોય । ત્યાસી સર્વ જ્ઞાન હોય ।
વેદશાસ્ત્ર સર્વ હોયે । ગુરુ સંતુષ્ટ હોતાંચિ ॥૩૧॥
સંતુષ્ટવિતાં શ્રીગુરુસી । અષ્ટસિદ્ધિ આપુલે વશી ।
ક્ષણ ન લાગતાં પરિયેસીં । વેદશાસ્ત્ર ત્યાસી સાધ્ય ॥૩૨॥
ઐકોનિ શ્રીગુરૂચેં વચન । માથા શ્રીગુરુચરણીં ઠેવૂન ।
વિનવીતસે કર જોડૂન । કરુણાવચનેંકરુનિયાં ॥૩૩॥
જય જયા જગદ્ગુરુ । નિર્ગુણ તૂં નિર્વિકારુ ।
જ્ઞાનસાગર અપરાંપરુ । ઉદ્ધરાવેં આપણાતેં ॥૩૪॥
અજ્ઞાનમાયા વેષ્ટોન । નેણે ગુરુ કૈસા કવણ ।
સાંગા સ્વામી પ્રકાશોન । જ્ઞાન હોય આપણાસી ॥૩૫॥
કૈસા ગુરુ ઓળખાવા । કોણેપરી આહે સેવા ।
પ્રકાશ કરોનિ સાંગાવા । વિશ્વવંદ્ય ગુરુમૂર્તિ ॥૩૬॥
જેણેં માઝેં મન સ્થિરુ । હોઊનિ ઓળખે સોયગુરુ ।
તૈસા કરણેં ઉપકારુ । મ્હણોનિ ચરણીં લાગલા ॥૩૭॥
કરુણાવચન ઐકોનિ । શ્રીગુરુનાથ સંતોષોનિ ।
સાંગતાતિ વિસ્તારોનિ । ગુરુસેવાવિધાન ॥૩૮॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી ઐક મુનિ । ગુરુ મ્હણજે જનકજનની ।
ઉપદેશકર્તા આહે કોણી । તોચિ જાણ પરમ ગુરુ ॥૩૯॥
ગુરુ વિરિંચિ હર જાણ । સ્વરુપ તોચિ નારાયણ ।
મન કરુનિ નિર્વાણ । સેવા કરાવી ભક્તીનેં ॥૪૦॥
યદર્થી કથા એક । સાંગોં આમ્હી તત્પર ઐક ।
આદિપર્વી અસે નિક । ગુરુસેવા ભક્તિભાવેં ॥૪૧॥
દ્વાપારાંતીં પરિયેસીં । વિપ્ર એક ધૌમ્યઋષી ।
તિઘે શિષ્ય હોતે ત્યાસી । વેદાભ્યાસ કરાવયા ॥૪૨॥
એક ‘આરુણી’ પાંચાળ । દુસરા ‘બૈદ’ કેવળ ।
તિસરા ‘ઉપમન્યુ’ બાળ । સેવા કરિતી વિદ્યેલાગીં ॥૪૩॥
પૂર્વી ગુરુચી ઐસી રીતિ । શિષ્યાકરવીં સેવા ઘેતી ।
અંતઃકરણ ત્યાચેં પહાતી । નિર્વાણવરી શિષ્યાચેં ॥૪૪॥
પાહોનિયાં અંતઃકરણ । અસે ભક્તિ નિર્વાણ ।
કૃપા કરિતી તત્ક્ષણ । મનકામના પુરવિતી ॥૪૫॥
ઐસા ધૌમ્યમુનિ ભલા । તયા આરૂણી-પાંચાળા ।
એકે દિવશીં નિરોપ દિલ્હા । ઐક દ્વિજા એકચિત્તેં ॥૪૬॥
શિષ્યાસી મ્હણે ધૌમ્યમુનિ । આજિ તુવાં જાવોનિ રાનીં ।
વૃત્તીસી ન્યાવેં તટાકપાણી । જંવવરી હોય તૃપ્ત ભૂમિ ॥૪૭॥
અસે વૃત્તિ તળેં ખાલીં । તેથેં પેરિલી અસે સાળી ।
તેથેં નેવોનિ ઉદક ઘાલીં । શીઘ્ર મ્હણે શિષ્યાસી ॥૪૮॥
ઐસા ગુરુચા નિરોપ હોતાં । ગેલા શિષ્ય ધાંવત ।
તટાક અસે પાહતાં । કાલવા થોર વહાતસે ॥૪૯॥
જેથેં ઉદક અસે વહાત । અતિદરારા ગર્જત ।
વૃત્તિભૂમિ ઉન્નત । ઉદક કેવીં ચઢોં પાહે ॥૫૦॥
મ્હણે આતાં કાય કરું । કોપતીલ માતેં શ્રીગુરુ ।
ઉદક જાતસે દરારૂ । કેવીં બાંધૂં મ્હણતસે ॥૫૧॥
આણૂનિયાં શિળા દગડ । બાંધિતા જાહલા ઉદકા આડ ।
પાણી જાતસે ધડાડ । જાતી પાષાણ વાહોનિયાં ॥૫૨॥
પ્રયત્ન કરી નાનાપરી । કાંહીં કેલિયા ન ચઢે વારી ।
મ્હણે દેવા શ્રીહરિ । કાય કરું મ્હણતસે ॥૫૩॥
મગ મનીં વિચાર કરી । ગુરૂચે શેતીં ન ચઢે વારી ।
પ્રાણ ત્યજીન નિર્ધારીં । ગુરુચે વૃત્તીનિમિત્ત ॥૫૪॥
નિશ્ચય કરુનિ માનસીં । મનીં ધ્યાઈ શ્રીગુરુસી ।
મ્હણે આતાં ઉપાય યાસી । યોજૂનિ યત્ન કરાવા ॥૫૫॥
ઘાલિતાં ઉદકપ્રવાહાંત । જાતી પાષાણ વહાત ।
આપણ આડ પડોં મ્હણત । નિર્ધારિલેં તયા વેળીં ॥૫૬॥
દોન્હી હાતીં ધરીં દરડી । પાય ટેકી દુસરેકડી ।
ઝાલા આપણ ઉદકાઆડ । મનીં શ્રીગુરુસી ધ્યાતસે ॥૫૭॥
ઐસા શિષ્યશિરોમણિ । નિર્વાણ મન કરિતાંક્ષણીં ।
વૃત્તીકડે ગેલેં પાણી । પ્રવાહાચેં અર્ધ દેખા ॥૫૮॥
અર્ધ પાણી જૈસેં તૈસેં । વાહતસે નિત્યસરિસેં ।
તયામધ્યેં શિષ્ય સંતોષેં । બુડાલા અસે અવધારા ॥૫૯॥
ઐસા શિષ્ય તયા સ્થાનીં । બુડાલા અસે પ્રવાહપાણીં ।
ગુરુચી વૃત્તિ જાહલી ધણી । ઉદકપૂર્ણ પરિયેસા ॥૬૦॥
ત્યાચા ગુરુ ધૌમ્યમુનિ । વિચાર કરી આપુલે મનીં ।
દિવસ ગેલા અસ્તમાનીં । અદ્યાપિ શિષ્ય ન યે મ્હણે ॥૬૧॥
ઐસેં આપણ વિચારીત । ગેલા આપુલે વૃત્તીંત ।
જાહલેં અસે ઉદક બહુત । ન દેખે શિષ્ય તયા સ્થાનીં ॥૬૨॥
મ્હણે શિષ્યા કાય જાહલેં । કિંવા ભક્ષિલેં વ્યાઘ્રવ્યાળેં ।
ઉદકાનિમિત્ત કષ્ટ કેલે । કોઠેં અસે મ્હણતસે ॥૬૩॥
ઐસેં મનીં વિચારીત । ઉંચ સ્વરેં પાચારીત ।
અરે શિષ્યા સખયા મ્હણત । પ્રેમભાવેં બોલાવી ॥૬૪॥
યેણેંપરી કરુણાવચનીં । પાચારીતસે ધૌમ્યમુનિ ।
શબ્દ પડે શિષ્યકાનીં । તેથૂનિ મગ નિઘાલા ॥૬૫॥
યેવોનિયાં શ્રીગુરુસી । નમન કેલેં ભાવેસીં ।
ધૌમ્યમુનીં મહાહર્ષી । આલિંગોનિ આશ્વાસિલેં ॥૬૬॥
વર દિધલા તયા વેળીં । ઐક શિષ્યા સ્તોમમૌળી ।
તૂતેં વિદ્યા આલી સકળી । વેદશાસ્ત્રાદિ વ્યાકરણ ॥૬૭॥
ઐસેં મ્હણતાં તત્ક્ષણીં । ઝાલા વિદ્યાવંત જ્ઞાની ।
લાગતસે ગુરુચરણીં । ભક્તિભાવેંકરુનિયાં ॥૬૮॥
કૃપાનિધિ ધૌમ્યમુનિ । આપુલે આશ્રમા નેઊનિ ।
નિરોપ દિલ્હા સંતોષોનિ । વિવાહાદિ આતાં કરીં મ્હણે ॥૬૯॥
નિરોપ ઘેઊનિ શિષ્યરાણા । ગેલા આપુલે સ્થાના ।
આણિક દોઘે શિષ્ય જાણા । હોતે તયા ગુરુજવળી ॥૭૦॥
દુસરા શિષ્ય ‘બૈદ’ જાણા । ગુરુચી કરી શુશ્રૂષણા ।
ત્યાચે પહાવયા અંતઃકરણા । ધૌમ્ય ગુરુ મ્હણતસે ॥૭૧॥
ધૌમ્ય મ્હણે શિષ્યાસી । સાંગેન એક તુજસી ।
તુવાં જાઊનિ અહર્નિશીં । વૃત્તિ આમુચી રક્ષિજે ॥૭૨॥
રક્ષૂનિયાં વૃત્તીસી । આણાવેં ધાન્ય ઘરાસી ।
ઐસેં મ્હણતાં મહાહર્ષી । ગેલા તયા વૃત્તીકડે ॥૭૩॥
વૃત્તિ પિકે જંવવરી । અહોરાત્રીં કષ્ટ કરી ।
રાશી હોતાં અવસરીં । આલા આપુલે ગુરુપાશીં ॥૭૪॥
સાંગતા જાહલા શ્રીગુરુસી । મ્હણે વ્રીહી ભરલે રાશીં ।
આતાં આણાવેં ઘરાસી । કાય નિરોપ મ્હણતસે ॥૭૫॥
મગ મ્હણે ધૌમ્યમુનિ । બા રે શિષ્યા શિરોમણિ ।
કષ્ટ કેલે બહુત રાનીં । આતાં ધાન્ય આણાવેં ॥૭૬॥
મ્હણોનિ દેતી એક ગાડા । તયા જુંપોનિ એક રેડા ।
ગુરુ મ્હણે જાવેં પુઢા । શીઘ્ર યાવેં મ્હણતસે ॥૭૭॥
એકીકડે જુંપી રેડા । આપણ ઓઢી દુસરીકડા ।
યેણેંપરી ઘેવોનિ ગાડા । આલા તયા વૃત્તીજવળી ॥૭૮॥
દોની ખંડી સાળીસી । ભરી શિષ્ય ગાડિયાસી ।
એકીકડે રેડિયાસી । જુંપોનિ ઓઢી આપણ દેખા ॥૭૯॥
રેડા ચાલે શીઘ્રેંસીં । આપણ ન યે તયાસરસી ।
મગ આપુલે કંઠાસી । બાંધિતા ઝાલા જૂં દેખા ॥૮૦॥
સત્રાણેં તયાસરસી । ચાલત આલા માર્ગાસી ।
રુતલા રેડા ચિખલેંસીં । આપુલે ગળાં ઓઢીતસે ॥૮૧॥
ચિખલીં રુતલા રેડા મ્હણોનિ । ચિંતા કરી બહુ મનીં ।
આપણ ઓઢી સત્રાણીં । ગળાં ફાંસ પડે જૈસા ॥૮૨॥
સોડૂનિયાં રેડિયાસી । કાઢિલેં શિષ્યેં ગાડિયાસી ।
ઓઢિતાં આપુલે ગળાં ફાંસી । પડૂનિ પ્રાણ ત્યજૂં પાહે ॥૮૩॥
ઇતુકેં હોતાં નિર્વાણીં । સન્મુખ પાતલા ધૌમ્યમુનિ ।
ત્યા શિષ્યાતેં પાહોનિ નયનીં । કૃપા અધિક ઉપજલી ॥૮૪॥
સોડૂનિયાં શિષ્યાતેં । આલિંગોનિ કરૂણાભરિતેં ।
વર દિધલા અભિમતેં । સંપન્ન હોસી વેદશાસ્ત્રીં ॥૮૫॥
વર દેતાં તત્ક્ષણેસીં । સર્વ વિદ્યા આલી ત્યાસી ।
નિરોપ ઘેઊનિયાં ઘરાસી । ગેલા શિષ્ય પરિયેસા ॥૮૬॥
તિસરા શિષ્ય ઉપમન્યુ । સેવેવિષયીં મહાનિપુણ ।
ગુરુચી સેવા-શુશ્રૂષણ । બહુ કરી પરિયેસા ॥૮૭॥
ત્યાસી વ્હાવા બહુત આહાર । મ્હણોનિ વિદ્યા નોહે સ્થિર
। ત્યાસી વિચાર કરીત તો ગુરુ । યાતેં કરાવા ઉપાય એક ॥૮૮॥
ત્યાસી મ્હણે ધૌમ્યમુનિ । તુજ સાંગતોં મ્હણોનિ ।
નિત્ય ગુરેં નેઊનિ રાનીં । રક્ષણ કરીં તૃણચારેં ॥૮૯॥
ઐસેં મ્હણતાં ગુરુમુનિ । નમન કરી ત્યાચે ચરણીં ।
ગુરેં નેઊનિયાં રાનીં । ચારવીત બહુવસ ॥૯૦॥
ક્ષુધા લાગતાં આપણાસી । શીઘ્ર આણિલીં ઘરાસી ।
કોપેં ગુરુ તયાસી । મ્હણે શીઘ્ર યેતોસિ કાં રે ॥૯૧॥
સૂર્ય જાય અસ્તમાનીં । તંવવરી રાખીં ગુરેં રાનીં ।
યેણેંપરી પ્રતિદિનીં । વર્તાવેં તુવાં મ્હણતસે ॥૯૨॥
અંગીકારોનિ શિષ્યરાણા । ગુરેં ઘેવોનિ ગેલા રાના ।
ક્ષુધાક્રાંત હોઊનિ જાણા । ચિંતીતસે શ્રીગુરુસી ॥૯૩॥
ચરતી ગુરેં નદીતીરીં । આપણ તેથેં સ્નાન કરી ।
તયાજવળી ઘરેં ચારી । અસતી વિપ્રઆશ્રમ તેથેં ॥૯૪॥
જાઊનિયાં તયા સ્થાના । ભિક્ષા માગે પરિપૂર્ણ ।
ભોજન કરી સાવધાન । ગોધન રક્ષી યેણેંપરી ॥૯૫॥
યેણેંપરી પ્રતિદિવશીં । રક્ષૂનિ આણી ગુરેં નિશીં ।
વર્તતાં ઐસેં યેરે દિવશીં । પુસતા ઝાલા ધૌમ્યમુનિ ॥૯૬॥
ગુરુ મ્હણે શિષ્યાસી । તૂં નિત્ય ઉપવાસી ।
તુઝા દેહ પુષ્ટીસી । કવણેપરી હોતસે ॥૯૭॥
ઐકોનિ શ્રીગુરુચેં વચન । સાંગે શિષ્ય ઉપમન્ય ।
ભિક્ષા કરિતોં પ્રતિદિન । વિપ્રાંઘરીં તેથેં દેખા ॥૯૮॥
ભોજન કરુનિ પ્રતિદિવસીં । ગુરેં ઘેવોનિ યેતોં નિશીં ।
શ્રીગુરુ મ્હણતી તયાસી । આમ્હાં સાંડૂનિ કેવીં ભુક્તી ॥૯૯॥
ભિક્ષા માગોનિ ઘરાસી । આણોનિ દ્યાવી પ્રતિદિવસીં ।
માગુતી જાવેં ગુરાંપાશીં । ઘેઊન યાવેં નિશિકાળીં ॥૧૦૦॥
ગુરુનિરોપેં યેરે દિવશીં । ગુરેં નેઊનિ રાનાસી ।
માગે ભિક્ષા નિત્ય જૈસી । નેઊનિ દિધલી ઘરાંત ॥૧॥
ઘરીં ત્યાસી ભોજન । કધીં નવ્હે પરિપૂર્ણ ।
પુનરપિ જાઈ તયા સ્થાના । ભિક્ષા કરુનિ જેવીતસે ॥૨॥
નિત્ય ભિક્ષા વેળાં દોની । પહિલી ભિક્ષા દેવોનિ સદનીં ।
દુસરી આપણ ભક્ષૂનિ । કાળ ઐસા કંઠીતસે ॥૩॥
યેણેંપરી કિંચિત્કાળ । વર્તતાં જાહલા મહાસ્થૂળ ।
એકે દિવશીં ગુરુ કૃપાળ । પુસતસે શિષ્યાતેં ॥૪॥
શિષ્ય સાંગે વૃત્તાંત । જેણેં આપુલી ક્ષુધા શમત ।
નિત્ય ભિક્ષા માગત । વેળ દોની મ્હણતસે ॥૫॥
એક વેળ ઘરાસી । આણોનિ દેતોં પ્રતિદિવસીં ।
ભિક્ષા દુસરે ખેપેસી । કરિતોં ભોજન આપણ ॥૬॥
ઐસેં મ્હણતાં ધૌમ્યમુનિ । તયા શિષ્યાવરી કોપોનિ ।
મ્હણે ભિક્ષા વેળ દોની । આણૂનિ ઘરીં દેઈં પાં ॥૭॥
ગુરુનિરોપ જેણેંપરી । દોની ભિક્ષા આણૂનિ ઘરીં ।
દેતા જાહલા પ્રીતિકરીં । મનીં ક્લેશ ન કરીચ ॥૮॥
ગુરેંસહિત રાનાંત । અસે શિષ્ય ક્ષુધાક્રાંત ।
ગોવત્સ હોતેં સ્તન પીત । દેખતા જાહલા તયાસી ॥૯॥
સ્તન પીતાં વાંસુરાસી । ઉચ્છિષ્ટ ગળે સંધીંસી ।
વાયાં જાતેં ભૂમીસી । મ્હણોનિ આપણ જવળી ગેલા ॥૧૧૦॥
આપણ અસે ક્ષુધાક્રાંત । મ્હણોનિ ગેલા ધાંવત ।
પસરુનિયા દોની હાત । ધરી ઉચ્છિષ્ટ ક્ષીર દેખા ॥૧૧॥
ઐસેં ક્ષીરપાન કરીં । ઘેઊનિ આપુલેં ઉદર ભરી ।
દોની વેળ ભિક્ષા ઘરીં । દેતસે ભાવભક્તીનેં ॥૧૨॥
અધિક પુષ્ટ જાહલા ત્યાણેં । મ્હણે ગુરુ અવલોકૂન ।
પહા હો યાચેં શરીરલક્ષણ । કૈસા સ્થૂળ હોતસે ॥૧૩॥
માગુતી પુસે તયાસી । કવણેપરી પુષ્ટ હોસી ।
સાંગે આપુલે વૃત્તાંતાસી । ઉચ્છિષ્ટ ક્ષીર પાન કરિતોં ॥૧૪॥
ઐકોનિ મ્હણે શિષ્યાસી । મતિહીન હોય ઉચ્છિષ્ટેસીં ।
દોષ અસે બહુવસી । ભક્ષૂં નકો આજિચેની ॥૧૫॥
ભક્ષૂં નકો મ્હણે ગુરૂ । નિત્ય નાહીં તયા આહારુ ।
દુસરે દિવશીં મ્હણે યેરુ । કાય કરું મ્હણતસે ॥૧૬॥
યેણેંપરી ગુરેંસહિત । જાત હોતા રાનાંત ।
ગળત હોતેં ક્ષીર બહુત । એકા રુઈચે ઝાડાસી ॥૧૭॥
મ્હણે બરવેં અસે ક્ષીર । ઉચ્છિષ્ટ નવ્હે નિર્ધાર ।
પાન કરૂં ધણીવર । મ્હણોનિ તેથેં બૈસલા ॥૧૮॥
પાનેં તોડૂનિ કુસરીં । તયામધ્યેં ક્ષીર ભરી ।
ઘેત હોતા ધણીવરી । તંવ ભરિલેં અક્ષિયાંત ॥૧૯॥
તેણેં ગેલે નેત્ર દોની । હિંડતસે રાનોવનીં ।
ગુરેં ન દિસતી નયનીં । મ્હણોનિ ચિંતા કરીતસે ॥૧૨૦॥
કાષ્ટ નાહીં અક્ષિહીન । કરીતસે ચિંતા ગોધના ।
ગુરેં પાહોં જાતાં રાના । પડિલા એકા આડાંત ॥૨૧॥
પડોનિયાં આડાંત । ચિંતા કરી તો અત્યંત ।
આતાં ગુરેં ગેલીં સત્ય । બોલ ગુરુચા આલા મજ ॥૨૨॥
પડિલા શિષ્ય તયા સ્થાનીં । દિવસ ગેલા અસ્તમાનીં ।
ચિંતા કરી ધૌમ્યમુનિ। અજૂનિ શિષ્ય ન યેચિ કાં ॥૨૩॥
મ્હણોનિ ગેલા રાનાસી । દેખે તેથેં ગોધનાસી ।
શિષ્ય નાહીં મ્હણોનિ ક્લેશીં । દીર્ઘસ્વરેં પાચારી ॥૨૪॥
પાચારિતાં ધૌમ્યમુનિ। ધ્વનિ પડલા શિષ્યકાનીં ।
પ્રત્યોત્તર દેતાંક્ષણીં । જવળી ગેલા કૃપાળૂ ॥૨૫॥
ઐકોનિયાં વૃત્તાંત । ઉપજે કૃપા અત્યંત ।
અશ્વિની દેવા સ્તવીં મ્હણત । નિરોપ દિધલા તયે વેળીં ॥૨૬॥
નિરોપ દેતાં તયે ક્ષણીં । અશ્વિની દેવતા ધ્યાય મનીં ।
દૃષ્ટિ આલી દોની નયનીં । આલા શ્રીગુરુસન્મુખેસીં ॥૨૭॥
યેવોનિ શ્રીગુરુસી । નમન કેલેં ભક્તીસીં ।
સ્તુતિ કેલી બહુવસી । શિષ્યોત્તમેં તયે વેળીં ॥૨૮॥
સંતોષોનિ ધૌમ્યમુની । તયા શિષ્યા આલિંગોનિ ।
મ્હણે શિષ્યા શિરોમણી । તુષ્ટલોં તુઝ્યા ભક્તીસી ॥૨૯॥
પ્રસન્ન હોઊનિ શિષ્યાસી । હસ્ત સ્પર્શી મસ્તકેસી ।
વેદશાસ્ત્રાદિ તત્ક્ષણેસીં । આલીં તયા શિષ્યાતેં ॥૧૩૦॥
ગુરુ મ્હણે શિષ્યાસી । જાવેં આપુલે ઘરાસી ।
વિવાહાદિ કરુનિ સુખેસીં । નાંદત ઐસ મ્હણતસે ॥૩૧॥
હોઈલ તુઝી બહુ કીર્તિ । શિષ્ય હોતીલ તુજ અત્યંતી ।
‘ઉત્તંક’ નામ વિખ્યાતિ । શિષ્ય તુઝા પરિયેસીં ॥૩૨॥
તોચિ તુઝ્યા દક્ષિણેસી । આણીલ કુંડલેં પરિયેસીં ।
જિંકોનિયાં શેષાસી । કીર્તિવંત હોઈલ ॥૩૩॥
જન્મેજય રાયાસી । તોચ કરીલ ઉપદેશી ।
મારવીલ સમસ્ત સર્પાંસી । યાગ કરુનિ પરિયેસા ॥૩૪॥
તોચિ ઉત્તંક જાઊન । પુઢેં કેલા સર્પયજ્ઞ ।
જન્મેજયાતેં પ્રેરુન । સમસ્ત સર્પ મારવિલે ॥૩૫॥
ખ્યાતિ જાહલી ત્રિભુવનાંત । તક્ષક આણિલા ઇંદ્રાસહિત ।
ગુરુકૃપેચેં સામર્થ્ય । ઐસેં અસે પરિયેસા ॥૩૬॥
જો નર અસેલ ગુરુદૂષક । ત્યાસી કૈંચા પરલોક ।
અંતીં હોય કુંભીપાક । ગુરુદ્રોહ-પાતક્યાસી ॥૩૭॥
સંતુષ્ટ કરિતાં ગુરુસી । કાય ન સાધે તયાસી ।
વેદશાસ્ત્ર તયાસી । લાઘે ક્ષણ ન લાગતાં ॥૩૮॥
ઐસેં તૂં જાણોનિ માનસીં । વૃથા હિંડસી અવિદ્યેસીં ।
જાવેં આપુલે ગુરુપાશીં । તોચિ તુજ તારીલ સત્ય ॥૩૯॥
ત્યાચેં મન સંતુષ્ટવિતાં । તુજ મંત્ર સાધ્ય તત્ત્વતા ।
મન કરુનિ સુનિશ્ચિતા । ત્વરિત જાઈં મ્હણિતલેં ॥૧૪૦॥
ઐસા શ્રીગુરૂ નિરોપ દેતાં । વિપ્ર જાહલા અતિજ્ઞાતા ।
ચરણાંવરી ઠેવૂનિ માથા । વિનવીતસે તયા વેળીં ॥૪૧॥
જય જયા ગુરુમૂર્તિ । તૂંચિ સાધન પરમાર્થી ।
માતેં નિરોપિલેં પ્રીતીં । તત્ત્વબોધ કૃપેનેં ॥૪૨॥
ગુરુદ્રોહી આપણ સત્ય । અપરાધ ઘડલે મજ બહુત ।
ગુરુચેં દુખવિલેં ચિત્ત । આતાં કેવીં સંતુષ્ટવાવેં ॥૪૩॥
સુવર્ણાદિ લોહ સકળ । ભિન્ન હોતાં સાંધવેલ ।
ભિન્ન હોતાં મુક્તાફળ । કેવીં પુન્હા ઐક્ય હોય ॥૪૪॥
અંતઃકરણ ભિન્ન હોતાં । પ્રયાસ અસે ઐક્ય કરિતાં ।
ઐસેં માઝેં મન પતિત । કાય ઉપયોગ જીવૂનિ ॥૪૫॥
ઐસેં શરીર માઝેં દ્રોહી । કાય ઉપયોગ વાંચૂન પાહીં ।
જીવિત્વાચી વાસના નાહીં । પ્રાણ ત્યજીન ગુરુપ્રતિ ॥૪૬॥
ઐસેપરી શ્રીગુરુસી । વિનવિતો બ્રાહ્મણ હર્ષી ।
નમૂનિ નિઘે વૈરાગ્યેસીં । નિશ્ચય કેલા પ્રાણ ત્યજૂં ॥૪૭॥
અનુતપ્ત જાહલા તો બ્રાહ્મણ । નિર્મળ જાહલેં અંતઃકરણ ।
અગ્નિ લાગતાં જૈસેં તૃણ । ભસ્મ હોય તત્ક્ષણીં ॥૪૮॥
જૈસા કાપૂરરાશીસી । વન્હિ લાગતાં પરિયેસીં ।
જળોનિ જાય ત્વરિતેસીં । તૈસેં તયાસી જહાલેં ॥૪૯॥
યાકારણેં પાપાસી । અનુતપ્ત હોતાં માનસીં ।
ક્ષાલણ હોય ત્વરિતેસીં । શતજન્મીંચેં પાપ જાય ॥૧૫૦॥
નિર્વાણરુપેં દ્વિજવર । નિઘાલા ત્યજૂં કલેવર ।
ઓળખોનિયાં જગદ્ગુરુ । પાચારિતી તયાવેળીં ॥૫૧॥
બોલાવોનિ બ્રાહ્મણાસી । નિરોપ દેતી કૃપેસીં ।
ન કરીં ચિંતા તૂં માનસીં । ગેલે તુઝે દુરિતદોષ ॥૫૨॥
વૈરાગ્ય ઉપજલેં તુઝ્યા મનીં । દુષ્કૃતેં ગેલીં જળોનિ ।
એકચિત્ત કરુનિ મનીં । સ્મરેં આપુલે ગુરુચરણ ॥૫૩॥
તયે વેળીં શ્રીગુરુસી । નમન કેલેં ચરણાસી ।
જગદ્ગુરુ તૂંચિ હોસી । ત્રિમૂર્તીચા અવતાર ॥૫૪॥
તુઝી કૃપા હોય જરી । પાપેં કૈંચીં યા શરીરીં ।
ઉદય હોતાં ભાસ્કરીં । અંધકાર રાહે કેવીં ॥૫૫॥
ઐસેપરી શ્રીગુરુસી । સ્તુતિ કરી તો ભક્તીસીં ।
રોમાંચળ ઉઠતી હર્ષી । સદદિત કંઠા જાહલા ॥૫૬॥
નિર્મળ માનસીં તયાવેળીં । માથા ઠેવી ચરણકમળીં।
વિનવીતસે કરુણાબહાળીં । મ્હણે તારીં તારીં શ્રીગુરુમૂર્તિ ॥૫૭॥
નિર્વાણ દેખોનિ અંતઃકરણ । પ્રસન્ન જાહલા શ્રીગુરુ આપણ ।
મસ્તકીં ઠેવિતી કર દક્ષિણ । તયા બ્રાહ્મણાસી પરિયેસા ॥૫૮॥
પરીસ લાગતાં લોહાસી । સુવર્ણ હોય બાવનકસી ।
તૈસેં તયા દ્વિજવરાસી । જ્ઞાન જહાલેં પરિયેસા ॥૫૯॥
વેદશાસ્ત્રાદિ તાત્કાળી । મંત્રશાસ્ત્રેં આલીં સકળીં ।
પ્રસન્ન જહાલા ચંદ્રમૌળી । કાય સાંગૂં દૈવ ત્યા દ્વિજાચેં ॥૧૬૦॥
આનંદ જાહલા બ્રાહ્મણાસી । શ્રીગુરુ નિરોપિતી તયાસી ।
આમુચેં વાક્ય તૂં પરિયેસીં । જાય ત્વરિત આપુલે ગુરુપાશીં ॥૬૧॥
જાવોનિયાં ગુરુપાશીં । નમન કરીં ભાવેસીં ।
સંતોષી હોઈલ ભરંવસીં । તોચિ આપણ સત્ય માનીં ॥૬૨॥
ઐસેપરી શ્રીગુરુમૂર્તિ । તયા બ્રાહ્મણા સંભાષિતી ।
નિરોપ ઘેઊનિયાં ત્વરિતી । ગેલા આપલ્યા ગુરુપાશીં ॥૬૩॥
નિરોપ દેઊનિ બ્રાહ્મણાસી । શ્રીગુરુ નિઘાલે પરિયેસીં ।
‘ભિલ્લવડી’ ગ્રામાસી । આલે ભુવનેશ્વરી-સંનિધ ॥૬૪॥
કૃષ્ણાપશ્ચિમતટાકેસી । ઔદુંબર વૃક્ષ પરિયેસીં ।
શ્રીગુરુ રાહિલે ગુપ્તેસીં । એકચિત્તેં પરિયેસા ॥૬૫॥
સિદ્ધ મ્હણે નામધારકાસી । રાહિલે શ્રીગુરુ ભિલ્લવડીસી ।
મહિમા જાહલી બહુવસી । પ્રખ્યાત તુજ સાંગેન ॥૬૬॥
મ્હણોનિ સરસ્વતીગંગાધર । સાંગે ગુરુચરિત્રવિસ્તાર ।
ઐકતાં હોય મનોહર । સકળાભીષ્ટેં સાધતી ॥૧૬૭॥
ઇતિ શ્રીગુરુચરિત્રામૃતે પરમકથાકલ્પતરૌ શ્રીનૃસિંહસરસ્વત્યુપાખ્યાને
સિદ્ધ-નામધારકસંવાદે ગુરુશુશ્રૂષણમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ ॥૧૬॥
॥ શ્રીગુરુદેવ દત્ત ॥
॥ ઓવીસંખ્યા ૧૬૭ ॥
॥શ્રીગુરુદત્તાત્રેયાર્પણમસ્તુ॥

Explore More