শ্ৰীগণেশায নমঃ
শ্ৰীজানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰীৰামচৰিতমানস
চতুৰ্থ সোপান (কিষ্কিন্ধাকাণ্ড)
কুন্দেন্দীৱৰসুন্দৰাৱতিবলৌ ৱিজ্ঞানধামাৱুভৌ
শোভাঢ্যৌ ৱৰধন্ৱিনৌ শ্ৰুতিনুতৌ গোৱিপ্ৰৱৃন্দপ্ৰিযৌ।
মাযামানুষৰূপিণৌ ৰঘুৱৰৌ সদ্ধৰ্মৱৰ্মৌং হিতৌ
সীতান্ৱেষণতত্পৰৌ পথিগতৌ ভক্তিপ্ৰদৌ তৌ হি নঃ ॥ 1 ॥
শ্ৰীৰামচৰিতমানস
চতুৰ্থ সোপান (কিষ্কিন্ধাকাণ্ড)
কুন্দেন্দীৱৰসুন্দৰাৱতিবলৌ ৱিজ্ঞানধামাৱুভৌ
শোভাঢ্যৌ ৱৰধন্ৱিনৌ শ্ৰুতিনুতৌ গোৱিপ্ৰৱৃন্দপ্ৰিযৌ।
মাযামানুষৰূপিণৌ ৰঘুৱৰৌ সদ্ধৰ্মৱৰ্মৌং হিতৌ
সীতান্ৱেষণতত্পৰৌ পথিগতৌ ভক্তিপ্ৰদৌ তৌ হি নঃ ॥ 1 ॥
ব্ৰহ্মাম্ভোধিসমুদ্ভৱং কলিমলপ্ৰধ্ৱংসনং চাৱ্যযং
শ্ৰীমচ্ছম্ভুমুখেন্দুসুন্দৰৱৰে সংশোভিতং সৰ্ৱদা।
সংসাৰামযভেষজং সুখকৰং শ্ৰীজানকীজীৱনং
ধন্যাস্তে কৃতিনঃ পিবন্তি সততং শ্ৰীৰামনামামৃতম্ ॥ 2 ॥
সো. মুক্তি জন্ম মহি জানি গ্যান খানি অঘ হানি কৰ
জহঁ বস সম্ভু ভৱানি সো কাসী সেইঅ কস ন ॥
জৰত সকল সুৰ বৃন্দ বিষম গৰল জেহিং পান কিয।
তেহি ন ভজসি মন মন্দ কো কৃপাল সঙ্কৰ সৰিস ॥
আগেং চলে বহুৰি ৰঘুৰাযা। ৰিষ্যমূক পৰৱত নিঅৰাযা ॥
তহঁ ৰহ সচিৱ সহিত সুগ্ৰীৱা। আৱত দেখি অতুল বল সীংৱা ॥
অতি সভীত কহ সুনু হনুমানা। পুৰুষ জুগল বল ৰূপ নিধানা ॥
ধৰি বটু ৰূপ দেখু তৈং জাঈ। কহেসু জানি জিযঁ সযন বুঝাঈ ॥
পঠে বালি হোহিং মন মৈলা। ভাগৌং তুৰত তজৌং যহ সৈলা ॥
বিপ্ৰ ৰূপ ধৰি কপি তহঁ গযূ। মাথ নাই পূছত অস ভযূ ॥
কো তুম্হ স্যামল গৌৰ সৰীৰা। ছত্ৰী ৰূপ ফিৰহু বন বীৰা ॥
কঠিন ভূমি কোমল পদ গামী। কৱন হেতু বিচৰহু বন স্ৱামী ॥
মৃদুল মনোহৰ সুন্দৰ গাতা। সহত দুসহ বন আতপ বাতা ॥
কী তুম্হ তীনি দেৱ মহঁ কোঊ। নৰ নাৰাযন কী তুম্হ দোঊ ॥
দো. জগ কাৰন তাৰন ভৱ ভঞ্জন ধৰনী ভাৰ।
কী তুম্হ অকিল ভুৱন পতি লীন্হ মনুজ অৱতাৰ ॥ 1 ॥
কোসলেস দসৰথ কে জাএ । হম পিতু বচন মানি বন আএ ॥
নাম ৰাম লছিমন দূ ভাঈ। সঙ্গ নাৰি সুকুমাৰি সুহাঈ ॥
ইহাঁ হৰি নিসিচৰ বৈদেহী। বিপ্ৰ ফিৰহিং হম খোজত তেহী ॥
আপন চৰিত কহা হম গাঈ। কহহু বিপ্ৰ নিজ কথা বুঝাঈ ॥
প্ৰভু পহিচানি পৰেউ গহি চৰনা। সো সুখ উমা নহিং বৰনা ॥
পুলকিত তন মুখ আৱ ন বচনা। দেখত ৰুচিৰ বেষ কৈ ৰচনা ॥
পুনি ধীৰজু ধৰি অস্তুতি কীন্হী। হৰষ হৃদযঁ নিজ নাথহি চীন্হী ॥
মোৰ ন্যাউ মৈং পূছা সাঈং। তুম্হ পূছহু কস নৰ কী নাঈম্ ॥
তৱ মাযা বস ফিৰুঁ ভুলানা। তা তে মৈং নহিং প্ৰভু পহিচানা ॥
দো. একু মৈং মন্দ মোহবস কুটিল হৃদয অগ্যান।
পুনি প্ৰভু মোহি বিসাৰেউ দীনবন্ধু ভগৱান ॥ 2 ॥
জদপি নাথ বহু অৱগুন মোৰেং। সেৱক প্ৰভুহি পৰৈ জনি ভোৰেম্ ॥
নাথ জীৱ তৱ মাযাঁ মোহা। সো নিস্তৰি তুম্হাৰেহিং ছোহা ॥
তা পৰ মৈং ৰঘুবীৰ দোহাঈ। জানুঁ নহিং কছু ভজন উপাঈ ॥
সেৱক সুত পতি মাতু ভৰোসেং। ৰহি অসোচ বনি প্ৰভু পোসেম্ ॥
অস কহি পৰেউ চৰন অকুলাঈ। নিজ তনু প্ৰগটি প্ৰীতি উৰ ছাঈ ॥
তব ৰঘুপতি উঠাই উৰ লাৱা। নিজ লোচন জল সীঞ্চি জুডআৱা ॥
সুনু কপি জিযঁ মানসি জনি ঊনা। তৈং মম প্ৰিয লছিমন তে দূনা ॥
সমদৰসী মোহি কহ সব কোঊ। সেৱক প্ৰিয অনন্যগতি সোঊ ॥
দো. সো অনন্য জাকেং অসি মতি ন টৰি হনুমন্ত।
মৈং সেৱক সচৰাচৰ ৰূপ স্ৱামি ভগৱন্ত ॥ 3 ॥
দেখি পৱন সুত পতি অনুকূলা। হৃদযঁ হৰষ বীতী সব সূলা ॥
নাথ সৈল পৰ কপিপতি ৰহী। সো সুগ্ৰীৱ দাস তৱ অহী ॥
তেহি সন নাথ মযত্ৰী কীজে। দীন জানি তেহি অভয কৰীজে ॥
সো সীতা কৰ খোজ কৰাইহি। জহঁ তহঁ মৰকট কোটি পঠাইহি ॥
এহি বিধি সকল কথা সমুঝাঈ। লিএ দুঔ জন পীঠি চঢআঈ ॥
জব সুগ্ৰীৱঁ ৰাম কহুঁ দেখা। অতিসয জন্ম ধন্য কৰি লেখা ॥
সাদৰ মিলেউ নাই পদ মাথা। ভৈণ্টেউ অনুজ সহিত ৰঘুনাথা ॥
কপি কৰ মন বিচাৰ এহি ৰীতী। কৰিহহিং বিধি মো সন এ প্ৰীতী ॥
দো. তব হনুমন্ত উভয দিসি কী সব কথা সুনাই ॥
পাৱক সাখী দেই কৰি জোৰী প্ৰীতী দৃঢআই ॥ 4 ॥
কীন্হী প্ৰীতি কছু বীচ ন ৰাখা। লছমিন ৰাম চৰিত সব ভাষা ॥
কহ সুগ্ৰীৱ নযন ভৰি বাৰী। মিলিহি নাথ মিথিলেসকুমাৰী ॥
মন্ত্ৰিন্হ সহিত ইহাঁ এক বাৰা। বৈঠ ৰহেউঁ মৈং কৰত বিচাৰা ॥
গগন পন্থ দেখী মৈং জাতা। পৰবস পৰী বহুত বিলপাতা ॥
ৰাম ৰাম হা ৰাম পুকাৰী। হমহি দেখি দীন্হেউ পট ডাৰী ॥
মাগা ৰাম তুৰত তেহিং দীন্হা। পট উৰ লাই সোচ অতি কীন্হা ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুবীৰা। তজহু সোচ মন আনহু ধীৰা ॥
সব প্ৰকাৰ কৰিহুঁ সেৱকাঈ। জেহি বিধি মিলিহি জানকী আঈ ॥
দো. সখা বচন সুনি হৰষে কৃপাসিধু বলসীংৱ।
কাৰন কৱন বসহু বন মোহি কহহু সুগ্ৰীৱ ॥ 5 ॥
নাত বালি অৰু মৈং দ্ৱৌ ভাঈ। প্ৰীতি ৰহী কছু বৰনি ন জাঈ ॥
ময সুত মাযাৱী তেহি ন্AUঁ। আৱা সো প্ৰভু হমৰেং গ্AUঁ ॥
অৰ্ধ ৰাতি পুৰ দ্ৱাৰ পুকাৰা। বালী ৰিপু বল সহৈ ন পাৰা ॥
ধাৱা বালি দেখি সো ভাগা। মৈং পুনি গযুঁ বন্ধু সঁগ লাগা ॥
গিৰিবৰ গুহাঁ পৈঠ সো জাঈ। তব বালীং মোহি কহা বুঝাঈ ॥
পৰিখেসু মোহি এক পখৱাৰা। নহিং আৱৌং তব জানেসু মাৰা ॥
মাস দিৱস তহঁ ৰহেউঁ খৰাৰী। নিসৰী ৰুধিৰ ধাৰ তহঁ ভাৰী ॥
বালি হতেসি মোহি মাৰিহি আঈ। সিলা দেই তহঁ চলেউঁ পৰাঈ ॥
মন্ত্ৰিন্হ পুৰ দেখা বিনু সাঈং। দীন্হেউ মোহি ৰাজ বৰিআঈ ॥
বালি তাহি মাৰি গৃহ আৱা। দেখি মোহি জিযঁ ভেদ বঢআৱা ॥
ৰিপু সম মোহি মাৰেসি অতি ভাৰী। হৰি লীন্হেসি সৰ্বসু অৰু নাৰী ॥
তাকেং ভয ৰঘুবীৰ কৃপালা। সকল ভুৱন মৈং ফিৰেউঁ বিহালা ॥
ইহাঁ সাপ বস আৱত নাহীং। তদপি সভীত ৰহুঁ মন মাহীঁ ॥
সুনি সেৱক দুখ দীনদযালা। ফৰকি উঠীং দ্ৱৈ ভুজা বিসালা ॥
দো. সুনু সুগ্ৰীৱ মাৰিহুঁ বালিহি একহিং বান।
ব্ৰহ্ম ৰুদ্ৰ সৰনাগত গেঁ ন উবৰিহিং প্ৰান ॥ 6 ॥
জে ন মিত্ৰ দুখ হোহিং দুখাৰী। তিন্হহি বিলোকত পাতক ভাৰী ॥
নিজ দুখ গিৰি সম ৰজ কৰি জানা। মিত্ৰক দুখ ৰজ মেৰু সমানা ॥
জিন্হ কেং অসি মতি সহজ ন আঈ। তে সঠ কত হঠি কৰত মিতাঈ ॥
কুপথ নিৱাৰি সুপন্থ চলাৱা। গুন প্ৰগটে অৱগুনন্হি দুৰাৱা ॥
দেত লেত মন সঙ্ক ন ধৰী। বল অনুমান সদা হিত কৰী ॥
বিপতি কাল কৰ সতগুন নেহা। শ্ৰুতি কহ সন্ত মিত্ৰ গুন এহা ॥
আগেং কহ মৃদু বচন বনাঈ। পাছেং অনহিত মন কুটিলাঈ ॥
জা কৰ চিত অহি গতি সম ভাঈ। অস কুমিত্ৰ পৰিহৰেহি ভলাঈ ॥
সেৱক সঠ নৃপ কৃপন কুনাৰী। কপটী মিত্ৰ সূল সম চাৰী ॥
সখা সোচ ত্যাগহু বল মোৰেং। সব বিধি ঘটব কাজ মৈং তোৰেম্ ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুবীৰা। বালি মহাবল অতি ৰনধীৰা ॥
দুন্দুভী অস্থি তাল দেখৰাএ। বিনু প্ৰযাস ৰঘুনাথ ঢহাএ ॥
দেখি অমিত বল বাঢঈ প্ৰীতী। বালি বধব ইন্হ ভি পৰতীতী ॥
বাৰ বাৰ নাৱি পদ সীসা। প্ৰভুহি জানি মন হৰষ কপীসা ॥
উপজা গ্যান বচন তব বোলা। নাথ কৃপাঁ মন ভযু অলোলা ॥
সুখ সম্পতি পৰিৱাৰ বডআঈ। সব পৰিহৰি কৰিহুঁ সেৱকাঈ ॥
এ সব ৰামভগতি কে বাধক। কহহিং সন্ত তব পদ অৱৰাধক ॥
সত্ৰু মিত্ৰ সুখ দুখ জগ মাহীং। মাযা কৃত পৰমাৰথ নাহীম্ ॥
বালি পৰম হিত জাসু প্ৰসাদা। মিলেহু ৰাম তুম্হ সমন বিষাদা ॥
সপনেং জেহি সন হোই লৰাঈ। জাগেং সমুঝত মন সকুচাঈ ॥
অব প্ৰভু কৃপা কৰহু এহি ভাঁতী। সব তজি ভজনু কৰৌং দিন ৰাতী ॥
সুনি বিৰাগ সঞ্জুত কপি বানী। বোলে বিহঁসি ৰামু ধনুপানী ॥
জো কছু কহেহু সত্য সব সোঈ। সখা বচন মম মৃষা ন হোঈ ॥
নট মৰকট ইৱ সবহি নচাৱত। ৰামু খগেস বেদ অস গাৱত ॥
লৈ সুগ্ৰীৱ সঙ্গ ৰঘুনাথা। চলে চাপ সাযক গহি হাথা ॥
তব ৰঘুপতি সুগ্ৰীৱ পঠাৱা। গৰ্জেসি জাই নিকট বল পাৱা ॥
সুনত বালি ক্ৰোধাতুৰ ধাৱা। গহি কৰ চৰন নাৰি সমুঝাৱা ॥
সুনু পতি জিন্হহি মিলেউ সুগ্ৰীৱা। তে দ্ৱৌ বন্ধু তেজ বল সীংৱা ॥
কোসলেস সুত লছিমন ৰামা। কালহু জীতি সকহিং সঙ্গ্ৰামা ॥
দো. কহ বালি সুনু ভীৰু প্ৰিয সমদৰসী ৰঘুনাথ।
জৌং কদাচি মোহি মাৰহিং তৌ পুনি হৌঁ সনাথ ॥ 7 ॥
অস কহি চলা মহা অভিমানী। তৃন সমান সুগ্ৰীৱহি জানী ॥
ভিৰে উভৌ বালী অতি তৰ্জা । মুঠিকা মাৰি মহাধুনি গৰ্জা ॥
তব সুগ্ৰীৱ বিকল হোই ভাগা। মুষ্টি প্ৰহাৰ বজ্ৰ সম লাগা ॥
মৈং জো কহা ৰঘুবীৰ কৃপালা। বন্ধু ন হোই মোৰ যহ কালা ॥
একৰূপ তুম্হ ভ্ৰাতা দোঊ। তেহি ভ্ৰম তেং নহিং মাৰেউঁ সোঊ ॥
কৰ পৰসা সুগ্ৰীৱ সৰীৰা। তনু ভা কুলিস গী সব পীৰা ॥
মেলী কণ্ঠ সুমন কৈ মালা। পঠৱা পুনি বল দেই বিসালা ॥
পুনি নানা বিধি ভী লৰাঈ। বিটপ ওট দেখহিং ৰঘুৰাঈ ॥
দো. বহু ছল বল সুগ্ৰীৱ কৰ হিযঁ হাৰা ভয মানি।
মাৰা বালি ৰাম তব হৃদয মাঝ সৰ তানি ॥ 8 ॥
পৰা বিকল মহি সৰ কে লাগেং। পুনি উঠি বৈঠ দেখি প্ৰভু আগেম্ ॥
স্যাম গাত সিৰ জটা বনাএঁ। অৰুন নযন সৰ চাপ চঢআএঁ ॥
পুনি পুনি চিতি চৰন চিত দীন্হা। সুফল জন্ম মানা প্ৰভু চীন্হা ॥
হৃদযঁ প্ৰীতি মুখ বচন কঠোৰা। বোলা চিতি ৰাম কী ওৰা ॥
ধৰ্ম হেতু অৱতৰেহু গোসাঈ। মাৰেহু মোহি ব্যাধ কী নাঈ ॥
মৈং বৈৰী সুগ্ৰীৱ পিআৰা। অৱগুন কবন নাথ মোহি মাৰা ॥
অনুজ বধূ ভগিনী সুত নাৰী। সুনু সঠ কন্যা সম এ চাৰী ॥
ইন্হহি কুদ্দষ্টি বিলোকি জোঈ। তাহি বধেং কছু পাপ ন হোঈ ॥
মুঢ তোহি অতিসয অভিমানা। নাৰি সিখাৱন কৰসি ন কানা ॥
মম ভুজ বল আশ্ৰিত তেহি জানী। মাৰা চহসি অধম অভিমানী ॥
দো. সুনহু ৰাম স্ৱামী সন চল ন চাতুৰী মোৰি।
প্ৰভু অজহূঁ মৈং পাপী অন্তকাল গতি তোৰি ॥ 9 ॥
সুনত ৰাম অতি কোমল বানী। বালি সীস পৰসেউ নিজ পানী ॥
অচল কৰৌং তনু ৰাখহু প্ৰানা। বালি কহা সুনু কৃপানিধানা ॥
জন্ম জন্ম মুনি জতনু কৰাহীং। অন্ত ৰাম কহি আৱত নাহীম্ ॥
জাসু নাম বল সঙ্কৰ কাসী। দেত সবহি সম গতি অৱিনাসী ॥
মম লোচন গোচৰ সোই আৱা। বহুৰি কি প্ৰভু অস বনিহি বনাৱা ॥
ছং. সো নযন গোচৰ জাসু গুন নিত নেতি কহি শ্ৰুতি গাৱহীং।
জিতি পৱন মন গো নিৰস কৰি মুনি ধ্যান কবহুঁক পাৱহীম্ ॥
মোহি জানি অতি অভিমান বস প্ৰভু কহেউ ৰাখু সৰীৰহী।
অস কৱন সঠ হঠি কাটি সুৰতৰু বাৰি কৰিহি ববূৰহী ॥ 1 ॥
অব নাথ কৰি কৰুনা বিলোকহু দেহু জো বৰ মাগূঁ।
জেহিং জোনি জন্মৌং কৰ্ম বস তহঁ ৰাম পদ অনুৰাগূঁ ॥
যহ তনয মম সম বিনয বল কল্যানপ্ৰদ প্ৰভু লীজিঐ।
গহি বাহঁ সুৰ নৰ নাহ আপন দাস অঙ্গদ কীজিঐ ॥ 2 ॥
দো. ৰাম চৰন দৃঢ প্ৰীতি কৰি বালি কীন্হ তনু ত্যাগ।
সুমন মাল জিমি কণ্ঠ তে গিৰত ন জানি নাগ ॥ 10 ॥
ৰাম বালি নিজ ধাম পঠাৱা। নগৰ লোগ সব ব্যাকুল ধাৱা ॥
নানা বিধি বিলাপ কৰ তাৰা। ছূটে কেস ন দেহ সঁভাৰা ॥
তাৰা বিকল দেখি ৰঘুৰাযা । দীন্হ গ্যান হৰি লীন্হী মাযা ॥
ছিতি জল পাৱক গগন সমীৰা। পঞ্চ ৰচিত অতি অধম সৰীৰা ॥
প্ৰগট সো তনু তৱ আগেং সোৱা। জীৱ নিত্য কেহি লগি তুম্হ ৰোৱা ॥
উপজা গ্যান চৰন তব লাগী। লীন্হেসি পৰম ভগতি বৰ মাগী ॥
উমা দাৰু জোষিত কী নাঈ। সবহি নচাৱত ৰামু গোসাঈ ॥
তব সুগ্ৰীৱহি আযসু দীন্হা। মৃতক কৰ্ম বিধিবত সব কীন্হা ॥
ৰাম কহা অনুজহি সমুঝাঈ। ৰাজ দেহু সুগ্ৰীৱহি জাঈ ॥
ৰঘুপতি চৰন নাই কৰি মাথা। চলে সকল প্ৰেৰিত ৰঘুনাথা ॥
দো. লছিমন তুৰত বোলাএ পুৰজন বিপ্ৰ সমাজ।
ৰাজু দীন্হ সুগ্ৰীৱ কহঁ অঙ্গদ কহঁ জুবৰাজ ॥ 11 ॥
উমা ৰাম সম হিত জগ মাহীং। গুৰু পিতু মাতু বন্ধু প্ৰভু নাহীম্ ॥
সুৰ নৰ মুনি সব কৈ যহ ৰীতী। স্ৱাৰথ লাগি কৰহিং সব প্ৰীতী ॥
বালি ত্ৰাস ব্যাকুল দিন ৰাতী। তন বহু ব্ৰন চিন্তাঁ জৰ ছাতী ॥
সোই সুগ্ৰীৱ কীন্হ কপিৰ্AU। অতি কৃপাল ৰঘুবীৰ সুভ্AU ॥
জানতহুঁ অস প্ৰভু পৰিহৰহীং। কাহে ন বিপতি জাল নৰ পৰহীম্ ॥
পুনি সুগ্ৰীৱহি লীন্হ বোলাঈ। বহু প্ৰকাৰ নৃপনীতি সিখাঈ ॥
কহ প্ৰভু সুনু সুগ্ৰীৱ হৰীসা। পুৰ ন জাউঁ দস চাৰি বৰীসা ॥
গত গ্ৰীষম বৰষা ৰিতু আঈ। ৰহিহুঁ নিকট সৈল পৰ ছাঈ ॥
অঙ্গদ সহিত কৰহু তুম্হ ৰাজূ। সন্তত হৃদয ধৰেহু মম কাজূ ॥
জব সুগ্ৰীৱ ভৱন ফিৰি আএ। ৰামু প্ৰবৰষন গিৰি পৰ ছাএ ॥
দো. প্ৰথমহিং দেৱন্হ গিৰি গুহা ৰাখেউ ৰুচিৰ বনাই।
ৰাম কৃপানিধি কছু দিন বাস কৰহিঙ্গে আই ॥ 12 ॥
সুন্দৰ বন কুসুমিত অতি সোভা। গুঞ্জত মধুপ নিকৰ মধু লোভা ॥
কন্দ মূল ফল পত্ৰ সুহাএ। ভে বহুত জব তে প্ৰভু আএ ॥
দেখি মনোহৰ সৈল অনূপা। ৰহে তহঁ অনুজ সহিত সুৰভূপা ॥
মধুকৰ খগ মৃগ তনু ধৰি দেৱা। কৰহিং সিদ্ধ মুনি প্ৰভু কৈ সেৱা ॥
মঙ্গলৰুপ ভযু বন তব তে । কীন্হ নিৱাস ৰমাপতি জব তে ॥
ফটিক সিলা অতি সুভ্ৰ সুহাঈ। সুখ আসীন তহাঁ দ্ৱৌ ভাঈ ॥
কহত অনুজ সন কথা অনেকা। ভগতি বিৰতি নৃপনীতি বিবেকা ॥
বৰষা কাল মেঘ নভ ছাএ। গৰজত লাগত পৰম সুহাএ ॥
দো. লছিমন দেখু মোৰ গন নাচত বাৰিদ পৈখি।
গৃহী বিৰতি ৰত হৰষ জস বিষ্নু ভগত কহুঁ দেখি ॥ 13 ॥
ঘন ঘমণ্ড নভ গৰজত ঘোৰা। প্ৰিযা হীন ডৰপত মন মোৰা ॥
দামিনি দমক ৰহ ন ঘন মাহীং। খল কৈ প্ৰীতি জথা থিৰ নাহীম্ ॥
বৰষহিং জলদ ভূমি নিঅৰাএঁ। জথা নৱহিং বুধ বিদ্যা পাএঁ ॥
বূঁদ অঘাত সহহিং গিৰি কৈংসেম্ । খল কে বচন সন্ত সহ জৈসেম্ ॥
ছুদ্ৰ নদীং ভৰি চলীং তোৰাঈ। জস থোৰেহুঁ ধন খল ইতৰাঈ ॥
ভূমি পৰত ভা ঢাবৰ পানী। জনু জীৱহি মাযা লপটানী ॥
সমিটি সমিটি জল ভৰহিং তলাৱা। জিমি সদগুন সজ্জন পহিং আৱা ॥
সৰিতা জল জলনিধি মহুঁ জাঈ। হোঈ অচল জিমি জিৱ হৰি পাঈ ॥
দো. হৰিত ভূমি তৃন সঙ্কুল সমুঝি পৰহিং নহিং পন্থ।
জিমি পাখণ্ড বাদ তেং গুপ্ত হোহিং সদগ্ৰন্থ ॥ 14 ॥
দাদুৰ ধুনি চহু দিসা সুহাঈ। বেদ পঢহিং জনু বটু সমুদাঈ ॥
নৱ পল্লৱ ভে বিটপ অনেকা। সাধক মন জস মিলেং বিবেকা ॥
অৰ্ক জবাস পাত বিনু ভযূ। জস সুৰাজ খল উদ্যম গযূ ॥
খোজত কতহুঁ মিলি নহিং ধূৰী। কৰি ক্ৰোধ জিমি ধৰমহি দূৰী ॥
সসি সম্পন্ন সোহ মহি কৈসী। উপকাৰী কৈ সম্পতি জৈসী ॥
নিসি তম ঘন খদ্যোত বিৰাজা। জনু দম্ভিন্হ কৰ মিলা সমাজা ॥
মহাবৃষ্টি চলি ফূটি কিআৰীম্ । জিমি সুতন্ত্ৰ ভেঁ বিগৰহিং নাৰীম্ ॥
কৃষী নিৰাৱহিং চতুৰ কিসানা। জিমি বুধ তজহিং মোহ মদ মানা ॥
দেখিঅত চক্ৰবাক খগ নাহীং। কলিহি পাই জিমি ধৰ্ম পৰাহীম্ ॥
ঊষৰ বৰষি তৃন নহিং জামা। জিমি হৰিজন হিযঁ উপজ ন কামা ॥
বিবিধ জন্তু সঙ্কুল মহি ভ্ৰাজা। প্ৰজা বাঢ জিমি পাই সুৰাজা ॥
জহঁ তহঁ ৰহে পথিক থকি নানা। জিমি ইন্দ্ৰিয গন উপজেং গ্যানা ॥
দো. কবহুঁ প্ৰবল বহ মাৰুত জহঁ তহঁ মেঘ বিলাহিং।
জিমি কপূত কে উপজেং কুল সদ্ধৰ্ম নসাহিম্ ॥ 15(ক) ॥
কবহুঁ দিৱস মহঁ নিবিড তম কবহুঁক প্ৰগট পতঙ্গ।
বিনসি উপজি গ্যান জিমি পাই কুসঙ্গ সুসঙ্গ ॥ 15(খ) ॥
বৰষা বিগত সৰদ ৰিতু আঈ। লছিমন দেখহু পৰম সুহাঈ ॥
ফূলেং কাস সকল মহি ছাঈ। জনু বৰষাঁ কৃত প্ৰগট বুঢআঈ ॥
উদিত অগস্তি পন্থ জল সোষা। জিমি লোভহি সোষি সন্তোষা ॥
সৰিতা সৰ নিৰ্মল জল সোহা। সন্ত হৃদয জস গত মদ মোহা ॥
ৰস ৰস সূখ সৰিত সৰ পানী। মমতা ত্যাগ কৰহিং জিমি গ্যানী ॥
জানি সৰদ ৰিতু খঞ্জন আএ। পাই সময জিমি সুকৃত সুহাএ ॥
পঙ্ক ন ৰেনু সোহ অসি ধৰনী। নীতি নিপুন নৃপ কৈ জসি কৰনী ॥
জল সঙ্কোচ বিকল ভিঁ মীনা। অবুধ কুটুম্বী জিমি ধনহীনা ॥
বিনু ধন নিৰ্মল সোহ অকাসা। হৰিজন ইৱ পৰিহৰি সব আসা ॥
কহুঁ কহুঁ বৃষ্টি সাৰদী থোৰী। কৌ এক পাৱ ভগতি জিমি মোৰী ॥
দো. চলে হৰষি তজি নগৰ নৃপ তাপস বনিক ভিখাৰি।
জিমি হৰিভগত পাই শ্ৰম তজহি আশ্ৰমী চাৰি ॥ 16 ॥
সুখী মীন জে নীৰ অগাধা। জিমি হৰি সৰন ন একু বাধা ॥
ফূলেং কমল সোহ সৰ কৈসা। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম সগুন ভেঁ জৈসা ॥
গুঞ্জত মধুকৰ মুখৰ অনূপা। সুন্দৰ খগ ৰৱ নানা ৰূপা ॥
চক্ৰবাক মন দুখ নিসি পৈখী। জিমি দুৰ্জন পৰ সম্পতি দেখী ॥
চাতক ৰটত তৃষা অতি ওহী। জিমি সুখ লহি ন সঙ্কৰদ্ৰোহী ॥
সৰদাতপ নিসি সসি অপহৰী। সন্ত দৰস জিমি পাতক টৰী ॥
দেখি ইন্দু চকোৰ সমুদাঈ। চিতৱতহিং জিমি হৰিজন হৰি পাঈ ॥
মসক দংস বীতে হিম ত্ৰাসা। জিমি দ্ৱিজ দ্ৰোহ কিএঁ কুল নাসা ॥
দো. ভূমি জীৱ সঙ্কুল ৰহে গে সৰদ ৰিতু পাই।
সদগুৰ মিলে জাহিং জিমি সংসয ভ্ৰম সমুদাই ॥ 17 ॥
বৰষা গত নিৰ্মল ৰিতু আঈ। সুধি ন তাত সীতা কৈ পাঈ ॥
এক বাৰ কৈসেহুঁ সুধি জানৌং। কালহু জীত নিমিষ মহুঁ আনৌম্ ॥
কতহুঁ ৰহু জৌং জীৱতি হোঈ। তাত জতন কৰি আনেউঁ সোঈ ॥
সুগ্ৰীৱহুঁ সুধি মোৰি বিসাৰী। পাৱা ৰাজ কোস পুৰ নাৰী ॥
জেহিং সাযক মাৰা মৈং বালী। তেহিং সৰ হতৌং মূঢ কহঁ কালী ॥
জাসু কৃপাঁ ছূটহীং মদ মোহা। তা কহুঁ উমা কি সপনেহুঁ কোহা ॥
জানহিং যহ চৰিত্ৰ মুনি গ্যানী। জিন্হ ৰঘুবীৰ চৰন ৰতি মানী ॥
লছিমন ক্ৰোধৱন্ত প্ৰভু জানা। ধনুষ চঢআই গহে কৰ বানা ॥
দো. তব অনুজহি সমুঝাৱা ৰঘুপতি কৰুনা সীংৱ ॥
ভয দেখাই লৈ আৱহু তাত সখা সুগ্ৰীৱ ॥ 18 ॥
ইহাঁ পৱনসুত হৃদযঁ বিচাৰা। ৰাম কাজু সুগ্ৰীৱঁ বিসাৰা ॥
নিকট জাই চৰনন্হি সিৰু নাৱা। চাৰিহু বিধি তেহি কহি সমুঝাৱা ॥
সুনি সুগ্ৰীৱঁ পৰম ভয মানা। বিষযঁ মোৰ হৰি লীন্হেউ গ্যানা ॥
অব মাৰুতসুত দূত সমূহা। পঠৱহু জহঁ তহঁ বানৰ জূহা ॥
কহহু পাখ মহুঁ আৱ ন জোঈ। মোৰেং কৰ তা কৰ বধ হোঈ ॥
তব হনুমন্ত বোলাএ দূতা। সব কৰ কৰি সনমান বহূতা ॥
ভয অৰু প্ৰীতি নীতি দেখাঈ। চলে সকল চৰনন্হি সিৰ নাঈ ॥
এহি অৱসৰ লছিমন পুৰ আএ। ক্ৰোধ দেখি জহঁ তহঁ কপি ধাএ ॥
দো. ধনুষ চঢআই কহা তব জাৰি কৰুঁ পুৰ ছাৰ।
ব্যাকুল নগৰ দেখি তব আযু বালিকুমাৰ ॥ 19 ॥
চৰন নাই সিৰু বিনতী কীন্হী। লছিমন অভয বাঁহ তেহি দীন্হী ॥
ক্ৰোধৱন্ত লছিমন সুনি কানা। কহ কপীস অতি ভযঁ অকুলানা ॥
সুনু হনুমন্ত সঙ্গ লৈ তাৰা। কৰি বিনতী সমুঝাউ কুমাৰা ॥
তাৰা সহিত জাই হনুমানা। চৰন বন্দি প্ৰভু সুজস বখানা ॥
কৰি বিনতী মন্দিৰ লৈ আএ। চৰন পখাৰি পলঁগ বৈঠাএ ॥
তব কপীস চৰনন্হি সিৰু নাৱা। গহি ভুজ লছিমন কণ্ঠ লগাৱা ॥
নাথ বিষয সম মদ কছু নাহীং। মুনি মন মোহ কৰি ছন মাহীম্ ॥
সুনত বিনীত বচন সুখ পাৱা। লছিমন তেহি বহু বিধি সমুঝাৱা ॥
পৱন তনয সব কথা সুনাঈ। জেহি বিধি গে দূত সমুদাঈ ॥
দো. হৰষি চলে সুগ্ৰীৱ তব অঙ্গদাদি কপি সাথ।
ৰামানুজ আগেং কৰি আএ জহঁ ৰঘুনাথ ॥ 20 ॥
নাই চৰন সিৰু কহ কৰ জোৰী। নাথ মোহি কছু নাহিন খোৰী ॥
অতিসয প্ৰবল দেৱ তব মাযা। ছূটি ৰাম কৰহু জৌং দাযা ॥
বিষয বস্য সুৰ নৰ মুনি স্ৱামী। মৈং পাৱঁৰ পসু কপি অতি কামী ॥
নাৰি নযন সৰ জাহি ন লাগা। ঘোৰ ক্ৰোধ তম নিসি জো জাগা ॥
লোভ পাঁস জেহিং গৰ ন বঁধাযা। সো নৰ তুম্হ সমান ৰঘুৰাযা ॥
যহ গুন সাধন তেং নহিং হোঈ। তুম্হৰী কৃপাঁ পাৱ কোই কোঈ ॥
তব ৰঘুপতি বোলে মুসকাঈ। তুম্হ প্ৰিয মোহি ভৰত জিমি ভাঈ ॥
অব সোই জতনু কৰহু মন লাঈ। জেহি বিধি সীতা কৈ সুধি পাঈ ॥
দো. এহি বিধি হোত বতকহী আএ বানৰ জূথ।
নানা বৰন সকল দিসি দেখিঅ কীস বৰুথ ॥ 21 ॥
বানৰ কটক উমা মেং দেখা। সো মূৰুখ জো কৰন চহ লেখা ॥
আই ৰাম পদ নাৱহিং মাথা। নিৰখি বদনু সব হোহিং সনাথা ॥
অস কপি এক ন সেনা মাহীং। ৰাম কুসল জেহি পূছী নাহীম্ ॥
যহ কছু নহিং প্ৰভু কি অধিকাঈ। বিস্ৱৰূপ ব্যাপক ৰঘুৰাঈ ॥
ঠাঢএ জহঁ তহঁ আযসু পাঈ। কহ সুগ্ৰীৱ সবহি সমুঝাঈ ॥
ৰাম কাজু অৰু মোৰ নিহোৰা। বানৰ জূথ জাহু চহুঁ ওৰা ॥
জনকসুতা কহুঁ খোজহু জাঈ। মাস দিৱস মহঁ আএহু ভাঈ ॥
অৱধি মেটি জো বিনু সুধি পাএঁ। আৱি বনিহি সো মোহি মৰাএঁ ॥
দো. বচন সুনত সব বানৰ জহঁ তহঁ চলে তুৰন্ত ।
তব সুগ্ৰীৱঁ বোলাএ অঙ্গদ নল হনুমন্ত ॥ 22 ॥
সুনহু নীল অঙ্গদ হনুমানা। জামৱন্ত মতিধীৰ সুজানা ॥
সকল সুভট মিলি দচ্ছিন জাহূ। সীতা সুধি পূঁছেউ সব কাহূ ॥
মন ক্ৰম বচন সো জতন বিচাৰেহু। ৰামচন্দ্ৰ কৰ কাজু সঁৱাৰেহু ॥
ভানু পীঠি সেইঅ উৰ আগী। স্ৱামিহি সৰ্ব ভাৱ ছল ত্যাগী ॥
তজি মাযা সেইঅ পৰলোকা। মিটহিং সকল ভৱ সম্ভৱ সোকা ॥
দেহ ধৰে কৰ যহ ফলু ভাঈ। ভজিঅ ৰাম সব কাম বিহাঈ ॥
সোই গুনগ্য সোঈ বডভাগী । জো ৰঘুবীৰ চৰন অনুৰাগী ॥
আযসু মাগি চৰন সিৰু নাঈ। চলে হৰষি সুমিৰত ৰঘুৰাঈ ॥
পাছেং পৱন তনয সিৰু নাৱা। জানি কাজ প্ৰভু নিকট বোলাৱা ॥
পৰসা সীস সৰোৰুহ পানী। কৰমুদ্ৰিকা দীন্হি জন জানী ॥
বহু প্ৰকাৰ সীতহি সমুঝাএহু। কহি বল বিৰহ বেগি তুম্হ আএহু ॥
হনুমত জন্ম সুফল কৰি মানা। চলেউ হৃদযঁ ধৰি কৃপানিধানা ॥
জদ্যপি প্ৰভু জানত সব বাতা। ৰাজনীতি ৰাখত সুৰত্ৰাতা ॥
দো. চলে সকল বন খোজত সৰিতা সৰ গিৰি খোহ।
ৰাম কাজ লযলীন মন বিসৰা তন কৰ ছোহ ॥ 23 ॥
কতহুঁ হোই নিসিচৰ সৈং ভেটা। প্ৰান লেহিং এক এক চপেটা ॥
বহু প্ৰকাৰ গিৰি কানন হেৰহিং। কৌ মুনি মিলত তাহি সব ঘেৰহিম্ ॥
লাগি তৃষা অতিসয অকুলানে। মিলি ন জল ঘন গহন ভুলানে ॥
মন হনুমান কীন্হ অনুমানা। মৰন চহত সব বিনু জল পানা ॥
চঢই গিৰি সিখৰ চহূঁ দিসি দেখা। ভূমি বিবিৰ এক কৌতুক পেখা ॥
চক্ৰবাক বক হংস উডআহীং। বহুতক খগ প্ৰবিসহিং তেহি মাহীম্ ॥
গিৰি তে উতৰি পৱনসুত আৱা। সব কহুঁ লৈ সোই বিবৰ দেখাৱা ॥
আগেং কৈ হনুমন্তহি লীন্হা। পৈঠে বিবৰ বিলম্বু ন কীন্হা ॥
দো. দীখ জাই উপৱন বৰ সৰ বিগসিত বহু কঞ্জ।
মন্দিৰ এক ৰুচিৰ তহঁ বৈঠি নাৰি তপ পুঞ্জ ॥ 24 ॥
দূৰি তে তাহি সবন্হি সিৰ নাৱা। পূছেং নিজ বৃত্তান্ত সুনাৱা ॥
তেহিং তব কহা কৰহু জল পানা। খাহু সুৰস সুন্দৰ ফল নানা ॥
মজ্জনু কীন্হ মধুৰ ফল খাএ। তাসু নিকট পুনি সব চলি আএ ॥
তেহিং সব আপনি কথা সুনাঈ। মৈং অব জাব জহাঁ ৰঘুৰাঈ ॥
মূদহু নযন বিবৰ তজি জাহূ। পৈহহু সীতহি জনি পছিতাহূ ॥
নযন মূদি পুনি দেখহিং বীৰা। ঠাঢএ সকল সিন্ধু কেং তীৰা ॥
সো পুনি গী জহাঁ ৰঘুনাথা। জাই কমল পদ নাএসি মাথা ॥
নানা ভাঁতি বিনয তেহিং কীন্হী। অনপাযনী ভগতি প্ৰভু দীন্হী ॥
দো. বদৰীবন কহুঁ সো গী প্ৰভু অগ্যা ধৰি সীস ।
উৰ ধৰি ৰাম চৰন জুগ জে বন্দত অজ ঈস ॥ 25 ॥
ইহাঁ বিচাৰহিং কপি মন মাহীং। বীতী অৱধি কাজ কছু নাহীম্ ॥
সব মিলি কহহিং পৰস্পৰ বাতা। বিনু সুধি লেঁ কৰব কা ভ্ৰাতা ॥
কহ অঙ্গদ লোচন ভৰি বাৰী। দুহুঁ প্ৰকাৰ ভি মৃত্যু হমাৰী ॥
ইহাঁ ন সুধি সীতা কৈ পাঈ। উহাঁ গেঁ মাৰিহি কপিৰাঈ ॥
পিতা বধে পৰ মাৰত মোহী। ৰাখা ৰাম নিহোৰ ন ওহী ॥
পুনি পুনি অঙ্গদ কহ সব পাহীং। মৰন ভযু কছু সংসয নাহীম্ ॥
অঙ্গদ বচন সুনত কপি বীৰা। বোলি ন সকহিং নযন বহ নীৰা ॥
ছন এক সোচ মগন হোই ৰহে। পুনি অস ৱচন কহত সব ভে ॥
হম সীতা কৈ সুধি লিন্হেং বিনা। নহিং জৈংহৈং জুবৰাজ প্ৰবীনা ॥
অস কহি লৱন সিন্ধু তট জাঈ। বৈঠে কপি সব দৰ্ভ ডসাঈ ॥
জামৱন্ত অঙ্গদ দুখ দেখী। কহিং কথা উপদেস বিসেষী ॥
তাত ৰাম কহুঁ নৰ জনি মানহু। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম অজিত অজ জানহু ॥
দো. নিজ ইচ্ছা প্ৰভু অৱতৰি সুৰ মহি গো দ্ৱিজ লাগি।
সগুন উপাসক সঙ্গ তহঁ ৰহহিং মোচ্ছ সব ত্যাগি ॥ 26 ॥
এহি বিধি কথা কহহি বহু ভাঁতী গিৰি কন্দৰাঁ সুনী সম্পাতী ॥
বাহেৰ হোই দেখি বহু কীসা। মোহি অহাৰ দীন্হ জগদীসা ॥
আজু সবহি কহঁ ভচ্ছন কৰূঁ। দিন বহু চলে অহাৰ বিনু মৰূঁ ॥
কবহুঁ ন মিল ভৰি উদৰ অহাৰা। আজু দীন্হ বিধি একহিং বাৰা ॥
ডৰপে গীধ বচন সুনি কানা। অব ভা মৰন সত্য হম জানা ॥
কপি সব উঠে গীধ কহঁ দেখী। জামৱন্ত মন সোচ বিসেষী ॥
কহ অঙ্গদ বিচাৰি মন মাহীং। ধন্য জটাযূ সম কৌ নাহীম্ ॥
ৰাম কাজ কাৰন তনু ত্যাগী । হৰি পুৰ গযু পৰম বড ভাগী ॥
সুনি খগ হৰষ সোক জুত বানী । আৱা নিকট কপিন্হ ভয মানী ॥
তিন্হহি অভয কৰি পূছেসি জাঈ। কথা সকল তিন্হ তাহি সুনাঈ ॥
সুনি সম্পাতি বন্ধু কৈ কৰনী। ৰঘুপতি মহিমা বধুবিধি বৰনী ॥
দো. মোহি লৈ জাহু সিন্ধুতট দেউঁ তিলাঞ্জলি তাহি ।
বচন সহাই কৰৱি মৈং পৈহহু খোজহু জাহি ॥ 27 ॥
অনুজ ক্ৰিযা কৰি সাগৰ তীৰা। কহি নিজ কথা সুনহু কপি বীৰা ॥
হম দ্ৱৌ বন্ধু প্ৰথম তৰুনাঈ । গগন গে ৰবি নিকট উডাঈ ॥
তেজ ন সহি সক সো ফিৰি আৱা । মৈ অভিমানী ৰবি নিঅৰাৱা ॥
জৰে পঙ্খ অতি তেজ অপাৰা । পৰেউঁ ভূমি কৰি ঘোৰ চিকাৰা ॥
মুনি এক নাম চন্দ্ৰমা ওহী। লাগী দযা দেখী কৰি মোহী ॥
বহু প্ৰকাৰ তেংহি গ্যান সুনাৱা । দেহি জনিত অভিমানী ছডআৱা ॥
ত্ৰেতাঁ ব্ৰহ্ম মনুজ তনু ধৰিহী। তাসু নাৰি নিসিচৰ পতি হৰিহী ॥
তাসু খোজ পঠিহি প্ৰভূ দূতা। তিন্হহি মিলেং তৈং হোব পুনীতা ॥
জমিহহিং পঙ্খ কৰসি জনি চিন্তা । তিন্হহি দেখাই দেহেসু তৈং সীতা ॥
মুনি কি গিৰা সত্য ভি আজূ । সুনি মম বচন কৰহু প্ৰভু কাজূ ॥
গিৰি ত্ৰিকূট ঊপৰ বস লঙ্কা । তহঁ ৰহ ৰাৱন সহজ অসঙ্কা ॥
তহঁ অসোক উপবন জহঁ ৰহী ॥ সীতা বৈঠি সোচ ৰত অহী ॥
দো. মৈং দেখুঁ তুম্হ নাহি গীঘহি দষ্টি অপাৰ ॥
বূঢ ভযুঁ ন ত কৰতেউঁ কছুক সহায তুম্হাৰ ॥ 28 ॥
জো নাঘি সত জোজন সাগৰ । কৰি সো ৰাম কাজ মতি আগৰ ॥
মোহি বিলোকি ধৰহু মন ধীৰা । ৰাম কৃপাঁ কস ভযু সৰীৰা ॥
পাপিউ জা কৰ নাম সুমিৰহীং। অতি অপাৰ ভৱসাগৰ তৰহীম্ ॥
তাসু দূত তুম্হ তজি কদৰাঈ। ৰাম হৃদযঁ ধৰি কৰহু উপাঈ ॥
অস কহি গৰুড গীধ জব গযূ। তিন্হ কেং মন অতি বিসময ভযূ ॥
নিজ নিজ বল সব কাহূঁ ভাষা। পাৰ জাই কৰ সংসয ৰাখা ॥
জৰঠ ভযুঁ অব কহি ৰিছেসা। নহিং তন ৰহা প্ৰথম বল লেসা ॥
জবহিং ত্ৰিবিক্ৰম ভে খৰাৰী। তব মৈং তৰুন ৰহেউঁ বল ভাৰী ॥
দো. বলি বাঁধত প্ৰভু বাঢেউ সো তনু বৰনি ন জাঈ।
উভয ধৰী মহঁ দীন্হী সাত প্ৰদচ্ছিন ধাই ॥ 29 ॥
অঙ্গদ কহি জাউঁ মৈং পাৰা। জিযঁ সংসয কছু ফিৰতী বাৰা ॥
জামৱন্ত কহ তুম্হ সব লাযক। পঠিঅ কিমি সব হী কৰ নাযক ॥
কহি ৰীছপতি সুনু হনুমানা। কা চুপ সাধি ৰহেহু বলৱানা ॥
পৱন তনয বল পৱন সমানা। বুধি বিবেক বিগ্যান নিধানা ॥
কৱন সো কাজ কঠিন জগ মাহীং। জো নহিং হোই তাত তুম্হ পাহীম্ ॥
ৰাম কাজ লগি তব অৱতাৰা। সুনতহিং ভযু পৰ্ৱতাকাৰা ॥
কনক বৰন তন তেজ বিৰাজা। মানহু অপৰ গিৰিন্হ কৰ ৰাজা ॥
সিংহনাদ কৰি বাৰহিং বাৰা। লীলহীং নাষুঁ জলনিধি খাৰা ॥
সহিত সহায ৰাৱনহি মাৰী। আনুঁ ইহাঁ ত্ৰিকূট উপাৰী ॥
জামৱন্ত মৈং পূঁছুঁ তোহী। উচিত সিখাৱনু দীজহু মোহী ॥
এতনা কৰহু তাত তুম্হ জাঈ। সীতহি দেখি কহহু সুধি আঈ ॥
তব নিজ ভুজ বল ৰাজিৱ নৈনা। কৌতুক লাগি সঙ্গ কপি সেনা ॥
ছং. -কপি সেন সঙ্গ সঁঘাৰি নিসিচৰ ৰামু সীতহি আনিহৈং।
ত্ৰৈলোক পাৱন সুজসু সুৰ মুনি নাৰদাদি বখানিহৈম্ ॥
জো সুনত গাৱত কহত সমুঝত পৰম পদ নৰ পাৱী।
ৰঘুবীৰ পদ পাথোজ মধুকৰ দাস তুলসী গাৱী ॥
দো. ভৱ ভেষজ ৰঘুনাথ জসু সুনহি জে নৰ অৰু নাৰি।
তিন্হ কৰ সকল মনোৰথ সিদ্ধ কৰিহি ত্ৰিসিৰাৰি ॥ 30(ক) ॥
সো. নীলোত্পল তন স্যাম কাম কোটি সোভা অধিক।
সুনিঅ তাসু গুন গ্ৰাম জাসু নাম অঘ খগ বধিক ॥ 30(খ) ॥
মাসপাৰাযণ, তেঈসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
শ্ৰীমচ্ছম্ভুমুখেন্দুসুন্দৰৱৰে সংশোভিতং সৰ্ৱদা।
সংসাৰামযভেষজং সুখকৰং শ্ৰীজানকীজীৱনং
ধন্যাস্তে কৃতিনঃ পিবন্তি সততং শ্ৰীৰামনামামৃতম্ ॥ 2 ॥
সো. মুক্তি জন্ম মহি জানি গ্যান খানি অঘ হানি কৰ
জহঁ বস সম্ভু ভৱানি সো কাসী সেইঅ কস ন ॥
জৰত সকল সুৰ বৃন্দ বিষম গৰল জেহিং পান কিয।
তেহি ন ভজসি মন মন্দ কো কৃপাল সঙ্কৰ সৰিস ॥
আগেং চলে বহুৰি ৰঘুৰাযা। ৰিষ্যমূক পৰৱত নিঅৰাযা ॥
তহঁ ৰহ সচিৱ সহিত সুগ্ৰীৱা। আৱত দেখি অতুল বল সীংৱা ॥
অতি সভীত কহ সুনু হনুমানা। পুৰুষ জুগল বল ৰূপ নিধানা ॥
ধৰি বটু ৰূপ দেখু তৈং জাঈ। কহেসু জানি জিযঁ সযন বুঝাঈ ॥
পঠে বালি হোহিং মন মৈলা। ভাগৌং তুৰত তজৌং যহ সৈলা ॥
বিপ্ৰ ৰূপ ধৰি কপি তহঁ গযূ। মাথ নাই পূছত অস ভযূ ॥
কো তুম্হ স্যামল গৌৰ সৰীৰা। ছত্ৰী ৰূপ ফিৰহু বন বীৰা ॥
কঠিন ভূমি কোমল পদ গামী। কৱন হেতু বিচৰহু বন স্ৱামী ॥
মৃদুল মনোহৰ সুন্দৰ গাতা। সহত দুসহ বন আতপ বাতা ॥
কী তুম্হ তীনি দেৱ মহঁ কোঊ। নৰ নাৰাযন কী তুম্হ দোঊ ॥
দো. জগ কাৰন তাৰন ভৱ ভঞ্জন ধৰনী ভাৰ।
কী তুম্হ অকিল ভুৱন পতি লীন্হ মনুজ অৱতাৰ ॥ 1 ॥
কোসলেস দসৰথ কে জাএ । হম পিতু বচন মানি বন আএ ॥
নাম ৰাম লছিমন দূ ভাঈ। সঙ্গ নাৰি সুকুমাৰি সুহাঈ ॥
ইহাঁ হৰি নিসিচৰ বৈদেহী। বিপ্ৰ ফিৰহিং হম খোজত তেহী ॥
আপন চৰিত কহা হম গাঈ। কহহু বিপ্ৰ নিজ কথা বুঝাঈ ॥
প্ৰভু পহিচানি পৰেউ গহি চৰনা। সো সুখ উমা নহিং বৰনা ॥
পুলকিত তন মুখ আৱ ন বচনা। দেখত ৰুচিৰ বেষ কৈ ৰচনা ॥
পুনি ধীৰজু ধৰি অস্তুতি কীন্হী। হৰষ হৃদযঁ নিজ নাথহি চীন্হী ॥
মোৰ ন্যাউ মৈং পূছা সাঈং। তুম্হ পূছহু কস নৰ কী নাঈম্ ॥
তৱ মাযা বস ফিৰুঁ ভুলানা। তা তে মৈং নহিং প্ৰভু পহিচানা ॥
দো. একু মৈং মন্দ মোহবস কুটিল হৃদয অগ্যান।
পুনি প্ৰভু মোহি বিসাৰেউ দীনবন্ধু ভগৱান ॥ 2 ॥
জদপি নাথ বহু অৱগুন মোৰেং। সেৱক প্ৰভুহি পৰৈ জনি ভোৰেম্ ॥
নাথ জীৱ তৱ মাযাঁ মোহা। সো নিস্তৰি তুম্হাৰেহিং ছোহা ॥
তা পৰ মৈং ৰঘুবীৰ দোহাঈ। জানুঁ নহিং কছু ভজন উপাঈ ॥
সেৱক সুত পতি মাতু ভৰোসেং। ৰহি অসোচ বনি প্ৰভু পোসেম্ ॥
অস কহি পৰেউ চৰন অকুলাঈ। নিজ তনু প্ৰগটি প্ৰীতি উৰ ছাঈ ॥
তব ৰঘুপতি উঠাই উৰ লাৱা। নিজ লোচন জল সীঞ্চি জুডআৱা ॥
সুনু কপি জিযঁ মানসি জনি ঊনা। তৈং মম প্ৰিয লছিমন তে দূনা ॥
সমদৰসী মোহি কহ সব কোঊ। সেৱক প্ৰিয অনন্যগতি সোঊ ॥
দো. সো অনন্য জাকেং অসি মতি ন টৰি হনুমন্ত।
মৈং সেৱক সচৰাচৰ ৰূপ স্ৱামি ভগৱন্ত ॥ 3 ॥
দেখি পৱন সুত পতি অনুকূলা। হৃদযঁ হৰষ বীতী সব সূলা ॥
নাথ সৈল পৰ কপিপতি ৰহী। সো সুগ্ৰীৱ দাস তৱ অহী ॥
তেহি সন নাথ মযত্ৰী কীজে। দীন জানি তেহি অভয কৰীজে ॥
সো সীতা কৰ খোজ কৰাইহি। জহঁ তহঁ মৰকট কোটি পঠাইহি ॥
এহি বিধি সকল কথা সমুঝাঈ। লিএ দুঔ জন পীঠি চঢআঈ ॥
জব সুগ্ৰীৱঁ ৰাম কহুঁ দেখা। অতিসয জন্ম ধন্য কৰি লেখা ॥
সাদৰ মিলেউ নাই পদ মাথা। ভৈণ্টেউ অনুজ সহিত ৰঘুনাথা ॥
কপি কৰ মন বিচাৰ এহি ৰীতী। কৰিহহিং বিধি মো সন এ প্ৰীতী ॥
দো. তব হনুমন্ত উভয দিসি কী সব কথা সুনাই ॥
পাৱক সাখী দেই কৰি জোৰী প্ৰীতী দৃঢআই ॥ 4 ॥
কীন্হী প্ৰীতি কছু বীচ ন ৰাখা। লছমিন ৰাম চৰিত সব ভাষা ॥
কহ সুগ্ৰীৱ নযন ভৰি বাৰী। মিলিহি নাথ মিথিলেসকুমাৰী ॥
মন্ত্ৰিন্হ সহিত ইহাঁ এক বাৰা। বৈঠ ৰহেউঁ মৈং কৰত বিচাৰা ॥
গগন পন্থ দেখী মৈং জাতা। পৰবস পৰী বহুত বিলপাতা ॥
ৰাম ৰাম হা ৰাম পুকাৰী। হমহি দেখি দীন্হেউ পট ডাৰী ॥
মাগা ৰাম তুৰত তেহিং দীন্হা। পট উৰ লাই সোচ অতি কীন্হা ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুবীৰা। তজহু সোচ মন আনহু ধীৰা ॥
সব প্ৰকাৰ কৰিহুঁ সেৱকাঈ। জেহি বিধি মিলিহি জানকী আঈ ॥
দো. সখা বচন সুনি হৰষে কৃপাসিধু বলসীংৱ।
কাৰন কৱন বসহু বন মোহি কহহু সুগ্ৰীৱ ॥ 5 ॥
নাত বালি অৰু মৈং দ্ৱৌ ভাঈ। প্ৰীতি ৰহী কছু বৰনি ন জাঈ ॥
ময সুত মাযাৱী তেহি ন্AUঁ। আৱা সো প্ৰভু হমৰেং গ্AUঁ ॥
অৰ্ধ ৰাতি পুৰ দ্ৱাৰ পুকাৰা। বালী ৰিপু বল সহৈ ন পাৰা ॥
ধাৱা বালি দেখি সো ভাগা। মৈং পুনি গযুঁ বন্ধু সঁগ লাগা ॥
গিৰিবৰ গুহাঁ পৈঠ সো জাঈ। তব বালীং মোহি কহা বুঝাঈ ॥
পৰিখেসু মোহি এক পখৱাৰা। নহিং আৱৌং তব জানেসু মাৰা ॥
মাস দিৱস তহঁ ৰহেউঁ খৰাৰী। নিসৰী ৰুধিৰ ধাৰ তহঁ ভাৰী ॥
বালি হতেসি মোহি মাৰিহি আঈ। সিলা দেই তহঁ চলেউঁ পৰাঈ ॥
মন্ত্ৰিন্হ পুৰ দেখা বিনু সাঈং। দীন্হেউ মোহি ৰাজ বৰিআঈ ॥
বালি তাহি মাৰি গৃহ আৱা। দেখি মোহি জিযঁ ভেদ বঢআৱা ॥
ৰিপু সম মোহি মাৰেসি অতি ভাৰী। হৰি লীন্হেসি সৰ্বসু অৰু নাৰী ॥
তাকেং ভয ৰঘুবীৰ কৃপালা। সকল ভুৱন মৈং ফিৰেউঁ বিহালা ॥
ইহাঁ সাপ বস আৱত নাহীং। তদপি সভীত ৰহুঁ মন মাহীঁ ॥
সুনি সেৱক দুখ দীনদযালা। ফৰকি উঠীং দ্ৱৈ ভুজা বিসালা ॥
দো. সুনু সুগ্ৰীৱ মাৰিহুঁ বালিহি একহিং বান।
ব্ৰহ্ম ৰুদ্ৰ সৰনাগত গেঁ ন উবৰিহিং প্ৰান ॥ 6 ॥
জে ন মিত্ৰ দুখ হোহিং দুখাৰী। তিন্হহি বিলোকত পাতক ভাৰী ॥
নিজ দুখ গিৰি সম ৰজ কৰি জানা। মিত্ৰক দুখ ৰজ মেৰু সমানা ॥
জিন্হ কেং অসি মতি সহজ ন আঈ। তে সঠ কত হঠি কৰত মিতাঈ ॥
কুপথ নিৱাৰি সুপন্থ চলাৱা। গুন প্ৰগটে অৱগুনন্হি দুৰাৱা ॥
দেত লেত মন সঙ্ক ন ধৰী। বল অনুমান সদা হিত কৰী ॥
বিপতি কাল কৰ সতগুন নেহা। শ্ৰুতি কহ সন্ত মিত্ৰ গুন এহা ॥
আগেং কহ মৃদু বচন বনাঈ। পাছেং অনহিত মন কুটিলাঈ ॥
জা কৰ চিত অহি গতি সম ভাঈ। অস কুমিত্ৰ পৰিহৰেহি ভলাঈ ॥
সেৱক সঠ নৃপ কৃপন কুনাৰী। কপটী মিত্ৰ সূল সম চাৰী ॥
সখা সোচ ত্যাগহু বল মোৰেং। সব বিধি ঘটব কাজ মৈং তোৰেম্ ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুবীৰা। বালি মহাবল অতি ৰনধীৰা ॥
দুন্দুভী অস্থি তাল দেখৰাএ। বিনু প্ৰযাস ৰঘুনাথ ঢহাএ ॥
দেখি অমিত বল বাঢঈ প্ৰীতী। বালি বধব ইন্হ ভি পৰতীতী ॥
বাৰ বাৰ নাৱি পদ সীসা। প্ৰভুহি জানি মন হৰষ কপীসা ॥
উপজা গ্যান বচন তব বোলা। নাথ কৃপাঁ মন ভযু অলোলা ॥
সুখ সম্পতি পৰিৱাৰ বডআঈ। সব পৰিহৰি কৰিহুঁ সেৱকাঈ ॥
এ সব ৰামভগতি কে বাধক। কহহিং সন্ত তব পদ অৱৰাধক ॥
সত্ৰু মিত্ৰ সুখ দুখ জগ মাহীং। মাযা কৃত পৰমাৰথ নাহীম্ ॥
বালি পৰম হিত জাসু প্ৰসাদা। মিলেহু ৰাম তুম্হ সমন বিষাদা ॥
সপনেং জেহি সন হোই লৰাঈ। জাগেং সমুঝত মন সকুচাঈ ॥
অব প্ৰভু কৃপা কৰহু এহি ভাঁতী। সব তজি ভজনু কৰৌং দিন ৰাতী ॥
সুনি বিৰাগ সঞ্জুত কপি বানী। বোলে বিহঁসি ৰামু ধনুপানী ॥
জো কছু কহেহু সত্য সব সোঈ। সখা বচন মম মৃষা ন হোঈ ॥
নট মৰকট ইৱ সবহি নচাৱত। ৰামু খগেস বেদ অস গাৱত ॥
লৈ সুগ্ৰীৱ সঙ্গ ৰঘুনাথা। চলে চাপ সাযক গহি হাথা ॥
তব ৰঘুপতি সুগ্ৰীৱ পঠাৱা। গৰ্জেসি জাই নিকট বল পাৱা ॥
সুনত বালি ক্ৰোধাতুৰ ধাৱা। গহি কৰ চৰন নাৰি সমুঝাৱা ॥
সুনু পতি জিন্হহি মিলেউ সুগ্ৰীৱা। তে দ্ৱৌ বন্ধু তেজ বল সীংৱা ॥
কোসলেস সুত লছিমন ৰামা। কালহু জীতি সকহিং সঙ্গ্ৰামা ॥
দো. কহ বালি সুনু ভীৰু প্ৰিয সমদৰসী ৰঘুনাথ।
জৌং কদাচি মোহি মাৰহিং তৌ পুনি হৌঁ সনাথ ॥ 7 ॥
অস কহি চলা মহা অভিমানী। তৃন সমান সুগ্ৰীৱহি জানী ॥
ভিৰে উভৌ বালী অতি তৰ্জা । মুঠিকা মাৰি মহাধুনি গৰ্জা ॥
তব সুগ্ৰীৱ বিকল হোই ভাগা। মুষ্টি প্ৰহাৰ বজ্ৰ সম লাগা ॥
মৈং জো কহা ৰঘুবীৰ কৃপালা। বন্ধু ন হোই মোৰ যহ কালা ॥
একৰূপ তুম্হ ভ্ৰাতা দোঊ। তেহি ভ্ৰম তেং নহিং মাৰেউঁ সোঊ ॥
কৰ পৰসা সুগ্ৰীৱ সৰীৰা। তনু ভা কুলিস গী সব পীৰা ॥
মেলী কণ্ঠ সুমন কৈ মালা। পঠৱা পুনি বল দেই বিসালা ॥
পুনি নানা বিধি ভী লৰাঈ। বিটপ ওট দেখহিং ৰঘুৰাঈ ॥
দো. বহু ছল বল সুগ্ৰীৱ কৰ হিযঁ হাৰা ভয মানি।
মাৰা বালি ৰাম তব হৃদয মাঝ সৰ তানি ॥ 8 ॥
পৰা বিকল মহি সৰ কে লাগেং। পুনি উঠি বৈঠ দেখি প্ৰভু আগেম্ ॥
স্যাম গাত সিৰ জটা বনাএঁ। অৰুন নযন সৰ চাপ চঢআএঁ ॥
পুনি পুনি চিতি চৰন চিত দীন্হা। সুফল জন্ম মানা প্ৰভু চীন্হা ॥
হৃদযঁ প্ৰীতি মুখ বচন কঠোৰা। বোলা চিতি ৰাম কী ওৰা ॥
ধৰ্ম হেতু অৱতৰেহু গোসাঈ। মাৰেহু মোহি ব্যাধ কী নাঈ ॥
মৈং বৈৰী সুগ্ৰীৱ পিআৰা। অৱগুন কবন নাথ মোহি মাৰা ॥
অনুজ বধূ ভগিনী সুত নাৰী। সুনু সঠ কন্যা সম এ চাৰী ॥
ইন্হহি কুদ্দষ্টি বিলোকি জোঈ। তাহি বধেং কছু পাপ ন হোঈ ॥
মুঢ তোহি অতিসয অভিমানা। নাৰি সিখাৱন কৰসি ন কানা ॥
মম ভুজ বল আশ্ৰিত তেহি জানী। মাৰা চহসি অধম অভিমানী ॥
দো. সুনহু ৰাম স্ৱামী সন চল ন চাতুৰী মোৰি।
প্ৰভু অজহূঁ মৈং পাপী অন্তকাল গতি তোৰি ॥ 9 ॥
সুনত ৰাম অতি কোমল বানী। বালি সীস পৰসেউ নিজ পানী ॥
অচল কৰৌং তনু ৰাখহু প্ৰানা। বালি কহা সুনু কৃপানিধানা ॥
জন্ম জন্ম মুনি জতনু কৰাহীং। অন্ত ৰাম কহি আৱত নাহীম্ ॥
জাসু নাম বল সঙ্কৰ কাসী। দেত সবহি সম গতি অৱিনাসী ॥
মম লোচন গোচৰ সোই আৱা। বহুৰি কি প্ৰভু অস বনিহি বনাৱা ॥
ছং. সো নযন গোচৰ জাসু গুন নিত নেতি কহি শ্ৰুতি গাৱহীং।
জিতি পৱন মন গো নিৰস কৰি মুনি ধ্যান কবহুঁক পাৱহীম্ ॥
মোহি জানি অতি অভিমান বস প্ৰভু কহেউ ৰাখু সৰীৰহী।
অস কৱন সঠ হঠি কাটি সুৰতৰু বাৰি কৰিহি ববূৰহী ॥ 1 ॥
অব নাথ কৰি কৰুনা বিলোকহু দেহু জো বৰ মাগূঁ।
জেহিং জোনি জন্মৌং কৰ্ম বস তহঁ ৰাম পদ অনুৰাগূঁ ॥
যহ তনয মম সম বিনয বল কল্যানপ্ৰদ প্ৰভু লীজিঐ।
গহি বাহঁ সুৰ নৰ নাহ আপন দাস অঙ্গদ কীজিঐ ॥ 2 ॥
দো. ৰাম চৰন দৃঢ প্ৰীতি কৰি বালি কীন্হ তনু ত্যাগ।
সুমন মাল জিমি কণ্ঠ তে গিৰত ন জানি নাগ ॥ 10 ॥
ৰাম বালি নিজ ধাম পঠাৱা। নগৰ লোগ সব ব্যাকুল ধাৱা ॥
নানা বিধি বিলাপ কৰ তাৰা। ছূটে কেস ন দেহ সঁভাৰা ॥
তাৰা বিকল দেখি ৰঘুৰাযা । দীন্হ গ্যান হৰি লীন্হী মাযা ॥
ছিতি জল পাৱক গগন সমীৰা। পঞ্চ ৰচিত অতি অধম সৰীৰা ॥
প্ৰগট সো তনু তৱ আগেং সোৱা। জীৱ নিত্য কেহি লগি তুম্হ ৰোৱা ॥
উপজা গ্যান চৰন তব লাগী। লীন্হেসি পৰম ভগতি বৰ মাগী ॥
উমা দাৰু জোষিত কী নাঈ। সবহি নচাৱত ৰামু গোসাঈ ॥
তব সুগ্ৰীৱহি আযসু দীন্হা। মৃতক কৰ্ম বিধিবত সব কীন্হা ॥
ৰাম কহা অনুজহি সমুঝাঈ। ৰাজ দেহু সুগ্ৰীৱহি জাঈ ॥
ৰঘুপতি চৰন নাই কৰি মাথা। চলে সকল প্ৰেৰিত ৰঘুনাথা ॥
দো. লছিমন তুৰত বোলাএ পুৰজন বিপ্ৰ সমাজ।
ৰাজু দীন্হ সুগ্ৰীৱ কহঁ অঙ্গদ কহঁ জুবৰাজ ॥ 11 ॥
উমা ৰাম সম হিত জগ মাহীং। গুৰু পিতু মাতু বন্ধু প্ৰভু নাহীম্ ॥
সুৰ নৰ মুনি সব কৈ যহ ৰীতী। স্ৱাৰথ লাগি কৰহিং সব প্ৰীতী ॥
বালি ত্ৰাস ব্যাকুল দিন ৰাতী। তন বহু ব্ৰন চিন্তাঁ জৰ ছাতী ॥
সোই সুগ্ৰীৱ কীন্হ কপিৰ্AU। অতি কৃপাল ৰঘুবীৰ সুভ্AU ॥
জানতহুঁ অস প্ৰভু পৰিহৰহীং। কাহে ন বিপতি জাল নৰ পৰহীম্ ॥
পুনি সুগ্ৰীৱহি লীন্হ বোলাঈ। বহু প্ৰকাৰ নৃপনীতি সিখাঈ ॥
কহ প্ৰভু সুনু সুগ্ৰীৱ হৰীসা। পুৰ ন জাউঁ দস চাৰি বৰীসা ॥
গত গ্ৰীষম বৰষা ৰিতু আঈ। ৰহিহুঁ নিকট সৈল পৰ ছাঈ ॥
অঙ্গদ সহিত কৰহু তুম্হ ৰাজূ। সন্তত হৃদয ধৰেহু মম কাজূ ॥
জব সুগ্ৰীৱ ভৱন ফিৰি আএ। ৰামু প্ৰবৰষন গিৰি পৰ ছাএ ॥
দো. প্ৰথমহিং দেৱন্হ গিৰি গুহা ৰাখেউ ৰুচিৰ বনাই।
ৰাম কৃপানিধি কছু দিন বাস কৰহিঙ্গে আই ॥ 12 ॥
সুন্দৰ বন কুসুমিত অতি সোভা। গুঞ্জত মধুপ নিকৰ মধু লোভা ॥
কন্দ মূল ফল পত্ৰ সুহাএ। ভে বহুত জব তে প্ৰভু আএ ॥
দেখি মনোহৰ সৈল অনূপা। ৰহে তহঁ অনুজ সহিত সুৰভূপা ॥
মধুকৰ খগ মৃগ তনু ধৰি দেৱা। কৰহিং সিদ্ধ মুনি প্ৰভু কৈ সেৱা ॥
মঙ্গলৰুপ ভযু বন তব তে । কীন্হ নিৱাস ৰমাপতি জব তে ॥
ফটিক সিলা অতি সুভ্ৰ সুহাঈ। সুখ আসীন তহাঁ দ্ৱৌ ভাঈ ॥
কহত অনুজ সন কথা অনেকা। ভগতি বিৰতি নৃপনীতি বিবেকা ॥
বৰষা কাল মেঘ নভ ছাএ। গৰজত লাগত পৰম সুহাএ ॥
দো. লছিমন দেখু মোৰ গন নাচত বাৰিদ পৈখি।
গৃহী বিৰতি ৰত হৰষ জস বিষ্নু ভগত কহুঁ দেখি ॥ 13 ॥
ঘন ঘমণ্ড নভ গৰজত ঘোৰা। প্ৰিযা হীন ডৰপত মন মোৰা ॥
দামিনি দমক ৰহ ন ঘন মাহীং। খল কৈ প্ৰীতি জথা থিৰ নাহীম্ ॥
বৰষহিং জলদ ভূমি নিঅৰাএঁ। জথা নৱহিং বুধ বিদ্যা পাএঁ ॥
বূঁদ অঘাত সহহিং গিৰি কৈংসেম্ । খল কে বচন সন্ত সহ জৈসেম্ ॥
ছুদ্ৰ নদীং ভৰি চলীং তোৰাঈ। জস থোৰেহুঁ ধন খল ইতৰাঈ ॥
ভূমি পৰত ভা ঢাবৰ পানী। জনু জীৱহি মাযা লপটানী ॥
সমিটি সমিটি জল ভৰহিং তলাৱা। জিমি সদগুন সজ্জন পহিং আৱা ॥
সৰিতা জল জলনিধি মহুঁ জাঈ। হোঈ অচল জিমি জিৱ হৰি পাঈ ॥
দো. হৰিত ভূমি তৃন সঙ্কুল সমুঝি পৰহিং নহিং পন্থ।
জিমি পাখণ্ড বাদ তেং গুপ্ত হোহিং সদগ্ৰন্থ ॥ 14 ॥
দাদুৰ ধুনি চহু দিসা সুহাঈ। বেদ পঢহিং জনু বটু সমুদাঈ ॥
নৱ পল্লৱ ভে বিটপ অনেকা। সাধক মন জস মিলেং বিবেকা ॥
অৰ্ক জবাস পাত বিনু ভযূ। জস সুৰাজ খল উদ্যম গযূ ॥
খোজত কতহুঁ মিলি নহিং ধূৰী। কৰি ক্ৰোধ জিমি ধৰমহি দূৰী ॥
সসি সম্পন্ন সোহ মহি কৈসী। উপকাৰী কৈ সম্পতি জৈসী ॥
নিসি তম ঘন খদ্যোত বিৰাজা। জনু দম্ভিন্হ কৰ মিলা সমাজা ॥
মহাবৃষ্টি চলি ফূটি কিআৰীম্ । জিমি সুতন্ত্ৰ ভেঁ বিগৰহিং নাৰীম্ ॥
কৃষী নিৰাৱহিং চতুৰ কিসানা। জিমি বুধ তজহিং মোহ মদ মানা ॥
দেখিঅত চক্ৰবাক খগ নাহীং। কলিহি পাই জিমি ধৰ্ম পৰাহীম্ ॥
ঊষৰ বৰষি তৃন নহিং জামা। জিমি হৰিজন হিযঁ উপজ ন কামা ॥
বিবিধ জন্তু সঙ্কুল মহি ভ্ৰাজা। প্ৰজা বাঢ জিমি পাই সুৰাজা ॥
জহঁ তহঁ ৰহে পথিক থকি নানা। জিমি ইন্দ্ৰিয গন উপজেং গ্যানা ॥
দো. কবহুঁ প্ৰবল বহ মাৰুত জহঁ তহঁ মেঘ বিলাহিং।
জিমি কপূত কে উপজেং কুল সদ্ধৰ্ম নসাহিম্ ॥ 15(ক) ॥
কবহুঁ দিৱস মহঁ নিবিড তম কবহুঁক প্ৰগট পতঙ্গ।
বিনসি উপজি গ্যান জিমি পাই কুসঙ্গ সুসঙ্গ ॥ 15(খ) ॥
বৰষা বিগত সৰদ ৰিতু আঈ। লছিমন দেখহু পৰম সুহাঈ ॥
ফূলেং কাস সকল মহি ছাঈ। জনু বৰষাঁ কৃত প্ৰগট বুঢআঈ ॥
উদিত অগস্তি পন্থ জল সোষা। জিমি লোভহি সোষি সন্তোষা ॥
সৰিতা সৰ নিৰ্মল জল সোহা। সন্ত হৃদয জস গত মদ মোহা ॥
ৰস ৰস সূখ সৰিত সৰ পানী। মমতা ত্যাগ কৰহিং জিমি গ্যানী ॥
জানি সৰদ ৰিতু খঞ্জন আএ। পাই সময জিমি সুকৃত সুহাএ ॥
পঙ্ক ন ৰেনু সোহ অসি ধৰনী। নীতি নিপুন নৃপ কৈ জসি কৰনী ॥
জল সঙ্কোচ বিকল ভিঁ মীনা। অবুধ কুটুম্বী জিমি ধনহীনা ॥
বিনু ধন নিৰ্মল সোহ অকাসা। হৰিজন ইৱ পৰিহৰি সব আসা ॥
কহুঁ কহুঁ বৃষ্টি সাৰদী থোৰী। কৌ এক পাৱ ভগতি জিমি মোৰী ॥
দো. চলে হৰষি তজি নগৰ নৃপ তাপস বনিক ভিখাৰি।
জিমি হৰিভগত পাই শ্ৰম তজহি আশ্ৰমী চাৰি ॥ 16 ॥
সুখী মীন জে নীৰ অগাধা। জিমি হৰি সৰন ন একু বাধা ॥
ফূলেং কমল সোহ সৰ কৈসা। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম সগুন ভেঁ জৈসা ॥
গুঞ্জত মধুকৰ মুখৰ অনূপা। সুন্দৰ খগ ৰৱ নানা ৰূপা ॥
চক্ৰবাক মন দুখ নিসি পৈখী। জিমি দুৰ্জন পৰ সম্পতি দেখী ॥
চাতক ৰটত তৃষা অতি ওহী। জিমি সুখ লহি ন সঙ্কৰদ্ৰোহী ॥
সৰদাতপ নিসি সসি অপহৰী। সন্ত দৰস জিমি পাতক টৰী ॥
দেখি ইন্দু চকোৰ সমুদাঈ। চিতৱতহিং জিমি হৰিজন হৰি পাঈ ॥
মসক দংস বীতে হিম ত্ৰাসা। জিমি দ্ৱিজ দ্ৰোহ কিএঁ কুল নাসা ॥
দো. ভূমি জীৱ সঙ্কুল ৰহে গে সৰদ ৰিতু পাই।
সদগুৰ মিলে জাহিং জিমি সংসয ভ্ৰম সমুদাই ॥ 17 ॥
বৰষা গত নিৰ্মল ৰিতু আঈ। সুধি ন তাত সীতা কৈ পাঈ ॥
এক বাৰ কৈসেহুঁ সুধি জানৌং। কালহু জীত নিমিষ মহুঁ আনৌম্ ॥
কতহুঁ ৰহু জৌং জীৱতি হোঈ। তাত জতন কৰি আনেউঁ সোঈ ॥
সুগ্ৰীৱহুঁ সুধি মোৰি বিসাৰী। পাৱা ৰাজ কোস পুৰ নাৰী ॥
জেহিং সাযক মাৰা মৈং বালী। তেহিং সৰ হতৌং মূঢ কহঁ কালী ॥
জাসু কৃপাঁ ছূটহীং মদ মোহা। তা কহুঁ উমা কি সপনেহুঁ কোহা ॥
জানহিং যহ চৰিত্ৰ মুনি গ্যানী। জিন্হ ৰঘুবীৰ চৰন ৰতি মানী ॥
লছিমন ক্ৰোধৱন্ত প্ৰভু জানা। ধনুষ চঢআই গহে কৰ বানা ॥
দো. তব অনুজহি সমুঝাৱা ৰঘুপতি কৰুনা সীংৱ ॥
ভয দেখাই লৈ আৱহু তাত সখা সুগ্ৰীৱ ॥ 18 ॥
ইহাঁ পৱনসুত হৃদযঁ বিচাৰা। ৰাম কাজু সুগ্ৰীৱঁ বিসাৰা ॥
নিকট জাই চৰনন্হি সিৰু নাৱা। চাৰিহু বিধি তেহি কহি সমুঝাৱা ॥
সুনি সুগ্ৰীৱঁ পৰম ভয মানা। বিষযঁ মোৰ হৰি লীন্হেউ গ্যানা ॥
অব মাৰুতসুত দূত সমূহা। পঠৱহু জহঁ তহঁ বানৰ জূহা ॥
কহহু পাখ মহুঁ আৱ ন জোঈ। মোৰেং কৰ তা কৰ বধ হোঈ ॥
তব হনুমন্ত বোলাএ দূতা। সব কৰ কৰি সনমান বহূতা ॥
ভয অৰু প্ৰীতি নীতি দেখাঈ। চলে সকল চৰনন্হি সিৰ নাঈ ॥
এহি অৱসৰ লছিমন পুৰ আএ। ক্ৰোধ দেখি জহঁ তহঁ কপি ধাএ ॥
দো. ধনুষ চঢআই কহা তব জাৰি কৰুঁ পুৰ ছাৰ।
ব্যাকুল নগৰ দেখি তব আযু বালিকুমাৰ ॥ 19 ॥
চৰন নাই সিৰু বিনতী কীন্হী। লছিমন অভয বাঁহ তেহি দীন্হী ॥
ক্ৰোধৱন্ত লছিমন সুনি কানা। কহ কপীস অতি ভযঁ অকুলানা ॥
সুনু হনুমন্ত সঙ্গ লৈ তাৰা। কৰি বিনতী সমুঝাউ কুমাৰা ॥
তাৰা সহিত জাই হনুমানা। চৰন বন্দি প্ৰভু সুজস বখানা ॥
কৰি বিনতী মন্দিৰ লৈ আএ। চৰন পখাৰি পলঁগ বৈঠাএ ॥
তব কপীস চৰনন্হি সিৰু নাৱা। গহি ভুজ লছিমন কণ্ঠ লগাৱা ॥
নাথ বিষয সম মদ কছু নাহীং। মুনি মন মোহ কৰি ছন মাহীম্ ॥
সুনত বিনীত বচন সুখ পাৱা। লছিমন তেহি বহু বিধি সমুঝাৱা ॥
পৱন তনয সব কথা সুনাঈ। জেহি বিধি গে দূত সমুদাঈ ॥
দো. হৰষি চলে সুগ্ৰীৱ তব অঙ্গদাদি কপি সাথ।
ৰামানুজ আগেং কৰি আএ জহঁ ৰঘুনাথ ॥ 20 ॥
নাই চৰন সিৰু কহ কৰ জোৰী। নাথ মোহি কছু নাহিন খোৰী ॥
অতিসয প্ৰবল দেৱ তব মাযা। ছূটি ৰাম কৰহু জৌং দাযা ॥
বিষয বস্য সুৰ নৰ মুনি স্ৱামী। মৈং পাৱঁৰ পসু কপি অতি কামী ॥
নাৰি নযন সৰ জাহি ন লাগা। ঘোৰ ক্ৰোধ তম নিসি জো জাগা ॥
লোভ পাঁস জেহিং গৰ ন বঁধাযা। সো নৰ তুম্হ সমান ৰঘুৰাযা ॥
যহ গুন সাধন তেং নহিং হোঈ। তুম্হৰী কৃপাঁ পাৱ কোই কোঈ ॥
তব ৰঘুপতি বোলে মুসকাঈ। তুম্হ প্ৰিয মোহি ভৰত জিমি ভাঈ ॥
অব সোই জতনু কৰহু মন লাঈ। জেহি বিধি সীতা কৈ সুধি পাঈ ॥
দো. এহি বিধি হোত বতকহী আএ বানৰ জূথ।
নানা বৰন সকল দিসি দেখিঅ কীস বৰুথ ॥ 21 ॥
বানৰ কটক উমা মেং দেখা। সো মূৰুখ জো কৰন চহ লেখা ॥
আই ৰাম পদ নাৱহিং মাথা। নিৰখি বদনু সব হোহিং সনাথা ॥
অস কপি এক ন সেনা মাহীং। ৰাম কুসল জেহি পূছী নাহীম্ ॥
যহ কছু নহিং প্ৰভু কি অধিকাঈ। বিস্ৱৰূপ ব্যাপক ৰঘুৰাঈ ॥
ঠাঢএ জহঁ তহঁ আযসু পাঈ। কহ সুগ্ৰীৱ সবহি সমুঝাঈ ॥
ৰাম কাজু অৰু মোৰ নিহোৰা। বানৰ জূথ জাহু চহুঁ ওৰা ॥
জনকসুতা কহুঁ খোজহু জাঈ। মাস দিৱস মহঁ আএহু ভাঈ ॥
অৱধি মেটি জো বিনু সুধি পাএঁ। আৱি বনিহি সো মোহি মৰাএঁ ॥
দো. বচন সুনত সব বানৰ জহঁ তহঁ চলে তুৰন্ত ।
তব সুগ্ৰীৱঁ বোলাএ অঙ্গদ নল হনুমন্ত ॥ 22 ॥
সুনহু নীল অঙ্গদ হনুমানা। জামৱন্ত মতিধীৰ সুজানা ॥
সকল সুভট মিলি দচ্ছিন জাহূ। সীতা সুধি পূঁছেউ সব কাহূ ॥
মন ক্ৰম বচন সো জতন বিচাৰেহু। ৰামচন্দ্ৰ কৰ কাজু সঁৱাৰেহু ॥
ভানু পীঠি সেইঅ উৰ আগী। স্ৱামিহি সৰ্ব ভাৱ ছল ত্যাগী ॥
তজি মাযা সেইঅ পৰলোকা। মিটহিং সকল ভৱ সম্ভৱ সোকা ॥
দেহ ধৰে কৰ যহ ফলু ভাঈ। ভজিঅ ৰাম সব কাম বিহাঈ ॥
সোই গুনগ্য সোঈ বডভাগী । জো ৰঘুবীৰ চৰন অনুৰাগী ॥
আযসু মাগি চৰন সিৰু নাঈ। চলে হৰষি সুমিৰত ৰঘুৰাঈ ॥
পাছেং পৱন তনয সিৰু নাৱা। জানি কাজ প্ৰভু নিকট বোলাৱা ॥
পৰসা সীস সৰোৰুহ পানী। কৰমুদ্ৰিকা দীন্হি জন জানী ॥
বহু প্ৰকাৰ সীতহি সমুঝাএহু। কহি বল বিৰহ বেগি তুম্হ আএহু ॥
হনুমত জন্ম সুফল কৰি মানা। চলেউ হৃদযঁ ধৰি কৃপানিধানা ॥
জদ্যপি প্ৰভু জানত সব বাতা। ৰাজনীতি ৰাখত সুৰত্ৰাতা ॥
দো. চলে সকল বন খোজত সৰিতা সৰ গিৰি খোহ।
ৰাম কাজ লযলীন মন বিসৰা তন কৰ ছোহ ॥ 23 ॥
কতহুঁ হোই নিসিচৰ সৈং ভেটা। প্ৰান লেহিং এক এক চপেটা ॥
বহু প্ৰকাৰ গিৰি কানন হেৰহিং। কৌ মুনি মিলত তাহি সব ঘেৰহিম্ ॥
লাগি তৃষা অতিসয অকুলানে। মিলি ন জল ঘন গহন ভুলানে ॥
মন হনুমান কীন্হ অনুমানা। মৰন চহত সব বিনু জল পানা ॥
চঢই গিৰি সিখৰ চহূঁ দিসি দেখা। ভূমি বিবিৰ এক কৌতুক পেখা ॥
চক্ৰবাক বক হংস উডআহীং। বহুতক খগ প্ৰবিসহিং তেহি মাহীম্ ॥
গিৰি তে উতৰি পৱনসুত আৱা। সব কহুঁ লৈ সোই বিবৰ দেখাৱা ॥
আগেং কৈ হনুমন্তহি লীন্হা। পৈঠে বিবৰ বিলম্বু ন কীন্হা ॥
দো. দীখ জাই উপৱন বৰ সৰ বিগসিত বহু কঞ্জ।
মন্দিৰ এক ৰুচিৰ তহঁ বৈঠি নাৰি তপ পুঞ্জ ॥ 24 ॥
দূৰি তে তাহি সবন্হি সিৰ নাৱা। পূছেং নিজ বৃত্তান্ত সুনাৱা ॥
তেহিং তব কহা কৰহু জল পানা। খাহু সুৰস সুন্দৰ ফল নানা ॥
মজ্জনু কীন্হ মধুৰ ফল খাএ। তাসু নিকট পুনি সব চলি আএ ॥
তেহিং সব আপনি কথা সুনাঈ। মৈং অব জাব জহাঁ ৰঘুৰাঈ ॥
মূদহু নযন বিবৰ তজি জাহূ। পৈহহু সীতহি জনি পছিতাহূ ॥
নযন মূদি পুনি দেখহিং বীৰা। ঠাঢএ সকল সিন্ধু কেং তীৰা ॥
সো পুনি গী জহাঁ ৰঘুনাথা। জাই কমল পদ নাএসি মাথা ॥
নানা ভাঁতি বিনয তেহিং কীন্হী। অনপাযনী ভগতি প্ৰভু দীন্হী ॥
দো. বদৰীবন কহুঁ সো গী প্ৰভু অগ্যা ধৰি সীস ।
উৰ ধৰি ৰাম চৰন জুগ জে বন্দত অজ ঈস ॥ 25 ॥
ইহাঁ বিচাৰহিং কপি মন মাহীং। বীতী অৱধি কাজ কছু নাহীম্ ॥
সব মিলি কহহিং পৰস্পৰ বাতা। বিনু সুধি লেঁ কৰব কা ভ্ৰাতা ॥
কহ অঙ্গদ লোচন ভৰি বাৰী। দুহুঁ প্ৰকাৰ ভি মৃত্যু হমাৰী ॥
ইহাঁ ন সুধি সীতা কৈ পাঈ। উহাঁ গেঁ মাৰিহি কপিৰাঈ ॥
পিতা বধে পৰ মাৰত মোহী। ৰাখা ৰাম নিহোৰ ন ওহী ॥
পুনি পুনি অঙ্গদ কহ সব পাহীং। মৰন ভযু কছু সংসয নাহীম্ ॥
অঙ্গদ বচন সুনত কপি বীৰা। বোলি ন সকহিং নযন বহ নীৰা ॥
ছন এক সোচ মগন হোই ৰহে। পুনি অস ৱচন কহত সব ভে ॥
হম সীতা কৈ সুধি লিন্হেং বিনা। নহিং জৈংহৈং জুবৰাজ প্ৰবীনা ॥
অস কহি লৱন সিন্ধু তট জাঈ। বৈঠে কপি সব দৰ্ভ ডসাঈ ॥
জামৱন্ত অঙ্গদ দুখ দেখী। কহিং কথা উপদেস বিসেষী ॥
তাত ৰাম কহুঁ নৰ জনি মানহু। নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম অজিত অজ জানহু ॥
দো. নিজ ইচ্ছা প্ৰভু অৱতৰি সুৰ মহি গো দ্ৱিজ লাগি।
সগুন উপাসক সঙ্গ তহঁ ৰহহিং মোচ্ছ সব ত্যাগি ॥ 26 ॥
এহি বিধি কথা কহহি বহু ভাঁতী গিৰি কন্দৰাঁ সুনী সম্পাতী ॥
বাহেৰ হোই দেখি বহু কীসা। মোহি অহাৰ দীন্হ জগদীসা ॥
আজু সবহি কহঁ ভচ্ছন কৰূঁ। দিন বহু চলে অহাৰ বিনু মৰূঁ ॥
কবহুঁ ন মিল ভৰি উদৰ অহাৰা। আজু দীন্হ বিধি একহিং বাৰা ॥
ডৰপে গীধ বচন সুনি কানা। অব ভা মৰন সত্য হম জানা ॥
কপি সব উঠে গীধ কহঁ দেখী। জামৱন্ত মন সোচ বিসেষী ॥
কহ অঙ্গদ বিচাৰি মন মাহীং। ধন্য জটাযূ সম কৌ নাহীম্ ॥
ৰাম কাজ কাৰন তনু ত্যাগী । হৰি পুৰ গযু পৰম বড ভাগী ॥
সুনি খগ হৰষ সোক জুত বানী । আৱা নিকট কপিন্হ ভয মানী ॥
তিন্হহি অভয কৰি পূছেসি জাঈ। কথা সকল তিন্হ তাহি সুনাঈ ॥
সুনি সম্পাতি বন্ধু কৈ কৰনী। ৰঘুপতি মহিমা বধুবিধি বৰনী ॥
দো. মোহি লৈ জাহু সিন্ধুতট দেউঁ তিলাঞ্জলি তাহি ।
বচন সহাই কৰৱি মৈং পৈহহু খোজহু জাহি ॥ 27 ॥
অনুজ ক্ৰিযা কৰি সাগৰ তীৰা। কহি নিজ কথা সুনহু কপি বীৰা ॥
হম দ্ৱৌ বন্ধু প্ৰথম তৰুনাঈ । গগন গে ৰবি নিকট উডাঈ ॥
তেজ ন সহি সক সো ফিৰি আৱা । মৈ অভিমানী ৰবি নিঅৰাৱা ॥
জৰে পঙ্খ অতি তেজ অপাৰা । পৰেউঁ ভূমি কৰি ঘোৰ চিকাৰা ॥
মুনি এক নাম চন্দ্ৰমা ওহী। লাগী দযা দেখী কৰি মোহী ॥
বহু প্ৰকাৰ তেংহি গ্যান সুনাৱা । দেহি জনিত অভিমানী ছডআৱা ॥
ত্ৰেতাঁ ব্ৰহ্ম মনুজ তনু ধৰিহী। তাসু নাৰি নিসিচৰ পতি হৰিহী ॥
তাসু খোজ পঠিহি প্ৰভূ দূতা। তিন্হহি মিলেং তৈং হোব পুনীতা ॥
জমিহহিং পঙ্খ কৰসি জনি চিন্তা । তিন্হহি দেখাই দেহেসু তৈং সীতা ॥
মুনি কি গিৰা সত্য ভি আজূ । সুনি মম বচন কৰহু প্ৰভু কাজূ ॥
গিৰি ত্ৰিকূট ঊপৰ বস লঙ্কা । তহঁ ৰহ ৰাৱন সহজ অসঙ্কা ॥
তহঁ অসোক উপবন জহঁ ৰহী ॥ সীতা বৈঠি সোচ ৰত অহী ॥
দো. মৈং দেখুঁ তুম্হ নাহি গীঘহি দষ্টি অপাৰ ॥
বূঢ ভযুঁ ন ত কৰতেউঁ কছুক সহায তুম্হাৰ ॥ 28 ॥
জো নাঘি সত জোজন সাগৰ । কৰি সো ৰাম কাজ মতি আগৰ ॥
মোহি বিলোকি ধৰহু মন ধীৰা । ৰাম কৃপাঁ কস ভযু সৰীৰা ॥
পাপিউ জা কৰ নাম সুমিৰহীং। অতি অপাৰ ভৱসাগৰ তৰহীম্ ॥
তাসু দূত তুম্হ তজি কদৰাঈ। ৰাম হৃদযঁ ধৰি কৰহু উপাঈ ॥
অস কহি গৰুড গীধ জব গযূ। তিন্হ কেং মন অতি বিসময ভযূ ॥
নিজ নিজ বল সব কাহূঁ ভাষা। পাৰ জাই কৰ সংসয ৰাখা ॥
জৰঠ ভযুঁ অব কহি ৰিছেসা। নহিং তন ৰহা প্ৰথম বল লেসা ॥
জবহিং ত্ৰিবিক্ৰম ভে খৰাৰী। তব মৈং তৰুন ৰহেউঁ বল ভাৰী ॥
দো. বলি বাঁধত প্ৰভু বাঢেউ সো তনু বৰনি ন জাঈ।
উভয ধৰী মহঁ দীন্হী সাত প্ৰদচ্ছিন ধাই ॥ 29 ॥
অঙ্গদ কহি জাউঁ মৈং পাৰা। জিযঁ সংসয কছু ফিৰতী বাৰা ॥
জামৱন্ত কহ তুম্হ সব লাযক। পঠিঅ কিমি সব হী কৰ নাযক ॥
কহি ৰীছপতি সুনু হনুমানা। কা চুপ সাধি ৰহেহু বলৱানা ॥
পৱন তনয বল পৱন সমানা। বুধি বিবেক বিগ্যান নিধানা ॥
কৱন সো কাজ কঠিন জগ মাহীং। জো নহিং হোই তাত তুম্হ পাহীম্ ॥
ৰাম কাজ লগি তব অৱতাৰা। সুনতহিং ভযু পৰ্ৱতাকাৰা ॥
কনক বৰন তন তেজ বিৰাজা। মানহু অপৰ গিৰিন্হ কৰ ৰাজা ॥
সিংহনাদ কৰি বাৰহিং বাৰা। লীলহীং নাষুঁ জলনিধি খাৰা ॥
সহিত সহায ৰাৱনহি মাৰী। আনুঁ ইহাঁ ত্ৰিকূট উপাৰী ॥
জামৱন্ত মৈং পূঁছুঁ তোহী। উচিত সিখাৱনু দীজহু মোহী ॥
এতনা কৰহু তাত তুম্হ জাঈ। সীতহি দেখি কহহু সুধি আঈ ॥
তব নিজ ভুজ বল ৰাজিৱ নৈনা। কৌতুক লাগি সঙ্গ কপি সেনা ॥
ছং. -কপি সেন সঙ্গ সঁঘাৰি নিসিচৰ ৰামু সীতহি আনিহৈং।
ত্ৰৈলোক পাৱন সুজসু সুৰ মুনি নাৰদাদি বখানিহৈম্ ॥
জো সুনত গাৱত কহত সমুঝত পৰম পদ নৰ পাৱী।
ৰঘুবীৰ পদ পাথোজ মধুকৰ দাস তুলসী গাৱী ॥
দো. ভৱ ভেষজ ৰঘুনাথ জসু সুনহি জে নৰ অৰু নাৰি।
তিন্হ কৰ সকল মনোৰথ সিদ্ধ কৰিহি ত্ৰিসিৰাৰি ॥ 30(ক) ॥
সো. নীলোত্পল তন স্যাম কাম কোটি সোভা অধিক।
সুনিঅ তাসু গুন গ্ৰাম জাসু নাম অঘ খগ বধিক ॥ 30(খ) ॥
মাসপাৰাযণ, তেঈসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
ইতি শ্ৰীমদ্ৰামচৰিতমানসে সকলকলিকলুষৱিধ্ৱংসনে
চতুৰ্থ সোপানঃ সমাপ্তঃ।
(কিষ্কিন্ধাকাণ্ড সমাপ্ত)