Lakshmi Hayagriva

śrī lakṣmī hayagrīva pañcaratnam

(Sri Lakshmi Hayagreeva Pancharatnam in English (IAST))

Also known as lakshmi hayagriva pancharatnam · hayagriva pancharatna stotram · lakshmi hayavadana stotram

Five verses to Lakshmi Hayagriva — the horse-faced form of Vishnu with the goddess, the presiding deity of learning in the Srivaishnava tradition — and among the most ornate pieces of Sanskrit in this collection, worked so densely in internal rhyme that each line has to be untied before it can be read. My deity is the horse-faced one, says the first verse, whose self is knowledge and bliss and is spotless, whose very name is a hurricane to the great cotton-wool of the Kali age; and beside him she, gone to the middle of a white lotus, wearing a garland of pure lotuses, a mass of milk, smiling. The closing verse names the lineage it comes from, the line of Krishna Brahmatantra of the Parakala tradition, and calls her learning itself, quencher of the heat of those who are born.

|| śrī lakṣmī hayagrīva pañcaratnam ||
jñānānandāmalātmā kalikaluṣamahātūlavātūlanāmā
sīmātītātmabhūmā mama hayavadanā devatā dhāvitāriḥ |
yātā śvetābjamadhyaṃ pravimalakamala sragdharā dugdharāśiḥ
smerā sā rājarājaprabhṛti nutipadaṃ sampadaṃ saṃvidhattām || 1 ||
tārā tārādhināthasphaṭikamaṇisudhā hīrahārābhirāmā
rāmā ratnābdhikanyākucalikuca parīrambhasaṃrambhadhanyā |
mānyā'nanyārhadāsyapraṇatatati paritrāṇasatrāttadīkṣā
dakṣā sākṣātkṛtaiṣā sapadi hayamukho devatā sā'vatānnaḥ || 2 ||
antardhvāntasya kalyaṃ nigamahṛdasuradhvaṃsanaikāntakalyaṃ
kalyāṇānāṃ guṇānāṃ jaladhimabhinamadbāndhavaṃ saindhavāsyam |
śubhrāṃśu bhrājamānaṃ dadhatamaridarau pustakaṃ hastakañjaiḥ
bhadrāṃ vyākhyānamudrāmapi hṛdi śaraṇaṃ yāmyudāraṃ sadāram || 3 ||
vande taṃ devamādyaṃ namadamaramahāratnakoṭīrakoṭī-
-vāṭīniryatnaniryadghṛṇigaṇamasṛṇībhūta pādāṃśujātam |
śrīmadrāmānujāryaśrutiśikharaguru brahmatantrasvatantraiḥ
pūjyaṃ prājyaṃ sabhājyaṃ kaliripugurubhiḥ śaśvadaśvottamāṅgam || 4 ||
vidyā hṛdyā'navadyā yadanagha karuṇāsārasāraprasārāt
dhīrādhārādharāyāmajani janimatāṃ tāpanirvāpayitrī |
śrīkṛṣṇabrahmatantrādimapadakalijit samyamīndrārcitaṃ tat
śrīmaddhāmātibhūma prathayatu kuśalaṃ śrīhayagrīvanāma || 5 ||
|| iti śrī lakṣmī hayagrīva pañcaratnam sampūrṇam ||

Explore More