ভৰ্তৃহৰেঃ শতক ত্ৰিশতি - শৃঙ্গাৰ শতকম্

(Shringara Shatakam in Assamese)

Bhartrihari

Also known as sambhusvayambhuharayo harineksananam

Shringara Shatakam is the first part of the famous Shatakatraya composed by the philosopher-king Bhartrihari. Unlike traditional devotional hymns focused on a specific deity, this collection explores the aesthetic and erotic dimensions of human experience. It vividly describes the power of beauty and the complexities of romantic love, serving as a psychological study of worldly attachments. By contemplating these verses, readers gain profound insights into the transitory nature of desires and sensory pleasures, ultimately guiding the seeker toward Vairagya, or spiritual detachment, which is the hallmark of Bhartrihari’s philosophical journey toward liberation.

#of 102
শম্ভুস্ৱযম্ভুহৰযো হৰিণেক্ষণানাং
যেনাক্ৰিযন্ত সততং গৃহকুম্ভদাসাঃ ।
ৱাচাং অগোচৰচৰিত্ৰৱিচিত্ৰিতায
তস্মৈ নমো ভগৱতে মকৰধ্ৱজায ॥ 2.1 ॥
স্মিতেন ভাৱেন চ লজ্জযা ভিযা
পৰাণ্মুখৈৰৰ্ধকটাক্ষৱীক্ষণৈঃ ।
ৱচোভিৰীৰ্ষ্যাকলহেন লীলযা
সমস্তভাৱৈঃ খলু বন্ধনং স্ত্ৰিযঃ ॥ 2.2 ॥
ভ্ৰূচাতুৰ্যাত্কুঞ্চিতাক্ষাঃ কটাক্ষাঃ
স্নিগ্ধা ৱাচো লজ্জিতান্তাশ্চ হাসাঃ ।
লীলামন্দং প্ৰস্থিতং চ স্থিতং চ
স্ত্ৰীণাং এতদ্ভূষণং চাযুধং চ ॥ 2.3 ॥
ক্ৱচিত্সভ্ৰূভঙ্গৈঃ ক্ৱচিদপি চ লজ্জাপৰিগতৈঃ
ক্ৱচিদ্ভূৰিত্ৰস্তৈঃ ক্ৱচিদপি চ লীলাৱিললিতৈঃ ।
কুমাৰীণাং এতৈৰ্মদনসুভগৈৰ্নেত্ৰৱলিতৈঃ
স্ফুৰন্নীলাব্জানাং প্ৰকৰপৰিকীৰ্ণা ইৱ দিশঃ ॥ 2.4 ॥
ৱক্ত্ৰং চন্দ্ৰৱিকাসি পঙ্কজপৰীহাসক্ষমে লোচনে
ৱৰ্ণঃ স্ৱৰ্ণং অপাকৰিষ্ণুৰলিনীজিষ্ণুঃ কচানাং চযঃ ।
ৱক্ষোজাৱিভকুম্ভৱিভ্ৰমহৰৌ গুৰ্ৱী নিতম্বস্থলী
ৱাচাং হাৰি চ মাৰ্দৱং যুৱতীষু স্ৱাভাৱিকং মণ্ডনম্ ॥ 2.5 ॥
স্মিতকিঞ্চিন্মুগ্ধং সৰলতৰলো দৃষ্টিৱিভৱঃ
পৰিস্পন্দো ৱাচাং অভিনৱৱিলাসোক্তিসৰসঃ ।
গতানাং আৰম্ভঃ কিসলযিতলীলাপৰিকৰঃ
স্পৃশন্ত্যাস্তাৰুণ্যং কিং ইৱ ন হি ৰম্যং মৃগদৃশঃ ॥ 2.6 ॥
দ্ৰষ্টৱ্যেষু কিং উত্তমং মৃগদৃশঃ প্ৰেমপ্ৰসন্নং মুখং
ঘ্ৰাতৱ্যেষ্ৱপি কিং তদ্আস্যপৱনঃ শ্ৰৱ্যেষু কিং তদ্ৱচঃ ।
কিং স্ৱাদ্যেষু তদ্ওষ্ঠপল্লৱৰসঃ স্পৃশ্যেষু কিং তদ্ৱপুৰ্ধ্যেযং
কিং নৱযৌৱনে সহৃদযৈঃ সৰ্ৱত্ৰ তদ্ৱিভ্ৰমাঃ ॥ 2.7 ॥
এতাশ্চলদ্ৱলযসংহতিমেখলোত্থঝঙ্কাৰ
নূপুৰপৰাজিতৰাজহংস্যঃ ।
কুৰ্ৱন্তি কস্য ন মনো ৱিৱশং তৰুণ্যো
ৱিত্ৰস্তমুগ্ধহৰিণীসদৃশৈঃ কটাক্ষৈঃ ॥ 2.8 ॥
কুঙ্কুমপঙ্ককলঙ্কিতদেহা
গৌৰপযোধৰকম্পিতহাৰা ।
নূপুৰহংসৰণত্পদ্মা
কং ন ৱশীকুৰুতে ভুৱি ৰামা ॥ 2.9 ॥
নূনং হি তে কৱিৱৰা ৱিপৰীতৱাচো
যে নিত্যং আহুৰবলা ইতি কামিনীস্তাঃ ।
যাভিৰ্ৱিলোলিতৰতাৰকদৃষ্টিপাতৈঃ
শক্ৰাদযোঽপি ৱিজিতাস্ত্ৱবলাঃ কথং তাঃ ॥ 2.10 ॥
নূনং আজ্ঞাকৰস্তস্যাঃ সুভ্ৰুৱো মকৰধ্ৱজঃ ।
যতস্তন্নেত্ৰসঞ্চাৰসূচিতেষু প্ৰৱৰ্ততে ॥ 2.11 ॥
কেশাঃ সংযমিনঃ শ্ৰুতেৰপি পৰং পাৰং গতে লোচনে
অন্তৰ্ৱক্ত্ৰং অপি স্ৱভাৱশুচিভীঃ কীৰ্ণং দ্ৱিজানাং গণৈঃ ।
মুক্তানাং সততাধিৱাসৰুচিৰৌ ৱক্ষোজকুম্ভাৱিমাৱিত্থং
তন্ৱি ৱপুঃ প্ৰশান্তং অপি তেৰাগং কৰোত্যেৱ নঃ ॥ 2.12 ॥
মুগ্ধে ধানুষ্কতা কেযং অপূৰ্ৱা ত্ৱযি দৃশ্যতে ।
যযা ৱিধ্যসি চেতাংসি গুণৈৰেৱ ন সাযকৈঃ ॥ 2.13 ॥
সতি প্ৰদীপে সত্যগ্নৌ সত্সু তাৰাৰৱীন্দুষু ।
ৱিনা মে মৃগশাৱাক্ষ্যা তমোভূতং ইদং জগত্ ॥ 2.14 ॥
উদ্ৱৃত্তঃ স্তনভাৰ এষ তৰলে নেত্ৰে চলে ভ্ৰূলতে
ৰাগাধিষ্ঠিতং ওষ্ঠপল্লৱং ইদং কুৰ্ৱন্তু নাম ৱ্যথাম্ ।
সৌভাগ্যাক্ষৰমালিকেৱ লিখিতা পুষ্পাযুধেন স্ৱযং
মধ্যস্থাপি কৰোতি তাপং অধিকং ৰোমাৱলিঃ কেন সা ॥ 2.15 ॥
মুখেন চন্দ্ৰকান্তেন মহানীলৈঃ শিৰোৰুহৈঃ ।
কৰাভ্যাং পদ্মৰাগাভ্যাং ৰেজে ৰত্নমযীৱ সা ॥ 2.16 ॥
গুৰুণা স্তনভাৰেণ মুখচন্দ্ৰেণ ভাস্ৱতা ।
শনৈশ্চৰাভ্যাং পাদাভ্যাং ৰেজে গ্ৰহমযীৱ সা ॥ 2.17 ॥
তস্যাঃ স্তনৌ যদি ঘনৌ জঘনং চ হাৰি
ৱক্ত্ৰং চ চাৰু তৱ চিত্ত কিং আকুলত্ৱম্ ।
পুণ্যং কুৰুষ্ৱ যদি তেষু তৱাস্তি ৱাঞ্ছা
পুণ্যৈৰ্ৱিনা ন হি ভৱন্তি সমীহিতাৰ্থাঃ ॥ 2.18 ॥
ইমে তাৰুণ্যশ্ৰীনৱপৰিমলাঃ প্ৰৌঢসুৰতপ্ৰতাপ
প্ৰাৰম্ভাঃ স্মৰৱিজযদানপ্ৰতিভুৱঃ ।
চিৰং চেতশ্চোৰা অভিনৱৱিকাৰৈকগুৰৱো
ৱিলাসৱ্যাপাৰাঃ কিং অপি ৱিজযন্তে মৃগদৃশাম্ ॥ 2.19 ॥
প্ৰণযমধুৰাঃ প্ৰেমোদ্গাৰা ৰসাশ্ৰযতাং গতাঃ
ফণিতিমধুৰা মুগ্ধপ্ৰাযাঃ প্ৰকাশিতসম্মদাঃ ।
প্ৰকৃতিসুভগা ৱিস্ৰম্ভাৰ্দ্ৰাঃ স্মৰোদযদাযিনো
ৰহসি কিং অপি স্ৱৈৰালাপা হৰন্তি মৃগীদৃশাম্ ॥ 2.20 ॥
ৱিশ্ৰম্য ৱিশ্ৰম্য ৱনদ্ৰুমাণাং
ছাযাসু তন্ৱী ৱিচচাৰ কাচিত্ ।
স্তনোত্তৰীযেণ কৰোদ্ধৃতেন
নিৱাৰযন্তী শশিনো মযূখান্ ॥ 2.21 ॥
অদৰ্শনে দৰ্শনমাত্ৰকামা
দৃষ্ট্ৱা পৰিষ্ৱঙ্গসুখৈকলোলা ।
আলিঙ্গিতাযাং পুনৰাযতাক্ষ্যামাশাস্মহে
ৱিগ্ৰহযোৰভেদম্ ॥ 2.22 ॥
মালতী শিৰসি জৃম্ভণং মুখে
চন্দনং ৱপুষি কুঙ্কুমাৱিলম্ ।
ৱক্ষসি প্ৰিযতমা মদালসা
স্ৱৰ্গ এষ পৰিশিষ্ট আগমঃ ॥ 2.23 ॥
প্ৰাঙ্মাং এতি মনাগনাগতৰসং জাতাভিলাষং ততঃ
সৱ্ৰীডং তদনু শ্লথোদ্যমং অথ প্ৰধ্ৱস্তধৈৰ্যং পুনঃ ।
প্ৰেমাৰ্দ্ৰং স্পৃহণীযনিৰ্ভৰৰহঃ ক্ৰীডাপ্ৰগল্ভং ততো
নিঃসঙ্গাঙ্গৱিকৰ্ষণাধিকসুখৰম্যং কুলস্ত্ৰীৰতম্ ॥ 2.24 ॥
উৰসি নিপতিতানাং স্ৰস্তধম্মিল্লকানাং
মুকুলিতনযনানাং কিঞ্চিদ্উন্মীলিতানাম্ ।
উপৰি সুৰতখেদস্ৱিন্নগণ্ডস্থলানামধৰ
মধু ৱধূনাং ভাগ্যৱন্তঃ পিবন্তি ॥ 2.25 ॥
আমীলিতনযনানাং যঃ
সুৰতৰসোঽনু সংৱিদং ভাতি ।
মিথুৰৈৰ্মিথোঽৱধাৰিতমৱিতথম্
ইদং এৱ কামনিৰ্বৰ্হণম্ ॥ 2.26 ॥
ইদং অনুচিতং অক্ৰমশ্চ পুংসাং
যদিহ জৰাস্ৱপি মন্মথা ৱিকাৰাঃ ।
তদপি চ ন কৃতং নিতম্বিনীনাং
স্তনপতনাৱধি জীৱিতং ৰতং ৱা ॥ 2.27 ॥
ৰাজস্তৃষ্ণাম্বুৰাশেৰ্ন হি জগতি গতঃ কশ্চিদেৱাৱসানং
কো ৱাৰ্থোঽৰ্থৈঃ প্ৰভূতৈঃ স্ৱৱপুষি গলিতে যৌৱনে সানুৰাগে ।
গচ্ছামঃ সদ্ম যাৱদ্ৱিকসিতনযনেন্দীৱৰালোকিনীনামাক্ৰম্যাক্ৰম্য
ৰূপং ঝটিতি ন জৰযা লুপ্যতে প্ৰেযসীনাম্ ॥ 2.28 ॥
ৰাগস্যাগাৰং একং নৰকশতমহাদুঃখসম্প্ৰাপ্তিহেতুৰ্মোহস্যোত্পত্তি
বীজং জলধৰপটলং জ্ঞানতাৰাধিপস্য ।
কন্দৰ্পস্যৈকমিত্ৰং প্ৰকটিতৱিৱিধস্পষ্টদোষপ্ৰবন্ধং
লোকেঽস্মিন্ন হ্যৰ্থৱ্ৰজকুলভৱনযৌৱনাদন্যদস্তি ॥ 2.29 ॥
শৃঙ্গাৰদ্ৰুমনীৰদে প্ৰসৃমৰক্ৰীডাৰসস্ৰোতসি
প্ৰদ্যুম্নপ্ৰিযবান্ধৱে চতুৰৱাঙ্মুক্তাফলোদন্ৱতি ।
তন্ৱীনেত্ৰচকোৰপাৱনৱিধৌ সৌভাগ্যলক্ষ্মীনিধৌ
ধন্যঃ কোঽপি ন ৱিক্ৰিযাং কলযতি প্ৰাপ্তে নৱে যৌৱনে ॥ 2.30 ॥
সংসাৰেঽস্মিন্নসাৰে কুনৃপতিভৱনদ্ৱাৰসেৱাকলঙ্কৱ্যাসঙ্গ
ৱ্যস্তধৈৰ্যং কথং অমলধিযো মানসং সংৱিদধ্যুঃ ।
যদ্যেতাঃ প্ৰোদ্যদ্ইন্দুদ্যুতিনিচযভৃতো ন স্যুৰম্ভোজনেত্ৰাঃ
প্ৰেঙ্খত্কাঞ্চীকলাপাঃ স্তনভৰৱিনমন্মধ্যভাজস্তৰুণ্যঃ ॥ 2.31 ॥
সিদ্ধাধ্যাসিতকন্দৰে হৰৱৃষস্কন্ধাৱৰুগ্ণদ্ৰুমে
গঙ্গাধৌতশিলাতলে হিমৱতঃ স্থানে স্থিতে শ্ৰেযসি ।
কঃ কুৰ্ৱীত শিৰঃ প্ৰণামমলিনং ম্লানং মনস্ৱী জনো
যদ্ৱিত্ৰস্তকুৰঙ্গশাৱনযনা ন স্যুঃ স্মৰাস্ত্ৰং স্ত্ৰিযঃ ॥ 2.32 ॥
সংসাৰ তৱ পৰ্যন্তপদৱী ন দৱীযসী ।
অন্তৰা দুস্তৰা ন স্যুৰ্যদি তে মদিৰেক্ষণাম্ ॥ 2.33 ॥
দিশ ৱনহৰিণীভ্যো ৱংশকাণ্ডচ্ছৱীনাং
কৱলং উপলকোটিচ্ছিন্নমূলং কুশানাম্ ।
শকযুৱতিকপোলাপাণ্ডুতাম্বূলৱল্লীদলম্
অৰুণনখাগ্ৰৈঃ পাটিতং ৱা ৱধূভ্যঃ ॥ 2.34 ॥
অসাৰাঃ সৰ্ৱে তে ৱিৰতিৱিৰসাঃ পাপৱিষযা
জুগুপ্স্যন্তাং যদ্ৱা ননু সকলদোষাস্পদং ইতি ।
তথাপ্যেতদ্ভূমৌ নহি পৰহিতাত্পুণ্যং অধিকং
ন চাস্মিন্সংসাৰে কুৱলযদৃশো ৰম্যং অপৰম্ ॥ 2.35 ॥
এতত্কামফলো লোকে যদ্দ্ৱযোৰেকচিত্ততা ।
অন্যচিত্তকৃতে কামে শৱযোৰিৱ সঙ্গমঃ ॥ 2.35.1 ॥
মাত্সৰ্যং উত্সাৰ্য ৱিচাৰ্য কাৰ্যমাৰ্যাঃ
সমৰ্যাদং ইদং ৱদন্তু ।
সেৱ্যা নিতম্বাঃ কিং উ ভূধৰাণামুত
স্মৰস্মেৰৱিলাসিনীনাম্ ॥ 2.36 ॥
সংসাৰে স্ৱপ্নসাৰে পৰিণতিতৰলে দ্ৱে গতী পণ্ডিতানাং
তত্ত্ৱজ্ঞানামৃতাম্ভঃপ্লৱললিতধিযাং যাতু কালঃ কথঞ্চিত্ ।
নো চেন্মুগ্ধাঙ্গনানাং স্তনজঘনঘনাভোগসম্ভোগিনীনাং
স্থূলোপস্থস্থলীষু স্থগিতকৰতলস্পৰ্শলীলোদ্যমানাম্ ॥ 2.37 ॥
আৱাসঃ ক্ৰিযতাং গাঙ্গে পাপহাৰিণি ৱাৰিণি ।
স্তনদ্ৱযে তৰুণ্যা ৱা মনোহাৰিণি হাৰিণি ॥ 2.38 ॥
কিং ইহ বহুভিৰুক্তৈৰ্যুক্তিশূন্যৈঃ প্ৰলাপৈৰ্দ্ৱযম্
ইহ পুৰুষাণাং সৰ্ৱদা সেৱনীযম্ ।
অভিনৱমদলীলালালসং সুন্দৰীণাং
স্তনভৰপৰিখিন্নং যৌৱনং ৱা ৱনং ৱা ॥ 2.39 ॥
সত্যং জনা ৱচ্মি ন পক্ষপাতাল্
লোকেষু সপ্তস্ৱপি তথ্যং এতত্ ।
নান্যন্মনোহাৰি নিতম্বিনীভ্যো
দুঃখৈকহেতুৰ্ন চ কশ্চিদন্যঃ ॥ 2.40 ॥
কান্তেত্যুত্পললোচনেতি ৱিপুলশ্ৰোণীভৰেত্যুন্নমত্পীনোত্তুঙ্গ
পযোধৰেতি সুমুখাম্ভোজেতি সুভ্ৰূৰিতি ।
দৃষ্ট্ৱা মাদ্যতি মোদতেঽভিৰমতে প্ৰস্তৌতি ৱিদ্ৱানপি
প্ৰত্যক্ষাশুচিভস্ত্ৰিকাং স্ত্ৰিযং অহো মোহস্য দুশ্চেষ্টিতম্ ॥ 2.41 ॥
স্মৃতা ভৱতি তাপায দৃষ্টা চোন্মাদকাৰিণী ।
স্পৃষ্টা ভৱতি মোহায সা নাম দযিতা কথম্ ॥ 2.42 ॥
তাৱদেৱামৃতমযী যাৱল্লোচনগোচৰা ।
চক্ষুষ্পথাদতীতা তু ৱিষাদপ্যতিৰিচ্যতে ॥ 2.43 ॥
নামৃতং ন ৱিষং কিঞ্চিদেতাং মুক্ত্ৱা নিতম্বিনীম্ ।
সৈৱামৃতলতা ৰক্তা ৱিৰক্তা ৱিষৱল্লৰী ॥ 2.44 ॥
আৱৰ্তঃ সংশযানাং অৱিনযভুৱনং পট্টণং সাহসানাং
দোষাণাং সন্নিধানং কপটশতমযং ক্ষেত্ৰং অপ্ৰত্যযানাম্ ।
স্ৱৰ্গদ্ৱাৰস্য ৱিঘ্নো নৰকপুৰমুখং সৰ্ৱমাযাকৰণ্ডং
স্ত্ৰীযন্ত্ৰং কেন সৃষ্টং ৱিষং অমৃতমযং প্ৰাণিলোকস্য পাশঃ ॥ 2.45 ॥
নো সত্যেন মৃগাঙ্ক এষ ৱদনীভূতো ন চেন্দীৱৰদ্ৱন্দ্ৱং
লোচনতাং গত ন কনকৈৰপ্যঙ্গযষ্টিঃ কৃতা ।
কিন্ত্ৱেৱং কৱিভিঃ প্ৰতাৰিতমনাস্তত্ত্ৱং ৱিজানন্নপি
ত্ৱঙ্মাংসাস্থিমযং ৱপুৰ্মৃগদৃশাং মন্দো জনঃ সেৱতে ॥ 2.46 ॥
লীলাৱতীনাং সহজা ৱিলাসাস্ত
এৱ মূঢস্য হৃদি স্ফুৰন্তি ।
ৰাগো নলিন্যা হি নিসৰ্গসিদ্ধস্তত্ৰ
ভ্ৰমত্যেৱ ৱৃথা ষড্অঙ্ঘ্ৰিঃ ॥ 2.47 ॥
সম্মোহযন্তি মদযন্তি ৱিডম্বযন্তি
নিৰ্ভৰ্ত্সযন্তি ৰমযন্তি ৱিষাদযন্তি ।
এতাঃ প্ৰৱিশ্য সদযং হৃদযং নৰাণাং
কিং নাম ৱামনযনা ন সমাচৰন্তি ॥ 2.47.1 ॥
যদেতত্পূৰ্ণেন্দুদ্যুতিহৰং উদাৰাকৃতি পৰং
মুখাব্জং তন্ৱঙ্গ্যাঃ কিল ৱসতি যত্ৰাধৰমধু ।
ইদং তত্কিং পাকদ্ৰুমফলং ইদানীং অতিৰসং
ৱ্যতীতেঽস্মিন্ কালে ৱিষং ইৱ ভৱিষ্যত্যসুখদম্ ॥ 2.48 ॥
উন্মীলত্ত্ৰিৱলীতৰঙ্গনিলযা প্ৰোত্তুঙ্গপীনস্তনদ্ৱন্দ্ৱেনোদ্গত
চক্ৰৱাকযুগলা ৱক্ত্ৰাম্বুজোদ্ভাসিনী ।
কান্তাকাৰধৰা নদীযং অভিতঃ ক্ৰূৰাত্ৰ নাপেক্ষতে
সংসাৰাৰ্ণৱমজ্জনং যদি তদা দূৰেণ সন্ত্যজ্যতাম্ ॥ 2.49 ॥
জল্পন্তি সাৰ্ধং অন্যেন পশ্যন্ত্যন্যং সৱিভ্ৰমাঃ ।
হৃদ্গতং চিন্তযন্ত্যন্যং প্ৰিযঃ কো নাম যোষিতাম্ ॥ 2.50 ॥
মধু তিষ্ঠতি ৱাচি যোষিতাং হৃদি হালাহলং এৱ কেৱলম্ ।
অতএৱ নিপীযতেঽধৰো হৃদযং মুষ্টিভিৰেৱ তাড্যতে ॥ 2.51 ॥
অপসৰ সখে দূৰাদস্মাত্কটাক্ষৱিষানলাত্
প্ৰকৃতিৱিষমাদ্যোষিত্সৰ্পাদ্ৱিলাসফণাভৃতঃ ।
ইতৰফণিনা দষ্টঃ শক্যশ্চিকিত্সিতুং ঔষধৈশ্চতুৰ্
ৱনিতাভোগিগ্ৰস্তং হি মন্ত্ৰিণঃ ॥ 2.52 ॥
ৱিস্তাৰিতং মকৰকেতনধীৱৰেণ
স্ত্ৰীসঞ্জ্ঞিতং বডিশং অত্ৰ ভৱাম্বুৰাশৌ ।
যেনাচিৰাত্তদ্অধৰামিষলোলমৰ্ত্য
মত্স্যান্ৱিকৃষ্য ৱিপচত্যনুৰাগৱহ্নৌ ॥ 2.53 ॥
কামিনীকাযকান্তাৰে কুচপৰ্ৱতদুৰ্গমে ।
মা সঞ্চৰ মনঃ পান্থ তত্ৰাস্তে স্মৰতস্কৰঃ ॥ 2.54 ॥
ৱ্যাদীৰ্ঘেণ চলেন ৱক্ৰগতিনা তেজস্ৱিনা ভোগিনা
নীলাব্জদ্যুতিনাঽহিনা ৱৰং অহং দষ্টো ন তচ্চক্ষুষা ।
দষ্টে সন্তি চিকিত্সকা দিশি দিশি প্ৰাযেণ ধনাৰ্থিনো [ধৰ্মাৰ্থিনো]
মুগ্ধাক্ষীক্ষণৱীক্ষিতস্য ন হি মে ৱৈদ্যো ন চাপ্যৌষধম্ ॥ 2.55 ॥
ইহ হি মধুৰগীতং নৃত্যং এতদ্ৰসোঽযং
স্ফুৰতি পৰিমলোঽসৌ স্পৰ্শ এষ স্তনানাম্ ।
ইতি হতপৰমাৰ্থৈৰিন্দ্ৰিযৈৰ্ভ্ৰাম্যমাণঃ
স্ৱহিতকৰণধূৰ্তৈঃ পঞ্চভিৰ্ৱঞ্চিতোঽস্মি ॥ 2.56 ॥
ন গম্যো মন্ত্ৰাণাং ন চ ভৱতি ভৈষজ্যৱিষযো
ন চাপি প্ৰধ্ৱংসং ৱ্ৰজতি ৱিৱিধৈঃ শান্তিকশতৈঃ ।
ভ্ৰমাৱেশাদঙ্গে কং অপি ৱিদধদ্ভঙ্গং অসকৃত্
স্মৰাপস্মাৰোঽযং ভ্ৰমযতি দৃশং ঘূৰ্ণযতি চ ॥ 2.57 ॥
জাত্য্অন্ধায চ দুৰ্মুখায চ জৰাজীৰ্ণাখিলাঙ্গায চ
গ্ৰামীণায চ দুষ্কুলায চ গলত্কুষ্ঠাভিভূতায চ ।
যচ্ছন্তীষু মনোহৰং নিজৱপুলক্ষ্মীলৱশ্ৰদ্ধযা
পণ্যস্ত্ৰীষু ৱিৱেককল্পলতিকাশস্ত্ৰীষু ৰজ্যেত কঃ ॥ 2.58 ॥
ৱেশ্যাসৌ মদনজ্ৱালা
ৰূপেন্ধনৱিৱৰ্ধিতা ।
কামিভিৰ্যত্ৰ হূযন্তে
যৌৱনানি ধনানি চ ॥ 2.59 ॥
কশ্চুম্বতি কুলপুৰুষো ৱেশ্যাধৰপল্লৱং মনোজ্ঞং অপি ।
চাৰভটচোৰচেটকনটৱিটনিষ্ঠীৱনশৰাৱম্ ॥ 2.60 ॥
ধন্যাস্ত এৱ ধৱলাযতলোচনানাং
তাৰুণ্যদৰ্পঘনপীনপযোধৰাণাম্ ।
ক্ষামোদৰোপৰি লসত্ত্ৰিৱলীলতানাং
দৃষ্ট্ৱাকৃতিং ৱিকৃতিং এতি মনো ন যেষাম্ ॥ 2.61 ॥
বালে লীলামুকুলিতং অমী মন্থৰা দৃষ্টিপাতাঃ
কিং ক্ষিপ্যন্তে ৱিৰমৱিৰম ৱ্যৰ্থ এষ শ্ৰমস্তে ।
সম্প্ৰত্যন্যে ৱযং উপৰতং বাল্যং আস্থা ৱনান্তে
ক্ষীণো মোহস্তৃণং ইৱ জগজ্জালং আলোকযামঃ ॥ 2.62 ॥
ইযং বালা মাং প্ৰত্যনৱৰতং ইন্দীৱৰদল
প্ৰভাচোৰং চক্ষুঃ ক্ষিপতি কিং অভিপ্ৰেতং অনযা ।
গতো মোহোঽস্মাকং স্মৰশবৰবাণৱ্যতিকৰজ্ৱৰ
জ্ৱালা শান্তা তদপি ন ৱৰাকী ৱিৰমতি ॥ 2.63 ॥
কিং কন্দৰ্প কৰং কদৰ্থযসি ৰে কোদণ্ডটঙ্কাৰিতং
ৰে ৰে কোকিল কোমলং কলৰৱং কিং ৱা ৱৃথা জল্পসি ।
মুগ্ধে স্নিগ্ধৱিদগ্ধচাৰুমধুৰৈৰ্লোলৈঃ কটাক্ষৈৰলং
চেতশ্চুম্বিতচন্দ্ৰচূডচৰণধ্যানামৃতং ৱৰ্ততে ॥ 2.64 ॥
ৱিৰহেঽপি সঙ্গমঃ খলু
পৰস্পৰং সঙ্গতং মনো যেষাম্ ।
হৃদযং অপি ৱিঘট্টিতং চেত্
সঙ্গী ৱিৰহং ৱিশেষযতি ॥ 2.65 ॥
কিং গতেন যদি সা ন জীৱতি
প্ৰাণিতি প্ৰিযতমা তথাপি কিম্ ।
ইত্যুদীক্ষ্য নৱমেঘমালিকাং
ন প্ৰযাতি পথিকঃ স্ৱমন্দিৰম্ ॥ 2.66 ॥
ৱিৰমত বুধা যোষিত্সঙ্গাত্সুখাত্ক্ষণভঙ্গুৰাত্
কুৰুত কৰুণামৈত্ৰীপ্ৰজ্ঞাৱধূজনসঙ্গমম্ ।
ন খলু নৰকে হাৰাক্ৰান্তং ঘনস্তনমণ্ডলং
শৰণং অথৱা শ্ৰোণীবিম্বং ৰণন্মণিমেখলম্ ॥ 2.67 ॥
যদা যোগাভ্যাসৱ্যসনকৃশযোৰাত্মমনসোৰৱিচ্ছিন্না
মৈত্ৰী স্ফুৰতি কৃতিনস্তস্য কিং উ তৈঃ ।
প্ৰিযাণাং আলাপৈৰধৰমধুভিৰ্ৱক্ত্ৰৱিধুভিঃ
সনিশ্ৱাসামোদৈঃ সকুচকলশাশ্লেষসুৰতৈঃ ॥ 2.68 ॥
যদাসীদজ্ঞানং স্মৰতিমিৰসঞ্চাৰজনিতং
তদা দৃষ্টনাৰীমযং ইদং অশেষং জগদিতি ।
ইদানীং অস্মাকং পটুতৰৱিৱেকাঞ্জনজুষাং
সমীভূতা দৃষ্টিস্ত্ৰিভুৱনং অপি ব্ৰহ্ম মনুতে ॥ 2.69 ॥
তাৱদেৱ কৃতিনাং অপি স্ফুৰত্যেষ
নিৰ্মলৱিৱেকদীপকঃ ।
যাৱদেৱ ন কুৰঙ্গচক্ষুষাং
তাড্যতে চটুললোচনাঞ্চলৈঃ ॥ 2.70 ॥
ৱচসি ভৱতি সঙ্গত্যাগং উদ্দিশ্য ৱাৰ্তা
শ্ৰুতিমুখৰমুখানাং কেৱলং পণ্ডিতানাম্ ।
জঘনং অৰুণৰত্নগ্ৰন্থিকাঞ্চীকলাপং
কুৱলযনযনানাং কো ৱিহাতুং সমৰ্থঃ ॥ 2.71 ॥
স্ৱপৰপ্ৰতাৰকোঽসৌ
নিন্দতি যোঽলীকপণ্ডিতো যুৱতীঃ ।
যস্মাত্তপসোঽপি ফলং
স্ৱৰ্গঃ স্ৱৰ্গেঽপি চাপ্সৰসঃ ॥ 2.72 ॥
মত্তেভকুম্ভদলনে ভুৱি সন্তি ধীৰাঃ
কেচিত্প্ৰচণ্ডমৃগৰাজৱধেঽপি দক্ষাঃ ।
কিন্তু ব্ৰৱীমি বলিনাং পুৰতঃ প্ৰসহ্য
কন্দৰ্পদৰ্পদলনে ৱিৰলা মনুষ্যাঃ ॥ 2.73 ॥
সন্মাৰ্গে তাৱদাস্তে প্ৰভৱতি চ নৰস্তাৱদেৱেন্দ্ৰিযাণাং
লজ্জাং তাৱদ্ৱিধত্তে ৱিনযং অপি সমালম্বতে তাৱদেৱ ।
ভ্ৰূচাপাকৃষ্টমুক্তাঃ শ্ৰৱণপথগতা নীলপক্ষ্মাণ এতে
যাৱল্লীলাৱতীনাং হৃদি ন ধৃতিমুষো দৃষ্টিবাণাঃ পতন্তি ॥ 2.74 ॥
উন্মত্তপ্ৰেমসংৰম্ভাদ্
আৰভন্তে যদ্অঙ্গনাঃ ।
তত্ৰ প্ৰত্যূহং আধাতুং
ব্ৰহ্মাপি খলু কাতৰঃ ॥ 2.75 ॥
তাৱন্মহত্ত্ৱং পাণ্ডিত্যং
কুলীনত্ৱং ৱিৱেকিতা ।
যাৱজ্জ্ৱলতি নাঙ্গেষু
হতঃ পঞ্চেষুপাৱকঃ ॥ 2.76 ॥
শাস্ত্ৰজ্ঞোঽপি প্ৰথিতৱিনযোঽপ্যাত্মবোধোঽপি বাঢং
সংসাৰেঽস্মিন্ভৱতি ৱিৰলো ভাজনং সদ্গতীনাম্ ।
যেনৈতস্মিন্নিৰযনগৰদ্ৱাৰং উদ্ঘাটযন্তী
ৱামাক্ষীণাং ভৱতি কুটিলা ভ্ৰূলতা কুঞ্চিকেৱ ॥ 2.77 ॥
কৃশঃ কাণঃ খঞ্জঃ শ্ৰৱণৰহিতঃ পুচ্ছৱিকলো
ৱ্ৰণী পূযক্লিন্নঃ কৃমিকুলশতৈৰাৱৃততনুঃ ।
ক্ষুধা ক্ষামো জীৰ্ণঃ পিঠৰককপালাৰ্পিতগলঃ
শুনীং অন্ৱেতি শ্ৱা হতং অপি চ হন্ত্যেৱ মদনঃ ॥ 2.78 ॥
স্ত্ৰীমুদ্ৰাং কুসুমাযুধস্য জযিনীং সৰ্ৱাৰ্থসম্পত্কৰীং
যে মূঢাঃ প্ৰৱিহায যান্তি কুধিযো মিথ্যাফলান্ৱেষিণঃ ।
তে তেনৈৱ নিহত্য নিৰ্দযতৰং নগ্নীকৃতা মুণ্ডিতাঃ
কেচিত্পঞ্চশিখীকৃতাশ্চ জটিলাঃ কাপালিকাশ্চাপৰে ॥ 2.79 ॥
ৱিশ্ৱামিত্ৰপৰাশৰপ্ৰভৃতযো ৱাতাম্বুপৰ্ণাশনাস্তেঽপি
স্ত্ৰীমুখপঙ্কজং সুললিতং দৃষ্ট্ৱৈৱ মোহং গতাঃ ।
শাল্যন্নং সঘৃতং পযোদধিযুতং যে ভুঞ্জতে মানৱাস্তেষাম্
ইন্দ্ৰিযনিগ্ৰহো যদি ভৱেদ্ৱিন্ধ্যঃ প্লৱেত্সাগৰে ॥ 2.80 ॥
পৰিমলভৃতো ৱাতাঃ শাখা নৱাঙ্কুৰকোটযো
মধুৰৱিৰুতোত্কণ্ঠা ৱাচঃ প্ৰিযাঃ পিকপক্ষিণাম্ ।
ৱিৰলসুৰতস্ৱেদোদ্গাৰা ৱধূৱদনেন্দৱঃ
প্ৰসৰতি মধৌ ৰাত্ৰ্যাং জাতো ন কস্য গুণোদযঃ ॥ 2.81 ॥
মধুৰযং মধুৰৈৰপি কোকিলা
কলৰৱৈৰ্মলযস্য চ ৱাযুভিঃ ।
ৱিৰহিণঃ প্ৰহিণস্তি শৰীৰিণো
ৱিপদি হন্ত সুধাপি ৱিষাযতে ॥ 2.82 ॥
আৱাসঃ কিলকিঞ্চিতস্য দযিতাপাৰ্শ্ৱে ৱিলাসালসাঃ [দযিতাঃ পাৰ্শ্ৱে]
কৰ্ণে কোকিলকামিনীকলৰৱঃ স্মেৰো লতামণ্ডপঃ ।
গোষ্ঠী সত্কৱিভিঃ সমং কতিপযৈৰ্মুগ্ধাঃ সুধাংশোঃ কৰাঃ
কেষাঞ্চিত্সুখযন্তি চাত্ৰ হৃদযং চৈত্ৰে ৱিচিত্ৰাঃ ক্ষপাঃ ॥ 2.83 ॥
পান্থ স্ত্ৰীৱিৰহানলাহুতিকলাং আতন্ৱতী মঞ্জৰীমাকন্দেষু
পিকাঙ্গনাভিৰধুনা সোত্কণ্ঠং আলোক্যতে ।
অপ্যেতে নৱপাটলাপৰিমলপ্ৰাগ্ভাৰপাটচ্চৰা
ৱান্তিক্লান্তিৱিতানতানৱকৃতঃ শ্ৰীখণ্ডশৈলানিলাঃ ॥ 2.84 ॥
প্ৰথিতঃ প্ৰণযৱতীনাং
তাৱত্পদং আতনোতু হৃদি মানঃ ।
ভৱতি ন যাৱচ্চন্দনতৰু
সুৰভিৰ্মলযপৱমানঃ ॥ 2.85 ॥
সহকাৰকুসুমকেসৰনিকৰ
ভৰামোদমূৰ্চ্ছিতদিগ্অন্তে ।
মধুৰমধুৰৱিধুৰমধুপে
মধৌ ভৱেত্কস্য নোত্কণ্ঠা ॥ 2.86 ॥
অচ্ছাচ্ছচন্দনৰসাৰ্দ্ৰতৰা মৃগাক্ষ্যো
ধাৰাগৃহাণি কুসুমানি চ কৌমুদী চ ।
মন্দো মৰুত্সুমনসঃ শুচি হৰ্ম্যপৃষ্ঠং
গ্ৰীষ্মে মদং চ মদনং চ ৱিৱৰ্ধযন্তি ॥ 2.87 ॥
স্ৰজো হৃদ্যামোদা ৱ্যজনপৱনশ্চন্দ্ৰকিৰণাঃ
পৰাগঃ কাসাৰো মলযজৰজঃ শীধু ৱিশদম্ ।
শুচিঃ সৌধোত্সঙ্গঃ প্ৰতনু ৱসনং পঙ্কজদৃশো
নিদাঘঋতাৱেতদ্ৱিলসতি লভন্তে সুকৃতিনঃ ॥ 2.88 ॥
সুধাশুভ্ৰং ধাম স্ফুৰদ্অমলৰশ্মিঃ শশধৰঃ
প্ৰিযাৱক্ত্ৰাম্ভোজং মলযজৰজশ্চাতিসুৰভিঃ ।
স্ৰজো হৃদ্যামোদাস্তদিদং অখিলং ৰাগিণি জনে
কৰোত্যন্তঃ ক্ষোভং ন তু ৱিষযসংসৰ্গৱিমুখে ॥ 2.89 ॥
তৰুণীৱেষোদ্দীপিতকামা
ৱিকসজ্জাতীপুষ্পসুগন্ধিঃ ।
উন্নতপীনপযোধৰভাৰা
প্ৰাৱৃট্তনুতে কস্য ন হৰ্ষম্ ॥ 2.90 ॥
ৱিযদ্উপচিতমেঘং ভূমযঃ কন্দলিন্যো
নৱকুটজকদম্বামোদিনো গন্ধৱাহাঃ ।
শিখিকুলকলকেকাৰাৱৰম্যা ৱনান্তাঃ
সুখিনং অসুখিনং ৱা সৰ্ৱং উত্কণ্ঠযন্তি ॥ 2.91 ॥
উপৰি ঘনং ঘনপটলং
তিৰ্যগ্গিৰযোঽপি নৰ্তিতমযূৰাঃ ।
ক্ষিতিৰপি কন্দলধৱলা
দৃষ্টিং পথিকঃ ক্ৱ পাতযতি ॥ 2.92 ॥
ইতো ৱিদ্যুদ্ৱল্লীৱিলসিতং ইতঃ কেতকিতৰোঃ
স্ফুৰন্গন্ধঃ প্ৰোদ্যজ্জলদনিনদস্ফূৰ্জিতং ইতঃ ।
ইতঃ কেকিক্ৰীডাকলকলৰৱঃ পক্ষ্মলদৃশাং
কথং যাস্যন্ত্যেতে ৱিৰহদিৱসাঃ সম্ভৃতৰসাঃ ॥ 2.93 ॥
অসূচীসঞ্চাৰে তমসি নভসি প্ৰৌঢজলদধ্ৱনিপ্ৰযে
তস্মিন্ পততি দৃশদাং নীৰনিচযে ।
ইদং সৌদামিন্যাঃ কনককমনীযং ৱিলসিতং
মুদং চ গ্লানিং চ প্ৰথযতি পথিষ্ৱেৱ সুদৃশাম্ ॥ 2.94 ॥
আসাৰেণ ন হৰ্ম্যতঃ প্ৰিযতমৈৰ্যাতুং বহিঃ শক্যতে
শীতোত্কম্পনিমিত্তং আযতদৃশা গাঢং সমালিঙ্গ্যতে ।
জাতাঃ শীকৰশীতলাশ্চ মৰুতোৰত্যন্তখেদচ্ছিদো
ধন্যানাং বত দুৰ্দিনং সুদিনতাং যাতি প্ৰিযাসঙ্গমে ॥ 2.95 ॥
অৰ্ধং সুপ্ত্ৱা নিশাযাঃ সৰভসসুৰতাযাসসন্নশ্লথাঙ্গপ্ৰোদ্ভূতাসহ্য
তৃষ্ণো মধুমদনিৰতো হৰ্ম্যপৃষ্ঠে ৱিৱিক্তে ।
সম্ভোগক্লান্তকান্তাশিথিলভুজলতাৱৰ্জিতং কৰ্কৰীতো
জ্যোত্স্নাভিন্নাচ্ছধাৰং পিবতি ন সলিলং শাৰদং মন্দপুণ্যঃ ॥ 2.96 ॥
হেমন্তে দধিদুগ্ধসৰ্পিৰশনা মাঞ্জিষ্ঠৱাসোভৃতঃ
কাশ্মীৰদ্ৰৱসান্দ্ৰদিগ্ধৱপুষশ্ছিন্না ৱিচিত্ৰৈ ৰতৈঃ । [ৱপুষঃ খিন্না]
ৱৃত্তোৰুস্তনকামিনীজনকৃতাশ্লেষা গৃহাভ্যন্তৰে
তাম্বূলীদলপূগপূৰিতমুখা ধন্যাঃ সুখং শেৰতে ॥ 2.97 ॥
প্ৰোদ্যত্প্ৰৌঢপ্ৰিযঙ্গুদ্যুতিভৃতি ৱিকসত্কুন্দমাদ্যদ্দ্ৱিৰেফে
কালে প্ৰালেযৱাতপ্ৰচলৱিলসিতোদাৰমন্দাৰধাম্নি ।
যেষাং নো কণ্ঠলগ্না ক্ষণং অপি তুহিনক্ষোদদক্ষা মৃগাক্ষী
তেষাং আযামযামা যমসদনসমা যামিনী যাতি যূনাম্ ॥ 2.98 ॥
চুম্বন্তো গণ্ডভিত্তীৰলকৱতি মুখে সীত্কৃতান্যাদধানা
ৱক্ষঃসূত্কঞ্চুকেষু স্তনভৰপুলকোদ্ভেদং আপাদযন্তঃ ।
ঊৰূনাকম্পযন্তঃ পৃথুজঘনতটাত্স্ৰংসযন্তোঽংশুকানি
ৱ্যক্তং কান্তাজনানাং ৱিটচৰিতভৃতঃ শৈশিৰা ৱান্তি ৱাতাঃ ॥ 2.99 ॥
কেশানাকুলযন্দৃশো মুকুলযন্ৱাসো বলাদাক্ষিপন্নাতন্ৱন্
পুলকোদ্গমং প্ৰকটযন্নাৱেগকম্পং শনৈঃ ।
ৱাৰং ৱাৰং উদাৰসীত্কৃতকৃতো দন্তচ্ছদান্পীডযন্
প্ৰাযঃ শৈশিৰ এষ সম্প্ৰতি মৰুত্কান্তাসু কান্তাযতে ॥ 2.100 ॥
যদ্যস্য নাস্তি ৰুচিৰং তস্মিংস্তস্য স্পৃহা মনোজ্ঞেঽপি ।
ৰমণীযেঽপি সুধাংশৌ ন মনঃকামঃ সৰোজিন্যাঃ ॥ 2.101 ॥
ৱৈৰাগ্যে সঞ্চৰত্যেকো নীতৌ ভ্ৰমতি চাপৰঃ ।
শৃঙ্গাৰে ৰমতে কশ্চিদ্ভুৱি ভেদাঃ পৰস্পৰম্ ॥ 2.102 ॥

Explore More