Lord Dattatreya

શ્રી ગુરુચરિત્ર અધ્યાય 28

(Shri Gurucharitra Adhyay 28 in Gujarati)

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 28 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 28. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha. This adhyay is named in its colophon for कर्मविपाककथनं.

#of 197
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
નામધારક મ્હણે સિદ્ધાસી । પુઢીલ કથા સાંગ આમ્હાંસી ।
ઉલ્હાસ માઝે માનસી । ગુરુચરિત્ર અતિગોડ ॥૧॥
સિદ્ધ મ્હણે નામધારકા । કથા અસે અતિવિશેષ ।
ઐકતા જાતી સર્વ દોષ । જ્ઞાનજ્યોતિપ્રકાશે ॥૨॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી પતિતાસી । આપુલે પૂર્વજન્મ પુસસી ।
સાંગેન ઐક પરિયેસી । ચાંડાલજન્મ હોણાર ગતિ ॥૩॥
પુણ્યપાપાંચી ગતિ । આપુલે આર્જવ ભોગિતી ।
કર્મવિપાકી અસે ખ્યાતિ । નીચશ્રેષ્ઠકર્માનુસારી ॥૪॥
વિપ્ર ક્ષત્રિય વૈશ્ય શૂદ્ર વર્ણ । યાંચેપાસાવ ચાંડાલ વર્ણ ।
ઉપજલા અસતા જ્ઞાતિહીન । જાતિવિભાગ કર્માપરી ॥૫॥
વિપ્રસ્ત્રિયેપાસી દેખા । શૂદ્ર જાય વ્યભિચારિકા ।
પિંડ ઉપજે તો ચાંડાલિકા । સોળાવી જાતી ચાંડાલ ॥૬॥
હે મૂળ ઉત્પત્તીચે લક્ષણ । નાના દોષાંચે આચરણ ।
તેણે હીન જન્મ ઘેણે । વિપ્રાદિ ચારી વર્ણાંસી ॥૭॥
યા દોષાચા વિસ્તાર । સાંગતો કી સવિસ્તર ।
વિપ્રે કરિતા અનાચા । જન્મ હીનજાતી પાવે ॥૮॥
ગુરુ અથવા માતાપિતા । સાંડોનિ જાય તત્ત્વતાં ।
ચાંડાલજન્મ હોય નિરુતા । સોડિતા કુલસ્ત્રિયેસી ॥૯॥
કુલદેવતા સોડોનિ એકા । પૂજા કરી આણિકા ।
તો હોય ચાંડાલ દેખા । સદા અનૃત બોલે નર ॥૧૦॥
સદા જીવહિંસા કરી । કન્યાવિક્રય મનોહરી ।
લટિકેચિ આપણ પ્રમાણ કરી । તોહી જન્મે ચાંડાલયોની ॥૧૧॥
શૂદ્રહસ્તે કરી ભોજન । અશ્વવિક્રય કરી બ્રાહ્મણ ।
તોહી ચાંડાલ હોય જાણ । સદા શૂદ્રસંપર્કૈ ॥૧૨॥
શૂદ્રસ્ત્રીસી સદા સંગ । નિત્ય અસે દાસીયોગ ।
ગૃહભાંડ અતળતી ત્યાગ । તેણે દેવપિતૃકર્મે કરી ॥૧૩॥
તોહી પાવે હીનયોની । જો કા અગ્નિ-ઘાલી રાની ।
ગાયવાસરાંસી વિઘડોનિ । વેગળી કરી તોહી । હોય ચાંડાલ ॥૧૪॥
સોડી આપુલ્યા જનનીતે । આણિ મારી લેકરાતે ।
વેગળી કરી આપુલ્યા સત્તે । તોહી જન્મે ચાંડાલ ॥૧૫॥
બૈલાવરી વિપ્ર બૈસે । શૂદ્રાન્ન જેવી હર્ષે ।
ચાંડાલ હોય ભરવસે । ઐસે મ્હણતી શ્રીગુરુ ॥૧૬॥
વિપ્ર તીર્થાસ જાવોન । શ્રાદ્ધાદિ ન કરી જાણ ।
પરાન્ન પ્રતિગ્રહ ઘેણે । તો હોય ચાંડાલ ॥૧૭॥
ષટ્કર્મેરહિત વિપ્ર દેખા । કપિલા ગાઈચે દુગ્ધ ઐકા ।
ન કરિતા અભિષેકા । ક્ષીરપાન જો કરી ॥૧૮॥
તોહી પાવે ચાંડાલયોની । તુળસીપત્રે ઓરપોનિ ।
પૂજા કરી દેવાંલાગોનિ । શાલિગ્રામ શૂદ્રે ભજલિયા ॥૧૯॥
ન સેવીચ માતાપિતા । ત્યજી ત્યાસી ન પ્રતિપાળિતા ।
ચાંડાલ હોય જન્મતા । સપ્તજન્મી કૃમિ હોય ॥૨૦॥
પહિલી એક સ્ત્રી અસતા । દુજી કરોનિ તિસી ત્યજિતા ।
હોય જન્મ ત્યાસી પતિતા । આણિક સાંગેન એક નવલ ॥૨૧॥
શ્રમોનિ અતિથી આલા અસતા । વેદ મ્હણવોનિ અન્ન ઘાલિતા ।
જન્મ પાવે હા તત્ત્વતા । ચાંડાલયોની પરિયેસા ॥૨૨॥
યોગ્ય વિપ્રાંતે નિંદિતી । આણિક જાતી પૂજિતી ।
ચાંડાલયોની જાતી । વૃત્તિલોપ કેલિયા ॥૨૩॥
તળી વિહિરી ફોડી મોડી । શિવાલયી પૂજા તોડી ।
બ્રાહ્મણાંચી ઘરે મોડી । તોહી જન્મે પતિતકુળી ॥૨૪॥
સ્વામિસ્ત્રિયેસી । શત્રુમિત્રવિશ્વાસસ્ત્રીસી ।
જો કરી વ્યાભિચારાસી । તોહી જન્મે પતિતાગૃહી ॥૨૫॥
દોઘી સ્ત્રિયા જયાસી । ત્યાત ઠેવી પ્રપંચેસી ।
અતિથિ આલિયા અસ્તમાનાસી । ગ્રાસ ન દે તોહી પતિત હોય ॥૨૬॥
ત્રિસંધ્યાસમયી દેખા । જો વિપ્ર જેવી અવિવેકા ।
ભાક દેઉની ફિરે નિકા । તો જન્મે ચાંડાલયોની ॥૨૭॥
રાજે દેતી ભૂમિદાન । આપણ ઘેતી હિરોન ।
સંધ્યાકાલી કરી શયન । તોહી હોય ચાંડાલ ॥૨૮॥
વૈશ્વદેવકાલિ અતિથીસી । જો કરી દુષ્ટોત્તરેસી ।
અન્ન ન દેઈ તયાસી । કુક્કુટજન્મ હોવોનિ ઉપજે ॥૨૯॥
ગંગાતીર્થાંચી નિંદા કરી । એકાદશી ભોજન કરી ।
સ્વામીસ સોડી સમરી । ચાંડાલયોની તયા જન્મ ॥૩૦॥
સ્ત્રી સંભોગી પર્વણીસી । અથવા હરિહરાદિવશી ।
વેદ શિકવી શૂદ્રાસી । ચાંડાલયોની જન્મ પાવે ॥૩૧॥
મૃત્યુદિવસી ન કરી શ્રાદ્ધ । કેલે પુણ્ય સાંગે પ્રસિદ્ધ ।
વાટેકરાંસી કરી ભેદ । ચાંડાલયોની જન્મ પાવે ॥૩૨॥
ગ્રીષ્મકાલી અરણ્યાત । પોઈ ઘાલિતી જ્ઞાનવંત ।
તેથે વિઘ્ન જો કરી । તોહી જન્મે ચાંડાલયોની ॥૩૩॥
નાડીભેદ ન કળતા વૈદ્યકી । જાણોનિ ઔષધે દે આણિકી ।
તો હોય મહાપાતકી । ચાંડાલયોનીત સંભવે ॥૩૪॥
જારણ મારણ મોહનાદિ । મંત્ર જપતી કુબુદ્ધિ ।
જન્મ ચાંડાલ હોય ત્રિશુદ્ધી । વેદમાર્ગ ત્યજિતા વિપ્રે ॥૩૫॥
શ્રીગુરુસી નર મ્હણે કોણ । હરિહરાતે નિંદે જાણ ।
અન્ય દેવતાંચે કરી પૂજન । તો નર પતિત હોય ॥૩૬॥
બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિય વૈશ્ય શૂદ્ર । આપુલે કર્મ ત્યજૂનિ મંદ ।
આણિક કર્મ આચરે સદા । તોહી હોય ચાંડાલ ॥૩૭॥
શૂદ્રાપાસૂની મંત્ર શિકે । ત્યાસી ઘડતી સર્વ પાતકે ।
ગંગોદક ક્ષીરોદકે । શ્વાનચર્મી ઘાતલે પરી ॥૩૮॥
વિધવા સ્ત્રીશી સંગ કરી । શિવ્યા દેઊન અતિથિ જેવવી ઘરી ।
શ્રાદ્ધદિની પિંડ ન કરી । ચાંડાલયોની તો જન્મે ॥૩૯॥
માતા પિતા ગુરુ દ્વેષી । તો જન્મે ચાંડાલયોનીસી ।
આણિક જન્મ પાપવંશી । ઉપજોનિ યેતી પરિયેસા ॥૪૦॥
ગુરૂચી નિંદા કરી હર્ષી । સદા અસે વિપ્રદ્વેષી ।
વેદચર્ચા કરી બહુવશી । તો હોય બ્રહ્મરાક્ષસ ॥૪૧॥
ભજે આપણ એક દૈવત । દુજે દેવ નિંદા કરીત ।
તો હોય અપસ્મારિત । દરિદ્રરૂપે પીડતસે ॥૪૨॥
માતા પિતા ગુરુ વર્જોન । વેગળા હોય સ્ત્રી આપણ ।
બેરડાચે પોટી ઉપજોન । રોગી હોઊન રાહતસે ॥૪૩॥
સદા વેદ દૂષી આપણ । અવમાનીત બ્રાહ્મણ ।
કર્મભ્રષ્ટ હોય આપણ । મૂત્રકૃચ્છ્રરોગી હોય ॥૪૪॥
લોકાંચે વર્મકર્મ આપણ । સદા કરી ઉચ્ચારણ ।
હ્રદયરોગી હોય જાણ । મહાકષ્ટ ભોગીતસે ॥૪૫॥
ગર્ભપાત કરી સ્ત્રિયેસી । વાંઝ હોવોનિ ઉપજે પરિયેસી ।
પુત્ર ઝાલિયા મરતી ત્વરેસી । ગર્ભપાત કરૂ નયે ॥૪૬॥
ધર્મશાસ્ત્રાદિ પુરાણ । સાંગતા નાયકે જાણ ।
આણિક જેવિતા દૃષ્ટિ આપણ । બહિરટ હોવોનિ ઉપજે ॥૪૭॥
પતિતાસવે કરી ઇષ્ટતી । ગર્દભજન્મ પાવતી ।
ત્યાસી રસ ઔષધ ઘેતી । મૃગયોની જન્મે તો ॥૪૮॥
બ્રહ્મહત્યા કેલી જરી । ક્ષયરોગી હોય નિર્ધારી ।
સુરાપાની ઓળખા પરી । શ્યામદંત ઉપજેલ ॥૪૯॥
અશ્વવધ ગોવધ કરિતા । વાંઝ જ્વરી હોય નિશ્ચિતા ।
સવેચિ હોય અનુતપ્તતા । દોષ કાહી નાહી ત્યાસી ॥૫૦॥
વિશ્વાસઘાતકી નરાસી । જન્મ હોય ઐસા ત્યાસી ।
અન્ન જેવિતા વાંતિ ઉર્વશી । અન્નવૈરી તો હોય ॥૫૧॥
સેવક એકાચા ચાળવોન । ઘેવોનિ જાતી જે જન ।
ત્યાસી હોય જાણ બંધન । કારાગૃહ ભોગીતસે ॥૫૨॥
સર્પજાતી મારી નર । સર્પયોની પુઢે નિર્ધાર ।
ઐસે દોષ અપાર । આતા તસ્કર પ્રકરણ સાંગેન ॥૫૩॥
સ્ત્રિયાંતે ચોરૂનિ ઘેઊનિ જાય । મતિહીન જન્મ હોય ।
સદા ક્લેશી આપણ હોય । અંતી જાય નરકાસી ॥૫૪॥
સુવર્ણચોરી કરી નર । પ્રમેહવ્યાધિ હોય નિર્ધાર ।
પુસ્તક ચોરિતા નર । અંધ હોઉનિ ઉપજે દેખા ॥૫૫॥
વેસ્ત્રચોરી કરી જરી । શ્વિત્રી રોગી હોય નિર્ધારી ।
ગણદ્રવ્યચોરી ઘરી । બ્રહ્માંડપુરાણી બોલિલે અસે ॥૫૭॥
પરદ્રવ્ય-અપહાર દેખા । પરદત્તાપહાર વિશેષા ।
પરદ્વેષી નર ઐકા । ધાન્ય અપુત્રી હોઉનિ ઉપજે ॥૫૮॥
અન્નચોરી કેલિયા દેખા । ગુલ્મવ્યાધિ હોય ઐકા ।
ધાન્ય કરીલ તસ્કરિકા । રક્તાંગ હોય દુર્ગંધ શરીર ॥૫૯॥
કા એખાદા તૈલ ચોરી । તોહી દુર્ગંધી પાવે શરીરી ।
પરસ્ત્રીબ્રહ્મસ્વ અપહારી । બ્રહ્મરાક્ષસજન્મ પાવે ॥૬૦॥
મોતી માણિક રત્ને દેખા । ચોરી કરી નર ઐકા ।
હીનજાતીસી જન્મ નિકા । પાવે નર અવધારા ॥૬૧॥
પત્રશાખાદિ ફળે ચોરી । ખરૂજી હોય અપરંપારી ।
રક્તાંગી હોય નિર્ધારી । ગોચિડ હોય તો નર ॥૬૨॥
કાંસ્ય લોહ કર્પાસ લવણ । તસ્કરિતા નરા જાણ ।
શ્વેતકુષ્ઠ હોય નિર્ગુણ । વિચારોનિ રહાટાવે ॥૬૩॥
દેવદ્રવ્યાપહારી દેખા । દેવકાર્યનાશ અપહાર દેખા ।
પંડુરોગી તો નિકા । ફળચોરી વિદ્રૂપી ॥૬૪॥
પરનિક્ષેપચોરી કરી દેખા । કરિતા હોય સદા શોકા ।
ધનતસ્કર ઉંષ્ટ્ર ઐકા । જન્મ પાવે અવધારા ॥૬૫॥
ફલચોરી હોય વનચર । જલચોરહી હોય કાવળા થોર ।
ગૃહોપકરણે તસ્કર । કાકજન્મ તો પાવે ॥૬૬॥
મધુતસ્કર અવધારી । જન્મ પાવે હોય ઘારી ।
ગોરસ કરી ચોરી । કુષ્ઠી હોય પરિયેસા ॥૬૭॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી પતિતાસી । જન્મ પાવે ઐસિયા દોષી ।
આતા સાંગેન વ્યભિચારપ્રકરણેસી । શાંતિપર્વી બોલિલે અસે ॥૬૮॥
પરસ્ત્રી આલિંગિયા દેખા । શતજન્મ શ્વાન નિકા ।
પુઢે માગુતી સપ્તજન્મિકા । ભોગી દુઃખા અવધારા ॥૬૯॥
પરસ્ત્રીયોની પાહે દૃષ્ટીને । જન્મે તો અંધત્વપણે ।
બંધુભાર્યાસંપર્ક કરણે । ગર્દભજન્મ તો પાવે ॥૭૦॥
તોહી જન્મ સોડોનિ । નિઘોનિ જાય સર્પયોની ।
પુન્હા નરકી જાવોનિ । નાના કષ્ટ ભોગીતસે ॥૭૧॥
સખીભાર્યાસવે ઐકા । માતુલસ્ત્રી અસે વિશેખા ।
યેખાદા કરી સંપર્કા । શ્વાનયોની જન્મ પાવે ॥૭૨॥
પરસ્ત્રિયાંચે વદન । ન કરાવે કદા અવલોકન ।
કુબુદ્ધી કરિતા નિરીક્ષણ । ચક્ષુરોગી હોઊનિ ઉપજે ॥૭૩॥
આપણ અસે શૂદ્રજાતિ । વિપ્રસ્ત્રીશી કરી રતિ ।
તી દોઘેહી કૃમિ હોતી । હે નિશ્ચિત અવધારા ॥૭૪॥
સદા શૂદ્રસંપર્ક કરી । યાચી સ્ત્રી વ્યભિચારી ।
જન્મ પાવે હો કુતરી । મહાદોષ બોલિલાસે ॥૭૫॥
ઐસે તયા પતિતાપ્રતી । શ્રીગુરુ આપણ નિરોપિતી ।
ઐકત હોતા ત્રિવિક્રમભારતી । પ્રશ્ન કેલા શ્રીગુરૂસી ॥૭૬॥
સ્વામી નિરોપિલે ધર્મ સકળ । ઐકતા હોય મન નિર્મળ ।
જરી ઘડલે એક વેળ । પાપ જાય કવણેપરી ॥૭૭॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી ત્રિવિક્રમાસી । પ્રાયશ્ચિત્ત અસે પાપાસી ।
પશ્ચાત્તાપ હોય જ્યાસી । પાપ નાહી સર્વથા ॥૭૮॥
પાપ અસે થોર કેલે । અંતઃકરણી અસે ખોચલે ।
ત્યાસી પ્રાયશ્ચિત્ત ભલે । કર્મવિપાકી બોલિલે ॥૭૯॥
પ્રાયશ્ચિત્તાંચી વિધાને । સાંગેન ઐકા સ્થિર મને ।
અનેક ઋષીંચી વચને । તી સાંગેન ઐકા તુમ્હી ॥૮૦॥
પ્રથમ વ્હાવા બ્રહ્મદંડ । તેણે હોય પાપખંડ ।
ગોદાને સાલંકૃત અખંડ । અશક્ત તરી દ્રવ્ય દ્યાવે ॥૮૧॥
નિષ્ક અથવા અર્ધનિષ્ક । સૂક્ષ્મ પાપ પાવ નિષ્ક ।
સ્થૂલસૂક્ષ્મ અસેલ પાતક । તેણે વિધીં દ્રવ્ય દ્યાવે ॥૮૨॥
અજ્ઞાનકૃત પાપાસી । પશ્ચાત્તાપે શુદ્ધિ પરિયેસી ।
ગુરુસેવા તત્પરેસી । કેલિયા ગુરુ નિવારી ॥૮૩॥
નેણતા પાપ કેલિયાસી । પ્રાયશ્ચિત્ત અસે પરિયેસી ।
પ્રાણાયામ દ્વિશતેસી । પુણ્યતીર્થી દહા સ્નાને ॥૮૪॥
તીન ગુંજા સુવર્ણ દ્યાવે । નદી આચરાવે દોન ગાવે ।
સૌમ્ય પાતક યાચિ ભાવે । જાતી પાપે પરિયેસી ॥૮૫॥
સ્ત્રીપુરુષ દોઘાંત એક । કરિતી પુણ્યપાપ દોષ ।
દોઘેહી પડતી દોષાત । દોઘે આચરાવે પ્રાયશ્ચિત્ત ॥૮૬॥
આણિક એક અસે પ્રકાર । જેણે પાપ હોય દૂર ।
ગાયત્રીજપ દહા સહસ્ત્ર । કરાવા તેણે વેદમંત્ર ॥૮૭॥
યાચે નાવ ગાયત્રીકૃચ્છ । મહાદોષી કરી પવિત્ર ।
ઐસે કરાવે વિચિત્ર । શ્રીગુરુ સાંગતી ત્રિવિક્રમાસી ॥૮૮॥
પ્રાજાપત્યકૃચ્છ્ર દેખા । અસે વિધિ અતિવિશેષા ।
ભોજન કરાવે મુક્ત એકા । અથવા અયાચિત ભિક્ષા ॥૮૯॥
ઉપવાસ કરાવે તીન દિવસ । સ્મરાવે ગુરુચરણાસ ।
યેણે જાતી સૌમ્ય દોષ । જે આપણાસી સામાન્ય ॥૯૦॥
’અતિકચ્છ્ર’ અસે એક । એકચિત્તે મુનિ ઐક ।
દોષ અસતીલ સામાન્યક । અજ્ઞાનેચિ કેલિયા ॥૯૧॥
અન્ન ઘ્યાવે સપ્તવિંશતિ ગ્રાસ । સકાળી બારા રાત્રી પંચદશ ।
અથવા દોની અષ્ટ ગ્રાસ । અયાચિત અન્ન દ્યાવે ॥૯૨॥
ઐસે સૌમ્ય પાતકાસી । વિધિ અસતી પરિયેસી ।
માસ એક નેમેસી । અંજુલી એક જેવાવે ॥૯૩॥
ઉપવાસ તીન કરાવે દેખા । પ્રકાર સાંગેન આણિકા ।
તીન દિન ઉપોષકા । ઘૃતપારણે કરાવે ॥૯૪॥
તીન દિવસ ઘૃત ઘેવોનિ । ક્ષીર ઘ્યાવે દિવસ તીની ।
તીન દિવસ વાયુ ભક્ષોનિ । પુનઃ ક્ષીર એક દિવસ ॥૯૫॥
એખાદા અસેલ અશક્ત । તયાસી અસે એક વ્રત ।
તીળ ગુળ લાહ્યા પીઠ । ઉપવાસ એક કરાવા ॥૯૬॥
પૂર્ણકૃચ્છ્ર કરા ઐસી । પર્ણોદક ઘ્યાવે પ્રતિદિવશી ।
કરાવે તિતકે ઉપવાસી । પશ્ચાત્તાપે પ્રાશન કીજે ॥૯૭॥
કમલ બિલ્વ અશ્વત્થ । કુશોદક બિંદુ નિત્ય ।
પાન કરાવે સત્ય । પર્ણકૃચ્છ્ર પરિયેસા ॥૯૮॥
આણિક એક પ્રકાર । કરી ચાંદ્રાયણ-આચાર ।
કુક્કુટાંડપ્રમાણ આહાર । ગ્રાસ ઘ્યાવે વર્ધમાની ॥૯૯॥
અમાવાસ્યેસી એક ગ્રાસ । પૌર્ણિમેસી પંચદશ ।
કૃષ્ણપક્ષી ઉતરત । દુસરે માસી હવિષ્યાન્ન ॥૧૦૦॥
આપલે પાપ પ્રગટૂનિ । ઉચ્ચારાવે સભાસ્થાની ।
પશ્ચાત્તાપે જળૂનિ । પાપ જાય અવધારા ॥૧॥
આતા સાંગેન તીર્થકૃચ્છ્ર । યાત્રા કરાવી પવિત્ર ।
વારાણસી શ્વેતપર્વત । સ્નાનમાત્રે પાપે જાતી ॥૨॥
વરકડ તીર્થી ગેલિયાસી । ગાયત્રીજપ સહસ્ત્રેસી ।
પાપ જાય ત્વરેસી । અગસ્તીવચન બોલિલે અસે ॥૩॥
સમુદ્રસેતુબંધેસી । સ્નાન કેલિયા પરિયેસી ।
ભ્રૂણહત્યાપાપ નાશી । કૃતઘ્નાદિ પાતકે ॥૪॥
વિધિપૂર્વક શુચીસી । જપ કોટી ગાયત્રીસી ।
બ્રહ્મહત્યાપાપ નાશી । ઐકે ત્રિવિક્રમ એકચિત્તે ॥૫॥
લક્ષ ગાયત્રી જપ કેલિયા । સુરાપાનપાપ જાય લયા ।
સુવર્ણચોરી કેલિયા । સાત લક્ષ જપાવે ॥૬॥
અષ્ટ લક્ષ ગુરુતલ્પગાસી । ગાયત્રી જપતા પાપ નાશી ।
આતા સાંગેન પરિયેસી । વેદાક્ષરે પાપ દૂર ॥૭॥
પવમાનસૂક્ત ચત્વારી । પઠણ કરિતા બ્રહ્મહત્યા દૂરી ।
ઇંદ્રમિત્ર અવધારી । એક માસ જપાવે ॥૮॥
સુરાપાનાદિ પાતકે । જાતીલ યેણે સૂક્તકે ।
શુનઃશેપા નામ સૂક્તે । સુવર્ણહરા પાપ જાય ॥૯॥
પવમાનશન્નસૂક્ત । પઠણ કરિતા હવિષ્યોક્ત ।
માસ એક પઠત । ગુરુતલ્પગાદિક હરતી ॥૧૧૦॥
પંચ માસ સહા માસ । મિતાહર કરુની પુરુષ ।
પુરુષસૂક્તે કર્મનાશ । પંચમહાપાપે નાસતી ॥૧૧॥
ત્રિમધુ મ્હણેજે મંત્રસૂક્ત । સુવર્ણાત્રીનાસ મંત્ર ।
જપાવે નાચિકેત । સમસ્ત પાતકે પ્રાયશ્ચિત્ત ॥૧૨॥
નારાયણપન્ન દેખા । જપાવે ભક્તિપૂર્વકા ।
નાશી પંચ મહાપાતકા । પ્રીતિપૂર્વક જપાવે ॥૧૩॥
ત્રિપદા નામ ગાયત્રીસી । જપતી જે ભક્તીસી ।
અઘમર્ષણ ત્રિરાવૃત્તેસી । સપ્ત જન્મ પાપ જાય ॥૧૪॥
અપાંમધ્ય પન્નાસી । તદ્વિષ્ણો નામ સૂક્તેસી ।
જપતી જે જન ભક્તીસી । સપ્ત જન્મ પાપ જાય ॥૧૫॥
આણિક અસે વિધાન દેખા । અજ્ઞાનકૃત દોષાદિકા ।
અનુતપ્ત હોવોનિ વિશેષા । પંચગવ્ય પ્રાશન કીજે ॥૧૬॥
ગોમૂત્ર ગોમય ક્ષીર । દધિ ઘૃત કુશસાર ।
વિધિમંત્રે ઘ્યાવે નિર્ધાર । પહિલે દિની ઉપવાસ ॥૧૭॥
નીલવર્ણ ગોમૂત્ર । કૃષ્ણગોમય પવિત્ર ।
તામ્ર ગાયત્રીચે ક્ષીર । શ્વેતધેનૂચે દધિ ઘ્યાવે ॥૧૮॥
કપિલા ગાઈચે તૂપ બરવે । ઐસે પંચગવ્ય બરવે ઘ્યાવે ।
એકેકાચે ક્લપ્ત ભાવે । સાંગેન સર્વ અવધારા ॥૧૯॥
ગોમૂત્ર ઘ્યાવે પાવશેર। અંગુષ્ઠપર્વ ગોમય પવિત્ર ।
ક્ષીર પાવણે દોન શેર । દધિ તીન પાવ ઘ્યાવે ॥૧૨૦॥
ઘૃત ઘ્યાવે પાવ શેર । તિતુકેચિ મિળવાવે કુશનીર ।
ઘેતા મંત્ર ઉચ્ચાર । વિસ્તારોનિ સાંગેન ॥૨૧॥
કુશાંસહિત સહા રસે । એકેકાસી મંત્ર પૃથક્ અસે ।
પ્રથમ મંત્ર ઇરાવતી અસે । ઇદં વિષ્ણુ દુજા દેખ ॥૨૨॥
માનસ્તોક મંત્ર તિસરા । પ્રજાપતિ ચતુર્થ અવધારા ।
પંચમ ગાયત્રી ઉચ્ચારા । સહાવી વ્યાહ્રતિ પ્રણવપૂર્વકા ॥૨૩॥
ઐસે મંત્રોનિ પંચગવ્ય । પ્યાવે અનુતપ્ત એકભાવ ।
અસ્થિગત ચર્મગત પૂર્વ । પાપે જાતી અવધારા ॥૨૪॥
ગાઈ ન મિળતા ઇતુકે જિન્નસી । કપિલા ગાય મુખ્ય પરિયેસી ।
દર્શનમાત્રે દોષ નાશી । કપિલા ગાઈ ઉત્તમ ॥૨૫॥
પંચમહાપાતક નાવે । બ્રહ્મહત્યા સુરાપાન જાણાવે ।
સ્વર્ણસ્તેય ગુરુતલ્પગ જાણાવે । પાચવા ત્યાસવે મિળાલેલા ॥૨૬॥
ચૌઘે પાતકી દેખા । પાચવા તયા મિળતા દેખા ।
ત્યાસહિત પંચમહાપાતકા । આહેતી પાપે પરિયેસા ॥૨૭॥
સુરાપાની બ્રહ્મઘાતકી । સુવર્ણસ્તેય ગુરુતલ્પકી ।
પાચવા મહાઘાતકી । જો સાનુકૂળ મિળે તો ॥૨૮॥
ઐસે પાતક ઘડે ત્યાસી । પ્રાયશ્ચિત્ત પરિયેસી ।
શ્રીગુરુસંતોષી । અનુગ્રહે પુનીત ॥૨૯॥
એખાદા મિળેલ શાસ્ત્રજ્ઞ । સ્વધર્માચારે અભિજ્ઞ ।
ત્યાચ્યા અનુગ્રહે પાપઘ્ન । પુનીત હોય અવધારા ॥૧૩૦॥
ઐસે શ્રીગુરુ ત્રિક્રમાસી । પ્રાયશ્ચિત્ત સાંગતી પરિયેસી ।
સકલ વિપ્ર સંતોષી । જ્ઞાનપ્રકાશે હોતી ॥૩૧॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી પતિતાસી । પૂર્વી તૂ વિપ્ર હોતાસી ।
માતા પિતા ગુરુ દૂષી । તેણે હોય ચાંડાલજન્મ ॥૩૨॥
આતા સાંગતો ઐક । સ્નાનસંગમી માસ એક ।
કેલિયા દોષ જાતી નિઃશંક । પુનઃ વિપ્રજન્મ હોસી ॥૩૩॥
પતિત મ્હણે સ્વામીસી । તવ દર્શન જાહલે આમ્હાંસી ।
કાવળા જાતા માનસાસી । રાજહંસ તો હોતસે ॥૩૪॥
તૈસ તવ દર્શનમાત્રે । પવિત્ર ઝાલી સકળ ગાત્રે ।
તારાવે આતા ત્વા કૃપાપાત્રે । શરણાગતાસી ॥૩૫॥
પરિસ લાગતા લોખંડાસી । સુવર્ણ હોય તત્ક્ષણેસી ।
સુવર્ણ માગુતી લોહાસી । કેવી મિળે સ્વામિયા ॥૩૬॥
તવ દર્શનસુધારસી । આપણ ઝાલો જ્ઞાનરાશી ।
અભિમંત્રોનિ આમ્હાંસી । વિપ્રાંમધ્યે મિળવાવે ॥૩૭॥
ઐકોનિ તયાચે વચન । ગુરુ બોલતી હાસોન ।
તવ દેહ જાતિહીન । વિપ્ર કેવી મ્હણતીલ ॥૩૮॥
પતિતાચ્યા ગૃહાસી । ઉપજોનિ તૂ વાઢલાસી ।
બ્રહ્મત્વ કેવી પાવસી । વિપ્ર નિંદા કરિતીલ ॥૩૯॥
પૂર્વી ઐસા વિશ્વામિત્ર । ક્ષત્રિયવંશી ગાધિપુત્ર ।
તપોબળે મ્હણવી પવિત્ર । મ્હણે તો વિપ્ર આપણા ॥૧૪૦॥
બ્રહ્મયાચી શત વર્ષે । તપ કેલે મહાક્લેશે ।
ત્યાચે બળે મ્હણવીતસે । બ્રહ્મઋષી આપણા ॥૪૧॥
ઇંદ્રાદિ સુરવરાંસી । વિનવિતા ઝાલા પરિયેસી ।
આપણાતે બ્રહ્મર્ષિ । મ્હણા ઐસે બોલતસે ॥૪૨॥
દેવ મ્હણતી તયાસી । આમ્હા ગુરુ વસિષ્ઠ ઋષિ ।
જરી તો બોલે બ્રહ્મઋષિ । તરી આમ્હી અંગિકારૂ ॥૪૩॥
મગ ત્યા વસિષ્ઠાસી । વિનવી વિશ્વામિત્ર ઋષિ ।
વિપ્ર મ્હણા આપણાસી । કેલે તપ બહુકાળ ॥૪૪॥
વસિષ્ઠ મ્હણે વિશ્વામિત્ર । ક્ષત્રિય તપાસ અપાત્ર ।
દેહ ટાકોનિ મગ પવિત્ર । વિપ્રકુળી જન્માવે ॥૪૫॥
મગ તુઝા હોઈલ વ્રતબંધ । હોઈલ ગાયત્રીપ્રબોધ ।
તધી તુવા હોસી શુદ્ધ । બ્રહ્મઋષિ નામ તુઝે ॥૪૬॥
કાહી કેલ્યા ન મ્હણે વિપ્ર । મગ કોપલા વિશ્વામિત્ર ।
વસિષ્ઠાચે શત પુત્ર । મારિતા ઝાલા તયે વેળી ॥૪૭॥
બ્રહ્મજ્ઞાની વસિષ્ઠ ઋષિ । નવ્હે કદા તામસી ।
અથવા ન મ્હણે બ્રહ્મઋષિ । તયા વિશ્વામિત્રાસી ॥૪૮॥
વર્તતા ઐસે એકે દિવસી । વિશ્વામિત્ર કોપેસી ।
હાતી ઘેઉની પર્વતાસી । ઘાલૂ આલા વસિષ્ઠાવરી ॥૪૯॥
વિચાર કરીત માગુતી મની । જરી વધીન વસિષ્ઠમુનિ ।
આપણાતે ન મ્હણે કોણી । બ્રહ્મઋષિ મ્હણોનિયા ॥૧૫૦॥
ઇંદ્રાદિ દેવ સમસ્ત ઋષિ । મ્હણતી વસિષ્ઠવાક્યાસરસી ।
આપણ મ્હણો બ્રહ્મઋષિ । અન્યથા નાહી મ્હણોનિયા ॥૫૧॥
ઐશા વસિષ્ઠમુનીસ । મારિતા યાસી ફાર દોષ ।
મ્હણોનિ ટાકી ગિરિવરાસ । ભૂમીવરી પરિયેસા ॥૫૨॥
અનુતપ્ત ઝાલા અંતઃકરણી । વસિષ્ઠે તે ઓળખૂનિ ।
બ્રહ્મઋષિ મ્હણોનિ । પાચારિલે તયે વેળી ॥૫૩॥
સંતોષોનિ વિશ્વામિત્ર । મ્હણે બોલ બોલિલા પવિત્ર ।
મ્હણે ઘરી અન્નમાત્ર । તુમ્હી ઘ્યાવે સ્વામિયા ॥૫૪॥
સંતોષોનિ વસિષ્ઠ । તયાલાગી બોલત ।
મ્હણે શરીર હે નિભ્રાંત । સૂર્યકિરણી પચવાવે ॥૫૫॥
વિશ્વામિત્રે અંગિકારિલે । સૂર્યકિરણે દેહા જાળિલે ।
સહસ્ત્રકિરણી તાપલે । દેહ સર્વ ભસ્મ ઝાલા ॥૫૬॥
વિશ્વામિત્ર મહામુનિ । અતિસામર્થ્ય અનુષ્ઠાની ।
પહિલા દેહ જાળોનિ । નૂતન દેહ ધરિયેલા ॥૫૭॥
બ્રહ્મર્ષિ તેથોન । વિશ્વામિત્ર ઝાલા જાણ ।
સકળાંસી માન્ય । મહારાજ ॥૫૮॥
મગ મ્હણતી સકળ મુનિ । વિશ્વામિત્ર બ્રહ્મજ્ઞાની ।
બ્રહ્મઋષી મ્હણોનિ । ઝાલા ત્રિભુવની પ્રખ્યાત ॥૫૯॥
યા કારણે તવ દેહ । વિસર્જાવા જન્મ ઇહ ।
અનુતપ્ત તવ ભાવ । બ્રહ્મકુલ ભાવિસી ॥૧૬૦॥
ઐસે ત્યા પતિતાસી । બોધિતા ગુરુ પરિયેસી ।
લાધલે સુખ ત્યાસી । ત્યાચ્યા માનસી ન યે કાહી ॥૬૧॥
નિધાન સાપડે દરિદ્ર્યાસી । તો કા સાંડીલ સંતોષી ।
અમૃત સાપડતા રોગ્યાસી । કા સાંડીલ જીવિત્વ ॥૬૨॥
એખાદે ઢોર ઉપવાસી । પાવે તૃણબિઢારાસી ।
તેથોનિ જાવયા ત્યાસી । મન નવ્હે સર્વથા ॥૬૩॥
તૈસે ત્યા પતિતાસી । લાગલે ધ્યાન ગુરૂસી ।
ન જાય આપુલ્યા મંદિરાસી । વિપ્ર આપણા મ્હણતસે ॥૬૪॥
ઇતુકે હોતા તે અવસરી । આલી ત્યાંચી પુત્રનારી ।
મ્હણો લાગલે અપસ્મારી । મ્હણોનિ આલો ધાવત ॥૬૫॥
જવળ યેતા સ્ત્રિયેસી । સ્પર્શો નકો મ્હણે તિસી ।
કોપેકરોનિ મારાવયાસી । જાત અસે તો પતિત ॥૬૬॥
દુઃખ કરી તી ભાર્યા । દુરુની નમે ગુરુપાયા ।
પતિ માતે સોડોનિયા । જાતો આતા કાય કરૂ ॥૬૭॥
કન્યા પુત્ર મજ બહુત । તયા કોણ પાળિત ।
આમ્હા સાંડોનિ જાતો કિમર્થ । સાંગા તયાસી સ્વામિયા ॥૬૮॥
જરી ન સાંગાલ સ્વામી ત્યાસી । ત્યજીન પ્રાણ પુત્રાસરસી ।
યેરવી આપણાતે કોણ પોષી । અનાથ મી સ્વામિયા ॥૬૯॥
ઐકોનિ તિયેચે વચન । ગુરુ બોલતી હાસોન ।
ત્યા નરાતે બોલાવૂન । સાંગતાતી પરિયેસા ॥૧૭૦॥
ગુરુ મ્હણતી પતિતાસી । જાવે આપુલ્યા ઘરાસી ।
પુત્રકલશ ક્ષોભતા દોષી । તૂતે કેવી ગતિ હોય ॥૭૧॥
યા સંસારી જન્મોનિયા । સંતોષવાવે ઇંદ્રિયા ।
મગ પાવે ધર્મકાયા । તરીચ તરે ભવાર્ણવ ॥૭૨॥
યા કારણે પૂર્વીચ જાણા । ન કરાવી આપણ અંગના ।
કરોનિ તિસી ત્યજિતા જાણા । મહાદોષ બોલિજે ॥૭૩॥
સૂર્ય-ભૂમી-સાક્ષીસી । તુવા વરિલે સ્ત્રિયેસી ।
તીસ ત્યાગિતા મહાદોષી । તૂતે નવ્હે ગતિ જાણ ॥૭૪॥
શ્રીગુરુવચન ઐકોન । વિનવીતસે કર જોડૂન ।
કેવી હોઊ જાતિહીન । જ્ઞાન હોવોનિ માગુતી ॥૭૫॥
શ્રીગુરુ મની વિચારિતી । યાચે અંગી અસે વિભૂતિ ।
પ્રક્ષાળાવે લુબ્ધકા-હાતી । અજ્ઞાનત્વ પાવેલ ॥૭૬॥
ઐસે મની વિચારૂનિ । સાંગતી શિષ્યાસી બોલાવોનિ ।
એકા લુબ્ધકા પાચારોનિ । આણા અતિત્વરેસી ॥૭૭॥
તયા ગ્રામી દ્વિજ એક । કરી ઉદીમ વાણિક ।
તયાતે પાચારિતી ઐક । તયા પતિતાસન્નિધ ॥૭૮॥
શ્રીગુરુ મ્હણતી ત્યાસી । ઉદક ઘેવોનિ હસ્તેસી ।
સ્નપન કરી ગા પતિતાસી । હોય આસક્ત સંસારી ॥૭૯॥
આજ્ઞા હોતા બ્રાહ્મણ । આલા ઉદક ઘેઊન ।
ત્યાવરી ઘાલિતા તત્ક્ષણ । ગેલી વિભૂતિ ધુવોનિ ॥૮૦॥
વિભૂતિ ધૂતા પતિતાચે । ઝાલે અજ્ઞાન મન ત્યાચે ।
મુખ પાહતા સ્ત્રી-પુત્રાંચે । ધાવત ગેલા ત્યાજવળી ॥૮૧॥
આલિંગોનિયા પુત્રાસી । ભ્રાંતિ મ્હણે ત્યાસી ।
કા આલો યા સ્થળાસી । તુમ્હી આલા કવણ કાર્યા ॥૮૨॥
ઐસા મની વિસ્મય કરીત । નિઘોનિ ઘરા ગેલા પતિત ।
સાંગિતલા વૃત્તાન્ત । વિસ્મય સર્વ કરિતાતી ॥૮૩॥
ઇતુકે ઝાલે કૌતુક । પહાતી નગરલોક ।
વિસ્મય કરિતી સકળિક । મ્હણતી અભિનવ કાય ઝાલે ॥૮૪॥
ત્રિવિક્રમભારતી મુનિ । જો કા હોતા ગુરુસન્નિધાની ।
પુસતસે વિનવોનિ । ઐકા શ્રોતે એકચિત્તે ॥૮૫॥
ત્રિવિક્રમ મ્હણે શ્રીગુરૂસી । હોતો સંદેહ માનસી ।
નિરોપ દ્યાવા કૃપેસી । વિનંતી એક અવધારા ॥૮૬॥
મહાપતિત જાતિહીન જાણ । તયાતે દિધલે દિવ્યજ્ઞાન ।
અંગ ધુતા તત્ક્ષણ । ગેલે જ્ઞાન કેવી ત્યાચે ॥૮૭॥
વિસ્તારોનિ આમ્હાંસી । નિરોપાવે કૃપેસી ।
મ્હણોનિ લાગલા ચરણાંસી । ભાવભક્તિ કરોનિયા ॥૮૮॥
ઐસે પુત્ર ત્રિવિક્રમ યતિ । શ્રીગુરુ તયા નિરોપિતી ।
ત્યાચે અંગાચી વિભૂતિ । ધુતા ગેલે જ્ઞાન ત્યાચે ॥૮૯॥
ઐસે વિભૂતીચે મહિમાન । માહાત્મ્ય અસે પાવન ।
સાંચ હોય બ્રહ્મ પૂર્ણ । ભસ્મમહિમા અપાર ॥૧૯૦॥
ગુરુવચન ઐકોનિ । વિનવીતસે ત્રિવિક્રમ મુનિ ।
દેવ ગુરુશિરોમણિ । ભસ્મમહિમા નિરોપાવા ॥૯૧॥
સિદ્ધ મ્હણે શિષ્યાસી । ભસ્મમહિમા પરિયેસી ।
ગુરુ સાંગતા વિસ્તારેસી । એકચિત્તે અવધારા ॥૯૨॥
મ્હણોનિ સરસ્વતિગંગાધર । ગુરુચરિત્રવિસ્તાર ।
ઐકતા હોય મનોહર । સકળાભીષ્ટે સાધતી ॥૯૩॥
પુઢીલ કથા પાવન । સાંગે સિદ્ધ વિસ્તારોન ।
મહારાષ્ટ્રભાષેકરૂન । સાંગે સરસ્વતી ગુરુદાસ ॥૯૪॥
ઇતિ શ્રીગુરુચરિત્રપરમકથાકલ્પતરૌ શ્રીનૃસિંહસરસ્વત્યુપાખ્યાને
સિદ્ધનામધારકસંવાદે કર્મવિપાકકથનં નામ અષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ ॥૨૮॥
॥ ઓવીસંખ્યા ॥૧૯૫॥
॥શ્રીગુરુદત્તાત્રેયાર્પણમસ્તુ॥

Explore More