স্ৱানুভূত্যেকমানায নমঃ শান্তায তেজসে ॥ 1.1 ॥
অবোধোপহতাঃ চান্যে জীৰ্ণমঙ্গে সুভাষিতম্ ॥ 1.2 ॥
সুখতৰং আৰাধ্যতে ৱিশেষজ্ঞঃ ।
জ্ঞানলৱদুৰ্ৱিদগ্ধং
ব্ৰহ্মাপি তং নৰং ন ৰঞ্জযতি ॥ 1.3 ॥
সমুদ্ৰং অপি সন্তৰেত্প্ৰচলদূৰ্মিমালাকুলম্ ।
ভুজঙ্গং অপি কোপিতং শিৰসি পুষ্পৱদ্ধাৰযেত্
ন তু প্ৰতিনিৱিষ্টমূৰ্খজনচিত্তং আৰাধযেত্ ॥ 1.4 ॥
পিবেচ্চ মৃগতৃষ্ণিকাসু সলিলং পিপাসাৰ্দিতঃ ।
ক্ৱচিদপি পৰ্যটন্শশৱিষাণং আসাদযেত্
ন তু প্ৰতিনিৱিষ্টমূৰ্খচিত্তং আৰাধযেত্ ॥ 1.5 ॥
ছেত্তুং ৱজ্ৰমণিং শিৰীষকুসুমপ্ৰান্তেন সন্নহ্যতি ।
মাধুৰ্যং মধুবিন্দুনা ৰচযিতুং ক্ষাৰাম্বুধেৰীহতে
নেতুং ৱাঞ্ছতি যঃ খলান্পথি সতাং সূক্তৈঃ সুধাস্যন্দিভিঃ ॥ 1.6 ॥
ৱিনিৰ্মিতং ছাদনং অজ্ঞতাযাঃ ।
ৱিশেষতঃ সৰ্ৱৱিদাং সমাজে
ৱিভূষণং মৌনং অপণ্ডিতানাম্ ॥ 1.7 ॥
তদা সৰ্ৱজ্ঞোঽস্মীত্যভৱদৱলিপ্তং মম মনঃ
যদা কিঞ্চিত্কিঞ্চিদ্বুধজনসকাশাদৱগতং
তদা মূৰ্খোঽস্মীতি জ্ৱৰ ইৱ মদো মে ৱ্যপগতঃ ॥ 1.8 ॥
নিৰুপমৰসং প্ৰীত্যা খাদন্নৰাস্থি নিৰামিষম্ ।
সুৰপতিং অপি শ্ৱা পাৰ্শ্ৱস্থং ৱিলোক্য ন শঙ্কতে
ন হি গণযতি ক্ষুদ্ৰো জন্তুঃ পৰিগ্ৰহফল্গুতাম্ ॥ 1.9 ॥
মহীধ্ৰাদুত্তুঙ্গাদৱনিং অৱনেশ্চাপি জলধিম্ ।
অধোঽধো গঙ্গেযং পদং উপগতা স্তোকম্
অথৱাৱিৱেকভ্ৰষ্টানাং ভৱতি ৱিনিপাতঃ শতমুখঃ ॥ 1.10 ॥
নাগেন্দ্ৰো নিশিতাঙ্কুশেন সমদো দণ্ডেন গোগৰ্দভৌ ।
ৱ্যাধিৰ্ভেষজসঙ্গ্ৰহৈশ্চ ৱিৱিধৈৰ্মন্ত্ৰপ্ৰযোগৈৰ্ৱিষং
সৰ্ৱস্যৌষধং অস্তি শাস্ত্ৰৱিহিতং মূৰ্খস্য নাস্ত্যৌষধম্ ॥ 1.11 ॥
সাক্ষাত্পশুঃ পুচ্ছৱিষাণহীনঃ ।
তৃণং ন খাদন্নপি জীৱমানস্
তদ্ভাগধেযং পৰমং পশূনাম্ ॥ 1.12 ॥
জ্ঞানং ন শীলং ন গুণো ন ধৰ্মঃ ।
তে মৰ্ত্যলোকে ভুৱি ভাৰভূতা
মনুষ্যৰূপেণ মৃগাশ্চৰন্তি ॥ 1.13 ॥
ভ্ৰান্তং ৱনচৰৈঃ সহ
ন মূৰ্খজনসম্পৰ্কঃ
সুৰেন্দ্ৰভৱনেষ্ৱপি ॥ 1.14 ॥
ৱিখ্যাতাঃ কৱযো ৱসন্তি ৱিষযে যস্য প্ৰভোৰ্নিৰ্ধনাঃ ।
তজ্জাড্যং ৱসুধাধিপস্য কৱযস্ত্ৱৰ্থং ৱিনাপীশ্ৱৰাঃ
কুত্স্যাঃ স্যুঃ কুপৰীক্ষকা হি মণযো যৈৰৰ্ঘতঃ পাতিতাঃ ॥ 1.15 ॥
অৰ্থিভ্যঃ প্ৰতিপাদ্যমানং অনিশং প্ৰাপ্নোতি ৱৃদ্ধিং পৰাম্ ।
কল্পান্তেষ্ৱপি ন প্ৰযাতি নিধনং ৱিদ্যাখ্যং অন্তৰ্ধনং
যেষাং তান্প্ৰতি মানং উজ্ঝত নৃপাঃ কস্তৈঃ সহ স্পৰ্ধতে ॥ 1.16 ॥
তৃণং ইৱ লঘু লক্ষ্মীৰ্নৈৱ তান্সংৰুণদ্ধি ।
অভিনৱমদলেখাশ্যামগণ্ডস্থলানাং
ন ভৱতি বিসতন্তুৰ্ৱাৰণং ৱাৰণানাম্ ॥ 1.17 ॥
হংসস্য হন্তি নিতৰাং কুপিতো ৱিধাতা ।
ন ত্ৱস্য দুগ্ধজলভেদৱিধৌ প্ৰসিদ্ধাং
ৱৈদগ্ধীকীৰ্তিং অপহৰ্তুং অসৌ সমৰ্থঃ ॥ 1.18 ॥
ন স্নানং ন ৱিলেপনং ন কুসুমং নালঙ্কৃতা মূৰ্ধজাঃ ।
ৱাণ্যেকা সমলঙ্কৰোতি পুৰুষং যা সংস্কৃতা ধাৰ্যতে
ক্ষীযন্তে খলু ভূষণানি সততং ৱাগ্ভূষণং ভূষণম্ ॥ 1.19 ॥
ৱিদ্যা ভোগকৰী যশঃসুখকৰী ৱিদ্যা গুৰূণাং গুৰুঃ ।
ৱিদ্যা বন্ধুজনো ৱিদেশগমনে ৱিদ্যা পৰা দেৱতা
ৱিদ্যা ৰাজসু পূজ্যতে ন তু ধনং ৱিদ্যাৱিহীনঃ পশুঃ ॥ 1.20 ॥
জ্ঞাতিশ্চেদনলেন কিং যদি সুহৃদ্দিৱ্যৌষধং কিং ফলম্ ।
কিং সৰ্পৈৰ্যদি দুৰ্জনাঃ কিং উ ধনৈৰ্ৱিদ্যাঽনৱদ্যা যদি
ৱ্ৰীডা চেত্কিং উ ভূষণৈঃ সুকৱিতা যদ্যস্তি ৰাজ্যেন কিম্ ॥ 1.21 ॥
প্ৰীতিঃ সাধুজনে নযো নৃপজনে ৱিদ্ৱজ্জনে চাৰ্জৱম্ ।
শৌৰ্যং শত্ৰুজনে ক্ষমা গুৰুজনে কান্তাজনে ধৃষ্টতা
যে চৈৱং পুৰুষাঃ কলাসু কুশলাস্তেষ্ৱেৱ লোকস্থিতিঃ ॥ 1.22 ॥
মানোন্নতিং দিশতি পাপং অপাকৰোতি ।
চেতঃ প্ৰসাদযতি দিক্ষু তনোতি কীৰ্তিং
সত্সঙ্গতিঃ কথয কিং ন কৰোতি পুংসাম্ ॥ 1.23 ॥
ৰসসিদ্ধাঃ কৱীশ্ৱৰাঃ ।
নাস্তি যেষাং যশঃকাযে
জৰামৰণজং ভযম্ ॥ 1.24 ॥
স্নিগ্ধং মিত্ৰং অৱঞ্চকঃ পৰিজনো নিঃক্লেশলেশং মনঃ ।
আকাৰো ৰুচিৰঃ স্থিৰশ্চ ৱিভৱো ৱিদ্যাৱদাতং মুখং
তুষ্টে ৱিষ্টপকষ্টহাৰিণি হৰৌ সম্প্ৰাপ্যতে দেহিনা ॥ 1.25 ॥
কালে শক্ত্যা প্ৰদানং যুৱতিজনকথামূকভাৱঃ পৰেষাম্ ।
তৃষ্ণাস্ৰোতো ৱিভঙ্গো গুৰুষু চ ৱিনযঃ সৰ্ৱভূতানুকম্পা
সামান্যঃ সৰ্ৱশাস্ত্ৰেষ্ৱনুপহতৱিধিঃ শ্ৰেযসাং এষ পন্থাঃ ॥ 1.26 ॥
প্ৰাৰভ্য ৱিঘ্নৱিহতা ৱিৰমন্তি মধ্যাঃ ।
ৱিঘ্নৈঃ পুনঃ পুনৰপি প্ৰতিহন্যমানাঃ
প্ৰাৰব্ধং উত্তমজনা ন পৰিত্যজন্তি ॥ 1.27 ॥
প্ৰিযা ন্যায্যা ৱৃত্তিৰ্মলিনং অসুভঙ্গেঽপ্যসুকৰম্ ।
ৱিপদ্যুচ্চৈঃ স্থেযং পদং অনুৱিধেযং চ মহতাং
সতাং কেনোদ্দিষ্টং ৱিষমং অসিধাৰাৱ্ৰতং ইদম্ ॥ 1.28 ॥
আপন্নোঽপি ৱিপন্নদীধিতিৰিতি প্ৰাণেষু নশ্যত্স্ৱপি ।
মত্তেভেন্দ্ৰৱিভিন্নকুম্ভপিশিতগ্ৰাসৈকবদ্ধস্পৃহঃ
কিং জীৰ্ণং তৃণং অত্তি মানমহতাং অগ্ৰেসৰঃ কেসৰী ॥ 1.29 ॥
শ্ৱা লব্ধ্ৱা পৰিতোষং এতি ন তু তত্তস্য ক্ষুধাশান্তযে ।
সিংহো জম্বুকং অঙ্কং আগতং অপি ত্যক্ত্ৱা নিহন্তি দ্ৱিপং
সৰ্ৱঃ কৃচ্ছ্ৰগতোঽপি ৱাঞ্ছতি জনঃ সত্ত্ৱানুৰূপং ফলম্ ॥ 1.30 ॥
ভূমৌ নিপত্য ৱদনোদৰদৰ্শনং চ ।
শ্ৱা পিণ্ডদস্য কুৰুতে গজপুঙ্গৱস্তু
ধীৰং ৱিলোকযতি চাটুশতৈশ্চ ভুঙ্ক্তে ॥ 1.31 ॥
মৃতঃ কো ৱা ন জাযতে ।
স জাতো যেন জাতেন
যাতি ৱংশঃ সমুন্নতিম্ ॥ 1.32 ॥
দ্ৱযী ৱৃত্তিৰ্মনস্ৱিনঃ ।
মূৰ্ধ্নি ৱা সৰ্ৱলোকস্য
শীৰ্যতে ৱন এৱ ৱা ॥ 1.33 ॥
তান্প্ৰত্যেষ ৱিশেষৱিক্ৰমৰুচী ৰাহুৰ্ন ৱৈৰাযতে ।
দ্ৱাৱেৱ গ্ৰসতে দিৱাকৰনিশাপ্ৰাণেশ্ৱৰৌ ভাস্কৰৌ
ভ্ৰাতঃ পৰ্ৱণি পশ্য দানৱপতিঃ শীৰ্ষাৱশেষাকৃতিঃ ॥ 1.34 ॥
কমঠপতিনা মধ্যেপৃষ্ঠং সদা স চ ধাৰ্যতে ।
তং অপি কুৰুতে ক্ৰোডাধীনং পযোধিৰনাদৰাদ্
অহহ মহতাং নিঃসীমানশ্চৰিত্ৰৱিভূতযঃ ॥ 1.35 ॥
উদ্গচ্ছদ্বহুলদহনোদ্গাৰগুৰুভিঃ ।
তুষাৰাদ্ৰেঃ সূনোৰহহ পিতৰি ক্লেশৱিৱশে
ন চাসৌ সম্পাতঃ পযসি পযসাং পত্যুৰুচিতঃ ॥ 1.36 ॥
মদমলিনকপোলভিত্তিষু গজেষু ।
প্ৰকৃতিৰিযং সত্ত্ৱৱতাং
ন খলু ৱযস্তেজসো হেতুঃ ॥ 1.37 ॥
শীলং শৈলতটাত্পতত্ৱভিজনঃ সন্দহ্যতাং ৱহ্নিনা ।
শৌৰ্যে ৱৈৰিণি ৱজ্ৰং আশু নিপতত্ৱৰ্থোঽস্তু নঃ কেৱলং
যেনৈকেন ৱিনা গুণাস্তৃণলৱপ্ৰাযাঃ সমস্তা ইমে ॥ 1.38 ॥
ধনমূলং ইদং জগত্ ।
অন্তৰং নাভিজানামি
নিৰ্ধনস্য মৃতস্য চ ॥ 1.39 ॥
সা বুদ্ধিৰপ্ৰতিহতা ৱচনং তদেৱ ।
অৰ্থোষ্মণা ৱিৰহিতঃ পুৰুষঃ ক্ষণেন
সোঽপ্যন্য এৱ ভৱতীতি ৱিচিত্ৰং এতত্ ॥ 1.40 ॥
স পণ্ডিতঃ স শ্ৰুতৱান্গুণজ্ঞঃ ।
স এৱ ৱক্তা স চ দৰ্শনীযঃ
সৰ্ৱে গুণাঃ কাঞ্চনং আশ্ৰযন্তি ॥ 1.41 ॥
ৱিপ্ৰোঽনধ্যযনাত্কুলং কুতনযাচ্ছীলং খলোপাসনাত্ ।
হ্ৰীৰ্মদ্যাদনৱেক্ষণাদপি কৃষিঃ স্নেহঃ প্ৰৱাসাশ্ৰযান্
মৈত্ৰী চাপ্ৰণযাত্সমৃদ্ধিৰনযাত্ত্যাগপ্ৰমাদাদ্ধনম্ ॥ 1.42 ॥
গতযো ভৱন্তি ৱিত্তস্য ।
যো ন দদাতি ন ভুঙ্ক্তে
তস্য তৃতীযা গতিৰ্ভৱতি ॥ 1.43 ॥
মদক্ষীণো নাগঃ শৰদি সৰিতঃ শ্যানপুলিনাঃ ।
কলাশেষশ্চন্দ্ৰঃ সুৰতমৃদিতা বালৱনিতা
তন্নিম্না শোভন্তে গলিতৱিভৱাশ্চাৰ্থিষু নৰাঃ ॥ 1.44 ॥
স পশ্চাত্সম্পূৰ্ণঃ কলযতি ধৰিত্ৰীং তৃণসমাম্ ।
অতশ্চানৈকান্ত্যাদ্গুৰুলঘুতযাঽৰ্থেষু ধনিনাম্
অৱস্থা ৱস্তূনি প্ৰথযতি চ সঙ্কোচযতি চ ॥ 1.45 ॥
তেনাদ্য ৱত্সং ইৱ লোকং অমুং পুষাণ
তস্মিংশ্চ সম্যগনিশং পৰিপোষ্যমাণে
নানাফলৈঃ ফলতি কল্পলতেৱ ভূমিঃ ॥ 1.46 ॥
হিংস্ৰা দযালুৰপি চাৰ্থপৰা ৱদান্যা ।
নিত্যৱ্যযা প্ৰচুৰনিত্যধনাগমা চ
ৱাৰাঙ্গনেৱ নৃপনীতিৰনেকৰূপা ॥ 1.47 ॥
দানং ভোগো মিত্ৰসংৰক্ষণং চ
যেষাং এতে ষড্গুণা ন প্ৰৱৃত্তাঃ
কোঽৰ্থস্তেষাং পাৰ্থিৱোপাশ্ৰযেণ ॥ 1.48 ॥
তত্প্ৰাপ্নোতি মৰুস্থলেঽপি নিতৰাং মেৰৌ ততো নাধিকম্ ।
তদ্ধীৰো ভৱ ৱিত্তৱত্সু কৃপণাং ৱৃত্তিং ৱৃথা মা কৃথাঃ
কূপে পশ্য পযোনিধাৱপি ঘটো গৃহ্ণাতি তুল্যং জলম্ ॥ 1.49 ॥
সীতি কেষাং ন গোচৰঃ ।
কিং অম্ভোদৱৰাস্মাকং
কাৰ্পণ্যোক্তং প্ৰতীক্ষসে ॥ 1.50 ॥
অম্ভোদা বহৱো ৱসন্তি গগনে সৰ্ৱেঽপি নৈতাদৃশাঃ ।
কেচিদ্ৱৃষ্টিভিৰাৰ্দ্ৰযন্তি ৱসুধাং গৰ্জন্তি কেচিদ্ৱৃথা
যং যং পশ্যসি তস্য তস্য পুৰতো মা ব্ৰূহি দীনং ৱচঃ ॥ 1.51 ॥
পৰধনে পৰযোষিতি চ স্পৃহা ।
সুজনবন্ধুজনেষ্ৱসহিষ্ণুতা
প্ৰকৃতিসিদ্ধং ইদং হি দুৰাত্মনাম্ ॥ 1.52 ॥
ৱিদ্যযাঽলকৃতোঽপি সন্ ।
মণিনা ভূষিতঃ সৰ্পঃ
কিং অসৌ ন ভযঙ্কৰঃ ॥ 1.53 ॥
শূৰে নিৰ্ঘৃণতা মুনৌ ৱিমতিতা দৈন্যং প্ৰিযালাপিনি ।
তেজস্ৱিন্যৱলিপ্ততা মুখৰতা ৱক্তৰ্যশক্তিঃ স্থিৰে
তত্কো নাম গুণো ভৱেত্স গুণিনাং যো দুৰ্জনৈৰ্নাঙ্কিতঃ ॥ 1.54 ॥
সত্যং চেত্তপসা চ কিং শুচি মনো যদ্যস্তি তীৰ্থেন কিম্ ।
সৌজন্যং যদি কিং গুণৈঃ সুমহিমা যদ্যস্তি কিং মণ্ডনৈঃ
সদ্ৱিদ্যা যদি কিং ধনৈৰপযশো যদ্যস্তি কিং মৃত্যুনা ॥ 1.55 ॥
সৰো ৱিগতৱাৰিজং মুখং অনক্ষৰং স্ৱাকৃতেঃ ।
প্ৰভুৰ্ধনপৰাযণঃ সততদুৰ্গতঃ সজ্জনো
নৃপাঙ্গণগতঃ খলো মনসি সপ্ত শল্যানি মে ॥ 1.56 ॥
আত্মীযো নাম ভূভুজাম্ ।
হোতাৰং অপি জুহ্ৱানং
স্পৃষ্টো দহতি পাৱকঃ ॥ 1.57 ॥
ধৃষ্টঃ পাৰ্শ্ৱে ৱসতি চ সদা দূৰতশ্চাপ্ৰগল্ভঃ ।
ক্ষান্ত্যা ভীৰুৰ্যদি ন সহতে প্ৰাযশো নাভিজাতঃ
সেৱাধৰ্মঃ পৰমগহনো যোগিনাং অপ্যগম্যঃ ॥ 1.58 ॥
প্ৰাগ্জাতৱিস্তৃতনিজাধমকৰ্মৱৃত্তেঃ ।
দৈৱাদৱাপ্তৱিভৱস্য গুণদ্ৱিষোঽস্য
নীচস্য গোচৰগতৈঃ সুখং আপ্যতে কৈঃ ॥ 1.59 ॥
লঘ্ৱী পুৰা ৱৃদ্ধিমতী চ পশ্চাত্ ।
দিনস্য পূৰ্ৱাৰ্ধপৰাৰ্ধভিন্না
ছাযেৱ মৈত্ৰী খলসজ্জনানাম্ ॥ 1.60 ॥
লুব্ধকধীৱৰপিশুনা নিষ্কাৰণৱৈৰিণো জগতি ॥ 1.61 ॥
ৱিদ্যাযাং ৱ্যসনং স্ৱযোষিতি ৰতিৰ্লোকাপৱাদাদ্ভযম্ ।
ভক্তিঃ শূলিনি শক্তিৰাত্মদমনে সংসৰ্গমুক্তিঃ খলে
যেষ্ৱেতে নিৱসন্তি নিৰ্মলগুণাস্তেভ্যো নৰেভ্যো নমঃ ॥ 1.62 ॥
সদসি ৱাক্পটুতা যুধি ৱিক্ৰমঃ ।
যশসি চাভিৰুচিৰ্ৱ্যসনং শ্ৰুতৌ
প্ৰকৃতিসিদ্ধং ইদং হি মহাত্মনাম্ ॥ 1.63 ॥
প্ৰিযং কৃত্ৱা মৌনং সদসি কথনং চাপ্যুপকৃতেঃ ।
অনুত্সেকো লক্ষ্ম্যাং অনভিভৱগন্ধাঃ পৰকথাঃ
সতাং কেনোদ্দিষ্টং ৱিষমং অসিধাৰাৱ্ৰতং ইদম্ ॥ 1.64 ॥
মুখে সত্যা ৱাণী ৱিজযি ভুজযোৰ্ৱীৰ্যং অতুলম্ ।
হৃদি স্ৱচ্ছা ৱৃত্তিঃ শ্ৰুতং অধিগতং চ শ্ৰৱণযোৰ্
ৱিনাপ্যৈশ্ৱৰ্যেণ প্ৰকৃতিমহতাং মণ্ডনং ইদম্ ॥ 1.65 ॥
আপত্সু চ মহাশৈলশিলা সঙ্ঘাতকৰ্কশম্ ॥ 1.66 ॥
মুক্তাকাৰতযা তদেৱ নলিনীপত্ৰস্থিতং ৰাজতে ।
স্ৱাত্যাং সাগৰশুক্তিমধ্যপতিতং তন্মৌক্তিকং জাযতে
প্ৰাযেণাধমমধ্যমোত্তমগুণঃ সংসৰ্গতো জাযতে ॥ 1.67 ॥
যদ্ভৰ্তুৰেৱ হিতং ইচ্ছতি তত্কলত্ৰম্ ।
তন্মিত্ৰং আপদি সুখে চ সমক্ৰিযং যদ্
এতত্ত্ৰযং জগতি পুণ্যকৃতো লভন্তে ॥ 1.68 ॥
হ্যেকং মিত্ৰং ভূপতিৰ্ৱা যতিৰ্ৱা ।
একো ৱাসঃ পত্তনে ৱা ৱনে ৱা
হ্যেকা ভাৰ্যা সুন্দৰী ৱা দৰী ৱা ॥ 1.69 ॥
স্ৱাৰ্থান্সম্পাদযন্তো ৱিততপৃথুতৰাৰম্ভযত্নাঃ পৰাৰ্থে ।
ক্ষান্ত্যৈৱাক্ষেপৰুক্ষাক্ষৰমুখৰমুখান্দুৰ্জনান্দূষযন্তঃ
সন্তঃ সাশ্চৰ্যচৰ্যা জগতি বহুমতাঃ কস্য নাভ্যৰ্চনীযাঃ ॥ 1.70 ॥
নৱাম্বুভিৰ্দূৰাৱলম্বিনো ঘনাঃ ।
অনুদ্ধতাঃ সত্পুৰুষাঃ সমৃদ্ধিভিঃ
স্ৱভাৱ এষ পৰোপকাৰিণাম্ ॥ 1.71 ॥
দানেন পাণিৰ্ন তু কঙ্কণেন ।
ৱিভাতি কাযঃ কৰুণপৰাণাং
পৰোপকাৰৈৰ্ন তু চন্দনেন ॥ 1.72 ॥
গুহ্যং নিগূহতি গুণান্প্ৰকটীকৰোতি ।
আপদ্গতং চ ন জহাতি দদাতি কালে
সন্মিত্ৰলক্ষণং ইদং প্ৰৱদন্তি সন্তঃ ॥ 1.73 ॥
চন্দ্ৰপ্ৰভোল্লাসযতি কৈৰৱচক্ৰৱালম্ ।
নাভ্যৰ্থিতো জলধৰোঽপি জলং দদাতি
সন্তঃ স্ৱযং পৰহিতে ৱিহিতাভিযোগাঃ ॥ 1.74 ॥
সামান্যাস্তু পৰাৰ্থং উদ্যমভৃতঃ স্ৱাৰ্থাৱিৰোধেন যে ।
তেঽমী মানুষৰাক্ষসাঃ পৰহিতং স্ৱাৰ্থায নিঘ্নন্তি যে
যে তু ঘ্নন্তি নিৰৰ্থকং পৰহিতং তে কে ন জানীমহে ॥ 1.75 ॥
ক্ষীৰোত্তাপং অৱেক্ষ্য তেন পযসা স্ৱাত্মা কৃশানৌ হুতঃ ।
গন্তুং পাৱকং উন্মনস্তদভৱদ্দৃষ্ট্ৱা তু মিত্ৰাপদং
যুক্তং তেন জলেন শাম্যতি সতাং মৈত্ৰী পুনস্ত্ৱীদৃশী ॥ 1.76 ॥
ইতশ্চ শৰণাৰ্থিনাং শিখৰিণাং গণাঃ শেৰতে ।
ইতোঽপি বডৱানলঃ সহ সমস্তসংৱৰ্তকৈঃ
অহো ৱিততং ঊৰ্জিতং ভৰসহং সিন্ধোৰ্ৱপুঃ ॥ 1.77 ॥
সত্যং ব্ৰূহ্যনুযাহি সাধুপদৱীং সেৱস্ৱ ৱিদ্ৱজ্জনম্ ।
মান্যান্মানয ৱিদ্ৱিষোঽপ্যনুনয প্ৰখ্যাপয প্ৰশ্ৰযং
কীৰ্তিং পালয দুঃখিতে কুৰু দযাং এতত্সতাং চেষ্টিতম্ ॥ 1.78 ॥
ত্ৰিভুৱনং উপকাৰশ্ৰেণিভিঃ প্ৰীণযন্তঃ ।
পৰগুণপৰমাণূন্পৰ্ৱতীকৃত্য নিত্যং
নিজহৃদি ৱিকসন্তঃ সন্তি সন্তঃ কিযন্তঃ ॥ 1.79 ॥
যত্ৰাশ্ৰিতাশ্চ তৰৱস্তৰৱস্ত এৱ ।
মন্যামহে মলযং এৱ যদাশ্ৰযেণ
কঙ্কোলনিম্বকুটজা অপি চন্দনাঃ স্যুঃ ॥ 1.80 ॥
ন ভেজিৰে ভীমৱিষেণ ভীতিম্ ।
সুধাং ৱিনা ন প্ৰযযুৰ্ৱিৰামং
ন নিশ্চিতাৰ্থাদ্ৱিৰমন্তি ধীৰাঃ ॥ 1.81 ॥
ক্ৱচিচ্ছাকাহাৰঃ ক্ৱচিদপি চ শাল্যোদনৰুচিঃ ।
ক্ৱচিত্কন্থাধাৰী ক্ৱচিদপি চ দিৱ্যাম্বৰধৰো
মনস্ৱী কাৰ্যাৰ্থী ন গণযতি দুঃখং ন চ সুখম্ ॥ 1.82 ॥
জ্ঞানস্যোপশমঃ শ্ৰুতস্য ৱিনযো ৱিত্তস্য পাত্ৰে ৱ্যযঃ ।
অক্ৰোধস্তপসঃ ক্ষমা প্ৰভৱিতুৰ্ধৰ্মস্য নিৰ্ৱ্যাজতা
সৰ্ৱেষাং অপি সৰ্ৱকাৰণং ইদং শীলং পৰং ভূষণম্ ॥ 1.83 ॥
লক্ষ্মীঃ সমাৱিশতু গচ্ছতু ৱা যথেষ্ঠম্ ।
অদ্যৈৱ ৱা মৰণং অস্তু যুগান্তৰে ৱা
ন্যায্যাত্পথঃ প্ৰৱিচলন্তি পদং ন ধীৰাঃ ॥ 1.84 ॥
কৃত্ৱাখুৰ্ৱিৱৰং স্ৱযং নিপতিতো নক্তং মুখে ভোগিনঃ ।
তৃপ্তস্তত্পিশিতেন সত্ৱৰং অসৌ তেনৈৱ যাতঃ পথা
লোকাঃ পশ্যত দৈৱং এৱ হি নৃণাং ৱৃদ্ধৌ ক্ষযে কাৰণম্ ॥ 1.85 ॥
শৰীৰস্থো মহান্ৰিপুঃ ।
নাস্ত্যুদ্যমসমো বন্ধুঃ
কুৰ্ৱাণো নাৱসীদতি ॥ 1.86 ॥
ইতি ৱিমৃশন্তঃ সন্তঃ সন্তপ্যন্তে ন দুঃখেষু ॥ 1.87 ॥
স্ৱৰ্গো দুৰ্গং অনুগ্ৰহঃ কিল হৰেৰৈৰাৱতো ৱাৰণঃ ।
ইত্যৈশ্ৱৰ্যবলান্ৱিতোঽপি বলভিদ্ভগ্নঃ পৰৈঃ সঙ্গৰে
তদ্ৱ্যক্তং ননু দৈৱং এৱ শৰণং ধিগ্ধিগ্ৱৃথা পৌৰুষম্ ॥ 1.88 ॥
বুদ্ধিঃ কৰ্মানুসাৰিণী ।
তথাপি সুধিযা ভাৱ্যং
সুৱিচাৰ্যৈৱ কুৰ্ৱতা ॥ 1.89 ॥
ৱাঞ্ছন্দেশং অনাতপং ৱিধিৱশাত্তালস্য মূলং গতঃ ।
তত্ৰাপ্যস্য মহাফলেন পততা ভগ্নং সশব্দং শিৰঃ
প্ৰাযো গচ্ছতি যত্ৰ ভাগ্যৰহিতস্তত্ৰৈৱ যান্ত্যাপদঃ ॥ 1.90 ॥
গজভুজঙ্গমযোৰপি বন্ধনম্ ।
মতিমতাং চ ৱিলোক্য দৰিদ্ৰতাং
ৱিধিৰহো বলৱানিতি মে মতিঃ ॥ 1.91 ॥
পুৰুষৰত্নং অলঙ্কৰণং ভুৱঃ ।
তদপি তত্ক্ষণভঙ্গি কৰোতি
চেদহহ কষ্টং অপণ্ডিততা ৱিধেঃ ॥ 1.92 ॥
নোলূকোঽপ্যৱলোকতে যদি দিৱা সূৰ্যস্য কিং দূষণম্ ।
ধাৰা নৈৱ পতন্তি চাতকমুখে মেঘস্য কিং দূষণম্
যত্পূৰ্ৱং ৱিধিনা ললাটলিখিতং তন্মাৰ্জিতুং কঃ ক্ষমঃ ॥ 1.93 ॥
ৱিধিৰ্ৱন্দ্যঃ সোঽপি প্ৰতিনিযতকৰ্মৈকফলদঃ ।
ফলং কৰ্মাযত্তং যদি কিং অমৰৈঃ কিং চ ৱিধিনা
নমস্তত্কৰ্মভ্যো ৱিধিৰপি ন যেভ্যঃ প্ৰভৱতি ॥ 1.94 ॥
ৱিষ্ণুৰ্যেন দশাৱতাৰগহনে ক্ষিপ্তো মহাসঙ্কটে ।
ৰুদ্ৰো যেন কপালপাণিপুটকে ভিক্ষাটনং কাৰিতঃ
সূৰ্যো ভ্ৰাম্যতি নিত্যং এৱ গগনে তস্মৈ নমঃ কৰ্মণে ॥ 1.95 ॥
ৱিদ্যাপি নৈৱ ন চ যত্নকৃতাপি সেৱা ।
ভাগ্যানি পূৰ্ৱতপসা খলু সঞ্চিতানি
কালে ফলন্তি পুৰুষস্য যথৈৱ ৱৃক্ষাঃ ॥ 1.96 ॥
মহাৰ্ণৱে পৰ্ৱতমস্তকে ৱা ।
সুপ্তং প্ৰমত্তং ৱিষমস্থিতং ৱা
ৰক্ষন্তি পুণ্যানি পুৰাকৃতানি ॥ 1.97 ॥
প্ৰত্যক্ষং কুৰুতে পৰোক্ষং অমৃতং হালাহলং তত্ক্ষণাত্ ।
তাং আৰাধয সত্ক্ৰিযাং ভগৱতীং ভোক্তুং ফলং ৱাঞ্ছিতং
হে সাধো ৱ্যসনৈৰ্গুণেষু ৱিপুলেষ্ৱাস্থাং ৱৃথা মা কৃথাঃ ॥ 1.98 ॥
পৰিণতিৰৱধাৰ্যা যত্নতঃ পণ্ডিতেন ।
অতিৰভসকৃতানাং কৰ্মণাং আৱিপত্তেৰ্
ভৱতি হৃদযদাহী শল্যতুল্যো ৱিপাকঃ ॥ 1.99 ॥
সৌৱৰ্ণৈৰ্লাঙ্গলাগ্ৰৈৰ্ৱিলিখতি ৱসুধাং অৰ্কমূলস্য হেতোঃ ।
কৃত্ৱা কৰ্পূৰখণ্ডান্ৱৃতিং ইহ কুৰুতে কোদ্ৰৱাণাং সমন্তাত্
প্ৰাপ্যেমাং কৰ্মভূমিং ন চৰতি মনুজো যস্তপো মন্দভাগ্যঃ ॥ 1.100 ॥
ৱাণিজ্যং কৃষিসেৱনে চ সকলা ৱিদ্যাঃ কলাঃ শিক্ষতাম্ ।
আকাশং ৱিপুলং প্ৰযাতু খগৱত্কৃত্ৱা প্ৰযত্নং পৰং
নাভাৱ্যং ভৱতীহ কৰ্মৱশতো ভাৱ্যস্য নাশঃ কুতঃ ॥ 1.101 ॥
সৰ্ৱো জনঃ স্ৱজনতাং উপযাতি তস্য ।
কৃত্স্না চ ভূৰ্ভৱতি সন্নিধিৰত্নপূৰ্ণা
যস্যাস্তি পূৰ্ৱসুকৃতং ৱিপুলং নৰস্য ॥ 1.102 ॥
কা হানিঃ সমযচ্যুতিৰ্নিপুণতা কা ধৰ্মতত্ত্ৱে ৰতিঃ ।
কঃ শূৰো ৱিজিতেন্দ্ৰিযঃ প্ৰিযতমা কাঽনুৱ্ৰতা কিং ধনং
ৱিদ্যা কিং সুখং অপ্ৰৱাসগমনং ৰাজ্যং কিং আজ্ঞাফলম্ ॥ 1.103 ॥
পৰপৰিৱাদনিৱৃত্তৈঃ ক্ৱচিত্ক্ৱচিন্মণ্ডিতা ৱসুধা ॥ 1.104 ॥
ন শক্যতে ধৈৰ্যগুণঃ প্ৰমাৰ্ষ্টুম্ ।
অধোমুখস্যাপি কৃতস্য ৱহ্নেৰ্
নাধঃ শিখা যাতি কদাচিদেৱ ॥ 1.105 ॥
চিত্তং ন নিৰ্দহতি কোপকৃশানুতাপঃ ।
কৰ্ষন্তি ভূৰিৱিষযাশ্চ ন লোভপাশৈৰ্
লোকত্ৰযং জযতি কৃত্স্নং ইদং স ধীৰঃ ॥ 1.106 ॥
পাদাক্ৰান্তং মহীতলম্ ।
ক্ৰিযতে ভাস্কৰেণৈৱ
স্ফাৰস্ফুৰিততেজসা ॥ 1.107 ॥
মেৰুঃ স্ৱল্পশিলাযতে মৃগপতিঃ সদ্যঃ কুৰঙ্গাযতে ।
ৱ্যালো মাল্যগুণাযতে ৱিষৰসঃ পীযূষৱৰ্ষাযতে
যস্যাঙ্গেঽখিললোকৱল্লভতমং শীলং সমুন্মীলতি ॥ 1.108 ॥
অত্যন্তশুদ্ধহৃদযাং অনুৱৰ্তমানাম্ ।
তেজস্ৱিনঃ সুখং অসূনপি সন্ত্যজন্তি
সত্যৱ্ৰতৱ্যসনিনো ন পুনঃ প্ৰতিজ্ঞাম্ ॥ 1.109 ॥
