ଯେନାକ୍ରିଯନ୍ତ ସତତଂ ଗୃହକୁମ୍ଭଦାସାଃ ।
ଵାଚାଂ ଅଗୋଚରଚରିତ୍ରଵିଚିତ୍ରିତାଯ
ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେ ମକରଧ୍ଵଜାଯ ॥ 2.1 ॥
ପରାଣ୍ମୁଖୈରର୍ଧକଟାକ୍ଷଵୀକ୍ଷଣୈଃ ।
ଵଚୋଭିରୀର୍ଷ୍ଯାକଲହେନ ଲୀଲଯା
ସମସ୍ତଭାଵୈଃ ଖଲୁ ବନ୍ଧନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 2.2 ॥
ସ୍ନିଗ୍ଧା ଵାଚୋ ଲଜ୍ଜିତାନ୍ତାଶ୍ଚ ହାସାଃ ।
ଲୀଲାମନ୍ଦଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ ଚ
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଏତଦ୍ଭୂଷଣଂ ଚାଯୁଧଂ ଚ ॥ 2.3 ॥
କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂରିତ୍ରସ୍ତୈଃ କ୍ଵଚିଦପି ଚ ଲୀଲାଵିଲଲିତୈଃ ।
କୁମାରୀଣାଂ ଏତୈର୍ମଦନସୁଭଗୈର୍ନେତ୍ରଵଲିତୈଃ
ସ୍ଫୁରନ୍ନୀଲାବ୍ଜାନାଂ ପ୍ରକରପରିକୀର୍ଣା ଇଵ ଦିଶଃ ॥ 2.4 ॥
ଵର୍ଣଃ ସ୍ଵର୍ଣଂ ଅପାକରିଷ୍ଣୁରଲିନୀଜିଷ୍ଣୁଃ କଚାନାଂ ଚଯଃ ।
ଵକ୍ଷୋଜାଵିଭକୁମ୍ଭଵିଭ୍ରମହରୌ ଗୁର୍ଵୀ ନିତମ୍ବସ୍ଥଲୀ
ଵାଚାଂ ହାରି ଚ ମାର୍ଦଵଂ ଯୁଵତୀଷୁ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ମଣ୍ଡନମ୍ ॥ 2.5 ॥
ପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ଵାଚାଂ ଅଭିନଵଵିଲାସୋକ୍ତିସରସଃ ।
ଗତାନାଂ ଆରମ୍ଭଃ କିସଲଯିତଲୀଲାପରିକରଃ
ସ୍ପୃଶନ୍ତ୍ଯାସ୍ତାରୁଣ୍ଯଂ କିଂ ଇଵ ନ ହି ରମ୍ଯଂ ମୃଗଦୃଶଃ ॥ 2.6 ॥
ଘ୍ରାତଵ୍ଯେଷ୍ଵପି କିଂ ତଦ୍ଆସ୍ଯପଵନଃ ଶ୍ରଵ୍ଯେଷୁ କିଂ ତଦ୍ଵଚଃ ।
କିଂ ସ୍ଵାଦ୍ଯେଷୁ ତଦ୍ଓଷ୍ଠପଲ୍ଲଵରସଃ ସ୍ପୃଶ୍ଯେଷୁ କିଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଧ୍ଯେଯଂ
କିଂ ନଵଯୌଵନେ ସହୃଦଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ତଦ୍ଵିଭ୍ରମାଃ ॥ 2.7 ॥
ନୂପୁରପରାଜିତରାଜହଂସ୍ଯଃ ।
କୁର୍ଵନ୍ତି କସ୍ଯ ନ ମନୋ ଵିଵଶଂ ତରୁଣ୍ଯୋ
ଵିତ୍ରସ୍ତମୁଗ୍ଧହରିଣୀସଦୃଶୈଃ କଟାକ୍ଷୈଃ ॥ 2.8 ॥
ଗୌରପଯୋଧରକମ୍ପିତହାରା ।
ନୂପୁରହଂସରଣତ୍ପଦ୍ମା
କଂ ନ ଵଶୀକୁରୁତେ ଭୁଵି ରାମା ॥ 2.9 ॥
ଯେ ନିତ୍ଯଂ ଆହୁରବଲା ଇତି କାମିନୀସ୍ତାଃ ।
ଯାଭିର୍ଵିଲୋଲିତରତାରକଦୃଷ୍ଟିପାତୈଃ
ଶକ୍ରାଦଯୋଽପି ଵିଜିତାସ୍ତ୍ଵବଲାଃ କଥଂ ତାଃ ॥ 2.10 ॥
ଯତସ୍ତନ୍ନେତ୍ରସଞ୍ଚାରସୂଚିତେଷୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ 2.11 ॥
ଅନ୍ତର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଅପି ସ୍ଵଭାଵଶୁଚିଭୀଃ କୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଗଣୈଃ ।
ମୁକ୍ତାନାଂ ସତତାଧିଵାସରୁଚିରୌ ଵକ୍ଷୋଜକୁମ୍ଭାଵିମାଵିତ୍ଥଂ
ତନ୍ଵି ଵପୁଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ଅପି ତେରାଗଂ କରୋତ୍ଯେଵ ନଃ ॥ 2.12 ॥
ଯଯା ଵିଧ୍ଯସି ଚେତାଂସି ଗୁଣୈରେଵ ନ ସାଯକୈଃ ॥ 2.13 ॥
ଵିନା ମେ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷ୍ଯା ତମୋଭୂତଂ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ॥ 2.14 ॥
ରାଗାଧିଷ୍ଠିତଂ ଓଷ୍ଠପଲ୍ଲଵଂ ଇଦଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ନାମ ଵ୍ଯଥାମ୍ ।
ସୌଭାଗ୍ଯାକ୍ଷରମାଲିକେଵ ଲିଖିତା ପୁଷ୍ପାଯୁଧେନ ସ୍ଵଯଂ
ମଧ୍ଯସ୍ଥାପି କରୋତି ତାପଂ ଅଧିକଂ ରୋମାଵଲିଃ କେନ ସା ॥ 2.15 ॥
କରାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମରାଗାଭ୍ଯାଂ ରେଜେ ରତ୍ନମଯୀଵ ସା ॥ 2.16 ॥
ଶନୈଶ୍ଚରାଭ୍ଯାଂ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ରେଜେ ଗ୍ରହମଯୀଵ ସା ॥ 2.17 ॥
ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ଚାରୁ ତଵ ଚିତ୍ତ କିଂ ଆକୁଲତ୍ଵମ୍ ।
ପୁଣ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦି ତେଷୁ ତଵାସ୍ତି ଵାଞ୍ଛା
ପୁଣ୍ଯୈର୍ଵିନା ନ ହି ଭଵନ୍ତି ସମୀହିତାର୍ଥାଃ ॥ 2.18 ॥
ପ୍ରାରମ୍ଭାଃ ସ୍ମରଵିଜଯଦାନପ୍ରତିଭୁଵଃ ।
ଚିରଂ ଚେତଶ୍ଚୋରା ଅଭିନଵଵିକାରୈକଗୁରଵୋ
ଵିଲାସଵ୍ଯାପାରାଃ କିଂ ଅପି ଵିଜଯନ୍ତେ ମୃଗଦୃଶାମ୍ ॥ 2.19 ॥
ଫଣିତିମଧୁରା ମୁଗ୍ଧପ୍ରାଯାଃ ପ୍ରକାଶିତସମ୍ମଦାଃ ।
ପ୍ରକୃତିସୁଭଗା ଵିସ୍ରମ୍ଭାର୍ଦ୍ରାଃ ସ୍ମରୋଦଯଦାଯିନୋ
ରହସି କିଂ ଅପି ସ୍ଵୈରାଲାପା ହରନ୍ତି ମୃଗୀଦୃଶାମ୍ ॥ 2.20 ॥
ଛାଯାସୁ ତନ୍ଵୀ ଵିଚଚାର କାଚିତ୍ ।
ସ୍ତନୋତ୍ତରୀଯେଣ କରୋଦ୍ଧୃତେନ
ନିଵାରଯନ୍ତୀ ଶଶିନୋ ମଯୂଖାନ୍ ॥ 2.21 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଷ୍ଵଙ୍ଗସୁଖୈକଲୋଲା ।
ଆଲିଙ୍ଗିତାଯାଂ ପୁନରାଯତାକ୍ଷ୍ଯାମାଶାସ୍ମହେ
ଵିଗ୍ରହଯୋରଭେଦମ୍ ॥ 2.22 ॥
ଚନ୍ଦନଂ ଵପୁଷି କୁଙ୍କୁମାଵିଲମ୍ ।
ଵକ୍ଷସି ପ୍ରିଯତମା ମଦାଲସା
ସ୍ଵର୍ଗ ଏଷ ପରିଶିଷ୍ଟ ଆଗମଃ ॥ 2.23 ॥
ସଵ୍ରୀଡଂ ତଦନୁ ଶ୍ଲଥୋଦ୍ଯମଂ ଅଥ ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯଂ ପୁନଃ ।
ପ୍ରେମାର୍ଦ୍ରଂ ସ୍ପୃହଣୀଯନିର୍ଭରରହଃ କ୍ରୀଡାପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ତତୋ
ନିଃସଙ୍ଗାଙ୍ଗଵିକର୍ଷଣାଧିକସୁଖରମ୍ଯଂ କୁଲସ୍ତ୍ରୀରତମ୍ ॥ 2.24 ॥
ମୁକୁଲିତନଯନାନାଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଉନ୍ମୀଲିତାନାମ୍ ।
ଉପରି ସୁରତଖେଦସ୍ଵିନ୍ନଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାନାମଧର
ମଧୁ ଵଧୂନାଂ ଭାଗ୍ଯଵନ୍ତଃ ପିବନ୍ତି ॥ 2.25 ॥
ସୁରତରସୋଽନୁ ସଂଵିଦଂ ଭାତି ।
ମିଥୁରୈର୍ମିଥୋଽଵଧାରିତମଵିତଥମ୍
ଇଦଂ ଏଵ କାମନିର୍ବର୍ହଣମ୍ ॥ 2.26 ॥
ଯଦିହ ଜରାସ୍ଵପି ମନ୍ମଥା ଵିକାରାଃ ।
ତଦପି ଚ ନ କୃତଂ ନିତମ୍ବିନୀନାଂ
ସ୍ତନପତନାଵଧି ଜୀଵିତଂ ରତଂ ଵା ॥ 2.27 ॥
କୋ ଵାର୍ଥୋଽର୍ଥୈଃ ପ୍ରଭୂତୈଃ ସ୍ଵଵପୁଷି ଗଲିତେ ଯୌଵନେ ସାନୁରାଗେ ।
ଗଚ୍ଛାମଃ ସଦ୍ମ ଯାଵଦ୍ଵିକସିତନଯନେନ୍ଦୀଵରାଲୋକିନୀନାମାକ୍ରମ୍ଯାକ୍ରମ୍ଯ
ରୂପଂ ଝଟିତି ନ ଜରଯା ଲୁପ୍ଯତେ ପ୍ରେଯସୀନାମ୍ ॥ 2.28 ॥
ବୀଜଂ ଜଲଧରପଟଲଂ ଜ୍ଞାନତାରାଧିପସ୍ଯ ।
କନ୍ଦର୍ପସ୍ଯୈକମିତ୍ରଂ ପ୍ରକଟିତଵିଵିଧସ୍ପଷ୍ଟଦୋଷପ୍ରବନ୍ଧଂ
ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନ ହ୍ଯର୍ଥଵ୍ରଜକୁଲଭଵନଯୌଵନାଦନ୍ଯଦସ୍ତି ॥ 2.29 ॥
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନପ୍ରିଯବାନ୍ଧଵେ ଚତୁରଵାଙ୍ମୁକ୍ତାଫଲୋଦନ୍ଵତି ।
ତନ୍ଵୀନେତ୍ରଚକୋରପାଵନଵିଧୌ ସୌଭାଗ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧୌ
ଧନ୍ଯଃ କୋଽପି ନ ଵିକ୍ରିଯାଂ କଲଯତି ପ୍ରାପ୍ତେ ନଵେ ଯୌଵନେ ॥ 2.30 ॥
ଵ୍ଯସ୍ତଧୈର୍ଯଂ କଥଂ ଅମଲଧିଯୋ ମାନସଂ ସଂଵିଦଧ୍ଯୁଃ ।
ଯଦ୍ଯେତାଃ ପ୍ରୋଦ୍ଯଦ୍ଇନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିନିଚଯଭୃତୋ ନ ସ୍ଯୁରମ୍ଭୋଜନେତ୍ରାଃ
ପ୍ରେଙ୍ଖତ୍କାଞ୍ଚୀକଲାପାଃ ସ୍ତନଭରଵିନମନ୍ମଧ୍ଯଭାଜସ୍ତରୁଣ୍ଯଃ ॥ 2.31 ॥
ଗଙ୍ଗାଧୌତଶିଲାତଲେ ହିମଵତଃ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତେ ଶ୍ରେଯସି ।
କଃ କୁର୍ଵୀତ ଶିରଃ ପ୍ରଣାମମଲିନଂ ମ୍ଲାନଂ ମନସ୍ଵୀ ଜନୋ
ଯଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତକୁରଙ୍ଗଶାଵନଯନା ନ ସ୍ଯୁଃ ସ୍ମରାସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 2.32 ॥
ଅନ୍ତରା ଦୁସ୍ତରା ନ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ତେ ମଦିରେକ୍ଷଣାମ୍ ॥ 2.33 ॥
କଵଲଂ ଉପଲକୋଟିଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲଂ କୁଶାନାମ୍ ।
ଶକଯୁଵତିକପୋଲାପାଣ୍ଡୁତାମ୍ବୂଲଵଲ୍ଲୀଦଲମ୍
ଅରୁଣନଖାଗ୍ରୈଃ ପାଟିତଂ ଵା ଵଧୂଭ୍ଯଃ ॥ 2.34 ॥
ଜୁଗୁପ୍ସ୍ଯନ୍ତାଂ ଯଦ୍ଵା ନନୁ ସକଲଦୋଷାସ୍ପଦଂ ଇତି ।
ତଥାପ୍ଯେତଦ୍ଭୂମୌ ନହି ପରହିତାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଅଧିକଂ
ନ ଚାସ୍ମିନ୍ସଂସାରେ କୁଵଲଯଦୃଶୋ ରମ୍ଯଂ ଅପରମ୍ ॥ 2.35 ॥
ଅନ୍ଯଚିତ୍ତକୃତେ କାମେ ଶଵଯୋରିଵ ସଙ୍ଗମଃ ॥ 2.35.1 ॥
ମାତ୍ସର୍ଯଂ ଉତ୍ସାର୍ଯ ଵିଚାର୍ଯ କାର୍ଯମାର୍ଯାଃ
ସମର୍ଯାଦଂ ଇଦଂ ଵଦନ୍ତୁ ।
ସେଵ୍ଯା ନିତମ୍ବାଃ କିଂ ଉ ଭୂଧରାଣାମୁତ
ସ୍ମରସ୍ମେରଵିଲାସିନୀନାମ୍ ॥ 2.36 ॥
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନାମୃତାମ୍ଭଃପ୍ଲଵଲଲିତଧିଯାଂ ଯାତୁ କାଲଃ କଥଞ୍ଚିତ୍ ।
ନୋ ଚେନ୍ମୁଗ୍ଧାଙ୍ଗନାନାଂ ସ୍ତନଜଘନଘନାଭୋଗସମ୍ଭୋଗିନୀନାଂ
ସ୍ଥୂଲୋପସ୍ଥସ୍ଥଲୀଷୁ ସ୍ଥଗିତକରତଲସ୍ପର୍ଶଲୀଲୋଦ୍ଯମାନାମ୍ ॥ 2.37 ॥
ସ୍ତନଦ୍ଵଯେ ତରୁଣ୍ଯା ଵା ମନୋହାରିଣି ହାରିଣି ॥ 2.38 ॥
ଇହ ପୁରୁଷାଣାଂ ସର୍ଵଦା ସେଵନୀଯମ୍ ।
ଅଭିନଵମଦଲୀଲାଲାଲସଂ ସୁନ୍ଦରୀଣାଂ
ସ୍ତନଭରପରିଖିନ୍ନଂ ଯୌଵନଂ ଵା ଵନଂ ଵା ॥ 2.39 ॥
ଲୋକେଷୁ ସପ୍ତସ୍ଵପି ତଥ୍ଯଂ ଏତତ୍ ।
ନାନ୍ଯନ୍ମନୋହାରି ନିତମ୍ବିନୀଭ୍ଯୋ
ଦୁଃଖୈକହେତୁର୍ନ ଚ କଶ୍ଚିଦନ୍ଯଃ ॥ 2.40 ॥
ପଯୋଧରେତି ସୁମୁଖାମ୍ଭୋଜେତି ସୁଭ୍ରୂରିତି ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଦ୍ଯତି ମୋଦତେଽଭିରମତେ ପ୍ରସ୍ତୌତି ଵିଦ୍ଵାନପି
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଶୁଚିଭସ୍ତ୍ରିକାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଅହୋ ମୋହସ୍ଯ ଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ 2.41 ॥
ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଭଵତି ମୋହାଯ ସା ନାମ ଦଯିତା କଥମ୍ ॥ 2.42 ॥
ଚକ୍ଷୁଷ୍ପଥାଦତୀତା ତୁ ଵିଷାଦପ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ ॥ 2.43 ॥
ସୈଵାମୃତଲତା ରକ୍ତା ଵିରକ୍ତା ଵିଷଵଲ୍ଲରୀ ॥ 2.44 ॥
ଦୋଷାଣାଂ ସନ୍ନିଧାନଂ କପଟଶତମଯଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଅପ୍ରତ୍ଯଯାନାମ୍ ।
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋ ନରକପୁରମୁଖଂ ସର୍ଵମାଯାକରଣ୍ଡଂ
ସ୍ତ୍ରୀଯନ୍ତ୍ରଂ କେନ ସୃଷ୍ଟଂ ଵିଷଂ ଅମୃତମଯଂ ପ୍ରାଣିଲୋକସ୍ଯ ପାଶଃ ॥ 2.45 ॥
ଲୋଚନତାଂ ଗତ ନ କନକୈରପ୍ଯଙ୍ଗଯଷ୍ଟିଃ କୃତା ।
କିନ୍ତ୍ଵେଵଂ କଵିଭିଃ ପ୍ରତାରିତମନାସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜାନନ୍ନପି
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସାସ୍ଥିମଯଂ ଵପୁର୍ମୃଗଦୃଶାଂ ମନ୍ଦୋ ଜନଃ ସେଵତେ ॥ 2.46 ॥
ଏଵ ମୂଢସ୍ଯ ହୃଦି ସ୍ଫୁରନ୍ତି ।
ରାଗୋ ନଲିନ୍ଯା ହି ନିସର୍ଗସିଦ୍ଧସ୍ତତ୍ର
ଭ୍ରମତ୍ଯେଵ ଵୃଥା ଷଡ୍ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ 2.47 ॥
ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତି ରମଯନ୍ତି ଵିଷାଦଯନ୍ତି ।
ଏତାଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଦଯଂ ହୃଦଯଂ ନରାଣାଂ
କିଂ ନାମ ଵାମନଯନା ନ ସମାଚରନ୍ତି ॥ 2.47.1 ॥
ଯଦେତତ୍ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଦ୍ଯୁତିହରଂ ଉଦାରାକୃତି ପରଂ
ମୁଖାବ୍ଜଂ ତନ୍ଵଙ୍ଗ୍ଯାଃ କିଲ ଵସତି ଯତ୍ରାଧରମଧୁ ।
ଇଦଂ ତତ୍କିଂ ପାକଦ୍ରୁମଫଲଂ ଇଦାନୀଂ ଅତିରସଂ
ଵ୍ଯତୀତେଽସ୍ମିନ୍ କାଲେ ଵିଷଂ ଇଵ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯସୁଖଦମ୍ ॥ 2.48 ॥
ଚକ୍ରଵାକଯୁଗଲା ଵକ୍ତ୍ରାମ୍ବୁଜୋଦ୍ଭାସିନୀ ।
କାନ୍ତାକାରଧରା ନଦୀଯଂ ଅଭିତଃ କ୍ରୂରାତ୍ର ନାପେକ୍ଷତେ
ସଂସାରାର୍ଣଵମଜ୍ଜନଂ ଯଦି ତଦା ଦୂରେଣ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯତାମ୍ ॥ 2.49 ॥
ହୃଦ୍ଗତଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଃ କୋ ନାମ ଯୋଷିତାମ୍ ॥ 2.50 ॥
ଅତଏଵ ନିପୀଯତେଽଧରୋ ହୃଦଯଂ ମୁଷ୍ଟିଭିରେଵ ତାଡ୍ଯତେ ॥ 2.51 ॥
ପ୍ରକୃତିଵିଷମାଦ୍ଯୋଷିତ୍ସର୍ପାଦ୍ଵିଲାସଫଣାଭୃତଃ ।
ଇତରଫଣିନା ଦଷ୍ଟଃ ଶକ୍ଯଶ୍ଚିକିତ୍ସିତୁଂ ଔଷଧୈଶ୍ଚତୁର୍
ଵନିତାଭୋଗିଗ୍ରସ୍ତଂ ହି ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ॥ 2.52 ॥
ସ୍ତ୍ରୀସଞ୍ଜ୍ଞିତଂ ବଡିଶଂ ଅତ୍ର ଭଵାମ୍ବୁରାଶୌ ।
ଯେନାଚିରାତ୍ତଦ୍ଅଧରାମିଷଲୋଲମର୍ତ୍ଯ
ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଵିକୃଷ୍ଯ ଵିପଚତ୍ଯନୁରାଗଵହ୍ନୌ ॥ 2.53 ॥
ମା ସଞ୍ଚର ମନଃ ପାନ୍ଥ ତତ୍ରାସ୍ତେ ସ୍ମରତସ୍କରଃ ॥ 2.54 ॥
ନୀଲାବ୍ଜଦ୍ଯୁତିନାଽହିନା ଵରଂ ଅହଂ ଦଷ୍ଟୋ ନ ତଚ୍ଚକ୍ଷୁଷା ।
ଦଷ୍ଟେ ସନ୍ତି ଚିକିତ୍ସକା ଦିଶି ଦିଶି ପ୍ରାଯେଣ ଧନାର୍ଥିନୋ [ଧର୍ମାର୍ଥିନୋ]
ମୁଗ୍ଧାକ୍ଷୀକ୍ଷଣଵୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ନ ହି ମେ ଵୈଦ୍ଯୋ ନ ଚାପ୍ଯୌଷଧମ୍ ॥ 2.55 ॥
ସ୍ଫୁରତି ପରିମଲୋଽସୌ ସ୍ପର୍ଶ ଏଷ ସ୍ତନାନାମ୍ ।
ଇତି ହତପରମାର୍ଥୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣଃ
ସ୍ଵହିତକରଣଧୂର୍ତୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵଞ୍ଚିତୋଽସ୍ମି ॥ 2.56 ॥
ନ ଚାପି ପ୍ରଧ୍ଵଂସଂ ଵ୍ରଜତି ଵିଵିଧୈଃ ଶାନ୍ତିକଶତୈଃ ।
ଭ୍ରମାଵେଶାଦଙ୍ଗେ କଂ ଅପି ଵିଦଧଦ୍ଭଙ୍ଗଂ ଅସକୃତ୍
ସ୍ମରାପସ୍ମାରୋଽଯଂ ଭ୍ରମଯତି ଦୃଶଂ ଘୂର୍ଣଯତି ଚ ॥ 2.57 ॥
ଗ୍ରାମୀଣାଯ ଚ ଦୁଷ୍କୁଲାଯ ଚ ଗଲତ୍କୁଷ୍ଠାଭିଭୂତାଯ ଚ ।
ଯଚ୍ଛନ୍ତୀଷୁ ମନୋହରଂ ନିଜଵପୁଲକ୍ଷ୍ମୀଲଵଶ୍ରଦ୍ଧଯା
ପଣ୍ଯସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଵିଵେକକଲ୍ପଲତିକାଶସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରଜ୍ଯେତ କଃ ॥ 2.58 ॥
ରୂପେନ୍ଧନଵିଵର୍ଧିତା ।
କାମିଭିର୍ଯତ୍ର ହୂଯନ୍ତେ
ଯୌଵନାନି ଧନାନି ଚ ॥ 2.59 ॥
ଚାରଭଟଚୋରଚେଟକନଟଵିଟନିଷ୍ଠୀଵନଶରାଵମ୍ ॥ 2.60 ॥
ତାରୁଣ୍ଯଦର୍ପଘନପୀନପଯୋଧରାଣାମ୍ ।
କ୍ଷାମୋଦରୋପରି ଲସତ୍ତ୍ରିଵଲୀଲତାନାଂ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାକୃତିଂ ଵିକୃତିଂ ଏତି ମନୋ ନ ଯେଷାମ୍ ॥ 2.61 ॥
କିଂ କ୍ଷିପ୍ଯନ୍ତେ ଵିରମଵିରମ ଵ୍ଯର୍ଥ ଏଷ ଶ୍ରମସ୍ତେ ।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯନ୍ଯେ ଵଯଂ ଉପରତଂ ବାଲ୍ଯଂ ଆସ୍ଥା ଵନାନ୍ତେ
କ୍ଷୀଣୋ ମୋହସ୍ତୃଣଂ ଇଵ ଜଗଜ୍ଜାଲଂ ଆଲୋକଯାମଃ ॥ 2.62 ॥
ପ୍ରଭାଚୋରଂ ଚକ୍ଷୁଃ କ୍ଷିପତି କିଂ ଅଭିପ୍ରେତଂ ଅନଯା ।
ଗତୋ ମୋହୋଽସ୍ମାକଂ ସ୍ମରଶବରବାଣଵ୍ଯତିକରଜ୍ଵର
ଜ୍ଵାଲା ଶାନ୍ତା ତଦପି ନ ଵରାକୀ ଵିରମତି ॥ 2.63 ॥
ରେ ରେ କୋକିଲ କୋମଲଂ କଲରଵଂ କିଂ ଵା ଵୃଥା ଜଲ୍ପସି ।
ମୁଗ୍ଧେ ସ୍ନିଗ୍ଧଵିଦଗ୍ଧଚାରୁମଧୁରୈର୍ଲୋଲୈଃ କଟାକ୍ଷୈରଲଂ
ଚେତଶ୍ଚୁମ୍ବିତଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡଚରଣଧ୍ଯାନାମୃତଂ ଵର୍ତତେ ॥ 2.64 ॥
ପରସ୍ପରଂ ସଙ୍ଗତଂ ମନୋ ଯେଷାମ୍ ।
ହୃଦଯଂ ଅପି ଵିଘଟ୍ଟିତଂ ଚେତ୍
ସଙ୍ଗୀ ଵିରହଂ ଵିଶେଷଯତି ॥ 2.65 ॥
ପ୍ରାଣିତି ପ୍ରିଯତମା ତଥାପି କିମ୍ ।
ଇତ୍ଯୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ନଵମେଘମାଲିକାଂ
ନ ପ୍ରଯାତି ପଥିକଃ ସ୍ଵମନ୍ଦିରମ୍ ॥ 2.66 ॥
କୁରୁତ କରୁଣାମୈତ୍ରୀପ୍ରଜ୍ଞାଵଧୂଜନସଙ୍ଗମମ୍ ।
ନ ଖଲୁ ନରକେ ହାରାକ୍ରାନ୍ତଂ ଘନସ୍ତନମଣ୍ଡଲଂ
ଶରଣଂ ଅଥଵା ଶ୍ରୋଣୀବିମ୍ବଂ ରଣନ୍ମଣିମେଖଲମ୍ ॥ 2.67 ॥
ମୈତ୍ରୀ ସ୍ଫୁରତି କୃତିନସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ଉ ତୈଃ ।
ପ୍ରିଯାଣାଂ ଆଲାପୈରଧରମଧୁଭିର୍ଵକ୍ତ୍ରଵିଧୁଭିଃ
ସନିଶ୍ଵାସାମୋଦୈଃ ସକୁଚକଲଶାଶ୍ଲେଷସୁରତୈଃ ॥ 2.68 ॥
ତଦା ଦୃଷ୍ଟନାରୀମଯଂ ଇଦଂ ଅଶେଷଂ ଜଗଦିତି ।
ଇଦାନୀଂ ଅସ୍ମାକଂ ପଟୁତରଵିଵେକାଞ୍ଜନଜୁଷାଂ
ସମୀଭୂତା ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଅପି ବ୍ରହ୍ମ ମନୁତେ ॥ 2.69 ॥
ନିର୍ମଲଵିଵେକଦୀପକଃ ।
ଯାଵଦେଵ ନ କୁରଙ୍ଗଚକ୍ଷୁଷାଂ
ତାଡ୍ଯତେ ଚଟୁଲଲୋଚନାଞ୍ଚଲୈଃ ॥ 2.70 ॥
ଶ୍ରୁତିମୁଖରମୁଖାନାଂ କେଵଲଂ ପଣ୍ଡିତାନାମ୍ ।
ଜଘନଂ ଅରୁଣରତ୍ନଗ୍ରନ୍ଥିକାଞ୍ଚୀକଲାପଂ
କୁଵଲଯନଯନାନାଂ କୋ ଵିହାତୁଂ ସମର୍ଥଃ ॥ 2.71 ॥
ନିନ୍ଦତି ଯୋଽଲୀକପଣ୍ଡିତୋ ଯୁଵତୀଃ ।
ଯସ୍ମାତ୍ତପସୋଽପି ଫଲଂ
ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଚାପ୍ସରସଃ ॥ 2.72 ॥
କେଚିତ୍ପ୍ରଚଣ୍ଡମୃଗରାଜଵଧେଽପି ଦକ୍ଷାଃ ।
କିନ୍ତୁ ବ୍ରଵୀମି ବଲିନାଂ ପୁରତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ
କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପଦଲନେ ଵିରଲା ମନୁଷ୍ଯାଃ ॥ 2.73 ॥
ଲଜ୍ଜାଂ ତାଵଦ୍ଵିଧତ୍ତେ ଵିନଯଂ ଅପି ସମାଲମ୍ବତେ ତାଵଦେଵ ।
ଭ୍ରୂଚାପାକୃଷ୍ଟମୁକ୍ତାଃ ଶ୍ରଵଣପଥଗତା ନୀଲପକ୍ଷ୍ମାଣ ଏତେ
ଯାଵଲ୍ଲୀଲାଵତୀନାଂ ହୃଦି ନ ଧୃତିମୁଷୋ ଦୃଷ୍ଟିବାଣାଃ ପତନ୍ତି ॥ 2.74 ॥
ଆରଭନ୍ତେ ଯଦ୍ଅଙ୍ଗନାଃ ।
ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯୂହଂ ଆଧାତୁଂ
ବ୍ରହ୍ମାପି ଖଲୁ କାତରଃ ॥ 2.75 ॥
କୁଲୀନତ୍ଵଂ ଵିଵେକିତା ।
ଯାଵଜ୍ଜ୍ଵଲତି ନାଙ୍ଗେଷୁ
ହତଃ ପଞ୍ଚେଷୁପାଵକଃ ॥ 2.76 ॥
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ଭଵତି ଵିରଲୋ ଭାଜନଂ ସଦ୍ଗତୀନାମ୍ ।
ଯେନୈତସ୍ମିନ୍ନିରଯନଗରଦ୍ଵାରଂ ଉଦ୍ଘାଟଯନ୍ତୀ
ଵାମାକ୍ଷୀଣାଂ ଭଵତି କୁଟିଲା ଭ୍ରୂଲତା କୁଞ୍ଚିକେଵ ॥ 2.77 ॥
ଵ୍ରଣୀ ପୂଯକ୍ଲିନ୍ନଃ କୃମିକୁଲଶତୈରାଵୃତତନୁଃ ।
କ୍ଷୁଧା କ୍ଷାମୋ ଜୀର୍ଣଃ ପିଠରକକପାଲାର୍ପିତଗଲଃ
ଶୁନୀଂ ଅନ୍ଵେତି ଶ୍ଵା ହତଂ ଅପି ଚ ହନ୍ତ୍ଯେଵ ମଦନଃ ॥ 2.78 ॥
ଯେ ମୂଢାଃ ପ୍ରଵିହାଯ ଯାନ୍ତି କୁଧିଯୋ ମିଥ୍ଯାଫଲାନ୍ଵେଷିଣଃ ।
ତେ ତେନୈଵ ନିହତ୍ଯ ନିର୍ଦଯତରଂ ନଗ୍ନୀକୃତା ମୁଣ୍ଡିତାଃ
କେଚିତ୍ପଞ୍ଚଶିଖୀକୃତାଶ୍ଚ ଜଟିଲାଃ କାପାଲିକାଶ୍ଚାପରେ ॥ 2.79 ॥
ସ୍ତ୍ରୀମୁଖପଙ୍କଜଂ ସୁଲଲିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମୋହଂ ଗତାଃ ।
ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ପଯୋଦଧିଯୁତଂ ଯେ ଭୁଞ୍ଜତେ ମାନଵାସ୍ତେଷାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହୋ ଯଦି ଭଵେଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପ୍ଲଵେତ୍ସାଗରେ ॥ 2.80 ॥
ମଧୁରଵିରୁତୋତ୍କଣ୍ଠା ଵାଚଃ ପ୍ରିଯାଃ ପିକପକ୍ଷିଣାମ୍ ।
ଵିରଲସୁରତସ୍ଵେଦୋଦ୍ଗାରା ଵଧୂଵଦନେନ୍ଦଵଃ
ପ୍ରସରତି ମଧୌ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଜାତୋ ନ କସ୍ଯ ଗୁଣୋଦଯଃ ॥ 2.81 ॥
କଲରଵୈର୍ମଲଯସ୍ଯ ଚ ଵାଯୁଭିଃ ।
ଵିରହିଣଃ ପ୍ରହିଣସ୍ତି ଶରୀରିଣୋ
ଵିପଦି ହନ୍ତ ସୁଧାପି ଵିଷାଯତେ ॥ 2.82 ॥
କର୍ଣେ କୋକିଲକାମିନୀକଲରଵଃ ସ୍ମେରୋ ଲତାମଣ୍ଡପଃ ।
ଗୋଷ୍ଠୀ ସତ୍କଵିଭିଃ ସମଂ କତିପଯୈର୍ମୁଗ୍ଧାଃ ସୁଧାଂଶୋଃ କରାଃ
କେଷାଞ୍ଚିତ୍ସୁଖଯନ୍ତି ଚାତ୍ର ହୃଦଯଂ ଚୈତ୍ରେ ଵିଚିତ୍ରାଃ କ୍ଷପାଃ ॥ 2.83 ॥
ପିକାଙ୍ଗନାଭିରଧୁନା ସୋତ୍କଣ୍ଠଂ ଆଲୋକ୍ଯତେ ।
ଅପ୍ଯେତେ ନଵପାଟଲାପରିମଲପ୍ରାଗ୍ଭାରପାଟଚ୍ଚରା
ଵାନ୍ତିକ୍ଲାନ୍ତିଵିତାନତାନଵକୃତଃ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଶୈଲାନିଲାଃ ॥ 2.84 ॥
ତାଵତ୍ପଦଂ ଆତନୋତୁ ହୃଦି ମାନଃ ।
ଭଵତି ନ ଯାଵଚ୍ଚନ୍ଦନତରୁ
ସୁରଭିର୍ମଲଯପଵମାନଃ ॥ 2.85 ॥
ଭରାମୋଦମୂର୍ଚ୍ଛିତଦିଗ୍ଅନ୍ତେ ।
ମଧୁରମଧୁରଵିଧୁରମଧୁପେ
ମଧୌ ଭଵେତ୍କସ୍ଯ ନୋତ୍କଣ୍ଠା ॥ 2.86 ॥
ଧାରାଗୃହାଣି କୁସୁମାନି ଚ କୌମୁଦୀ ଚ ।
ମନ୍ଦୋ ମରୁତ୍ସୁମନସଃ ଶୁଚି ହର୍ମ୍ଯପୃଷ୍ଠଂ
ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ମଦଂ ଚ ମଦନଂ ଚ ଵିଵର୍ଧଯନ୍ତି ॥ 2.87 ॥
ପରାଗଃ କାସାରୋ ମଲଯଜରଜଃ ଶୀଧୁ ଵିଶଦମ୍ ।
ଶୁଚିଃ ସୌଧୋତ୍ସଙ୍ଗଃ ପ୍ରତନୁ ଵସନଂ ପଙ୍କଜଦୃଶୋ
ନିଦାଘଋତାଵେତଦ୍ଵିଲସତି ଲଭନ୍ତେ ସୁକୃତିନଃ ॥ 2.88 ॥
ପ୍ରିଯାଵକ୍ତ୍ରାମ୍ଭୋଜଂ ମଲଯଜରଜଶ୍ଚାତିସୁରଭିଃ ।
ସ୍ରଜୋ ହୃଦ୍ଯାମୋଦାସ୍ତଦିଦଂ ଅଖିଲଂ ରାଗିଣି ଜନେ
କରୋତ୍ଯନ୍ତଃ କ୍ଷୋଭଂ ନ ତୁ ଵିଷଯସଂସର୍ଗଵିମୁଖେ ॥ 2.89 ॥
ଵିକସଜ୍ଜାତୀପୁଷ୍ପସୁଗନ୍ଧିଃ ।
ଉନ୍ନତପୀନପଯୋଧରଭାରା
ପ୍ରାଵୃଟ୍ତନୁତେ କସ୍ଯ ନ ହର୍ଷମ୍ ॥ 2.90 ॥
ନଵକୁଟଜକଦମ୍ବାମୋଦିନୋ ଗନ୍ଧଵାହାଃ ।
ଶିଖିକୁଲକଲକେକାରାଵରମ୍ଯା ଵନାନ୍ତାଃ
ସୁଖିନଂ ଅସୁଖିନଂ ଵା ସର୍ଵଂ ଉତ୍କଣ୍ଠଯନ୍ତି ॥ 2.91 ॥
ତିର୍ଯଗ୍ଗିରଯୋଽପି ନର୍ତିତମଯୂରାଃ ।
କ୍ଷିତିରପି କନ୍ଦଲଧଵଲା
ଦୃଷ୍ଟିଂ ପଥିକଃ କ୍ଵ ପାତଯତି ॥ 2.92 ॥
ସ୍ଫୁରନ୍ଗନ୍ଧଃ ପ୍ରୋଦ୍ଯଜ୍ଜଲଦନିନଦସ୍ଫୂର୍ଜିତଂ ଇତଃ ।
ଇତଃ କେକିକ୍ରୀଡାକଲକଲରଵଃ ପକ୍ଷ୍ମଲଦୃଶାଂ
କଥଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତ୍ଯେତେ ଵିରହଦିଵସାଃ ସମ୍ଭୃତରସାଃ ॥ 2.93 ॥
ତସ୍ମିନ୍ ପତତି ଦୃଶଦାଂ ନୀରନିଚଯେ ।
ଇଦଂ ସୌଦାମିନ୍ଯାଃ କନକକମନୀଯଂ ଵିଲସିତଂ
ମୁଦଂ ଚ ଗ୍ଲାନିଂ ଚ ପ୍ରଥଯତି ପଥିଷ୍ଵେଵ ସୁଦୃଶାମ୍ ॥ 2.94 ॥
ଶୀତୋତ୍କମ୍ପନିମିତ୍ତଂ ଆଯତଦୃଶା ଗାଢଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯତେ ।
ଜାତାଃ ଶୀକରଶୀତଲାଶ୍ଚ ମରୁତୋରତ୍ଯନ୍ତଖେଦଚ୍ଛିଦୋ
ଧନ୍ଯାନାଂ ବତ ଦୁର୍ଦିନଂ ସୁଦିନତାଂ ଯାତି ପ୍ରିଯାସଙ୍ଗମେ ॥ 2.95 ॥
ତୃଷ୍ଣୋ ମଧୁମଦନିରତୋ ହର୍ମ୍ଯପୃଷ୍ଠେ ଵିଵିକ୍ତେ ।
ସମ୍ଭୋଗକ୍ଲାନ୍ତକାନ୍ତାଶିଥିଲଭୁଜଲତାଵର୍ଜିତଂ କର୍କରୀତୋ
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଭିନ୍ନାଚ୍ଛଧାରଂ ପିବତି ନ ସଲିଲଂ ଶାରଦଂ ମନ୍ଦପୁଣ୍ଯଃ ॥ 2.96 ॥
କାଶ୍ମୀରଦ୍ରଵସାନ୍ଦ୍ରଦିଗ୍ଧଵପୁଷଶ୍ଛିନ୍ନା ଵିଚିତ୍ରୈ ରତୈଃ । [ଵପୁଷଃ ଖିନ୍ନା]
ଵୃତ୍ତୋରୁସ୍ତନକାମିନୀଜନକୃତାଶ୍ଲେଷା ଗୃହାଭ୍ଯନ୍ତରେ
ତାମ୍ବୂଲୀଦଲପୂଗପୂରିତମୁଖା ଧନ୍ଯାଃ ସୁଖଂ ଶେରତେ ॥ 2.97 ॥
କାଲେ ପ୍ରାଲେଯଵାତପ୍ରଚଲଵିଲସିତୋଦାରମନ୍ଦାରଧାମ୍ନି ।
ଯେଷାଂ ନୋ କଣ୍ଠଲଗ୍ନା କ୍ଷଣଂ ଅପି ତୁହିନକ୍ଷୋଦଦକ୍ଷା ମୃଗାକ୍ଷୀ
ତେଷାଂ ଆଯାମଯାମା ଯମସଦନସମା ଯାମିନୀ ଯାତି ଯୂନାମ୍ ॥ 2.98 ॥
ଵକ୍ଷଃସୂତ୍କଞ୍ଚୁକେଷୁ ସ୍ତନଭରପୁଲକୋଦ୍ଭେଦଂ ଆପାଦଯନ୍ତଃ ।
ଊରୂନାକମ୍ପଯନ୍ତଃ ପୃଥୁଜଘନତଟାତ୍ସ୍ରଂସଯନ୍ତୋଽଂଶୁକାନି
ଵ୍ଯକ୍ତଂ କାନ୍ତାଜନାନାଂ ଵିଟଚରିତଭୃତଃ ଶୈଶିରା ଵାନ୍ତି ଵାତାଃ ॥ 2.99 ॥
ପୁଲକୋଦ୍ଗମଂ ପ୍ରକଟଯନ୍ନାଵେଗକମ୍ପଂ ଶନୈଃ ।
ଵାରଂ ଵାରଂ ଉଦାରସୀତ୍କୃତକୃତୋ ଦନ୍ତଚ୍ଛଦାନ୍ପୀଡଯନ୍
ପ୍ରାଯଃ ଶୈଶିର ଏଷ ସମ୍ପ୍ରତି ମରୁତ୍କାନ୍ତାସୁ କାନ୍ତାଯତେ ॥ 2.100 ॥
ରମଣୀଯେଽପି ସୁଧାଂଶୌ ନ ମନଃକାମଃ ସରୋଜିନ୍ଯାଃ ॥ 2.101 ॥
ଶୃଙ୍ଗାରେ ରମତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଭୁଵି ଭେଦାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ 2.102 ॥
