Lord Dattatreya

śrī gurucaritra adhyāya 31

(Shri Gurucharitra Adhyay 31 in English (IAST))

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 31 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 31. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha. This adhyay is named in its colophon for पतिव्रताख्यानं.

#of 137
|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||
sidhda mhaṇe nāmadhārakā | puḍheṃ apūrva jhāleṃ aikā |
yogeśvara kāraṇikā | sāṃge striyāṃce dharma sakal̤a ||1||
yogeśvara mhaṇatī striyesī | ācāra striyāṃce pusasī |
sāṃgena tuja vistāreṃsī | bhavasāgara tarāvayā ||2||
pati asatāṃ kavaṇa dharma | athavā meliyā kāya karma |
ubhayapakṣī vistārona | sāṃgena aikacitte ||3||
kathā skaṃdapurāṇāṃta | kāśīkhaṃḍīṃ vistṛta |
striyāṃce dharma bahuta | ekacitteṃ aikāve ||4||
agasti ṛṣi mahāmuni | jo kā kāśībhuvanīṃ |
lopamudrā mahājñānī | tyācī bhāryā pariyesā ||5||
pativratāśiromaṇi| dujī navhatī āṇika koṇī |
asatāṃ tetheṃ vartamānī | jhāle apūrva pariyesā ||6||
tyā agasticyā śiṣyāṃta | viṃdhya nāmeṃ ase vikhyāta |
parvatarūpeṃ ase vartata | hotā bhūmīvara dekhā ||7||
vidhyācal̤a mhaṇije girī | apūrva vaneṃ tyāvarī |
śobhāyamāna mahāśikharī | bahu ramya pariyesā ||8||
brahmarṣi nāradamuni | hiṃḍata gelā taye sthānīṃ |
saṃtoṣa pāvalā pāhoni | stuti kelī taye vel̤ī ||9||
nārada mhaṇe viṃdhyāsī | sarvāta śreṣṭha tūṃ hosī |
sakal̤a vṛkṣa tujapāsīṃ | manoramya sthal̤a tujheṃ ||10||
parī eka ase uṇeṃ | merusamāna navhesī jāṇeṃ sthal̤a svalpa yā kāraṇeṃ |
mahatva nāhīṃ pariyesā ||11||
aiseṃ mhaṇatāṃ nāradamuni | viṃdhyācal̤a koponi |
vāḍhatā jhālā te kṣaṇī | meruparī hoīna mhaṇe ||12||
vāḍhe viṃdhyācal̤a dekhā | sūryamaṃḍal̤āsaṃmukhā |
kramāṃtareṃ vāḍhatāṃ aikā | gelā svargabhuvanāsī ||13||
viṃdhyādrīcyā dakṣiṇa bhāgāsī | aṃdhakāra aharniśīṃ |
sūryaraśmī na dise kaiśīṃ | yajñādi karme rāhilīṃ ||14||
ṛṣi samasta mil̤oni | vinavūṃ āle iṃdrabhuvanī |
vidhyādrīcī karaṇī | sāṃgate jhāle vistāreṃ ||15||
iṃdra kope taye vel̤ī | gelā tayā brahmayājaval̤ī |
sāṃgitalā vṛttānta sakal̤ī | tayā viṃdhya parvatācā ||16||
brahmā mhaṇe iṃdrāsī | āhe kāraṇa āmhāṃsī |
agasti ase purīṃ kāśī | tyāsī dakṣiṇa diśe pāṭhavāveṃ ||17||
dakṣiṇa diśā bhumīsī | aṃdhāra paḍilā pariyesī |
yā kāraṇeṃ agastīsī | dakṣiṇa diśe pāṭhavāveṃ ||18||
agastīcā śiṣya dekhā | viṃdhyācala āhe jo kāṃ |
guru yetāṃ saṃmukhā | namitāṃ hoī daṃḍavata ||19||
sāṃgela agasti śiṣyāsī | vāḍhoṃ nako mhaṇela tyāsī |
gamana karitāṃ śikharesī | bhūmīsamāna karīla ||20||
yā kāraṇeṃ tumhī ātāṃ | kāśīpurā jāveṃ tattvatāṃ |
agastīteṃ namatāṃ | dakṣiṇesī pāṭhavāveṃ ||21||
yeṇeṃparī iṃdrāsī | sāṃge brahmadeva harṣī |
niropa gheūna vegeṃsī | nighatā jhālā amaranātha ||22||
devāsahita iṃdra dekhā | saveṃ bṛhaspati aikā |
sakal̤a ṛṣi mil̤oni dekhā | āle kāśī bhuvanāsī ||23||
agastīcyā āśramāsī | pātale samasta iṃdra ṛṣi |
devaguru mahāṛṣi | bṛhaspati saveṃ ase ||24||
dekhoniyā agasti muni | sakal̤āṃteṃ abhivaṃdoni |
ardhyapādya deunī | pūjā kelī bhaktīneṃ ||25||
deva āṇi bṛhaspati | agastīcī karitī stuti |
āṇika saveṃci āṇitī | lopāmudrā pativratā ||26||
devaguru bṛhaspati | sāṃge pativratākhyāti |
pūrvī pativratā bahutī | lopamudrāsarī navhatī ||27||
aruṃdhatī sāvitrī satī | anusayā pativratī |
śāṃḍilyācī patnī hotī | pativratā vikhyāta ||28||
lakṣmī āṇi pārvatī | śāṃtarūpā svayaṃbhupatnī |
menikā ativikhyātī | himavaṃtācī prāṇeśvarī ||29||
sunītī dhruvācī mātā | saṃjñādevī suryakāṃtā |
svāhādevī vikhyātā | yajñapuruṣaprāṇeśvarī ||30||
yāṃhūni āṇika khyātā | lopāmudrā pativratā |
aikā samasta devagaṇa mhaṇatāṃ | bṛhaspati sāṃgatase ||31||
pativrateceṃ ācaraṇa | sāṃge guru vistārona |
puruṣa jevitāṃ prasāda jāṇa | mukhya bhojana striyesī ||32||
āṇika sevā aiśī karaṇeṃ | puruṣa dekhoni ubheṃ rāhaṇeṃ |
ājñeviṇa baisoṃ neṇe | avajñā na karaṇeṃ patīcī ||33||
divasa akhaṃḍa sevā karaṇe atithi yetāṃ pūjā karaṇeṃ |
patiniropāvīṇa na jāṇeṃ | dānadharma na karāvā ||34||
patīcī sevā niraṃtarīṃ | manīṃ bhāvije hāci hari |
śayanakāl̤ī sarva rātrīṃ | sevā karāvī bhaktīṃsī ||35||
pati nidrista jhālyāvarī | āpaṇa śayana kīje nārī |
col̤ī tānavaḍe ṭhevāvīṃ durī | teṇeṃ puruṣaśarīra sparśū naye ||36||
sparśe col̤ī puruṣāsī | hāni hota āyuṣyāsī |
gheūṃ naye nāṃva tyāsī | pati-āyuṣya uṇeṃ hoya ||37||
jāgṛta na hotāṃ pati aikā | puḍheṃ uṭhīje satī dekhā |
karaṇeṃ saḍāsaṃmārjana nikā | karaṇeṃ nirmal̤a maṃgalaprada ||38||
snāna karūni tvarita | pūjūni ghyāveṃ patitīrtha |
caraṇī mastaka ṭhevoni yathārtha | śivāsamāna bhāvāveṃ ||39||
asatāṃ grāmīṃ gṛhīṃ puruṣa | sarva śṛṃgāra karaṇeṃ harṣa |
grāmā geliyā puruṣa | śṛṃgāra āpaṇa karuṃ naye ||40||
pati niṣṭhura bole jarī | āpaṇa kopa kadā na karī |
kṣamā mhaṇonī caraṇa dharī | rāga na dharī manāṃta ||41||
pati yetāṃ bāherunī | sāmorī jāya tekṣaṇī |
sakal̤a kāmeṃ tyajūni | saṃmukha jāya pativratā ||42||
kāya niropa mhaṇoni | pusāveṃ aiseṃ vaṃdoni |
jeṃ vase patīcyā manīṃ | tyācaparī rahāṭe ||43||
pativrateceṃ aiseṃ lakṣaṇa | sāṃgena aikā devagaṇa |
bahirdvārī jātāṃ jāṇa | aneka doṣa pariyesā ||44||
bahirdvārīṃ jāṇeṃ jarī | pāhūṃ naye naranārīṃ |
saveṃci paratāveṃ lavakarī | āpule guhī asāveṃ ||45||
jarī pāhe bahidvārīṃ | ulūkayonī janme nārī |
yāca prakāre nirdhārī | pātivratya lopāmudreceṃ ||46||
lopāmudrā pativratā | bāhera na vace sarvathā |
prātaḥkāl̤a jo kā hotā | saḍāsaṃmārjana karītase ||47||
devaupakaraṇī ujal̤oni | gaṃdhākṣatāṃdi karūni |
puṣpavātī paṃcavarṇī | raṃgamāl̤ā devāṃsī ||48||
anuṣṭhānāhūni pati yetāṃ | sakal̤a āyatī karī tattvatāṃ |
dharoni patīcyā cittā | patīsaveṃ rahāṭe tī ||49||
puruṣāceṃ ucchiṣṭa bhojana | manobhāveṃ karaṇeṃ āpaṇa |
nasatāṃ puruṣa grāmīṃ jāṇa | ghyāvā atithidhenuprasāda ||50||
atithīsī ghālāve anna | athavā dhenūteṃ pūjona |
bhojana karāveṃ saguṇa | pativratā pariyesā ||51||
gṛha nirmal̤a niraṃtara karī | niropāvegal̤ā dharma na karī |
vratopavāsa yeṇeparī | niropāvegal̤e na karī jāṇā ||52||
utsāha hotā nagarāta | kadhī pāhū na mhaṇata |
tīrthayātrāvivāhārtha | kadhīhī na vace pariyesā ||53||
puruṣa saṃtoṣī asatā jarī | duścita nasāvī tyācī nārī |
puruṣa duścita asatā jarī | āpaṇa saṃtoṣī aso naye ||54||
rajasvalā jhāliyā dekhā | bolo naye maunya nikā |
nāyakāve veda aikā | mukha puruṣā dākhavū naye ||55||
aise cārī divasāṃvarī | ācarāve tiye nārī |
susnāta hotā te avasarī | puruṣamukha avalokije ||56||
jarī nase puruṣa bhavanī | tyāce rūpa dhyāve manī |
sūryamaṃḍal̤a pāhoni | gharāta jāve pativrate ||57||
puruṣaāyuṣyavardhanārtha | hal̤adīkuṃkuma lāvije khyāta |
seṃdūra kājal̤a kaṃṭhasūtra | phaṇī māthā asāvī ||58||
tāṃbūla ghyāve suvāsinī | asāvī tice māthā veṇī |
karī kaṃkaṇe toḍara caraṇī | puruṣāsamīpa yeṇeparī ||59||
na karī iṣṭatva śejāraṇīśī | rajakastrīkuṃṭiṇīsī |
jainastrīdravyahīnesī | iṣṭatva karitā hāni hoya ||60||
puruṣaniṃdaka striyesī | na bolāve tiyesī |
bolatā doṣa ghaḍe tisī | pativratālakṣaṇa ||61||
sāsū śvaśura naṇaṃda vahinī | dīrabhāvāte tyajunī |
rāhatā vegal̤epaṇī | śvānajanma pāvatī ||62||
aṃga dhuvo naye nagnapaṇe | ukhal̤amusal̤āvarī na baisaṇe |
pāī vivaralyāvīṇa jāṇe | phirū naye pativrate ||63||
jāte uṃbaryāvarī dekhā | baiso naye vaḍilāṃsamukhā |
pativratālakṣaṇa aikā | yeṇeparī asāve ||64||
patīsave vivāda | karitā pāve mahākheda |
patiaṃtaḥkaraṇī udvega | āpaṇa kadā karū naye ||65||
jarī ase abhāgya puruṣa | napusaka jarī ase dekha |
ase vyādhiṣṭha aviveka | tarī devāsamāna mānāvā ||66||
taisā puruṣa asela jarī | toci mānāvā hari |
tyāce bolaṇe rahāṭe tarī | parameśvarā priya hoya ||67||
patīce manī jī āvaḍī | taisīca lyāvī leṇī lugaḍī |
pati duścitta asatā ghaḍī | āpaṇa śrṛṃgāra karū naye ||68||
sopaskāra pāhije jarī | na sāṃgāve āpaṇa nārī |
asatā kanyā putra jarī | tayāmukhī sāṃgāve ||69||
jarī nasela javal̤ī koṇa | vastūcī dākhavāvī khūṇa |
amuka pāhije mhaṇona | nirdhāra karoni na sāṃgije ||70||
jituke mil̤āle patīsī | saṃtuṣṭa asāve mānasī |
samartha pāhoni kāṃkṣesī | patiniṃdā karū naye ||71||
tīrthayātre jātī loka | mhaṇūni na gāve kautuka |
puruṣāce pādodaka | teci tīrtha mānāve ||72||
bhāgīrathīsamāna dekha | paticaraṇatīrtha adhika |
patisevā karaṇe mukha | trayamūrti saṃtuṣṭatī ||73||
vrata karaṇe asela manī | te puruṣā karāve pusoni |
ātmabuddhī karitā koṇī | pati-āyuṣya uṇe hoya ||74||
āṇika jāya narakāpratī | pati ghevoni sāṃgātī |
aise bolatī vedaśruti | bṛhaspati sāṃgatase ||75||
patīsa krodhe uttara detī | śvānayonī janma pāvatī |
jaṃbuka hovoni bhuṃkatī | grāmāsannidha yeūna ||76||
nitya nema karaṇe nārī | puruṣa-ucchiṣṭa bhojana karī |
pāda prakṣāloni tīrthadhārī | ghevoni tīrtha jevāve ||77||
pati pratyakṣa śaṃkara | kāmya hotī manohara |
pāve tī vaikuṃṭhapura | patisahita svargabhuvanā ||78||
jāvo naye vanabhojanāsī | athavā śejārīgṛhāsī |
iṣṭasoyare mhaṇoni harṣī | pratidinī na jāve ||79||
āpulā puruṣa durbala kitī | samarthācī na karāvī stuti |
pati asatā anācārarītī | āpaṇa niṃdā karū naye ||80||
kaisā tarī āpulā pati | āpaṇa karāvī tyācī stuti |
toci mhaṇāvā lakṣmīpati | ekabhāve karoniyā ||81||
sāsūśvaśura puruṣāṃpuḍhe | neṭe bolo naye gāḍhe |
hāso naye tyāṃpuḍhe | pati-āyuṣya uṇe hoya ||82||
sāsūśvaśura tyajūna āpaṇa | vegal̤e asū mhaṇe kavaṇa |
ṛkṣayonī janmona | araṇyāta hiṃḍela ||83||
puruṣa kope mārī jarī | manī mhaṇe hā maro nārī |
janma pāvela yonī vyāghrī | mahāghora araṇyāta ||84||
para puruṣāte nayanī pāhe | upajatā varaḍol̤ī hoya |
puruṣā vaṃcūni viśeṣa khāya | grāmasūkara hoya tī ||85||
tohī janmī soḍoni | upaje vāghul̤āce yonī |
āpulī viṣṭhā āpaṇa bhakṣunī | vṛkṣāvarī loṃbatase ||86||
patisaṃmukha niṣṭhura vacanī | uttara detī koponi |
upaje mukī hoūni | saptajanma daridrī ||87||
puruṣa dujī patnī karī | tisī āpaṇa vaira dharī |
sapta janmāṃvarī | durbhāgyatā hoya avadhārā ||88||
puruṣāvarī dusariyā | dṛṣṭi jyā karitī āvaḍiyā |
patitā gharī janma pāvoniyā | duḥkhe sadā dāridrya bhogitī ||89||
puruṣa yetā bāherunī | saṃmukha jāve bhāminī |
udake pāda prakṣālunī | viṃjhaṇā vārije śramahāra ||90||
pādasaṃvāhana bhaktīsī | mṛdu vākya bolije patīsī |
puruṣa hotā saṃtoṣī | trimūrti saṃtoṣatī ||91||
kāya detī mātā pitā | nedī iṣṭavarga baṃdhu bhrātā |
ihaparācī joḍī detā | puruṣa nārīcā deva jāṇa ||92||
guru deva tīrthe samastī | sarva jāṇāvā āpulā pati |
aisā niścaya jyāṃcyā cittī | pativratā tyāci jāṇā ||93||
jīva asatā śarīrāsī | pavitra hoya samastāṃsī |
jīva jātā kṣaṇe kaisī | kadā pretā nātal̤atī ||94||
taisā pati prāṇa āpalā | pati nasatā aśuci tilā |
yā kāraṇe patica sakal̤ā | prāṇa āpulā jāṇāvā ||95||
pati nasatā striyesī | sarva amaṃgal̤a pariyesī |
vidhavā mhaṇaje pretāsarasī | apatya nasatā adhika jāṇa ||96||
grāmāsa jātā pariyesī | vidhavā bheṭatā saṃmukhesī |
maraṇa sāṃge satya tyāsī | putrāsī aśubha navhe jāṇā ||97||
mātā vidhavā ase jarī | putrāsī maṃgal̤a śakuna karī |
putrāviṇa vidhavā nārī | namana tisī karū naye ||98||
ticyā āśīrvāde āpaṇa | maṃgal̤a na hoya satya jāṇa |
ticā ho kā śāpa maraṇa | tisī koṇī bolū naye ||99||
yā kāraṇe pativratā | barave puruṣāsave jātā |
sarva vaibhava dehāsahitā | kevī jāī pariyesā ||100||
caṃdrāsave cāṃdaṇī jaisī | meghāsave vīja kaisī |
māval̤atā saveci jātase | patīsave taise jāve ||1||
sahagamana karaṇe mukhya jāṇa | thora dharmaśrutīce vacana |
pūrvaja becāl̤īsa uddharaṇa | pativratādharmāne ||2||
puruṣa preta jhāliyāvarī | sahagamanā jātā te nārī |
ekeka pāulī nirdhārī | aśvameghasahatrapuṇya ||3||
pāpī puruṣa asela jāṇa | tyāsī āle jarī maraṇa |
yamadūta netī bāṃdhūna | narakāpratī pariyesā ||4||
pativratā tyācī nārī | jarī sahagamana karī |
jaisī sarpāsī netī ghārī | taisī patīte svargā neī ||5||
sahagamana keliyāvarī | pāhūni yamadūta pal̤atī dūrī |
patīsī soḍoni satvarī | jātī yamadūta āpale purāsī ||6||
pativratāśiromaṇī | baisavitī vimānī |
pāvavitī svargabhuvanī | devāṃganā ovāl̤itī ||7||
yamadūta tvare pal̤atī | kāl̤ācī na cāle khyātī |
pativratā dekhatāci cittī | bhaya vāṭe mhaṇatātī ||8||
sūrya bhito dekhūna tiyesī | tapato teje maṃdesī |
agni bhiunī śāṃtīsī | uṣṇa tisī hoū na śake ||9||
nakṣatre bhitī pāhatā tiyesī | āpule sthāna gheīla aisī |
jāya svargabhuvanāsī | patīsahita pariyesā ||110||
yeṇeparī svargabhuvanī | jāya nārī saṃtoṣoni |
āpule patīsa gheūni | rāhe svargī niraṃtara ||11||
tīna koṭi roma tisī | svadeha detā agnīsī |
tyācī phal̤e asatī kaiśī | ekacitte aikāve ||12||
ekeka roma romāsī | svargī rāhe śatakoṭi varṣī |
puruṣāsave svānaṃdesī | pativratā rāhe tethe ||13||
aise puṇya sahagamanāsī | kanyā vhāvī aiśī vaṃśī |
becāl̤īsa kul̤e kaisī | gheūna jāya svargāte ||14||
dhanya ticī mātāpitā | ekavīsa kul̤e uddharitā |
dhanya puruṣavaṃśa khyātā | becāl̤īsa uddharile ||15||
aise puṇya sahagamanāsī | pativratecyā saṃgatīsī |
āṇika sāṃgena vistāresī | devaguru mhaṇatase ||16||
asela nārī durācārī | athavā vyābhicārakarma karī |
tyāce phal̤a atighorī | ekacitte pariyesā ||17||
ubhaya kul̤e becāl̤isa | jarī asatīla svargāsa |
tyāsī gheuni narakāsa | preme jāya pariyesā ||18||
aṃgāvarī roma kitī | titukī koṭi varṣe khyātī |
narakāmadhye paṃce nirutī | tice phal̤a aise ase ||19||
bhūmidevī aise mhaṇe | pativratecyā pavitra caraṇe |
āpaṇāvarī cālatā kṣaṇe | punīta mī mhaṇatase ||120||
sūrya caṃdra aise mhaṇatī | āpalī kiraṇe jyotī |
jarī pativratevarī paḍatī | tarī āpaṇa pāvana hoū ||21||
vāyu āṇi varuṇa | pativrateciyā sparśākāraṇe |
pāvana hoū mhaṇona | sparśe punīta hotī te ||22||
gharogharī striyā asatī | kāya karāvī lāvaṇyasaṃpatti |
jiceni vaṃśa uddharatī | taisī strī asāvī kī ||23||
jyāce gharī pativratā | daive āgal̤ā to tattvatā |
karāve sukṛta janmaśatā | tarīca lābhe taiśī satī ||24||
caturvidha puruṣārtha dekhā | striyecyā saṃgatī lāghe lokā |
pativratā satī adhikā | puṇyānusāra lābhe janā ||25||
jyāce gharī nāhī satī | puṇye tyāsī kāhī na ghaḍatī |
yajñādi karme khyāti | satī asatā hotī jāṇa ||26||
satī nase jyāce gharī | tyāsī araṇya nāhī dūrī |
vṛthā janmoni saṃsārī | karmabāhya toci jāṇā ||27||
aisī satī mil̤e jyāsī | samasta puṇya hoya tyāsī |
putrasaṃtāna paralokāsī | sādhana hoya satīceni ||28||
striyevīṇa asela nara | tayāsī na sādhe karmācāra |
karmahīna deva pitara | karmārha navhe kadā ||29||
puṇya jode gaṃgāsnānī | tyāhūni pativratādarśanī |
mahāpāpī hoya pāvana | sapta janma punīta ||130||
pativratecā ācāra | sāṃge pativratesī yogeśvara |
mhaṇe sarasvatīgaṃgādhara | sāṃge bṛhaspati devaguru ||31||
siddha mhaṇe nāmadhārakāsī | gurucaritra puṇyarāśī |
aikatā pāvatī sadgatīsī | mhaṇe sarasvatīgaṃgādhara ||32||
iti śrīgurucaritrāmṛta | pativratānirūpaṇa vikhyāta |
aikatā hoya punīta | je je ciṃtile pāvije ||33||
iti śrīgurucaritraparamakathākalpatarau śrīnṛsiṃhasarasvatyupākhyāne
siddhanāmadhārakasaṃvāde pativratākhyānaṃ nāma ekatriṃśo'dhyāyaḥ ||31||
|| ovīsaṃkhyā ||133||
||śrīgurudattātreyārpaṇamastu||

Explore More