None

ଭର୍ତୃହରେଃ ଶତକ ତ୍ରିଶତି - ଶୃଙ୍ଗାର ଶତକମ୍

(Shringara Shatakam in Odia)

Bhartrihari

Shringara Shatakam is the first part of the famous Shatakatraya composed by the philosopher-king Bhartrihari. Unlike traditional devotional hymns focused on a specific deity, this collection explores the aesthetic and erotic dimensions of human experience. It vividly describes the power of beauty and the complexities of romantic love, serving as a psychological study of worldly attachments. By contemplating these verses, readers gain profound insights into the transitory nature of desires and sensory pleasures, ultimately guiding the seeker toward Vairagya, or spiritual detachment, which is the hallmark of Bhartrihari’s philosophical journey toward liberation.

ଶମ୍ଭୁସ୍ଵଯମ୍ଭୁହରଯୋ ହରିଣେକ୍ଷଣାନାଂ
ଯେନାକ୍ରିଯନ୍ତ ସତତଂ ଗୃହକୁମ୍ଭଦାସାଃ ।
ଵାଚାଂ ଅଗୋଚରଚରିତ୍ରଵିଚିତ୍ରିତାଯ
ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେ ମକରଧ୍ଵଜାଯ ॥ 2.1 ॥
ସ୍ମିତେନ ଭାଵେନ ଚ ଲଜ୍ଜଯା ଭିଯା
ପରାଣ୍ମୁଖୈରର୍ଧକଟାକ୍ଷଵୀକ୍ଷଣୈଃ ।
ଵଚୋଭିରୀର୍ଷ୍ଯାକଲହେନ ଲୀଲଯା
ସମସ୍ତଭାଵୈଃ ଖଲୁ ବନ୍ଧନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 2.2 ॥
ଭ୍ରୂଚାତୁର୍ଯାତ୍କୁଞ୍ଚିତାକ୍ଷାଃ କଟାକ୍ଷାଃ
ସ୍ନିଗ୍ଧା ଵାଚୋ ଲଜ୍ଜିତାନ୍ତାଶ୍ଚ ହାସାଃ ।
ଲୀଲାମନ୍ଦଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ ଚ
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଏତଦ୍ଭୂଷଣଂ ଚାଯୁଧଂ ଚ ॥ 2.3 ॥
କ୍ଵଚିତ୍ସଭ୍ରୂଭଙ୍ଗୈଃ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ଲଜ୍ଜାପରିଗତୈଃ
କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂରିତ୍ରସ୍ତୈଃ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ଲୀଲାଵିଲଲିତୈଃ ।
କୁମାରୀଣାଂ ଏତୈର୍ମଦନସୁଭଗୈର୍ନେତ୍ରଵଲିତୈଃ
ସ୍ଫୁରନ୍ନୀଲାବ୍ଜାନାଂ ପ୍ରକରପରିକୀର୍ଣା ଇଵ ଦିଶଃ ॥ 2.4 ॥
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵିକାସି ପଙ୍କଜପରୀହାସକ୍ଷମେ ଲୋଚନେ
ଵର୍ଣଃ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଅପାକରିଷ୍ଣୁରଲିନୀଜିଷ୍ଣୁଃ କଚାନାଂ ଚଯଃ ।
ଵକ୍ଷୋଜାଵିଭକୁମ୍ଭଵିଭ୍ରମହରୌ ଗୁର୍ଵୀ ନିତମ୍ବସ୍ଥଲୀ
ଵାଚାଂ ହାରି ଚ ମାର୍ଦଵଂ ଯୁଵତୀଷୁ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ମଣ୍ଡନମ୍ ॥ 2.5 ॥
ସ୍ମିତକିଞ୍ଚିନ୍ମୁଗ୍ଧଂ ସରଲତରଲୋ ଦୃଷ୍ଟିଵିଭଵଃ
ପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ଵାଚାଂ ଅଭିନଵଵିଲାସୋକ୍ତିସରସଃ ।
ଗତାନାଂ ଆରମ୍ଭଃ କିସଲଯିତଲୀଲାପରିକରଃ
ସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯାସ୍ତାରୁଣ୍ଯଂ କିଂ ଇଵ ନ ହି ରମ୍ଯଂ ମୃଗଦୃଶଃ ॥ 2.6 ॥
ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯେଷୁ କିଂ ଉତ୍ତମଂ ମୃଗଦୃଶଃ ପ୍ରେମପ୍ରସନ୍ନଂ ମୁଖଂ
ଘ୍ରାତଵ୍ଯେଷ୍ଵପି କିଂ ତଦ୍​ଆସ୍ଯପଵନଃ ଶ୍ରଵ୍ଯେଷୁ କିଂ ତଦ୍ଵଚଃ ।
କିଂ ସ୍ଵାଦ୍ଯେଷୁ ତଦ୍​ଓଷ୍ଠପଲ୍ଲଵରସଃ ସ୍ପୃଶ୍ଯେଷୁ କିଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଧ୍ଯେଯଂ
କିଂ ନଵଯୌଵନେ ସହୃଦଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ତଦ୍ଵିଭ୍ରମାଃ ॥ 2.7 ॥
ଏତାଶ୍ଚଲଦ୍ଵଲଯସଂହତିମେଖଲୋତ୍ଥଝଙ୍କାର
ନୂପୁରପରାଜିତରାଜହଂସ୍ଯଃ ।
କୁର୍ଵନ୍ତି କସ୍ଯ ନ ମନୋ ଵିଵଶଂ ତରୁଣ୍ଯୋ
ଵିତ୍ରସ୍ତମୁଗ୍ଧହରିଣୀସଦୃଶୈଃ କଟାକ୍ଷୈଃ ॥ 2.8 ॥
କୁଙ୍କୁମପଙ୍କକଲଙ୍କିତଦେହା
ଗୌରପଯୋଧରକମ୍ପିତହାରା ।
ନୂପୁରହଂସରଣତ୍ପଦ୍ମା
କଂ ନ ଵଶୀକୁରୁତେ ଭୁଵି ରାମା ॥ 2.9 ॥
ନୂନଂ ହି ତେ କଵିଵରା ଵିପରୀତଵାଚୋ
ଯେ ନିତ୍ଯଂ ଆହୁରବଲା ଇତି କାମିନୀସ୍ତାଃ ।
ଯାଭିର୍ଵିଲୋଲିତରତାରକଦୃଷ୍ଟିପାତୈଃ
ଶକ୍ରାଦଯୋଽପି ଵିଜିତାସ୍ତ୍ଵବଲାଃ କଥଂ ତାଃ ॥ 2.10 ॥
ନୂନଂ ଆଜ୍ଞାକରସ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁଭ୍ରୁଵୋ ମକରଧ୍ଵଜଃ ।
ଯତସ୍ତନ୍ନେତ୍ରସଞ୍ଚାରସୂଚିତେଷୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ 2.11 ॥
କେଶାଃ ସଂଯମିନଃ ଶ୍ରୁତେରପି ପରଂ ପାରଂ ଗତେ ଲୋଚନେ
ଅନ୍ତର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଅପି ସ୍ଵଭାଵଶୁଚିଭୀଃ କୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଗଣୈଃ ।
ମୁକ୍ତାନାଂ ସତତାଧିଵାସରୁଚିରୌ ଵକ୍ଷୋଜକୁମ୍ଭାଵିମାଵିତ୍ଥଂ
ତନ୍ଵି ଵପୁଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ଅପି ତେରାଗଂ କରୋତ୍ଯେଵ ନଃ ॥ 2.12 ॥
ମୁଗ୍ଧେ ଧାନୁଷ୍କତା କେଯଂ ଅପୂର୍ଵା ତ୍ଵଯି ଦୃଶ୍ଯତେ ।
ଯଯା ଵିଧ୍ଯସି ଚେତାଂସି ଗୁଣୈରେଵ ନ ସାଯକୈଃ ॥ 2.13 ॥
ସତି ପ୍ରଦୀପେ ସତ୍ଯଗ୍ନୌ ସତ୍ସୁ ତାରାରଵୀନ୍ଦୁଷୁ ।
ଵିନା ମେ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷ୍ଯା ତମୋଭୂତଂ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ॥ 2.14 ॥
ଉଦ୍ଵୃତ୍ତଃ ସ୍ତନଭାର ଏଷ ତରଲେ ନେତ୍ରେ ଚଲେ ଭ୍ରୂଲତେ
ରାଗାଧିଷ୍ଠିତଂ ଓଷ୍ଠପଲ୍ଲଵଂ ଇଦଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ନାମ ଵ୍ଯଥାମ୍ ।
ସୌଭାଗ୍ଯାକ୍ଷରମାଲିକେଵ ଲିଖିତା ପୁଷ୍ପାଯୁଧେନ ସ୍ଵଯଂ
ମଧ୍ଯସ୍ଥାପି କରୋତି ତାପଂ ଅଧିକଂ ରୋମାଵଲିଃ କେନ ସା ॥ 2.15 ॥
ମୁଖେନ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତେନ ମହାନୀଲୈଃ ଶିରୋରୁହୈଃ ।
କରାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମରାଗାଭ୍ଯାଂ ରେଜେ ରତ୍ନମଯୀଵ ସା ॥ 2.16 ॥
ଗୁରୁଣା ସ୍ତନଭାରେଣ ମୁଖଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଭାସ୍ଵତା ।
ଶନୈଶ୍ଚରାଭ୍ଯାଂ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ରେଜେ ଗ୍ରହମଯୀଵ ସା ॥ 2.17 ॥
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତନୌ ଯଦି ଘନୌ ଜଘନଂ ଚ ହାରି
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଚାରୁ ତଵ ଚିତ୍ତ କିଂ ଆକୁଲତ୍ଵମ୍ ।
ପୁଣ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦି ତେଷୁ ତଵାସ୍ତି ଵାଞ୍ଛା
ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵିନା ନ ହି ଭଵନ୍ତି ସମୀହିତାର୍ଥାଃ ॥ 2.18 ॥
ଇମେ ତାରୁଣ୍ଯଶ୍ରୀନଵପରିମଲାଃ ପ୍ରୌଢସୁରତପ୍ରତାପ
ପ୍ରାରମ୍ଭାଃ ସ୍ମରଵିଜଯଦାନପ୍ରତିଭୁଵଃ ।
ଚିରଂ ଚେତଶ୍ଚୋରା ଅଭିନଵଵିକାରୈକଗୁରଵୋ
ଵିଲାସଵ୍ଯାପାରାଃ କିଂ ଅପି ଵିଜଯନ୍ତେ ମୃଗଦୃଶାମ୍ ॥ 2.19 ॥
ପ୍ରଣଯମଧୁରାଃ ପ୍ରେମୋଦ୍ଗାରା ରସାଶ୍ରଯତାଂ ଗତାଃ
ଫଣିତିମଧୁରା ମୁଗ୍ଧପ୍ରାଯାଃ ପ୍ରକାଶିତସମ୍ମଦାଃ ।
ପ୍ରକୃତିସୁଭଗା ଵିସ୍ରମ୍ଭାର୍ଦ୍ରାଃ ସ୍ମରୋଦଯଦାଯିନୋ
ରହସି କିଂ ଅପି ସ୍ଵୈରାଲାପା ହରନ୍ତି ମୃଗୀଦୃଶାମ୍ ॥ 2.20 ॥
ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଵନଦ୍ରୁମାଣାଂ
ଛାଯାସୁ ତନ୍ଵୀ ଵିଚଚାର କାଚିତ୍ ।
ସ୍ତନୋତ୍ତରୀଯେଣ କରୋଦ୍ଧୃତେନ
ନିଵାରଯନ୍ତୀ ଶଶିନୋ ମଯୂଖାନ୍ ॥ 2.21 ॥
ଅଦର୍ଶନେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରକାମା
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗସୁଖୈକଲୋଲା ।
ଆଲିଙ୍ଗିତାଯାଂ ପୁନରାଯତାକ୍ଷ୍ଯାମାଶାସ୍ମହେ
ଵିଗ୍ରହଯୋରଭେଦମ୍ ॥ 2.22 ॥
ମାଲତୀ ଶିରସି ଜୃମ୍ଭଣଂ ମୁଖେ
ଚନ୍ଦନଂ ଵପୁଷି କୁଙ୍କୁମାଵିଲମ୍ ।
ଵକ୍ଷସି ପ୍ରିଯତମା ମଦାଲସା
ସ୍ଵର୍ଗ ଏଷ ପରିଶିଷ୍ଟ ଆଗମଃ ॥ 2.23 ॥
ପ୍ରାଙ୍ମାଂ ଏତି ମନାଗନାଗତରସଂ ଜାତାଭିଲାଷଂ ତତଃ
ସଵ୍ରୀଡଂ ତଦନୁ ଶ୍ଲଥୋଦ୍ଯମଂ ଅଥ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯଂ ପୁନଃ ।
ପ୍ରେମାର୍ଦ୍ରଂ ସ୍ପୃହଣୀଯନିର୍ଭରରହଃ କ୍ରୀଡାପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ତତୋ
ନିଃସଙ୍ଗାଙ୍ଗଵିକର୍ଷଣାଧିକସୁଖରମ୍ଯଂ କୁଲସ୍ତ୍ରୀରତମ୍ ॥ 2.24 ॥
ଉରସି ନିପତିତାନାଂ ସ୍ରସ୍ତଧମ୍ମିଲ୍ଲକାନାଂ
ମୁକୁଲିତନଯନାନାଂ କିଞ୍ଚିଦ୍​ଉନ୍ମୀଲିତାନାମ୍ ।
ଉପରି ସୁରତଖେଦସ୍ଵିନ୍ନଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାନାମଧର
ମଧୁ ଵଧୂନାଂ ଭାଗ୍ଯଵନ୍ତଃ ପିବନ୍ତି ॥ 2.25 ॥
ଆମୀଲିତନଯନାନାଂ ଯଃ
ସୁରତରସୋଽନୁ ସଂଵିଦଂ ଭାତି ।
ମିଥୁରୈର୍ମିଥୋଽଵଧାରିତମଵିତଥମ୍
ଇଦଂ ଏଵ କାମନିର୍ବର୍ହଣମ୍ ॥ 2.26 ॥
ଇଦଂ ଅନୁଚିତଂ ଅକ୍ରମଶ୍ଚ ପୁଂସାଂ
ଯଦିହ ଜରାସ୍ଵପି ମନ୍ମଥା ଵିକାରାଃ ।
ତଦପି ଚ ନ କୃତଂ ନିତମ୍ବିନୀନାଂ
ସ୍ତନପତନାଵଧି ଜୀଵିତଂ ରତଂ ଵା ॥ 2.27 ॥
ରାଜସ୍ତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁରାଶେର୍ନ ହି ଜଗତି ଗତଃ କଶ୍ଚିଦେଵାଵସାନଂ
କୋ ଵାର୍ଥୋଽର୍ଥୈଃ ପ୍ରଭୂତୈଃ ସ୍ଵଵପୁଷି ଗଲିତେ ଯୌଵନେ ସାନୁରାଗେ ।
ଗଚ୍ଛାମଃ ସଦ୍ମ ଯାଵଦ୍ଵିକସିତନଯନେନ୍ଦୀଵରାଲୋକିନୀନାମାକ୍ରମ୍ଯାକ୍ରମ୍ଯ
ରୂପଂ ଝଟିତି ନ ଜରଯା ଲୁପ୍ଯତେ ପ୍ରେଯସୀନାମ୍ ॥ 2.28 ॥
ରାଗସ୍ଯାଗାରଂ ଏକଂ ନରକଶତମହାଦୁଃଖସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁର୍ମୋହସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତି
ବୀଜଂ ଜଲଧରପଟଲଂ ଜ୍ଞାନତାରାଧିପସ୍ଯ ।
କନ୍ଦର୍ପସ୍ଯୈକମିତ୍ରଂ ପ୍ରକଟିତଵିଵିଧସ୍ପଷ୍ଟଦୋଷପ୍ରବନ୍ଧଂ
ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନ ହ୍ଯର୍ଥଵ୍ରଜକୁଲଭଵନଯୌଵନାଦନ୍ଯଦସ୍ତି ॥ 2.29 ॥
ଶୃଙ୍ଗାରଦ୍ରୁମନୀରଦେ ପ୍ରସୃମରକ୍ରୀଡାରସସ୍ରୋତସି
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନପ୍ରିଯବାନ୍ଧଵେ ଚତୁରଵାଙ୍ମୁକ୍ତାଫଲୋଦନ୍ଵତି ।
ତନ୍ଵୀନେତ୍ରଚକୋରପାଵନଵିଧୌ ସୌଭାଗ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧୌ
ଧନ୍ଯଃ କୋଽପି ନ ଵିକ୍ରିଯାଂ କଲଯତି ପ୍ରାପ୍ତେ ନଵେ ଯୌଵନେ ॥ 2.30 ॥
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ନସାରେ କୁନୃପତିଭଵନଦ୍ଵାରସେଵାକଲଙ୍କଵ୍ଯାସଙ୍ଗ
ଵ୍ଯସ୍ତଧୈର୍ଯଂ କଥଂ ଅମଲଧିଯୋ ମାନସଂ ସଂଵିଦଧ୍ଯୁଃ ।
ଯଦ୍ଯେତାଃ ପ୍ରୋଦ୍ଯଦ୍​ଇନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିନିଚଯଭୃତୋ ନ ସ୍ଯୁରମ୍ଭୋଜନେତ୍ରାଃ
ପ୍ରେଙ୍ଖତ୍କାଞ୍ଚୀକଲାପାଃ ସ୍ତନଭରଵିନମନ୍ମଧ୍ଯଭାଜସ୍ତରୁଣ୍ଯଃ ॥ 2.31 ॥
ସିଦ୍ଧାଧ୍ଯାସିତକନ୍ଦରେ ହରଵୃଷସ୍କନ୍ଧାଵରୁଗ୍ଣଦ୍ରୁମେ
ଗଙ୍ଗାଧୌତଶିଲାତଲେ ହିମଵତଃ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତେ ଶ୍ରେଯସି ।
କଃ କୁର୍ଵୀତ ଶିରଃ ପ୍ରଣାମମଲିନଂ ମ୍ଲାନଂ ମନସ୍ଵୀ ଜନୋ
ଯଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତକୁରଙ୍ଗଶାଵନଯନା ନ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ମରାସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 2.32 ॥
ସଂସାର ତଵ ପର୍ଯନ୍ତପଦଵୀ ନ ଦଵୀଯସୀ ।
ଅନ୍ତରା ଦୁସ୍ତରା ନ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ତେ ମଦିରେକ୍ଷଣାମ୍ ॥ 2.33 ॥
ଦିଶ ଵନହରିଣୀଭ୍ଯୋ ଵଂଶକାଣ୍ଡଚ୍ଛଵୀନାଂ
କଵଲଂ ଉପଲକୋଟିଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲଂ କୁଶାନାମ୍ ।
ଶକଯୁଵତିକପୋଲାପାଣ୍ଡୁତାମ୍ବୂଲଵଲ୍ଲୀଦଲମ୍
ଅରୁଣନଖାଗ୍ରୈଃ ପାଟିତଂ ଵା ଵଧୂଭ୍ଯଃ ॥ 2.34 ॥
ଅସାରାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵିରତିଵିରସାଃ ପାପଵିଷଯା
ଜୁଗୁପ୍ସ୍ଯନ୍ତାଂ ଯଦ୍ଵା ନନୁ ସକଲଦୋଷାସ୍ପଦଂ ଇତି ।
ତଥାପ୍ଯେତଦ୍ଭୂମୌ ନହି ପରହିତାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଅଧିକଂ
ନ ଚାସ୍ମିନ୍ସଂସାରେ କୁଵଲଯଦୃଶୋ ରମ୍ଯଂ ଅପରମ୍ ॥ 2.35 ॥
ଏତତ୍କାମଫଲୋ ଲୋକେ ଯଦ୍ଦ୍ଵଯୋରେକଚିତ୍ତତା ।
ଅନ୍ଯଚିତ୍ତକୃତେ କାମେ ଶଵଯୋରିଵ ସଙ୍ଗମଃ ॥ 2.35.1 ॥
ମାତ୍ସର୍ଯଂ ଉତ୍ସାର୍ଯ ଵିଚାର୍ଯ କାର୍ଯମାର୍ଯାଃ
ସମର୍ଯାଦଂ ଇଦଂ ଵଦନ୍ତୁ ।
ସେଵ୍ଯା ନିତମ୍ବାଃ କିଂ ଉ ଭୂଧରାଣାମୁତ
ସ୍ମରସ୍ମେରଵିଲାସିନୀନାମ୍ ॥ 2.36 ॥
ସଂସାରେ ସ୍ଵପ୍ନସାରେ ପରିଣତିତରଲେ ଦ୍ଵେ ଗତୀ ପଣ୍ଡିତାନାଂ
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନାମୃତାମ୍ଭଃପ୍ଲଵଲଲିତଧିଯାଂ ଯାତୁ କାଲଃ କଥଞ୍ଚିତ୍ ।
ନୋ ଚେନ୍ମୁଗ୍ଧାଙ୍ଗନାନାଂ ସ୍ତନଜଘନଘନାଭୋଗସମ୍ଭୋଗିନୀନାଂ
ସ୍ଥୂଲୋପସ୍ଥସ୍ଥଲୀଷୁ ସ୍ଥଗିତକରତଲସ୍ପର୍ଶଲୀଲୋଦ୍ଯମାନାମ୍ ॥ 2.37 ॥
ଆଵାସଃ କ୍ରିଯତାଂ ଗାଙ୍ଗେ ପାପହାରିଣି ଵାରିଣି ।
ସ୍ତନଦ୍ଵଯେ ତରୁଣ୍ଯା ଵା ମନୋହାରିଣି ହାରିଣି ॥ 2.38 ॥
କିଂ ଇହ ବହୁଭିରୁକ୍ତୈର୍ଯୁକ୍ତିଶୂନ୍ଯୈଃ ପ୍ରଲାପୈର୍ଦ୍ଵଯମ୍
ଇହ ପୁରୁଷାଣାଂ ସର୍ଵଦା ସେଵନୀଯମ୍ ।
ଅଭିନଵମଦଲୀଲାଲାଲସଂ ସୁନ୍ଦରୀଣାଂ
ସ୍ତନଭରପରିଖିନ୍ନଂ ଯୌଵନଂ ଵା ଵନଂ ଵା ॥ 2.39 ॥
ସତ୍ଯଂ ଜନା ଵଚ୍ମି ନ ପକ୍ଷପାତାଲ୍
ଲୋକେଷୁ ସପ୍ତସ୍ଵପି ତଥ୍ଯଂ ଏତତ୍ ।
ନାନ୍ଯନ୍ମନୋହାରି ନିତମ୍ବିନୀଭ୍ଯୋ
ଦୁଃଖୈକହେତୁର୍ନ ଚ କଶ୍ଚିଦନ୍ଯଃ ॥ 2.40 ॥
କାନ୍ତେତ୍ଯୁତ୍ପଲଲୋଚନେତି ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣୀଭରେତ୍ଯୁନ୍ନମତ୍ପୀନୋତ୍ତୁଙ୍ଗ
ପଯୋଧରେତି ସୁମୁଖାମ୍ଭୋଜେତି ସୁଭ୍ରୂରିତି ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଦ୍ଯତି ମୋଦତେଽଭିରମତେ ପ୍ରସ୍ତୌତି ଵିଦ୍ଵାନପି
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଶୁଚିଭସ୍ତ୍ରିକାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ 2.41 ॥
ସ୍ମୃତା ଭଵତି ତାପାଯ ଦୃଷ୍ଟା ଚୋନ୍ମାଦକାରିଣୀ ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଭଵତି ମୋହାଯ ସା ନାମ ଦଯିତା କଥମ୍ ॥ 2.42 ॥
ତାଵଦେଵାମୃତମଯୀ ଯାଵଲ୍ଲୋଚନଗୋଚରା ।
ଚକ୍ଷୁଷ୍ପଥାଦତୀତା ତୁ ଵିଷାଦପ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ ॥ 2.43 ॥
ନାମୃତଂ ନ ଵିଷଂ କିଞ୍ଚିଦେତାଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ନିତମ୍ବିନୀମ୍ ।
ସୈଵାମୃତଲତା ରକ୍ତା ଵିରକ୍ତା ଵିଷଵଲ୍ଲରୀ ॥ 2.44 ॥
ଆଵର୍ତଃ ସଂଶଯାନାଂ ଅଵିନଯଭୁଵନଂ ପଟ୍ଟଣଂ ସାହସାନାଂ
ଦୋଷାଣାଂ ସନ୍ନିଧାନଂ କପଟଶତମଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଅପ୍ରତ୍ଯଯାନାମ୍ ।
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋ ନରକପୁରମୁଖଂ ସର୍ଵମାଯାକରଣ୍ଡଂ
ସ୍ତ୍ରୀଯନ୍ତ୍ରଂ କେନ ସୃଷ୍ଟଂ ଵିଷଂ ଅମୃତମଯଂ ପ୍ରାଣିଲୋକସ୍ଯ ପାଶଃ ॥ 2.45 ॥
ନୋ ସତ୍ଯେନ ମୃଗାଙ୍କ ଏଷ ଵଦନୀଭୂତୋ ନ ଚେନ୍ଦୀଵରଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ
ଲୋଚନତାଂ ଗତ ନ କନକୈରପ୍ଯଙ୍ଗଯଷ୍ଟିଃ କୃତା ।
କିନ୍ତ୍ଵେଵଂ କଵିଭିଃ ପ୍ରତାରିତମନାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜାନନ୍ନପି
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସାସ୍ଥିମଯଂ ଵପୁର୍ମୃଗଦୃଶାଂ ମନ୍ଦୋ ଜନଃ ସେଵତେ ॥ 2.46 ॥
ଲୀଲାଵତୀନାଂ ସହଜା ଵିଲାସାସ୍ତ
ଏଵ ମୂଢସ୍ଯ ହୃଦି ସ୍ଫୁରନ୍ତି ।
ରାଗୋ ନଲିନ୍ଯା ହି ନିସର୍ଗସିଦ୍ଧସ୍ତତ୍ର
ଭ୍ରମତ୍ଯେଵ ଵୃଥା ଷଡ୍​ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ 2.47 ॥
ସମ୍ମୋହଯନ୍ତି ମଦଯନ୍ତି ଵିଡମ୍ବଯନ୍ତି
ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତି ରମଯନ୍ତି ଵିଷାଦଯନ୍ତି ।
ଏତାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଦଯଂ ହୃଦଯଂ ନରାଣାଂ
କିଂ ନାମ ଵାମନଯନା ନ ସମାଚରନ୍ତି ॥ 2.47.1 ॥
ଯଦେତତ୍ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିହରଂ ଉଦାରାକୃତି ପରଂ
ମୁଖାବ୍ଜଂ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯାଃ କିଲ ଵସତି ଯତ୍ରାଧରମଧୁ ।
ଇଦଂ ତତ୍କିଂ ପାକଦ୍ରୁମଫଲଂ ଇଦାନୀଂ ଅତିରସଂ
ଵ୍ଯତୀତେଽସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଷଂ ଇଵ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯସୁଖଦମ୍ ॥ 2.48 ॥
ଉନ୍ମୀଲତ୍ତ୍ରିଵଲୀତରଙ୍ଗନିଲଯା ପ୍ରୋତ୍ତୁଙ୍ଗପୀନସ୍ତନଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେନୋଦ୍ଗତ
ଚକ୍ରଵାକଯୁଗଲା ଵକ୍ତ୍ରାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭାସିନୀ ।
କାନ୍ତାକାରଧରା ନଦୀଯଂ ଅଭିତଃ କ୍ରୂରାତ୍ର ନାପେକ୍ଷତେ
ସଂସାରାର୍ଣଵମଜ୍ଜନଂ ଯଦି ତଦା ଦୂରେଣ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାମ୍ ॥ 2.49 ॥
ଜଲ୍ପନ୍ତି ସାର୍ଧଂ ଅନ୍ଯେନ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ସଵିଭ୍ରମାଃ ।
ହୃଦ୍ଗତଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଃ କୋ ନାମ ଯୋଷିତାମ୍ ॥ 2.50 ॥
ମଧୁ ତିଷ୍ଠତି ଵାଚି ଯୋଷିତାଂ ହୃଦି ହାଲାହଲଂ ଏଵ କେଵଲମ୍ ।
ଅତ​ଏଵ ନିପୀଯତେଽଧରୋ ହୃଦଯଂ ମୁଷ୍ଟିଭିରେଵ ତାଡ୍ଯତେ ॥ 2.51 ॥
ଅପସର ସଖେ ଦୂରାଦସ୍ମାତ୍କଟାକ୍ଷଵିଷାନଲାତ୍
ପ୍ରକୃତିଵିଷମାଦ୍ଯୋଷିତ୍ସର୍ପାଦ୍ଵିଲାସଫଣାଭୃତଃ ।
ଇତରଫଣିନା ଦଷ୍ଟଃ ଶକ୍ଯଶ୍ଚିକିତ୍ସିତୁଂ ଔଷଧୈଶ୍ଚତୁର୍
ଵନିତାଭୋଗିଗ୍ରସ୍ତଂ ହି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ॥ 2.52 ॥
ଵିସ୍ତାରିତଂ ମକରକେତନଧୀଵରେଣ
ସ୍ତ୍ରୀସଞ୍ଜ୍ଞିତଂ ବଡିଶଂ ଅତ୍ର ଭଵାମ୍ବୁରାଶୌ ।
ଯେନାଚିରାତ୍ତଦ୍​ଅଧରାମିଷଲୋଲମର୍ତ୍ଯ
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ଵିପଚତ୍ଯନୁରାଗଵହ୍ନୌ ॥ 2.53 ॥
କାମିନୀକାଯକାନ୍ତାରେ କୁଚପର୍ଵତଦୁର୍ଗମେ ।
ମା ସଞ୍ଚର ମନଃ ପାନ୍ଥ ତତ୍ରାସ୍ତେ ସ୍ମରତସ୍କରଃ ॥ 2.54 ॥
ଵ୍ଯାଦୀର୍ଘେଣ ଚଲେନ ଵକ୍ରଗତିନା ତେଜସ୍ଵିନା ଭୋଗିନା
ନୀଲାବ୍ଜଦ୍ଯୁତିନାଽହିନା ଵରଂ ଅହଂ ଦଷ୍ଟୋ ନ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁଷା ।
ଦଷ୍ଟେ ସନ୍ତି ଚିକିତ୍ସକା ଦିଶି ଦିଶି ପ୍ରାଯେଣ ଧନାର୍ଥିନୋ [ଧର୍ମାର୍ଥିନୋ]
ମୁଗ୍ଧାକ୍ଷୀକ୍ଷଣଵୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ନ ହି ମେ ଵୈଦ୍ଯୋ ନ ଚାପ୍ଯୌଷଧମ୍ ॥ 2.55 ॥
ଇହ ହି ମଧୁରଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଏତଦ୍ରସୋଽଯଂ
ସ୍ଫୁରତି ପରିମଲୋଽସୌ ସ୍ପର୍ଶ ଏଷ ସ୍ତନାନାମ୍ ।
ଇତି ହତପରମାର୍ଥୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣଃ
ସ୍ଵହିତକରଣଧୂର୍ତୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵଞ୍ଚିତୋଽସ୍ମି ॥ 2.56 ॥
ନ ଗମ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ନ ଚ ଭଵତି ଭୈଷଜ୍ଯଵିଷଯୋ
ନ ଚାପି ପ୍ରଧ୍ଵଂସଂ ଵ୍ରଜତି ଵିଵିଧୈଃ ଶାନ୍ତିକଶତୈଃ ।
ଭ୍ରମାଵେଶାଦଙ୍ଗେ କଂ ଅପି ଵିଦଧଦ୍ଭଙ୍ଗଂ ଅସକୃତ୍
ସ୍ମରାପସ୍ମାରୋଽଯଂ ଭ୍ରମଯତି ଦୃଶଂ ଘୂର୍ଣଯତି ଚ ॥ 2.57 ॥
ଜାତ୍ଯ୍​ଅନ୍ଧାଯ ଚ ଦୁର୍ମୁଖାଯ ଚ ଜରାଜୀର୍ଣାଖିଲାଙ୍ଗାଯ ଚ
ଗ୍ରାମୀଣାଯ ଚ ଦୁଷ୍କୁଲାଯ ଚ ଗଲତ୍କୁଷ୍ଠାଭିଭୂତାଯ ଚ ।
ଯଚ୍ଛନ୍ତୀଷୁ ମନୋହରଂ ନିଜଵପୁଲକ୍ଷ୍ମୀଲଵଶ୍ରଦ୍ଧଯା
ପଣ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଵିଵେକକଲ୍ପଲତିକାଶସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରଜ୍ଯେତ କଃ ॥ 2.58 ॥
ଵେଶ୍ଯାସୌ ମଦନଜ୍ଵାଲା
ରୂପେନ୍ଧନଵିଵର୍ଧିତା ।
କାମିଭିର୍ଯତ୍ର ହୂଯନ୍ତେ
ଯୌଵନାନି ଧନାନି ଚ ॥ 2.59 ॥
କଶ୍ଚୁମ୍ବତି କୁଲପୁରୁଷୋ ଵେଶ୍ଯାଧରପଲ୍ଲଵଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ଅପି ।
ଚାରଭଟଚୋରଚେଟକନଟଵିଟନିଷ୍ଠୀଵନଶରାଵମ୍ ॥ 2.60 ॥
ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ ଧଵଲାଯତଲୋଚନାନାଂ
ତାରୁଣ୍ଯଦର୍ପଘନପୀନପଯୋଧରାଣାମ୍ ।
କ୍ଷାମୋଦରୋପରି ଲସତ୍ତ୍ରିଵଲୀଲତାନାଂ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକୃତିଂ ଵିକୃତିଂ ଏତି ମନୋ ନ ଯେଷାମ୍ ॥ 2.61 ॥
ବାଲେ ଲୀଲାମୁକୁଲିତଂ ଅମୀ ମନ୍ଥରା ଦୃଷ୍ଟିପାତାଃ
କିଂ କ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ଵିରମଵିରମ ଵ୍ଯର୍ଥ ଏଷ ଶ୍ରମସ୍ତେ ।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନ୍ଯେ ଵଯଂ ଉପରତଂ ବାଲ୍ଯଂ ଆସ୍ଥା ଵନାନ୍ତେ
କ୍ଷୀଣୋ ମୋହସ୍ତୃଣଂ ଇଵ ଜଗଜ୍ଜାଲଂ ଆଲୋକଯାମଃ ॥ 2.62 ॥
ଇଯଂ ବାଲା ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯନଵରତଂ ଇନ୍ଦୀଵରଦଲ
ପ୍ରଭାଚୋରଂ ଚକ୍ଷୁଃ କ୍ଷିପତି କିଂ ଅଭିପ୍ରେତଂ ଅନଯା ।
ଗତୋ ମୋହୋଽସ୍ମାକଂ ସ୍ମରଶବରବାଣଵ୍ଯତିକରଜ୍ଵର
ଜ୍ଵାଲା ଶାନ୍ତା ତଦପି ନ ଵରାକୀ ଵିରମତି ॥ 2.63 ॥
କିଂ କନ୍ଦର୍ପ କରଂ କଦର୍ଥଯସି ରେ କୋଦଣ୍ଡଟଙ୍କାରିତଂ
ରେ ରେ କୋକିଲ କୋମଲଂ କଲରଵଂ କିଂ ଵା ଵୃଥା ଜଲ୍ପସି ।
ମୁଗ୍ଧେ ସ୍ନିଗ୍ଧଵିଦଗ୍ଧଚାରୁମଧୁରୈର୍ଲୋଲୈଃ କଟାକ୍ଷୈରଲଂ
ଚେତଶ୍ଚୁମ୍ବିତଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡଚରଣଧ୍ଯାନାମୃତଂ ଵର୍ତତେ ॥ 2.64 ॥
ଵିରହେଽପି ସଙ୍ଗମଃ ଖଲୁ
ପରସ୍ପରଂ ସଙ୍ଗତଂ ମନୋ ଯେଷାମ୍ ।
ହୃଦଯଂ ଅପି ଵିଘଟ୍ଟିତଂ ଚେତ୍
ସଙ୍ଗୀ ଵିରହଂ ଵିଶେଷଯତି ॥ 2.65 ॥
କିଂ ଗତେନ ଯଦି ସା ନ ଜୀଵତି
ପ୍ରାଣିତି ପ୍ରିଯତମା ତଥାପି କିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ନଵମେଘମାଲିକାଂ
ନ ପ୍ରଯାତି ପଥିକଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ ॥ 2.66 ॥
ଵିରମତ ବୁଧା ଯୋଷିତ୍ସଙ୍ଗାତ୍ସୁଖାତ୍କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରାତ୍
କୁରୁତ କରୁଣାମୈତ୍ରୀପ୍ରଜ୍ଞାଵଧୂଜନସଙ୍ଗମମ୍ ।
ନ ଖଲୁ ନରକେ ହାରାକ୍ରାନ୍ତଂ ଘନସ୍ତନମଣ୍ଡଲଂ
ଶରଣଂ ଅଥଵା ଶ୍ରୋଣୀବିମ୍ବଂ ରଣନ୍ମଣିମେଖଲମ୍ ॥ 2.67 ॥
ଯଦା ଯୋଗାଭ୍ଯାସଵ୍ଯସନକୃଶଯୋରାତ୍ମମନସୋରଵିଚ୍ଛିନ୍ନା
ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଫୁରତି କୃତିନସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଉ ତୈଃ ।
ପ୍ରିଯାଣାଂ ଆଲାପୈରଧରମଧୁଭିର୍ଵକ୍ତ୍ରଵିଧୁଭିଃ
ସନିଶ୍ଵାସାମୋଦୈଃ ସକୁଚକଲଶାଶ୍ଲେଷସୁରତୈଃ ॥ 2.68 ॥
ଯଦାସୀଦଜ୍ଞାନଂ ସ୍ମରତିମିରସଞ୍ଚାରଜନିତଂ
ତଦା ଦୃଷ୍ଟନାରୀମଯଂ ଇଦଂ ଅଶେଷଂ ଜଗଦିତି ।
ଇଦାନୀଂ ଅସ୍ମାକଂ ପଟୁତରଵିଵେକାଞ୍ଜନଜୁଷାଂ
ସମୀଭୂତା ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଅପି ବ୍ରହ୍ମ ମନୁତେ ॥ 2.69 ॥
ତାଵଦେଵ କୃତିନାଂ ଅପି ସ୍ଫୁରତ୍ଯେଷ
ନିର୍ମଲଵିଵେକଦୀପକଃ ।
ଯାଵଦେଵ ନ କୁରଙ୍ଗଚକ୍ଷୁଷାଂ
ତାଡ୍ଯତେ ଚଟୁଲଲୋଚନାଞ୍ଚଲୈଃ ॥ 2.70 ॥
ଵଚସି ଭଵତି ସଙ୍ଗତ୍ଯାଗଂ ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵାର୍ତା
ଶ୍ରୁତିମୁଖରମୁଖାନାଂ କେଵଲଂ ପଣ୍ଡିତାନାମ୍ ।
ଜଘନଂ ଅରୁଣରତ୍ନଗ୍ରନ୍ଥିକାଞ୍ଚୀକଲାପଂ
କୁଵଲଯନଯନାନାଂ କୋ ଵିହାତୁଂ ସମର୍ଥଃ ॥ 2.71 ॥
ସ୍ଵପରପ୍ରତାରକୋଽସୌ
ନିନ୍ଦତି ଯୋଽଲୀକପଣ୍ଡିତୋ ଯୁଵତୀଃ ।
ଯସ୍ମାତ୍ତପସୋଽପି ଫଲଂ
ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଚାପ୍ସରସଃ ॥ 2.72 ॥
ମତ୍ତେଭକୁମ୍ଭଦଲନେ ଭୁଵି ସନ୍ତି ଧୀରାଃ
କେଚିତ୍ପ୍ରଚଣ୍ଡମୃଗରାଜଵଧେଽପି ଦକ୍ଷାଃ ।
କିନ୍ତୁ ବ୍ରଵୀମି ବଲିନାଂ ପୁରତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ
କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପଦଲନେ ଵିରଲା ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 2.73 ॥
ସନ୍ମାର୍ଗେ ତାଵଦାସ୍ତେ ପ୍ରଭଵତି ଚ ନରସ୍ତାଵଦେଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ଲଜ୍ଜାଂ ତାଵଦ୍ଵିଧତ୍ତେ ଵିନଯଂ ଅପି ସମାଲମ୍ବତେ ତାଵଦେଵ ।
ଭ୍ରୂଚାପାକୃଷ୍ଟମୁକ୍ତାଃ ଶ୍ରଵଣପଥଗତା ନୀଲପକ୍ଷ୍ମାଣ ଏତେ
ଯାଵଲ୍ଲୀଲାଵତୀନାଂ ହୃଦି ନ ଧୃତିମୁଷୋ ଦୃଷ୍ଟିବାଣାଃ ପତନ୍ତି ॥ 2.74 ॥
ଉନ୍ମତ୍ତପ୍ରେମସଂରମ୍ଭାଦ୍
ଆରଭନ୍ତେ ଯଦ୍​ଅଙ୍ଗନାଃ ।
ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯୂହଂ ଆଧାତୁଂ
ବ୍ରହ୍ମାପି ଖଲୁ କାତରଃ ॥ 2.75 ॥
ତାଵନ୍ମହତ୍ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ଯଂ
କୁଲୀନତ୍ଵଂ ଵିଵେକିତା ।
ଯାଵଜ୍ଜ୍ଵଲତି ନାଙ୍ଗେଷୁ
ହତଃ ପଞ୍ଚେଷୁପାଵକଃ ॥ 2.76 ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋଽପି ପ୍ରଥିତଵିନଯୋଽପ୍ଯାତ୍ମବୋଧୋଽପି ବାଢଂ
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ଭଵତି ଵିରଲୋ ଭାଜନଂ ସଦ୍ଗତୀନାମ୍ ।
ଯେନୈତସ୍ମିନ୍ନିରଯନଗରଦ୍ଵାରଂ ଉଦ୍ଘାଟଯନ୍ତୀ
ଵାମାକ୍ଷୀଣାଂ ଭଵତି କୁଟିଲା ଭ୍ରୂଲତା କୁଞ୍ଚିକେଵ ॥ 2.77 ॥
କୃଶଃ କାଣଃ ଖଞ୍ଜଃ ଶ୍ରଵଣରହିତଃ ପୁଚ୍ଛଵିକଲୋ
ଵ୍ରଣୀ ପୂଯକ୍ଲିନ୍ନଃ କୃମିକୁଲଶତୈରାଵୃତତନୁଃ ।
କ୍ଷୁଧା କ୍ଷାମୋ ଜୀର୍ଣଃ ପିଠରକକପାଲାର୍ପିତଗଲଃ
ଶୁନୀଂ ଅନ୍ଵେତି ଶ୍ଵା ହତଂ ଅପି ଚ ହନ୍ତ୍ଯେଵ ମଦନଃ ॥ 2.78 ॥
ସ୍ତ୍ରୀମୁଦ୍ରାଂ କୁସୁମାଯୁଧସ୍ଯ ଜଯିନୀଂ ସର୍ଵାର୍ଥସମ୍ପତ୍କରୀଂ
ଯେ ମୂଢାଃ ପ୍ରଵିହାଯ ଯାନ୍ତି କୁଧିଯୋ ମିଥ୍ଯାଫଲାନ୍ଵେଷିଣଃ ।
ତେ ତେନୈଵ ନିହତ୍ଯ ନିର୍ଦଯତରଂ ନଗ୍ନୀକୃତା ମୁଣ୍ଡିତାଃ
କେଚିତ୍ପଞ୍ଚଶିଖୀକୃତାଶ୍ଚ ଜଟିଲାଃ କାପାଲିକାଶ୍ଚାପରେ ॥ 2.79 ॥
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପରାଶରପ୍ରଭୃତଯୋ ଵାତାମ୍ବୁପର୍ଣାଶନାସ୍ତେଽପି
ସ୍ତ୍ରୀମୁଖପଙ୍କଜଂ ସୁଲଲିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମୋହଂ ଗତାଃ ।
ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ପଯୋଦଧିଯୁତଂ ଯେ ଭୁଞ୍ଜତେ ମାନଵାସ୍ତେଷାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହୋ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପ୍ଲଵେତ୍ସାଗରେ ॥ 2.80 ॥
ପରିମଲଭୃତୋ ଵାତାଃ ଶାଖା ନଵାଙ୍କୁରକୋଟଯୋ
ମଧୁରଵିରୁତୋତ୍କଣ୍ଠା ଵାଚଃ ପ୍ରିଯାଃ ପିକପକ୍ଷିଣାମ୍ ।
ଵିରଲସୁରତସ୍ଵେଦୋଦ୍ଗାରା ଵଧୂଵଦନେନ୍ଦଵଃ
ପ୍ରସରତି ମଧୌ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଜାତୋ ନ କସ୍ଯ ଗୁଣୋଦଯଃ ॥ 2.81 ॥
ମଧୁରଯଂ ମଧୁରୈରପି କୋକିଲା
କଲରଵୈର୍ମଲଯସ୍ଯ ଚ ଵାଯୁଭିଃ ।
ଵିରହିଣଃ ପ୍ରହିଣସ୍ତି ଶରୀରିଣୋ
ଵିପଦି ହନ୍ତ ସୁଧାପି ଵିଷାଯତେ ॥ 2.82 ॥
ଆଵାସଃ କିଲକିଞ୍ଚିତସ୍ଯ ଦଯିତାପାର୍ଶ୍ଵେ ଵିଲାସାଲସାଃ [ଦଯିତାଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ]
କର୍ଣେ କୋକିଲକାମିନୀକଲରଵଃ ସ୍ମେରୋ ଲତାମଣ୍ଡପଃ ।
ଗୋଷ୍ଠୀ ସତ୍କଵିଭିଃ ସମଂ କତିପଯୈର୍ମୁଗ୍ଧାଃ ସୁଧାଂଶୋଃ କରାଃ
କେଷାଞ୍ଚିତ୍ସୁଖଯନ୍ତି ଚାତ୍ର ହୃଦଯଂ ଚୈତ୍ରେ ଵିଚିତ୍ରାଃ କ୍ଷପାଃ ॥ 2.83 ॥
ପାନ୍ଥ ସ୍ତ୍ରୀଵିରହାନଲାହୁତିକଲାଂ ଆତନ୍ଵତୀ ମଞ୍ଜରୀମାକନ୍ଦେଷୁ
ପିକାଙ୍ଗନାଭିରଧୁନା ସୋତ୍କଣ୍ଠଂ ଆଲୋକ୍ଯତେ ।
ଅପ୍ଯେତେ ନଵପାଟଲାପରିମଲପ୍ରାଗ୍ଭାରପାଟଚ୍ଚରା
ଵାନ୍ତିକ୍ଲାନ୍ତିଵିତାନତାନଵକୃତଃ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଶୈଲାନିଲାଃ ॥ 2.84 ॥
ପ୍ରଥିତଃ ପ୍ରଣଯଵତୀନାଂ
ତାଵତ୍ପଦଂ ଆତନୋତୁ ହୃଦି ମାନଃ ।
ଭଵତି ନ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦନତରୁ
ସୁରଭିର୍ମଲଯପଵମାନଃ ॥ 2.85 ॥
ସହକାରକୁସୁମକେସରନିକର
ଭରାମୋଦମୂର୍ଚ୍ଛିତଦିଗ୍​ଅନ୍ତେ ।
ମଧୁରମଧୁରଵିଧୁରମଧୁପେ
ମଧୌ ଭଵେତ୍କସ୍ଯ ନୋତ୍କଣ୍ଠା ॥ 2.86 ॥
ଅଚ୍ଛାଚ୍ଛଚନ୍ଦନରସାର୍ଦ୍ରତରା ମୃଗାକ୍ଷ୍ଯୋ
ଧାରାଗୃହାଣି କୁସୁମାନି ଚ କୌମୁଦୀ ଚ ।
ମନ୍ଦୋ ମରୁତ୍ସୁମନସଃ ଶୁଚି ହର୍ମ୍ଯପୃଷ୍ଠଂ
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ମଦଂ ଚ ମଦନଂ ଚ ଵିଵର୍ଧଯନ୍ତି ॥ 2.87 ॥
ସ୍ରଜୋ ହୃଦ୍ଯାମୋଦା ଵ୍ଯଜନପଵନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣାଃ
ପରାଗଃ କାସାରୋ ମଲଯଜରଜଃ ଶୀଧୁ ଵିଶଦମ୍ ।
ଶୁଚିଃ ସୌଧୋତ୍ସଙ୍ଗଃ ପ୍ରତନୁ ଵସନଂ ପଙ୍କଜଦୃଶୋ
ନିଦାଘଋତାଵେତଦ୍ଵିଲସତି ଲଭନ୍ତେ ସୁକୃତିନଃ ॥ 2.88 ॥
ସୁଧାଶୁଭ୍ରଂ ଧାମ ସ୍ଫୁରଦ୍​ଅମଲରଶ୍ମିଃ ଶଶଧରଃ
ପ୍ରିଯାଵକ୍ତ୍ରାମ୍ଭୋଜଂ ମଲଯଜରଜଶ୍ଚାତିସୁରଭିଃ ।
ସ୍ରଜୋ ହୃଦ୍ଯାମୋଦାସ୍ତଦିଦଂ ଅଖିଲଂ ରାଗିଣି ଜନେ
କରୋତ୍ଯନ୍ତଃ କ୍ଷୋଭଂ ନ ତୁ ଵିଷଯସଂସର୍ଗଵିମୁଖେ ॥ 2.89 ॥
ତରୁଣୀଵେଷୋଦ୍ଦୀପିତକାମା
ଵିକସଜ୍ଜାତୀପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିଃ ।
ଉନ୍ନତପୀନପଯୋଧରଭାରା
ପ୍ରାଵୃଟ୍ତନୁତେ କସ୍ଯ ନ ହର୍ଷମ୍ ॥ 2.90 ॥
ଵିଯଦ୍​ଉପଚିତମେଘଂ ଭୂମଯଃ କନ୍ଦଲିନ୍ଯୋ
ନଵକୁଟଜକଦମ୍ବାମୋଦିନୋ ଗନ୍ଧଵାହାଃ ।
ଶିଖିକୁଲକଲକେକାରାଵରମ୍ଯା ଵନାନ୍ତାଃ
ସୁଖିନଂ ଅସୁଖିନଂ ଵା ସର୍ଵଂ ଉତ୍କଣ୍ଠଯନ୍ତି ॥ 2.91 ॥
ଉପରି ଘନଂ ଘନପଟଲଂ
ତିର୍ଯଗ୍ଗିରଯୋଽପି ନର୍ତିତମଯୂରାଃ ।
କ୍ଷିତିରପି କନ୍ଦଲଧଵଲା
ଦୃଷ୍ଟିଂ ପଥିକଃ କ୍ଵ ପାତଯତି ॥ 2.92 ॥
ଇତୋ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଲ୍ଲୀଵିଲସିତଂ ଇତଃ କେତକିତରୋଃ
ସ୍ଫୁରନ୍ଗନ୍ଧଃ ପ୍ରୋଦ୍ଯଜ୍ଜଲଦନିନଦସ୍ଫୂର୍ଜିତଂ ଇତଃ ।
ଇତଃ କେକିକ୍ରୀଡାକଲକଲରଵଃ ପକ୍ଷ୍ମଲଦୃଶାଂ
କଥଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯେତେ ଵିରହଦିଵସାଃ ସମ୍ଭୃତରସାଃ ॥ 2.93 ॥
ଅସୂଚୀସଞ୍ଚାରେ ତମସି ନଭସି ପ୍ରୌଢଜଲଦଧ୍ଵନିପ୍ରଯେ
ତସ୍ମିନ୍ ପତତି ଦୃଶଦାଂ ନୀରନିଚଯେ ।
ଇଦଂ ସୌଦାମିନ୍ଯାଃ କନକକମନୀଯଂ ଵିଲସିତଂ
ମୁଦଂ ଚ ଗ୍ଲାନିଂ ଚ ପ୍ରଥଯତି ପଥିଷ୍ଵେଵ ସୁଦୃଶାମ୍ ॥ 2.94 ॥
ଆସାରେଣ ନ ହର୍ମ୍ଯତଃ ପ୍ରିଯତମୈର୍ଯାତୁଂ ବହିଃ ଶକ୍ଯତେ
ଶୀତୋତ୍କମ୍ପନିମିତ୍ତଂ ଆଯତଦୃଶା ଗାଢଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯତେ ।
ଜାତାଃ ଶୀକରଶୀତଲାଶ୍ଚ ମରୁତୋରତ୍ଯନ୍ତଖେଦଚ୍ଛିଦୋ
ଧନ୍ଯାନାଂ ବତ ଦୁର୍ଦିନଂ ସୁଦିନତାଂ ଯାତି ପ୍ରିଯାସଙ୍ଗମେ ॥ 2.95 ॥
ଅର୍ଧଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ନିଶାଯାଃ ସରଭସସୁରତାଯାସସନ୍ନଶ୍ଲଥାଙ୍ଗପ୍ରୋଦ୍ଭୂତାସହ୍ଯ
ତୃଷ୍ଣୋ ମଧୁମଦନିରତୋ ହର୍ମ୍ଯପୃଷ୍ଠେ ଵିଵିକ୍ତେ ।
ସମ୍ଭୋଗକ୍ଲାନ୍ତକାନ୍ତାଶିଥିଲଭୁଜଲତାଵର୍ଜିତଂ କର୍କରୀତୋ
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଭିନ୍ନାଚ୍ଛଧାରଂ ପିବତି ନ ସଲିଲଂ ଶାରଦଂ ମନ୍ଦପୁଣ୍ଯଃ ॥ 2.96 ॥
ହେମନ୍ତେ ଦଧିଦୁଗ୍ଧସର୍ପିରଶନା ମାଞ୍ଜିଷ୍ଠଵାସୋଭୃତଃ
କାଶ୍ମୀରଦ୍ରଵସାନ୍ଦ୍ରଦିଗ୍ଧଵପୁଷଶ୍ଛିନ୍ନା ଵିଚିତ୍ରୈ ରତୈଃ । [ଵପୁଷଃ ଖିନ୍ନା]
ଵୃତ୍ତୋରୁସ୍ତନକାମିନୀଜନକୃତାଶ୍ଲେଷା ଗୃହାଭ୍ଯନ୍ତରେ
ତାମ୍ବୂଲୀଦଲପୂଗପୂରିତମୁଖା ଧନ୍ଯାଃ ସୁଖଂ ଶେରତେ ॥ 2.97 ॥
ପ୍ରୋଦ୍ଯତ୍ପ୍ରୌଢପ୍ରିଯଙ୍ଗୁଦ୍ଯୁତିଭୃତି ଵିକସତ୍କୁନ୍ଦମାଦ୍ଯଦ୍ଦ୍ଵିରେଫେ
କାଲେ ପ୍ରାଲେଯଵାତପ୍ରଚଲଵିଲସିତୋଦାରମନ୍ଦାରଧାମ୍ନି ।
ଯେଷାଂ ନୋ କଣ୍ଠଲଗ୍ନା କ୍ଷଣଂ ଅପି ତୁହିନକ୍ଷୋଦଦକ୍ଷା ମୃଗାକ୍ଷୀ
ତେଷାଂ ଆଯାମଯାମା ଯମସଦନସମା ଯାମିନୀ ଯାତି ଯୂନାମ୍ ॥ 2.98 ॥
ଚୁମ୍ବନ୍ତୋ ଗଣ୍ଡଭିତ୍ତୀରଲକଵତି ମୁଖେ ସୀତ୍କୃତାନ୍ଯାଦଧାନା
ଵକ୍ଷଃସୂତ୍କଞ୍ଚୁକେଷୁ ସ୍ତନଭରପୁଲକୋଦ୍ଭେଦଂ ଆପାଦଯନ୍ତଃ ।
ଊରୂନାକମ୍ପଯନ୍ତଃ ପୃଥୁଜଘନତଟାତ୍ସ୍ରଂସଯନ୍ତୋଽଂଶୁକାନି
ଵ୍ଯକ୍ତଂ କାନ୍ତାଜନାନାଂ ଵିଟଚରିତଭୃତଃ ଶୈଶିରା ଵାନ୍ତି ଵାତାଃ ॥ 2.99 ॥
କେଶାନାକୁଲଯନ୍ଦୃଶୋ ମୁକୁଲଯନ୍ଵାସୋ ବଲାଦାକ୍ଷିପନ୍ନାତନ୍ଵନ୍
ପୁଲକୋଦ୍ଗମଂ ପ୍ରକଟଯନ୍ନାଵେଗକମ୍ପଂ ଶନୈଃ ।
ଵାରଂ ଵାରଂ ଉଦାରସୀତ୍କୃତକୃତୋ ଦନ୍ତଚ୍ଛଦାନ୍ପୀଡଯନ୍
ପ୍ରାଯଃ ଶୈଶିର ଏଷ ସମ୍ପ୍ରତି ମରୁତ୍କାନ୍ତାସୁ କାନ୍ତାଯତେ ॥ 2.100 ॥
ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ରୁଚିରଂ ତସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପୃହା ମନୋଜ୍ଞେଽପି ।
ରମଣୀଯେଽପି ସୁଧାଂଶୌ ନ ମନଃକାମଃ ସରୋଜିନ୍ଯାଃ ॥ 2.101 ॥
ଵୈରାଗ୍ଯେ ସଞ୍ଚରତ୍ଯେକୋ ନୀତୌ ଭ୍ରମତି ଚାପରଃ ।
ଶୃଙ୍ଗାରେ ରମତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଭୁଵି ଭେଦାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ 2.102 ॥

Explore More