గుణత్రయవిభాగయోగః
శ్రీభగవానువాచ
యజ్జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః ॥ 1 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)the Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- పరం (param)supreme
- భూయః (bhūyaḥ)again
- ప్రవక్ష్యామి (pravakṣyāmi)I will declare
- జ్ఞానానాం (jñānānāṃ)of knowledges
- జ్ఞానముత్తమమ్ (jñānamuttamam)the best knowledge (jñānam:knowledge | uttamam:best)
- యజ్జ్ఞాత్వా (yajjñātvā)having known which (yat:which | jñātvā:having known)
- మునయః (munayaḥ)sages
- సర్వే (sarve)all
- పరాం (parām)supreme
- సిద్ధిమ్ (siddhim)perfection
- ఇతో (ito)after this
- గతాః (gatāḥ)attained
సర్గేఽపి నోపజాయన్తే ప్రలయే న వ్యథన్తి చ ॥ 2 ॥
- ఇదం (idaṃ)this
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఉపాశ్రిత్య (upāśritya)having refuge in
- మమ (mama)my
- సాధర్మ్యమ్ (sādharmyam)my being
- ఆగతాః (āgatāḥ)attained
- సర్గే (sarge)at the time of creation
- అపి (api)even
- న (na)not
- ఉపజాయన్తే (upajāyante)are born
- ప్రలయే (pralaye)at the time of dissolution
- న (na)not
- వ్యథన్తి (vyathanti)are disturbed
- చ (ca)and
సమ్భవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత ॥ 3 ॥
- మమ (mama)my
- యోనిః (yoniḥ)womb
- మహద్ (mahad)great
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- తస్మిన్ (tasmin)in that
- గర్భమ్ (garbham)germ
- దధామి (dadhāmi)I place
- అహమ్ (aham)I
- సమ్భవః (sambhavaḥ)birth
- సర్వభూతానామ్ (sarvabhūtānām)of all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- తతః (tataḥ)from which
- భవతి (bhavati)is
- భారత (bhārata)O Bharata
తాసాం బ్రహ్మ మహద్యోనిరహం బీజప్రదః పితా ॥ 4 ॥
- సర్వయోనిషు (sarvayoniṣu)in all wombs (sarva:all | yoniṣu:in the wombs)
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti
- మూర్తయః (mūrtayaḥ)forms
- సమ్భవన్తి (sambhavanti)are produced
- యాః (yāḥ)which
- తాసాం (tāsāṃ)of them
- బ్రహ్మ (brahma)Brahma
- మహద్యోనిః (mahadyoniḥ)great womb (mahat:great | yoniḥ:womb)
- అహమ్ (aham)I
- బీజప్రదః (bījapradaḥ)seed-giving (bīja:seed | pradaḥ:giver)
- పితా (pitā)father
నిబధ్నన్తి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్ ॥ 5 ॥
- సత్త్వం (sattvaṃ)purity
- రజః (rajaḥ)passion
- తమః (tamaḥ)inertia
- ఇతి (iti)thus
- గుణాః (guṇāḥ)qualities
- ప్రకృతిసమ్భవాః (prakṛtisambhavāḥ)born of prakriti (prakṛti:nature | sambhavāḥ:born of)
- నిబధ్నన్తి (nibadhnanti)bind
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- దేహే (dehe)in the body
- దేహినమ్ (dehinam)embodied one
- అవ్యయమ్ (avyayam)indestructible
సుఖసఙ్గేన బధ్నాతి జ్ఞానసఙ్గేన చానఘ ॥ 6 ॥
- తత్ర (tatra)there
- సత్త్వం (sattvaṃ)Sattwa (quality of goodness)
- నిర్మలత్వాత్ (nirmalatvāt)because of stainlessness (nirmala:stainless | tvāt:because of)
- ప్రకాశకమ్ (prakāśakam)luminous
- అనామయమ్ (anāmayam)healthy
- సుఖసఙ్గేన (sukhasaṅgena)by attachment to happiness (sukha:happiness | saṅgena:by attachment)
- బధ్నాతి (badhnāti)binds
- జ్ఞానసఙ్గేన (jñānasaṅgena)by attachment to knowledge (jñāna:knowledge | saṅgena:by attachment)
- చ (ca)and
- అనఘ (anagha)O sinless one
తన్నిబధ్నాతి కౌన్తేయ కర్మసఙ్గేన దేహినమ్ ॥ 7 ॥
- రజః (rajaḥ)passion
- రాగాత్మకమ్ (rāgātmakaṃ)of the nature of passion (rāga:passion | ātmakaṃ:of the nature)
- విద్ధి (viddhi)know
- తృష్ణా (tṛṣṇā)thirst
- సఙ్గ (saṅga)attachment
- సముద్భవమ్ (samudbhavam)source
- తత్ (tat)that
- నిబధ్నాతి (nibadhnāti)binds
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti
- కర్మసఙ్గేన (karmasaṅgena)by attachment to action (karma:action | saṅgena:by attachment)
- దేహినమ్ (dehinam)the embodied one
ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిస్తన్నిబధ్నాతి భారత ॥ 8 ॥
- తమః (tamaḥ)darkness
- తు (tu)but
- అజ్ఞానజమ్ (ajñānajam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- విద్ధి (viddhi)know
- మోహనమ్ (mohanam)deluding
- సర్వదేహినామ్ (sarvadehinām)of all embodied beings (sarva:all | dehinām:of embodied beings)
- ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిః (pramādālasyanidrābhiḥ)by heedlessness, indolence, sleep (pramāda:heedlessness | ālasyanidrā:indolence and sleep)
- తత్ (tat)it
- నిబధ్నాతి (nibadhnāti)binds
- భారత (bhārata)O Bharata
జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సఞ్జయత్యుత ॥ 9 ॥
- సత్త్వం (sattvaṃ)goodness
- సుఖే (sukhe)in happiness
- సఞ్జయతి (sañjayati)attaches
- రజః (rajaḥ)passion
- కర్మణి (karmaṇi)in action
- భారత (bhārata)O Bharata
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఆవృత్య (āvṛtya)shrouding
- తు (tu)but
- తమః (tamaḥ)ignorance
- ప్రమాదే (pramāde)in heedlessness
- సఞ్జయతి (sañjayati)attaches
- ఉత (uta)verily
రజః సత్త్వం తమశ్చైవ తమః సత్త్వం రజస్తథా ॥ 10 ॥
- రజః (rajaḥ)passion
- తమః (tamaḥ)inertia
- చ (ca)and
- అభిభూయ (abhibhūya)having overpowered
- సత్త్వం (sattvaṃ)goodness
- భవతి (bhavati)becomes
- భారత (bhārata)O Bharata
- రజః (rajaḥ)passion
- సత్త్వం (sattvaṃ)goodness
- తమః (tamaḥ)inertia
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- తమః (tamaḥ)inertia
- సత్త్వం (sattvaṃ)goodness
- రజః (rajaḥ)passion
- తథా (tathā)also
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాద్వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత ॥ 11 ॥
- సర్వద్వారేషు (sarvadvāreṣu)in all gates (sarva:all | dvāreṣu:in gates)
- దేహే (dehe)in the body
- అస్మిన్ (asmin)in this
- ప్రకాశ (prakāśa)light
- ఉపజాయతే (upajāyate)arises
- జ్ఞానం (jñānaṃ)knowledge
- యదా (yadā)when
- తదా (tadā)then
- విద్యాత్ (vidyāt)should know
- వివృద్ధం (vivṛddhaṃ)increased
- సత్త్వమ్ (sattvam)Sattwa
- ఇతి (iti)thus
- ఉత (uta)indeed
రజస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే భరతర్షభ ॥ 12 ॥
- లోభః (lobhaḥ)greed
- ప్రవృత్తిః (pravṛttiḥ)activity
- ఆరమ్భః (ārambhaḥ)undertaking
- కర్మణామ్ (karmaṇām)of actions
- అశమః (aśamaḥ)restlessness
- స్పృహా (spṛhā)longing
- రజసి (rajasi)when rajas
- ఏతాని (etāni)these
- జాయన్తే (jāyante)arise
- వివృద్ధే (vivṛddhe)predominant
- భరతర్షభ (bharatarṣabha)O best in Bharata family (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
తమస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే కురునన్దన ॥ 13 ॥
- అప్రకాశః (aprakāśaḥ)darkness
- అప్రవృత్తిః (apravṛttiḥ)inertness
- చ (ca)and
- ప్రమాదః (pramādaḥ)heedlessness
- మోహః (mohaḥ)delusion
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- తమసి (tamasi)in tamas
- ఏతాని (etāni)these
- జాయన్తే (jāyante)arise
- వివృద్ధే (vivṛddhe)predominant
- కురునన్దన (kurunandana)descendant of Kuru (kuru:Kuru | nandana:descendant)
తదోత్తమవిదాం లోకానమలాన్ప్రతిపద్యతే ॥ 14 ॥
- యదా (yadā)when
- సత్త్వే (sattve)in goodness
- ప్రవృద్ధే (pravṛddhe)predominant
- తు (tu)but
- ప్రలయమ్ (pralayam)dissolution
- యాతి (yāti)attains
- దేహభృత్ (dehabhṛt)embodied one (deha:body | bhṛt:bearer)
- తదా (tadā)then
- ఉత్తమవిదామ్ (uttamavidām)of the knowers of the highest (uttama:highest | vidām:of the knowers)
- లోకాన్ (lokān)worlds
- అమలాన్ (amalān)spotless
- ప్రతిపద్యతే (pratipadyate)attains
తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే ॥ 15 ॥
- రజసి (rajasi)in rajas
- ప్రలయమ్ (pralayam)dissolution
- గత్వా (gatvā)having gone
- కర్మసఙ్గిషు (karmasaṅgiṣu)among those attached to action (karma:action | saṅgiṣu:among the attached)
- జాయతే (jāyate)is born
- తథా (tathā)similarly
- ప్రలీనః (pralīnaḥ)merged
- తమసి (tamasi)in tamas
- మూఢయోనిషు (mūḍhayoniṣu)in the womb of the senseless (mūḍha:senseless | yoniṣu:in the womb)
- జాయతే (jāyate)is born
రజసస్తు ఫలం దుఃఖమజ్ఞానం తమసః ఫలమ్ ॥ 16 ॥
- కర్మణః (karmaṇaḥ)of action
- సుకృతస్య (sukṛtasya)of good action
- ఆహుః (āhuḥ)they say
- సాత్త్వికం (sāttvikaṃ)sattvic
- నిర్మలం (nirmalaṃ)pure
- ఫలమ్ (phalam)fruit
- రజసః (rajasaḥ)of rajas
- తు (tu)but
- ఫలం (phalaṃ)fruit
- దుఃఖమ్ (duḥkham)pain
- అజ్ఞానం (ajñānaṃ)ignorance
- తమసః (tamasaḥ)of tamas
- ఫలమ్ (phalam)fruit
ప్రమాదమోహౌ తమసో భవతోఽజ్ఞానమేవ చ ॥ 17 ॥
- సత్త్వాత్ (sattvāt)from Sattwa
- సఞ్జాయతే (sañjāyate)arises
- జ్ఞానం (jñānam)knowledge
- రజసః (rajasaḥ)from Rajas
- లోభ (lobha)greed
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- ప్రమాదమోహౌ (pramādamohau)heedlessness and delusion (pramāda:heedlessness | mohau:delusion)
- తమసః (tamasaḥ)from Tamas
- భవతః (bhavataḥ)arise
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అధో గచ్ఛన్తి తామసాః ॥ 18 ॥
- ఊర్ధ్వమ్ (ūrdhvam)upwards
- గచ్ఛన్తి (gacchanti)go
- సత్త్వస్థా (sattvasthā)abiding in sattva (sattva:purity | sthā:abiding)
- మధ్యే (madhye)in the middle
- తిష్ఠన్తి (tiṣṭhanti)dwell
- రాజసాః (rājasāḥ)the rajasic
- జఘన్యగుణవృత్తిస్థాః (jaghanyaguṇavṛttisthāḥ)abiding in the lowest guna (jaghanya:lowest | guṇa:quality | vṛtti:function | sthāḥ:abiding)
- అధః (adhaḥ)downwards
- గచ్ఛన్తి (gacchanti)go
- తామసాః (tāmasāḥ)the tamasic
గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోఽధిగచ్ఛతి ॥ 19 ॥
- న (na)not
- అన్యమ్ (anyam)other
- గుణేభ్యః (guṇebhyaḥ)than the gunas
- కర్తారమ్ (kartāram)agent
- యదా (yadā)when
- ద్రష్టా (draṣṭā)the seer
- అనుపశ్యతి (anupaśyati)beholds
- గుణేభ్యః (guṇebhyaḥ)than the gunas
- చ (ca)and
- పరమ్ (param)higher
- వేత్తి (vetti)knows
- మద్భావమ్ (madbhāvam)My Being (mad:my | bhāvam:being)
- సః (saḥ)he
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖైర్విముక్తోఽమృతమశ్నుతే ॥ 20 ॥
- గుణాన్ (guṇān)qualities
- ఏతాన్ (etān)these
- అతీత్య (atītya)having transcended
- త్రీన్ (trīn)three
- దేహీ (dehī)embodied one
- దేహసముద్భవాన్ (dehasamudbhavān)originating from the body (deha:body | samudbhavān:originating from)
- జన్మ (janma)birth
- మృత్యు (mṛtyu)death
- జరా (jarā)old age
- దుఃఖైః (duḥkhaiḥ)from pains
- విముక్తః (vimuktaḥ)freed
- అమృతమ్ (amṛtam)immortality
- అశ్నుతే (aśnute)attains
కిమాచారః కథం చైతాంస్త్రీన్గుణానతివర్తతే ॥ 21 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- కైః (kaiḥ)by what
- లిఙ్గైః (liṅgaiḥ)marks
- త్రీన్ (trīn)three
- గుణాన్ (guṇān)qualities
- ఏతాన్ (etān)these
- అతీతః (atītaḥ)crossed over
- భవతి (bhavati)becomes
- ప్రభో (prabho)O Lord
- కిమ్ (kim)what
- ఆచారః (ācāraḥ)conduct
- కథమ్ (katham)how
- చ (ca)and
- ఏతాన్ (etān)these
- త్రీన్ (trīn)three
- గుణాన్ (guṇān)qualities
- అతివర్తతే (ativartate)goes beyond
న ద్వేష్టి సమ్ప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాఙ్క్షతి ॥ 22 ॥
- శ్రీభగవాన్ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- ఉవాచ (uvāca)said
- ప్రకాశమ్ (prakāśam)light
- చ (ca)and
- ప్రవృత్తిమ్ (pravṛttim)activity
- చ (ca)and
- మోహమ్ (moham)delusion
- ఏవ (eva)indeed
- చ (ca)and
- పాణ్డవ (pāṇḍava)O Pandava
- న (na)not
- ద్వేష్టి (dveṣṭi)hates
- సమ్ప్రవృత్తాని (sampravṛttāni)when present
- న (na)not
- నివృత్తాని (nivṛttāni)when absent
- కాఙ్క్షతి (kāṅkṣati)longs for
గుణా వర్తన్త ఇత్యేవ యోఽవతిష్ఠతి నేఙ్గతే ॥ 23 ॥
- ఉదాసీనవత్ (udāsīnavat)like one unconcerned (udāsīna:unconcerned | vat:like)
- ఆసీనః (āsīnaḥ)seated
- గుణైః (guṇaiḥ)by the qualities
- యః (yaḥ)who
- న (na)not
- విచాల్యతే (vicālyate)is moved
- గుణాః (guṇāḥ)qualities
- వర్తన్తే (vartante)operate
- ఇతి (iti)thus
- ఏవమ్ (evam)in this way
- యః (yaḥ)who
- అవతిష్ఠతి (avatiṣṭhati)stands firm
- న (na)not
- ఇఙ్గతే (iṅgate)wavers
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరస్తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః ॥ 24 ॥
- సమదుఃఖసుఖః (samaduḥkhasukhaḥ)alike in pain and pleasure (sama:alike | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- స్వస్థః (svasthaḥ)dwells in the Self
- సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః (samaloṣṭāśmakāñcanaḥ)alike to clod, stone, gold (sama:alike | loṣṭa:clod | aśma:stone | kāñcana:gold)
- తుల్యప్రియాప్రియః (tulyapriyāpriyaḥ)same to dear and not-dear (tulya:same | priya:dear | apriya:not-dear)
- ధీరః (dhīraḥ)firm
- తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః (tulyanindātmasaṃstutiḥ)same in censure and praise (tulya:same | nindā:censure | ātma:self | saṃstuti:praise)
సర్వారమ్భపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే ॥ 25 ॥
- మానాపమానయోః (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamāna:dishonour | yoḥ:in)
- తుల్యః (tulyaḥ)the same
- తుల్యః (tulyaḥ)the same
- మిత్రారిపక్షయోః (mitrāripakṣayoḥ)to friend and foe (mitra:friend | ari:foe | pakṣayoḥ:to)
- సర్వారమ్భపరిత్యాగీ (sarvārambhaparityāgī)abandoning all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:abandoning)
- గుణాతీతః (guṇātītaḥ)beyond the gunas (guṇa:gunas | atītaḥ:beyond)
- స (sa)he
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
స గుణాన్సమతీత్యైతాన్బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ॥ 26 ॥
- మామ్ (mām)me
- చ (ca)and
- యః (yaḥ)who
- అవ్యభిచారేణ (avyabhicāreṇa)with unswerving
- భక్తియోగేన (bhaktiyogena)with devotion (bhakti:devotion | yogena:with union)
- సేవతే (sevate)serves
- సః (saḥ)he
- గుణాన్ (guṇān)qualities
- సమతీత్య (samatītya)transcending
- ఏతాన్ (etān)these
- బ్రహ్మభూయాయ (brahmabhūyāya)to become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- కల్పతే (kalpate)is fit
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాన్తికస్య చ ॥ 27 ॥
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of Brahman
- హి (hi)indeed
- ప్రతిష్ఠా (pratiṣṭhā)abode
- అహమ్ (aham)I am
- అమృతస్య (amṛtasya)of the immortal
- అవ్యయస్య (avyayasya)of the immutable
- చ (ca)and
- శాశ్వతస్య (śāśvatasya)of the everlasting
- చ (ca)and
- ధర్మస్య (dharmasya)of dharma
- సుఖస్య (sukhasya)of bliss
- ఏకాన్తికస్య (ekāntikasya)of the absolute
- చ (ca)and
- ఓం (oṃ)Om
- తత్ (tat)that
- సత్ (sat)truth
- ఇతి (iti)thus
- శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītā:Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- బ్రహ్మవిద్యాయామ్ (brahmavidyāyām)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyām:in the knowledge)
- యోగశాస్త్రే (yogaśāstre)in the science of yoga (yoga:yoga | śāstre:in the science)
- శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue between Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- గుణత్రయవిభాగయోగః (guṇatrayavibhāgayogaḥ)the yoga of the division of the three gunas (guṇa:qualities | traya:three | vibhāga:division | yogaḥ:yoga)
- నామ (nāma)named
- చతుర్దశః (caturdaśaḥ)fourteenth
- అధ్యాయః (adhyāyaḥ)chapter
శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే గుణత్రయవిభాగయోగో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః ॥14 ।
