Lord Dattatreya

śrī gurucaritra adhyāya 26

(Shri Gurucharitra Adhyay 26 in English (IAST))

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 26 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 26. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha. This adhyay is named in its colophon for वेदविस्तारकथनं.

#of 246
|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||
śrīguru mhaṇatī brāhmaṇāṃsī | nakā bhramū yuktīsī |
vedānta na kal̤e brahmayāsī | anaṃta veda asatī ||1||
vedavyāsāsārikhe muni | nārāyaṇa avataroni |
veda vyakta karoni | vyāsa nāma pāvalā ||2||
teṇehī nāhī pūrṇa kele | sādhāraṇa sāṃgitale |
śiṣya hote caughe bhale | prakhyāta nāme avadhārā ||3||
śiṣyāṃcī nāme dekhā | sāṃgena vistāre aikā |
prathama paila dujā vaiśaṃpāyana nikā | tisarā nāme jaiminī ||4||
cauthā sumaṃtu śiṣya | karīna mhaṇe vidyābhyāsa |
tyāṃsī mhaṇe vedavyāsa | aśakya tumhā śikatā ||5||
eka veda vyakta śikatā | pāhije dinakalpāṃtā |
cārī veda kevī vācitā | anaṃta veda ase mahimā ||6||
brahmakalpa tinhī phirale | varṣovarṣī vācale |
brahmacarya ācarale | veda pūrṇa śiko mhaṇoni ||7||
yā vedāṃce ādyaṃta | sāṃgena aikā ekacitta |
pūrvī bhāradvāja vikhyāta | ṛṣi abhyāsa karīta hotā ||8||
lavaleśa āle tyāsī | punarapi karī tapāsī |
brahmā prasanna jhālā pariyesī | kāya māgaśīla mhaṇoni ||9||
bhāradvāja mhaṇe brahmayāsī | svāmī maja prasanna hosī |
veda śikena ādyaṃtesī | brahmacarya āśramī ||10||
vedānta maja dāvāve | sarva māte śikavāve |
aise varadāna dyāve | mhaṇoni caraṇī lāgalā ||11||
brahmā mhaṇe bhāradvājāsī | mitī nāhī vedāṃsī |
sarva kaisā śiko mhaṇasī | āmhāṃsī veda agocara ||12||
tuja dāvito pahā sakal̤a | karoni mana nirmal̤a |
śakti jhāliyā sarva kāl̤a | abhyāsa karī bhāradvājā ||13||
aise mhaṇoni ṛṣīsī | brahmā dāvī vedāṃsī |
disatātī tīna rāśī | girirūpa hovoni ||14||
jyotirmaya koṭisūrya | pāhatā ṛṣīsa vāṭe bhaya |
vedarāśī girimaya | kevī śikū mhaṇatase ||15||
tinhī brahmakalpāṃvarī | ācarale āśrama cārī |
veda śikale tāvanmātrī | evaḍhe girī kevī śiko ||16||
mhaṇoni bhayabhīta jhālā | brahmayāce caraṇī lāgalā |
mhaṇe svāmī aśakya keval̤ā | kṣamā karaṇe mhaṇatase ||17||
yā vedācā ādyaṃta | āpaṇa pahāvayā aśakta |
tūci jāṇasī jagannātha | je deśī te ghīna ||18||
tū śaraṇāgatā ādhāra | mājhe manī vāsanā thora |
veda śikāve apāra | mhaṇoni ālo tujapāsī ||19||
veda dekhoni amita | bhaya pāvale citta |
je dyāla ucita | teci gheū pariyesā ||20||
aise vacana aikona | brahmadeva saṃtoṣona |
detā jhālā muṣṭī tīna | abhyāsāvayā ||21||
tīna vedāṃce maṃtrajāl̤a | vegal̤e kele tatkāl̤a |
aise cārī veda prabal̤a | abhyāsī bhāradvājī ||22||
ajūna purate nāhī tyāsī | kevī śiko pāhatī vedāsī |
sāṃgā tumhī pariyesī | caughe vācā cārī veda ||23||
pūrṇa eka eka vedāsī | śikatā prayatna moṭhā tyāsī |
sāṃgena thoḍe tumhāsī | vyakta karāvayā abhyāsa ||24||
śiṣya mhaṇatī vyāsāsī | eka eka veda āmhāṃsī |
vistārāve ādyaṃtesī | śaktyanusāra abhyāsa karū ||25||
aise vinavitī caughejaṇa | namunī vyāsacaraṇa |
kṛpā karāvī jāṇa | āmhāṃlāgī vyāsamuni ||26||
karuṇāvacana aikoni | vyāsa sāṃge saṃtoṣoni |
paila śiṣya bolāvoni | ṛgveda niropita ||27||
aika paila śiṣyottamā | sāṃgena ṛgvedamahimā |
paṭhaṇa karī gā dharmakarmī | dhyānapūrvaka karoni ||28||
paila śiṣya mhaṇe vyāsāsī | barave vistārāve āmhāṃsī |
dhyānapūrvaka lakṣaṇesī | bhedābheda niropāve ||29||
tyāta je avaśya āmhāṃsī | teci śiko bhaktīsī |
tū kāmadhenu āmhāṃsī kṛpā karī gā gurumūrtī ||30||
vyāsa sāṃge paila śiṣyāsī | ṛgvedadhyāna pariyesī |
varṇarūpa vyakti kaisī | bhedābheda sāṃgena ||31||
ṛgvedācā upaveda | ase prakhyāta āyurveda |
atri gotra ase śuddha | brahmā devatā jāṇāvī ||32||
gāyatrī chaṃdāsī | raktavarṇa pariyesī |
netra padmapatrasadṛśī | vistīrṇa grīvā kaṃbukaṃṭha ||33||
kuṃcakeśī śmaśru pramāṇa | dvayaratnī dīrgha jāṇa |
ṛgveda ase rūpadhāraṇa | mūrti dhyāvī yeṇeparī ||34||
ātā bheda sāṃgena aikā | prathama carcā śrāvakā |
dvitīya carcā śravaṇiyā aikā | jaṭā śaphaṭa donī śākhā ||35||
pāṭhakramaśākhā donī | sātavā daṇḍa mhaṇoni |
bheda sapta nirguṇī | pāca bheda āṇika asatī ||36||
aśvalāyanī śāṃkhāyanī | śākalā bāṣkalā donī |
pāṃcavī māṇḍūkā mhaṇoni | ase bheda dvādaśa ||37||
śrīguru mhaṇatī brāhmaṇāṃsī | vyāse sāṃgitale śiṣyāsī |
aiśiyā ṛgvedāsī | dvādaśa bheda vistāre ||38||
yā kaliyugābhītarī | mhaṇavisī veda cārī |
kīrti miravā lokāṃtarī | adhyāpaka mhaṇoni ||39||
tayā dvādaśa bhedāṃta | eka śākhā ase vikhyāta |
sulakṣaṇa rūpa vyakta | koṇa jāṇe sāṃga maja ||40||
nārāyaṇa vyāsamuni | śākhā dvādaśa vistāroni |
sāṃgitalyā saṃtoṣoni | paila śiṣyāsī ||41||
ṛgvedāce bheda ase | sāṃgitale vedavyāse |
śrīguru mhaṇatī harṣe | madonmatta dvijāṃsī ||42||
yajurvedavistāra | sāṃgena aikā apāra |
vaiśaṃpāyana śiṣya thora | abhyāsa karī pariyesā ||43||
vyāsa mhaṇe śiṣyāsī | aika ekacittesī |
sāṃgato yajurvedāsī | upaveda dhanurveda ||44||
bhāradvāja gotra jāṇā | adhidaivata viṣṇu jāṇā |
triṣṭup chaṃdāsī tumhī mhaṇā | ātā dhyāna sāṃgena ||45||
kṛśamadhya nirdhārī | sthūla grīvā kapāla jarī |
kāṃcanavarṇa manoharī | netra asatī piṃgaṭa ||46||
śarīra tāmra ādityavarṇa | pāca aratnī dīrgha jāṇa |
yajurvedā aise dhyāna | vaiśaṃpāyanā nirdhārī ||47||
aiśiyā yajurvedāsī | asatī bheda śāyasī |
mhaṇe vyāsa śiṣyāsī | sāṃgena ekāciparī ||48||
prathama carakā āhūrakā | tisarā nāmakaṭhā aikā |
prācyakaṭhā caturthikā | kapilakaṭhā pācavī pai ||49||
sahāvī ase arāyaṇīyā | sātavī khuṇī vārtātavīyā |
śveta mhaṇije jāṇa āṭhavīyā | śvetatara navamī ||50||
maitrāyaṇī ase nāma | śākhā ase ho daśama |
tisī bheda uttama | asatī sāta pariyesā ||51||
mānavā duṃdubhā donī | tisarā aikeyā mhaṇoni |
vārāhā nāma caturthapaṇī | bheda ase pariyesā ||52||
haridraveyā jāṇa pācavā | śyāma mhaṇije sahāvā |
sātavā śyāmāyaṇīyā jāṇāvā | daśama śākhā pariyesā ||53||
vājasaneyā śākhesī | bheda asatī aṣṭādaśī |
nāme sāṃgena pariyesī | śrīguru mhaṇatī tayāṃsī ||54||
vājasaneyā nāma ekā | dvitīyā jābalā nikā |
bahudheyā nāme tṛtīyakā | caturtha kaṇva pariyesā ||55||
mādhyaṃdinā pācavesī | śāpiyā nāma ṣaṣṭhesī |
sthāpāyanī saptamesī | kāpālā aṣṭama vikhyāta ||56||
pauḍravatsā vikhyāta | āvaṭikā nāve unnata |
paramāvaṭikā parama khyāta | ekādaśa bheda jāṇā ||57||
pārāśaryā dvādaśī | vaidyeyā nāme trayodaśī |
caturdaśa bheda pusasī | vaineyā mhaṇatī tayāte ||58||
auṃdheyā nāme viśeṣī | jāṇa śākhā paṃcadaśī |
gālavā mhaṇije ṣoḍaśī | baijavā nāma saptadaśī ||59||
kātyāyanī viśeṣī | jāṇa śākhā aṣṭādaśī |
vājasanīya śākhesī | bheda asatī aṣṭādaśa ||60||
taittirīya śākhā bheda donī | vyāsa sāṃge vistāroni |
aukhyā kāṇḍikeyā mhaṇoni | yāsī bheda pāca asatī ||61||
āpastaṃbī ase thora | śākhā ase manohara |
yajñādi karme ācāra | vijñāna ase tayāta ||62||
dusarā jāṇa baudhāyanī | satyāṣāḍhī aghanāśinī |
hiraṇyakeśī mhaṇoni | cauthā bheda pariyesā ||63||
auṃdheyī mhaṇoni nāva | bheda ase pācavā |
anukrame paḍhāvā | mhaṇe vyāsa śiṣyāsī ||64||
ṣaḍaṃge asatī viśeṣe | nāme tayāṃcī sāṃgena aike |
śikṣā vyākaraṇa kalpe | nirukta chaṃda jyotiṣa ||65||
yāte upāṃge asatī māṇika | āṇi tyāṃcī nāme tū aika |
pratipada anupada dekha | chaṃda tisarā pariyesā ||66||
bhāṣādharma paṃcama | mīmāṃsā nyāya saptama |
karmasaṃhitā aṣṭama | upāṃge hī jāṇāvī ||67||
pariśiṣṭe aṣṭāviṃśa | asatī aikā viśeṣa |
vistāra karunī pariyesa | vyāsa sāṃge śiṣyāsī ||68||
pūrvī hotyā vedarāśī | śikatā aśakya mānavāṃsī |
mhaṇoni lokopakārāsī | aisā kelā vistāra ||69||
śākhābhedī yeṇeparī | vistāra kelā prakārī |
jitake mati uccārī | tituke śiko mhaṇoni ||70||
yeṇeparī vistārī | sāṃge vyāsa parikarī |
vaiśaṃpāyana avadhārī | vinavītase tyājaval̤ī ||71||
yajurveda vistāresī | niropilā āmhāṃsī |
śākhābheda kramesī | vegal̤āle karoni ||72||
saṃdeha hoto āmhāsī | mūl̤a śākhā koṇa kaisī |
vistāroni prītīsī | niropāve svāmiyā ||73||
vyāsa mhaṇe śiṣyāsī | barave pusile āmhāṃsī |
yā yajurvedāsī | mūl̤a tumhāṃ sāṃgena ||74||
maṃtra brāhmaṇa saṃhitā | mil̤oni paḍhatā miśritā |
toci mūl̤a prakhyātā | yajurveda jāṇije ||75||
āṇika ase eka khūṇa | saṃhitā mil̤oni brāhmaṇa |
toci yajurveda mūl̤a jāṇa | varakaḍa śākhā pallava ||76||
yajñādi karmakriyesī | he mūl̤a gā pariyesī |
abhyāsa karī gā niścayesī | mhaṇe vyāsa śiṣyāte ||77||
aikoniyā vyāsavacana | vaiśaṃpāyana mhaṇe kara joḍūna |
yajurvedamūl̤a vistārona | niropāve svāmiyā ||78||
vyāsa mhaṇe śiṣyāsī | sāṃgena aika vistāresī |
graṃthatraya asatī jyāsī | abhyāsa karī mhaṇatase ||79||
sapta aṣṭaka saṃhitesī | ekāekāce vistāresī |
sāṃgena tuja bharavasī | mhaṇe vyāsa śiṣyāte ||80||
prathama iṣetvā praśnāsī | anuvāka asatī caturdaśī |
āṭha adhika visāṃsī | pannāsā asatī ||81||
apaūrdhva praśnāsī | anuvāka asatī caturdaśī |
cārī adhika tisāṃsī | prannāsā tumhī jāṇāvyā ||82||
devasyatvā praśnāsī | anuvāka asatī ekādaśī |
eka adhika tisāṃsī | pannāsā asatī ||83||
ādadenāmā praśna caturtha | ṣaṭcatvāriṃśat anuvāka vikhyāta |
pannāsā jāṇa tayāta | vedādhika pannāsa ||84||
devāsura nāmaka praśnāsī | anuvāka asatī ekādaśī |
asatī ekāvanna pannāsī | paṃcama praśnāṃta avadhārā ||85|| ’
saṃtvāsiṃcā’ iti praśna | dvādaśa anuvāka asatī pūrṇa |
pannāsā asatī ekāvanna | asatī sahāve praśnāsī ||86||
pākayajña nāmaka praśna | trayodaśī anuvākī saṃpanna |
pannāsā asatī ekāvanna | saptama praśna vistāra ||87||
anumatya iti praśnāsī | anuvāka jāṇā dvāviśaṃtī |
dvicatvāriśata pannāsā asatī | prathama aṣṭaka yeṇeparī ||88||
prathama aṣṭaka pariyesī | saṃkhyā sāṃgena saṃhitesī |
anuvāka asatī khyātīsī | ekacitte pariyesā ||89||
ekaśata āṇi catvāriṃśata varī | adhika tyāvarī tīna nirdhārī |
anuvāka asatī parikarī | aṃtaḥkaraṇī dharāve ||90||
pannāsā asatī tyāsī | triśatādhika becāl̤isī |
prathama aṣṭakī pariyesī | mhaṇoni sāṃge vyāsamuni ||91||
dvitīya aṣṭakācā vicāra | sāṃgena to parikara |
prathama praśnāce nāma thora | vāyavya ase mhaṇāve ||92||
prathama praśnāṃta viśeśa | anuvāka jāṇa ekādaśa |
paṃcaṣaṣṭi asatī pannāsa | ekacitte pariyesā ||93||
puḍhe ase dvitīya praśna | nāma ase prajāpatiguhān |
dvādaśa anuvāka asatī jāṇa | ekasaptati pannāsā ||94||
āditya nāmaka praśnāsa | anuvāka jāṇā caturdaśa |
ṣaṭ adhika paṃcāśata | pannāsā tumhī paḍhāvyā ||95||
puḍhīla praśna devāmanuṣyā | anuvāka jāṇā caturdaśā |
aṣṭa adhika catvāriṃśā | pannāsā tuvā jāṇije ||96||
mhaṇatā jāya mahāpāpa | praśna ase viśvarūpa |
dvādaśa anuvāka svarūpa | cārī adhika saptati pannāsā ||97||
samidhā nāma praśnāsa | nirute anuvāka dvādaśa |
saptati pannāsā asatī tyāsa | ekacitte pariyesā ||98||
aise dvitīya aṣṭakāsī | ṣaṣṭha praśna pariyesī |
pāca adhika saptatīsī | anuvāka tumhī jāṇāve ||99||
pannāsāṃcī gaṇanā | sāṃgena tuja vistārona |
tīna śatāṃvarī aśīti jāṇa | aṣṭa adhika pariyesā ||100||
tisarā aṣṭaka savistara | sāṃgena tumhā parikara |
vaiśaṃpāyana śiṣya thora | gurumukhe aikatase ||1||
tisaryā aṣṭakācā praśna prathama | nāma ’prajāpatirakāma’ ||
anuvāka tyā ekādaśottama | dvicatvāriṃśata pannāsā tyāsī ||2||
dvitīya praśnāsa ase jāṇa | nāma ’yo vai pavamāna’ |
ekādaśa anuvāka jāṇa | ṣaṭcatvāriśaṃt pannāsā tyāsī ||3||
tṛtīya praśnā baravīyāsī | nāma ase ’agne tejasvī’ |
anuvākāṃcī ekādśī | ṣaṭcatvāriṃśata pannāsā tyāsī ||4||
cauthā praśna ’vivāeta’ | ekādaśa anuvāka khyāta |
ṣaṭcatvāriśata pannāsā tyāṃta | ekacitte pariyesā ||5||
puḍhe ase praśna paṃcama | mhaṇāve nāma pūrṇā prathama |
anuvāka akarā uttama | ṣaḍviṃśati pannāsā tyāsī ||6||
aise tṛtīyāṣṭakāsī | anuvāka paṃcapaṃcāśat tyāsī |
dviśata adhika sahā tyāsī | pannāsā asatī avadhārā ||7||
cauthyā aṣṭakācā prathama praśna | nāme ase yuṃjāna |
ekādaśa anuvāka khūṇa | ṣaṭcatvāriṃśata pannāsā ||8||
praśnāsa saṃjñā viṣṇoḥ krama aisī | ekādaśa anuvāka pariyesī |
aṣṭa adhika catvāriṃśatīsī | pannāsā tyāta vistāra ||9||
tisare praśnā uttama | jāṇā tumhī āpāṃtvā nāma |
trayodaśa anuvāka uttama | ṣaṭtriṃśata pannāsā tyāsī ||110||
cauthā praśna raśmirasī | anuvāka asatī dvādaśī |
saptādhika triṃśat tyāsī | pannāsā asatī tumhī jāṇā ||11||
namaste rudra uttama | praśna hoya jāṇa paṃcama |
ekādaśa anuvāka jāṇa | saptādhika vīsa pannāsā ||12||
’aśmannūrja’ praśnāsa | nava anuvāka pariyesa |
ṣaṭcatvāriṃśata pannāsā tyāsa | ekacitte pariyesā ||13||
praśna ’agnāviṣṇū’sī | anuvākāṃcī jāṇa paṃcadaśī |
eka nyūna cāl̤isāṃsī | pannāsā tyāsī vistāre ||14||
aise caturtha aṣṭakāsī | sapta praśna pariyesī |
anuvāka asatī byāyaśī | dviśatāṃvara eka uṇyā aśīti pannāsā ||15||
paṃcamāṣṭakā prathama praśna | nāme ’sāvitrāṇi’ jāṇa |
pannāsā ṣaṣṭi ekā ūṇa | ekādaśa anuvāka khyāti ||16||
viṣṇumukhā praśnāsī | anuvāka asatī dvādaśī |
catuṣaṣṭi pannāsā tyāsī | śrīguru mhaṇatī dvijāte ||17||
tisarā praśna utsannayajña | anuvāka dvādaśa dharā khūṇa |
pannāsāṃsī dvaya nyūna | pannāsā asatī pariyesī ||18||
cauthā praśna devāsurā | anuvāka asatī tyāsī bārā |
ṣaṣṭīta dona uṇyā karā | pannāsā asatī pariyesā ||19||
yadeke nāme praśna | caturviśati anuvāka khūṇa |
dona adhika ṣaṣṭi jāṇa | pannāsā asatī pariyesā ||120||
hiraṇyavarmā ṣaṣṭha praśna | trayoviṃśati anuvāka jāṇa |
ṣaṣṭīmadhye sahā nyūna | pannāsā asatī pariyesā ||21||
yo vā ā yathā nāme praśna | ṣaḍviṃśati anuvāka jāṇa |
ṣaṣṭīmadhye sahā nyūna | pannāsā asatī pariyesā ||22||
paṃcamāṣṭaka saṃhitesī | sapta praśna pariyesī |
anuvāka ekaśata tyāsī | vīsa adhika vistāre ||23||
trīṇi adhika catuḥśata | pannāsā asatī jāṇā vikhyāta |
mana karūni sāvacitta | aikā mhaṇe taye vel̤ī ||24||
ṣaṣṭhāṣṭaka saṃhitesī | prathama praśna pariyesī |
prācīnavaṃśa nāma tyāsī | ekādaśa anuvāka jāṇā ||25||
adhika sahā saptatīsī | pannāsā tyāsī pariyesī |
vistāra karūni śiṣyāsī | sāṃgatase vyāsadeva ||26||
’yadubhau’ nāma praśnāsī | anuvāka jāṇā ekādaśī |
eka uṇā ṣaṣṭhīsī | pannāsā asatī pariyesī ||27||
tisarā praśna cātvāla | ekādaśī anuvākī māl̤a |
pannāsā ṣaṣṭhīvarī dvaya sthūl̤a | tisarā praśna pariyesī ||28||
cavathā praśna yajñena | ekādaśa anuvāka jāṇa |
pannāsā eka adhika paṃcāśata pūrṇa | ekacitte pariyesā ||29||
’iṃdrovṛtra’ nāma praśna | ekādaśa anuvāka jāṇa |
dvicatvāriṃśat pannāsā khūṇa | paṃcama praśnī pariyesā ||130||
’suvargāya’ nāma praśnāsī | anuvāka asatī ekādaśī |
trīṇi adhika catvāriṃśatī | pannāsā asatī pariyesā ||31||
sahāve aṣṭakī paripūrṇa | tyāsī sahā adhika asatī pūrṇa |
ṣaṣṭi anuvāka asatī jāṇa | trayastriṃśadadhikatriśata pannāsā ||32||
saptamāṣṭakācā praśna | nāme ase prajanana |
anuvāka vīsa asatī khūṇa | dvipaṃcāśata pannāsā tyāsa ||33||
sādhyā mhaṇatī jo dvitīya praśna | viṃśatī anuvāka jāṇa |
pannāsa pannāsā paripūrṇa | ekacitte pariyesā ||34||
’prajavaṃ vā’ nāma praśnāsī | anuvāka vīsa pariyesī |
dvicatvāriṃśat pannāsā tyāsī | śrīguru mhaṇatī tayāṃsī ||35||
’bṛhaspatī’ nāmaka praśna | dvāviṃśati anuvāka jāṇa |
trīṇyadhika pannāsā khūṇa | pannāsā asatī avadhārā ||36||
praśna ase pācavā jāṇa | ’gāvo’ vā nāme uttama |
paṃcaviṃśati anuvāka pūrṇa | catuḥpaṃcāśat pannāsā tyāsī ||37||
saptamāṣṭaka saṃhitesī | anuvāka asatī pariyesī |
ekaśata sapta tyāsī | anuvāka asatī vistāra ||38||
dviśatāvarī adhikesī | ekāvanna asatī pannāsī |
saptamāṣṭaka ase surasī | ekacitte pariyesī ||39||
aṣṭamāṣṭaka saṃhitesī | ṣaṭ śatādhika aṣṭacatvāriṃśatīsī |
mukhya praśna catvāriṃśat bharavasī | anuvāka asatī vistāre ||140||
dviuṇe śatadvaya sahastra donī | pannāsā tū jāṇa manī |
paṭhaṇa karā mhaṇonī | vyāsa sāṃge śiṣyāsī ||41||
tīna aṣṭaka brāhmaṇāṃta | asatī je jāṇa vikhyāta |
sāṃgena aika ekacitta | mhaṇe vyāsa śiṣyāsī ||42||
prathamāṣṭaka brāhmaṇāsī | praśna āṭha pariyesī |
nāme tyācī aikā aiśī | ekacitte pariyesā ||43||
prathama praśna saṃdhatta | nāma ase vikhyāta |
anuvāka dahā vistṛta | aśīti daśaka manohara ||44||
uddhanya nāma dusarā praśna | sahā anuvāka daśaka pannāsa jāṇa |
vājapeya anusaṃdhāna | devāsurā praśna tisarā ||45||
tyāsī daśaka anuvāka jāṇa | paṃca adhika ṣaṣṭi daśaka jāṇa |
cauthā ubhaya nāma praśna | daśa anuvāka manohara ||46||
savatsaragaṇita sahā adhikā | tyāsī jāṇā tumhī daśakā |
pācavā nāme agnekṛttikā | praśna ase avadhārā ||47||
tyāsī anuvāka dvādaśa | sāṃgena aikā daśaka |
dona adhika ṣaṣṭi viśeṣa | ekacitte pariyesā ||48||
sahāvā praśna anumatya | anuvāka dahā prakhyāta |
pāca adhika saptatika | daśaka tyāsī avadhārā ||49||
saptama praśnā dharī khūṇa | nāma tyā ekadvābrāhmaṇa |
daśa anuvāka āheta jāṇa | catuḥṣaṣṭi daśaka tyāsī ||150||
āṭhavā varuṇasya nāma praśna | anuvāka tyāsī dahā jāṇa |
sapta adhika tīsa khūṇa | daśaka tyāsī manohara ||51||
prathama aṣṭaka brāhmaṇāsī | praśna āṭha pariyesī |
aṣṭasaṃptati anuvāka tyāsī | ekacitte pariyesā ||52||
eka uṇe pācaśata | daśaka āheta vikhyāta |
vaiśaṃpāyana aikata | gurumukhekaroni ||53||
dusarā aṣṭaka brāhmaṇāsa | prathama praśna āṃgirasa |
anuvāka jāṇā ekādaśa | sāṭhī daśaka manohara ||54||
prajāpatirakāṃḍa | praśna dusarā hā goḍa |
ekādaśa anuvāka dṛḍha | trisaptati daśaka tyāsī ||55||
kāṃḍa brahmavādina | ekādaśa anuvāka jāṇa |
daśaka āhe to pannāsa pūrṇa | ekacitte pariyesā ||56||
’juṣṭo’ nāma praśna aika | tyāsī anuvāka aṣṭādśaka |
vaiśaṃpāyana śiṣyaka | gurumukhe aikatase ||57||
praśna ’prāṇo rakṣati’ | aṣṭa anuvāka tyāsī khyāti |
paṃca adhika catvāriṃśati | daśaka tumhī ol̤akhije ||58||
’svādvītvā’ nāme ṣaṣṭhama | praśna ase uttama |
anuvāka asatī vīsa khūṇa | ṣaṭ adhika aśīti daśaka tyāsī ||59||
saptama praśna trivṛttāsa | anuvāka asatī aṣṭādaśa |
sahā adhika ṣaṣṭhīsa | daśaka tyāsī manohara ||160||
aṣṭama praśna ’pīvoanna’ | anuvāka asatī naū jāṇā |
aśītīsi eka uṇā | daśaka tyāsī manohara ||61||
dvitīya aṣṭaka brāhmaṇāsī | āṭha praśna pariyesī |
veda uṇe śataka tyāsī | anuvāka asatī manohara ||62||
cāra śatāṃ uparī | tīna uṇe saptati nirdhārī |
daśaka āhetī vistārī | ekacitte pariyesā ||63||
tṛtīyāṣṭaka brāhmaṇāsī | praśna asatī dvādaśī |
nāme tyāṃcī pariyesī | ekacitte avadhārā ||64||
prathama praśna vikhyātu | nāma ’agnirnaḥ pātu’ |
sahā anuvāka vikhyātu | eka adhika ṣaṣṭhī daśaka ||65||
’tṛtīyasya’ dvitīya praśna | anuvāka asatī dahā jāṇa |
paṃcāśītika daśaka khūṇa | ekacitte pariyesā ||66||
tisarā praśna pratyuṣṭa | anuvāka asatī ekādaśa |
ekā uṇe aiśī daśaka | ekacitte avadhārā ||67||
cauthā praśna ’brāhmaṇesi’ | anuvāka ekā pariyesī |
ekā uṇe visāṃsī | daśaka tyāṃsī manohara ||68||
paṃcama praśna nāma satya | caturdaśa anuvāka vikhyāta |
eka uṇe tīsa daśaka | ekacitte pariyesā ||69||
sahāvā praśna ’aṃjaṃti’ | paṃcadaśa anuvāka khyāti |
sāta adhika triṃśatī | daśaka tyāsī jāṇāve ||170||
acchidrasarvānvā nāma praśna | caturdaśa anuvāka jāṇa |
tīsa adhika śata khūṇa | daśaka tyāsī manohara ||71||
praśna aśvamedhāsī | sāṃgrahaṇya khyātīsī |
anuvāka asatī trayodaśī | ekyāṇṇava daśaka ||72||
prajāpatirakāma | aśvamedha ase uttama |
trayoviṃśati anuvāka nema | cārī adhika aśīti daśaka tyāsī ||73||
saṃjñāna mhaṇatī kāṭhaka | anuvāka dahāṃśī eka adhika |
ekā uṇe pannāsa daśaka | ekacitte pariyesā ||74||
dusarā ’lokosi’ kāṭhaka | daśa anuvāka asatī aika |
tayāṃmadhye donī adhika ṣaṣṭhī daśaka | vyāsa mhaṇe śiṣyāsī ||75||
dvādaśa praśna tubhyāsī | anuvāka nava pariyesī |
sahā adhika pannāsāsī | daśaka tyāsī manohara ||76||
tisare aṣṭaka brāhmaṇāsī | sapta catvāriṃśata eka śata anuvākāsī |
sāta śata dvyaśīti daśakāsī | vistāra ase pariyesā ||77||
tinī aṣṭaka brāhmaṇāsī | praśna sāṃgena pariyesī |
aṣṭa adhika visāṃsī | ekacitte avadhārā ||78||
trīṇi śata visāṃsī | eka adhika pariyesī |
anuvāka āhetī vistāresī | parata brāhmaṇāsī pariyesā ||79||
daśaka saṃkhyā vistāra | saptaśata adhika sahastra |
aṣṭacatvāriṃśati uttara | adhika asatī pariyesā ||180||
ātā sāṃgena araṇa | tyāsī asatī dahā praśna |
vistāroniyā sāṃgena | ekacite avadhārā ||81||
araṇācā bhadranāma prathama praśna | dvātriśat anuvāka ase khūṇa |
eka śataka tīsa jāṇa | daśaka tyāsī manohara ||82||
svādhāya brāhmaṇāsī | anuvāka vīsa pariyesī |
caturviṃśati daśaka tyāsī | ekacitte pariyesā ||83||
cittī mhaṇije praśnāsī | anuvāka jāṇa ekaviṃśatīsī |
dona adhika pannāsāsī | daśaka tyāsī vistāra ||84||
aisā thora cavathā praśna | nāma tayā maṃtrabrāhmaṇa |
dvicatvārimśata anuvāka jāṇa | dviṣaṣṭhī daśaka tyāsī ||85||
śreṣṭha brāhmaṇa praśnāsī | anuvāka jāṇa dvādaśī |
āṭha adhika śatāsī | daśaka tumhī jāṇāve ||86||
pitṛbheda ase praśna | dvādaśa anuvāka paripūrṇa |
saptaviṃśatī daśaka jāṇa | ekacitte pariyesā ||87||
’śikṣā’ nāma praśnāsī | anuvāka asatī dvādaśī |
tīna adhika visāṃsī | daśaka tyāsī manohara ||88||
brahmavidā ase praśna | anuvāka tyāsī naū jāṇa |
daśaka caturdaśa ase khūṇa | vyāsa mhaṇe śiṣyāṃsī ||89||
bhugurvai ase praśna | anuvāka tyāsī dahā jāṇa |
paṃcadaśa daśaka jāṇa | ekacitte pariyesā ||190||
daśama praśna nārāyaṇa | anuvāka tīsa asatī khūṇa |
ekaśata veda jāṇa | daśaka tyāsī pariyesā ||91||
dahā praśna araṇāsī | anuvāka jāṇa pariyesī |
donī pūrṇa dviśatāsī | saṃkhyā ase pariyesā ||92||
paṃcaśatā uparī | navapaṃcāśata vistārī |
daśaka jāṇā manoharī | mhaṇe vyāsa śiṣyāte ||93||
aise graṃtha tayāṃsī | praśna asatī byāyaśī |
nava ṣaṣṭhī adhika ekaśata sahastrāsī | anuvāka jāṇa manohara ||94||
pannāsī daśaka vistāra | sāṃgena tumhā prakāra |
dvayaśata dono sahastra | dvaya uṇe pannāsa jāṇa ||95||
dvayasahastra traya śata | sapta adhika unnata |
daśakī jāṇa vikhyāta | graṃthatraya paripūrṇa ||96||
aiśīyā yajurvedāsī | bheda asatī śāyaśī |
tyāta eka bhedāsī | evaḍhā ase vistāra ||97||
yeṇeparī vyāsamuni | vaiśaṃpāyanā vistāroni |
sāṃgatā jhālā mhaṇoni | śrīguru mhaṇatī dvijāṃsī ||98||
tisarā śiṣya jaiminī | tyāsa sāṃge vyāsamuni |
sāmaveda vistāroni | niropita avadhārā ||99||
upaveda gāṃdharva atra | kāśyapāce ase gotra |
rudra devatā parama pavitra | jagatī chaṃda mhaṇāvā ||200||
nityastragvī ase jāṇā | śuci vastra prāvaraṇā |
mana śāṃta iṃdriyadamanā | śamīdaṇḍa dharilā ase ||1||
kāṃcananayana śvetavarṇa | sūryāsārakhe kiraṇa |
ṣaḍratnī dīrgha jāṇa | sāmaveda rūpa ase ||2||
yācyā bhedā nāhī mitī | akhila sahastra bolatī |
aisī koṇā ase śakti | sakal̤āsī śikū mhaṇāvayā ||3||
ekā nārāyaṇāvāṃconi | samasta bheda neṇe koṇī |
aika śiṣyā jaiminī | sāṃge tuja kiṃcita ||4||
prathama āsurāyaṇīyā | dusare vāsurāyaṇīyā |
vātāntareyā mhaṇoniyā | tisarā bheda pariyesā ||5||
prāṃjalī ase bheda eka | ṛjñagvainavidhā eka |
āṇi prācīna yogyaśākhā | ase sahāvā pariyesā ||6||
jñānayoga saptama | rāṇāyaṇīyā ase jyā nāma |
yāsī bheda daśa jāṇa | āheta aikā ekacitte ||7||
rāṇāyaṇīyā sāṃkhyāyanī | tisarā śāṭhyā mhaṇona |
mugdala nāma jāṇoni | cauthā bheda pariyesā ||8||
khalvalā mahākhalvalā | saptama nāme lāṅgalā |
aṣṭa bheda kaithumā | gautamā mhaṇe pariyesā ||9||
daśama śākhā jaiminī | aise bheda vistāroni |
sāṃgitale vyāsamunī | śrīguru mhaṇati dvijāṃsī ||210||
pūrṇa sāmavedāsī | koṇa jāṇe kṣitīsī |
tīnavedī mhaṇavisī | madonmatta hovoniyā ||11||
sūta mhaṇe śiṣyāṃsī | sāṃge vyāsa atiharṣī |
atharvaṇa vedāṃsī | niropile pariyesā ||12||
atharvaṇa vedāsī | upaveda ase pariyesī |
maṃtraśāstra niścayesī | vaitāna ase gotra ||13||
ādhidaivata iṃda tyāsī | anuṣṭup chaṃdesī |
tīkṣṇa caṃḍa krūresī | kṛṣṇa varṇa ase jāṇa ||14||
kāmarūpī kṣudra karma | svadāra ase tyāsī nāma |
viśvasṛjaka sādhyakarma | jalamūrdhnīgālava ||15||
aise rūpa tayāsī | bheda nava pariyesī |
sumaṃtu nāma śiṣyāsī | sāṃgatase śrīvyāsa ||16||
paippalā bheda prathama | dusarā bheda dāntā nāma |
pradāṃta bheda sūkṣma | cauthā bheda stotā jāṇa ||17||
autā nāma ase aikā | brahmadā yaśadā śākhā |
sātavā bheda śākhā aikā | śaunakī mhaṇatī ||18||
aṣṭama vedadarśā bhedāsī | caraṇavidyā navamesī |
pāca kalpa pariyesī | sāṃgena aikā ekacitte ||19||
aise caughā śiṣyāsa | sāṃgata ase vedavyāsa |
prakāśa kelā kṣitīsa | bharatakhaṃḍī pariyesā ||220||
yā bharatakhaṃḍata | pūrvī hote puṇya bahuta |
varṇāśramadharma ācara | hote loka pariyesā ||21||
yā kaliyugābhītarī | karma sāṃḍile dvijavarī |
lopale veda nirdhārī | gupta jāhale kṣitīsī ||22||
karmabhraṣṭa jhāle dvija | mlecchā sāṃgatī vedabīja |
sattva gele sahaja | maṃdamatī jhāle jāṇa ||23||
pūrvī hote mahattva | brāhmaṇāsī devatva |
vedabal̤e nityatva | bhūsura mhaṇatī tyā kājā ||24||
pūrvī rāje yāca kāraṇī | pūjā karatī vipracaraṇī |
sarva detā dakṣiṇādānī | te aṃgikāra na karitī ||25||
vedabal̤e viprāṃsī | trimūrti vaśa hote tyāṃsī |
iṃdrādi suravarāṃsī | bhaya hote viprāṃce ||26||
kāmadhenu kalpatarū | vipravākye hota thorū |
parvata karitī tṛṇākārū | tṛṇā parvata paratve ||27||
viṣṇu āpaṇa pariyesī | pūjā karī viprāṃsī |
āpule daivata mhaṇe tyāṃsī | vedasattve karoniyā ||28||
śloka || devādhīnaṃ jagatsarvaṃ maṃtrādhīnaṃ ca daivataṃ |
te maṃtrā brāhmaṇādhīnā brāhmaṇo mama daivatam ||29||
aise mahattva dvijāṃsī | pūrvī hote pariyesī |
vedamārga tyajoni surasī | ajñānamārge rahāṭatī ||230||
hīna yātīpuḍhe aikā | veda mhaṇatī mūrkha dekhā |
tyāṃcyā pāhū naye mukhā | brahmarākṣasa hotātī ||31||
teṇe sattva bhaṃgale | hīna yātīte sevile |
adyāpi kraya karitī mole | veda bhraṣṭa karitātī ||32||
aiśā cārī vedāṃsī | śākhā asatī pariyesī |
koṇe jāṇāve kṣitīsī | sakal̤a gaupya hoūni gele ||33||
caturvedī mhaṇavisī | lokāṃsave carcā karisī |
kāya jāṇasī vedāṃsī | akhila bheda āheta jāṇa ||334||
aiśāmadhye kāya lābha | gheū naye dvijakṣobha |
koṇī kelā tūte bodha | jāī mhaṇatī yethūna ||35||
āpulī āpaṇa stuti karisī | jayapatre dākhavisī |
trivikrama yatīpāsī | patra māgasī lihunī ||36||
āmuce bola aikoni | jāve tumhī paratoni |
vāyā garve bhramoni | prāṇa āpulā deū nakā ||37||
aise śrīguru viprāṃsī | sāṃgatī buddhi hitāsī |
na aikatī vipra tāmasī | mhaṇatī carcā karū ||38||
carcā jarī na karū yethe | hārī disela āmhāṃte |
sāṃgatī loka rājayāte | mahattva āmuce ure kevī ||39||
siddha mhaṇe nāmāṃkitā | aise vipra madomantā |
neṇatī āpule hitā | tyāsī mṛtyu javal̤ī ālā ||240||
gaṃgādharācā naṃdanu | sāṃge gurucaritra kāmadhenu |
vedavivaraṇa aikatā sādhanu | hoya samādhāna śrote janā ||41||
iti śrīgurucaritrāmṛta | cārī vedāṃcā mathitārtha |
ukaloni dāvilā yathārtha | mhaṇe sarasvatīgaṃgādhara ||242||
iti śrīgurucaritraparamakathākalpatarau śrīnṛsiṃhasarasvatyupākhyāne
siddhanāmadhārakasaṃvāde vedavistārakathanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ||26||
|| ovīsaṃkhyā ||242||
||śrīgurudattātreyārpaṇamastu||

Explore More