guṇatrayavibhāgayogaḥ
śrībhagavānuvāca
yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ || 1 ||
- śrībhagavānuvācathe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- paramsupreme
- bhūyaḥagain
- pravakṣyāmiI will declare
- jñānānāṃof knowledges
- jñānamuttamamthe best knowledge (jñānam:knowledge | uttamam:best)
- yajjñātvāhaving known which (yat:which | jñātvā:having known)
- munayaḥsages
- sarveall
- parāmsupreme
- siddhimperfection
- itoafter this
- gatāḥattained
sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca || 2 ||
- idaṃthis
- jñānamknowledge
- upāśrityahaving refuge in
- mamamy
- sādharmyammy being
- āgatāḥattained
- sargeat the time of creation
- apieven
- nanot
- upajāyanteare born
- pralayeat the time of dissolution
- nanot
- vyathantiare disturbed
- caand
sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata || 3 ||
- mamamy
- yoniḥwomb
- mahadgreat
- brahmaBrahman
- tasminin that
- garbhamgerm
- dadhāmiI place
- ahamI
- sambhavaḥbirth
- sarvabhūtānāmof all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- tataḥfrom which
- bhavatiis
- bhārataO Bharata
tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā || 4 ||
- sarvayoniṣuin all wombs (sarva:all | yoniṣu:in the wombs)
- kaunteyaO son of Kunti
- mūrtayaḥforms
- sambhavantiare produced
- yāḥwhich
- tāsāṃof them
- brahmaBrahma
- mahadyoniḥgreat womb (mahat:great | yoniḥ:womb)
- ahamI
- bījapradaḥseed-giving (bīja:seed | pradaḥ:giver)
- pitāfather
nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam || 5 ||
- sattvaṃpurity
- rajaḥpassion
- tamaḥinertia
- itithus
- guṇāḥqualities
- prakṛtisambhavāḥborn of prakriti (prakṛti:nature | sambhavāḥ:born of)
- nibadhnantibind
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- dehein the body
- dehinamembodied one
- avyayamindestructible
sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha || 6 ||
- tatrathere
- sattvaṃSattwa (quality of goodness)
- nirmalatvātbecause of stainlessness (nirmala:stainless | tvāt:because of)
- prakāśakamluminous
- anāmayamhealthy
- sukhasaṅgenaby attachment to happiness (sukha:happiness | saṅgena:by attachment)
- badhnātibinds
- jñānasaṅgenaby attachment to knowledge (jñāna:knowledge | saṅgena:by attachment)
- caand
- anaghaO sinless one
tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam || 7 ||
- rajaḥpassion
- rāgātmakaṃof the nature of passion (rāga:passion | ātmakaṃ:of the nature)
- viddhiknow
- tṛṣṇāthirst
- saṅgaattachment
- samudbhavamsource
- tatthat
- nibadhnātibinds
- kaunteyaO son of Kunti
- karmasaṅgenaby attachment to action (karma:action | saṅgena:by attachment)
- dehinamthe embodied one
pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata || 8 ||
- tamaḥdarkness
- tubut
- ajñānajamborn of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- viddhiknow
- mohanamdeluding
- sarvadehināmof all embodied beings (sarva:all | dehinām:of embodied beings)
- pramādālasyanidrābhiḥby heedlessness, indolence, sleep (pramāda:heedlessness | ālasyanidrā:indolence and sleep)
- tatit
- nibadhnātibinds
- bhārataO Bharata
jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta || 9 ||
- sattvaṃgoodness
- sukhein happiness
- sañjayatiattaches
- rajaḥpassion
- karmaṇiin action
- bhārataO Bharata
- jñānamknowledge
- āvṛtyashrouding
- tubut
- tamaḥignorance
- pramādein heedlessness
- sañjayatiattaches
- utaverily
rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā || 10 ||
- rajaḥpassion
- tamaḥinertia
- caand
- abhibhūyahaving overpowered
- sattvaṃgoodness
- bhavatibecomes
- bhārataO Bharata
- rajaḥpassion
- sattvaṃgoodness
- tamaḥinertia
- caand
- evaindeed
- tamaḥinertia
- sattvaṃgoodness
- rajaḥpassion
- tathāalso
jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta || 11 ||
- sarvadvāreṣuin all gates (sarva:all | dvāreṣu:in gates)
- dehein the body
- asminin this
- prakāśalight
- upajāyatearises
- jñānaṃknowledge
- yadāwhen
- tadāthen
- vidyātshould know
- vivṛddhaṃincreased
- sattvamSattwa
- itithus
- utaindeed
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha || 12 ||
- lobhaḥgreed
- pravṛttiḥactivity
- ārambhaḥundertaking
- karmaṇāmof actions
- aśamaḥrestlessness
- spṛhālonging
- rajasiwhen rajas
- etānithese
- jāyantearise
- vivṛddhepredominant
- bharatarṣabhaO best in Bharata family (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana || 13 ||
- aprakāśaḥdarkness
- apravṛttiḥinertness
- caand
- pramādaḥheedlessness
- mohaḥdelusion
- evaindeed
- caand
- tamasiin tamas
- etānithese
- jāyantearise
- vivṛddhepredominant
- kurunandanadescendant of Kuru (kuru:Kuru | nandana:descendant)
tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate || 14 ||
- yadāwhen
- sattvein goodness
- pravṛddhepredominant
- tubut
- pralayamdissolution
- yātiattains
- dehabhṛtembodied one (deha:body | bhṛt:bearer)
- tadāthen
- uttamavidāmof the knowers of the highest (uttama:highest | vidām:of the knowers)
- lokānworlds
- amalānspotless
- pratipadyateattains
tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate || 15 ||
- rajasiin rajas
- pralayamdissolution
- gatvāhaving gone
- karmasaṅgiṣuamong those attached to action (karma:action | saṅgiṣu:among the attached)
- jāyateis born
- tathāsimilarly
- pralīnaḥmerged
- tamasiin tamas
- mūḍhayoniṣuin the womb of the senseless (mūḍha:senseless | yoniṣu:in the womb)
- jāyateis born
rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam || 16 ||
- karmaṇaḥof action
- sukṛtasyaof good action
- āhuḥthey say
- sāttvikaṃsattvic
- nirmalaṃpure
- phalamfruit
- rajasaḥof rajas
- tubut
- phalaṃfruit
- duḥkhampain
- ajñānaṃignorance
- tamasaḥof tamas
- phalamfruit
pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca || 17 ||
- sattvātfrom Sattwa
- sañjāyatearises
- jñānamknowledge
- rajasaḥfrom Rajas
- lobhagreed
- evaindeed
- caand
- pramādamohauheedlessness and delusion (pramāda:heedlessness | mohau:delusion)
- tamasaḥfrom Tamas
- bhavataḥarise
- ajñānamignorance
- evaindeed
- caand
jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ || 18 ||
- ūrdhvamupwards
- gacchantigo
- sattvasthāabiding in sattva (sattva:purity | sthā:abiding)
- madhyein the middle
- tiṣṭhantidwell
- rājasāḥthe rajasic
- jaghanyaguṇavṛttisthāḥabiding in the lowest guna (jaghanya:lowest | guṇa:quality | vṛtti:function | sthāḥ:abiding)
- adhaḥdownwards
- gacchantigo
- tāmasāḥthe tamasic
guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati || 19 ||
- nanot
- anyamother
- guṇebhyaḥthan the gunas
- kartāramagent
- yadāwhen
- draṣṭāthe seer
- anupaśyatibeholds
- guṇebhyaḥthan the gunas
- caand
- paramhigher
- vettiknows
- madbhāvamMy Being (mad:my | bhāvam:being)
- saḥhe
- adhigacchatiattains
janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute || 20 ||
- guṇānqualities
- etānthese
- atītyahaving transcended
- trīnthree
- dehīembodied one
- dehasamudbhavānoriginating from the body (deha:body | samudbhavān:originating from)
- janmabirth
- mṛtyudeath
- jarāold age
- duḥkhaiḥfrom pains
- vimuktaḥfreed
- amṛtamimmortality
- aśnuteattains
kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate || 21 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- kaiḥby what
- liṅgaiḥmarks
- trīnthree
- guṇānqualities
- etānthese
- atītaḥcrossed over
- bhavatibecomes
- prabhoO Lord
- kimwhat
- ācāraḥconduct
- kathamhow
- caand
- etānthese
- trīnthree
- guṇānqualities
- ativartategoes beyond
na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati || 22 ||
- śrībhagavānthe Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- uvācasaid
- prakāśamlight
- caand
- pravṛttimactivity
- caand
- mohamdelusion
- evaindeed
- caand
- pāṇḍavaO Pandava
- nanot
- dveṣṭihates
- sampravṛttāniwhen present
- nanot
- nivṛttāniwhen absent
- kāṅkṣatilongs for
guṇā vartanta ityeva yo'vatiṣṭhati neṅgate || 23 ||
- udāsīnavatlike one unconcerned (udāsīna:unconcerned | vat:like)
- āsīnaḥseated
- guṇaiḥby the qualities
- yaḥwho
- nanot
- vicālyateis moved
- guṇāḥqualities
- vartanteoperate
- itithus
- evamin this way
- yaḥwho
- avatiṣṭhatistands firm
- nanot
- iṅgatewavers
tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ || 24 ||
- samaduḥkhasukhaḥalike in pain and pleasure (sama:alike | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- svasthaḥdwells in the Self
- samaloṣṭāśmakāñcanaḥalike to clod, stone, gold (sama:alike | loṣṭa:clod | aśma:stone | kāñcana:gold)
- tulyapriyāpriyaḥsame to dear and not-dear (tulya:same | priya:dear | apriya:not-dear)
- dhīraḥfirm
- tulyanindātmasaṃstutiḥsame in censure and praise (tulya:same | nindā:censure | ātma:self | saṃstuti:praise)
sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate || 25 ||
- mānāpamānayoḥin honour and dishonour (māna:honour | apamāna:dishonour | yoḥ:in)
- tulyaḥthe same
- tulyaḥthe same
- mitrāripakṣayoḥto friend and foe (mitra:friend | ari:foe | pakṣayoḥ:to)
- sarvārambhaparityāgīabandoning all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:abandoning)
- guṇātītaḥbeyond the gunas (guṇa:gunas | atītaḥ:beyond)
- sahe
- ucyateis said
sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate || 26 ||
- māmme
- caand
- yaḥwho
- avyabhicāreṇawith unswerving
- bhaktiyogenawith devotion (bhakti:devotion | yogena:with union)
- sevateserves
- saḥhe
- guṇānqualities
- samatītyatranscending
- etānthese
- brahmabhūyāyato become Brahman (brahma:Brahman | bhūyāya:to become)
- kalpateis fit
śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca || 27 ||
- brahmaṇaḥof Brahman
- hiindeed
- pratiṣṭhāabode
- ahamI am
- amṛtasyaof the immortal
- avyayasyaof the immutable
- caand
- śāśvatasyaof the everlasting
- caand
- dharmasyaof dharma
- sukhasyaof bliss
- ekāntikasyaof the absolute
- caand
- oṃOm
- tatthat
- sattruth
- itithus
- śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsuin the Upanishads of the Bhagavad Gita (śrīmat:glorious | bhagavad:of the Lord | gītā:Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- brahmavidyāyāmin the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyām:in the knowledge)
- yogaśāstrein the science of yoga (yoga:yoga | śāstre:in the science)
- śrīkṛṣṇārjunasaṃvādein the dialogue between Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- guṇatrayavibhāgayogaḥthe yoga of the division of the three gunas (guṇa:qualities | traya:three | vibhāga:division | yogaḥ:yoga)
- nāmanamed
- caturdaśaḥfourteenth
- adhyāyaḥchapter
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde guṇatrayavibhāgayogo nāma caturdaśo'dhyāyaḥ ||14 |
