குணத்ரயவிபாகயோகஃ
ஶ்ரீபகவாநுவாச
யஜ்ஜ்ஞாத்வா முநயஃ ஸர்வே பராம் ஸித்திமிதோ கதாஃ ॥ 1 ॥
- ஶ்ரீபகவாநுவாச (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- பரம் (param)supreme
- பூயஃ (bhūyaḥ)again
- ப்ரவக்ஷ்யாமி (pravakṣyāmi)I will declare
- ஜ்ஞாநாநாம் (jñānānāṃ)of knowledges
- ஜ்ஞாநமுத்தமம் (jñānamuttamam)the best knowledge (jñānam:knowledge | uttamam:best)
- யஜ்ஜ்ஞாத்வா (yajjñātvā)having known which (yat:which | jñātvā:having known)
- முநயஃ (munayaḥ)sages
- ஸர்வே (sarve)all
- பராம் (parām)supreme
- ஸித்திம் (siddhim)perfection
- இதோ (ito)after this
- கதாஃ (gatāḥ)attained
ஸர்கே'பி நோபஜாயந்தே ப்ரலயே ந வ்யதந்தி ச ॥ 2 ॥
- இதம் (idaṃ)this
- ஜ்ஞாநம் (jñānam)knowledge
- உபாஶ்ரித்ய (upāśritya)having refuge in
- மம (mama)my
- ஸாதர்ம்யம் (sādharmyam)my being
- ஆகதாஃ (āgatāḥ)attained
- ஸர்கே (sarge)at the time of creation
- அபி (api)even
- ந (na)not
- உபஜாயந்தே (upajāyante)are born
- ப்ரலயே (pralaye)at the time of dissolution
- ந (na)not
- வ்யதந்தி (vyathanti)are disturbed
- ச (ca)and
ஸம்பவஃ ஸர்வபூதாநாம் ததோ பவதி பாரத ॥ 3 ॥
- மம (mama)my
- யோநிஃ (yoniḥ)womb
- மஹத் (mahad)great
- ப்ரஹ்ம (brahma)Brahman
- தஸ்மிந் (tasmin)in that
- கர்பம் (garbham)germ
- ததாமி (dadhāmi)I place
- அஹம் (aham)I
- ஸம்பவஃ (sambhavaḥ)birth
- ஸர்வபூதாநாம் (sarvabhūtānām)of all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- ததஃ (tataḥ)from which
- பவதி (bhavati)is
- பாரத (bhārata)O Bharata
தாஸாம் ப்ரஹ்ம மஹத்யோநிரஹம் பீஜப்ரதஃ பிதா ॥ 4 ॥
- ஸர்வயோநிஷு (sarvayoniṣu)in all wombs (sarva:all | yoniṣu:in the wombs)
- கௌந்தேய (kaunteya)O son of Kunti
- மூர்தயஃ (mūrtayaḥ)forms
- ஸம்பவந்தி (sambhavanti)are produced
- யாஃ (yāḥ)which
- தாஸாம் (tāsāṃ)of them
- ப்ரஹ்ம (brahma)Brahma
- மஹத்யோநிஃ (mahadyoniḥ)great womb (mahat:great | yoniḥ:womb)
- அஹம் (aham)I
- பீஜப்ரதஃ (bījapradaḥ)seed-giving (bīja:seed | pradaḥ:giver)
- பிதா (pitā)father
நிபத்நந்தி மஹாபாஹோ தேஹே தேஹிநமவ்யயம் ॥ 5 ॥
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)purity
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- தமஃ (tamaḥ)inertia
- இதி (iti)thus
- குணாஃ (guṇāḥ)qualities
- ப்ரக்ரு'திஸம்பவாஃ (prakṛtisambhavāḥ)born of prakriti (prakṛti:nature | sambhavāḥ:born of)
- நிபத்நந்தி (nibadhnanti)bind
- மஹாபாஹோ (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- தேஹே (dehe)in the body
- தேஹிநம் (dehinam)embodied one
- அவ்யயம் (avyayam)indestructible
ஸுகஸங்கேந பத்நாதி ஜ்ஞாநஸங்கேந சாநக ॥ 6 ॥
- தத்ர (tatra)there
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)Sattwa (quality of goodness)
- நிர்மலத்வாத் (nirmalatvāt)because of stainlessness (nirmala:stainless | tvāt:because of)
- ப்ரகாஶகம் (prakāśakam)luminous
- அநாமயம் (anāmayam)healthy
- ஸுகஸங்கேந (sukhasaṅgena)by attachment to happiness (sukha:happiness | saṅgena:by attachment)
- பத்நாதி (badhnāti)binds
- ஜ்ஞாநஸங்கேந (jñānasaṅgena)by attachment to knowledge (jñāna:knowledge | saṅgena:by attachment)
- ச (ca)and
- அநக (anagha)O sinless one
தந்நிபத்நாதி கௌந்தேய கர்மஸங்கேந தேஹிநம் ॥ 7 ॥
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- ராகாத்மகம் (rāgātmakaṃ)of the nature of passion (rāga:passion | ātmakaṃ:of the nature)
- வித்தி (viddhi)know
- த்ரு'ஷ்ணா (tṛṣṇā)thirst
- ஸங்க (saṅga)attachment
- ஸமுத்பவம் (samudbhavam)source
- தத் (tat)that
- நிபத்நாதி (nibadhnāti)binds
- கௌந்தேய (kaunteya)O son of Kunti
- கர்மஸங்கேந (karmasaṅgena)by attachment to action (karma:action | saṅgena:by attachment)
- தேஹிநம் (dehinam)the embodied one
ப்ரமாதாலஸ்யநித்ராபிஸ்தந்நிபத்நாதி பாரத ॥ 8 ॥
- தமஃ (tamaḥ)darkness
- து (tu)but
- அஜ்ஞாநஜம் (ajñānajam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- வித்தி (viddhi)know
- மோஹநம் (mohanam)deluding
- ஸர்வதேஹிநாம் (sarvadehinām)of all embodied beings (sarva:all | dehinām:of embodied beings)
- ப்ரமாதாலஸ்யநித்ராபிஃ (pramādālasyanidrābhiḥ)by heedlessness, indolence, sleep (pramāda:heedlessness | ālasyanidrā:indolence and sleep)
- தத் (tat)it
- நிபத்நாதி (nibadhnāti)binds
- பாரத (bhārata)O Bharata
ஜ்ஞாநமாவ்ரு'த்ய து தமஃ ப்ரமாதே ஸஞ்ஜயத்யுத ॥ 9 ॥
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)goodness
- ஸுகே (sukhe)in happiness
- ஸஞ்ஜயதி (sañjayati)attaches
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- கர்மணி (karmaṇi)in action
- பாரத (bhārata)O Bharata
- ஜ்ஞாநம் (jñānam)knowledge
- ஆவ்ரு'த்ய (āvṛtya)shrouding
- து (tu)but
- தமஃ (tamaḥ)ignorance
- ப்ரமாதே (pramāde)in heedlessness
- ஸஞ்ஜயதி (sañjayati)attaches
- உத (uta)verily
ரஜஃ ஸத்த்வம் தமஶ்சைவ தமஃ ஸத்த்வம் ரஜஸ்ததா ॥ 10 ॥
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- தமஃ (tamaḥ)inertia
- ச (ca)and
- அபிபூய (abhibhūya)having overpowered
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)goodness
- பவதி (bhavati)becomes
- பாரத (bhārata)O Bharata
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)goodness
- தமஃ (tamaḥ)inertia
- ச (ca)and
- ஏவ (eva)indeed
- தமஃ (tamaḥ)inertia
- ஸத்த்வம் (sattvaṃ)goodness
- ரஜஃ (rajaḥ)passion
- ததா (tathā)also
ஜ்ஞாநம் யதா ததா வித்யாத்விவ்ரு'த்தம் ஸத்த்வமித்யுத ॥ 11 ॥
- ஸர்வத்வாரேஷு (sarvadvāreṣu)in all gates (sarva:all | dvāreṣu:in gates)
- தேஹே (dehe)in the body
- அஸ்மிந் (asmin)in this
- ப்ரகாஶ (prakāśa)light
- உபஜாயதே (upajāyate)arises
- ஜ்ஞாநம் (jñānaṃ)knowledge
- யதா (yadā)when
- ததா (tadā)then
- வித்யாத் (vidyāt)should know
- விவ்ரு'த்தம் (vivṛddhaṃ)increased
- ஸத்த்வம் (sattvam)Sattwa
- இதி (iti)thus
- உத (uta)indeed
ரஜஸ்யேதாநி ஜாயந்தே விவ்ரு'த்தே பரதர்ஷப ॥ 12 ॥
- லோபஃ (lobhaḥ)greed
- ப்ரவ்ரு'த்திஃ (pravṛttiḥ)activity
- ஆரம்பஃ (ārambhaḥ)undertaking
- கர்மணாம் (karmaṇām)of actions
- அஶமஃ (aśamaḥ)restlessness
- ஸ்ப்ரு'ஹா (spṛhā)longing
- ரஜஸி (rajasi)when rajas
- ஏதாநி (etāni)these
- ஜாயந்தே (jāyante)arise
- விவ்ரு'த்தே (vivṛddhe)predominant
- பரதர்ஷப (bharatarṣabha)O best in Bharata family (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
தமஸ்யேதாநி ஜாயந்தே விவ்ரு'த்தே குருநந்தந ॥ 13 ॥
- அப்ரகாஶஃ (aprakāśaḥ)darkness
- அப்ரவ்ரு'த்திஃ (apravṛttiḥ)inertness
- ச (ca)and
- ப்ரமாதஃ (pramādaḥ)heedlessness
- மோஹஃ (mohaḥ)delusion
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
- தமஸி (tamasi)in tamas
- ஏதாநி (etāni)these
- ஜாயந்தே (jāyante)arise
- விவ்ரு'த்தே (vivṛddhe)predominant
- குருநந்தந (kurunandana)descendant of Kuru (kuru:Kuru | nandana:descendant)
ததோத்தமவிதாம் லோகாநமலாந்ப்ரதிபத்யதே ॥ 14 ॥
- யதா (yadā)when
- ஸத்த்வே (sattve)in goodness
- ப்ரவ்ரு'த்தே (pravṛddhe)predominant
- து (tu)but
- ப்ரலயம் (pralayam)dissolution
- யாதி (yāti)attains
- தேஹப்ரு'த் (dehabhṛt)embodied one (deha:body | bhṛt:bearer)
- ததா (tadā)then
- உத்தமவிதாம் (uttamavidām)of the knowers of the highest (uttama:highest | vidām:of the knowers)
- லோகாந் (lokān)worlds
- அமலாந் (amalān)spotless
- ப்ரதிபத்யதே (pratipadyate)attains
ததா ப்ரலீநஸ்தமஸி மூடயோநிஷு ஜாயதே ॥ 15 ॥
- ரஜஸி (rajasi)in rajas
- ப்ரலயம் (pralayam)dissolution
- கத்வா (gatvā)having gone
- கர்மஸங்கிஷு (karmasaṅgiṣu)among those attached to action (karma:action | saṅgiṣu:among the attached)
- ஜாயதே (jāyate)is born
- ததா (tathā)similarly
- ப்ரலீநஃ (pralīnaḥ)merged
- தமஸி (tamasi)in tamas
- மூடயோநிஷு (mūḍhayoniṣu)in the womb of the senseless (mūḍha:senseless | yoniṣu:in the womb)
- ஜாயதே (jāyate)is born
ரஜஸஸ்து பலம் துஃகமஜ்ஞாநம் தமஸஃ பலம் ॥ 16 ॥
- கர்மணஃ (karmaṇaḥ)of action
- ஸுக்ரு'தஸ்ய (sukṛtasya)of good action
- ஆஹுஃ (āhuḥ)they say
- ஸாத்த்விகம் (sāttvikaṃ)sattvic
- நிர்மலம் (nirmalaṃ)pure
- பலம் (phalam)fruit
- ரஜஸஃ (rajasaḥ)of rajas
- து (tu)but
- பலம் (phalaṃ)fruit
- துஃகம் (duḥkham)pain
- அஜ்ஞாநம் (ajñānaṃ)ignorance
- தமஸஃ (tamasaḥ)of tamas
- பலம் (phalam)fruit
ப்ரமாதமோஹௌ தமஸோ பவதோ'ஜ்ஞாநமேவ ச ॥ 17 ॥
- ஸத்த்வாத் (sattvāt)from Sattwa
- ஸஞ்ஜாயதே (sañjāyate)arises
- ஜ்ஞாநம் (jñānam)knowledge
- ரஜஸஃ (rajasaḥ)from Rajas
- லோப (lobha)greed
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
- ப்ரமாதமோஹௌ (pramādamohau)heedlessness and delusion (pramāda:heedlessness | mohau:delusion)
- தமஸஃ (tamasaḥ)from Tamas
- பவதஃ (bhavataḥ)arise
- அஜ்ஞாநம் (ajñānam)ignorance
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
ஜகந்யகுணவ்ரு'த்திஸ்தா அதோ கச்சந்தி தாமஸாஃ ॥ 18 ॥
- ஊர்த்வம் (ūrdhvam)upwards
- கச்சந்தி (gacchanti)go
- ஸத்த்வஸ்தா (sattvasthā)abiding in sattva (sattva:purity | sthā:abiding)
- மத்யே (madhye)in the middle
- திஷ்டந்தி (tiṣṭhanti)dwell
- ராஜஸாஃ (rājasāḥ)the rajasic
- ஜகந்யகுணவ்ரு'த்திஸ்தாஃ (jaghanyaguṇavṛttisthāḥ)abiding in the lowest guna (jaghanya:lowest | guṇa:quality | vṛtti:function | sthāḥ:abiding)
- அதஃ (adhaḥ)downwards
- கச்சந்தி (gacchanti)go
- தாமஸாஃ (tāmasāḥ)the tamasic
குணேப்யஶ்ச பரம் வேத்தி மத்பாவம் ஸோ'திகச்சதி ॥ 19 ॥
- ந (na)not
- அந்யம் (anyam)other
- குணேப்யஃ (guṇebhyaḥ)than the gunas
- கர்தாரம் (kartāram)agent
- யதா (yadā)when
- த்ரஷ்டா (draṣṭā)the seer
- அநுபஶ்யதி (anupaśyati)beholds
- குணேப்யஃ (guṇebhyaḥ)than the gunas
- ச (ca)and
- பரம் (param)higher
- வேத்தி (vetti)knows
- மத்பாவம் (madbhāvam)My Being (mad:my | bhāvam:being)
- ஸஃ (saḥ)he
- அதிகச்சதி (adhigacchati)attains
ஜந்மம்ரு'த்யுஜராதுஃகைர்விமுக்தோ'ம்ரு'தமஶ்நுதே ॥ 20 ॥
- குணாந் (guṇān)qualities
- ஏதாந் (etān)these
- அதீத்ய (atītya)having transcended
- த்ரீந் (trīn)three
- தேஹீ (dehī)embodied one
- தேஹஸமுத்பவாந் (dehasamudbhavān)originating from the body (deha:body | samudbhavān:originating from)
- ஜந்ம (janma)birth
- ம்ரு'த்யு (mṛtyu)death
- ஜரா (jarā)old age
- துஃகைஃ (duḥkhaiḥ)from pains
- விமுக்தஃ (vimuktaḥ)freed
- அம்ரு'தம் (amṛtam)immortality
- அஶ்நுதே (aśnute)attains
கிமாசாரஃ கதம் சைதாம்ஸ்த்ரீந்குணாநதிவர்ததே ॥ 21 ॥
- அர்ஜுந (arjuna)Arjuna
- உவாச (uvāca)said
- கைஃ (kaiḥ)by what
- லிங்கைஃ (liṅgaiḥ)marks
- த்ரீந் (trīn)three
- குணாந் (guṇān)qualities
- ஏதாந் (etān)these
- அதீதஃ (atītaḥ)crossed over
- பவதி (bhavati)becomes
- ப்ரபோ (prabho)O Lord
- கிம் (kim)what
- ஆசாரஃ (ācāraḥ)conduct
- கதம் (katham)how
- ச (ca)and
- ஏதாந் (etān)these
- த்ரீந் (trīn)three
- குணாந் (guṇān)qualities
- அதிவர்ததே (ativartate)goes beyond
ந த்வேஷ்டி ஸம்ப்ரவ்ரு'த்தாநி ந நிவ்ரு'த்தாநி காங்க்ஷதி ॥ 22 ॥
- ஶ்ரீபகவாந் (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- உவாச (uvāca)said
- ப்ரகாஶம் (prakāśam)light
- ச (ca)and
- ப்ரவ்ரு'த்திம் (pravṛttim)activity
- ச (ca)and
- மோஹம் (moham)delusion
- ஏவ (eva)indeed
- ச (ca)and
- பாண்டவ (pāṇḍava)O Pandava
- ந (na)not
- த்வேஷ்டி (dveṣṭi)hates
- ஸம்ப்ரவ்ரு'த்தாநி (sampravṛttāni)when present
- ந (na)not
- நிவ்ரு'த்தாநி (nivṛttāni)when absent
- காங்க்ஷதி (kāṅkṣati)longs for
குணா வர்தந்த இத்யேவ யோ'வதிஷ்டதி நேங்கதே ॥ 23 ॥
- உதாஸீநவத் (udāsīnavat)like one unconcerned (udāsīna:unconcerned | vat:like)
- ஆஸீநஃ (āsīnaḥ)seated
- குணைஃ (guṇaiḥ)by the qualities
- யஃ (yaḥ)who
- ந (na)not
- விசால்யதே (vicālyate)is moved
- குணாஃ (guṇāḥ)qualities
- வர்தந்தே (vartante)operate
- இதி (iti)thus
- ஏவம் (evam)in this way
- யஃ (yaḥ)who
- அவதிஷ்டதி (avatiṣṭhati)stands firm
- ந (na)not
- இங்கதே (iṅgate)wavers
துல்யப்ரியாப்ரியோ தீரஸ்துல்யநிந்தாத்மஸம்ஸ்துதிஃ ॥ 24 ॥
- ஸமதுஃகஸுகஃ (samaduḥkhasukhaḥ)alike in pain and pleasure (sama:alike | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- ஸ்வஸ்தஃ (svasthaḥ)dwells in the Self
- ஸமலோஷ்டாஶ்மகாஞ்சநஃ (samaloṣṭāśmakāñcanaḥ)alike to clod, stone, gold (sama:alike | loṣṭa:clod | aśma:stone | kāñcana:gold)
- துல்யப்ரியாப்ரியஃ (tulyapriyāpriyaḥ)same to dear and not-dear (tulya:same | priya:dear | apriya:not-dear)
- தீரஃ (dhīraḥ)firm
- துல்யநிந்தாத்மஸம்ஸ்துதிஃ (tulyanindātmasaṃstutiḥ)same in censure and praise (tulya:same | nindā:censure | ātma:self | saṃstuti:praise)
ஸர்வாரம்பபரித்யாகீ குணாதீதஃ ஸ உச்யதே ॥ 25 ॥
- மாநாபமாநயோஃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamāna:dishonour | yoḥ:in)
- துல்யஃ (tulyaḥ)the same
- துல்யஃ (tulyaḥ)the same
- மித்ராரிபக்ஷயோஃ (mitrāripakṣayoḥ)to friend and foe (mitra:friend | ari:foe | pakṣayoḥ:to)
- ஸர்வாரம்பபரித்யாகீ (sarvārambhaparityāgī)abandoning all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:abandoning)
- குணாதீதஃ (guṇātītaḥ)beyond the gunas (guṇa:gunas | atītaḥ:beyond)
- ஸ (sa)he
- உச்யதே (ucyate)is said
ஸ குணாந்ஸமதீத்யைதாந்ப்ரஹ்மபூயாய கல்பதே ॥ 26 ॥
- மாம் (mām)me
- ச (ca)and
- யஃ (yaḥ)who
- அவ்யபிசாரேண (avyabhicāreṇa)with unswerving
- பக்தியோகேந (bhaktiyogena)with devotion (bhakti:devotion | yogena:with union)
- ஸேவதே (sevate)serves
- ஸஃ (saḥ)he
- குணாந் (guṇān)qualities
- ஸமதீத்ய (samatītya)transcending
- ஏதாந் (etān)these
- ப்ரஹ்மபூயாய (brahmabhūyāya)to become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- கல்பதே (kalpate)is fit
ஶாஶ்வதஸ்ய ச தர்மஸ்ய ஸுகஸ்யைகாந்திகஸ்ய ச ॥ 27 ॥
- ப்ரஹ்மணஃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ஹி (hi)indeed
- ப்ரதிஷ்டா (pratiṣṭhā)abode
- அஹம் (aham)I am
- அம்ரு'தஸ்ய (amṛtasya)of the immortal
- அவ்யயஸ்ய (avyayasya)of the immutable
- ச (ca)and
- ஶாஶ்வதஸ்ய (śāśvatasya)of the everlasting
- ச (ca)and
- தர்மஸ்ய (dharmasya)of dharma
- ஸுகஸ்ய (sukhasya)of bliss
- ஏகாந்திகஸ்ய (ekāntikasya)of the absolute
- ச (ca)and
- ௐ (oṃ)Om
- தத் (tat)that
- ஸத் (sat)truth
- இதி (iti)thus
- ஶ்ரீமத்பகவத்கீதாஸூபநிஷத்ஸு (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītā:Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- ப்ரஹ்மவித்யாயாம் (brahmavidyāyām)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyām:in the knowledge)
- யோகஶாஸ்த்ரே (yogaśāstre)in the science of yoga (yoga:yoga | śāstre:in the science)
- ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணார்ஜுநஸம்வாதே (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue between Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- குணத்ரயவிபாகயோகஃ (guṇatrayavibhāgayogaḥ)the yoga of the division of the three gunas (guṇa:qualities | traya:three | vibhāga:division | yogaḥ:yoga)
- நாம (nāma)named
- சதுர்தஶஃ (caturdaśaḥ)fourteenth
- அத்யாயஃ (adhyāyaḥ)chapter
ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணார்ஜுநஸம்வாதே குணத்ரயவிபாகயோகோ நாம சதுர்தஶோ'த்யாயஃ ॥14 ।
