॥ ইতি শ্ৰীমহাভাৰতে উদ্যোগপৰ্ৱণি প্ৰজাগৰপৰ্ৱণি
ৱিদুৰহিতৱাক্যে পঞ্চত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ।
ব্ৰূহি ভূযো মহাবুদ্ধে ধৰ্মাৰ্থসহিতং ৱচঃ ।
শৃণ্ৱতো নাস্তি মে তৃপ্তিৰ্ৱিচিত্ৰাণীহ ভাষসে ॥ 1॥
ৱিদুৰহিতৱাক্যে পঞ্চত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥
ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ।
ব্ৰূহি ভূযো মহাবুদ্ধে ধৰ্মাৰ্থসহিতং ৱচঃ ।
শৃণ্ৱতো নাস্তি মে তৃপ্তিৰ্ৱিচিত্ৰাণীহ ভাষসে ॥ 1॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
সৰ্ৱতীৰ্থেষু ৱা স্নানং সৰ্ৱভূতেষু চাৰ্জৱম্ ।
উভে এতে সমে স্যাতামাৰ্জৱং ৱা ৱিশিষ্যতে ॥ 2॥
সৰ্ৱতীৰ্থেষু ৱা স্নানং সৰ্ৱভূতেষু চাৰ্জৱম্ ।
উভে এতে সমে স্যাতামাৰ্জৱং ৱা ৱিশিষ্যতে ॥ 2॥
আৰ্জৱং প্ৰতিপদ্যস্ৱ পুত্ৰেষু সততং ৱিভো ।
ইহ কীৰ্তিং পৰাং প্ৰাপ্য প্ৰেত্য স্ৱৰ্গমৱাপ্স্যসি ॥ 3॥
ইহ কীৰ্তিং পৰাং প্ৰাপ্য প্ৰেত্য স্ৱৰ্গমৱাপ্স্যসি ॥ 3॥
যাৱত্কীৰ্তিৰ্মনুষ্যস্য পুণ্যা লোকেষু গীযতে ।
তাৱত্স পুৰুষৱ্যাঘ্ৰ স্ৱৰ্গলোকে মহীযতে ॥ 4॥
তাৱত্স পুৰুষৱ্যাঘ্ৰ স্ৱৰ্গলোকে মহীযতে ॥ 4॥
অত্ৰাপ্যুদাহৰন্তীমমিতিহাসং পুৰাতনম্ ।
ৱিৰোচনস্য সংৱাদং কেশিন্যৰ্থে সুধন্ৱনা ॥ 5॥
ৱিৰোচনস্য সংৱাদং কেশিন্যৰ্থে সুধন্ৱনা ॥ 5॥
কেশিন্যুৱাচ।
কিং ব্ৰাহ্মণাঃ স্ৱিচ্ছ্ৰেযাংসো দিতিজাঃ স্ৱিদ্ৱিৰোচন ।
অথ কেন স্ম পৰ্যঙ্কং সুধন্ৱা নাধিৰোহতি ॥ 6॥
কিং ব্ৰাহ্মণাঃ স্ৱিচ্ছ্ৰেযাংসো দিতিজাঃ স্ৱিদ্ৱিৰোচন ।
অথ কেন স্ম পৰ্যঙ্কং সুধন্ৱা নাধিৰোহতি ॥ 6॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
প্ৰাজাপত্যা হি ৱৈ শ্ৰেষ্ঠা ৱযং কেশিনি সত্তমাঃ ।
অস্মাকং খল্ৱিমে লোকাঃ কে দেৱাঃ কে দ্ৱিজাতযঃ ॥ 7॥
প্ৰাজাপত্যা হি ৱৈ শ্ৰেষ্ঠা ৱযং কেশিনি সত্তমাঃ ।
অস্মাকং খল্ৱিমে লোকাঃ কে দেৱাঃ কে দ্ৱিজাতযঃ ॥ 7॥
কেশিন্যুৱাচ।
ইহৈৱাস্স্ৱ প্ৰতীক্ষাৱ উপস্থানে ৱিৰোচন ।
সুধন্ৱা প্ৰাতৰাগন্তা পশ্যেযং ৱাং সমাগতৌ ॥ 8॥
ইহৈৱাস্স্ৱ প্ৰতীক্ষাৱ উপস্থানে ৱিৰোচন ।
সুধন্ৱা প্ৰাতৰাগন্তা পশ্যেযং ৱাং সমাগতৌ ॥ 8॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
তথা ভদ্ৰে কৰিষ্যামি যথা ত্ৱং ভীৰু ভাষসে ।
সুধন্ৱানং চ মাং চৈৱ প্ৰাতৰ্দ্ৰষ্টাসি সঙ্গতৌ ॥ 9॥
তথা ভদ্ৰে কৰিষ্যামি যথা ত্ৱং ভীৰু ভাষসে ।
সুধন্ৱানং চ মাং চৈৱ প্ৰাতৰ্দ্ৰষ্টাসি সঙ্গতৌ ॥ 9॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
অন্ৱালভে হিৰণ্মযং প্ৰাহ্ৰাদেঽহং তৱাসনম্ ।
একত্ৱমুপসম্পন্নো ন ত্ৱাসেযং ত্ৱযা সহ ॥ 10॥
অন্ৱালভে হিৰণ্মযং প্ৰাহ্ৰাদেঽহং তৱাসনম্ ।
একত্ৱমুপসম্পন্নো ন ত্ৱাসেযং ত্ৱযা সহ ॥ 10॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
অন্ৱাহৰন্তু ফলকং কূৰ্চং ৱাপ্যথ ৱা বৃসীম্ ।
সুধন্ৱন্ন ত্ৱমৰ্হোঽসি মযা সহ সমাসনম্ ॥ 11॥
অন্ৱাহৰন্তু ফলকং কূৰ্চং ৱাপ্যথ ৱা বৃসীম্ ।
সুধন্ৱন্ন ত্ৱমৰ্হোঽসি মযা সহ সমাসনম্ ॥ 11॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
পিতাপি তে সমাসীনমুপাসীতৈৱ মামধঃ ।
বালঃ সুখৈধিতো গেহে ন ত্ৱং কিং চন বুধ্যসে ॥ 12॥
পিতাপি তে সমাসীনমুপাসীতৈৱ মামধঃ ।
বালঃ সুখৈধিতো গেহে ন ত্ৱং কিং চন বুধ্যসে ॥ 12॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
হিৰণ্যং চ গৱাশ্ৱং চ যদ্ৱিত্তমসুৰেষু নঃ ।
সুধন্ৱন্ৱিপণে তেন প্ৰশ্নং পৃচ্ছাৱ যে ৱিদুঃ ॥ 13॥
হিৰণ্যং চ গৱাশ্ৱং চ যদ্ৱিত্তমসুৰেষু নঃ ।
সুধন্ৱন্ৱিপণে তেন প্ৰশ্নং পৃচ্ছাৱ যে ৱিদুঃ ॥ 13॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
হিৰণ্যং চ গৱাশ্ৱং চ তৱৈৱাস্তু ৱিৰোচন ।
প্ৰাণযোস্তু পণং কৃত্ৱা প্ৰশ্নং পৃচ্ছাৱ যে ৱিদুঃ ॥ 14॥
হিৰণ্যং চ গৱাশ্ৱং চ তৱৈৱাস্তু ৱিৰোচন ।
প্ৰাণযোস্তু পণং কৃত্ৱা প্ৰশ্নং পৃচ্ছাৱ যে ৱিদুঃ ॥ 14॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
আৱাং কুত্ৰ গমিষ্যাৱঃ প্ৰাণযোৰ্ৱিপণে কৃতে ।
ন হি দেৱেষ্ৱহং স্থাতা ন মনুষ্যেষু কৰ্হি চিত্ ॥ 15॥
আৱাং কুত্ৰ গমিষ্যাৱঃ প্ৰাণযোৰ্ৱিপণে কৃতে ।
ন হি দেৱেষ্ৱহং স্থাতা ন মনুষ্যেষু কৰ্হি চিত্ ॥ 15॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
পিতৰং তে গমিষ্যাৱঃ প্ৰাণযোৰ্ৱিপণে কৃতে ।
পুত্ৰস্যাপি স হেতোৰ্হি প্ৰহ্ৰাদো নানৃতং ৱদেত্ ॥ 16॥
পিতৰং তে গমিষ্যাৱঃ প্ৰাণযোৰ্ৱিপণে কৃতে ।
পুত্ৰস্যাপি স হেতোৰ্হি প্ৰহ্ৰাদো নানৃতং ৱদেত্ ॥ 16॥
প্ৰহ্লাদ উৱাচ।
ইমৌ তৌ সম্প্ৰদৃশ্যেতে যাভ্যাং ন চৰিতং সহ ।
আশীৱিষাৱিৱ ক্ৰুদ্ধাৱেকমাৰ্গমিহাগতৌ ॥ 17॥
ইমৌ তৌ সম্প্ৰদৃশ্যেতে যাভ্যাং ন চৰিতং সহ ।
আশীৱিষাৱিৱ ক্ৰুদ্ধাৱেকমাৰ্গমিহাগতৌ ॥ 17॥
কিং ৱৈ সহৈৱ চৰতো ন পুৰা চৰতঃ সহ ।
ৱিৰোচনৈতত্পৃচ্ছামি কিং তে সখ্যং সুধন্ৱনা ॥ 18॥
ৱিৰোচনৈতত্পৃচ্ছামি কিং তে সখ্যং সুধন্ৱনা ॥ 18॥
ৱিৰোচন উৱাচ।
ন মে সুধন্ৱনা সখ্যং প্ৰাণযোৰ্ৱিপণাৱহে ।
প্ৰহ্ৰাদ তত্ত্ৱামৃপ্চ্ছামি মা প্ৰশ্নমনৃতং ৱদীঃ ॥ 19॥
ন মে সুধন্ৱনা সখ্যং প্ৰাণযোৰ্ৱিপণাৱহে ।
প্ৰহ্ৰাদ তত্ত্ৱামৃপ্চ্ছামি মা প্ৰশ্নমনৃতং ৱদীঃ ॥ 19॥
প্ৰহ্লাদ উৱাচ।
উদকং মধুপৰ্কং চাপ্যানযন্তু সুধন্ৱনে ।
ব্ৰহ্মন্নভ্যৰ্চনীযোঽসি শ্ৱেতা গৌঃ পীৱৰী কৃতা ॥ 20॥
উদকং মধুপৰ্কং চাপ্যানযন্তু সুধন্ৱনে ।
ব্ৰহ্মন্নভ্যৰ্চনীযোঽসি শ্ৱেতা গৌঃ পীৱৰী কৃতা ॥ 20॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
উদকং মধুপৰ্কং চ পথ এৱাৰ্পিতং মম ।
প্ৰহ্ৰাদ ত্ৱং তু নৌ প্ৰশ্নং তথ্যং প্ৰব্ৰূহি পৃচ্ছতোঃ ॥ 21॥
উদকং মধুপৰ্কং চ পথ এৱাৰ্পিতং মম ।
প্ৰহ্ৰাদ ত্ৱং তু নৌ প্ৰশ্নং তথ্যং প্ৰব্ৰূহি পৃচ্ছতোঃ ॥ 21॥
প্ৰহ্লাদ উৱাচ।
পুৰ্তো ৱান্যো ভৱান্ব্ৰহ্মন্সাক্ষ্যে চৈৱ ভৱেত্স্থিতঃ ।
তযোৰ্ৱিৱদতোঃ প্ৰশ্নং কথমস্মদ্ৱিভো ৱদেত্ ॥ 22॥
পুৰ্তো ৱান্যো ভৱান্ব্ৰহ্মন্সাক্ষ্যে চৈৱ ভৱেত্স্থিতঃ ।
তযোৰ্ৱিৱদতোঃ প্ৰশ্নং কথমস্মদ্ৱিভো ৱদেত্ ॥ 22॥
অথ যো নৈৱ প্ৰব্ৰূযাত্সত্যং ৱা যদি ৱানৃতম্ ।
এতত্সুধন্ৱন্পৃচ্ছামি দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম কিং ৱসেত্ ॥ 23॥
এতত্সুধন্ৱন্পৃচ্ছামি দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম কিং ৱসেত্ ॥ 23॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
যাং ৰাত্ৰিমধিৱিন্না স্ত্ৰী যাং চৈৱাক্ষ পৰাজিতঃ ।
যাং চ ভাৰাভিতপ্তাঙ্গো দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম তাং ৱসেত্ ॥ 24॥
যাং ৰাত্ৰিমধিৱিন্না স্ত্ৰী যাং চৈৱাক্ষ পৰাজিতঃ ।
যাং চ ভাৰাভিতপ্তাঙ্গো দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম তাং ৱসেত্ ॥ 24॥
নগৰে প্ৰতিৰুদ্ধঃ সন্বহিৰ্দ্ৱাৰে বুভুক্ষিতঃ ।
অমিত্ৰান্ভূযসঃ পশ্যন্দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম তাং ৱসেত্ ॥ 25॥
অমিত্ৰান্ভূযসঃ পশ্যন্দুৰ্ৱিৱক্তা স্ম তাং ৱসেত্ ॥ 25॥
পঞ্চ পশ্ৱনৃতে হন্তি দশ হন্তি গৱানৃতে ।
শতমশ্ৱানৃতে হন্তি সহস্ৰং পুৰুষানৃতে ॥ 26॥
শতমশ্ৱানৃতে হন্তি সহস্ৰং পুৰুষানৃতে ॥ 26॥
হন্তি জাতানজাতাংশ্চ হিৰণ্যাৰ্থোঽনৃতং ৱদন্ ।
সৰ্ৱং ভূম্যনৃতে হন্তি মা স্ম ভূম্যনৃতং ৱদীঃ ॥ 27॥
সৰ্ৱং ভূম্যনৃতে হন্তি মা স্ম ভূম্যনৃতং ৱদীঃ ॥ 27॥
প্ৰহ্লাদ উৱাচ।
মত্তঃ শ্ৰেযানঙ্গিৰা ৱৈ সুধন্ৱা ত্ৱদ্ৱিৰোচন ।
মাতাস্য শ্ৰেযসী মাতুস্তস্মাত্ত্ৱং তেন ৱৈ জিতঃ ॥ 28॥
মত্তঃ শ্ৰেযানঙ্গিৰা ৱৈ সুধন্ৱা ত্ৱদ্ৱিৰোচন ।
মাতাস্য শ্ৰেযসী মাতুস্তস্মাত্ত্ৱং তেন ৱৈ জিতঃ ॥ 28॥
ৱিৰোচন সুধন্ৱাযং প্ৰাণানামীশ্ৱৰস্তৱ ।
সুধন্ৱন্পুনৰিচ্ছামি ত্ৱযা দত্তং ৱিৰোচনম্ ॥ 29॥
সুধন্ৱন্পুনৰিচ্ছামি ত্ৱযা দত্তং ৱিৰোচনম্ ॥ 29॥
সুধন্ৱোৱাচ ।
যদ্ধৰ্মমৱৃণীথাস্ত্ৱং ন কামাদনৃতং ৱদীঃ ।
পুনৰ্দদামি তে তস্মাত্পুত্ৰং প্ৰহ্ৰাদ দুৰ্লভম্ ॥ 30॥
যদ্ধৰ্মমৱৃণীথাস্ত্ৱং ন কামাদনৃতং ৱদীঃ ।
পুনৰ্দদামি তে তস্মাত্পুত্ৰং প্ৰহ্ৰাদ দুৰ্লভম্ ॥ 30॥
এষ প্ৰহ্ৰাদ পুত্ৰস্তে মযা দত্তো ৱিৰোচনঃ ।
পাদপ্ৰক্ষালনং কুৰ্যাত্কুমাৰ্যাঃ সন্নিধৌ মম ॥ 31॥
পাদপ্ৰক্ষালনং কুৰ্যাত্কুমাৰ্যাঃ সন্নিধৌ মম ॥ 31॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
তস্মাদ্ৰাজেন্দ্ৰ ভূম্যৰ্থে নানৃতং ৱক্তুমৰ্হসি ।
মা গমঃ স সুতামাত্যোঽত্যযং পুত্ৰাননুভ্ৰমন্ ॥ 32॥
তস্মাদ্ৰাজেন্দ্ৰ ভূম্যৰ্থে নানৃতং ৱক্তুমৰ্হসি ।
মা গমঃ স সুতামাত্যোঽত্যযং পুত্ৰাননুভ্ৰমন্ ॥ 32॥
ন দেৱা যষ্টিমাদায ৰক্ষন্তি পশুপালৱত্ ।
যং তু ৰক্ষিতুমিচ্ছন্তি বুদ্ধ্যা সংৱিভজন্তি তম্ ॥ 33॥
যং তু ৰক্ষিতুমিচ্ছন্তি বুদ্ধ্যা সংৱিভজন্তি তম্ ॥ 33॥
যথা যথা হি পুৰুষঃ কল্যাণে কুৰুতে মনঃ ।
তথা তথাস্য সৰ্ৱাৰ্থাঃ সিধ্যন্তে নাত্ৰ সংশযঃ ॥ 34॥
তথা তথাস্য সৰ্ৱাৰ্থাঃ সিধ্যন্তে নাত্ৰ সংশযঃ ॥ 34॥
ন ছন্দাংসি ৱৃজিনাত্তাৰযন্তি
আযাৱিনং মাযযা ৱৰ্তমানম্ ।
নীডং শকুন্তা ইৱ জাতপক্ষাশ্
ছন্দাংস্যেনং প্ৰজহত্যন্তকালে ॥ 35॥
আযাৱিনং মাযযা ৱৰ্তমানম্ ।
নীডং শকুন্তা ইৱ জাতপক্ষাশ্
ছন্দাংস্যেনং প্ৰজহত্যন্তকালে ॥ 35॥
মত্তাপানং কলহং পূগৱৈৰং
ভাৰ্যাপত্যোৰন্তৰং জ্ঞাতিভেদম্ ।
ৰাজদ্ৱিষ্টং স্ত্ৰীপুমাংসোৰ্ৱিৱাদং
ৱৰ্জ্যান্যাহুৰ্যশ্চ পন্থাঃ প্ৰদুষ্ঠঃ ॥ 36॥
ভাৰ্যাপত্যোৰন্তৰং জ্ঞাতিভেদম্ ।
ৰাজদ্ৱিষ্টং স্ত্ৰীপুমাংসোৰ্ৱিৱাদং
ৱৰ্জ্যান্যাহুৰ্যশ্চ পন্থাঃ প্ৰদুষ্ঠঃ ॥ 36॥
সামুদ্ৰিকং ৱণিজং চোৰপূৰ্ৱং
শলাক ধূৰ্তং চ চিকিত্সকং চ ।
অৰিং চ মিত্ৰং চ কুশীলৱং চ
নৈতান্সাখ্যেষ্ৱধিকুৰ্ৱীত সপ্ত ॥ 37॥
শলাক ধূৰ্তং চ চিকিত্সকং চ ।
অৰিং চ মিত্ৰং চ কুশীলৱং চ
নৈতান্সাখ্যেষ্ৱধিকুৰ্ৱীত সপ্ত ॥ 37॥
মানাগ্নিহোত্ৰমুত মানমৌনং
মানেনাধীতমুত মানযজ্ঞঃ ।
এতানি চত্ৱাৰ্যভযঙ্কৰাণি
ভযং প্ৰযচ্ছন্ত্যযথা কৃতানি ॥ 38॥
মানেনাধীতমুত মানযজ্ঞঃ ।
এতানি চত্ৱাৰ্যভযঙ্কৰাণি
ভযং প্ৰযচ্ছন্ত্যযথা কৃতানি ॥ 38॥
অগাৰ দাহী গৰদঃ কুণ্ডাশী সোমৱিক্ৰযী ।
পৰ্ৱ কাৰশ্চ সূচী চ মিত্ৰ ধ্ৰুক্পাৰদাৰিকঃ ॥ 39॥
পৰ্ৱ কাৰশ্চ সূচী চ মিত্ৰ ধ্ৰুক্পাৰদাৰিকঃ ॥ 39॥
ভ্ৰূণহা গুৰু তল্পী চ যশ্চ স্যাত্পানপো দ্ৱিজঃ ।
অতিতীক্ষ্ণশ্চ কাকশ্চ নাস্তিকো ৱেদ নিন্দকঃ ॥ 40॥
অতিতীক্ষ্ণশ্চ কাকশ্চ নাস্তিকো ৱেদ নিন্দকঃ ॥ 40॥
স্ৰুৱ প্ৰগ্ৰহণো ৱ্ৰাত্যঃ কীনাশশ্চাৰ্থৱানপি ।
ৰক্ষেত্যুক্তশ্চ যো হিংস্যাত্সৰ্ৱে ব্ৰহ্মণ্হণৈঃ সমাঃ ॥ 41॥
ৰক্ষেত্যুক্তশ্চ যো হিংস্যাত্সৰ্ৱে ব্ৰহ্মণ্হণৈঃ সমাঃ ॥ 41॥
তৃণোক্লযা জ্ঞাযতে জাতৰূপং
যুগে ভদ্ৰো ৱ্যৱহাৰেণ সাধুঃ ।
শূৰো ভযেষ্ৱৰ্থকৃচ্ছ্ৰেষু ধীৰঃ
কৃচ্ছ্ৰাস্ৱাপত্সু সুহৃদশ্চাৰযশ্ চ ॥ 42॥
যুগে ভদ্ৰো ৱ্যৱহাৰেণ সাধুঃ ।
শূৰো ভযেষ্ৱৰ্থকৃচ্ছ্ৰেষু ধীৰঃ
কৃচ্ছ্ৰাস্ৱাপত্সু সুহৃদশ্চাৰযশ্ চ ॥ 42॥
জৰা ৰূপং হৰতি হি ধৈৰ্যমাশা
মৃত্যুঃ প্ৰাণান্ধৰ্মচৰ্যামসূযা ।
ক্ৰোধঃ শ্ৰিযং শীলমনাৰ্য সেৱা
হ্ৰিযং কামঃ সৰ্ৱমেৱাভিমানঃ ॥ 43॥
মৃত্যুঃ প্ৰাণান্ধৰ্মচৰ্যামসূযা ।
ক্ৰোধঃ শ্ৰিযং শীলমনাৰ্য সেৱা
হ্ৰিযং কামঃ সৰ্ৱমেৱাভিমানঃ ॥ 43॥
শ্ৰীৰ্মঙ্গলাত্প্ৰভৱতি প্ৰাগল্ভ্যাত্সম্প্ৰৱৰ্ধতে ।
দাক্ষ্যাত্তু কুৰুতে মূলং সংযমাত্প্ৰতিতিষ্ঠতি ॥ 44॥
দাক্ষ্যাত্তু কুৰুতে মূলং সংযমাত্প্ৰতিতিষ্ঠতি ॥ 44॥
অষ্টৌ গুণাঃ পুৰুষং দীপযন্তি
প্ৰজ্ঞা চ কৌল্যং চ দমঃ শ্ৰুতং চ ।
পৰাক্ৰমশ্চাবহু ভাষিতা চ
দানং যথাশক্তি কৃতজ্ঞতা চ ॥ 45॥
প্ৰজ্ঞা চ কৌল্যং চ দমঃ শ্ৰুতং চ ।
পৰাক্ৰমশ্চাবহু ভাষিতা চ
দানং যথাশক্তি কৃতজ্ঞতা চ ॥ 45॥
এতান্গুণাংস্তাত মহানুভাৱান্
একো গুণঃ সংশ্ৰযতে প্ৰসহ্য ।
ৰাজা যদা সত্কুৰুতে মনুষ্যং
সৰ্ৱান্গুণানেষ গুণোঽতিভাতি ॥ 46॥
একো গুণঃ সংশ্ৰযতে প্ৰসহ্য ।
ৰাজা যদা সত্কুৰুতে মনুষ্যং
সৰ্ৱান্গুণানেষ গুণোঽতিভাতি ॥ 46॥
অষ্টৌ নৃপেমানি মনুষ্যলোকে
স্ৱৰ্গস্য লোকস্য নিদৰ্শনানি ।
চত্ৱাৰ্যেষামন্ৱৱেতানি সদ্ভিশ্
চত্ৱাৰ্যেষামন্ৱৱযন্তি সন্তঃ ॥ 47॥
স্ৱৰ্গস্য লোকস্য নিদৰ্শনানি ।
চত্ৱাৰ্যেষামন্ৱৱেতানি সদ্ভিশ্
চত্ৱাৰ্যেষামন্ৱৱযন্তি সন্তঃ ॥ 47॥
যজ্ঞো দানমধ্যযনং তপশ্ চ
চত্ৱাৰ্যেতান্যন্ৱৱেতানি সদ্ভিঃ ।
দমঃ সত্যমাৰ্জৱমানৃশংস্যং
চত্ৱাৰ্যেতান্যন্ৱৱযন্তি সন্তঃ ॥ 48॥
চত্ৱাৰ্যেতান্যন্ৱৱেতানি সদ্ভিঃ ।
দমঃ সত্যমাৰ্জৱমানৃশংস্যং
চত্ৱাৰ্যেতান্যন্ৱৱযন্তি সন্তঃ ॥ 48॥
ন সা সভা যত্ৰ ন সন্তি ৱৃদ্ধা
ন তে ৱৃদ্ধা যে ন ৱদন্তি ধৰ্মম্ ।
নাসৌ হৰ্মো যতন সত্যমস্তি
ন তত্সত্যং যচ্ছলেনানুৱিদ্ধম্ ॥ 49॥
ন তে ৱৃদ্ধা যে ন ৱদন্তি ধৰ্মম্ ।
নাসৌ হৰ্মো যতন সত্যমস্তি
ন তত্সত্যং যচ্ছলেনানুৱিদ্ধম্ ॥ 49॥
সত্যং ৰূপং শ্ৰুতং ৱিদ্যা কৌল্যং শীলং বলং ধনম্ ।
শৌৰ্যং চ চিৰভাষ্যং চ দশঃ সংসৰ্গযোনযঃ ॥ 50॥
শৌৰ্যং চ চিৰভাষ্যং চ দশঃ সংসৰ্গযোনযঃ ॥ 50॥
পাপং কুৰ্ৱন্পাপকীৰ্তিঃ পাপমেৱাশ্নুতে ফলম্ ।
পুণ্যং কুৰ্ৱন্পুণ্যকীৰ্তিঃ পুণ্যমেৱাশ্নুতে ফলম্ ॥ 51॥
পুণ্যং কুৰ্ৱন্পুণ্যকীৰ্তিঃ পুণ্যমেৱাশ্নুতে ফলম্ ॥ 51॥
পাপং প্ৰজ্ঞাং নাশযতি ক্ৰিযমাণং পুনঃ পুনঃ ।
নষ্টপ্ৰজ্ঞঃ পাপমেৱ নিত্যমাৰভতে নৰঃ ॥ 52॥
নষ্টপ্ৰজ্ঞঃ পাপমেৱ নিত্যমাৰভতে নৰঃ ॥ 52॥
পুণ্যং প্ৰজ্ঞাং ৱৰ্ধযতি ক্ৰিযমাণং পুনঃ পুনঃ ।
ৱৃদ্ধপ্ৰজ্ঞঃ পুণ্যমেৱ নিত্যমাৰভতে নৰঃ ॥ 53॥
ৱৃদ্ধপ্ৰজ্ঞঃ পুণ্যমেৱ নিত্যমাৰভতে নৰঃ ॥ 53॥
অসূযকো দন্দ শূকো নিষ্ঠুৰো ৱৈৰকৃন্নৰঃ ।
স কৃচ্ছ্ৰং মহদাপ্নোতো নচিৰাত্পাপমাচৰন্ ॥ 54॥
স কৃচ্ছ্ৰং মহদাপ্নোতো নচিৰাত্পাপমাচৰন্ ॥ 54॥
অনসূযঃ কৃতপ্ৰজ্ঞঃ শোভনান্যাচৰন্সদা ।
অকৃচ্ছ্ৰাত্সুখমাপ্নোতি সৰ্ৱত্ৰ চ ৱিৰাজতে ॥ 55॥
অকৃচ্ছ্ৰাত্সুখমাপ্নোতি সৰ্ৱত্ৰ চ ৱিৰাজতে ॥ 55॥
প্ৰজ্ঞামেৱাগমযতি যঃ প্ৰাজ্ঞেভ্যঃ স পণ্ডিতঃ ।
প্ৰাজ্ঞো হ্যৱাপ্য ধৰ্মাৰ্থৌ শক্নোতি সুখমেধিতুম্ ॥ 56॥
প্ৰাজ্ঞো হ্যৱাপ্য ধৰ্মাৰ্থৌ শক্নোতি সুখমেধিতুম্ ॥ 56॥
দিৱসেনৈৱ তত্কুৰ্যাদ্যেন ৰাতৌ সুখং ৱসেত্ ।
অষ্ট মাসেন তত্কুৰ্যাদ্যেন ৱৰ্ষাঃ সুখং ৱসেত্ ॥ 57॥
অষ্ট মাসেন তত্কুৰ্যাদ্যেন ৱৰ্ষাঃ সুখং ৱসেত্ ॥ 57॥
পূৰ্ৱে ৱযসি তত্কুৰ্যাদ্যেন ৱৃদ্ধসুখং ৱসেত্ ।
যাৱজ্জীৱেন তত্কুৰ্যাদ্যেন প্ৰেত্য সুখং ৱসেত্ ॥ 58॥
যাৱজ্জীৱেন তত্কুৰ্যাদ্যেন প্ৰেত্য সুখং ৱসেত্ ॥ 58॥
জীৰ্ণমন্নং প্ৰশংসন্তি ভাৰ্যং চ গতযৌৱনাম্ ।
শূৰং ৱিগতসঙ্গ্ৰামং গতপাৰং তপস্ৱিনম্ ॥ 59॥
শূৰং ৱিগতসঙ্গ্ৰামং গতপাৰং তপস্ৱিনম্ ॥ 59॥
ধনেনাধৰ্মলব্ধেন যচ্ছিদ্ৰমপিধীযতে ।
অসংৱৃতং তদ্ভৱতি ততোঽন্যদৱদীৰ্যতে ॥ 60॥
অসংৱৃতং তদ্ভৱতি ততোঽন্যদৱদীৰ্যতে ॥ 60॥
গুৰুৰাত্মৱতাং শাস্তা শাসা ৰাজা দুৰাত্মনাম্ ।
অথ প্ৰচ্ছন্নপাপানাং শাস্তা ৱৈৱস্ৱতো যমঃ ॥ 61॥
অথ প্ৰচ্ছন্নপাপানাং শাস্তা ৱৈৱস্ৱতো যমঃ ॥ 61॥
ঋষীণাং চ নদীনাং চ কুলানাং চ মহামনাম্ ।
প্ৰভৱো নাধিগন্তৱ্যঃ স্ত্ৰীণাং দুশ্চৰিতস্য চ ॥ 62॥
প্ৰভৱো নাধিগন্তৱ্যঃ স্ত্ৰীণাং দুশ্চৰিতস্য চ ॥ 62॥
দ্ৱিজাতিপূজাভিৰতো দাতা জ্ঞাতিষু চাৰ্জৱী ।
ক্ষত্ৰিযঃ স্ৱৰ্গভাগ্ৰাজংশ্চিৰং পালযতে মহীম্ ॥ 63॥
ক্ষত্ৰিযঃ স্ৱৰ্গভাগ্ৰাজংশ্চিৰং পালযতে মহীম্ ॥ 63॥
সুৱৰ্ণপুষ্পাং পৃথিৱীং চিন্ৱন্তি পুৰুষাস্ত্ৰযঃ ।
শূৰশ্চ কৃতৱিদ্যশ্চ যশ্চ জানাতি সেৱিতুম্ ॥ 64॥
শূৰশ্চ কৃতৱিদ্যশ্চ যশ্চ জানাতি সেৱিতুম্ ॥ 64॥
বুদ্ধিশ্ৰেষ্ঠানি কৰ্মাণি বাহুমধ্যানি ভাৰত ।
তানি জঙ্ঘা জঘন্যানি ভাৰপ্ৰত্যৱৰাণি চ ॥ 65॥
তানি জঙ্ঘা জঘন্যানি ভাৰপ্ৰত্যৱৰাণি চ ॥ 65॥
দুৰ্যোধনে চ শকুনৌ মূঢে দুঃশাসনে তথা ।
কৰ্ণে চৈশ্ৱৰ্যমাধায কথং ত্ৱং ভূতিমিচ্ছসি ॥ 66॥
কৰ্ণে চৈশ্ৱৰ্যমাধায কথং ত্ৱং ভূতিমিচ্ছসি ॥ 66॥
সৰ্ৱৈৰ্গুণৈৰুপেতাশ্চ পাণ্ডৱা ভৰতৰ্ষভ ।
পিতৃৱত্ত্ৱযি ৱৰ্তন্তে তেষু ৱৰ্তস্ৱ পুত্ৰৱত্ ॥ 67॥
পিতৃৱত্ত্ৱযি ৱৰ্তন্তে তেষু ৱৰ্তস্ৱ পুত্ৰৱত্ ॥ 67॥
॥ ইতি শ্ৰীমহাভাৰতে উদ্যোগপৰ্ৱণি প্ৰজাগৰপৰ্ৱণি
ৱিদুৰহিতৱাক্যে পঞ্চত্ৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥ 35॥