ચૌદા બ્રહ્માંચા
સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શારદાસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : સદ્ગુરુસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : સંતસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : શ્રોતેજનસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : કવેશ્વરસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : સભાસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : પરમાર્થસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : નરદેહસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પહિલા : મંગલાચરણ ॥ શ્રીરામ ॥
વિદ્યાવંતાંચા પૂર્વજૂ । ગજાનન એકદ્વિજૂ ।
ત્રિનયન ચતુર્ભુજૂ । પરશુપાણિ ॥ ૧॥
ત્રિનયન ચતુર્ભુજૂ । પરશુપાણિ ॥ ૧॥
કુબેરાપાસૂન અર્થ । વેદાંપાસૂન પરમાર્થ ।
લક્ષ્મીપાસૂન સમર્થ । ભાગ્યાસી આલે ॥ ૨॥
લક્ષ્મીપાસૂન સમર્થ । ભાગ્યાસી આલે ॥ ૨॥
તૈશી મંગળમૂર્તી આદ્યા । તિયેપાસૂન ઝાલ્યા સકળ વિદ્યા ।
તેણેં કવિ લાઘવગદ્યા । સત્પાત્રેં જાહલીં ॥ ૩॥
તેણેં કવિ લાઘવગદ્યા । સત્પાત્રેં જાહલીં ॥ ૩॥
જૈશીં સમર્થાચીં લેકુરેં । નાના અલંકારીં સુંદરેં ।
મૂળપુરુષાચેનિ દ્વારેં । તૈસે કવી ॥ ૪॥
મૂળપુરુષાચેનિ દ્વારેં । તૈસે કવી ॥ ૪॥
નમૂં ઐશિયા ગણેંદ્રા । વિદ્યાપ્રકાશપૂર્ણચંદ્રા ।
જયાચેનિ બોધસમુદ્રા । ભરતેં દાટે બળેં ॥ ૫॥
જયાચેનિ બોધસમુદ્રા । ભરતેં દાટે બળેં ॥ ૫॥
જો કર્તૃત્વાસ આરંભ । મૂળપુરુષ મૂળારંભ ।
જો પરાત્પર સ્વયંભ । આદિ અંતીં ॥ ૬॥
જો પરાત્પર સ્વયંભ । આદિ અંતીં ॥ ૬॥
તયાપાસૂન પ્રમદા । ઇચ્છાકુમારી શારદા ।
આદિત્યાપાસૂન ગોદા । મૃગજળ વાહે ॥ ૭॥
આદિત્યાપાસૂન ગોદા । મૃગજળ વાહે ॥ ૭॥
જે મિથ્યા મ્હણતાંચ ગોંવી । માયિકપણેં લાઘવી ।
વક્તયાસ વેઢા લાવી । વેગળેપણેં ॥ ૮॥
વક્તયાસ વેઢા લાવી । વેગળેપણેં ॥ ૮॥
જે દ્વૈતાચી જનની । કીં તે અદ્વૈતાચી ખાણી ।
મૂળમાયા ગવસણી । અનંત બ્રહ્માંડાંચી ॥ ૯॥
મૂળમાયા ગવસણી । અનંત બ્રહ્માંડાંચી ॥ ૯॥
કીં તે અવડંબરી વલ્લી । અનંત બ્રહ્માંડેં લગડલી ।
મૂળપુરુષાચી માઉલી । દુહિતારૂપેં ॥ ૧૦॥
મૂળપુરુષાચી માઉલી । દુહિતારૂપેં ॥ ૧૦॥
વંદૂં ઐશી વેદમાતા । આદિપુરુષાચી જે સત્તા ।
આતાં આઠવીન સમર્થા । સદ્ગુરૂસી ॥ ૧૧॥
આતાં આઠવીન સમર્થા । સદ્ગુરૂસી ॥ ૧૧॥
જયાચેનિ કૃપાદૃષ્ટી । હોય આનંદાચી વૃષ્ટી ।
તેણેં ગુણેં સર્વ સૃષ્ટી । આનંદમય ॥ ૧૨॥
તેણેં ગુણેં સર્વ સૃષ્ટી । આનંદમય ॥ ૧૨॥
કીં તો આનંદાચા જનક । સાયુજ્યમુક્તીચા નાયક ।
કૈવલ્યપદદાયક । અનાથબન્ધૂ ॥ ૧૩॥
કૈવલ્યપદદાયક । અનાથબન્ધૂ ॥ ૧૩॥
મુમુક્ષચાતકીં સુસ્વર । કરુણાં પાહિજે અંબર ।
વોળે કૃપેચા જલધર । સાધકાંવરી ॥ ૧૪॥
વોળે કૃપેચા જલધર । સાધકાંવરી ॥ ૧૪॥
કીં તેં ભવાર્ણવીંચેં તારૂં । બોધેં પાવવી પૈલપારૂ ।
મહાઆવર્તીં આધારૂ । ભાવિકાંસી ॥ ૧૫॥
મહાઆવર્તીં આધારૂ । ભાવિકાંસી ॥ ૧૫॥
કીં તો કાળાચા નિયંતા । નાના સંકટીં સોડવિતા ।
કીં તે ભાવિકાચી માતા । પરમ સ્નેહાળ ॥ ૧૬॥
કીં તે ભાવિકાચી માતા । પરમ સ્નેહાળ ॥ ૧૬॥
કીં તો પરત્રીંચા આધારૂ । કીં તો વિશ્રાંતીચા થારૂ ।
નાતરી સુખાચેં માહેરૂ । સુખરૂપ ॥ ૧૭॥
નાતરી સુખાચેં માહેરૂ । સુખરૂપ ॥ ૧૭॥
ઐસા સદ્ગુરુ પૂર્ણપણીં । તુટે ભેદાચી કડસણી ।
દેહેંવિણ લોટાંગણીં । તયા પ્રભૂસી ॥ ૧૮॥
દેહેંવિણ લોટાંગણીં । તયા પ્રભૂસી ॥ ૧૮॥
સાધુ સંત આણિ સજ્જન । વંદૂનિયાં શ્રોતેજન ।
આતાં કથાનુસંધાન । સાવધ ઐકા ॥ ૧૯॥
આતાં કથાનુસંધાન । સાવધ ઐકા ॥ ૧૯॥
સંસાર હાચિ દીર્ઘ સ્વપ્ન । લોભેં વોસણતી જન ।
માઝી કાંતા માઝેં ધન । કન્યા પુત્ર માઝે ॥ ૨૦॥
માઝી કાંતા માઝેં ધન । કન્યા પુત્ર માઝે ॥ ૨૦॥
જ્ઞાનસૂર્ય માવળલા । તેણેં પ્રકાશ લોપલા ।
અંધકારેં પૂર્ણ ઝાલા । બ્રહ્મગોળ અવઘા ॥ ૨૧॥
અંધકારેં પૂર્ણ ઝાલા । બ્રહ્મગોળ અવઘા ॥ ૨૧॥
નાહીં સત્વાચેં ચાંદણેં । કાંહીં માર્ગ દિસે જેણેં ।
સર્વ ભ્રાંતીચેનિ ગુણેં । આપેંઆપ ન દિસે ॥ ૨૨॥
સર્વ ભ્રાંતીચેનિ ગુણેં । આપેંઆપ ન દિસે ॥ ૨૨॥
દેહબુદ્ધિઅહંકારે । નિજલે ઘોરતી ઘોરે ।
દુઃખેં આક્રંદતી થોરે । વિષયસુખાકારણેં ॥ ૨૩॥
દુઃખેં આક્રંદતી થોરે । વિષયસુખાકારણેં ॥ ૨૩॥
નિજલે અસતાંચિ મેલે । પુનઃ ઉપજતાંચ નિજલે ।
ઐસે આલે આણિ ગેલે । બહુત લોક ॥ ૨૪॥
ઐસે આલે આણિ ગેલે । બહુત લોક ॥ ૨૪॥
નિદસુરેપણેંચિ સૈરાવૈરા । બહુતીં કેલ્યા યેરઝારા ।
નેણોનિયાં પરમેશ્વરા । ભોગિલે કષ્ટ ॥ ૨૫॥
નેણોનિયાં પરમેશ્વરા । ભોગિલે કષ્ટ ॥ ૨૫॥
ત્યા કષ્ટાંચેં નિરસન । વ્હાવયા પાહિજે આત્મજ્ઞાન ।
મ્હણોનિ હેં નિરૂપણ । અધ્યાત્મગ્રંથીં ॥ ૨૬॥
મ્હણોનિ હેં નિરૂપણ । અધ્યાત્મગ્રંથીં ॥ ૨૬॥
સકળ વિદ્યામધ્યેં સાર । અધ્યાત્મવિદ્યેચા વિચાર ।
દશમાધ્યાયીં શાઙ્ર્ગધર । ભગવદ્ગીતેંત બોલિલા ॥ ૨૭॥
દશમાધ્યાયીં શાઙ્ર્ગધર । ભગવદ્ગીતેંત બોલિલા ॥ ૨૭॥
અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્ ॥
યાકારણેં અદ્વૈતગ્રંથ । અધ્યાત્મવિદ્યેચા પરમાર્થ ।
પાવાવયા તોચિ સમર્થ । જો સર્વાંગેં શ્રોતા ॥ ૨૮॥
પાવાવયા તોચિ સમર્થ । જો સર્વાંગેં શ્રોતા ॥ ૨૮॥
જયાચેં ચંચળ હૃદય । તેણેં ગ્રંથ સોડૂંચિ નયે ।
સોડિતાં અલભ્ય હોય । અર્થ યેથીંચા ॥ ૨૯॥
સોડિતાં અલભ્ય હોય । અર્થ યેથીંચા ॥ ૨૯॥
જયાસ જોડલા પરમાર્થ । તેણેં પહાવા હા ગ્રંથ ।
અર્થ શોધિતાં પરમાર્થ । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૩૦॥
અર્થ શોધિતાં પરમાર્થ । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૩૦॥
જયાસ નાહીં પરમાર્થ । તયાસ ન કળે યેથીંચા અર્થ ।
નેત્રેંવિણ નિધાનસ્વાર્થ । અંધાસ ન કળે ॥ ૩૧॥
નેત્રેંવિણ નિધાનસ્વાર્થ । અંધાસ ન કળે ॥ ૩૧॥
એક મ્હણતી મરાઠેં કાયે । હેં તોં ભલ્યાનેં ઐકોં નયે ।
તીં મૂર્ખેં નેણતી સોયેં । અર્થાન્વયાંચી ॥ ૩૨॥
તીં મૂર્ખેં નેણતી સોયેં । અર્થાન્વયાંચી ॥ ૩૨॥
લોહાચી માંદૂસ કેલી । નાના રત્નેં સાંઠવિલીં ।
તીં અભાગ્યાનેં ત્યાગિલીં । લોખંડ મ્હણોનિ ॥ ૩૩॥
તીં અભાગ્યાનેં ત્યાગિલીં । લોખંડ મ્હણોનિ ॥ ૩૩॥
તૈશી ભાષા પ્રાકૃત । અર્થ વેદાંત આણિ સિદ્ધાંત ।
નેણોનિ ત્યાગિતી ભ્રાંત । મંદબુદ્ધીસ્તવ ॥ ૩૪॥
નેણોનિ ત્યાગિતી ભ્રાંત । મંદબુદ્ધીસ્તવ ॥ ૩૪॥
અહાચ સાંપડતાં ધન । ત્યાગ કરણેં મૂર્ખપણ ।
દ્રવ્ય ઘ્યાવેં સાંઠવણ । પાહોંચિ નયે ॥ ૩૫॥
દ્રવ્ય ઘ્યાવેં સાંઠવણ । પાહોંચિ નયે ॥ ૩૫॥
પરિસ દેખિલા અંગણીં । માર્ગીં સાંપડલા ચિંતામણી ।
અવ્હા વેલ મહાગુણી । કૂપામધ્યેં ॥ ૩૬॥
અવ્હા વેલ મહાગુણી । કૂપામધ્યેં ॥ ૩૬॥
તૈસેં પ્રાકૃતીં અદ્વૈત । સુગમ આણિ સપ્રચીત ।
અધ્યાત્મ લાભે અકસ્માત । તરી અવશ્ય ઘ્યાવેં ॥ ૩૭॥
અધ્યાત્મ લાભે અકસ્માત । તરી અવશ્ય ઘ્યાવેં ॥ ૩૭॥
ન કરિતાં વ્યુત્પત્તીચા શ્રમ । સકળ શાસ્ત્રાર્થ હોય સુગમ ।
સત્સમાગમાચેં વર્મ । તેં હેં ઐસેં અસે ॥ ૩૮॥
સત્સમાગમાચેં વર્મ । તેં હેં ઐસેં અસે ॥ ૩૮॥
જેં વ્યુત્પત્તીનેં ન કળે । તેં સત્સમાગમેં કળે ।
સકળ શાસ્ત્રાર્થ આકળે । સ્વાનુભવાસી ॥ ૩૯॥
સકળ શાસ્ત્રાર્થ આકળે । સ્વાનુભવાસી ॥ ૩૯॥
મ્હણોનિ કારણ સત્સમાગમ । તેથેં નલગે વ્યુત્પત્તિશ્રમ ।
જન્મસાર્થકાચેં વર્મ । વેગળેંચિ અસે ॥ ૪૦॥
જન્મસાર્થકાચેં વર્મ । વેગળેંચિ અસે ॥ ૪૦॥
ભાષાભેદાશ્ચ વર્તન્તે અર્થ એકો ન સંશયઃ ।
પાત્રદ્વયે યથા ખાદ્યં સ્વાદભેદો ન વિદ્યતે ॥ ૧॥
પાત્રદ્વયે યથા ખાદ્યં સ્વાદભેદો ન વિદ્યતે ॥ ૧॥
ભાષાપાલટેં કાંહીં । અર્થ વાયા જાત નાહીં ।
કાર્યસિદ્ધિ તે સર્વહી । અર્થાચપાસીં ॥ ૪૧॥
કાર્યસિદ્ધિ તે સર્વહી । અર્થાચપાસીં ॥ ૪૧॥
તથાપિ પ્રાકૃતાકરિતાં । સંસ્કૃતાચી સાર્થકતા ।
યેર઼્હવ્હીં ત્યા ગુપ્તાર્થા । કોણ જાણે ॥ ૪૨॥
યેર઼્હવ્હીં ત્યા ગુપ્તાર્થા । કોણ જાણે ॥ ૪૨॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । ભાષા ત્યાગૂન અર્થ ઘેણેં ।
ઉત્તમ ઘેઊન ત્યાગ કરણેં । સાલીટરફલાંચા ॥ ૪૩॥
ઉત્તમ ઘેઊન ત્યાગ કરણેં । સાલીટરફલાંચા ॥ ૪૩॥
અર્થ સાર ભાષા પોંચટ । અભિમાનેં કરવી ખટપટ ।
નાના અહંતેનેં વાટ । રોધિલી મોક્ષાચી ॥ ૪૪॥
નાના અહંતેનેં વાટ । રોધિલી મોક્ષાચી ॥ ૪૪॥
શોધ ઘેતાં લક્ષ્યાંશાચા । તેથેં આધીં વાચ્યાંશ કૈંચા ।
અગાધ મહિમા ભગવંતાચા । કળલા પાહિજે ॥ ૪૫॥
અગાધ મહિમા ભગવંતાચા । કળલા પાહિજે ॥ ૪૫॥
મુકેપણાચેં બોલણેં । હેં જયાચેં તોચિ જાણેં ।
સ્વાનુભવાચિયે ખુણેં । સ્વાનુભવી પાહિજે ॥ ૪૬॥
સ્વાનુભવાચિયે ખુણેં । સ્વાનુભવી પાહિજે ॥ ૪૬॥
અર્થ જાણે અધ્યાત્માચા । ઐસા શ્રોતા મિળેલ કૈંચા ।
જયાસિ બોલતાં વાચેચા । હવ્યાસચિ પુરે ॥ ૪૭॥
જયાસિ બોલતાં વાચેચા । હવ્યાસચિ પુરે ॥ ૪૭॥
પરીક્ષાવંતાપુઢેં રત્ન । ઠેવિતાં હોય સમાધાન ।
તૈસેં જ્ઞાનિયાપુઢેં જ્ઞાન । બોલાવેં વાટે ॥ ૪૮॥
તૈસેં જ્ઞાનિયાપુઢેં જ્ઞાન । બોલાવેં વાટે ॥ ૪૮॥
માયાજાળેં દુશ્ચિત હોય । તેં નિરૂપણેં કામા નયે ।
સંસારિકા કળે કાય । અર્થ યેથીંચા ॥ ૪૯॥
સંસારિકા કળે કાય । અર્થ યેથીંચા ॥ ૪૯॥
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિરેકેહ કુરુનંદન ।
બહુશાખા હ્યનંતાશ્ચ બુદ્ધયો । અવ્યવસાયિનામ્ ॥ ૧॥
બહુશાખા હ્યનંતાશ્ચ બુદ્ધયો । અવ્યવસાયિનામ્ ॥ ૧॥
વ્યવસાયી જો મળિણ । ત્યાસિ ન કળે નિરૂપણ ।
યેથેં પાહિજે સાવધપણ । અતિશયેંસીં ॥ ૫૦॥
યેથેં પાહિજે સાવધપણ । અતિશયેંસીં ॥ ૫૦॥
નાના રત્નેં નાના નાણીં । દુશ્ચિતપણેં ઘેતાં હાની ।
પરીક્ષા નેણતાં પ્રાણી । ઠકલા તેથેં ॥ ૫૧॥
પરીક્ષા નેણતાં પ્રાણી । ઠકલા તેથેં ॥ ૫૧॥
તૈસેં નિરૂપણીં જાણા । આહાચ પાહતાં કળેના ।
મરાઠેંચિ ઉમજેના । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૫૨॥
મરાઠેંચિ ઉમજેના । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૫૨॥
જેથેં નિરૂપણાચે બોલ । આણિ અનુભવાચી ઓલ ।
તે સંસ્કૃતાપરી સખોલ । અધ્યાત્મશ્રવણ ॥ ૫૩॥
તે સંસ્કૃતાપરી સખોલ । અધ્યાત્મશ્રવણ ॥ ૫૩॥
માયા બ્રહ્મ વોળખાવેં । તયાસ અધ્યાત્મ મ્હણાવેં ।
તરી તેં માયેચેં જાણાવેં । સ્વરૂપ આધીં ॥ ૫૪॥
તરી તેં માયેચેં જાણાવેં । સ્વરૂપ આધીં ॥ ૫૪॥
માયા સગુણ સાકાર । માયા સર્વ વિકાર ।
માયા જાણિજે વિસ્તાર । પંચભૂતાંચા ॥ ૫૫॥
માયા જાણિજે વિસ્તાર । પંચભૂતાંચા ॥ ૫૫॥
માયા દૃશ્ય દૃષ્ટીસ દિસે । માયાભાસ મનાસ ભાસે ।
માયા ક્ષણભંગુર નાસે । વિવેકેં પાહતાં ॥ ૫૬॥
માયા ક્ષણભંગુર નાસે । વિવેકેં પાહતાં ॥ ૫૬॥
માયા અનેક વિશ્વરૂપ । માયા વિષ્ણૂચેં સ્વરૂપ ।
માયેચી સીમા અમૂપ । બોલિજે તિતુકી થોડી ॥ ૫૭॥
માયેચી સીમા અમૂપ । બોલિજે તિતુકી થોડી ॥ ૫૭॥
માયા બહુરૂપ બહુરંગ । માયા ઈશ્વરાચા સંગ ।
માયા પાહતાં અભંગ । અખિલ વાટે ॥ ૫૮॥
માયા પાહતાં અભંગ । અખિલ વાટે ॥ ૫૮॥
માયા સૃષ્ટીચી રચના । માયા આપલી કલ્પના ।
માયા તોડિતાં તુટેના । જ્ઞાનેંવિણ ॥ ૫૯॥
માયા તોડિતાં તુટેના । જ્ઞાનેંવિણ ॥ ૫૯॥
ઐશી માયા નિરૂપિલી । સ્વલ્પ સંકેતેં બોલિલી ।
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૬૦॥
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૬૦॥
પુઢેં બ્રહ્મનિરૂપણ । નિરૂપિલેં બ્રહ્મજ્ઞાન ।
જેણેં તુટે માયાભાન । એકસરેં ॥ ૬૧॥
જેણેં તુટે માયાભાન । એકસરેં ॥ ૬૧॥
હરિઃ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે મંગલાચરણનિરૂપણં નામ
પ્રથમઃ સમાસઃ ॥ ૧॥
પ્રથમઃ સમાસઃ ॥ ૧॥
સમાસ દુસરા : બ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
બ્રહ્મ નિર્ગુણ નિરાકાર । બ્રહ્મ નિઃસંગ નિરાકાર ।
બ્રહ્માસ નાહીં પારાવાર । બોલતી સાધૂ ॥ ૧॥
બ્રહ્માસ નાહીં પારાવાર । બોલતી સાધૂ ॥ ૧॥
બ્રહ્મ સર્વાંસ વ્યાપક । બ્રહ્મ અનેકીં એક ।
બ્રહ્મ શાશ્વત હા વિવેક । બોલિલા શાસ્ત્રીં ॥ ૨॥
બ્રહ્મ શાશ્વત હા વિવેક । બોલિલા શાસ્ત્રીં ॥ ૨॥
બ્રહ્મ અચ્યુત અનંત । બ્રહ્મ સદોદિત સંત ।
બ્રહ્મ કલ્પનેરહિત । નિર્વિકલ્પ ॥ ૩॥
બ્રહ્મ કલ્પનેરહિત । નિર્વિકલ્પ ॥ ૩॥
બ્રહ્મ દૃશ્યાવેગળેં । બ્રહ્મ શૂન્યત્વાનિરાળેં ।
બ્રહ્મ ઇન્દ્રિયાંચ્યા મેળેં । ચોજવેના ॥ ૪॥
બ્રહ્મ ઇન્દ્રિયાંચ્યા મેળેં । ચોજવેના ॥ ૪॥
બ્રહ્મ દૃષ્ટીસ દિસેના । બ્રહ્મ મૂર્ખાસ અસેના ।
બ્રહ્મ સદ્ગુરુવિણ યેઇના । અનુભવાસી ॥ ૫॥
બ્રહ્મ સદ્ગુરુવિણ યેઇના । અનુભવાસી ॥ ૫॥
બ્રહ્મ સકળાંહૂનિ થોર । બ્રહ્મા ઐસેં નાહીં સાર ।
બ્રહ્મ સૂક્ષ્મ અગોચર । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૬॥
બ્રહ્મ સૂક્ષ્મ અગોચર । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૬॥
બ્રહ્મ શબ્દીં ઐસેં તૈસેં । બોલિજે ત્યાહૂનિ અનારિસેં ।
પરી તેં શ્રવણઅભ્યાસેં । પાવિજે બ્રહ્મ ॥ ૭॥
પરી તેં શ્રવણઅભ્યાસેં । પાવિજે બ્રહ્મ ॥ ૭॥
બ્રહ્માસ નામેં અનંત । પરી તેં બ્રહ્મ નામાતીત ।
બ્રહ્માસ હે દૃષ્ટાંત । દેતાં ન શોભતી ॥ ૮॥
બ્રહ્માસ હે દૃષ્ટાંત । દેતાં ન શોભતી ॥ ૮॥
બ્રહ્માસારિખેં દુસરેં । પાહતાં કાય આહે ખરેં ।
બ્રહ્મીં દૃષ્ટાંતઉત્તરેં । કદા ન સાહતી ॥ ૯॥
બ્રહ્મીં દૃષ્ટાંતઉત્તરેં । કદા ન સાહતી ॥ ૯॥
યતો વાચો નિવર્તન્તે અપ્રાપ્ય મનસા સહ ॥
જેથેં વાચા નિવર્તતી । મનાસ નાહીં બ્રહ્મપ્રાપ્તી ।
ઐસેં બોલિતી શ્રુતી । સિદ્ધાંતવચન ॥ ૧૦॥
ઐસેં બોલિતી શ્રુતી । સિદ્ધાંતવચન ॥ ૧૦॥
કલ્પનારૂપ મન પાહીં । બ્રહ્મીં કલ્પનાચિ નાહીં ।
મ્હણોનિ હેં વાક્ય કાંહીં । અન્યથા નવ્હે ॥ ૧૧॥
મ્હણોનિ હેં વાક્ય કાંહીં । અન્યથા નવ્હે ॥ ૧૧॥
આતાં મનાસિ જેં અપ્રાપ્ત । તેં કૈસેનિ હોઈલ પ્રાપ્ત ।
ઐસેં મ્હણાલ તરી કૃત્ય । સદ્ગુરુવિણ નાહીં ॥ ૧૨॥
ઐસેં મ્હણાલ તરી કૃત્ય । સદ્ગુરુવિણ નાહીં ॥ ૧૨॥
ભાંડારગૃહેં ભરલીં । પરી અસતી આડકલીં ।
હાતાસ ન યેતાં કિલ્લી । સર્વહી અપ્રાપ્ત ॥ ૧૩॥
હાતાસ ન યેતાં કિલ્લી । સર્વહી અપ્રાપ્ત ॥ ૧૩॥
તરી તે કિલ્લી કવણ । મજ કરાવી નિરૂપણ ।
ઐસી શ્રોતા પુસે ખૂણ । વક્તયાસી ॥ ૧૪॥
ઐસી શ્રોતા પુસે ખૂણ । વક્તયાસી ॥ ૧૪॥
સદ્ગુરુકૃપા તેચિ કિલ્લી । જેણેં બુદ્ધી પ્રકાશલી ।
દ્વૈતકપાટેં ઉઘડલીં । એકસરાં ॥ ૧૫॥
દ્વૈતકપાટેં ઉઘડલીં । એકસરાં ॥ ૧૫॥
તેથેં સુખ અસે વાડ । નાહીં મનાસી પવાડ ।
મનેંવિણ કૈવાડ । સાધનાંચા ॥ ૧૬॥
મનેંવિણ કૈવાડ । સાધનાંચા ॥ ૧૬॥
ત્યાચી મનાવિણ પ્રાપ્તી । કીં વાસનેવિણ તૃપ્તી ।
તેથેં ન ચલે વ્યુત્પત્તી । કલ્પનેચી ॥ ૧૭॥
તેથેં ન ચલે વ્યુત્પત્તી । કલ્પનેચી ॥ ૧૭॥
તેં પરેહુની પર । મનબુદ્ધિઅગોચર ।
સંગ સોડિતાં સત્વર । પાવિજે તેં ॥ ૧૮॥
સંગ સોડિતાં સત્વર । પાવિજે તેં ॥ ૧૮॥
સંગ સોડાવા આપુલા । મગ પહાવેં તયાલા ।
અનુભવી તો યા બોલા । સુખાવેલ ગા ॥ ૧૯॥
અનુભવી તો યા બોલા । સુખાવેલ ગા ॥ ૧૯॥
આપણ મ્હણજે મીપણ । મીપણ મ્હણજે જીવપણ ।
જીવપણ મ્હણજે અજ્ઞાન । સંગ જડલા ॥ ૨૦॥
જીવપણ મ્હણજે અજ્ઞાન । સંગ જડલા ॥ ૨૦॥
સોડિતાં તયા સંગાસી । ઐક્ય હોય નિઃસંગાસી ।
કલ્પનેવિણ પ્રાપ્તીસી । અધિકાર ઐસા ॥ ૨૧॥
કલ્પનેવિણ પ્રાપ્તીસી । અધિકાર ઐસા ॥ ૨૧॥
મી કોણ ઐસેં નેણિજે । તયા નાંવ અજ્ઞાન બોલિજે ।
અજ્ઞાન ગેલિયા પાવિજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૨॥
અજ્ઞાન ગેલિયા પાવિજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૨॥
દેહબુદ્ધીચેં થોરપણ । પરબ્રહ્મીં ન ચલે જાણ ।
તેથેં હોતસે નિર્વાણ । અહંભાવાસી ॥ ૨૩॥
તેથેં હોતસે નિર્વાણ । અહંભાવાસી ॥ ૨૩॥
ઊંચ નીચ નાહીં પરી । રાયારંકા એકચ સરી ।
ઝાલા પુરુષ અથવા નારી । તરી એકચિ પદ ॥ ૨૪॥
ઝાલા પુરુષ અથવા નારી । તરી એકચિ પદ ॥ ૨૪॥
બ્રાહ્મણાંચેં બ્રહ્મ તેં સોંવળેં । શૂદ્રાચેં બ્રહ્મ તેં ઓંવળેં ।
ઐસેં વેગળેં આગળેં । તેથેં અસેચિના ॥ ૨૫॥
ઐસેં વેગળેં આગળેં । તેથેં અસેચિના ॥ ૨૫॥
ઊંચ બ્રહ્મ તેં રાયાસી । નીચ બ્રહ્મ તેં પરિવારાસી ।
ઐસા ભેદ તયાપાશીં । મુળીંચ નાહીં ॥ ૨૬॥
ઐસા ભેદ તયાપાશીં । મુળીંચ નાહીં ॥ ૨૬॥
સકળાંસ મિળોન બ્રહ્મ એક । તેથેં નાહીં અનેક ।
રંક અથવા બ્રહ્માદિક । તેથેંચિ જાતી ॥ ૨૭॥
રંક અથવા બ્રહ્માદિક । તેથેંચિ જાતી ॥ ૨૭॥
સ્વર્ગ મૃત્યુ આણિ પાતાળ । તિહીં લોકીંચે જ્ઞાતે સકળ ।
સકળાંસિ મિળોનિ એકચિ સ્થળ । વિશ્રાંતીચેં ॥ ૨૮॥
સકળાંસિ મિળોનિ એકચિ સ્થળ । વિશ્રાંતીચેં ॥ ૨૮॥
ગુરુશિષ્યાં એકચિ પદ । તેથેં નાહીં ભેદાભેદ ।
પરી યા દેહાચા સંબંધ । તોડિલા પાહિજે ॥ ૨૯॥
પરી યા દેહાચા સંબંધ । તોડિલા પાહિજે ॥ ૨૯॥
દેહબુદ્ધીચ્યા અંતીં । સકળાંસિ એકચિ પ્રાપ્તી ।
એકં બ્રહ્મ દ્વિતીયં નાસ્તિ । હેં શ્રુતીચેં વચન ॥ ૩૦॥
એકં બ્રહ્મ દ્વિતીયં નાસ્તિ । હેં શ્રુતીચેં વચન ॥ ૩૦॥
સાધુ દિસતી વેગળાલે । પરી તે સ્વસ્વરૂપીં મિળાલે ।
અવઘે મિળોનિ એકચિ ઝાલે । દેહાતીત વસ્તુ ॥ ૩૧ ।
બ્રહ્મ નાહીં નવેં જુનેં । બ્રહ્મ નાહીં અધિક ઉણેં ।
ઉણેં ભાવીલ તેં સુણેં । દેહબુદ્ધીચેં ॥ ૩૨॥
અવઘે મિળોનિ એકચિ ઝાલે । દેહાતીત વસ્તુ ॥ ૩૧ ।
બ્રહ્મ નાહીં નવેં જુનેં । બ્રહ્મ નાહીં અધિક ઉણેં ।
ઉણેં ભાવીલ તેં સુણેં । દેહબુદ્ધીચેં ॥ ૩૨॥
દેહબુદ્ધીચા સંશયો । કરી સમાધાનાચા ક્ષયો ।
ચુકે સમાધાનસમયો । દેહબુદ્ધિયોગેં ॥ ૩૩॥
ચુકે સમાધાનસમયો । દેહબુદ્ધિયોગેં ॥ ૩૩॥
દેહાચેં જેં થોરપણ । તેંચિ દેહબુદ્ધીચેં લક્ષણ ।
મિથ્યા જાણોન વિચક્ષણ । નિંદિતી દેહ ॥ ૩૪॥
મિથ્યા જાણોન વિચક્ષણ । નિંદિતી દેહ ॥ ૩૪॥
દેહ પાવે જંવરી મરણ । તંવરી ધરી દેહાભિમાન ।
પુન્હા દાખવી પુનરાગમન । દેહબુદ્ધિ માગુતી ॥ ૩૫॥
પુન્હા દાખવી પુનરાગમન । દેહબુદ્ધિ માગુતી ॥ ૩૫॥
દેહાચેનિ થોરપણેં । સમાધાનાસિ આણિલેં ઉણેં ।
દેહ પડેલ કોણ્યા ગુણેં । હેંહી કળેના ॥ ૩૬॥
દેહ પડેલ કોણ્યા ગુણેં । હેંહી કળેના ॥ ૩૬॥
હિત આહે દેહાતીત । મ્હણોનિ નિરૂપિતી સંત ।
દેહબુદ્ધીનેં અનહિત । હો)ઊંચિ લાગે ॥ ૩૭॥
દેહબુદ્ધીનેં અનહિત । હો)ઊંચિ લાગે ॥ ૩૭॥
સામર્થ્યબળેં દેહબુદ્ધિ । યોગિયાંસ તેહી બાધી ।
દેહબુદ્ધીચી ઉપાધી । પૈસાવોં લાગે ॥ ૩૮॥
દેહબુદ્ધીચી ઉપાધી । પૈસાવોં લાગે ॥ ૩૮॥
મ્હણોનિ દેહબુદ્ધિ ઝડે । તરીચ પરમાર્થ ઘડે ।
દેહબુદ્ધીનેં બિઘડે । ઐક્યતા બ્રહ્મીંચી ॥ ૩૯॥
દેહબુદ્ધીનેં બિઘડે । ઐક્યતા બ્રહ્મીંચી ॥ ૩૯॥
વિવેક વસ્તૂકડે ઓઢી । દેહબુદ્ધિ તેથૂનિ પાડી ।
અહંતા લાવૂનિ નિવડી । વેગળેપણેં ॥ ૪૦॥
અહંતા લાવૂનિ નિવડી । વેગળેપણેં ॥ ૪૦॥
વિચક્ષણેં યાકારણેં । દેહબુદ્ધિ ત્યજાવી શ્રવણેં ।
સત્ય બ્રહ્મીં સાચારપણેં । મિળોન જાવેં ॥ ૪૧॥
સત્ય બ્રહ્મીં સાચારપણેં । મિળોન જાવેં ॥ ૪૧॥
સત્ય બ્રહ્મ તેં કવણ । ઐસા શ્રોતા કરી પ્રશ્ન ।
પ્રત્યુત્તર દે આપણ । વક્તા શ્રોતયાસી ॥ ૪૨॥
પ્રત્યુત્તર દે આપણ । વક્તા શ્રોતયાસી ॥ ૪૨॥
મ્હણે બ્રહ્મ એકચિ અસે । પરી તેં બહુવિધ ભાસે ।
અનુભવ દેહીં અનારિસે । નાના મતીં ॥ ૪૩॥
અનુભવ દેહીં અનારિસે । નાના મતીં ॥ ૪૩॥
જેં જેં જયા અનુભવલેં । તેંચિ તયાસી માનલેં ।
તેથેંચિ ત્યાચેં વિશ્વાસલેં । અંતઃકરણ ॥ ૪૪॥
તેથેંચિ ત્યાચેં વિશ્વાસલેં । અંતઃકરણ ॥ ૪૪॥
બ્રહ્મ નામરૂપાતીત । અસોનિ નામેં બહુત ।
નિર્મળ નિશ્ચળ નિવાંત । નિજાનન્દ ॥ ૪૫॥
નિર્મળ નિશ્ચળ નિવાંત । નિજાનન્દ ॥ ૪૫॥
અરૂપ અલક્ષ અગોચર । અચ્યુત અનંત અપરંપાર ।
અદૃશ્ય અતર્ક્ય અપાર । ઐશીં નામેં ॥ ૪૬॥
અદૃશ્ય અતર્ક્ય અપાર । ઐશીં નામેં ॥ ૪૬॥
નાદરૂપ જ્યોતિરૂપ । ચૈતન્યરૂપ સત્તારૂપ ।
સ્વસ્વરૂપ સાક્ષરૂપ । ઐશીં નામેં ॥ ૪૭॥
સ્વસ્વરૂપ સાક્ષરૂપ । ઐશીં નામેં ॥ ૪૭॥
શૂન્ય આણિ સનાતન । સર્વેશ્વર આણિ સર્વજ્ઞ ।
સર્વાત્મા જગજ્જીવન । ઐશીં નામેં ॥ ૪૮॥
સર્વાત્મા જગજ્જીવન । ઐશીં નામેં ॥ ૪૮॥
સહજ આણિ સદોદિત । શુદ્ધ બુદ્ધ સર્વાતીત ।
શાશ્વત આણિ શબ્દાતીત । ઐશીં નામેં ॥ ૪૯॥
શાશ્વત આણિ શબ્દાતીત । ઐશીં નામેં ॥ ૪૯॥
વિશાળ વિસ્તીર્ણ વિશ્વંભર । વિમળ વસ્તુ વ્યોમાકાર ।
આત્મા પરમાત્મા પરમેશ્વર । ઐશીં નામેં ॥ ૫૦॥
આત્મા પરમાત્મા પરમેશ્વર । ઐશીં નામેં ॥ ૫૦॥
પરમાત્મા જ્ઞાનઘન । એકરૂપ પુરાતન ।
ચિદ્રૂપ ચિન્માત્ર જાણ । નામેં અનામ્યાચીં ॥ ૫૧॥
ચિદ્રૂપ ચિન્માત્ર જાણ । નામેં અનામ્યાચીં ॥ ૫૧॥
ઐશીં નામેં અસંખ્યાત । પરી તો પરેશ નામાતીત ।
ત્યાચા કરાવયા નિશ્ચિતાર્થ । ઠેવિલીં નામેં ॥ ૫૨॥
ત્યાચા કરાવયા નિશ્ચિતાર્થ । ઠેવિલીં નામેં ॥ ૫૨॥
તો વિશ્રાંતીચા વિશ્રામ । આદિપુરુષ આત્મારામ ।
તેં એકચિ પરબ્રહ્મ । દુસરેં નાહીં ॥ ૫૩॥
તેં એકચિ પરબ્રહ્મ । દુસરેં નાહીં ॥ ૫૩॥
તેંચિ કળાવયાકારણેં । ચૌદા બ્રહ્માંચીં લક્ષણેં ।
સાંગિજેતી તેણેં શ્રવણેં । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૫૪॥
સાંગિજેતી તેણેં શ્રવણેં । નિશ્ચયો બાણે ॥ ૫૪॥
ખોટેં નિવડિતાં એકસરેં । ઉરલેં તેં જાણિજે ખરેં ।
ચૌદા બ્રહ્મેં શાસ્ત્રાધારેં । બોલિજેતી ॥ ૫૫॥
ચૌદા બ્રહ્મેં શાસ્ત્રાધારેં । બોલિજેતી ॥ ૫૫॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે બ્રહ્મનિરૂપણં નામ
દ્વિતીયઃ સમાસઃ ॥ ૨॥
દ્વિતીયઃ સમાસઃ ॥ ૨॥
સમાસ તીસરા : ચદુર્ધ્શબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
શ્રોતાં વ્હાવેં સાવધાન । આતાં સાંગતોં બ્રહ્મજ્ઞાન ।
જેણેં હોયે સમાધાન । સાધકાંચેં ॥ ૧॥
જેણેં હોયે સમાધાન । સાધકાંચેં ॥ ૧॥
રત્નેં સાધાયા કારણેં । મૃત્તિકા લાગે એકવટણેં ।
ચૌદા બ્રહ્માંચીં લક્ષણેં । જાણિજે તૈસીં ॥ ૨॥
ચૌદા બ્રહ્માંચીં લક્ષણેં । જાણિજે તૈસીં ॥ ૨॥
પદાર્થેંવિણ સંકેત । દ્વૈતાવેગળા દૃષ્ટાંત ।
પૂર્વપક્ષેંવિણ સિદ્ધાંત । બોલતાંચિ નયે ॥ ૩॥
પૂર્વપક્ષેંવિણ સિદ્ધાંત । બોલતાંચિ નયે ॥ ૩॥
આધીં મિથ્યા ઉભારાવેં । મગ તેં ઓળખોન સાંડાવેં ।
પુઢેં સત્ય તેં સ્વભાવેં । અંતરીં બાણે ॥ ૪॥
પુઢેં સત્ય તેં સ્વભાવેં । અંતરીં બાણે ॥ ૪॥
મ્હણોન ચૌદા બ્રહ્માંચા સંકેત । બોલિલા કળાવયા સિદ્ધાંત ।
યેથેં શ્રોતીં સાવચિત્ત । ક્ષણ એક અસાવેં ॥ ૫॥
યેથેં શ્રોતીં સાવચિત્ત । ક્ષણ એક અસાવેં ॥ ૫॥
પહિલેં તેં શબ્દબ્રહ્મ । દુજેં ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ ।
તિસરેં ખંબ્રહ્મ । બોલિલી શ્રુતી ॥ ૬॥
તિસરેં ખંબ્રહ્મ । બોલિલી શ્રુતી ॥ ૬॥
ચૌથેં જાણ સર્વબ્રહ્મ । પાંચવેં ચૈતન્યબ્રહ્મ ।
સહાવેં સત્તાબ્રહ્મ । સાક્ષિબ્રહ્મ સાતવેં ॥ ૭॥
સહાવેં સત્તાબ્રહ્મ । સાક્ષિબ્રહ્મ સાતવેં ॥ ૭॥
આઠવેં સગુણબ્રહ્મ । નવવેં નિર્ગુણ બ્રહ્મ ।
દહાવેં વાચ્યબ્રહ્મ । જાણાવેં પૈં ॥ ૮॥
દહાવેં વાચ્યબ્રહ્મ । જાણાવેં પૈં ॥ ૮॥
અનુભવ તેં અકરાવેં । આનંદબ્રહ્મ તેં બારાવેં ।
તદાકાર તેં તેરાવેં । ચૌદાવેં અનિર્વાચ્ય ॥ ૯॥
તદાકાર તેં તેરાવેં । ચૌદાવેં અનિર્વાચ્ય ॥ ૯॥
ઐશીં હીં ચૌદા બ્રહ્મેં । યાંચીં નિરૂપિલીં નામેં ।
આતાં સ્વરૂપાંચીં વર્મેં । સંકેતેં દાવૂં ॥ ૧૦॥
આતાં સ્વરૂપાંચીં વર્મેં । સંકેતેં દાવૂં ॥ ૧૦॥
અનુભવેંવિણ ભ્રમ । યા નાં શબ્દબ્રહ્મ ।
આતાં ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ । તેં એકાક્ષર ॥ ૧૧॥
આતાં ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ । તેં એકાક્ષર ॥ ૧૧॥
ખં શબ્દેં આકાશબ્રહ્મ । મહદાકાશ વ્યાપક બ્રહ્મ ।
આતાં બોલિજેલ સૂક્ષ્મ બ્રહ્મ । સર્વબ્રહ્મ ॥ ૧૨॥
આતાં બોલિજેલ સૂક્ષ્મ બ્રહ્મ । સર્વબ્રહ્મ ॥ ૧૨॥
પંચભૂતાંચેં કુવાડેં । જેં જેં તત્ત્વ દૃષ્ટીસ પડે ।
તેં તેં બ્રહ્મચિ રોકડેં । બોલિજેત આહે ॥ ૧૩॥
તેં તેં બ્રહ્મચિ રોકડેં । બોલિજેત આહે ॥ ૧૩॥
યા નાંવ સર્વબ્રહ્મ । શ્રુતિઆશ્રયાચેં વર્મ ।
આતાં ચૈતન્યબ્રહ્મ । બોલિજેલ ॥ ૧૪॥
આતાં ચૈતન્યબ્રહ્મ । બોલિજેલ ॥ ૧૪॥
પંચભૂતાદિ માયેતેં । ચૈતન્યચિ ચેતવિતેં ।
મ્હણોનિયાં ચૈતન્યાતેં । ચૈતન્યબ્રહ્મ બોલિજે ॥ ૧૬॥
મ્હણોનિયાં ચૈતન્યાતેં । ચૈતન્યબ્રહ્મ બોલિજે ॥ ૧૬॥
ચૈતન્યાસ જ્યાચી સત્તા । તેં સત્તાબ્રહ્મ તત્ત્વતાં ।
તયે સત્તેસ જાણતા । યા નાંવ સાક્ષિબ્રહ્મ ॥ ૧૭॥
તયે સત્તેસ જાણતા । યા નાંવ સાક્ષિબ્રહ્મ ॥ ૧૭॥
સાક્ષિત્વ જયાપાસૂની । તેંહીં આકળિલેં ગુણીં ।
સગુણબ્રહ્મ હે વાણી । તયાસિ વદે ॥ ૧૮॥
સગુણબ્રહ્મ હે વાણી । તયાસિ વદે ॥ ૧૮॥
જેથેં નાહીં ગુણવાર્તા । તેં નિર્ગુણબ્રહ્મ તત્ત્વતાં ।
વાચ્યબ્રહ્મ તેંહી આતાં । બોલિજેલ ॥ ૧૯॥
વાચ્યબ્રહ્મ તેંહી આતાં । બોલિજેલ ॥ ૧૯॥
યા નાંવ અનુભવબ્રહ્મ । આનંદવૃત્તીચા ધર્મ ।
પરંતુ યાચેંહી વર્મ । બોલવેના ॥ ૨૦॥
પરંતુ યાચેંહી વર્મ । બોલવેના ॥ ૨૦॥
ઐસેં હેં બ્રહ્મ આનંદ । તદાકાર તેં અભેદ ।
અનિર્વાચ્ય સંવાદ । તુટોનિ ગેલા ॥ ૨૧॥
અનિર્વાચ્ય સંવાદ । તુટોનિ ગેલા ॥ ૨૧॥
ઐશીં હીં ચૌદા બ્રહ્મેં । નિરૂપિલીં અનુક્રમેં ।
સાધકેં પાહતાં ભ્રમેં । બાધિજેના ॥ ૨૨॥
સાધકેં પાહતાં ભ્રમેં । બાધિજેના ॥ ૨૨॥
બ્રહ્મ જાણાવેં શાશ્વત । માયા તેચિ અશાશ્વત ।
ચૌદા બ્રહ્માંચા સિદ્ધાંત । હોઈલ આતાં ॥ ૨૩॥
ચૌદા બ્રહ્માંચા સિદ્ધાંત । હોઈલ આતાં ॥ ૨૩॥
શબ્દબ્રહ્મ તેં શાબ્દિક । અનુભવેંવિણ માયિક ।
શાશ્વતાચા વિવેક । તેથેં નાહીં ॥ ૨૪॥
શાશ્વતાચા વિવેક । તેથેં નાહીં ॥ ૨૪॥
જેથેં ક્ષર ના અક્ષર । તેથેં કૈંચેં ઓમિત્યેકાક્ષર ।
શાશ્વતાચા વિચાર । તેથેં ન દિસે ॥ ૨૫॥
શાશ્વતાચા વિચાર । તેથેં ન દિસે ॥ ૨૫॥
ખંબ્રહ્મ ઐસેં વચન । તરી શૂન્યાતેં નાશી જ્ઞાન ।
શાશ્વતાચેં અધિષ્ઠાન । તેથેં ન દિસે ॥ ૨૬॥
શાશ્વતાચેં અધિષ્ઠાન । તેથેં ન દિસે ॥ ૨૬॥
સર્વત્રાંસ હોતો અંત । હેં તોં પ્રગટચિ દિસત ।
પ્રળય બોલિલા નિશ્ચિત । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૨૭॥
પ્રળય બોલિલા નિશ્ચિત । વેદાંતશાસ્ત્રીં ॥ ૨૭॥
બ્રહ્મપ્રળય માંડેલ જેથેં । ભૂતાન્વય કૈંચા તેથેં ।
મ્હણોનિઅ સર્વબ્રહ્માતેં । નાશ આહે ॥ ૨૮॥
મ્હણોનિઅ સર્વબ્રહ્માતેં । નાશ આહે ॥ ૨૮॥
અચળાસી આણી ચળણ । નિર્ગુણાસ લાવિતાં ગુણ ।
આકારાસ વિચક્ષણ । માનીતના ॥ ૨૯॥
આકારાસ વિચક્ષણ । માનીતના ॥ ૨૯॥
જેં નિર્માણ પંચભૂત । તેં પ્રત્યક્ષ નાશવંત ।
સર્વબ્રહ્મ હે માત । ઘડે કેંવીં ॥ ૩૦॥
સર્વબ્રહ્મ હે માત । ઘડે કેંવીં ॥ ૩૦॥
અસો આતાં હેં બહુત । સર્વબ્રહ્મ નાશવંત ।
વેગળેપણાસ અંત । પાહણેં કૈંચેં ॥ ૩૧॥
વેગળેપણાસ અંત । પાહણેં કૈંચેં ॥ ૩૧॥
આતાં જયાસ ચેતવાવેં । તેંચિ માયિક સ્વભાવેં ।
તેથેં ચૈતન્યાચ્યા નાંવેં । નાશ આલા ॥ ૩૨॥
તેથેં ચૈતન્યાચ્યા નાંવેં । નાશ આલા ॥ ૩૨॥
પરિવારેંવિણ સત્તા । તે સત્તા નવ્હે તત્ત્વતાં ।
પદાર્થેંવિણ સાક્ષતા । તેહી મિથ્યા ॥ ૩૩॥
પદાર્થેંવિણ સાક્ષતા । તેહી મિથ્યા ॥ ૩૩॥
સગુણાસ નાશ આહે । પ્રત્યક્ષાસ પ્રમાણ કાયે ।
સગુણબ્રહ્મ નિશ્ચયેં । નાશવંત ॥ ૩૪॥
સગુણબ્રહ્મ નિશ્ચયેં । નાશવંત ॥ ૩૪॥
નિર્ગુણ ઐસેં જેં નાંવ । ત્યા નાંવાસ કૈંચા ઠાવ ।
ગુણેંવીણ ગૌરવ । યેઈલ કૈંચેં ॥ ૩૫॥
ગુણેંવીણ ગૌરવ । યેઈલ કૈંચેં ॥ ૩૫॥
માયા જૈસેં મૃગજળ । ઐસેં બોલતી સકળ ।
કાં તેં કલ્પનેચેં આભાળ । નાથિલેંચિ ॥ ૩૬॥
કાં તેં કલ્પનેચેં આભાળ । નાથિલેંચિ ॥ ૩૬॥
ગ્રામો નાસ્તિ કુતઃ સીમા । જન્મેંવિણ જીવાત્મા ।
અદ્વૈતાસી ઉપમા । દ્વૈતાચી અસે ॥ ૩૭॥
અદ્વૈતાસી ઉપમા । દ્વૈતાચી અસે ॥ ૩૭॥
માયેવિરહિત સત્તા । પદાર્થાવિણ જાણતા ।
અવિદ્યેવિણ ચૈતન્યતા । કોણાસ આલી ॥ ૩૮॥
અવિદ્યેવિણ ચૈતન્યતા । કોણાસ આલી ॥ ૩૮॥
સત્તા ચૈતન્યતા સાક્ષી । સર્વહી ગુણાંચિયે પાશીં ।
ઠાયીંચેં નિર્ગુણ ત્યાસીં । ગુણ કૈંચેં ॥ ૩૯॥
ઠાયીંચેં નિર્ગુણ ત્યાસીં । ગુણ કૈંચેં ॥ ૩૯॥
ઐસેં જેં ગુણરહિત । તેથેં નામાચા સંકેત ।
તોચિ જાણાવા અશાશ્વત । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૪૦॥
તોચિ જાણાવા અશાશ્વત । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૪૦॥
નિર્ગુણ બ્રહ્માસી સંકેતેં । નામેં ઠેવિલીં બહુતેં ।
તેં વાચ્યબ્રહ્મ ત્યાતેં । નાશ આહે ॥ ૪૧॥
તેં વાચ્યબ્રહ્મ ત્યાતેં । નાશ આહે ॥ ૪૧॥
આનંદાચા અનુભવ । હાહી વૃત્તીચાચ ભાવ ।
તદાકારીં ઠાવ । વૃત્તીસ નાહીં ॥ ૪૨॥
તદાકારીં ઠાવ । વૃત્તીસ નાહીં ॥ ૪૨॥
અનિર્વાચ્ય યાકારણેં । સંકેતવૃત્તીચ્યા ગુણેં ।
તયા સંકેતાસ ઉણેં । નિવૃત્તીનેં આણિલેં ॥ ૪૩॥
તયા સંકેતાસ ઉણેં । નિવૃત્તીનેં આણિલેં ॥ ૪૩॥
અનિર્વાચ્ય તે નિવૃત્તી । તેચિ ઉન્મનીચી સ્થિતી ।
નિરુપાધિ વિશ્રાંતી । યોગિયાંચી ॥ ૪૪॥
નિરુપાધિ વિશ્રાંતી । યોગિયાંચી ॥ ૪૪॥
વસ્તુ જે કાં નિરુપાધી । તેચિ સહજ સમાધી ।
જેણેં તુટે આધિવ્યાધી । ભવદુઃખાચી ॥ ૪૫॥
જેણેં તુટે આધિવ્યાધી । ભવદુઃખાચી ॥ ૪૫॥
જો ઉપાધીચા અંત । તોચિ જાણાવા સિદ્ધાંત ।
સિદ્ધાંત આણિ વેદાંત । ધાદાંત આત્મા ॥ ૪૬॥
સિદ્ધાંત આણિ વેદાંત । ધાદાંત આત્મા ॥ ૪૬॥
અસો ઐસેં જેં શાશ્વત બ્રહ્મ । જેથેં નાહીં માયાભ્રમ ।
અનુભવી જાણે વર્મ । સ્વાનુભવેં ॥ ૪૭॥
અનુભવી જાણે વર્મ । સ્વાનુભવેં ॥ ૪૭॥
આપુલેનિ અનુભવેં । કલ્પનેસિ મોડાવેં ।
મગ સુકાળીં પડાવેં । અનુભવાચે ॥ ૪૮॥
મગ સુકાળીં પડાવેં । અનુભવાચે ॥ ૪૮॥
નિર્વિકલ્પાસિ કલ્પાવેં । કલ્પના મોડે સ્વભાવેં ।
મગ નસોનિ અસાવેં । કલ્પકોટી ॥ ૪૯॥
મગ નસોનિ અસાવેં । કલ્પકોટી ॥ ૪૯॥
કલ્પનેચેં એક બરેં । મોહરિતાંચ મોહરે ।
સ્વરૂપીં ઘાલિતાં ભરે । નિર્વિકલ્પીં ॥ ૫૦॥
સ્વરૂપીં ઘાલિતાં ભરે । નિર્વિકલ્પીં ॥ ૫૦॥
નિર્વિકલ્પાસ કલ્પિતાં । કલ્પનેચિ નુરે વાર્તા ।
નિઃસંગાસ ભેટોં જાતાં । નિઃસંગ હોઇજે ॥ ૫૧॥
નિઃસંગાસ ભેટોં જાતાં । નિઃસંગ હોઇજે ॥ ૫૧॥
પદાર્થા ઐસેં બ્રહ્મ નવ્હે । મા તેં હાતીં ધરૂનિ દ્યાવેં ।
અસો હેં અનુભવાવેં । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૫૨॥
અસો હેં અનુભવાવેં । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૫૨॥
પુઢેં કથેચ્યા અન્વયેં । કેલાચિ કરૂં નિશ્ચયે ।
જેણેં અનુભવાસ યે । કેવળ બ્રહ્મ ॥ ૫૩॥
જેણેં અનુભવાસ યે । કેવળ બ્રહ્મ ॥ ૫૩॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે ચતુર્દશબ્રહ્મનિરૂપણં નામ
તૃતીયઃ સમાસઃ ॥ ૩॥
તૃતીયઃ સમાસઃ ॥ ૩॥
સમાસ ચવથા : વિમલબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
બ્રહ્મ નભાહૂનિ નિર્મળ । પાહતાં તૈસેંચિ પોકળ ।
અરૂપ આણિ વિશાળ । મર્યાદેવેગળેં ॥ ૧॥
અરૂપ આણિ વિશાળ । મર્યાદેવેગળેં ॥ ૧॥
એકવીસ સ્વર્ગેં સપ્ત પાતાળ । મિળોન એક બ્રહ્મગોળ ।
ઐસેં અનંત તેં નિર્મળ । વ્યાપૂન અસે ॥ ૨॥
ઐસેં અનંત તેં નિર્મળ । વ્યાપૂન અસે ॥ ૨॥
અનંત બ્રહ્માંડાંખાલતેં । અનંત બ્રહ્માંડાંવરુતેં ।
તેણેંવિણ સ્થળ રિતેં । અણુમાત્ર નાહીં ॥ ૩॥
તેણેંવિણ સ્થળ રિતેં । અણુમાત્ર નાહીં ॥ ૩॥
જળીં સ્થળીં કાષ્ઠીં પાષાણીં । ઐશી વદે લોકવાણી ।
તેણેંવિણ રિતા પ્રાણી । એકહી નાહીં ॥ ૪॥
તેણેંવિણ રિતા પ્રાણી । એકહી નાહીં ॥ ૪॥
જળચરાં જૈસેં જળ । બાહ્ય અભ્યંતરીં નિખળ ।
તૈસેં બ્રહ્મ હેં કેવળ । જીવમાત્રાસી ॥ ૫॥
તૈસેં બ્રહ્મ હેં કેવળ । જીવમાત્રાસી ॥ ૫॥
જળાવેગળા ઠાવ આહે । બ્રહ્માબાહેરી જાતાં ન યે ।
મ્હણોનિ ઉપમા ન સાહે । જળાચી તયા ॥ ૬॥
મ્હણોનિ ઉપમા ન સાહે । જળાચી તયા ॥ ૬॥
આકાશાબાહેરી પળોં જાતાં । પુઢેં આકાશચિ તત્ત્વતાં ।
તૈસા તયા અનંતા । અંતચિ નાહીં ॥ ૭॥
તૈસા તયા અનંતા । અંતચિ નાહીં ॥ ૭॥
પરી જેં અખંડ ભેટલેં । સર્વાંગાસ લિગડિલેં ।
અતિ નિકટ પરી ચોરલેં । સકળાંસિ જેં ॥ ૮॥
અતિ નિકટ પરી ચોરલેં । સકળાંસિ જેં ॥ ૮॥
તયામધ્યેંચિ અસિજે । પરી તયાસી નેણિજે ।
ઉપજે ભાસ નુપજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૯॥
ઉપજે ભાસ નુપજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૯॥
આકાશામધ્યેં આભાળ । તેણેં આકાશ વાટે ડહુળ ।
પરી તેં મિથ્યા નિવળ । આકાશચિ અસે ॥ ૧૦॥
પરી તેં મિથ્યા નિવળ । આકાશચિ અસે ॥ ૧૦॥
નેહાર દેતાં આકાશીં । ચક્રેં દિસતી ડોળ્યાંસી ।
તૈસેં દૃશ્ય જ્ઞાનિયાંસી । મિથ્યારૂપ ॥ ૧૧॥
તૈસેં દૃશ્ય જ્ઞાનિયાંસી । મિથ્યારૂપ ॥ ૧૧॥
મિથ્યાચિ પરી આભાસે । નિદ્રિતાંસી સ્વપ્ન જૈસેં ।
જાગા ઝાલિયા આપૈસેં । બુઝોં લાગે ॥ ૧૨॥
જાગા ઝાલિયા આપૈસેં । બુઝોં લાગે ॥ ૧૨॥
તૈસેં આપુલેનિ અનુભવેં । જ્ઞાનેં જાગૃતીસ યાવેં ।
મગ માયિક સ્વભાવેં । કળોં લાગે ॥ ૧૩॥
મગ માયિક સ્વભાવેં । કળોં લાગે ॥ ૧૩॥
આતાં અસો હેં કુવાડેં । જેં બ્રહ્માંડાપૈલીકડે ।
તેંચિ આતાં નિવાડેં । ઉમજોન દાવૂં ॥ ૧૪॥
તેંચિ આતાં નિવાડેં । ઉમજોન દાવૂં ॥ ૧૪॥
બ્રહ્મ બ્રહ્માંડીં કાલવલેં । પદાર્થમાત્રાસિ વ્યાપૂન ઠેલેં ।
સર્વાંમધ્યેં વિસ્તારલેં । અંશમાત્રેં ॥ ૧૫॥
સર્વાંમધ્યેં વિસ્તારલેં । અંશમાત્રેં ॥ ૧૫॥
બ્રહ્મામધ્યેં સૃષ્ટી ભાસે । સૃષ્ટીમધ્યેં બ્રહ્મ અસે ।
અનુભવ ઘેતાં આભાસે । અંશમાત્રેં ॥ ૧૬॥
અનુભવ ઘેતાં આભાસે । અંશમાત્રેં ॥ ૧૬॥
અંશમાત્રેં સૃષ્ટીભીતરીં । બાહેરી મર્યાદા કોણ કરી ।
સગળેં બ્રહ્મ બ્રહ્માંડોદરીં । માઈલ કૈસેં ॥ ૧૭॥
સગળેં બ્રહ્મ બ્રહ્માંડોદરીં । માઈલ કૈસેં ॥ ૧૭॥
અમૃતીમધ્યેં આકાશ । સગળેં સાંઠવતાં પ્રયાસ ।
મ્હણોન તયાચા અંશ । બોલિજે તો ॥ ૧૮॥
મ્હણોન તયાચા અંશ । બોલિજે તો ॥ ૧૮॥
બ્રહ્મ તૈસેં કાલવલેં । પરી તેં નાહીં હાલવલેં ।
સર્વાંત પરી સંચલેં । સંચલેપણેં ॥ ૧૯॥
સર્વાંત પરી સંચલેં । સંચલેપણેં ॥ ૧૯॥
પંચભૂતીં અસે મિશ્રિત । પરંતુ તેં પંચભૂતાતીત ।
પંકીં આકાશીં અલિપ્ત । અસોનિ જૈસેં ॥ ૨૦॥
પંકીં આકાશીં અલિપ્ત । અસોનિ જૈસેં ॥ ૨૦॥
બ્રહ્માસ દૃષ્ટાંત ન ઘડે । બુઝાવયા દેણેં ઘડે ।
પરી દૃષ્ટાંતીં સાહિત્ય પડે । વિચારિતાં આકાશ ॥ ૨૧॥
પરી દૃષ્ટાંતીં સાહિત્ય પડે । વિચારિતાં આકાશ ॥ ૨૧॥
ખંબ્રહ્મ ઐશી શ્રુતી । ગગનસદૃશં હે સ્મૃતી ।
મ્હણોન બ્રહ્માસ દૃષ્ટાંતીં । આકાશ ઘડે ॥ ૨૨॥
મ્હણોન બ્રહ્માસ દૃષ્ટાંતીં । આકાશ ઘડે ॥ ૨૨॥
કાળિમા નસતાં પિતળ । મગ તેં સોનેંચિ કેવળ ।
શૂન્યત્વ નસતાં નિર્મળ । આકાશ બ્રહ્મ ॥ ૨૩॥
શૂન્યત્વ નસતાં નિર્મળ । આકાશ બ્રહ્મ ॥ ૨૩॥
મ્હણોન બ્રહ્મ જૈસેં ગગન । આણિ માયા જૈસા પવન ।
આઢળે પરી દર્શન । નવ્હે ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
આઢળે પરી દર્શન । નવ્હે ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
શબ્દસૃષ્ટીચી રચના । હોત જાત ક્ષણક્ષણાં ।
પરંતુ તે સ્થિરાવેના । વાયૂચ ઐસી ॥ ૨૫॥
પરંતુ તે સ્થિરાવેના । વાયૂચ ઐસી ॥ ૨૫॥
અસો ઐશી માયા માયિક । શાશ્વત તેં બ્રહ્મ એક ।
પાહોં જાતાં અનેક । વ્યાપૂન અસે ॥ ૨૬॥
પાહોં જાતાં અનેક । વ્યાપૂન અસે ॥ ૨૬॥
પૃથ્વીસિ ભેદૂનિ આહે । પરી તેં બ્રહ્મ કઠિણ નવ્હે ।
દુજી ઉપમા ન સાહે । તયા મૃદુત્વાસી ॥ ૨૭॥
દુજી ઉપમા ન સાહે । તયા મૃદુત્વાસી ॥ ૨૭॥
પૃથ્વીહૂનિ મૃદુ જળ । જળાહૂનિ તો અનળ ।
અનળાહૂનિ કોમળ । વાયુ જાણાવા ॥ ૨૮॥
અનળાહૂનિ કોમળ । વાયુ જાણાવા ॥ ૨૮॥
વાયૂહૂનિ તેં ગગન । અત્યંતચિ મૃદુ જાણ ।
ગગનાહૂનિ મૃદુ પૂર્ણ । બ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૨૯॥
ગગનાહૂનિ મૃદુ પૂર્ણ । બ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૨૯॥
વજ્રાસ અસે ભેદિલેં । પરી મૃદુત્વ નાહીં ગેલેં ।
ઉપમેરહિત સંચલેં । કઠિણ ના મૃદુ ॥ ૩૦॥
ઉપમેરહિત સંચલેં । કઠિણ ના મૃદુ ॥ ૩૦॥
પૃથ્વીમધ્યેં વ્યાપૂનિ અસે । પૃથ્વી નાસે તેં ન નાસે ।
જળ શોષે તેં ન શોષે । જળીં અસોની ॥ ૩૧॥
જળ શોષે તેં ન શોષે । જળીં અસોની ॥ ૩૧॥
તેજીં અસે પરી જળેના । પવનીં અસે તરી ચળેના ।
ગગનીં અસે પરી કળેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩૨॥
ગગનીં અસે પરી કળેના । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૩૨॥
શરીરીં અવઘેં વ્યાપલેં । પરી તેં નાહીં આઢળલેં ।
જવળીચ દુરાવલેં । નવલ કૈસેં ॥ ૩૩॥
જવળીચ દુરાવલેં । નવલ કૈસેં ॥ ૩૩॥
સન્મુખચિ ચહૂંકડે । તયામધ્યેં પાહણેં ઘડે ।
બાહ્યાભ્યંતરીં રોકડેં । સિદ્ધચિ આહે ॥ ૩૪॥
બાહ્યાભ્યંતરીં રોકડેં । સિદ્ધચિ આહે ॥ ૩૪॥
તયાંમધ્યેંચિ આપણ । આપણાં સબાહ્ય તેં જાણ ।
દૃશ્યા વેગળી ખૂણ । ગગનાસારિખી ॥ ૩૫॥
દૃશ્યા વેગળી ખૂણ । ગગનાસારિખી ॥ ૩૫॥
કાંહીં નાહીંસેં વાટલેં । તેથેંચિ તેં કોંદાટલેં ।
જૈસેં ન દિસેં આપુલેં । આપણાસિ ધન ॥ ૩૬॥
જૈસેં ન દિસેં આપુલેં । આપણાસિ ધન ॥ ૩૬॥
જો જો પદાર્થ દૃષ્ટીસ પડે । તેં ત્યા પદાર્થા પૈલીકડે ।
અનુભવે હેં કુવાડેં । ઉકલાવેં ॥ ૩૭॥
અનુભવે હેં કુવાડેં । ઉકલાવેં ॥ ૩૭॥
માગેં પુઢેં આકાશ । પદાર્થેંવિણ જો પૈસ ।
પૃથ્વીવિણ ભકાશ । એકરૂપ ॥ ૩૮॥
પૃથ્વીવિણ ભકાશ । એકરૂપ ॥ ૩૮॥
જેં જેં રૂપ આણિ નામ । તો તો નાથિલાચિ ભ્રમ ।
નામરૂપાતીત વર્મ । અનુભવી જાણતી ॥ ૩૯॥
નામરૂપાતીત વર્મ । અનુભવી જાણતી ॥ ૩૯॥
નભીં ધૂમ્રાચે ડોંગર । ઉચલતી થોર થોર ।
તૈસેં દાવી વોડંબર । માયાદેવી ॥ ૪૦॥
તૈસેં દાવી વોડંબર । માયાદેવી ॥ ૪૦॥
ઐશી માયા અશાશ્વત । બ્રહ્મ જાણાવેં શાશ્વત ।
સર્વાંઠાયીં સદોદિત । ભરલેં અસે ॥ ૪૧॥
સર્વાંઠાયીં સદોદિત । ભરલેં અસે ॥ ૪૧॥
પોથી વાચૂં જાતાં પાહે । માતૃકામધ્યેં ભરલેં આહે ।
નેત્રીં રિઘોનિયાં રાહે । મૃદુપણેં ॥ ૪૨॥
નેત્રીં રિઘોનિયાં રાહે । મૃદુપણેં ॥ ૪૨॥
શ્રવણેં શબ્દ ઐકતાં । મનેં વિચાર પાહતાં ।
મના સબાહ્ય તત્ત્વતાં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪૩॥
મના સબાહ્ય તત્ત્વતાં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૪૩॥
ચરણીં ચાલતાં માર્ગીં । જેં આડળે સર્વાંગીં ।
કરેં ઘેતાં વસ્તુલાગીં । આડવેં બ્રહ્મ ॥ ૪૪॥
કરેં ઘેતાં વસ્તુલાગીં । આડવેં બ્રહ્મ ॥ ૪૪॥
અસો ઇંદ્રિયસમુદાવ । તયામધ્યેં વર્તે સર્વ ।
જાણોં જાતાં મોડે હાંવ । ઇંદ્રિયાંચી ॥ ૪૫॥
જાણોં જાતાં મોડે હાંવ । ઇંદ્રિયાંચી ॥ ૪૫॥
જેં જવળીચ અસે । પાંહોં જાતાં ન દિસે ।
ન દિસોન વસે । કાંહીં એક ॥ ૪૬॥
ન દિસોન વસે । કાંહીં એક ॥ ૪૬॥
જેં અનુભવેંચિ જાણાવેં । સૃષ્ટીચેનિ અભાવેં ।
આપુલેનિ સ્વાનુભવેં । પાવિજે બ્રહ્મ ॥ ૪૭॥
આપુલેનિ સ્વાનુભવેં । પાવિજે બ્રહ્મ ॥ ૪૭॥
જ્ઞાનદૃષ્ટીચેં દેખણેં । ચર્મદૃષ્ટી પાહોં નેણે ।
અંતરવૃત્તીચિયે ખુણે । અંતરવૃત્તિ સાક્ષ ॥ ૪૮॥
અંતરવૃત્તીચિયે ખુણે । અંતરવૃત્તિ સાક્ષ ॥ ૪૮॥
જાણે બ્રહ્મ જાણે માયા । જાણે અનુભવાચ્યા ઠાયા ।
તે યેક જાણાવી તુર્યા । સર્વસાક્ષિણી ॥ ૪૯॥
તે યેક જાણાવી તુર્યા । સર્વસાક્ષિણી ॥ ૪૯॥
સાક્ષત્વ વૃત્તીચેં કારણ । ઉન્મની તે નિવૃત્તિ જાણ ।
જેથેં વિરે જાણપણ । વિજ્ઞાન તેં ॥ ૫૦॥
જેથેં વિરે જાણપણ । વિજ્ઞાન તેં ॥ ૫૦॥
જેથેં અજ્ઞાન સરે । જ્ઞાન તેંહી નુરે ।
વિજ્ઞાનવૃત્તિ મુરે । પરબ્રહ્મીં ॥ ૫૧॥
વિજ્ઞાનવૃત્તિ મુરે । પરબ્રહ્મીં ॥ ૫૧॥
ઐસેં બ્રહ્મ શાશ્વત । જેથેં કલ્પનેસી અંત ।
યોગિજના એકાંત । અનુભવેં જાણાવા ॥ ૫૨॥
યોગિજના એકાંત । અનુભવેં જાણાવા ॥ ૫૨॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે વિમલબ્રહ્મનિરૂપણં નામ
ચતુર્થઃ સમાસઃ ॥ ૪॥
ચતુર્થઃ સમાસઃ ॥ ૪॥
સમાસ પાંચવા : દ્વૈતકલ્પનાનિરસન ॥ શ્રીરામ ॥
કેવળબ્રહ્મ જેં બોલિલેં । તેં અનુભવાસ આલેં ।
આણિ માયેચેંહિ લાગલેં । અનુસંધાન ॥ ૧॥
આણિ માયેચેંહિ લાગલેં । અનુસંધાન ॥ ૧॥
બ્રહ્મ અંતરીં પ્રકાશે । આણિ માયાહી પ્રત્યક્ષ દિસે ।
આતાં હેં દ્વૈત નિરસે । કવણેપરી ॥ ૨॥
આતાં હેં દ્વૈત નિરસે । કવણેપરી ॥ ૨॥
તરી આતાં સાવધાન । એકાગ્ર કરૂનિયાં મન ।
માયાબ્રહ્મ હેં કવણ । જાણતાહે ॥ ૩॥
માયાબ્રહ્મ હેં કવણ । જાણતાહે ॥ ૩॥
સત્ય બ્રહ્માચા સંકલ્પ । મિથ્યા માયેચા વિકલ્પ ।
ઐશિયા દ્વૈતાચા જલ્પ । મનચિ કરી ॥ ૪॥
ઐશિયા દ્વૈતાચા જલ્પ । મનચિ કરી ॥ ૪॥
જાણે બ્રહ્મ જાણે માયા । તે યેક જાણાવી તુર્યા ।
સર્વ જાણે મ્હણોનિયાં । સર્વસાક્ષિણી ॥ ૫॥
સર્વ જાણે મ્હણોનિયાં । સર્વસાક્ષિણી ॥ ૫॥
ઐક તુર્યેચેં લક્ષણ । જેથેં સર્વ જાણપણ ।
સર્વચિ નાહીં કવણ । જાણેલ ગા ॥ ૬॥
સર્વચિ નાહીં કવણ । જાણેલ ગા ॥ ૬॥
સંકલ્પવિકલ્પાચી સૃષ્ટી । જાલી મનાચિયેં પોટીં ।
તેં મનચિ મિથ્યા શેવટીં । સાક્ષી કવણુ ॥ ૭॥
તેં મનચિ મિથ્યા શેવટીં । સાક્ષી કવણુ ॥ ૭॥
સાક્ષત્વ ચૈતન્યત્વસત્તા । હે ગુણ બ્રહ્માચિયા માથાં ।
આરોપલે જાણ વૃથા । માયાગુણેં ॥ ૮॥
આરોપલે જાણ વૃથા । માયાગુણેં ॥ ૮॥
ઘટામઠાચેનિ ગુણેં । ત્રિવિધા આકાશ હેં બોલણેં ।
માયેચેનિ ખરેંપણેં । ગુણ બ્રહ્મીં ॥ ૯॥
માયેચેનિ ખરેંપણેં । ગુણ બ્રહ્મીં ॥ ૯॥
જંવ ખરેપણ માયેસી । તંવચિ સાક્ષિત્વ બ્રહ્માસી ।
માયેઅવિદ્યેચે નિરાસીં । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૦॥
માયેઅવિદ્યેચે નિરાસીં । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૦॥
મ્હણોનિ સર્વસાક્ષી મન । તેંચિ જાલિયા ઉન્મન ।
મગ તુર્યારૂપ જ્ઞાન । તેં માવળોન ગેલેં ॥ ૧૧॥
મગ તુર્યારૂપ જ્ઞાન । તેં માવળોન ગેલેં ॥ ૧૧॥
જયાસ દ્વૈત ભાસલેં । તેં મન ઉન્મન ઝાલેં ।
દ્વૈતાઅદ્વૈતાંચેં તુટલેં । અનુસંધાન ॥ ૧૨॥
દ્વૈતાઅદ્વૈતાંચેં તુટલેં । અનુસંધાન ॥ ૧૨॥
એવં દ્વૈત આણિ અદ્વૈત । હોયે વૃત્તીચા સંકેત ।
વૃત્તિ ઝાલિયા નિર્વૃત્ત । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૩॥
વૃત્તિ ઝાલિયા નિર્વૃત્ત । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૩॥
વૃત્તિરહિત જેં જ્ઞાન । તેંચિ પૂર્ણ સમાધાન ।
જેથેં તુટે અનુસંધાન । માયાબ્રહ્મીંચેં ॥ ૧૪॥
જેથેં તુટે અનુસંધાન । માયાબ્રહ્મીંચેં ॥ ૧૪॥
માયાબ્રહ્મ ઐસા હેત । મનેં કલ્પિલા સંકેત ।
બ્રહ્મ કલ્પનેરહિત । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૫॥
બ્રહ્મ કલ્પનેરહિત । જાણતી જ્ઞાની ॥ ૧૫॥
જેં મનબુદ્ધિઅગોચર । જેં કલ્પનેહૂન પર ।
તેં અનુભવિતાં સાચાર । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૬॥
તેં અનુભવિતાં સાચાર । દ્વૈત કૈંચેં ॥ ૧૬॥
દ્વૈત પાહતાં બ્રહ્મ નસે । બ્રહ્મ પાહતાં દ્વૈત નાસે ।
દ્વૈતાદ્વૈત ભાસે । કલ્પનેસી ॥ ૧૭॥
દ્વૈતાદ્વૈત ભાસે । કલ્પનેસી ॥ ૧૭॥
કલ્પના માયા નિવારી । કલ્પના બ્રહ્મ થાવરી ।
સંશય ધરી આણિ વારી । તેહી કલ્પના ॥ ૧૮॥
સંશય ધરી આણિ વારી । તેહી કલ્પના ॥ ૧૮॥
કલ્પના કરી બંધન । કલ્પના દે સમાધાન ।
બ્રહ્મીં લાવી અનુસંધાન । તેહી કલ્પના ॥ ૧૯॥
બ્રહ્મીં લાવી અનુસંધાન । તેહી કલ્પના ॥ ૧૯॥
કલ્પના દ્વૈતાચી માતા । કલ્પનાચિ જ્ઞપ્તિ તત્ત્વતા ।
બદ્ધતા આણિ મુક્તતા । કલ્પનાગુણેં ॥ ૨૦॥
બદ્ધતા આણિ મુક્તતા । કલ્પનાગુણેં ॥ ૨૦॥
કલ્પના અંતરીં સબળ । નસતે દાવી બ્રહ્મગોળ ।
ક્ષણ એક તે નિર્મળ । સ્વરૂપ કલ્પી ॥ ૨૧॥
ક્ષણ એક તે નિર્મળ । સ્વરૂપ કલ્પી ॥ ૨૧॥
ક્ષણ એક ધોકા વાહે । ક્ષણ એક સ્થિર રાહે ।
ક્ષણ એક પાહે । વિસ્મિત હૌની ॥ ૨૨॥
ક્ષણ એક પાહે । વિસ્મિત હૌની ॥ ૨૨॥
ક્ષણ એકાંત ઉમજે । ક્ષણ એક નિર્બુજે ।
નાના વિકાર કરિજે । તે કલ્પના જાણાવી ॥ ૨૩॥
નાના વિકાર કરિજે । તે કલ્પના જાણાવી ॥ ૨૩॥
કલ્પના જન્માચેં મૂળ । કલ્પના ભક્તીચેં ફળ ।
કલ્પના તેચિ કેવળ । મોક્ષદાત્રી ॥ ૨૪॥
કલ્પના તેચિ કેવળ । મોક્ષદાત્રી ॥ ૨૪॥
અસો ઐશી હે કલ્પના । સાધનેં દે સમાધાના ।
યેર઼્હવીં હે પતના । મૂળચ કીં ॥ ૨૫॥
યેર઼્હવીં હે પતના । મૂળચ કીં ॥ ૨૫॥
મ્હણોનિ સર્વાંચેં મૂળ । તે હે કલ્પનાચિ કેવળ ।
ઇચેં કેલિયા નિર્મૂળ । બ્રહ્મપ્રાપ્તી ॥ ૨૬॥
ઇચેં કેલિયા નિર્મૂળ । બ્રહ્મપ્રાપ્તી ॥ ૨૬॥
શ્રવણ આણિ મનન । નિજધ્યાસેં સમાધાન ।
મિથ્યા કલ્પનેચેં ભાન । ઉડોનિ જાય ॥ ૨૭॥
મિથ્યા કલ્પનેચેં ભાન । ઉડોનિ જાય ॥ ૨૭॥
શુદ્ધ બ્રહ્માચા નિશ્ચય । કરી કલ્પનેચા જય ।
નિશ્ચિતાર્થેં સંશય । તુટોનિ જાય ॥ ૨૮॥
નિશ્ચિતાર્થેં સંશય । તુટોનિ જાય ॥ ૨૮॥
મિથ્યા કલ્પનેચેં કોડેં । કૈસેં રાહે સાચાપુઢેં ।
જૈસેં સૂર્યાચેનિ ઉજેડેં । નાસે તમ ॥ ૨૯॥
જૈસેં સૂર્યાચેનિ ઉજેડેં । નાસે તમ ॥ ૨૯॥
તૈસેં જ્ઞાનાચેનિ પ્રકાશેં । મિથ્યા કલ્પના હે નાસે ।
મગ હેં તુટે આપૈસેં । દ્વૈતાનુસંધાન ॥ ૩૦॥
મગ હેં તુટે આપૈસેં । દ્વૈતાનુસંધાન ॥ ૩૦॥
કલ્પનેનેં કલ્પના ઉડે । જૈસા મૃગેં મૃગ સાંપડે ।
કાં શરેં શર આતુડે । આકાશમાર્ગીં ॥ ૩૧॥
કાં શરેં શર આતુડે । આકાશમાર્ગીં ॥ ૩૧॥
શુદ્ધ કલ્પનેચેં બળ । ઝાલિયા નાસે શબલ ।
હેંચિ વચન પ્રંજળ । સાવધ ઐકા ॥ ૩૨॥
હેંચિ વચન પ્રંજળ । સાવધ ઐકા ॥ ૩૨॥
શુદ્ધ કલ્પનેચી ખૂણ । સ્વયેં કલ્પિજે નિર્ગુણ ।
સ્વસ્વરૂપીં વિસ્મરણ । પડોંચિ નેદી ॥ ૩૩॥
સ્વસ્વરૂપીં વિસ્મરણ । પડોંચિ નેદી ॥ ૩૩॥
સદા સ્વરૂપાનુસંધાન । કરી દ્વૈતાચેં નિરસન ।
અદ્વૈતનિશ્ચયાચેં જ્ઞાન । તેચિ શુદ્ધ કલ્પના ॥ ૩૪॥
અદ્વૈતનિશ્ચયાચેં જ્ઞાન । તેચિ શુદ્ધ કલ્પના ॥ ૩૪॥
અદ્વૈત કલ્પી તે શુદ્ધ । દ્વૈત કલ્પી તે અશુદ્ધ ।
અશુદ્ધ તેંચિ પ્રસિદ્ધ । શબલ જાણાવેં ॥ ૩૫॥
અશુદ્ધ તેંચિ પ્રસિદ્ધ । શબલ જાણાવેં ॥ ૩૫॥
શુદ્ધ કલ્પનેચા અર્થ । અદ્વૈતાચા નિશ્ચિતાર્થ ।
આણિ શબલ તે વ્યર્થ । દ્વૈત કલ્પી ॥ ૩૬॥
આણિ શબલ તે વ્યર્થ । દ્વૈત કલ્પી ॥ ૩૬॥
અદ્વૈતકલ્પના પ્રકાશે । તેચ ક્ષણીં દ્વૈત નાસે ।
દ્વૈતાસરિસી નિરસે । શબલકલ્પના ॥ ૩૭॥
દ્વૈતાસરિસી નિરસે । શબલકલ્પના ॥ ૩૭॥
કલ્પનેનેં કલ્પના સરે । ઐસેં જાણાવેં ચતુરેં ।
શબલ ગેલિયાનંતરેં । ઉરલી તી શુદ્ધ ॥ ૩૮॥
શબલ ગેલિયાનંતરેં । ઉરલી તી શુદ્ધ ॥ ૩૮॥
શુદ્ધ કલ્પનેચેં રૂપ । તેંચિ કલ્પી સ્વરૂપ ।
સ્વરૂપ કલ્પિતાં તદ્રૂપ । હોય આપણ ॥ ૩૯॥
સ્વરૂપ કલ્પિતાં તદ્રૂપ । હોય આપણ ॥ ૩૯॥
કલ્પનેસી મિથ્યત્વ આલેં । સહજચિ તદ્રૂપ ઝાલેં ।
આત્મનિશ્ચયેં નાશિલેં । કલ્પનેસી ॥ ૪૦॥
આત્મનિશ્ચયેં નાશિલેં । કલ્પનેસી ॥ ૪૦॥
જેચિ ક્ષણીં નિશ્ચય ચળે । તેચિ ક્ષણીં દ્વૈત ઉફાળે ।
જૈસા અસ્તમાનીં પ્રબળે । અંધકાર ॥ ૪૧॥
જૈસા અસ્તમાનીં પ્રબળે । અંધકાર ॥ ૪૧॥
તૈસેં જ્ઞાન હોતાં મલિન । અજ્ઞાન પ્રબળે જાણ ।
યાકારણેં શ્રવણ । અખંડ અસાવેં ॥ ૪૨॥
યાકારણેં શ્રવણ । અખંડ અસાવેં ॥ ૪૨॥
આતાં અસો હેં બોલણેં જાલેં । આશંકા ફેડૂં યેકા બોલેં ।
જયાસ દ્વૈત ભાસલેં । તેં તૂં નવ્હેસી સર્વથા ॥ ૪૩॥
જયાસ દ્વૈત ભાસલેં । તેં તૂં નવ્હેસી સર્વથા ॥ ૪૩॥
માગીલ આશંકા ફિટલી । ઇતુકેન હી કથા સંપલી ।
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૪૪॥
પુઢેં વૃત્તિ સાવધ કેલી । પાહિજે શ્રોતીં ॥ ૪૪॥
હરિૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે દ્વૈતકલ્પનાનિરસનનિરૂપણં નામ
પંચમઃ સમાસઃ ॥ ૫॥
પંચમઃ સમાસઃ ॥ ૫॥
સમાસ સહાવા : બદ્ધમુક્તનિરૂપણ
॥
॥
શ્રીરામ ॥
અદ્વૈતબ્રહ્મ નિરૂપિલેં । જેં કલ્પનેરહિત સંચલેં ।
ક્ષણએક તદાકાર કેલેં । મજ યા નિરૂપણેં ॥ ૧॥
ક્ષણએક તદાકાર કેલેં । મજ યા નિરૂપણેં ॥ ૧॥
પરી મ્યાં તદાકાર વ્હાવેં । બ્રહ્મચિ હોઊન અસાવેં ।
પુનઃ સંસારાસ ન યાવેં । ચંચળપણેં સર્વથા ॥ ૨॥
પુનઃ સંસારાસ ન યાવેં । ચંચળપણેં સર્વથા ॥ ૨॥
કલ્પનારહિત જેં સુખ । તેથેં નાહીં સંસારદુઃખ ।
મ્હણોનિ તેંચિ એક । હોઊન અસાવેં ॥ ૩॥
મ્હણોનિ તેંચિ એક । હોઊન અસાવેં ॥ ૩॥
બ્રહ્મચિ હોઇજે શ્રવણેં । પુન્હાં વૃત્તિવરી લાગે યેણેં ।
ઐસેં સદા યેણેં જાણેં । ચુકેના કીં ॥ ૪॥
ઐસેં સદા યેણેં જાણેં । ચુકેના કીં ॥ ૪॥
મનેં અંતરિક્ષીં જાવેં । ક્ષણએક બ્રહ્મચિ વ્હાવેં ।
પુન્હાં તેથૂન કોસળાવેં । વૃત્તિવરી માગુતી ॥ ૫॥
પુન્હાં તેથૂન કોસળાવેં । વૃત્તિવરી માગુતી ॥ ૫॥
પ્રત્યાવૃત્તિ સૈરાવૈરા । કિતી કરૂં યેરજારા ।
પાયીં લાવૂનિયાં દોરા । કીટક જૈસા ॥ ૬॥
પાયીં લાવૂનિયાં દોરા । કીટક જૈસા ॥ ૬॥
ઉપદેશકાળીં તદાકાર । હોતાં પડે હેં શરીર ।
અથવા નેણેં આપપર । ઐસેં ઝાલેં પાહિજે ॥ ૭॥
અથવા નેણેં આપપર । ઐસેં ઝાલેં પાહિજે ॥ ૭॥
ઐસેં નસતાં જેં બોલણેં । તેંચિ વાટે લાજિરવાણેં ।
બ્રહ્મ હોઊન સંસાર કરણેં । હેંહી વિપરીત દિસે ॥ ૮॥
બ્રહ્મ હોઊન સંસાર કરણેં । હેંહી વિપરીત દિસે ॥ ૮॥
જો સ્વયેં બ્રહ્મચિ ઝાલા । તો માગુતા કૈસા આલા ।
ઐસેં જ્ઞાન માઝેં મજલા । પ્રશસ્ત ન વાટે ॥ ૯॥
ઐસેં જ્ઞાન માઝેં મજલા । પ્રશસ્ત ન વાટે ॥ ૯॥
બ્રહ્મચિ હોઊન જાવેં । કાં તેં સંસારીચ અસાવેં ।
દોહીંકડે ભરંગળાવેં । કિતી મ્હણોનિ ॥ ૧૦॥
દોહીંકડે ભરંગળાવેં । કિતી મ્હણોનિ ॥ ૧૦॥
નિરૂપણીં જ્ઞાન પ્રબળે । ઉઠોન જાતાં તેં માવળે ।
માગુતા કામ ક્રોધ ખવળે । બ્રહ્મરૂપાસી ॥ ૧૧॥
માગુતા કામ ક્રોધ ખવળે । બ્રહ્મરૂપાસી ॥ ૧૧॥
ઐસા કૈસા બ્રહ્મ ઝાલા । દોહીંકડે અંતરલા ।
વોડગસ્તપણેંચિ ગેલા । સંસાર ત્યાચા ॥ ૧૨॥
વોડગસ્તપણેંચિ ગેલા । સંસાર ત્યાચા ॥ ૧૨॥
ઘેતાં બ્રહ્મસુખાચી ગોડી । સંસારિક માગેં વોઢી ।
સંસાર કરિતાં આવડી । બ્રહ્મીં ઉપજે માગુતી ॥ ૧૩॥
સંસાર કરિતાં આવડી । બ્રહ્મીં ઉપજે માગુતી ॥ ૧૩॥
બ્રહ્મસુખ નેલેં સંસારેં । સંસાર ગેલા જ્ઞાનદ્વારેં ।
દોહીં અપુરીં પુરેં । એકહી નાહીં ॥ ૧૪॥
દોહીં અપુરીં પુરેં । એકહી નાહીં ॥ ૧૪॥
યાકારણેં માઝેં ચિત્ત । ચંચળ ઝાલેં દુશ્ચિત ।
કાય કરણેં નિશ્ચિતાર્થ । એકહી નાહીં ॥ ૧૫॥
કાય કરણેં નિશ્ચિતાર્થ । એકહી નાહીં ॥ ૧૫॥
ઐસા શ્રોતા કરી વિનંતી । આતાં રહાવેં કોણે રીતીં ।
મ્હણે અખંડ માઝી મતી । બ્રહ્માકાર નાહીં ॥ ૧૬॥
મ્હણે અખંડ માઝી મતી । બ્રહ્માકાર નાહીં ॥ ૧૬॥
આતાં યાચેં પ્રત્યુત્તર । વક્તા દેઈલ સુંદર ।
શ્રોતીં વ્હાવેં નિરુત્તર । ક્ષણ એક આતાં ॥ ૧૭॥
શ્રોતીં વ્હાવેં નિરુત્તર । ક્ષણ એક આતાં ॥ ૧૭॥
બ્રહ્મચિ હોઊન જે પડલે । તેચિ મુક્તિપદાસ ગેલે ।
યેર તે કાય બુડાલે । વ્યાસાદિક ॥ ૧૮॥
યેર તે કાય બુડાલે । વ્યાસાદિક ॥ ૧૮॥
શ્રોતા વિનંતી કરી પુઢતી । શુક મુક્તો વામદેવો વા હે શ્રુતી ।
દોઘેચિ મુક્ત આદિઅંતીં । બોલત અસે ॥ ૧૯॥
દોઘેચિ મુક્ત આદિઅંતીં । બોલત અસે ॥ ૧૯॥
વેદેં બદ્ધ કેલે સર્વ । મુક્ત શુક વામદેવ ।
વેદવચનીં અભાવ । કૈસા ધરાવા ॥ ૨૦॥
વેદવચનીં અભાવ । કૈસા ધરાવા ॥ ૨૦॥
ઐસા શ્રોતા વેદાધારેં । દેતા ઝાલા પ્રત્યુત્તરેં ।
દોઘેચિ મુક્ત અત્યાદરેં । પ્રતિપાદ્ય કેલે ॥ ૨૧॥
દોઘેચિ મુક્ત અત્યાદરેં । પ્રતિપાદ્ય કેલે ॥ ૨૧॥
વક્તા બોલે યાઉપરી । દોઘેચિ મુક્ત સૃષ્ટીવરી ।
ઐસેં બોલતાં ઉરી । કોણાસ આહે ॥ ૨૨॥
ઐસેં બોલતાં ઉરી । કોણાસ આહે ॥ ૨૨॥
બહુ ઋષિ બહુ મુની । સિદ્ધ યોગી આત્મજ્ઞાની ।
ઝાલે પુરુષ સમાધાની । અસંખ્યાત ॥ ૨૩॥
ઝાલે પુરુષ સમાધાની । અસંખ્યાત ॥ ૨૩॥
પ્રર઼્હાદનારદપરાશરપુંડરીક- વ્યાસાંબરીષશુકશૌનકભીષ્મદાલ્ભ્યાન્ ।
રુક્માંગદાર્જુનવસિષ્ઠવિભીષણાદીન્ પુણ્યાનિમાન્પરમભાગવતાન્સ્મરામિ ॥ ૧॥
રુક્માંગદાર્જુનવસિષ્ઠવિભીષણાદીન્ પુણ્યાનિમાન્પરમભાગવતાન્સ્મરામિ ॥ ૧॥
કવિર઼રિરંતરિક્ષઃ પ્રબુદ્ધઃ પિપ્પલાયનઃ ।
આવિર઼ોત્રો । અથ દ્રુમિલશ્ચમસઃ કરભાજનઃ ॥ ૨॥
આવિર઼ોત્રો । અથ દ્રુમિલશ્ચમસઃ કરભાજનઃ ॥ ૨॥
યાંહીવેગળે થોર થોર । બ્રહ્મા વિષ્ણુ મહેશ્વર ।
આદિકરૂન દિગંબર । વિદેહાદિક ॥ ૨૪॥
આદિકરૂન દિગંબર । વિદેહાદિક ॥ ૨૪॥
શુક વામદેવ મુક્ત ઝાલે । યેર હે અવઘેચ બુડાલે ।
યા વચનેં વિશ્વાસલે । તે પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૫॥
યા વચનેં વિશ્વાસલે । તે પઢતમૂર્ખ ॥ ૨૫॥
તરી વેદ કૈસા બોલિલા । તો કાય તુમ્હીં મિથ્યા કેલા ।
ઐકોન વક્તા દેતા ઝાલા । પ્રત્યુત્તર ॥ ૨૬॥
ઐકોન વક્તા દેતા ઝાલા । પ્રત્યુત્તર ॥ ૨૬॥
વેદ બોલિલા પૂર્વપક્ષ । મૂર્ખ તેથેંચિ લાવી લક્ષ ।
સાધુ આણિ વ્યુત્પન્ન દક્ષ । ત્યાંસ હેં ન માને ॥ ૨૭॥
સાધુ આણિ વ્યુત્પન્ન દક્ષ । ત્યાંસ હેં ન માને ॥ ૨૭॥
તથાપિ હેં જરી માનલેં । તરી વેદસામર્થ્ય બુડાલેં ।
વેદાચેનિ ઉદ્ધરિલેં । ન વચે કોણા ॥ ૨૮॥
વેદાચેનિ ઉદ્ધરિલેં । ન વચે કોણા ॥ ૨૮॥
વેદાઅંગીં સામર્થ્ય નસે । તરી યા વેદાસિ કોણ પુસે ।
મ્હણોનિ વેદીં સામર્થ્ય અસે । જન ઉદ્ધરાવયા ॥ ૨૯॥
મ્હણોનિ વેદીં સામર્થ્ય અસે । જન ઉદ્ધરાવયા ॥ ૨૯॥
વેદાક્ષર ઘડે જ્યાસી । તો બોલિજે પુણ્યરાશી ।
મ્હણોનિ વેદીં સામર્થ્યાસી । કાય ઉણેં ॥ ૩૦॥
મ્હણોનિ વેદીં સામર્થ્યાસી । કાય ઉણેં ॥ ૩૦॥
વેદ શાસ્ત્ર પુરાણ । ભાગ્યેં ઝાલિયા શ્રવણ ।
તેણેં હોઇજે પાવન । હેં બોલતી સાધુ ॥ ૩૧॥
તેણેં હોઇજે પાવન । હેં બોલતી સાધુ ॥ ૩૧॥
શ્લોક અથવા શ્લોકાર્ધ । નાહીં તરી શ્લોકપાદ ।
શ્રવણ હોતાં એક શબ્દ । નાના દોષ જાતી ॥ ૩૨॥
શ્રવણ હોતાં એક શબ્દ । નાના દોષ જાતી ॥ ૩૨॥
વેદ શાસ્ત્રીં પુરાણીં । ઐશા વાક્યાંચ્યા આયણી ।
અગાધ મહિમા વ્યાસવાણી । વદોનિ ગેલી ॥ ૩૩॥
અગાધ મહિમા વ્યાસવાણી । વદોનિ ગેલી ॥ ૩૩॥
એકાક્ષર હોતાં શ્રવણ । તાત્કાળચિ હોઇજે પાવન ।
ઐસેં ગ્રંથાચેં મહિમાન । ઠાયીં ઠાયીં બોલિલેં ॥ ૩૪॥
ઐસેં ગ્રંથાચેં મહિમાન । ઠાયીં ઠાયીં બોલિલેં ॥ ૩૪॥
દોહીંવેગળા તિજા નુદ્ધરે । તરી મહિમા કૈંચા ઉરે ।
અસો હેં જાણિજે ચતુરેં । યેરાં ગાથાગોવી ॥ ૩૫॥
અસો હેં જાણિજે ચતુરેં । યેરાં ગાથાગોવી ॥ ૩૫॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં । કૈશીં હોતી અપ્રમાણેં ।
દોઘાવાંચૂનિ તિસરા કોણેં । ઉદ્ધરાવા ॥ ૩૬॥
દોઘાવાંચૂનિ તિસરા કોણેં । ઉદ્ધરાવા ॥ ૩૬॥
મ્હણસી કાષ્ઠ હોઊનિ પડિલા । તોચિ એક મુક્ત ઝાલા ।
શુક તોહી અનુવાદલા । નાના નિરૂપણેં ॥ ૩૭॥
શુક તોહી અનુવાદલા । નાના નિરૂપણેં ॥ ૩૭॥
શુક મુક્ત ઐસેં વચન । વેદ બોલિલા હેં પ્રમાણ ।
પરી તો નવ્હતા અચેતન । બ્રહ્માકાર ॥ ૩૮॥
પરી તો નવ્હતા અચેતન । બ્રહ્માકાર ॥ ૩૮॥
અચેતન બ્રહ્માકાર । અસતા શુક યોગીશ્વર ।
તરી સારાસાર વિચાર । બોલણેં ન ઘડે ॥ ૩૯॥
તરી સારાસાર વિચાર । બોલણેં ન ઘડે ॥ ૩૯॥
જો બ્રહ્માકાર ઝાલા । તો કાષ્ઠ હોઊન પડિલા ।
શુક ભાગવત બોલિલા । પરીક્ષિતીપુઢેં ॥ ૪૦॥
શુક ભાગવત બોલિલા । પરીક્ષિતીપુઢેં ॥ ૪૦॥
નિરૂપણ હેં સારાસાર । બોલિલા પાહિજે વિચાર ।
ધાંડોળાવેં ચરાચર । દૃષ્ટાંતાકારણેં ॥ ૪૧॥
ધાંડોળાવેં ચરાચર । દૃષ્ટાંતાકારણેં ॥ ૪૧॥
ક્ષણ એક બ્રહ્મચિ વ્હાવેં । ક્ષણ એક દૃશ્ય ધાંડોળાવેં ।
નાના દૃષ્ટાંતીં સંપાદાવેં । વક્તૃત્વાસી ॥ ૪૨॥
નાના દૃષ્ટાંતીં સંપાદાવેં । વક્તૃત્વાસી ॥ ૪૨॥
અસો ભાગવતનિરૂપણ । શુક બોલિલા આપણ ।
તયા અંગીં બદ્ધપણ । લાવૂં નયે કીં ॥ ૪૩॥
તયા અંગીં બદ્ધપણ । લાવૂં નયે કીં ॥ ૪૩॥
મ્હણોનિ બોલતાં ચાલતાં । નિચેષ્ટિત પડિલેં નસતાં ।
મુક્તિ લાભે સાયુજ્યતા । સદ્ગુરુબોધેં ॥ ૪૪॥
મુક્તિ લાભે સાયુજ્યતા । સદ્ગુરુબોધેં ॥ ૪૪॥
યેક મુક્ત એક નિત્યમુક્ત । એક જાણાવે જીવન્મુક્ત ।
યેક યોગી વિદેહમુક્ત । સમાધાની ॥ ૪૫॥
યેક યોગી વિદેહમુક્ત । સમાધાની ॥ ૪૫॥
સચેતન તે જીવન્મુક્ત । અચેતન તે વિદેહમુક્ત ।
દોહીવેગળે નિત્યમુક્ત । યોગેશ્વર જાણાવે ॥ ૪૬॥
દોહીવેગળે નિત્યમુક્ત । યોગેશ્વર જાણાવે ॥ ૪૬॥
સ્વરૂપબોધેં સ્તબ્ધતા । તે જાણાવી તટસ્થતા ।
તટસ્થતા આણિ સ્તબ્ધતા । હા દેહસંબંધ ॥ ૪૭॥
તટસ્થતા આણિ સ્તબ્ધતા । હા દેહસંબંધ ॥ ૪૭॥
યેથેં અનુભવાસીચ કારણ । યેર સર્વ નિષ્કારણ ।
તૃપ્તિ પાવાવી આપણ । આપુલ્યા સ્વાનુભવેં ॥ ૪૮॥
તૃપ્તિ પાવાવી આપણ । આપુલ્યા સ્વાનુભવેં ॥ ૪૮॥
કંઠમર્યાદ જેવિલા । ત્યાસ મ્હણતી ભુકેલા ।
તેણેં શબ્દેં જાજાવલા । હેં તોં ઘડેના ॥ ૪૯॥
તેણેં શબ્દેં જાજાવલા । હેં તોં ઘડેના ॥ ૪૯॥
સ્વરૂપીં નાહીં દેહ । તેથેં કાયસા સંદેહ ।
બદ્ધ મુક્ત ઐસા ભાવ । વિદેહાચકડે ॥ ૫૦॥
બદ્ધ મુક્ત ઐસા ભાવ । વિદેહાચકડે ॥ ૫૦॥
દેહબુદ્ધી ધરૂન ચિંતીં । મુક્ત બ્રહ્માદિક નવ્હેતી ।
તેથેં શુકાચી કોણ ગતી । મુક્તપણાચી ॥ ૫૧॥
તેથેં શુકાચી કોણ ગતી । મુક્તપણાચી ॥ ૫૧॥
મુક્તપણ હેંચિ બદ્ધ । મુક્ત બદ્ધ હેં અબદ્ધ ।
સ્વસ્વરૂપ સ્વતઃસિદ્ધ । બદ્ધ ના મુક્ત ॥ ૫૨॥
સ્વસ્વરૂપ સ્વતઃસિદ્ધ । બદ્ધ ના મુક્ત ॥ ૫૨॥
મુક્તપણાચી પોટીં શિળા । બાંધતાં જાઇજે પાતાળા ।
દેહબુદ્ધીચી અર્ગળા । સ્વરૂપીં ન સંટે ॥ ૫૩॥
દેહબુદ્ધીચી અર્ગળા । સ્વરૂપીં ન સંટે ॥ ૫૩॥
મીપણાપાસૂન સુટલા । તોચિ એક મુક્ત જાહલા ।
મુકા અથવા બોલિલા । તરી તો મુક્ત ॥ ૫૪॥
મુકા અથવા બોલિલા । તરી તો મુક્ત ॥ ૫૪॥
જયાસ બાંધાવેં તેં વાવ । તેથેં કૈંચા મુક્તભાવ ।
પાહોં જાતાં સકળ વાવ । ગુણવાર્તા ॥ ૫૫॥
પાહોં જાતાં સકળ વાવ । ગુણવાર્તા ॥ ૫૫॥
બદ્ધો મુક્ત ઇતિ વ્યાખ્યા ગુણતો ન મે વસ્તુતઃ ।
ગુણસ્ય માયામૂલત્વાન્ન મે મોક્ષો ન બંધનમ્ ॥ ૧॥
ગુણસ્ય માયામૂલત્વાન્ન મે મોક્ષો ન બંધનમ્ ॥ ૧॥
તત્ત્વજ્ઞાતા પરમશુદ્ધ । તયાસિ નાહીં મુક્ત બદ્ધ ।
મુક્ત બદ્ધ હા વિનોદ । માયાગુણેં ॥ ૫૬॥
મુક્ત બદ્ધ હા વિનોદ । માયાગુણેં ॥ ૫૬॥
જેથેં નામ રૂપ હેં સરે । તેથેં મુક્તપણ કૈંચેં ઉરે ।
મુક્ત બદ્ધ હેં વિસરે । વિસરપણેંશીં ॥ ૫૭॥
મુક્ત બદ્ધ હેં વિસરે । વિસરપણેંશીં ॥ ૫૭॥
બદ્ધ મુક્ત ઝાલા કોણ । ઐસા શ્રોતા કરી પ્રશ્ન ।
બાધક જાણાવેં મીપણ । ધર્ત્યાસ બાધી ॥ ૫૮॥
બાધક જાણાવેં મીપણ । ધર્ત્યાસ બાધી ॥ ૫૮॥
એવં હા અવઘા શ્રમ । અહંતેચા જાણ ભ્રમ ।
માયાતીત જો વિશ્રામ । સેવિલા નાહીં ॥ ૫૯॥
માયાતીત જો વિશ્રામ । સેવિલા નાહીં ॥ ૫૯॥
અસો બદ્ધતા આણિ મુક્તતા । આલી કલ્પનેચ્યા માથાં ।
તે કલ્પના તરી તત્ત્વતાં । સાચ આહે ॥ ૬૦॥
તે કલ્પના તરી તત્ત્વતાં । સાચ આહે ॥ ૬૦॥
મ્હણોનિ હેં મૃગજળ । માયા નાથિલેં આભાળ ।
સ્વપ્ન મિથ્યા તાત્કાળ । જાગૃતીસ હોય ॥ ૬૧॥
સ્વપ્ન મિથ્યા તાત્કાળ । જાગૃતીસ હોય ॥ ૬૧॥
સ્વપ્નીં બદ્ધ મુક્ત ઝાલા । તો જાગૃતીસ નાહીં આલા ।
કૈંચા કોણ કાય ઝાલા । કાંહીં કળેના ॥ ૬૨॥
કૈંચા કોણ કાય ઝાલા । કાંહીં કળેના ॥ ૬૨॥
મ્હણોન મુક્ત વિશ્વજન । જયાંસ ઝાલેં આત્મજ્ઞાન ।
શુદ્ધજ્ઞાનેં મુક્તપણ । સમૂળ વાવ ॥ ૬૩॥
શુદ્ધજ્ઞાનેં મુક્તપણ । સમૂળ વાવ ॥ ૬૩॥
બદ્ધ મુક્ત હા સંદેહ । ધરી કલ્પનેચા દેહ ।
સાધુ સદા નિઃસંદેહ । દેહાતીત વસ્તુ ॥ ૬૪॥
સાધુ સદા નિઃસંદેહ । દેહાતીત વસ્તુ ॥ ૬૪॥
આતાં અસો હેં પુઢતી । પુઢેં રહાવેં કોણેં રીતીં ।
તેંચિ નિરૂપણ શ્રોતીં । સાવધ પરિસાવેં ॥ ૬૫॥
તેંચિ નિરૂપણ શ્રોતીં । સાવધ પરિસાવેં ॥ ૬૫॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે બદ્ધમુક્તનિરૂપણં નામ
ષષ્ઠઃ સમાસઃ ॥ ૬॥
ષષ્ઠઃ સમાસઃ ॥ ૬॥
સમાસ સાતવા : સાધનપ્રતિષ્ઠાનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
વસ્તૂસિ જરી કલ્પાવેં । તરી તે નિર્વિકલ્પ સ્વભાવેં ।
તેથેં કલ્પનેચ્યા નાવેં । શૂન્યાકાર ॥ ૧॥
તેથેં કલ્પનેચ્યા નાવેં । શૂન્યાકાર ॥ ૧॥
તથાપિ કલ્પૂં જાતાં । ન યે કલ્પનેચ્યા હાતા ।
ઓળખી ઠાયીં ન પડે ચિત્તા । ભ્રંશ પડે ॥ ૨॥
ઓળખી ઠાયીં ન પડે ચિત્તા । ભ્રંશ પડે ॥ ૨॥
કાંહીં દૃષ્ટીસ ન દિસે । મનાસ તેહી ન ભાસે ।
ન ભાસે ન દિસે । કૈંસેં ઓળખાવેં ॥ ૩॥
ન ભાસે ન દિસે । કૈંસેં ઓળખાવેં ॥ ૩॥
પાહોં જાતાં નિરાકાર । મનાસિ પડે શૂન્યાકાર ।
કલ્પૂં જાતાં અંધકાર । ભરલા વાટે ॥ ૪॥
કલ્પૂં જાતાં અંધકાર । ભરલા વાટે ॥ ૪॥
કલ્પૂં જાતાં વાટે કાળેં । પરી તે કાળેં ના પિંવળેં ।
આરક્ત નિળેં ના ઢવળેં । વર્ણરહિત ॥ ૫॥
આરક્ત નિળેં ના ઢવળેં । વર્ણરહિત ॥ ૫॥
જયાસ વર્ણવ્યક્તિ નસે । ભાસાહૂનિ અનારિસેં ।
રૂપચિ નાહીં કૈસેં । ઓળખાવેં ॥ ૬॥
રૂપચિ નાહીં કૈસેં । ઓળખાવેં ॥ ૬॥
ન દિસતાં ઓળખણ । કિતી ધરાવી આપણ ।
હેં તોં શ્રમાસીચ કારણ । હોત અસે ॥ ૭॥
હેં તોં શ્રમાસીચ કારણ । હોત અસે ॥ ૭॥
જો નિર્ગુણ ગુણાતીત । જો અદૃશ્ય અવ્યક્ત ।
જો અચિંત્ય ચિંતનાતીત । પરમપુરુષ ॥ ૮॥
જો અચિંત્ય ચિંતનાતીત । પરમપુરુષ ॥ ૮॥
અચિંત્યાવ્યક્તરૂપાય નિર્ગુણાય ગુણાત્મને ।
સમસ્તજગદાધારમૂર્તયે બ્રહ્મણે નમઃ ॥ ૧॥
સમસ્તજગદાધારમૂર્તયે બ્રહ્મણે નમઃ ॥ ૧॥
અચિંત્ય તેં ચિંતાવેં । અવ્યક્તાસ આઠવાવેં ।
નિર્ગુણાસ ઓળખાવેં । કોણેપરી ॥ ૯॥
નિર્ગુણાસ ઓળખાવેં । કોણેપરી ॥ ૯॥
જેં દૃષ્ટીસચિ ન પડે । જેં મનાસહી નાતુડે ।
તયા કૈસેં પાહણેં ઘડે । નિર્ગુણાસી ॥ ૧૦॥
તયા કૈસેં પાહણેં ઘડે । નિર્ગુણાસી ॥ ૧૦॥
અસંગાચા સંગ ધરણેં । નિરવલંબીં વાસ કરણેં ।
નિઃશબ્દાસી અનુવાદણેં । કોણેપરી ॥ ૧૧॥
નિઃશબ્દાસી અનુવાદણેં । કોણેપરી ॥ ૧૧॥
અચિંત્યાસિ ચિંતૂં જાતાં । નિર્વિકલ્પાસિ કલ્પિતાં ।
અદ્વૈતાચેં ધ્યાન કરિતાં । દ્વૈતચિ ઉઠે ॥ ૧૨॥
અદ્વૈતાચેં ધ્યાન કરિતાં । દ્વૈતચિ ઉઠે ॥ ૧૨॥
આતાં ધ્યાનચિ સાંડાવેં । અનુસંધાન તેં મોડાવેં ।
તરી માગુતેં પડાવેં । મહાસંશયીં ॥ ૧૩॥
તરી માગુતેં પડાવેં । મહાસંશયીં ॥ ૧૩॥
દ્વૈતાચ્યા ભેણેં અંતરીં । વસ્તુ ન પાહિજે તરી ।
તેણેં સમાધાના ઉરી । કદા અસેચિના ॥ ૧૪॥
તેણેં સમાધાના ઉરી । કદા અસેચિના ॥ ૧૪॥
સવે લાવિતાં સવે પડે । સવે પડતાં વસ્તુ આતુડે ।
નિત્યાનિત્યવિચારેં ઘડે । સમાધાન ॥ ૧૫॥
નિત્યાનિત્યવિચારેં ઘડે । સમાધાન ॥ ૧૫॥
વસ્તુ ચિંતિતાં દ્વૈત ઉપજે । સોડી કરિતાં કાંહીંચ નુમજે ।
શૂન્યત્વેં સંદેહીં પડિજે । વિવેકેંવિણ ॥ ૧૬॥
શૂન્યત્વેં સંદેહીં પડિજે । વિવેકેંવિણ ॥ ૧૬॥
મ્હણોનિ વિવેક ધરાવા । જ્ઞાનેં પ્રપંચ સારાવા ।
અહંભાવ ઓસરાવા । પરી તો ઓસરેના ॥ ૧૭॥
અહંભાવ ઓસરાવા । પરી તો ઓસરેના ॥ ૧૭॥
પરબ્રહ્મ તેં અદ્વૈત । કલ્પિતાંચ ઉઠે દ્વૈત ।
તેથેં હેતુ આણિ દૃષ્ટાંત । કાંહીંચ ન ચલે ॥ ૧૮॥
તેથેં હેતુ આણિ દૃષ્ટાંત । કાંહીંચ ન ચલે ॥ ૧૮॥
તેં આઠવિતાં વિસરિજે । કાં તેં વિસરોન આઠવિજે ।
જાણોનિયાં નેણિજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૯॥
જાણોનિયાં નેણિજે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧૯॥
ત્યાસ ન ભેટતાં હોય ભેટી । ભેટોં જાતાં પડે તુટી ।
ઐસી હે નવલ ગોષ્ટી । મુકેપણાચી ॥ ૨૦॥
ઐસી હે નવલ ગોષ્ટી । મુકેપણાચી ॥ ૨૦॥
તેં સાધૂં જાતાં સાધવેના । નાતરી સોડિતાં સુટેના ।
લાગલા સંબંધ તુટેના । નિરંતર ॥ ૨૧॥
લાગલા સંબંધ તુટેના । નિરંતર ॥ ૨૧॥
તેં અસતચિ સદા અસે । નાતરી પાહતાં દુરાશે ।
ન પાહતાં પ્રકાશે । જેથેં તેથેં ॥ ૨૨॥
ન પાહતાં પ્રકાશે । જેથેં તેથેં ॥ ૨૨॥
જેથેં અપાય તેથેં ઉપાય । આણિ ઉપાય તોચિ અપાય ।
હેં અનુભવેંવિણ કાય । ઉમજોં જાણે ॥ ૨૩॥
હેં અનુભવેંવિણ કાય । ઉમજોં જાણે ॥ ૨૩॥
તેં નુમજતાંચિ ઉમજે । ઉમજોન કાંહીંચ નુમજે ।
તેં વૃત્તિવિણ પાવિજે । નિવૃત્તિપદ ॥ ૨૪॥
તેં વૃત્તિવિણ પાવિજે । નિવૃત્તિપદ ॥ ૨૪॥
તેં ધ્યાનીં ધરિતાં નયે । ચિંતનીં ચિંતાવેં તેં કાયે ।
મનામધ્યેં ન સમાયે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૫॥
મનામધ્યેં ન સમાયે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨૫॥
ત્યાસ ઉપમે દ્યાવેં જળ । તરી તેં નિર્મળ નિશ્ચળ ।
વિશ્વ બુડાલેં સકળ । પરી તેં કોરડેંચિ અસે ॥ ૨૬॥
વિશ્વ બુડાલેં સકળ । પરી તેં કોરડેંચિ અસે ॥ ૨૬॥
નવ્હે પ્રકાશાસારિખેં । અથવા નવ્હે કાળોખેં ।
આતાં તેં કાસયાસારિખેં । સાંગાવેં હો ॥ ૨૭॥
આતાં તેં કાસયાસારિખેં । સાંગાવેં હો ॥ ૨૭॥
ઐસેં બ્રહ્મ નિરંજન । કદા નવ્હે દૃશ્યમાન ।
લાવાવેં તેં અનુસંધાન । કોણે પરી ॥ ૨૮॥
લાવાવેં તેં અનુસંધાન । કોણે પરી ॥ ૨૮॥
અનુસંધાન લાવૂં જાતાં । કાંહીં નાહીં વાટે આતાં ।
નેણે મનાચિયે માથાં । સંદેહ વાજે ॥ ૨૯॥
નેણે મનાચિયે માથાં । સંદેહ વાજે ॥ ૨૯॥
લટિકેંચિ કાય પહાવેં । કોઠેં જાઊન રહાવેં ।
અભાવ ઘેતલા જીવેં । સત્યસ્વરૂપાચા ॥ ૩૦॥
અભાવ ઘેતલા જીવેં । સત્યસ્વરૂપાચા ॥ ૩૦॥
અભાવચિ મ્હણોં સત્ય । તરી વેદ શાસ્ત્રેં કૈસેં મિથ્ય ।
આણિ વ્યાસાદિકાંચેં કૃત્ય । વાઉગેં નવ્હે ॥ ૩૧॥
આણિ વ્યાસાદિકાંચેં કૃત્ય । વાઉગેં નવ્હે ॥ ૩૧॥
મ્હણોનિ મિથ્યા મ્હણતાં નયે । બહુત જ્ઞાનાચે ઉપાય ।
બહુતીં નિર્મિલીં તેં કાય । મિથ્યા મ્હણાવેં ॥ ૩૨॥
બહુતીં નિર્મિલીં તેં કાય । મિથ્યા મ્હણાવેં ॥ ૩૨॥
અદ્વૈતજ્ઞાનાચા ઉપદેશ । ગુરુગીતા તો મહેશ ।
સાંગતાં હોય પાર્વતીસ । મહાજ્ઞાન ॥ ૩૩॥
સાંગતાં હોય પાર્વતીસ । મહાજ્ઞાન ॥ ૩૩॥
અવધૂત ગીતા કેલી । ગોરક્ષાસ નિરૂપિલી ।
તે અવધૂતગીતા બોલિલી । જ્ઞાનમાર્ગ ॥ ૩૪॥
તે અવધૂતગીતા બોલિલી । જ્ઞાનમાર્ગ ॥ ૩૪॥
વિષ્ણુ હોઊન રાજહંસ । વિધીસ કેલા ઉપદેશ ।
તે હંસગીતા જગદીશ । બોલિલા સ્વમુખેં ॥ ૩૫॥
તે હંસગીતા જગદીશ । બોલિલા સ્વમુખેં ॥ ૩૫॥
બ્રહ્મા નારદાતેં ઉપદેશિત । ચતુઃશ્લોકી ભાગવત ।
પુઢેં વ્યાસમુખેં બહુત । વિસ્તારલેં ॥ ૩૬॥
પુઢેં વ્યાસમુખેં બહુત । વિસ્તારલેં ॥ ૩૬॥
વાસિષ્ઠસાર વસિષ્ઠ ઋષી । સાંગતા ઝાલા રઘુનાથાસી ।
કૃષ્ણ સાંગે અર્જુનાસી । સપ્તશ્લોકી ગીતા ॥ ૩૭॥
કૃષ્ણ સાંગે અર્જુનાસી । સપ્તશ્લોકી ગીતા ॥ ૩૭॥
ઐસેં સાંગાવેં તેં કિતી । બહુત ઋષિ બોલિલે બહુતીં ।
અદ્વૈતજ્ઞાન આદિ અંતીં । સત્યચિ અસે ॥ ૩૮॥
અદ્વૈતજ્ઞાન આદિ અંતીં । સત્યચિ અસે ॥ ૩૮॥
મ્હણોન મિથ્યા આત્મજ્ઞાન । મ્હણતાં પાવિજે પતન ।
પ્રજ્ઞેરહિત તે જન । તયાંસ હેં કળેના ॥ ૩૯॥
પ્રજ્ઞેરહિત તે જન । તયાંસ હેં કળેના ॥ ૩૯॥
જેથેં શેષાચી પ્રજ્ઞા મંદલી । શ્રુતીસ મૌનમુદ્રા પડિલી ।
જાણપણેં ન વચે વદલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૪૦॥
જાણપણેં ન વચે વદલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૪૦॥
આપણાસ નુમજે બરવેં । મ્હણોનિ મિથ્યા કૈસેં કરાવેં ।
નાતરી સુદૃઢ ધરાવેં । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૪૧॥
નાતરી સુદૃઢ ધરાવેં । સદ્ગુરુમુખેં ॥ ૪૧॥
મિથ્યા તેંચિ સત્ય ઝાલેં । સત્ય અસોનિ મિથ્યા કેલેં ।
સંદેહસાગરીં બુડાલેં । અકસ્માત મન ॥ ૪૨॥
સંદેહસાગરીં બુડાલેં । અકસ્માત મન ॥ ૪૨॥
મનાસ કલ્પાયાચી સવે । મનેં કલ્પિલેં તેં નવ્હે ।
તેણેં ગુણેં સંદેહ ધાંવે । મીપણાચેનિ પંથેં ॥ ૪૩॥
તેણેં ગુણેં સંદેહ ધાંવે । મીપણાચેનિ પંથેં ॥ ૪૩॥
તરી તો પંથચિ મોડાવા । મગ પરમાત્મા જોડાવા ।
સમૂળ સંદેહ તોડાવા । સાધૂચેનિ સંગતીં ॥ ૪૪॥
સમૂળ સંદેહ તોડાવા । સાધૂચેનિ સંગતીં ॥ ૪૪॥
મીપણ શસ્ત્રેં તુટેના । મીપણ ફોડિતાં ફુટેના ।
મીપણ સોડિતાં સુટેના । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૪૫॥
મીપણ સોડિતાં સુટેના । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૪૫॥
મીપણેં વસ્તુ નાકળે । મીપણેં ભક્તિ માવળે ।
મીપણેં શક્તિ ગળે । વૈરાગ્યાચી ॥ ૪૬॥
મીપણેં શક્તિ ગળે । વૈરાગ્યાચી ॥ ૪૬॥
મીપણેં પ્રપંચ ન ઘડે । મીપણેં પરમાર્થ બુડે ।
મીપણેં સકળહી ઉડે । યશ કીર્તિ પ્રતાપ ॥ ૪૭॥
મીપણેં સકળહી ઉડે । યશ કીર્તિ પ્રતાપ ॥ ૪૭॥
મીપણેં મૈત્રી તુટે । મીપણેં પ્રીતિ આટે ।
મીપણેં લિગટે । અભિમાન અંગીં ॥ ૪૮॥
મીપણેં લિગટે । અભિમાન અંગીં ॥ ૪૮॥
મીપણેં વિકલ્પ ઉઠે । મીપણેં કલહ સુટે ।
મીપણેં સંમોહ ફુટે । ઐક્યતેચા ॥ ૪૯॥
મીપણેં સંમોહ ફુટે । ઐક્યતેચા ॥ ૪૯॥
મીપણ કોણાસીચ ન સાહે । તેં ભગવંતીં કૈસેનિ સાહે ।
મ્હણૂન મીપણ સાંડૂન રાહે । તોચિ સમાધાની ॥ ૫૦॥
મ્હણૂન મીપણ સાંડૂન રાહે । તોચિ સમાધાની ॥ ૫૦॥
મીપણ કૈસે । મ્ ત્યાગાવેં । બ્રહ્મ કૈસેં અનુભવાવેં ।
સમાધાન કૈસેં પાવાવેં । નિઃસંગપણેં ॥ ૫૧॥
સમાધાન કૈસેં પાવાવેં । નિઃસંગપણેં ॥ ૫૧॥
આણિક એક સમાધાન । મીપણેંવિણ સાધન ।
કરૂં જાણે તોચિ ધન્ય । સમાધાની ॥ ૫૨॥
કરૂં જાણે તોચિ ધન્ય । સમાધાની ॥ ૫૨॥
મી બ્રહ્મચિ ઝાલોં સ્વતાં । સાધન કરીલ કોણ આતાં ।
ઐસેં મનીં કલ્પૂં જાતાં । કલ્પનાચિ ઉઠે ॥ ૫૩॥
ઐસેં મનીં કલ્પૂં જાતાં । કલ્પનાચિ ઉઠે ॥ ૫૩॥
બ્રહ્મીં કલ્પના ન સાહે । તેચિ તેથેં ઉભી રાહે ।
તયેસી શોધૂનિ પાહે । તોચિ સાધુ ॥ ૫૫॥
તયેસી શોધૂનિ પાહે । તોચિ સાધુ ॥ ૫૫॥
નિર્વિકલ્પાસિ કલ્પાવેં । પરી કલ્પિલેં તેં આપણ ન વ્હાવેં ।
મીપણાસ ત્યાગાવેં । યેણેં રીતીં ॥ ૫૬॥
મીપણાસ ત્યાગાવેં । યેણેં રીતીં ॥ ૫૬॥
બ્રહ્મવિદ્યેચ્યા લપણીં । કાંહીંચ ન વ્હાવેં અસોની ।
દક્ષ આણિ સમાધાની । તોચિ હેં જાણેં ॥ ૫૭॥
દક્ષ આણિ સમાધાની । તોચિ હેં જાણેં ॥ ૫૭॥
જયાસ આપણ કલ્પાવેં । તેંચિ આપણ સ્વભાવેં ।
યેથેં કલ્પનેચ્યા નાંવેં । શૂન્ય આલેં ॥ ૫૮॥
યેથેં કલ્પનેચ્યા નાંવેં । શૂન્ય આલેં ॥ ૫૮॥
પદીંહૂન ચળોં નયે । કરાવે સાધનઉપાયે ।
તરીચ સાંપડે સોયે । અલિપ્તપણાચી ॥ ૫૯॥
તરીચ સાંપડે સોયે । અલિપ્તપણાચી ॥ ૫૯॥
રાજા રાજપદીં અસતાં । ઉગીચ ચાલે સર્વ સત્તા ।
સાધ્યચિ હોઊન તત્ત્વતાં । સાધન કરાવેં ॥ ૬૦॥
સાધ્યચિ હોઊન તત્ત્વતાં । સાધન કરાવેં ॥ ૬૦॥
સાધન આલેં દેહાચ્યા માથાં । આપણ દેહ નવ્હે સર્વથા ।
ઐસા કરૂન અકર્તા । સહજચિ આહે ॥ ૬૧॥
ઐસા કરૂન અકર્તા । સહજચિ આહે ॥ ૬૧॥
દેહ આપણ ઐસેં કલ્પાવેં । તરીચ સાધન ત્યાગાવેં ।
દેહાતીત અસતાં સ્વભાવેં । દેહ કૈંચા ॥ ૬૨॥
દેહાતીત અસતાં સ્વભાવેં । દેહ કૈંચા ॥ ૬૨॥
ના તેં સાધન ના તેં દેહ । આપણ આપલા નિઃસંદેહ ।
દેહીંચ અસોન વિદેહ । સ્થિતિ ઐશી ॥ ૬૩॥
દેહીંચ અસોન વિદેહ । સ્થિતિ ઐશી ॥ ૬૩॥
સાધનેંવિણ બ્રહ્મ હોતાં । લાગોં પાહે દેહમમતા ।
આળસ પ્રબળે તત્ત્વતાં । બ્રહ્મજ્ઞાનમિસેં ॥ ૬૪॥
આળસ પ્રબળે તત્ત્વતાં । બ્રહ્મજ્ઞાનમિસેં ॥ ૬૪॥
પરમાર્થમિસેં અર્થ જાગે । ધ્યાનમિસેં નિદ્રા લાગે ।
મુક્તિમિસેં દોષ ભોગે । અનર્ગળતા ॥ ૬૫॥
મુક્તિમિસેં દોષ ભોગે । અનર્ગળતા ॥ ૬૫॥
નિરૂપણમિસેં નિંદા ઘડે । સંવાદમિસેં વિવાદ પડે ।
ઉપાધિમિસેં યેઊન જડે । અભિમાન અંગીં ॥ ૬૬॥
ઉપાધિમિસેં યેઊન જડે । અભિમાન અંગીં ॥ ૬૬॥
તૈસા બ્રહ્મજ્ઞાનમિસેં । આળસ અંતરીં પ્રવેશે ।
મ્હણે સાધનાચેં પિસેં । કાય કરાવેં ॥ ૬૭॥
મ્હણે સાધનાચેં પિસેં । કાય કરાવેં ॥ ૬૭॥
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કિં ગૃહ્ણામિ ત્યજામિ કિમ્ ।
આત્મના પૂરિતં સર્વં મહાકલ્પાંબુના યથા ॥ ૧॥
આત્મના પૂરિતં સર્વં મહાકલ્પાંબુના યથા ॥ ૧॥
વચન આધારીં લાવિલેં । જૈસેં શસ્ત્ર ફિરવિલેં ।
સ્વતાં હાણોનિ ઘેતલેં । જયાપરી ॥ ૬૮॥
સ્વતાં હાણોનિ ઘેતલેં । જયાપરી ॥ ૬૮॥
તૈસા ઉપાયાચા અપાય । વિપરીતપણેં સ્વહિત જાય ।
સાધન સોડિતાં હોય । મુક્તપણેં બદ્ધ ॥ ૬૯॥
સાધન સોડિતાં હોય । મુક્તપણેં બદ્ધ ॥ ૬૯॥
સાધન કરિતાંચ સિદ્ધપણ । હાતીંચેં જાઈલ નિઘોન ।
તેણેંગુણેં સાધન । કરૂંચ નાવડે ॥ ૭૦॥
તેણેંગુણેં સાધન । કરૂંચ નાવડે ॥ ૭૦॥
લોક મ્હણતી હા સાધક । હેચિ લજ્જા વાટે એક ।
સાધન કરિતી બ્રહ્માદિક । હેં ઠાઉકેં નાહીં ॥ ૭૧॥
સાધન કરિતી બ્રહ્માદિક । હેં ઠાઉકેં નાહીં ॥ ૭૧॥
આતાં અસો હે અવિદ્યા । અભ્યાસસારિણી વિદ્યા ।
અભ્યાસેં પાવિજે આદ્યા । પૂર્ણ બ્રહ્મ ॥ ૭૨॥
અભ્યાસેં પાવિજે આદ્યા । પૂર્ણ બ્રહ્મ ॥ ૭૨॥
અભ્યાસ કરાવા કવણ । ઐસા શ્રોતા કરી પ્રશ્ન ।
પરમાર્થાચેં સાધન । બોલિલેં પાહિજે ॥ ૭૩॥
પરમાર્થાચેં સાધન । બોલિલેં પાહિજે ॥ ૭૩॥
યાચેં ઉત્તર શ્રોતયાસી । દિધલેં પુઢિયલેં સમાસીં ।
નિરૂપિલેં સાધનાસી । પરમાર્થાચ્યા ॥ ૭૪॥
નિરૂપિલેં સાધનાસી । પરમાર્થાચ્યા ॥ ૭૪॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે સાધનપ્રતિષ્ઠાનિરૂપણં નામ
સપ્તમઃ સમાસઃ ॥ ૭॥
સપ્તમઃ સમાસઃ ॥ ૭॥
સમાસ આઠવા : શ્રવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ઐક પરમાર્થાચેં સાધન । જેણેં હોય સમાધાન ।
તેં તૂં જાણ ગા શ્રવણ । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧॥
તેં તૂં જાણ ગા શ્રવણ । નિશ્ચયેંસીં ॥ ૧॥
શ્રવણેં આતુડે ભક્તી । શ્રવણેં ઉદ્ભવે વિરક્તી ।
શ્રવણેં તુટે આસક્તી । વિષયાંચી ॥ ૨॥
શ્રવણેં તુટે આસક્તી । વિષયાંચી ॥ ૨॥
શ્રવણેં ઘડે ચિત્તશુદ્ધી । શ્રવણેં હોય દૃઢ બુદ્ધી ।
શ્રવણેં તુટે ઉપાધી । અભિમાનાચી ॥ ૩॥
શ્રવણેં તુટે ઉપાધી । અભિમાનાચી ॥ ૩॥
શ્રવણેં નિશ્ચયો ઘડે । શ્રવણેં મમતા મોડે ।
શ્રવણેં અંતરીં જોડે । સમાધાન ॥ ૪॥
શ્રવણેં અંતરીં જોડે । સમાધાન ॥ ૪॥
શ્રવણેં આશંકા ફિટે । શ્રવણેં સંશયો તુટે ।
શ્રવણ હોતાં પાલટે । પૂર્વગુણ આપુલા ॥ ૫॥
શ્રવણ હોતાં પાલટે । પૂર્વગુણ આપુલા ॥ ૫॥
શ્રવણેં આવરે મન । શ્રવણેં ઘડે સમાધાન ।
શ્રવણેં તુટે બંધન । દેહબુદ્ધીચેં ॥ ૬॥
શ્રવણેં તુટે બંધન । દેહબુદ્ધીચેં ॥ ૬॥
શ્રવણેં મીપણ જાય । શ્રવણેં ધોકા ન યે ।
શ્રવણેં નાના અપાય । ભસ્મ હોતી ॥ ૭॥
શ્રવણેં નાના અપાય । ભસ્મ હોતી ॥ ૭॥
શ્રવણેં હોય કાર્યસિદ્ધિ । શ્રવણેં લાગે સમાધી ।
શ્રવણેં ઘડે સર્વસિદ્ધી । સમાધાનાચી ॥ ૮॥
શ્રવણેં ઘડે સર્વસિદ્ધી । સમાધાનાચી ॥ ૮॥
સત્સંગાવરી શ્રવણ । તેણેં કળે નિરૂપણ ।
શ્રવણેં હો)ઇજે આપણ । તદાકાર ॥ ૯॥
શ્રવણેં હો)ઇજે આપણ । તદાકાર ॥ ૯॥
શ્રવણેં પ્રબોધ વાઢે । શ્રવણેં પ્રજ્ઞા ચઢે ।
શ્રવણેં વિષયાંચે ઓઢે । તુટોનિ જાતી ॥ ૧૦॥
શ્રવણેં વિષયાંચે ઓઢે । તુટોનિ જાતી ॥ ૧૦॥
શ્રવણેં વિચાર કળે । શ્રવણેં જ્ઞાન હેં પ્રબળે ।
શ્રવણેં વસ્તુ નિવળે । સાધકાંસી ॥ ૧૧॥
શ્રવણેં વસ્તુ નિવળે । સાધકાંસી ॥ ૧૧॥
શ્રવણેં સદ્બુદ્ધિ લાગે । શ્રવણેં વિવેક જાગે ।
શ્રવણેં મન હેં માગે । ભગવંતાસી ॥ ૧૨॥
શ્રવણેં મન હેં માગે । ભગવંતાસી ॥ ૧૨॥
શ્રવણેં કુસંગ તુટે । શ્રવણેં કામ ઓહટે ।
શ્રવણેં ધોકા આટે । એકસરાં ॥ ૧૩॥
શ્રવણેં ધોકા આટે । એકસરાં ॥ ૧૩॥
શ્રવણેં મોહ નાસે । શ્રવણેં સ્ફૂર્તિ પ્રકાશે ।
શ્રવણેં સદ્વસ્તુ ભાસે । નિશ્ચયાત્મક ॥ ૧૪॥
શ્રવણેં સદ્વસ્તુ ભાસે । નિશ્ચયાત્મક ॥ ૧૪॥
શ્રવણેં હોય ઉત્તમ ગતી । શ્રવણેં આતુડે શાંતી ।
શ્રવણેં પાવિજે નિવૃત્તી । અચળપદ ॥ ૧૫॥
શ્રવણેં પાવિજે નિવૃત્તી । અચળપદ ॥ ૧૫॥
શ્રવણા-ઐસેં સાર નાહીં । શ્રવણેં ઘડે સર્વ કાંહીં ।
ભવનદીચ્યા પ્રવાહીં । તરણોપાય શ્રવણેં ॥ ૧૬॥
ભવનદીચ્યા પ્રવાહીં । તરણોપાય શ્રવણેં ॥ ૧૬॥
શ્રવણ ભજનાચા આરંભ । શ્રવણ સર્વીં સર્વારંભ ।
શ્રવણેં હોય સ્વયંભ । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૭॥
શ્રવણેં હોય સ્વયંભ । સર્વ કાંહીં ॥ ૧૭॥
પ્રવૃત્તિ અથવા નિવૃત્તિ । શ્રવણેંવિણ ન ઘડે પ્રાપ્તી ।
હે તોં સકળાંસ પ્રચીતી । પ્રત્યક્ષ આહે ॥ ૧૮॥
હે તોં સકળાંસ પ્રચીતી । પ્રત્યક્ષ આહે ॥ ૧૮॥
ઐકિલ્યાવિણ કળેના । હેં ઠાઉકેં આહે જનાં ।
ત્યાકારણેં મૂળ પ્રયત્ના । શ્રવણ આધીં ॥ ૧૯॥
ત્યાકારણેં મૂળ પ્રયત્ના । શ્રવણ આધીં ॥ ૧૯॥
જેં જન્મીં ઐકિલેંચિ નાહીં । તેથેં પડિજે સંદેહીં ।
મ્હણોનિયા દુજેં કાંહીં । સામ્યતા ન ઘડે ॥ ૨૦॥
મ્હણોનિયા દુજેં કાંહીં । સામ્યતા ન ઘડે ॥ ૨૦॥
બહુત સાધનેં પાહતાં । શ્રવણાસ ન ઘડે સામ્યતા ।
શ્રવણેંવિણ તત્ત્વતા । કાર્ય ન ચલે ॥ ૨૧॥
શ્રવણેંવિણ તત્ત્વતા । કાર્ય ન ચલે ॥ ૨૧॥
ન દેખતાં દિનકર । પડે અવઘા અંધકાર ।
શ્રવણેંવિણ પ્રકાર । તૈસા હોય ॥ ૨૨॥
શ્રવણેંવિણ પ્રકાર । તૈસા હોય ॥ ૨૨॥
કૈશી નવવિધા ભક્તી । કૈશી ચતુર્વિધા મુક્તી ।
કૈશી આહે સહજસ્થિતી । હેં શ્રવણેંવિણ ન કળે ॥ ૨૩॥
કૈશી આહે સહજસ્થિતી । હેં શ્રવણેંવિણ ન કળે ॥ ૨૩॥
ન કળે ષટ્કર્માચરણ । ન કળે કૈસેં પુરશ્ચરણ ।
ન કળે કૈસેં ઉપાસન । વિધિયુક્ત ॥ ૨૪॥
ન કળે કૈસેં ઉપાસન । વિધિયુક્ત ॥ ૨૪॥
નાના વ્રતેં નાના દાનેં । નાના તપેં નાના સાધનેં ।
નાના યોગ તીર્થાટણેં । શ્રવણેંવિણ ન કળતી ॥ ૨૫॥
નાના યોગ તીર્થાટણેં । શ્રવણેંવિણ ન કળતી ॥ ૨૫॥
નાના વિદ્યા પિંડજ્ઞાન । નાના તત્ત્વાંચેં શોધન ।
નાના કળા બ્રહ્મજ્ઞાન । શ્રવણેંવિણ ન કળે ॥ ૨૬॥
નાના કળા બ્રહ્મજ્ઞાન । શ્રવણેંવિણ ન કળે ॥ ૨૬॥
અઠરા ભાર વનસ્પતી । એક્યા જળેં પ્રબળતી ।
એક્યા રસેં ઉત્પત્તી । સકળ જીવાંચી ॥ ૨૭॥
એક્યા રસેં ઉત્પત્તી । સકળ જીવાંચી ॥ ૨૭॥
સકળ જીવાંસ એક પૃથ્વી । સકળ જીવાંસ એક રવી ।
સકળ જીવાંસ વર્તવી । એક વાયુ ॥ ૨૮॥
સકળ જીવાંસ વર્તવી । એક વાયુ ॥ ૨૮॥
સકળ જીવાંસ એક પૈસ । જયાસ બોલિજે આકાશ ।
સકળ જીવાંચા વાસ । એક પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૯॥
સકળ જીવાંચા વાસ । એક પરબ્રહ્મીં ॥ ૨૯॥
તૈસેં સકળ જીવાંસ મિળોન । સાર એકચિ સાધન ।
તેં હેં જાણ શ્રવણ । પ્રાણિમાત્રાંસીં ॥ ૩૦॥
તેં હેં જાણ શ્રવણ । પ્રાણિમાત્રાંસીં ॥ ૩૦॥
નાના દેશ ભાષા મતેં । ભૂમંડળીં અસંખ્યાતેં ।
સર્વાંસ શ્રવણાપરતેં । સાધનચિ નાહીં ॥૩૧॥
સર્વાંસ શ્રવણાપરતેં । સાધનચિ નાહીં ॥૩૧॥
શ્રવણેં ઘડે ઉપરતી । બદ્ધાચે મુમુક્ષુ હોતી ।
મુમુક્ષૂચે સાધક અતી । નેમેંસિં ચાલતી ॥ ૩૨॥
મુમુક્ષૂચે સાધક અતી । નેમેંસિં ચાલતી ॥ ૩૨॥
સાધકાંચે હોતિ સિદ્ધ । અંગીં બાણતાં પ્રબોધ ।
હેં તોં આહે પ્રસિદ્ધ । સકળાંસ ઠાઉકેં ॥ ૩૩॥
હેં તોં આહે પ્રસિદ્ધ । સકળાંસ ઠાઉકેં ॥ ૩૩॥
ઠાયીંચે ખળ ચાંડાળ । તેચિ હોતી પુણ્યશીળ ।
ઐસા ગુણ તાત્કાળ । શ્રવણાચા ॥ ૩૪॥
ઐસા ગુણ તાત્કાળ । શ્રવણાચા ॥ ૩૪॥
જો દુર્બુદ્ધિ દુરાત્મા । તોચિ હોય પુણ્યાત્મા ।
અગાધ શ્રવણાચા મહિમા । બોલિલા ન વચે ॥ ૩૫॥
અગાધ શ્રવણાચા મહિમા । બોલિલા ન વચે ॥ ૩૫॥
તીર્થવ્રતાંચી ફળશ્રુતી । પુઢેં હોણાર સાંગતી ।
તૈસેં નવ્હે હાતીંચ્યા હાતીં । સપ્રચીત શ્રવણેં ॥ ૩૬॥
તૈસેં નવ્હે હાતીંચ્યા હાતીં । સપ્રચીત શ્રવણેં ॥ ૩૬॥
નાના રોગ નાના વ્યાધી । તત્કાળ તોડિજે ઔષધી ।
તૈશી આહે શ્રવણસિદ્ધી । અનુભવી જાણતી ॥ ૩૭॥
તૈશી આહે શ્રવણસિદ્ધી । અનુભવી જાણતી ॥ ૩૭॥
શ્રવણાચા વિચાર કળે । તરીચ ભાગ્યશ્રી પ્રબળે ।
મુખ્ય પરમાત્મા આકળે । સ્વાનુભવાસી ॥ ૩૮॥
મુખ્ય પરમાત્મા આકળે । સ્વાનુભવાસી ॥ ૩૮॥
યા નાંવ જાણાવેં મનન । અર્થાલાગીં સાવધાન ।
નિદિધ્યાસેં સમાધાન । હોત અસે ॥ ૩૯॥
નિદિધ્યાસેં સમાધાન । હોત અસે ॥ ૩૯॥
બોલિલ્યાચા અર્થ કળે । તરીચ સમાધાન નિવળે ।
અકસ્માત અંતરીં વોળે । નિઃસંદેહ ॥ ૪૦॥
અકસ્માત અંતરીં વોળે । નિઃસંદેહ ॥ ૪૦॥
સંદેહ જન્માચેં મૂળ । તેં શ્રવણેં હોય નિર્મૂળ ।
પુઢેં સહજચિ પ્રાંજળ । સમાધાન ॥ ૪૧॥
પુઢેં સહજચિ પ્રાંજળ । સમાધાન ॥ ૪૧॥
જેથેં નાહીં શ્રવણ મનન । તેથેં કૈંચેં સમાધાન ।
મુક્તપણાચેં બંધન । જડલેં પાયીં ॥ ૪૨॥
મુક્તપણાચેં બંધન । જડલેં પાયીં ॥ ૪૨॥
મુમુક્ષુ સાધક અથવા સિદ્ધ । શ્રવણેંવિણ તો બદ્ધ ।
શ્રવણમનનેં શુદ્ધ । ચિત્તવૃત્તિ હોય ॥ ૪૩॥
શ્રવણમનનેં શુદ્ધ । ચિત્તવૃત્તિ હોય ॥ ૪૩॥
જેથેં નાહીં નિત્ય શ્રવણ । તેં જાણાવેં વિલક્ષણ ।
તેથેં સાધકેં એક ક્ષણ । ક્રમૂં નયે સર્વથા ॥ ૪૪॥
તેથેં સાધકેં એક ક્ષણ । ક્રમૂં નયે સર્વથા ॥ ૪૪॥
જેથેં નાહીં શ્રવણસ્વાર્થ । તેથેં કૈંચા હો પરમાર્થ ।
માગેં કેલેં તિતુકેં વ્યર્થ । શ્રવણેંવિણ હોય ॥ ૪૫॥
માગેં કેલેં તિતુકેં વ્યર્થ । શ્રવણેંવિણ હોય ॥ ૪૫॥
તસ્માત્ શ્રવણ કરાવેં । સાધન મનીં ધરાવેં ।
નિત્ય નેમેં તરાવેં । સંસારસાગરીં ॥ ૪૬॥
નિત્ય નેમેં તરાવેં । સંસારસાગરીં ॥ ૪૬॥
સેવિલેંચિ સેવાવેં અન્ન । ઘેતલેંચિ ઘ્યાવેં જીવન ।
તૈસેં શ્રવણ મનન । કેલેંચિ કરાવેં ॥ ૪૭॥
તૈસેં શ્રવણ મનન । કેલેંચિ કરાવેં ॥ ૪૭॥
શ્રવણાચા અનાદર । આળસ કરી જો નર ।
ત્યાચા હોય અપહાર । સ્વહિતાવિષયીં ॥ ૪૮॥
ત્યાચા હોય અપહાર । સ્વહિતાવિષયીં ॥ ૪૮॥
આળસાચેં સંરક્ષણ । પરમાર્થાચી બુડવણ ।
યાકારણેં નિત્ય શ્રવણ । કેલેંચિ પાહિજે ॥ ૪૯॥
યાકારણેં નિત્ય શ્રવણ । કેલેંચિ પાહિજે ॥ ૪૯॥
આતાં શ્રવણ કૈસેં કરાવેં । કોણ્યા ગ્રંથાસ પાહાવેં ।
પુઢિલિયે સમાસીં આઘવેં । સાંગિજેલ ॥ ૫૦॥
પુઢિલિયે સમાસીં આઘવેં । સાંગિજેલ ॥ ૫૦॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે શ્રવણનિરૂપણં નામ
અષ્ટમઃ સમાસઃ ॥ ૮॥
અષ્ટમઃ સમાસઃ ॥ ૮॥
સમાસ નવવા : શ્રવણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
આતાં શ્રવણ કૈસેં કરાવેં । તેંહી સાંગિજેલ સ્વભાવેં ।
શ્રોતીં અવધાન દ્યાવેં । એકચિત્તેં ॥ ૧॥
શ્રોતીં અવધાન દ્યાવેં । એકચિત્તેં ॥ ૧॥
એક વક્તૃત્વ શ્રવણીં પડે । તેણેં ઝાલેં સમાધાન મોડે ।
કેલા નિશ્ચયો વિઘડે । અકસ્માત ॥ ૨॥
કેલા નિશ્ચયો વિઘડે । અકસ્માત ॥ ૨॥
તેં વક્તૃત્વ ત્યાગાવેં । જેં માયિક સ્વભાવેં ।
તેથેં નિશ્ચયાચ્યા નાંવેં । શૂન્યાકાર ॥ ૩॥
તેથેં નિશ્ચયાચ્યા નાંવેં । શૂન્યાકાર ॥ ૩॥
એક્યા ગ્રંથેં નિશ્ચયો કેલા । તો દુજયાનેં ઉડવિલા ।
તેણેં સંશયચિ વાઢલા । જન્મવરી ॥ ૪॥
તેણેં સંશયચિ વાઢલા । જન્મવરી ॥ ૪॥
જેથેં સંશય તુટતી । હોય આશંકાનિવૃત્તી ।
અદ્વૈતગ્રંથ પરમાર્થીં । શ્રવણ કરાવે ॥ ૫॥
અદ્વૈતગ્રંથ પરમાર્થીં । શ્રવણ કરાવે ॥ ૫॥
જો મોક્ષાચા અધિકારી । તો પરમાર્થપંથ ધરી ।
પ્રીતિ લાગલી અંતરીં । અદ્વૈતગ્રંથાચી ॥ ૬॥
પ્રીતિ લાગલી અંતરીં । અદ્વૈતગ્રંથાચી ॥ ૬॥
જેણેં સાંડિલા ઇહલોક । જો પરલોકીંચા સાધક ।
તેણેં પાહાવા વિવેક । અદ્વૈતશાસ્ત્રીં ॥ ૭॥
તેણેં પાહાવા વિવેક । અદ્વૈતશાસ્ત્રીં ॥ ૭॥
જયાસ પાહિજે અદ્વૈત । તયાપુઢેં ઠેવિતાં દ્વૈત ।
તેણેં ક્ષોભલેં ઉઠે ચિત્ત । તયા શ્રોતયાંચેં ॥ ૮॥
તેણેં ક્ષોભલેં ઉઠે ચિત્ત । તયા શ્રોતયાંચેં ॥ ૮॥
આવડીસારિખેં મિળે । તેણેં સુખચિ ઉચંબળે ।
નાહીં તરી કંટાળે । માનસ ઐકતાં ॥ ૯॥
નાહીં તરી કંટાળે । માનસ ઐકતાં ॥ ૯॥
જ્યાચી ઉપાસના જૈસી । ત્યાસિ પ્રીતિ વાઢે તૈસી ।
તેથેં વર્ણિતાં દુજયાસી । પ્રશસ્ત ન વાટે ॥ ૧૦॥
તેથેં વર્ણિતાં દુજયાસી । પ્રશસ્ત ન વાટે ॥ ૧૦॥
પ્રીતીચેં લક્ષણ ઐસેં । અંતરીં ઉઠે અનાયાસેં ।
પાણી પાણવાટેં જૈસેં । આપણચિ ધાંવે ॥ ૧૧॥
પાણી પાણવાટેં જૈસેં । આપણચિ ધાંવે ॥ ૧૧॥
તૈસા જો આત્મજ્ઞાની નર । તયાસ નાવડે ઇતર ।
તેથેં પાહિજે સારાસાર- । વિચારણા તે ॥ ૧૨॥
તેથેં પાહિજે સારાસાર- । વિચારણા તે ॥ ૧૨॥
જેથેં કુળદેવી ભગવતી । તેથેં પાહિજે સપ્તશતી ।
ઇતર દેવાંચી સ્તુતી । કામા ન યે સર્વથા ॥ ૧૩॥
ઇતર દેવાંચી સ્તુતી । કામા ન યે સર્વથા ॥ ૧૩॥
ઘેતાં અનંતાચ્યા વ્રતા । તેથેં નલગે ભગવદ્ગીતા ।
સાધુજનાંસિ વાર્તા । ફળાશેચિ નાહીં ॥ ૧૪॥
સાધુજનાંસિ વાર્તા । ફળાશેચિ નાહીં ॥ ૧૪॥
વીરકંકણ ઘાલિતાં નાકીં । પરી તેં શોભા પાવેના કીં ।
જેથીલ તેથેં આણિકીં । કામા ન યે સર્વથા ॥ ૧૫॥
જેથીલ તેથેં આણિકીં । કામા ન યે સર્વથા ॥ ૧૫॥
નાના માહાત્મ્યેં બોલિલીં । જેથીલ તેથેં વંદ્ય ઝાલીં ।
વિપરીત કરૂન વાચિલીં । તરી તેં વિલક્ષણ ॥ ૧૬॥
વિપરીત કરૂન વાચિલીં । તરી તેં વિલક્ષણ ॥ ૧૬॥
મલ્હારીમાહાત્મ્ય દ્વારકેસી । દ્વારકામાહાત્મ્ય નેલેં કાશીસી ।
કાશીમાહાત્મ્ય વ્યંકટેશીં । શોભા ન પાવે ॥ ૧૭॥
કાશીમાહાત્મ્ય વ્યંકટેશીં । શોભા ન પાવે ॥ ૧૭॥
ઐસેં સાંગતાં અસે વાડ । પરી જેથીલ તેથેંચિ ગોડ ।
તૈસી જ્ઞાનિયાંસ ચાડ । અદ્વૈતગ્રંથાચી ॥ ૧૮॥
તૈસી જ્ઞાનિયાંસ ચાડ । અદ્વૈતગ્રંથાચી ॥ ૧૮॥
યોગિયાંપુઢે રાહાણ । પરીક્ષાવંતાપુઢેં પાષાણ ।
પંડિતાપુઢેં ડફગાણ । શોભા ન પાવે ॥ ૧૯॥
પંડિતાપુઢેં ડફગાણ । શોભા ન પાવે ॥ ૧૯॥
વેદજ્ઞાપુઢેં જતી । નિસ્પૃહાપુઢેં ફળશ્રુતિ ।
જ્ઞાનિયાપુઢેં પોથી । કોકશાસ્ત્રાચ્ચી ॥ ૨૦॥
જ્ઞાનિયાપુઢેં પોથી । કોકશાસ્ત્રાચ્ચી ॥ ૨૦॥
બ્રહ્મચર્યાપુઢેં નાચણી । રાસક્રીડા નિરૂપણીં ।
રાજહંસાપુઢેં પાણી । ઠેવિલેં જૈસેં ॥ ૨૧॥
રાજહંસાપુઢેં પાણી । ઠેવિલેં જૈસેં ॥ ૨૧॥
તૈસેં અંતર્નિષ્ઠાપુઢેં । ઠેવિલેં શૃંગારી ટીપડેં ।
તેણેં ત્યાચેં કૈસેં ઘડે । સમાધાન ।
૨૨॥ રાયાસ રંકાચી આશા । તક્ર સાંગણેં પીયૂષા ।
સંન્યાશાસ વોવસા । ઉચ્છિષ્ટચાંડાળીચા ॥ ૨૩॥
તેણેં ત્યાચેં કૈસેં ઘડે । સમાધાન ।
૨૨॥ રાયાસ રંકાચી આશા । તક્ર સાંગણેં પીયૂષા ।
સંન્યાશાસ વોવસા । ઉચ્છિષ્ટચાંડાળીચા ॥ ૨૩॥
કર્મનિષ્ઠા વશીકરણ । પંચાક્ષરીયા નિરૂપણ ।
તેથેં ભંગે અંતઃકરણ । સહજચિ ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
તેથેં ભંગે અંતઃકરણ । સહજચિ ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
તૈસે પારમાર્થિક જન । તયાંસ નસતાં આત્મજ્ઞાન ।
ગ્રંથ વાચિતાં સમાધાન । હોણાર નાહીં ॥ ૨૫॥
ગ્રંથ વાચિતાં સમાધાન । હોણાર નાહીં ॥ ૨૫॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । જયાસ સ્વહિત કરણેં ।
તેણેં સદા વિવરણેં । અદ્વૈતગ્રંથીં ॥ ૨૬॥
તેણેં સદા વિવરણેં । અદ્વૈતગ્રંથીં ॥ ૨૬॥
આત્મજ્ઞાની એકચિત્ત । તેણેં પાહણેં અદ્વૈત ।
એકાંત સ્થળીં નિવાંત । સમાધાન ॥ ૨૭॥
એકાંત સ્થળીં નિવાંત । સમાધાન ॥ ૨૭॥
બહુત પ્રકારેં પાહતાં । ગ્રંથ નાહીં અદ્વૈતાપરતા ।
પરમાર્થાસ તત્વતાં । તારૂંચ કીં ॥ ૨૮॥
પરમાર્થાસ તત્વતાં । તારૂંચ કીં ॥ ૨૮॥
ઇતર જે પ્રાપંચિક । હાસ્ય વિનોદ નવરસિક ।
હિત નવ્હે તેં પુસ્તક । પરમાર્થાસી ॥ ૨૯॥
હિત નવ્હે તેં પુસ્તક । પરમાર્થાસી ॥ ૨૯॥
જેણેં પરમાર્થ વાઢે । અંગીં અનુતાપ ચઢે ।
ભક્તિસાધન આવડે । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૦॥
ભક્તિસાધન આવડે । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૦॥
જો ઐકતાંચ ગર્વ ગળે । કાં તે ભ્રાંતીચ માવળે ।
નાતરી એકસરી વોળે । મન ભગવંતીં ॥ ૩૧॥
નાતરી એકસરી વોળે । મન ભગવંતીં ॥ ૩૧॥
જેણેં હોય ઉપરતી । અવગુણ અવઘે પાલટતી ।
જેણેં ચુકે અધોગતી । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૨॥
જેણેં ચુકે અધોગતી । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૨॥
જેણેં ધારિષ્ટ ચઢે । જેણેં પરોપકાર ઘડે ।
જેણેં વિષયવાસના મોડે । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૩॥
જેણેં વિષયવાસના મોડે । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૩॥
જેણેં ગ્રંથ પરત્ર સાધન । જેણેં ગ્રંથેં હોય જ્ઞાન ।
જેણેં હોઇજે પાવન । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૪॥
જેણેં હોઇજે પાવન । ત્યા નાંવ ગ્રંથ ॥ ૩૪॥
ગ્રંથ બહુત અસતી । નાના વિધાનેં ફળશ્રુતી ।
જેથેં નુપજે વિરક્તી ભક્તિ । તો ગ્રંથચિ નવ્હે ॥ ૩૫॥
જેથેં નુપજે વિરક્તી ભક્તિ । તો ગ્રંથચિ નવ્હે ॥ ૩૫॥
મોક્ષેંવિણ ફળશ્રુતી । તે દુરાશેચી પોથી ।
ઐકતાં ઐકતાં પુઢતી । દુરાશાચ વાઢે ॥ ૩૬॥
ઐકતાં ઐકતાં પુઢતી । દુરાશાચ વાઢે ॥ ૩૬॥
શ્રવણીં લોભ ઉપજેલ જેથેં । વિવેક કૈંચા અસેલ તેથેં ।
બૈસલીં દુરાશેચીં ભૂતેં । તયાં અધોગતી ॥ ૩૭॥
બૈસલીં દુરાશેચીં ભૂતેં । તયાં અધોગતી ॥ ૩૭॥
ઐકોનીચ ફળશ્રુતી । પુઢેં તરી પાવોં મ્હણતી ।
તયાં જન્મ અધોગતી । સહજચિ જાહલી ॥ ૩૮॥
તયાં જન્મ અધોગતી । સહજચિ જાહલી ॥ ૩૮॥
નાના ફળેં પક્ષી ખાતી । તેણેંચિ તયાં હોય તૃપ્તી ।
પરી ત્યા ચકોરાચે ચિત્તીં । અમૃત વસે ॥ ૩૯॥
પરી ત્યા ચકોરાચે ચિત્તીં । અમૃત વસે ॥ ૩૯॥
તૈસેં સંસારી મનુષ્ય । પાહે સંસારાચી વાસ ।
પરી જે ભગવંતાચે અંશ । તે ભગવંત ઇચ્છિતી ॥ ૪૦॥
પરી જે ભગવંતાચે અંશ । તે ભગવંત ઇચ્છિતી ॥ ૪૦॥
જ્ઞાનિયાસ પાહિજે જ્ઞન । ભજકાસ પાહિજે ભજન ।
સાધકાસ પાહિજે સાધન । ઇચ્છેસારિખેં ॥ ૪૧॥
સાધકાસ પાહિજે સાધન । ઇચ્છેસારિખેં ॥ ૪૧॥
પરમાર્થ્યાસ પાહિજે પરમાર્થ । સ્વાર્થ્યાસ પાહિજે સ્વાર્થ ।
કૃપણાસ પાહિજે અર્થ । મનાપાસૂની ॥ ૪૨॥
કૃપણાસ પાહિજે અર્થ । મનાપાસૂની ॥ ૪૨॥
યોગિયાસ પાહિજે યોગ । ભોગિયાસ પાહિજે ભોગ ।
રોગિયાસ પાહિજે રોગ- । હરતી માત્રા ॥ ૪૩॥
રોગિયાસ પાહિજે રોગ- । હરતી માત્રા ॥ ૪૩॥
કવીસ પાહિજે પ્રબંધ । તાર્કિકાસ પાહિજે તર્કવાદ ।
ભાવિકાસ સંવાદ । ગોડ વાટે ॥ ૪૪॥
ભાવિકાસ સંવાદ । ગોડ વાટે ॥ ૪૪॥
પંડિતાસ પાહિજે વ્યુત્પત્તી । વિદ્વાનાસ અધ્યયનપ્રીતી ।
કલાવંતાસ આવડતી । નાના કળા ॥ ૪૫॥
કલાવંતાસ આવડતી । નાના કળા ॥ ૪૫॥
હરિદાસાંસ આવડે કીર્તન । શુચિર્ભૂતાંસ સંધ્યાસ્નાન ।
કર્મનિષ્ઠાંસ વિધિવિધાન । પાહિજે તેં ॥ ૪૬॥
કર્મનિષ્ઠાંસ વિધિવિધાન । પાહિજે તેં ॥ ૪૬॥
પ્રેમળાસ પાહિજે કરુણા । દક્ષતા પાહિજે વિચક્ષણા ।
ચાતુર્ય પાહે શહાણા । આદરેંસીં ॥ ૪૭॥
ચાતુર્ય પાહે શહાણા । આદરેંસીં ॥ ૪૭॥
ભક્ત પાહે મૂર્તિધ્યાન । સંગીત પાહે તાલજ્ઞાન ।
રાગજ્ઞાની તાનમાન । મૂર્ચ્છના પાહે ॥ ૪૮॥
રાગજ્ઞાની તાનમાન । મૂર્ચ્છના પાહે ॥ ૪૮॥
યોગાભ્યાસી પિંડજ્ઞાન । તત્ત્વજ્ઞાની તત્ત્વજ્ઞાન ।
નાડીજ્ઞાની માત્રાજ્ઞાન । પાહતસે ॥ ૪૯॥
નાડીજ્ઞાની માત્રાજ્ઞાન । પાહતસે ॥ ૪૯॥
કામિક પાહે કોકશાસ્ત્ર । ચેટકી પાહે ચેટકીમંત્ર ।
યંત્રી પાહે નાના યંત્ર । આદરેંસી ॥ ૫૦॥
યંત્રી પાહે નાના યંત્ર । આદરેંસી ॥ ૫૦॥
ટવાળાસિ આવડે વિનોદ । ઉન્મતાસ નાના છંદ ।
તામસાસ પ્રમાદ । ગોડ વાટે ॥ ૫૧॥
તામસાસ પ્રમાદ । ગોડ વાટે ॥ ૫૧॥
મૂર્ખ હોય નાદલુબ્ધી । નિંદક પાહે ઉણી સંધી ।
પાપી પાહે પાપબુદ્ધી । લાવૂન અંગીં ॥ ૫૨॥
પાપી પાહે પાપબુદ્ધી । લાવૂન અંગીં ॥ ૫૨॥
એકાં પાહિજે રસાળ । એકાં પાહિજે પાલ્હાળ ।
એકાં પાહિજે કેવળ । સાબડી ભક્તી ॥ ૫૩॥
એકાં પાહિજે કેવળ । સાબડી ભક્તી ॥ ૫૩॥
આગમી પાહે આગમ । શૂર પાહે સંગ્રામ ।
એક પાહતી નાના ધર્મ । ઇચ્છેસારિખે ॥ ૫૪॥
એક પાહતી નાના ધર્મ । ઇચ્છેસારિખે ॥ ૫૪॥
મુક્ત પાહે મુક્તલીલા । સર્વજ્ઞ પાહે સર્વજ્ઞકળા ।
જ્યોતિષી ભવિષ્ય પિંગળા । વર્ણૂં પાહે ॥ ૫૫॥
જ્યોતિષી ભવિષ્ય પિંગળા । વર્ણૂં પાહે ॥ ૫૫॥
ઐસેં સાંગાવેં તેં કિતી । આવડીસારિખેં ઐકતી ।
નાના પુસ્તકેં વાચિતી । સર્વકાળ ॥ ૫૬॥
નાના પુસ્તકેં વાચિતી । સર્વકાળ ॥ ૫૬॥
પરી પરત્રસાધનેંવિણ । મ્હણોં નયે તેં શ્રવણ ।
જેથેં નાહીં આત્મજ્ઞાન । તયા નાંવ કરમણૂક ॥ ૫૭॥
જેથેં નાહીં આત્મજ્ઞાન । તયા નાંવ કરમણૂક ॥ ૫૭॥
ગોડીવિણ ગોડપણ । નાકેંવિણ સુલક્ષણ ।
જ્ઞાનેંવિણ નિરૂપણ । બોલોંચિ નયે ॥ ૫૮॥
જ્ઞાનેંવિણ નિરૂપણ । બોલોંચિ નયે ॥ ૫૮॥
આતાં અસો હેં બહુત । ઐકાવા પરમાર્થ ગ્રંથ ।
પરમાર્થગ્રંથેંવિણ વ્યર્થ । ગાથાગોવી ॥ ૫૯॥
પરમાર્થગ્રંથેંવિણ વ્યર્થ । ગાથાગોવી ॥ ૫૯॥
મ્હણોનિ નિત્યાનિત્યવિચાર । જેથેં બોલિલા સારાસાર ।
તોચિ ગ્રંથ પૈલપાર । પાવવી વિવેકેં ॥ ૬૦॥
તોચિ ગ્રંથ પૈલપાર । પાવવી વિવેકેં ॥ ૬૦॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સપ્તમદશકે શ્રવણનિરૂપણં નામ
નવમઃ સમાસઃ ॥ ૯॥
નવમઃ સમાસઃ ॥ ૯॥
સમાસ દહાવા : દેહાન્તનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
મિથ્યા તેંચિ ઝાલેં સત્ય । સત્ય તેંચિ ઝાલેં અસત્ય ।
માયાવિભ્રમાચેં કૃત્ય । ઐસેં અસે પાહતાં ॥ ૧॥
માયાવિભ્રમાચેં કૃત્ય । ઐસેં અસે પાહતાં ॥ ૧॥
સત્ય કળાવયાકારણેં । બોલિલીં નાના નિરૂપણેં ।
તરી ઉઠેના ધરણેં । અસત્યાચેં ॥ ૨॥
તરી ઉઠેના ધરણેં । અસત્યાચેં ॥ ૨॥
અસત્ય અંતરીં બિંબલેં । ન સાંગતાં તેં દૃઢ ઝાલેં ।
સત્ય અસોન હરપલેં । જેથીલ તેથેં ॥ ૩॥
સત્ય અસોન હરપલેં । જેથીલ તેથેં ॥ ૩॥
વેદ શાસ્ત્રેં પુરાણેં સાંગતી । સત્યાચા નિશ્ચયો કરિતી ।
તરિ ન યે આત્મપ્રચીતી । સત્ય સ્વરૂપ ॥ ૪॥
તરિ ન યે આત્મપ્રચીતી । સત્ય સ્વરૂપ ॥ ૪॥
સત્ય અસોન આચ્છાદલેં । મિથ્યા અસોન સત્ય ઝાલેં ।
ઐસેં વિપરીત વર્તલેં । દેખતદેખતાં ॥ ૫॥
ઐસેં વિપરીત વર્તલેં । દેખતદેખતાં ॥ ૫॥
ઐસી માયેચી કરણી । કળોં આલી તત્ક્ષણીં ।
સંતસંગેં નિરૂપણીં । વિચાર ઘેતાં ॥ ૬॥
સંતસંગેં નિરૂપણીં । વિચાર ઘેતાં ॥ ૬॥
માગાં ઝાલેં નિરૂપણ । દેખિલેં આપણાસિ આપણ ।
તેણેં બાણલી ખૂણ । પરમાર્થાચી ॥ ૭॥
તેણેં બાણલી ખૂણ । પરમાર્થાચી ॥ ૭॥
તેણેં સમાધાન ઝાલેં । ચિત્ત ચૈતન્યીં મિળાલેં ।
નિજસ્વરૂપેં ઓળખિલેં । નિજવસ્તૂસી ॥ ૮॥
નિજસ્વરૂપેં ઓળખિલેં । નિજવસ્તૂસી ॥ ૮॥
પ્રારબ્ધેં ટાકિલા દેહો । બોધેં ફિટલા સંદેહો ।
આતાંચિ પડો અથવા રાહો । મિથ્યા કલેવર ॥ ૯॥
આતાંચિ પડો અથવા રાહો । મિથ્યા કલેવર ॥ ૯॥
જ્ઞાનિયાંચેં જેં શરીર । તેં મિથ્યત્વેં નિર્વિકાર ।
જેથેં પડે તેચિ સાર । પુણ્યભૂમી ॥ ૧૦॥
જેથેં પડે તેચિ સાર । પુણ્યભૂમી ॥ ૧૦॥
સાધુદર્શનેં પાવન તીર્થ । પુરતી ત્યાંચે મનોરથ ।
સાધૂ ન યેતાં જિણેં વ્યર્થ । તયા પુણ્યક્ષેત્રાંચેં ॥ ૧૧॥
સાધૂ ન યેતાં જિણેં વ્યર્થ । તયા પુણ્યક્ષેત્રાંચેં ॥ ૧૧॥
પુણ્યનદીચેં જેં તીર । તેથેં પડાવેં હેં શરીર ।
હા ઇતર જનાંચા વિચાર । સાધુ તોંચિ નિત્યમુક્ત ॥ ૧૨॥
હા ઇતર જનાંચા વિચાર । સાધુ તોંચિ નિત્યમુક્ત ॥ ૧૨॥
ઉત્તરાયણ તેં ઉત્તમ । દક્ષિણાયન તેં અધમ ।
હા સંદેહીં વસે ભ્રમ । સાધુ તો નિઃસંદેહી ॥ ૧૩॥
હા સંદેહીં વસે ભ્રમ । સાધુ તો નિઃસંદેહી ॥ ૧૩॥
શુક્લપક્ષ ઉત્તરાયણ । ગૃહીં દીપ દિવામરણ ।
અંતીં રહાવેં સ્મરણ । ગતીકારણેં ॥ ૧૪॥
અંતીં રહાવેં સ્મરણ । ગતીકારણેં ॥ ૧૪॥
ઇતુકેં નલગે યોગિયાસી । તો જિતચિ મુક્ત પુણ્યરાશી ।
તિલાંજલી પાપપુણ્યાસી । દિધલી તેણેં ॥ ૧૫॥
તિલાંજલી પાપપુણ્યાસી । દિધલી તેણેં ॥ ૧૫॥
દેહાચા અંત બરા ઝાલા । દેહ સુખરૂપ ગેલા ।
ત્યાસ મ્હણતી ધન્ય ઝાલા । અજ્ઞાન જન ॥ ૧૬॥
ત્યાસ મ્હણતી ધન્ય ઝાલા । અજ્ઞાન જન ॥ ૧૬॥
જનાંચેં વિપરીત મત । અંતીં ભેટતો ભગવંત ।
ઐસેં કલ્પૂન ઘાત । કરિતી આપુલા સ્વયેં ॥ ૧૭॥
ઐસેં કલ્પૂન ઘાત । કરિતી આપુલા સ્વયેં ॥ ૧૭॥
જિતાં સાર્થક નાહીં કેલેં । વ્યર્થ આયુષ્ય નિઘોન ગેલેં ।
મુળીં ધાન્યચિ નાહીં પેરિલેં । તેં ઉગવેલ કૈંચેં ॥ ૧૮॥
મુળીં ધાન્યચિ નાહીં પેરિલેં । તેં ઉગવેલ કૈંચેં ॥ ૧૮॥
જરી કેલેં ઈશ્વરભજન । તરી તો હોઇજે પાવન ।
જૈસેં વેવ્હારિતાં ધન । રાશી માથાં લાભે ॥ ૧૯॥
જૈસેં વેવ્હારિતાં ધન । રાશી માથાં લાભે ॥ ૧૯॥
દિધલ્યાવિણ પાવિજેના । પેરિલ્યાવિણ ઉગવેના ।
ઐસેં હેં વાક્ય જનાં । ઠાઉકેંચિ આહે ॥ ૨૦॥
ઐસેં હેં વાક્ય જનાં । ઠાઉકેંચિ આહે ॥ ૨૦॥
ન કરિતાં સેવેચ્યા વ્યાપારા । સ્વામીસ મ્હણે કોઠેં મુશારા ।
તૈસેં અંતીં અભક્ત નરા । સ્વહિત ન ઘડે ॥ ૨૧॥
તૈસેં અંતીં અભક્ત નરા । સ્વહિત ન ઘડે ॥ ૨૧॥
જિતાં નાહીં ભગવદ્ભક્તી । મેલ્યા કૈંચી હોઈલ મુક્તી ।
અસો જે જે ઐસેં કરિતી । તે તે પાવતી તૈસેંચિ ॥ ૨૨॥
અસો જે જે ઐસેં કરિતી । તે તે પાવતી તૈસેંચિ ॥ ૨૨॥
એવં ન કરિતાં ભગવદ્ભજન । અંતીં ન હોઇજે પાવન ।
જરી આલેં બરવેં મરણ । તરી ભક્તિવિણ અધોગતી ॥ ૨૩॥
જરી આલેં બરવેં મરણ । તરી ભક્તિવિણ અધોગતી ॥ ૨૩॥
મ્હણોન સાઅધૂનેં આપુલેં । જીત અસતાંચ સાર્થક કેલેં ।
શરીર કારણીં લાગલેં । ધન્ય ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
શરીર કારણીં લાગલેં । ધન્ય ત્યાચેં ॥ ૨૪॥
જે કાં જીવન્મુક્ત જ્ઞાની । ત્યાંચેં શરીર પડો રાનીં ।
અથવા પડો સ્મશાનીં । તરી તે ધન્ય ઝાલે ॥ ૨૫॥
અથવા પડો સ્મશાનીં । તરી તે ધન્ય ઝાલે ॥ ૨૫॥
સાધૂંચા દેહ ખિતપલા । અથવા શ્વાનાદિકીં ભક્ષિલા ।
હેં પ્રશસ્ત ન વાટે જનાંલા । મંદબુદ્ધીસ્તવ ॥ ૨૬॥
હેં પ્રશસ્ત ન વાટે જનાંલા । મંદબુદ્ધીસ્તવ ॥ ૨૬॥
અંત બરા નવ્હેચિ મ્હણોન । કષ્ટી હોતી ઇતર જન ।
પરી તે બાપુડે અજ્ઞાન । નેણતી વર્મ ॥ ૨૭॥
પરી તે બાપુડે અજ્ઞાન । નેણતી વર્મ ॥ ૨૭॥
જો જન્મલાચિ નાહીં ઠાયીંચા । ત્યાસ મૃત્યુ યેઈલ કૈંચા ।
વિવેકબળેં જન્મમૃત્યૂચા । ઘોટ ભરિલા જેણેં ॥ ૨૮॥
વિવેકબળેં જન્મમૃત્યૂચા । ઘોટ ભરિલા જેણેં ॥ ૨૮॥
સ્વરૂપાનુસંધાનબળેં । સગળીચ માયા નાડળે ।
તયાચા પાર ન કળે । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૨૯॥
તયાચા પાર ન કળે । બ્રહ્માદિકાંસી ॥ ૨૯॥
તો જિત અસતાંચિ મેલા । મરણાસ મારૂન જિયાલા ।
જન્મ મૃત્યુ ન સ્મરે ત્યાલા । વિવેકબળેં ॥ ૩૦॥
જન્મ મૃત્યુ ન સ્મરે ત્યાલા । વિવેકબળેં ॥ ૩૦॥
તો જનીં દિસતો પરી વેગળા । વર્તતાં ભાસે નિરાળા ।
દૃશ્ય પદાર્થ ત્યા નિર્મળા । સ્પર્શલાચિ નાહીં ॥ ૩૧॥
દૃશ્ય પદાર્થ ત્યા નિર્મળા । સ્પર્શલાચિ નાહીં ॥ ૩૧॥
અસો ઐસે સાધુ જન । ત્યાંચેં ઘડલિયા ભજન ।
તેણેં ભજનેં પાવન । ઇતર જન હોતી ॥ ૩૨॥
તેણેં ભજનેં પાવન । ઇતર જન હોતી ॥ ૩૨॥
સદ્ગુરૂચા જો અંકિત સાધક । તેણેં કેલાચ કરાવા વિવેક ।
વિવેક કેલિયા તર્ક । ફુટે નિરૂપણીં ॥ ૩૩॥
વિવેક કેલિયા તર્ક । ફુટે નિરૂપણીં ॥ ૩૩॥
હેંચિ સાધકાસી નિરવણેં । અદ્વૈત પ્રાંજળ નિરૂપણેં ।
તુમચેંહિ સમાધાન બાણે । સાધૂચ ઐસેં ॥ ૩૪॥
તુમચેંહિ સમાધાન બાણે । સાધૂચ ઐસેં ॥ ૩૪॥
જો સંતાંસી શરણ ગેલા । તો સંતચિ હોઊન ઠેલા ।
ઇતર જનાં ઉપયોગા આલા । કૃપાળુપણેં ॥ ૩૫॥
ઇતર જનાં ઉપયોગા આલા । કૃપાળુપણેં ॥ ૩૫॥
ઐસેં સંતાંચેં મહિમાન । સંતસંગેં હોતેં જ્ઞાન ।
સત્સંગાપરતેં સાધન । આણિક નાહીં ॥ ૩૬॥
સત્સંગાપરતેં સાધન । આણિક નાહીં ॥ ૩૬॥
ગુરુભજનાચેનિ આધારેં । નિરૂપણાચેનિ વિચારેં ।
ક્રિયાશુદ્ધ નિર્ધારેં । પાવિજે પદ ॥ ૩૭॥
ક્રિયાશુદ્ધ નિર્ધારેં । પાવિજે પદ ॥ ૩૭॥
પરમાર્થાચેં જન્મસ્થાન । તેંચિ સદ્ગુરૂચેં ભજન ।
સદ્ગુરુભજનેં સમાધાન । અકસ્માત બાણે ॥ ૩૮॥
સદ્ગુરુભજનેં સમાધાન । અકસ્માત બાણે ॥ ૩૮॥
દેહ મિથ્યા જાણોનિ જીવેં । યાચેં સાર્થકચિ કરાવેં ।
ભજનભાવેં તોષવાવેં । ચિત્ત સદ્ગુરૂચેં ॥ ૩૯॥
ભજનભાવેં તોષવાવેં । ચિત્ત સદ્ગુરૂચેં ॥ ૩૯॥
શરણાગતાચી વાહે ચિંતા । તો એક સદ્ગુરુ દાતા ।
જૈસેં બાળકા વાઢવી માતા । નાના યત્નેંકરૂની ॥ ૪૦॥
જૈસેં બાળકા વાઢવી માતા । નાના યત્નેંકરૂની ॥ ૪૦॥
યસ્ય દેવે પરાભક્તિર્યથા દેવે તથા ગુરૌ ॥
મ્હણોનિ સદ્ગુરૂચેં ભજન । જયાસ ઘડે તોચિ ધન્ય ।
સદ્ગુરુવીણ સમાધાન । આણિક નાહીં ॥ ૪૧॥
સદ્ગુરુવીણ સમાધાન । આણિક નાહીં ॥ ૪૧॥
સરલી શબ્દાચી ખટપટ । આલા ગ્રંથાચા શેવટ ।
યેથેં સાંગિતલેં સ્પષ્ટ । સદ્ગુરુભજન ॥ ૪૨॥
યેથેં સાંગિતલેં સ્પષ્ટ । સદ્ગુરુભજન ॥ ૪૨॥
સદ્ગુરુભજનાપરતેં કાંહીં । મોક્ષદાયક દુસરેં નાહીં ।
જયાંસ ન મને તિહીં । અવલોકાવી ગુરુગીતા ॥ ૪૩॥
જયાંસ ન મને તિહીં । અવલોકાવી ગુરુગીતા ॥ ૪૩॥
તેથેં નિરૂપિલેં બરવેં । પાર્વતીપ્રતિ સદાશિવેં ।
યાકારણેં સદ્ભાવેં । સદ્ગુરુચરણ સેવાવે ॥ ૪૪॥
યાકારણેં સદ્ભાવેં । સદ્ગુરુચરણ સેવાવે ॥ ૪૪॥
જો યે ગ્રંથીંચા વિવેક । વિવંચૂન પાહે સાધક ।
તયાસ સાંપડે એક । નિશ્ચયો જ્ઞાનાચા ॥ ૪૫॥
તયાસ સાંપડે એક । નિશ્ચયો જ્ઞાનાચા ॥ ૪૫॥
જ્યા ગ્રંથીં બોલિલેં અદ્વૈત । તો મ્હણૂં નયે પ્રાકૃત ।
સત્ય જાણાવા વેદાંત । અર્થાવિષયીં ॥ ૪૬॥
સત્ય જાણાવા વેદાંત । અર્થાવિષયીં ॥ ૪૬॥
પ્રાકૃતેં વેદાંત કળે । સકળ શાસ્ત્રીં પાહતાં મિળે ।
આણિ સમાધાન નિવળે । અંતર્યામીં ॥ ૪૭॥
આણિ સમાધાન નિવળે । અંતર્યામીં ॥ ૪૭॥
તેં પ્રાકૃત મ્હણોં નયે । જેથેં જ્ઞાનાચા ઉપાય ।
મૂર્ખાસિ હેં કળે કાય । મર્કટા નારિકેળ જૈસેં ॥ ૪૮॥
મૂર્ખાસિ હેં કળે કાય । મર્કટા નારિકેળ જૈસેં ॥ ૪૮॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । અધિકારપરત્વેં ઘેણેં ।
શિંપીમધીલ મુક્ત ઉણેં । મ્હણોં નયે ॥ ૪૯॥
શિંપીમધીલ મુક્ત ઉણેં । મ્હણોં નયે ॥ ૪૯॥
જેથેં નેતિ નેતિ મ્હણતી શ્રુતી । તેથેં ન ચલે ભાષાવ્યુત્પત્તી ।
પરબ્રહ્મ આદિ અંતીં । અનિર્વાચ્ય ॥ ૫૦॥
પરબ્રહ્મ આદિ અંતીં । અનિર્વાચ્ય ॥ ૫૦॥
હરિ ૐ તત્સત્ ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે
સપ્તમદશકે દેહાતીતનિરૂપણં નામ દશમઃ સમાસઃ ॥ ૧૦॥
સપ્તમદશકે દેહાતીતનિરૂપણં નામ દશમઃ સમાસઃ ॥ ૧૦॥
॥ દશક સાતવા સમાપ્ત ॥