শ্ৰী গণেশায নমঃ
শ্ৰী জানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিতমানস
তৃতীয সোপান (অৰণ্যকাণ্ড)
মূলং ধৰ্মতৰোৰ্ৱিৱেকজলধেঃ পূৰ্ণেন্দুমানন্দদং
ৱৈৰাগ্যাম্বুজভাস্কৰং হ্যঘঘনধ্ৱান্তাপহং তাপহম্।
মোহাম্ভোধৰপূগপাটনৱিধৌ স্ৱঃসম্ভৱং শঙ্কৰং
ৱন্দে ব্ৰহ্মকুলং কলঙ্কশমনং শ্ৰীৰামভূপপ্ৰিযম্ ॥ 1 ॥
ৱৈৰাগ্যাম্বুজভাস্কৰং হ্যঘঘনধ্ৱান্তাপহং তাপহম্।
মোহাম্ভোধৰপূগপাটনৱিধৌ স্ৱঃসম্ভৱং শঙ্কৰং
ৱন্দে ব্ৰহ্মকুলং কলঙ্কশমনং শ্ৰীৰামভূপপ্ৰিযম্ ॥ 1 ॥
সান্দ্ৰানন্দপযোদসৌভগতনুং পীতাম্বৰং সুন্দৰং
পাণৌ বাণশৰাসনং কটিলসত্তূণীৰভাৰং ৱৰম্
ৰাজীৱাযতলোচনং ধৃতজটাজূটেন সংশোভিতং
সীতালক্ষ্মণসংযুতং পথিগতং ৰামাভিৰামং ভজে ॥ 2 ॥
পাণৌ বাণশৰাসনং কটিলসত্তূণীৰভাৰং ৱৰম্
ৰাজীৱাযতলোচনং ধৃতজটাজূটেন সংশোভিতং
সীতালক্ষ্মণসংযুতং পথিগতং ৰামাভিৰামং ভজে ॥ 2 ॥
সো. উমা ৰাম গুন গূঢ পণ্ডিত মুনি পাৱহিং বিৰতি।
পাৱহিং মোহ বিমূঢ জে হৰি বিমুখ ন ধৰ্ম ৰতি ॥
পুৰ নৰ ভৰত প্ৰীতি মৈং গাঈ। মতি অনুৰূপ অনূপ সুহাঈ ॥
অব প্ৰভু চৰিত সুনহু অতি পাৱন। কৰত জে বন সুৰ নৰ মুনি ভাৱন ॥
এক বাৰ চুনি কুসুম সুহাএ। নিজ কৰ ভূষন ৰাম বনাএ ॥
সীতহি পহিৰাএ প্ৰভু সাদৰ। বৈঠে ফটিক সিলা পৰ সুন্দৰ ॥
সুৰপতি সুত ধৰি বাযস বেষা। সঠ চাহত ৰঘুপতি বল দেখা ॥
জিমি পিপীলিকা সাগৰ থাহা। মহা মন্দমতি পাৱন চাহা ॥
সীতা চৰন চৌঞ্চ হতি ভাগা। মূঢ মন্দমতি কাৰন কাগা ॥
চলা ৰুধিৰ ৰঘুনাযক জানা। সীঙ্ক ধনুষ সাযক সন্ধানা ॥
দো. অতি কৃপাল ৰঘুনাযক সদা দীন পৰ নেহ।
তা সন আই কীন্হ ছলু মূৰখ অৱগুন গেহ ॥ 1 ॥
পাৱহিং মোহ বিমূঢ জে হৰি বিমুখ ন ধৰ্ম ৰতি ॥
পুৰ নৰ ভৰত প্ৰীতি মৈং গাঈ। মতি অনুৰূপ অনূপ সুহাঈ ॥
অব প্ৰভু চৰিত সুনহু অতি পাৱন। কৰত জে বন সুৰ নৰ মুনি ভাৱন ॥
এক বাৰ চুনি কুসুম সুহাএ। নিজ কৰ ভূষন ৰাম বনাএ ॥
সীতহি পহিৰাএ প্ৰভু সাদৰ। বৈঠে ফটিক সিলা পৰ সুন্দৰ ॥
সুৰপতি সুত ধৰি বাযস বেষা। সঠ চাহত ৰঘুপতি বল দেখা ॥
জিমি পিপীলিকা সাগৰ থাহা। মহা মন্দমতি পাৱন চাহা ॥
সীতা চৰন চৌঞ্চ হতি ভাগা। মূঢ মন্দমতি কাৰন কাগা ॥
চলা ৰুধিৰ ৰঘুনাযক জানা। সীঙ্ক ধনুষ সাযক সন্ধানা ॥
দো. অতি কৃপাল ৰঘুনাযক সদা দীন পৰ নেহ।
তা সন আই কীন্হ ছলু মূৰখ অৱগুন গেহ ॥ 1 ॥
প্ৰেৰিত মন্ত্ৰ ব্ৰহ্মসৰ ধাৱা। চলা ভাজি বাযস ভয পাৱা ॥
ধৰি নিজ ৰুপ গযু পিতু পাহীং। ৰাম বিমুখ ৰাখা তেহি নাহীম্ ॥
ভা নিৰাস উপজী মন ত্ৰাসা। জথা চক্ৰ ভয ৰিষি দুৰ্বাসা ॥
ব্ৰহ্মধাম সিৱপুৰ সব লোকা। ফিৰা শ্ৰমিত ব্যাকুল ভয সোকা ॥
কাহূঁ বৈঠন কহা ন ওহী। ৰাখি কো সকি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
মাতু মৃত্যু পিতু সমন সমানা। সুধা হোই বিষ সুনু হৰিজানা ॥
মিত্ৰ কৰি সত ৰিপু কৈ কৰনী। তা কহঁ বিবুধনদী বৈতৰনী ॥
সব জগু তাহি অনলহু তে তাতা। জো ৰঘুবীৰ বিমুখ সুনু ভ্ৰাতা ॥
নাৰদ দেখা বিকল জযন্তা। লাগি দযা কোমল চিত সন্তা ॥
পঠৱা তুৰত ৰাম পহিং তাহী। কহেসি পুকাৰি প্ৰনত হিত পাহী ॥
আতুৰ সভয গহেসি পদ জাঈ। ত্ৰাহি ত্ৰাহি দযাল ৰঘুৰাঈ ॥
অতুলিত বল অতুলিত প্ৰভুতাঈ। মৈং মতিমন্দ জানি নহিং পাঈ ॥
নিজ কৃত কৰ্ম জনিত ফল পাযুঁ। অব প্ৰভু পাহি সৰন তকি আযুঁ ॥
সুনি কৃপাল অতি আৰত বানী। একনযন কৰি তজা ভৱানী ॥
সো. কীন্হ মোহ বস দ্ৰোহ জদ্যপি তেহি কৰ বধ উচিত।
প্ৰভু ছাডএউ কৰি ছোহ কো কৃপাল ৰঘুবীৰ সম ॥ 2 ॥
ধৰি নিজ ৰুপ গযু পিতু পাহীং। ৰাম বিমুখ ৰাখা তেহি নাহীম্ ॥
ভা নিৰাস উপজী মন ত্ৰাসা। জথা চক্ৰ ভয ৰিষি দুৰ্বাসা ॥
ব্ৰহ্মধাম সিৱপুৰ সব লোকা। ফিৰা শ্ৰমিত ব্যাকুল ভয সোকা ॥
কাহূঁ বৈঠন কহা ন ওহী। ৰাখি কো সকি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
মাতু মৃত্যু পিতু সমন সমানা। সুধা হোই বিষ সুনু হৰিজানা ॥
মিত্ৰ কৰি সত ৰিপু কৈ কৰনী। তা কহঁ বিবুধনদী বৈতৰনী ॥
সব জগু তাহি অনলহু তে তাতা। জো ৰঘুবীৰ বিমুখ সুনু ভ্ৰাতা ॥
নাৰদ দেখা বিকল জযন্তা। লাগি দযা কোমল চিত সন্তা ॥
পঠৱা তুৰত ৰাম পহিং তাহী। কহেসি পুকাৰি প্ৰনত হিত পাহী ॥
আতুৰ সভয গহেসি পদ জাঈ। ত্ৰাহি ত্ৰাহি দযাল ৰঘুৰাঈ ॥
অতুলিত বল অতুলিত প্ৰভুতাঈ। মৈং মতিমন্দ জানি নহিং পাঈ ॥
নিজ কৃত কৰ্ম জনিত ফল পাযুঁ। অব প্ৰভু পাহি সৰন তকি আযুঁ ॥
সুনি কৃপাল অতি আৰত বানী। একনযন কৰি তজা ভৱানী ॥
সো. কীন্হ মোহ বস দ্ৰোহ জদ্যপি তেহি কৰ বধ উচিত।
প্ৰভু ছাডএউ কৰি ছোহ কো কৃপাল ৰঘুবীৰ সম ॥ 2 ॥
ৰঘুপতি চিত্ৰকূট বসি নানা। চৰিত কিএ শ্ৰুতি সুধা সমানা ॥
বহুৰি ৰাম অস মন অনুমানা। হোইহি ভীৰ সবহিং মোহি জানা ॥
সকল মুনিন্হ সন বিদা কৰাঈ। সীতা সহিত চলে দ্ৱৌ ভাঈ ॥
অত্ৰি কে আশ্ৰম জব প্ৰভু গযূ। সুনত মহামুনি হৰষিত ভযূ ॥
পুলকিত গাত অত্ৰি উঠি ধাএ। দেখি ৰামু আতুৰ চলি আএ ॥
কৰত দণ্ডৱত মুনি উৰ লাএ। প্ৰেম বাৰি দ্ৱৌ জন অন্হৱাএ ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডআনে। সাদৰ নিজ আশ্ৰম তব আনে ॥
কৰি পূজা কহি বচন সুহাএ। দিএ মূল ফল প্ৰভু মন ভাএ ॥
সো. প্ৰভু আসন আসীন ভৰি লোচন সোভা নিৰখি।
মুনিবৰ পৰম প্ৰবীন জোৰি পানি অস্তুতি কৰত ॥ 3 ॥
বহুৰি ৰাম অস মন অনুমানা। হোইহি ভীৰ সবহিং মোহি জানা ॥
সকল মুনিন্হ সন বিদা কৰাঈ। সীতা সহিত চলে দ্ৱৌ ভাঈ ॥
অত্ৰি কে আশ্ৰম জব প্ৰভু গযূ। সুনত মহামুনি হৰষিত ভযূ ॥
পুলকিত গাত অত্ৰি উঠি ধাএ। দেখি ৰামু আতুৰ চলি আএ ॥
কৰত দণ্ডৱত মুনি উৰ লাএ। প্ৰেম বাৰি দ্ৱৌ জন অন্হৱাএ ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডআনে। সাদৰ নিজ আশ্ৰম তব আনে ॥
কৰি পূজা কহি বচন সুহাএ। দিএ মূল ফল প্ৰভু মন ভাএ ॥
সো. প্ৰভু আসন আসীন ভৰি লোচন সোভা নিৰখি।
মুনিবৰ পৰম প্ৰবীন জোৰি পানি অস্তুতি কৰত ॥ 3 ॥
ছং. নমামি ভক্ত ৱত্সলং। কৃপালু শীল কোমলম্ ॥
ভজামি তে পদাম্বুজং। অকামিনাং স্ৱধামদম্ ॥
নিকাম শ্যাম সুন্দৰং। ভৱাম্বুনাথ মন্দৰম্ ॥
প্ৰফুল্ল কঞ্জ লোচনং। মদাদি দোষ মোচনম্ ॥
প্ৰলম্ব বাহু ৱিক্ৰমং। প্ৰভোঽপ্ৰমেয ৱৈভৱম্ ॥
নিষঙ্গ চাপ সাযকং। ধৰং ত্ৰিলোক নাযকম্ ॥
দিনেশ ৱংশ মণ্ডনং। মহেশ চাপ খণ্ডনম্ ॥
মুনীন্দ্ৰ সন্ত ৰঞ্জনং। সুৰাৰি ৱৃন্দ ভঞ্জনম্ ॥
মনোজ ৱৈৰি ৱন্দিতং। অজাদি দেৱ সেৱিতম্ ॥
ৱিশুদ্ধ বোধ ৱিগ্ৰহং। সমস্ত দূষণাপহম্ ॥
নমামি ইন্দিৰা পতিং। সুখাকৰং সতাং গতিম্ ॥
ভজে সশক্তি সানুজং। শচী পতিং প্ৰিযানুজম্ ॥
ত্ৱদঙ্ঘ্ৰি মূল যে নৰাঃ। ভজন্তি হীন মত্সৰা ॥
পতন্তি নো ভৱাৰ্ণৱে। ৱিতৰ্ক ৱীচি সঙ্কুলে ॥
ৱিৱিক্ত ৱাসিনঃ সদা। ভজন্তি মুক্তযে মুদা ॥
নিৰস্য ইন্দ্ৰিযাদিকং। প্ৰযান্তি তে গতিং স্ৱকম্ ॥
তমেকমভ্দুতং প্ৰভুং। নিৰীহমীশ্ৱৰং ৱিভুম্ ॥
জগদ্গুৰুং চ শাশ্ৱতং। তুৰীযমেৱ কেৱলম্ ॥
ভজামি ভাৱ ৱল্লভং। কুযোগিনাং সুদুৰ্লভম্ ॥
স্ৱভক্ত কল্প পাদপং। সমং সুসেৱ্যমন্ৱহম্ ॥
অনূপ ৰূপ ভূপতিং। নতোঽহমুৰ্ৱিজা পতিম্ ॥
প্ৰসীদ মে নমামি তে। পদাব্জ ভক্তি দেহি মে ॥
পঠন্তি যে স্তৱং ইদং। নৰাদৰেণ তে পদম্ ॥
ৱ্ৰজন্তি নাত্ৰ সংশযং। ত্ৱদীয ভক্তি সংযুতা ॥
দো. বিনতী কৰি মুনি নাই সিৰু কহ কৰ জোৰি বহোৰি।
চৰন সৰোৰুহ নাথ জনি কবহুঁ তজৈ মতি মোৰি ॥ 4 ॥
ভজামি তে পদাম্বুজং। অকামিনাং স্ৱধামদম্ ॥
নিকাম শ্যাম সুন্দৰং। ভৱাম্বুনাথ মন্দৰম্ ॥
প্ৰফুল্ল কঞ্জ লোচনং। মদাদি দোষ মোচনম্ ॥
প্ৰলম্ব বাহু ৱিক্ৰমং। প্ৰভোঽপ্ৰমেয ৱৈভৱম্ ॥
নিষঙ্গ চাপ সাযকং। ধৰং ত্ৰিলোক নাযকম্ ॥
দিনেশ ৱংশ মণ্ডনং। মহেশ চাপ খণ্ডনম্ ॥
মুনীন্দ্ৰ সন্ত ৰঞ্জনং। সুৰাৰি ৱৃন্দ ভঞ্জনম্ ॥
মনোজ ৱৈৰি ৱন্দিতং। অজাদি দেৱ সেৱিতম্ ॥
ৱিশুদ্ধ বোধ ৱিগ্ৰহং। সমস্ত দূষণাপহম্ ॥
নমামি ইন্দিৰা পতিং। সুখাকৰং সতাং গতিম্ ॥
ভজে সশক্তি সানুজং। শচী পতিং প্ৰিযানুজম্ ॥
ত্ৱদঙ্ঘ্ৰি মূল যে নৰাঃ। ভজন্তি হীন মত্সৰা ॥
পতন্তি নো ভৱাৰ্ণৱে। ৱিতৰ্ক ৱীচি সঙ্কুলে ॥
ৱিৱিক্ত ৱাসিনঃ সদা। ভজন্তি মুক্তযে মুদা ॥
নিৰস্য ইন্দ্ৰিযাদিকং। প্ৰযান্তি তে গতিং স্ৱকম্ ॥
তমেকমভ্দুতং প্ৰভুং। নিৰীহমীশ্ৱৰং ৱিভুম্ ॥
জগদ্গুৰুং চ শাশ্ৱতং। তুৰীযমেৱ কেৱলম্ ॥
ভজামি ভাৱ ৱল্লভং। কুযোগিনাং সুদুৰ্লভম্ ॥
স্ৱভক্ত কল্প পাদপং। সমং সুসেৱ্যমন্ৱহম্ ॥
অনূপ ৰূপ ভূপতিং। নতোঽহমুৰ্ৱিজা পতিম্ ॥
প্ৰসীদ মে নমামি তে। পদাব্জ ভক্তি দেহি মে ॥
পঠন্তি যে স্তৱং ইদং। নৰাদৰেণ তে পদম্ ॥
ৱ্ৰজন্তি নাত্ৰ সংশযং। ত্ৱদীয ভক্তি সংযুতা ॥
দো. বিনতী কৰি মুনি নাই সিৰু কহ কৰ জোৰি বহোৰি।
চৰন সৰোৰুহ নাথ জনি কবহুঁ তজৈ মতি মোৰি ॥ 4 ॥
শ্ৰী গণেশায নমঃ
শ্ৰী জানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিতমানস
----------
তৃতীয সোপান
(অৰণ্যকাণ্ড)
শ্লোক
মূলং ধৰ্মতৰোৰ্ৱিৱেকজলধেঃ পূৰ্ণেন্দুমানন্দদং
ৱৈৰাগ্যাম্বুজভাস্কৰং হ্যঘঘনধ্ৱান্তাপহং তাপহম্।
মোহাম্ভোধৰপূগপাটনৱিধৌ স্ৱঃসম্ভৱং শঙ্কৰং
ৱন্দে ব্ৰহ্মকুলং কলঙ্কশমনং শ্ৰীৰামভূপপ্ৰিযম্ ॥ 1 ॥
শ্ৰী জানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিতমানস
----------
তৃতীয সোপান
(অৰণ্যকাণ্ড)
শ্লোক
মূলং ধৰ্মতৰোৰ্ৱিৱেকজলধেঃ পূৰ্ণেন্দুমানন্দদং
ৱৈৰাগ্যাম্বুজভাস্কৰং হ্যঘঘনধ্ৱান্তাপহং তাপহম্।
মোহাম্ভোধৰপূগপাটনৱিধৌ স্ৱঃসম্ভৱং শঙ্কৰং
ৱন্দে ব্ৰহ্মকুলং কলঙ্কশমনং শ্ৰীৰামভূপপ্ৰিযম্ ॥ 1 ॥
সান্দ্ৰানন্দপযোদসৌভগতনুং পীতাম্বৰং সুন্দৰং
পাণৌ বাণশৰাসনং কটিলসত্তূণীৰভাৰং ৱৰম্
ৰাজীৱাযতলোচনং ধৃতজটাজূটেন সংশোভিতং
সীতালক্ষ্মণসংযুতং পথিগতং ৰামাভিৰামং ভজে ॥ 2 ॥
পাণৌ বাণশৰাসনং কটিলসত্তূণীৰভাৰং ৱৰম্
ৰাজীৱাযতলোচনং ধৃতজটাজূটেন সংশোভিতং
সীতালক্ষ্মণসংযুতং পথিগতং ৰামাভিৰামং ভজে ॥ 2 ॥
সো. উমা ৰাম গুন গূঢ পণ্ডিত মুনি পাৱহিং বিৰতি।
পাৱহিং মোহ বিমূঢ জে হৰি বিমুখ ন ধৰ্ম ৰতি ॥
পুৰ নৰ ভৰত প্ৰীতি মৈং গাঈ। মতি অনুৰূপ অনূপ সুহাঈ ॥
অব প্ৰভু চৰিত সুনহু অতি পাৱন। কৰত জে বন সুৰ নৰ মুনি ভাৱন ॥
এক বাৰ চুনি কুসুম সুহাএ। নিজ কৰ ভূষন ৰাম বনাএ ॥
সীতহি পহিৰাএ প্ৰভু সাদৰ। বৈঠে ফটিক সিলা পৰ সুন্দৰ ॥
সুৰপতি সুত ধৰি বাযস বেষা। সঠ চাহত ৰঘুপতি বল দেখা ॥
জিমি পিপীলিকা সাগৰ থাহা। মহা মন্দমতি পাৱন চাহা ॥
সীতা চৰন চৌঞ্চ হতি ভাগা। মূঢ মন্দমতি কাৰন কাগা ॥
চলা ৰুধিৰ ৰঘুনাযক জানা। সীঙ্ক ধনুষ সাযক সন্ধানা ॥
দো. অতি কৃপাল ৰঘুনাযক সদা দীন পৰ নেহ।
তা সন আই কীন্হ ছলু মূৰখ অৱগুন গেহ ॥ 1 ॥
পাৱহিং মোহ বিমূঢ জে হৰি বিমুখ ন ধৰ্ম ৰতি ॥
পুৰ নৰ ভৰত প্ৰীতি মৈং গাঈ। মতি অনুৰূপ অনূপ সুহাঈ ॥
অব প্ৰভু চৰিত সুনহু অতি পাৱন। কৰত জে বন সুৰ নৰ মুনি ভাৱন ॥
এক বাৰ চুনি কুসুম সুহাএ। নিজ কৰ ভূষন ৰাম বনাএ ॥
সীতহি পহিৰাএ প্ৰভু সাদৰ। বৈঠে ফটিক সিলা পৰ সুন্দৰ ॥
সুৰপতি সুত ধৰি বাযস বেষা। সঠ চাহত ৰঘুপতি বল দেখা ॥
জিমি পিপীলিকা সাগৰ থাহা। মহা মন্দমতি পাৱন চাহা ॥
সীতা চৰন চৌঞ্চ হতি ভাগা। মূঢ মন্দমতি কাৰন কাগা ॥
চলা ৰুধিৰ ৰঘুনাযক জানা। সীঙ্ক ধনুষ সাযক সন্ধানা ॥
দো. অতি কৃপাল ৰঘুনাযক সদা দীন পৰ নেহ।
তা সন আই কীন্হ ছলু মূৰখ অৱগুন গেহ ॥ 1 ॥
প্ৰেৰিত মন্ত্ৰ ব্ৰহ্মসৰ ধাৱা। চলা ভাজি বাযস ভয পাৱা ॥
ধৰি নিজ ৰুপ গযু পিতু পাহীং। ৰাম বিমুখ ৰাখা তেহি নাহীম্ ॥
ভা নিৰাস উপজী মন ত্ৰাসা। জথা চক্ৰ ভয ৰিষি দুৰ্বাসা ॥
ব্ৰহ্মধাম সিৱপুৰ সব লোকা। ফিৰা শ্ৰমিত ব্যাকুল ভয সোকা ॥
কাহূঁ বৈঠন কহা ন ওহী। ৰাখি কো সকি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
মাতু মৃত্যু পিতু সমন সমানা। সুধা হোই বিষ সুনু হৰিজানা ॥
মিত্ৰ কৰি সত ৰিপু কৈ কৰনী। তা কহঁ বিবুধনদী বৈতৰনী ॥
সব জগু তাহি অনলহু তে তাতা। জো ৰঘুবীৰ বিমুখ সুনু ভ্ৰাতা ॥
নাৰদ দেখা বিকল জযন্তা। লাগি দযা কোমল চিত সন্তা ॥
পঠৱা তুৰত ৰাম পহিং তাহী। কহেসি পুকাৰি প্ৰনত হিত পাহী ॥
আতুৰ সভয গহেসি পদ জাঈ। ত্ৰাহি ত্ৰাহি দযাল ৰঘুৰাঈ ॥
অতুলিত বল অতুলিত প্ৰভুতাঈ। মৈং মতিমন্দ জানি নহিং পাঈ ॥
নিজ কৃত কৰ্ম জনিত ফল পাযুঁ। অব প্ৰভু পাহি সৰন তকি আযুঁ ॥
সুনি কৃপাল অতি আৰত বানী। একনযন কৰি তজা ভৱানী ॥
সো. কীন্হ মোহ বস দ্ৰোহ জদ্যপি তেহি কৰ বধ উচিত।
প্ৰভু ছাডএউ কৰি ছোহ কো কৃপাল ৰঘুবীৰ সম ॥ 2 ॥
ধৰি নিজ ৰুপ গযু পিতু পাহীং। ৰাম বিমুখ ৰাখা তেহি নাহীম্ ॥
ভা নিৰাস উপজী মন ত্ৰাসা। জথা চক্ৰ ভয ৰিষি দুৰ্বাসা ॥
ব্ৰহ্মধাম সিৱপুৰ সব লোকা। ফিৰা শ্ৰমিত ব্যাকুল ভয সোকা ॥
কাহূঁ বৈঠন কহা ন ওহী। ৰাখি কো সকি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
মাতু মৃত্যু পিতু সমন সমানা। সুধা হোই বিষ সুনু হৰিজানা ॥
মিত্ৰ কৰি সত ৰিপু কৈ কৰনী। তা কহঁ বিবুধনদী বৈতৰনী ॥
সব জগু তাহি অনলহু তে তাতা। জো ৰঘুবীৰ বিমুখ সুনু ভ্ৰাতা ॥
নাৰদ দেখা বিকল জযন্তা। লাগি দযা কোমল চিত সন্তা ॥
পঠৱা তুৰত ৰাম পহিং তাহী। কহেসি পুকাৰি প্ৰনত হিত পাহী ॥
আতুৰ সভয গহেসি পদ জাঈ। ত্ৰাহি ত্ৰাহি দযাল ৰঘুৰাঈ ॥
অতুলিত বল অতুলিত প্ৰভুতাঈ। মৈং মতিমন্দ জানি নহিং পাঈ ॥
নিজ কৃত কৰ্ম জনিত ফল পাযুঁ। অব প্ৰভু পাহি সৰন তকি আযুঁ ॥
সুনি কৃপাল অতি আৰত বানী। একনযন কৰি তজা ভৱানী ॥
সো. কীন্হ মোহ বস দ্ৰোহ জদ্যপি তেহি কৰ বধ উচিত।
প্ৰভু ছাডএউ কৰি ছোহ কো কৃপাল ৰঘুবীৰ সম ॥ 2 ॥
ৰঘুপতি চিত্ৰকূট বসি নানা। চৰিত কিএ শ্ৰুতি সুধা সমানা ॥
বহুৰি ৰাম অস মন অনুমানা। হোইহি ভীৰ সবহিং মোহি জানা ॥
সকল মুনিন্হ সন বিদা কৰাঈ। সীতা সহিত চলে দ্ৱৌ ভাঈ ॥
অত্ৰি কে আশ্ৰম জব প্ৰভু গযূ। সুনত মহামুনি হৰষিত ভযূ ॥
পুলকিত গাত অত্ৰি উঠি ধাএ। দেখি ৰামু আতুৰ চলি আএ ॥
কৰত দণ্ডৱত মুনি উৰ লাএ। প্ৰেম বাৰি দ্ৱৌ জন অন্হৱাএ ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডআনে। সাদৰ নিজ আশ্ৰম তব আনে ॥
কৰি পূজা কহি বচন সুহাএ। দিএ মূল ফল প্ৰভু মন ভাএ ॥
সো. প্ৰভু আসন আসীন ভৰি লোচন সোভা নিৰখি।
মুনিবৰ পৰম প্ৰবীন জোৰি পানি অস্তুতি কৰত ॥ 3 ॥
বহুৰি ৰাম অস মন অনুমানা। হোইহি ভীৰ সবহিং মোহি জানা ॥
সকল মুনিন্হ সন বিদা কৰাঈ। সীতা সহিত চলে দ্ৱৌ ভাঈ ॥
অত্ৰি কে আশ্ৰম জব প্ৰভু গযূ। সুনত মহামুনি হৰষিত ভযূ ॥
পুলকিত গাত অত্ৰি উঠি ধাএ। দেখি ৰামু আতুৰ চলি আএ ॥
কৰত দণ্ডৱত মুনি উৰ লাএ। প্ৰেম বাৰি দ্ৱৌ জন অন্হৱাএ ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডআনে। সাদৰ নিজ আশ্ৰম তব আনে ॥
কৰি পূজা কহি বচন সুহাএ। দিএ মূল ফল প্ৰভু মন ভাএ ॥
সো. প্ৰভু আসন আসীন ভৰি লোচন সোভা নিৰখি।
মুনিবৰ পৰম প্ৰবীন জোৰি পানি অস্তুতি কৰত ॥ 3 ॥
ছং. নমামি ভক্ত ৱত্সলং। কৃপালু শীল কোমলম্ ॥
ভজামি তে পদাম্বুজং। অকামিনাং স্ৱধামদম্ ॥
নিকাম শ্যাম সুন্দৰং। ভৱাম্বুনাথ মন্দৰম্ ॥
প্ৰফুল্ল কঞ্জ লোচনং। মদাদি দোষ মোচনম্ ॥
প্ৰলম্ব বাহু ৱিক্ৰমং। প্ৰভোঽপ্ৰমেয ৱৈভৱম্ ॥
নিষঙ্গ চাপ সাযকং। ধৰং ত্ৰিলোক নাযকম্ ॥
দিনেশ ৱংশ মণ্ডনং। মহেশ চাপ খণ্ডনম্ ॥
মুনীন্দ্ৰ সন্ত ৰঞ্জনং। সুৰাৰি ৱৃন্দ ভঞ্জনম্ ॥
মনোজ ৱৈৰি ৱন্দিতং। অজাদি দেৱ সেৱিতম্ ॥
ৱিশুদ্ধ বোধ ৱিগ্ৰহং। সমস্ত দূষণাপহম্ ॥
নমামি ইন্দিৰা পতিং। সুখাকৰং সতাং গতিম্ ॥
ভজে সশক্তি সানুজং। শচী পতিং প্ৰিযানুজম্ ॥
ত্ৱদঙ্ঘ্ৰি মূল যে নৰাঃ। ভজন্তি হীন মত্সৰা ॥
পতন্তি নো ভৱাৰ্ণৱে। ৱিতৰ্ক ৱীচি সঙ্কুলে ॥
ৱিৱিক্ত ৱাসিনঃ সদা। ভজন্তি মুক্তযে মুদা ॥
নিৰস্য ইন্দ্ৰিযাদিকং। প্ৰযান্তি তে গতিং স্ৱকম্ ॥
তমেকমভ্দুতং প্ৰভুং। নিৰীহমীশ্ৱৰং ৱিভুম্ ॥
জগদ্গুৰুং চ শাশ্ৱতং। তুৰীযমেৱ কেৱলম্ ॥
ভজামি ভাৱ ৱল্লভং। কুযোগিনাং সুদুৰ্লভম্ ॥
স্ৱভক্ত কল্প পাদপং। সমং সুসেৱ্যমন্ৱহম্ ॥
অনূপ ৰূপ ভূপতিং। নতোঽহমুৰ্ৱিজা পতিম্ ॥
প্ৰসীদ মে নমামি তে। পদাব্জ ভক্তি দেহি মে ॥
পঠন্তি যে স্তৱং ইদং। নৰাদৰেণ তে পদম্ ॥
ৱ্ৰজন্তি নাত্ৰ সংশযং। ত্ৱদীয ভক্তি সংযুতা ॥
দো. বিনতী কৰি মুনি নাই সিৰু কহ কৰ জোৰি বহোৰি।
চৰন সৰোৰুহ নাথ জনি কবহুঁ তজৈ মতি মোৰি ॥ 4 ॥
ভজামি তে পদাম্বুজং। অকামিনাং স্ৱধামদম্ ॥
নিকাম শ্যাম সুন্দৰং। ভৱাম্বুনাথ মন্দৰম্ ॥
প্ৰফুল্ল কঞ্জ লোচনং। মদাদি দোষ মোচনম্ ॥
প্ৰলম্ব বাহু ৱিক্ৰমং। প্ৰভোঽপ্ৰমেয ৱৈভৱম্ ॥
নিষঙ্গ চাপ সাযকং। ধৰং ত্ৰিলোক নাযকম্ ॥
দিনেশ ৱংশ মণ্ডনং। মহেশ চাপ খণ্ডনম্ ॥
মুনীন্দ্ৰ সন্ত ৰঞ্জনং। সুৰাৰি ৱৃন্দ ভঞ্জনম্ ॥
মনোজ ৱৈৰি ৱন্দিতং। অজাদি দেৱ সেৱিতম্ ॥
ৱিশুদ্ধ বোধ ৱিগ্ৰহং। সমস্ত দূষণাপহম্ ॥
নমামি ইন্দিৰা পতিং। সুখাকৰং সতাং গতিম্ ॥
ভজে সশক্তি সানুজং। শচী পতিং প্ৰিযানুজম্ ॥
ত্ৱদঙ্ঘ্ৰি মূল যে নৰাঃ। ভজন্তি হীন মত্সৰা ॥
পতন্তি নো ভৱাৰ্ণৱে। ৱিতৰ্ক ৱীচি সঙ্কুলে ॥
ৱিৱিক্ত ৱাসিনঃ সদা। ভজন্তি মুক্তযে মুদা ॥
নিৰস্য ইন্দ্ৰিযাদিকং। প্ৰযান্তি তে গতিং স্ৱকম্ ॥
তমেকমভ্দুতং প্ৰভুং। নিৰীহমীশ্ৱৰং ৱিভুম্ ॥
জগদ্গুৰুং চ শাশ্ৱতং। তুৰীযমেৱ কেৱলম্ ॥
ভজামি ভাৱ ৱল্লভং। কুযোগিনাং সুদুৰ্লভম্ ॥
স্ৱভক্ত কল্প পাদপং। সমং সুসেৱ্যমন্ৱহম্ ॥
অনূপ ৰূপ ভূপতিং। নতোঽহমুৰ্ৱিজা পতিম্ ॥
প্ৰসীদ মে নমামি তে। পদাব্জ ভক্তি দেহি মে ॥
পঠন্তি যে স্তৱং ইদং। নৰাদৰেণ তে পদম্ ॥
ৱ্ৰজন্তি নাত্ৰ সংশযং। ত্ৱদীয ভক্তি সংযুতা ॥
দো. বিনতী কৰি মুনি নাই সিৰু কহ কৰ জোৰি বহোৰি।
চৰন সৰোৰুহ নাথ জনি কবহুঁ তজৈ মতি মোৰি ॥ 4 ॥
অনুসুইযা কে পদ গহি সীতা। মিলী বহোৰি সুসীল বিনীতা ॥
ৰিষিপতিনী মন সুখ অধিকাঈ। আসিষ দেই নিকট বৈঠাঈ ॥
দিব্য বসন ভূষন পহিৰাএ। জে নিত নূতন অমল সুহাএ ॥
কহ ৰিষিবধূ সৰস মৃদু বানী। নাৰিধৰ্ম কছু ব্যাজ বখানী ॥
মাতু পিতা ভ্ৰাতা হিতকাৰী। মিতপ্ৰদ সব সুনু ৰাজকুমাৰী ॥
অমিত দানি ভৰ্তা বযদেহী। অধম সো নাৰি জো সেৱ ন তেহী ॥
ধীৰজ ধৰ্ম মিত্ৰ অৰু নাৰী। আপদ কাল পৰিখিঅহিং চাৰী ॥
বৃদ্ধ ৰোগবস জড ধনহীনা। অধং বধিৰ ক্ৰোধী অতি দীনা ॥
ঐসেহু পতি কৰ কিএঁ অপমানা। নাৰি পাৱ জমপুৰ দুখ নানা ॥
একি ধৰ্ম এক ব্ৰত নেমা। কাযঁ বচন মন পতি পদ প্ৰেমা ॥
জগ পতি ব্ৰতা চাৰি বিধি অহহিং। বেদ পুৰান সন্ত সব কহহিম্ ॥
উত্তম কে অস বস মন মাহীং। সপনেহুঁ আন পুৰুষ জগ নাহীম্ ॥
মধ্যম পৰপতি দেখি কৈসেং। ভ্ৰাতা পিতা পুত্ৰ নিজ জৈংসেম্ ॥
ধৰ্ম বিচাৰি সমুঝি কুল ৰহী। সো নিকিষ্ট ত্ৰিয শ্ৰুতি অস কহী ॥
বিনু অৱসৰ ভয তেং ৰহ জোঈ। জানেহু অধম নাৰি জগ সোঈ ॥
পতি বঞ্চক পৰপতি ৰতি কৰী। ৰৌৰৱ নৰক কল্প সত পৰী ॥
ছন সুখ লাগি জনম সত কোটি। দুখ ন সমুঝ তেহি সম কো খোটী ॥
বিনু শ্ৰম নাৰি পৰম গতি লহী। পতিব্ৰত ধৰ্ম ছাডই ছল গহী ॥
পতি প্ৰতিকুল জনম জহঁ জাঈ। বিধৱা হোঈ পাঈ তৰুনাঈ ॥
সো. সহজ অপাৱনি নাৰি পতি সেৱত সুভ গতি লহি।
জসু গাৱত শ্ৰুতি চাৰি অজহু তুলসিকা হৰিহি প্ৰিয ॥ 5ক ॥
সনু সীতা তৱ নাম সুমিৰ নাৰি পতিব্ৰত কৰহি।
তোহি প্ৰানপ্ৰিয ৰাম কহিউঁ কথা সংসাৰ হিত ॥ 5খ ॥
সুনি জানকীং পৰম সুখু পাৱা। সাদৰ তাসু চৰন সিৰু নাৱা ॥
তব মুনি সন কহ কৃপানিধানা। আযসু হোই জাউঁ বন আনা ॥
সন্তত মো পৰ কৃপা কৰেহূ। সেৱক জানি তজেহু জনি নেহূ ॥
ধৰ্ম ধুৰন্ধৰ প্ৰভু কৈ বানী। সুনি সপ্ৰেম বোলে মুনি গ্যানী ॥
জাসু কৃপা অজ সিৱ সনকাদী। চহত সকল পৰমাৰথ বাদী ॥
তে তুম্হ ৰাম অকাম পিআৰে। দীন বন্ধু মৃদু বচন উচাৰে ॥
অব জানী মৈং শ্ৰী চতুৰাঈ। ভজী তুম্হহি সব দেৱ বিহাঈ ॥
জেহি সমান অতিসয নহিং কোঈ। তা কৰ সীল কস ন অস হোঈ ॥
কেহি বিধি কহৌং জাহু অব স্ৱামী। কহহু নাথ তুম্হ অন্তৰজামী ॥
অস কহি প্ৰভু বিলোকি মুনি ধীৰা। লোচন জল বহ পুলক সৰীৰা ॥
ছং. তন পুলক নিৰ্ভৰ প্ৰেম পুৰন নযন মুখ পঙ্কজ দিএ।
মন গ্যান গুন গোতীত প্ৰভু মৈং দীখ জপ তপ কা কিএ ॥
জপ জোগ ধৰ্ম সমূহ তেং নৰ ভগতি অনুপম পাৱী।
ৰধুবীৰ চৰিত পুনীত নিসি দিন দাস তুলসী গাৱী ॥
দো. কলিমল সমন দমন মন ৰাম সুজস সুখমূল।
সাদৰ সুনহি জে তিন্হ পৰ ৰাম ৰহহিং অনুকূল ॥ 6(ক) ॥
সো. কঠিন কাল মল কোস ধৰ্ম ন গ্যান ন জোগ জপ।
পৰিহৰি সকল ভৰোস ৰামহি ভজহিং তে চতুৰ নৰ ॥ 6(খ) ॥
মুনি পদ কমল নাই কৰি সীসা। চলে বনহি সুৰ নৰ মুনি ঈসা ॥
আগে ৰাম অনুজ পুনি পাছেং। মুনি বৰ বেষ বনে অতি কাছেম্ ॥
উময বীচ শ্ৰী সোহি কৈসী। ব্ৰহ্ম জীৱ বিচ মাযা জৈসী ॥
সৰিতা বন গিৰি অৱঘট ঘাটা। পতি পহিচানী দেহিং বৰ বাটা ॥
জহঁ জহঁ জাহি দেৱ ৰঘুৰাযা। কৰহিং মেধ তহঁ তহঁ নভ ছাযা ॥
মিলা অসুৰ বিৰাধ মগ জাতা। আৱতহীং ৰঘুৱীৰ নিপাতা ॥
তুৰতহিং ৰুচিৰ ৰূপ তেহিং পাৱা। দেখি দুখী নিজ ধাম পঠাৱা ॥
পুনি আএ জহঁ মুনি সৰভঙ্গা। সুন্দৰ অনুজ জানকী সঙ্গা ॥
দো. দেখী ৰাম মুখ পঙ্কজ মুনিবৰ লোচন ভৃঙ্গ।
সাদৰ পান কৰত অতি ধন্য জন্ম সৰভঙ্গ ॥ 7 ॥
ৰিষিপতিনী মন সুখ অধিকাঈ। আসিষ দেই নিকট বৈঠাঈ ॥
দিব্য বসন ভূষন পহিৰাএ। জে নিত নূতন অমল সুহাএ ॥
কহ ৰিষিবধূ সৰস মৃদু বানী। নাৰিধৰ্ম কছু ব্যাজ বখানী ॥
মাতু পিতা ভ্ৰাতা হিতকাৰী। মিতপ্ৰদ সব সুনু ৰাজকুমাৰী ॥
অমিত দানি ভৰ্তা বযদেহী। অধম সো নাৰি জো সেৱ ন তেহী ॥
ধীৰজ ধৰ্ম মিত্ৰ অৰু নাৰী। আপদ কাল পৰিখিঅহিং চাৰী ॥
বৃদ্ধ ৰোগবস জড ধনহীনা। অধং বধিৰ ক্ৰোধী অতি দীনা ॥
ঐসেহু পতি কৰ কিএঁ অপমানা। নাৰি পাৱ জমপুৰ দুখ নানা ॥
একি ধৰ্ম এক ব্ৰত নেমা। কাযঁ বচন মন পতি পদ প্ৰেমা ॥
জগ পতি ব্ৰতা চাৰি বিধি অহহিং। বেদ পুৰান সন্ত সব কহহিম্ ॥
উত্তম কে অস বস মন মাহীং। সপনেহুঁ আন পুৰুষ জগ নাহীম্ ॥
মধ্যম পৰপতি দেখি কৈসেং। ভ্ৰাতা পিতা পুত্ৰ নিজ জৈংসেম্ ॥
ধৰ্ম বিচাৰি সমুঝি কুল ৰহী। সো নিকিষ্ট ত্ৰিয শ্ৰুতি অস কহী ॥
বিনু অৱসৰ ভয তেং ৰহ জোঈ। জানেহু অধম নাৰি জগ সোঈ ॥
পতি বঞ্চক পৰপতি ৰতি কৰী। ৰৌৰৱ নৰক কল্প সত পৰী ॥
ছন সুখ লাগি জনম সত কোটি। দুখ ন সমুঝ তেহি সম কো খোটী ॥
বিনু শ্ৰম নাৰি পৰম গতি লহী। পতিব্ৰত ধৰ্ম ছাডই ছল গহী ॥
পতি প্ৰতিকুল জনম জহঁ জাঈ। বিধৱা হোঈ পাঈ তৰুনাঈ ॥
সো. সহজ অপাৱনি নাৰি পতি সেৱত সুভ গতি লহি।
জসু গাৱত শ্ৰুতি চাৰি অজহু তুলসিকা হৰিহি প্ৰিয ॥ 5ক ॥
সনু সীতা তৱ নাম সুমিৰ নাৰি পতিব্ৰত কৰহি।
তোহি প্ৰানপ্ৰিয ৰাম কহিউঁ কথা সংসাৰ হিত ॥ 5খ ॥
সুনি জানকীং পৰম সুখু পাৱা। সাদৰ তাসু চৰন সিৰু নাৱা ॥
তব মুনি সন কহ কৃপানিধানা। আযসু হোই জাউঁ বন আনা ॥
সন্তত মো পৰ কৃপা কৰেহূ। সেৱক জানি তজেহু জনি নেহূ ॥
ধৰ্ম ধুৰন্ধৰ প্ৰভু কৈ বানী। সুনি সপ্ৰেম বোলে মুনি গ্যানী ॥
জাসু কৃপা অজ সিৱ সনকাদী। চহত সকল পৰমাৰথ বাদী ॥
তে তুম্হ ৰাম অকাম পিআৰে। দীন বন্ধু মৃদু বচন উচাৰে ॥
অব জানী মৈং শ্ৰী চতুৰাঈ। ভজী তুম্হহি সব দেৱ বিহাঈ ॥
জেহি সমান অতিসয নহিং কোঈ। তা কৰ সীল কস ন অস হোঈ ॥
কেহি বিধি কহৌং জাহু অব স্ৱামী। কহহু নাথ তুম্হ অন্তৰজামী ॥
অস কহি প্ৰভু বিলোকি মুনি ধীৰা। লোচন জল বহ পুলক সৰীৰা ॥
ছং. তন পুলক নিৰ্ভৰ প্ৰেম পুৰন নযন মুখ পঙ্কজ দিএ।
মন গ্যান গুন গোতীত প্ৰভু মৈং দীখ জপ তপ কা কিএ ॥
জপ জোগ ধৰ্ম সমূহ তেং নৰ ভগতি অনুপম পাৱী।
ৰধুবীৰ চৰিত পুনীত নিসি দিন দাস তুলসী গাৱী ॥
দো. কলিমল সমন দমন মন ৰাম সুজস সুখমূল।
সাদৰ সুনহি জে তিন্হ পৰ ৰাম ৰহহিং অনুকূল ॥ 6(ক) ॥
সো. কঠিন কাল মল কোস ধৰ্ম ন গ্যান ন জোগ জপ।
পৰিহৰি সকল ভৰোস ৰামহি ভজহিং তে চতুৰ নৰ ॥ 6(খ) ॥
মুনি পদ কমল নাই কৰি সীসা। চলে বনহি সুৰ নৰ মুনি ঈসা ॥
আগে ৰাম অনুজ পুনি পাছেং। মুনি বৰ বেষ বনে অতি কাছেম্ ॥
উময বীচ শ্ৰী সোহি কৈসী। ব্ৰহ্ম জীৱ বিচ মাযা জৈসী ॥
সৰিতা বন গিৰি অৱঘট ঘাটা। পতি পহিচানী দেহিং বৰ বাটা ॥
জহঁ জহঁ জাহি দেৱ ৰঘুৰাযা। কৰহিং মেধ তহঁ তহঁ নভ ছাযা ॥
মিলা অসুৰ বিৰাধ মগ জাতা। আৱতহীং ৰঘুৱীৰ নিপাতা ॥
তুৰতহিং ৰুচিৰ ৰূপ তেহিং পাৱা। দেখি দুখী নিজ ধাম পঠাৱা ॥
পুনি আএ জহঁ মুনি সৰভঙ্গা। সুন্দৰ অনুজ জানকী সঙ্গা ॥
দো. দেখী ৰাম মুখ পঙ্কজ মুনিবৰ লোচন ভৃঙ্গ।
সাদৰ পান কৰত অতি ধন্য জন্ম সৰভঙ্গ ॥ 7 ॥
কহ মুনি সুনু ৰঘুবীৰ কৃপালা। সঙ্কৰ মানস ৰাজমৰালা ॥
জাত ৰহেউঁ বিৰঞ্চি কে ধামা। সুনেউঁ শ্ৰৱন বন ঐহহিং ৰামা ॥
চিতৱত পন্থ ৰহেউঁ দিন ৰাতী। অব প্ৰভু দেখি জুডআনী ছাতী ॥
নাথ সকল সাধন মৈং হীনা। কীন্হী কৃপা জানি জন দীনা ॥
সো কছু দেৱ ন মোহি নিহোৰা। নিজ পন ৰাখেউ জন মন চোৰা ॥
তব লগি ৰহহু দীন হিত লাগী। জব লগি মিলৌং তুম্হহি তনু ত্যাগী ॥
জোগ জগ্য জপ তপ ব্ৰত কীন্হা। প্ৰভু কহঁ দেই ভগতি বৰ লীন্হা ॥
এহি বিধি সৰ ৰচি মুনি সৰভঙ্গা। বৈঠে হৃদযঁ ছাডই সব সঙ্গা ॥
দো. সীতা অনুজ সমেত প্ৰভু নীল জলদ তনু স্যাম।
মম হিযঁ বসহু নিৰন্তৰ সগুনৰুপ শ্ৰীৰাম ॥ 8 ॥
জাত ৰহেউঁ বিৰঞ্চি কে ধামা। সুনেউঁ শ্ৰৱন বন ঐহহিং ৰামা ॥
চিতৱত পন্থ ৰহেউঁ দিন ৰাতী। অব প্ৰভু দেখি জুডআনী ছাতী ॥
নাথ সকল সাধন মৈং হীনা। কীন্হী কৃপা জানি জন দীনা ॥
সো কছু দেৱ ন মোহি নিহোৰা। নিজ পন ৰাখেউ জন মন চোৰা ॥
তব লগি ৰহহু দীন হিত লাগী। জব লগি মিলৌং তুম্হহি তনু ত্যাগী ॥
জোগ জগ্য জপ তপ ব্ৰত কীন্হা। প্ৰভু কহঁ দেই ভগতি বৰ লীন্হা ॥
এহি বিধি সৰ ৰচি মুনি সৰভঙ্গা। বৈঠে হৃদযঁ ছাডই সব সঙ্গা ॥
দো. সীতা অনুজ সমেত প্ৰভু নীল জলদ তনু স্যাম।
মম হিযঁ বসহু নিৰন্তৰ সগুনৰুপ শ্ৰীৰাম ॥ 8 ॥
অস কহি জোগ অগিনি তনু জাৰা। ৰাম কৃপাঁ বৈকুণ্ঠ সিধাৰা ॥
তাতে মুনি হৰি লীন ন ভযূ। প্ৰথমহিং ভেদ ভগতি বৰ লযূ ॥
ৰিষি নিকায মুনিবৰ গতি দেখি। সুখী ভে নিজ হৃদযঁ বিসেষী ॥
অস্তুতি কৰহিং সকল মুনি বৃন্দা। জযতি প্ৰনত হিত কৰুনা কন্দা ॥
পুনি ৰঘুনাথ চলে বন আগে। মুনিবৰ বৃন্দ বিপুল সঁগ লাগে ॥
অস্থি সমূহ দেখি ৰঘুৰাযা। পূছী মুনিন্হ লাগি অতি দাযা ॥
জানতহুঁ পূছিঅ কস স্ৱামী। সবদৰসী তুম্হ অন্তৰজামী ॥
নিসিচৰ নিকৰ সকল মুনি খাএ। সুনি ৰঘুবীৰ নযন জল ছাএ ॥
দো. নিসিচৰ হীন কৰুঁ মহি ভুজ উঠাই পন কীন্হ।
সকল মুনিন্হ কে আশ্ৰমন্হি জাই জাই সুখ দীন্হ ॥ 9 ॥
তাতে মুনি হৰি লীন ন ভযূ। প্ৰথমহিং ভেদ ভগতি বৰ লযূ ॥
ৰিষি নিকায মুনিবৰ গতি দেখি। সুখী ভে নিজ হৃদযঁ বিসেষী ॥
অস্তুতি কৰহিং সকল মুনি বৃন্দা। জযতি প্ৰনত হিত কৰুনা কন্দা ॥
পুনি ৰঘুনাথ চলে বন আগে। মুনিবৰ বৃন্দ বিপুল সঁগ লাগে ॥
অস্থি সমূহ দেখি ৰঘুৰাযা। পূছী মুনিন্হ লাগি অতি দাযা ॥
জানতহুঁ পূছিঅ কস স্ৱামী। সবদৰসী তুম্হ অন্তৰজামী ॥
নিসিচৰ নিকৰ সকল মুনি খাএ। সুনি ৰঘুবীৰ নযন জল ছাএ ॥
দো. নিসিচৰ হীন কৰুঁ মহি ভুজ উঠাই পন কীন্হ।
সকল মুনিন্হ কে আশ্ৰমন্হি জাই জাই সুখ দীন্হ ॥ 9 ॥
মুনি অগস্তি কৰ সিষ্য সুজানা। নাম সুতীছন ৰতি ভগৱানা ॥
মন ক্ৰম বচন ৰাম পদ সেৱক। সপনেহুঁ আন ভৰোস ন দেৱক ॥
প্ৰভু আগৱনু শ্ৰৱন সুনি পাৱা। কৰত মনোৰথ আতুৰ ধাৱা ॥
হে বিধি দীনবন্ধু ৰঘুৰাযা। মো সে সঠ পৰ কৰিহহিং দাযা ॥
সহিত অনুজ মোহি ৰাম গোসাঈ। মিলিহহিং নিজ সেৱক কী নাঈ ॥
মোৰে জিযঁ ভৰোস দৃঢ নাহীং। ভগতি বিৰতি ন গ্যান মন মাহীম্ ॥
নহিং সতসঙ্গ জোগ জপ জাগা। নহিং দৃঢ চৰন কমল অনুৰাগা ॥
এক বানি কৰুনানিধান কী। সো প্ৰিয জাকেং গতি ন আন কী ॥
হোইহৈং সুফল আজু মম লোচন। দেখি বদন পঙ্কজ ভৱ মোচন ॥
নিৰ্ভৰ প্ৰেম মগন মুনি গ্যানী। কহি ন জাই সো দসা ভৱানী ॥
দিসি অৰু বিদিসি পন্থ নহিং সূঝা। কো মৈং চলেউঁ কহাঁ নহিং বূঝা ॥
কবহুঁক ফিৰি পাছেং পুনি জাঈ। কবহুঁক নৃত্য কৰি গুন গাঈ ॥
অবিৰল প্ৰেম ভগতি মুনি পাঈ। প্ৰভু দেখৈং তৰু ওট লুকাঈ ॥
অতিসয প্ৰীতি দেখি ৰঘুবীৰা। প্ৰগটে হৃদযঁ হৰন ভৱ ভীৰা ॥
মুনি মগ মাঝ অচল হোই বৈসা। পুলক সৰীৰ পনস ফল জৈসা ॥
তব ৰঘুনাথ নিকট চলি আএ। দেখি দসা নিজ জন মন ভাএ ॥
মুনিহি ৰাম বহু ভাঁতি জগাৱা। জাগ ন ধ্যানজনিত সুখ পাৱা ॥
ভূপ ৰূপ তব ৰাম দুৰাৱা। হৃদযঁ চতুৰ্ভুজ ৰূপ দেখাৱা ॥
মুনি অকুলাই উঠা তব কৈসেং। বিকল হীন মনি ফনি বৰ জৈসেম্ ॥
আগেং দেখি ৰাম তন স্যামা। সীতা অনুজ সহিত সুখ ধামা ॥
পৰেউ লকুট ইৱ চৰনন্হি লাগী। প্ৰেম মগন মুনিবৰ বডভাগী ॥
ভুজ বিসাল গহি লিএ উঠাঈ। পৰম প্ৰীতি ৰাখে উৰ লাঈ ॥
মুনিহি মিলত অস সোহ কৃপালা। কনক তৰুহি জনু ভেণ্ট তমালা ॥
ৰাম বদনু বিলোক মুনি ঠাঢআ। মানহুঁ চিত্ৰ মাঝ লিখি কাঢআ ॥
দো. তব মুনি হৃদযঁ ধীৰ ধীৰ গহি পদ বাৰহিং বাৰ।
নিজ আশ্ৰম প্ৰভু আনি কৰি পূজা বিবিধ প্ৰকাৰ ॥ 10 ॥
মন ক্ৰম বচন ৰাম পদ সেৱক। সপনেহুঁ আন ভৰোস ন দেৱক ॥
প্ৰভু আগৱনু শ্ৰৱন সুনি পাৱা। কৰত মনোৰথ আতুৰ ধাৱা ॥
হে বিধি দীনবন্ধু ৰঘুৰাযা। মো সে সঠ পৰ কৰিহহিং দাযা ॥
সহিত অনুজ মোহি ৰাম গোসাঈ। মিলিহহিং নিজ সেৱক কী নাঈ ॥
মোৰে জিযঁ ভৰোস দৃঢ নাহীং। ভগতি বিৰতি ন গ্যান মন মাহীম্ ॥
নহিং সতসঙ্গ জোগ জপ জাগা। নহিং দৃঢ চৰন কমল অনুৰাগা ॥
এক বানি কৰুনানিধান কী। সো প্ৰিয জাকেং গতি ন আন কী ॥
হোইহৈং সুফল আজু মম লোচন। দেখি বদন পঙ্কজ ভৱ মোচন ॥
নিৰ্ভৰ প্ৰেম মগন মুনি গ্যানী। কহি ন জাই সো দসা ভৱানী ॥
দিসি অৰু বিদিসি পন্থ নহিং সূঝা। কো মৈং চলেউঁ কহাঁ নহিং বূঝা ॥
কবহুঁক ফিৰি পাছেং পুনি জাঈ। কবহুঁক নৃত্য কৰি গুন গাঈ ॥
অবিৰল প্ৰেম ভগতি মুনি পাঈ। প্ৰভু দেখৈং তৰু ওট লুকাঈ ॥
অতিসয প্ৰীতি দেখি ৰঘুবীৰা। প্ৰগটে হৃদযঁ হৰন ভৱ ভীৰা ॥
মুনি মগ মাঝ অচল হোই বৈসা। পুলক সৰীৰ পনস ফল জৈসা ॥
তব ৰঘুনাথ নিকট চলি আএ। দেখি দসা নিজ জন মন ভাএ ॥
মুনিহি ৰাম বহু ভাঁতি জগাৱা। জাগ ন ধ্যানজনিত সুখ পাৱা ॥
ভূপ ৰূপ তব ৰাম দুৰাৱা। হৃদযঁ চতুৰ্ভুজ ৰূপ দেখাৱা ॥
মুনি অকুলাই উঠা তব কৈসেং। বিকল হীন মনি ফনি বৰ জৈসেম্ ॥
আগেং দেখি ৰাম তন স্যামা। সীতা অনুজ সহিত সুখ ধামা ॥
পৰেউ লকুট ইৱ চৰনন্হি লাগী। প্ৰেম মগন মুনিবৰ বডভাগী ॥
ভুজ বিসাল গহি লিএ উঠাঈ। পৰম প্ৰীতি ৰাখে উৰ লাঈ ॥
মুনিহি মিলত অস সোহ কৃপালা। কনক তৰুহি জনু ভেণ্ট তমালা ॥
ৰাম বদনু বিলোক মুনি ঠাঢআ। মানহুঁ চিত্ৰ মাঝ লিখি কাঢআ ॥
দো. তব মুনি হৃদযঁ ধীৰ ধীৰ গহি পদ বাৰহিং বাৰ।
নিজ আশ্ৰম প্ৰভু আনি কৰি পূজা বিবিধ প্ৰকাৰ ॥ 10 ॥
কহ মুনি প্ৰভু সুনু বিনতী মোৰী। অস্তুতি কৰৌং কৱন বিধি তোৰী ॥
মহিমা অমিত মোৰি মতি থোৰী। ৰবি সন্মুখ খদ্যোত অঁজোৰী ॥
শ্যাম তামৰস দাম শৰীৰং। জটা মুকুট পৰিধন মুনিচীৰম্ ॥
পাণি চাপ শৰ কটি তূণীৰং। নৌমি নিৰন্তৰ শ্ৰীৰঘুৱীৰম্ ॥
মোহ ৱিপিন ঘন দহন কৃশানুঃ। সন্ত সৰোৰুহ কানন ভানুঃ ॥
নিশিচৰ কৰি ৱৰূথ মৃগৰাজঃ। ত্ৰাতু সদা নো ভৱ খগ বাজঃ ॥
অৰুণ নযন ৰাজীৱ সুৱেশং। সীতা নযন চকোৰ নিশেশম্ ॥
হৰ হ্ৰদি মানস বাল মৰালং। নৌমি ৰাম উৰ বাহু ৱিশালম্ ॥
সংশয সৰ্প গ্ৰসন উৰগাদঃ। শমন সুকৰ্কশ তৰ্ক ৱিষাদঃ ॥
ভৱ ভঞ্জন ৰঞ্জন সুৰ যূথঃ। ত্ৰাতু সদা নো কৃপা ৱৰূথঃ ॥
নিৰ্গুণ সগুণ ৱিষম সম ৰূপং। জ্ঞান গিৰা গোতীতমনূপম্ ॥
অমলমখিলমনৱদ্যমপাৰং। নৌমি ৰাম ভঞ্জন মহি ভাৰম্ ॥
ভক্ত কল্পপাদপ আৰামঃ। তৰ্জন ক্ৰোধ লোভ মদ কামঃ ॥
অতি নাগৰ ভৱ সাগৰ সেতুঃ। ত্ৰাতু সদা দিনকৰ কুল কেতুঃ ॥
অতুলিত ভুজ প্ৰতাপ বল ধামঃ। কলি মল ৱিপুল ৱিভঞ্জন নামঃ ॥
ধৰ্ম ৱৰ্ম নৰ্মদ গুণ গ্ৰামঃ। সন্তত শং তনোতু মম ৰামঃ ॥
জদপি বিৰজ ব্যাপক অবিনাসী। সব কে হৃদযঁ নিৰন্তৰ বাসী ॥
তদপি অনুজ শ্ৰী সহিত খৰাৰী। বসতু মনসি মম কাননচাৰী ॥
জে জানহিং তে জানহুঁ স্ৱামী। সগুন অগুন উৰ অন্তৰজামী ॥
জো কোসল পতি ৰাজিৱ নযনা। কৰু সো ৰাম হৃদয মম অযনা।
অস অভিমান জাই জনি ভোৰে। মৈং সেৱক ৰঘুপতি পতি মোৰে ॥
সুনি মুনি বচন ৰাম মন ভাএ। বহুৰি হৰষি মুনিবৰ উৰ লাএ ॥
পৰম প্ৰসন্ন জানু মুনি মোহী। জো বৰ মাগহু দেউ সো তোহী ॥
মুনি কহ মৈ বৰ কবহুঁ ন জাচা। সমুঝি ন পৰি ঝূঠ কা সাচা ॥
তুম্হহি নীক লাগৈ ৰঘুৰাঈ। সো মোহি দেহু দাস সুখদাঈ ॥
অবিৰল ভগতি বিৰতি বিগ্যানা। হোহু সকল গুন গ্যান নিধানা ॥
প্ৰভু জো দীন্হ সো বৰু মৈং পাৱা। অব সো দেহু মোহি জো ভাৱা ॥
দো. অনুজ জানকী সহিত প্ৰভু চাপ বান ধৰ ৰাম।
মম হিয গগন ইন্দু ইৱ বসহু সদা নিহকাম ॥ 11 ॥
মহিমা অমিত মোৰি মতি থোৰী। ৰবি সন্মুখ খদ্যোত অঁজোৰী ॥
শ্যাম তামৰস দাম শৰীৰং। জটা মুকুট পৰিধন মুনিচীৰম্ ॥
পাণি চাপ শৰ কটি তূণীৰং। নৌমি নিৰন্তৰ শ্ৰীৰঘুৱীৰম্ ॥
মোহ ৱিপিন ঘন দহন কৃশানুঃ। সন্ত সৰোৰুহ কানন ভানুঃ ॥
নিশিচৰ কৰি ৱৰূথ মৃগৰাজঃ। ত্ৰাতু সদা নো ভৱ খগ বাজঃ ॥
অৰুণ নযন ৰাজীৱ সুৱেশং। সীতা নযন চকোৰ নিশেশম্ ॥
হৰ হ্ৰদি মানস বাল মৰালং। নৌমি ৰাম উৰ বাহু ৱিশালম্ ॥
সংশয সৰ্প গ্ৰসন উৰগাদঃ। শমন সুকৰ্কশ তৰ্ক ৱিষাদঃ ॥
ভৱ ভঞ্জন ৰঞ্জন সুৰ যূথঃ। ত্ৰাতু সদা নো কৃপা ৱৰূথঃ ॥
নিৰ্গুণ সগুণ ৱিষম সম ৰূপং। জ্ঞান গিৰা গোতীতমনূপম্ ॥
অমলমখিলমনৱদ্যমপাৰং। নৌমি ৰাম ভঞ্জন মহি ভাৰম্ ॥
ভক্ত কল্পপাদপ আৰামঃ। তৰ্জন ক্ৰোধ লোভ মদ কামঃ ॥
অতি নাগৰ ভৱ সাগৰ সেতুঃ। ত্ৰাতু সদা দিনকৰ কুল কেতুঃ ॥
অতুলিত ভুজ প্ৰতাপ বল ধামঃ। কলি মল ৱিপুল ৱিভঞ্জন নামঃ ॥
ধৰ্ম ৱৰ্ম নৰ্মদ গুণ গ্ৰামঃ। সন্তত শং তনোতু মম ৰামঃ ॥
জদপি বিৰজ ব্যাপক অবিনাসী। সব কে হৃদযঁ নিৰন্তৰ বাসী ॥
তদপি অনুজ শ্ৰী সহিত খৰাৰী। বসতু মনসি মম কাননচাৰী ॥
জে জানহিং তে জানহুঁ স্ৱামী। সগুন অগুন উৰ অন্তৰজামী ॥
জো কোসল পতি ৰাজিৱ নযনা। কৰু সো ৰাম হৃদয মম অযনা।
অস অভিমান জাই জনি ভোৰে। মৈং সেৱক ৰঘুপতি পতি মোৰে ॥
সুনি মুনি বচন ৰাম মন ভাএ। বহুৰি হৰষি মুনিবৰ উৰ লাএ ॥
পৰম প্ৰসন্ন জানু মুনি মোহী। জো বৰ মাগহু দেউ সো তোহী ॥
মুনি কহ মৈ বৰ কবহুঁ ন জাচা। সমুঝি ন পৰি ঝূঠ কা সাচা ॥
তুম্হহি নীক লাগৈ ৰঘুৰাঈ। সো মোহি দেহু দাস সুখদাঈ ॥
অবিৰল ভগতি বিৰতি বিগ্যানা। হোহু সকল গুন গ্যান নিধানা ॥
প্ৰভু জো দীন্হ সো বৰু মৈং পাৱা। অব সো দেহু মোহি জো ভাৱা ॥
দো. অনুজ জানকী সহিত প্ৰভু চাপ বান ধৰ ৰাম।
মম হিয গগন ইন্দু ইৱ বসহু সদা নিহকাম ॥ 11 ॥
এৱমস্তু কৰি ৰমানিৱাসা। হৰষি চলে কুভঞ্জ ৰিষি পাসা ॥
বহুত দিৱস গুৰ দৰসন পাএঁ। ভে মোহি এহিং আশ্ৰম আএঁ ॥
অব প্ৰভু সঙ্গ জাউঁ গুৰ পাহীং। তুম্হ কহঁ নাথ নিহোৰা নাহীম্ ॥
দেখি কৃপানিধি মুনি চতুৰাঈ। লিএ সঙ্গ বিহসৈ দ্ৱৌ ভাঈ ॥
পন্থ কহত নিজ ভগতি অনূপা। মুনি আশ্ৰম পহুঁচে সুৰভূপা ॥
তুৰত সুতীছন গুৰ পহিং গযূ। কৰি দণ্ডৱত কহত অস ভযূ ॥
নাথ কৌসলাধীস কুমাৰা। আএ মিলন জগত আধাৰা ॥
ৰাম অনুজ সমেত বৈদেহী। নিসি দিনু দেৱ জপত হহু জেহী ॥
সুনত অগস্তি তুৰত উঠি ধাএ। হৰি বিলোকি লোচন জল ছাএ ॥
মুনি পদ কমল পৰে দ্ৱৌ ভাঈ। ৰিষি অতি প্ৰীতি লিএ উৰ লাঈ ॥
সাদৰ কুসল পূছি মুনি গ্যানী। আসন বৰ বৈঠাৰে আনী ॥
পুনি কৰি বহু প্ৰকাৰ প্ৰভু পূজা। মোহি সম ভাগ্যৱন্ত নহিং দূজা ॥
জহঁ লগি ৰহে অপৰ মুনি বৃন্দা। হৰষে সব বিলোকি সুখকন্দা ॥
দো. মুনি সমূহ মহঁ বৈঠে সন্মুখ সব কী ওৰ।
সৰদ ইন্দু তন চিতৱত মানহুঁ নিকৰ চকোৰ ॥ 12 ॥
বহুত দিৱস গুৰ দৰসন পাএঁ। ভে মোহি এহিং আশ্ৰম আএঁ ॥
অব প্ৰভু সঙ্গ জাউঁ গুৰ পাহীং। তুম্হ কহঁ নাথ নিহোৰা নাহীম্ ॥
দেখি কৃপানিধি মুনি চতুৰাঈ। লিএ সঙ্গ বিহসৈ দ্ৱৌ ভাঈ ॥
পন্থ কহত নিজ ভগতি অনূপা। মুনি আশ্ৰম পহুঁচে সুৰভূপা ॥
তুৰত সুতীছন গুৰ পহিং গযূ। কৰি দণ্ডৱত কহত অস ভযূ ॥
নাথ কৌসলাধীস কুমাৰা। আএ মিলন জগত আধাৰা ॥
ৰাম অনুজ সমেত বৈদেহী। নিসি দিনু দেৱ জপত হহু জেহী ॥
সুনত অগস্তি তুৰত উঠি ধাএ। হৰি বিলোকি লোচন জল ছাএ ॥
মুনি পদ কমল পৰে দ্ৱৌ ভাঈ। ৰিষি অতি প্ৰীতি লিএ উৰ লাঈ ॥
সাদৰ কুসল পূছি মুনি গ্যানী। আসন বৰ বৈঠাৰে আনী ॥
পুনি কৰি বহু প্ৰকাৰ প্ৰভু পূজা। মোহি সম ভাগ্যৱন্ত নহিং দূজা ॥
জহঁ লগি ৰহে অপৰ মুনি বৃন্দা। হৰষে সব বিলোকি সুখকন্দা ॥
দো. মুনি সমূহ মহঁ বৈঠে সন্মুখ সব কী ওৰ।
সৰদ ইন্দু তন চিতৱত মানহুঁ নিকৰ চকোৰ ॥ 12 ॥
তব ৰঘুবীৰ কহা মুনি পাহীং। তুম্হ সন প্ৰভু দুৰাৱ কছু নাহী ॥
তুম্হ জানহু জেহি কাৰন আযুঁ। তাতে তাত ন কহি সমুঝাযুঁ ॥
অব সো মন্ত্ৰ দেহু প্ৰভু মোহী। জেহি প্ৰকাৰ মাৰৌং মুনিদ্ৰোহী ॥
মুনি মুসকানে সুনি প্ৰভু বানী। পূছেহু নাথ মোহি কা জানী ॥
তুম্হৰেইঁ ভজন প্ৰভাৱ অঘাৰী। জানুঁ মহিমা কছুক তুম্হাৰী ॥
ঊমৰি তৰু বিসাল তৱ মাযা। ফল ব্ৰহ্মাণ্ড অনেক নিকাযা ॥
জীৱ চৰাচৰ জন্তু সমানা। ভীতৰ বসহি ন জানহিং আনা ॥
তে ফল ভচ্ছক কঠিন কৰালা। তৱ ভযঁ ডৰত সদা সৌ কালা ॥
তে তুম্হ সকল লোকপতি সাঈং। পূঁছেহু মোহি মনুজ কী নাঈম্ ॥
যহ বৰ মাগুঁ কৃপানিকেতা। বসহু হৃদযঁ শ্ৰী অনুজ সমেতা ॥
অবিৰল ভগতি বিৰতি সতসঙ্গা। চৰন সৰোৰুহ প্ৰীতি অভঙ্গা ॥
জদ্যপি ব্ৰহ্ম অখণ্ড অনন্তা। অনুভৱ গম্য ভজহিং জেহি সন্তা ॥
অস তৱ ৰূপ বখানুঁ জানুঁ। ফিৰি ফিৰি সগুন ব্ৰহ্ম ৰতি মানুঁ ॥
সন্তত দাসন্হ দেহু বডআঈ। তাতেং মোহি পূঁছেহু ৰঘুৰাঈ ॥
হৈ প্ৰভু পৰম মনোহৰ ঠ্AUঁ। পাৱন পঞ্চবটী তেহি ন্AUঁ ॥
দণ্ডক বন পুনীত প্ৰভু কৰহূ। উগ্ৰ সাপ মুনিবৰ কৰ হৰহূ ॥
বাস কৰহু তহঁ ৰঘুকুল ৰাযা। কীজে সকল মুনিন্হ পৰ দাযা ॥
চলে ৰাম মুনি আযসু পাঈ। তুৰতহিং পঞ্চবটী নিঅৰাঈ ॥
দো. গীধৰাজ সৈং ভৈণ্ট ভি বহু বিধি প্ৰীতি বঢআই ॥
গোদাৱৰী নিকট প্ৰভু ৰহে পৰন গৃহ ছাই ॥ 13 ॥
তুম্হ জানহু জেহি কাৰন আযুঁ। তাতে তাত ন কহি সমুঝাযুঁ ॥
অব সো মন্ত্ৰ দেহু প্ৰভু মোহী। জেহি প্ৰকাৰ মাৰৌং মুনিদ্ৰোহী ॥
মুনি মুসকানে সুনি প্ৰভু বানী। পূছেহু নাথ মোহি কা জানী ॥
তুম্হৰেইঁ ভজন প্ৰভাৱ অঘাৰী। জানুঁ মহিমা কছুক তুম্হাৰী ॥
ঊমৰি তৰু বিসাল তৱ মাযা। ফল ব্ৰহ্মাণ্ড অনেক নিকাযা ॥
জীৱ চৰাচৰ জন্তু সমানা। ভীতৰ বসহি ন জানহিং আনা ॥
তে ফল ভচ্ছক কঠিন কৰালা। তৱ ভযঁ ডৰত সদা সৌ কালা ॥
তে তুম্হ সকল লোকপতি সাঈং। পূঁছেহু মোহি মনুজ কী নাঈম্ ॥
যহ বৰ মাগুঁ কৃপানিকেতা। বসহু হৃদযঁ শ্ৰী অনুজ সমেতা ॥
অবিৰল ভগতি বিৰতি সতসঙ্গা। চৰন সৰোৰুহ প্ৰীতি অভঙ্গা ॥
জদ্যপি ব্ৰহ্ম অখণ্ড অনন্তা। অনুভৱ গম্য ভজহিং জেহি সন্তা ॥
অস তৱ ৰূপ বখানুঁ জানুঁ। ফিৰি ফিৰি সগুন ব্ৰহ্ম ৰতি মানুঁ ॥
সন্তত দাসন্হ দেহু বডআঈ। তাতেং মোহি পূঁছেহু ৰঘুৰাঈ ॥
হৈ প্ৰভু পৰম মনোহৰ ঠ্AUঁ। পাৱন পঞ্চবটী তেহি ন্AUঁ ॥
দণ্ডক বন পুনীত প্ৰভু কৰহূ। উগ্ৰ সাপ মুনিবৰ কৰ হৰহূ ॥
বাস কৰহু তহঁ ৰঘুকুল ৰাযা। কীজে সকল মুনিন্হ পৰ দাযা ॥
চলে ৰাম মুনি আযসু পাঈ। তুৰতহিং পঞ্চবটী নিঅৰাঈ ॥
দো. গীধৰাজ সৈং ভৈণ্ট ভি বহু বিধি প্ৰীতি বঢআই ॥
গোদাৱৰী নিকট প্ৰভু ৰহে পৰন গৃহ ছাই ॥ 13 ॥
জব তে ৰাম কীন্হ তহঁ বাসা। সুখী ভে মুনি বীতী ত্ৰাসা ॥
গিৰি বন নদীং তাল ছবি ছাএ। দিন দিন প্ৰতি অতি হৌহিং সুহাএ ॥
খগ মৃগ বৃন্দ অনন্দিত ৰহহীং। মধুপ মধুৰ গঞ্জত ছবি লহহীম্ ॥
সো বন বৰনি ন সক অহিৰাজা। জহাঁ প্ৰগট ৰঘুবীৰ বিৰাজা ॥
এক বাৰ প্ৰভু সুখ আসীনা। লছিমন বচন কহে ছলহীনা ॥
সুৰ নৰ মুনি সচৰাচৰ সাঈং। মৈং পূছুঁ নিজ প্ৰভু কী নাঈ ॥
মোহি সমুঝাই কহহু সোই দেৱা। সব তজি কৰৌং চৰন ৰজ সেৱা ॥
কহহু গ্যান বিৰাগ অৰু মাযা। কহহু সো ভগতি কৰহু জেহিং দাযা ॥
দো. ঈস্ৱৰ জীৱ ভেদ প্ৰভু সকল কহৌ সমুঝাই ॥
জাতেং হোই চৰন ৰতি সোক মোহ ভ্ৰম জাই ॥ 14 ॥
গিৰি বন নদীং তাল ছবি ছাএ। দিন দিন প্ৰতি অতি হৌহিং সুহাএ ॥
খগ মৃগ বৃন্দ অনন্দিত ৰহহীং। মধুপ মধুৰ গঞ্জত ছবি লহহীম্ ॥
সো বন বৰনি ন সক অহিৰাজা। জহাঁ প্ৰগট ৰঘুবীৰ বিৰাজা ॥
এক বাৰ প্ৰভু সুখ আসীনা। লছিমন বচন কহে ছলহীনা ॥
সুৰ নৰ মুনি সচৰাচৰ সাঈং। মৈং পূছুঁ নিজ প্ৰভু কী নাঈ ॥
মোহি সমুঝাই কহহু সোই দেৱা। সব তজি কৰৌং চৰন ৰজ সেৱা ॥
কহহু গ্যান বিৰাগ অৰু মাযা। কহহু সো ভগতি কৰহু জেহিং দাযা ॥
দো. ঈস্ৱৰ জীৱ ভেদ প্ৰভু সকল কহৌ সমুঝাই ॥
জাতেং হোই চৰন ৰতি সোক মোহ ভ্ৰম জাই ॥ 14 ॥
থোৰেহি মহঁ সব কহুঁ বুঝাঈ। সুনহু তাত মতি মন চিত লাঈ ॥
মৈং অৰু মোৰ তোৰ তৈং মাযা। জেহিং বস কীন্হে জীৱ নিকাযা ॥
গো গোচৰ জহঁ লগি মন জাঈ। সো সব মাযা জানেহু ভাঈ ॥
তেহি কৰ ভেদ সুনহু তুম্হ সোঊ। বিদ্যা অপৰ অবিদ্যা দোঊ ॥
এক দুষ্ট অতিসয দুখৰূপা। জা বস জীৱ পৰা ভৱকূপা ॥
এক ৰচি জগ গুন বস জাকেং। প্ৰভু প্ৰেৰিত নহিং নিজ বল তাকেম্ ॥
গ্যান মান জহঁ একু নাহীং। দেখ ব্ৰহ্ম সমান সব মাহী ॥
কহিঅ তাত সো পৰম বিৰাগী। তৃন সম সিদ্ধি তীনি গুন ত্যাগী ॥
দো. মাযা ঈস ন আপু কহুঁ জান কহিঅ সো জীৱ।
বন্ধ মোচ্ছ প্ৰদ সৰ্বপৰ মাযা প্ৰেৰক সীৱ ॥ 15 ॥
মৈং অৰু মোৰ তোৰ তৈং মাযা। জেহিং বস কীন্হে জীৱ নিকাযা ॥
গো গোচৰ জহঁ লগি মন জাঈ। সো সব মাযা জানেহু ভাঈ ॥
তেহি কৰ ভেদ সুনহু তুম্হ সোঊ। বিদ্যা অপৰ অবিদ্যা দোঊ ॥
এক দুষ্ট অতিসয দুখৰূপা। জা বস জীৱ পৰা ভৱকূপা ॥
এক ৰচি জগ গুন বস জাকেং। প্ৰভু প্ৰেৰিত নহিং নিজ বল তাকেম্ ॥
গ্যান মান জহঁ একু নাহীং। দেখ ব্ৰহ্ম সমান সব মাহী ॥
কহিঅ তাত সো পৰম বিৰাগী। তৃন সম সিদ্ধি তীনি গুন ত্যাগী ॥
দো. মাযা ঈস ন আপু কহুঁ জান কহিঅ সো জীৱ।
বন্ধ মোচ্ছ প্ৰদ সৰ্বপৰ মাযা প্ৰেৰক সীৱ ॥ 15 ॥
ধৰ্ম তেং বিৰতি জোগ তেং গ্যানা। গ্যান মোচ্ছপ্ৰদ বেদ বখানা ॥
জাতেং বেগি দ্ৰৱুঁ মৈং ভাঈ। সো মম ভগতি ভগত সুখদাঈ ॥
সো সুতন্ত্ৰ অৱলম্ব ন আনা। তেহি আধীন গ্যান বিগ্যানা ॥
ভগতি তাত অনুপম সুখমূলা। মিলি জো সন্ত হোইঁ অনুকূলা ॥
ভগতি কি সাধন কহুঁ বখানী। সুগম পন্থ মোহি পাৱহিং প্ৰানী ॥
প্ৰথমহিং বিপ্ৰ চৰন অতি প্ৰীতী। নিজ নিজ কৰ্ম নিৰত শ্ৰুতি ৰীতী ॥
এহি কৰ ফল পুনি বিষয বিৰাগা। তব মম ধৰ্ম উপজ অনুৰাগা ॥
শ্ৰৱনাদিক নৱ ভক্তি দৃঢআহীং। মম লীলা ৰতি অতি মন মাহীম্ ॥
সন্ত চৰন পঙ্কজ অতি প্ৰেমা। মন ক্ৰম বচন ভজন দৃঢ নেমা ॥
গুৰু পিতু মাতু বন্ধু পতি দেৱা। সব মোহি কহঁ জানে দৃঢ সেৱা ॥
মম গুন গাৱত পুলক সৰীৰা। গদগদ গিৰা নযন বহ নীৰা ॥
কাম আদি মদ দম্ভ ন জাকেং। তাত নিৰন্তৰ বস মৈং তাকেম্ ॥
দো. বচন কৰ্ম মন মোৰি গতি ভজনু কৰহিং নিঃকাম ॥
তিন্হ কে হৃদয কমল মহুঁ কৰুঁ সদা বিশ্ৰাম ॥ 16 ॥
জাতেং বেগি দ্ৰৱুঁ মৈং ভাঈ। সো মম ভগতি ভগত সুখদাঈ ॥
সো সুতন্ত্ৰ অৱলম্ব ন আনা। তেহি আধীন গ্যান বিগ্যানা ॥
ভগতি তাত অনুপম সুখমূলা। মিলি জো সন্ত হোইঁ অনুকূলা ॥
ভগতি কি সাধন কহুঁ বখানী। সুগম পন্থ মোহি পাৱহিং প্ৰানী ॥
প্ৰথমহিং বিপ্ৰ চৰন অতি প্ৰীতী। নিজ নিজ কৰ্ম নিৰত শ্ৰুতি ৰীতী ॥
এহি কৰ ফল পুনি বিষয বিৰাগা। তব মম ধৰ্ম উপজ অনুৰাগা ॥
শ্ৰৱনাদিক নৱ ভক্তি দৃঢআহীং। মম লীলা ৰতি অতি মন মাহীম্ ॥
সন্ত চৰন পঙ্কজ অতি প্ৰেমা। মন ক্ৰম বচন ভজন দৃঢ নেমা ॥
গুৰু পিতু মাতু বন্ধু পতি দেৱা। সব মোহি কহঁ জানে দৃঢ সেৱা ॥
মম গুন গাৱত পুলক সৰীৰা। গদগদ গিৰা নযন বহ নীৰা ॥
কাম আদি মদ দম্ভ ন জাকেং। তাত নিৰন্তৰ বস মৈং তাকেম্ ॥
দো. বচন কৰ্ম মন মোৰি গতি ভজনু কৰহিং নিঃকাম ॥
তিন্হ কে হৃদয কমল মহুঁ কৰুঁ সদা বিশ্ৰাম ॥ 16 ॥
ভগতি জোগ সুনি অতি সুখ পাৱা। লছিমন প্ৰভু চৰনন্হি সিৰু নাৱা ॥
এহি বিধি গে কছুক দিন বীতী। কহত বিৰাগ গ্যান গুন নীতী ॥
সূপনখা ৰাৱন কৈ বহিনী। দুষ্ট হৃদয দাৰুন জস অহিনী ॥
পঞ্চবটী সো গি এক বাৰা। দেখি বিকল ভি জুগল কুমাৰা ॥
ভ্ৰাতা পিতা পুত্ৰ উৰগাৰী। পুৰুষ মনোহৰ নিৰখত নাৰী ॥
হোই বিকল সক মনহি ন ৰোকী। জিমি ৰবিমনি দ্ৰৱ ৰবিহি বিলোকী ॥
ৰুচিৰ ৰুপ ধৰি প্ৰভু পহিং জাঈ। বোলী বচন বহুত মুসুকাঈ ॥
তুম্হ সম পুৰুষ ন মো সম নাৰী। যহ সঁজোগ বিধি ৰচা বিচাৰী ॥
মম অনুৰূপ পুৰুষ জগ মাহীং। দেখেউঁ খোজি লোক তিহু নাহীম্ ॥
তাতে অব লগি ৰহিউঁ কুমাৰী। মনু মানা কছু তুম্হহি নিহাৰী ॥
সীতহি চিতি কহী প্ৰভু বাতা। অহি কুআৰ মোৰ লঘু ভ্ৰাতা ॥
গি লছিমন ৰিপু ভগিনী জানী। প্ৰভু বিলোকি বোলে মৃদু বানী ॥
সুন্দৰি সুনু মৈং উন্হ কৰ দাসা। পৰাধীন নহিং তোৰ সুপাসা ॥
প্ৰভু সমৰ্থ কোসলপুৰ ৰাজা। জো কছু কৰহিং উনহি সব ছাজা ॥
সেৱক সুখ চহ মান ভিখাৰী। ব্যসনী ধন সুভ গতি বিভিচাৰী ॥
লোভী জসু চহ চাৰ গুমানী। নভ দুহি দূধ চহত এ প্ৰানী ॥
পুনি ফিৰি ৰাম নিকট সো আঈ। প্ৰভু লছিমন পহিং বহুৰি পঠাঈ ॥
লছিমন কহা তোহি সো বৰী। জো তৃন তোৰি লাজ পৰিহৰী ॥
তব খিসিআনি ৰাম পহিং গী। ৰূপ ভযঙ্কৰ প্ৰগটত ভী ॥
সীতহি সভয দেখি ৰঘুৰাঈ। কহা অনুজ সন সযন বুঝাঈ ॥
দো. লছিমন অতি লাঘৱঁ সো নাক কান বিনু কীন্হি।
তাকে কৰ ৰাৱন কহঁ মনৌ চুনৌতী দীন্হি ॥ 17 ॥
এহি বিধি গে কছুক দিন বীতী। কহত বিৰাগ গ্যান গুন নীতী ॥
সূপনখা ৰাৱন কৈ বহিনী। দুষ্ট হৃদয দাৰুন জস অহিনী ॥
পঞ্চবটী সো গি এক বাৰা। দেখি বিকল ভি জুগল কুমাৰা ॥
ভ্ৰাতা পিতা পুত্ৰ উৰগাৰী। পুৰুষ মনোহৰ নিৰখত নাৰী ॥
হোই বিকল সক মনহি ন ৰোকী। জিমি ৰবিমনি দ্ৰৱ ৰবিহি বিলোকী ॥
ৰুচিৰ ৰুপ ধৰি প্ৰভু পহিং জাঈ। বোলী বচন বহুত মুসুকাঈ ॥
তুম্হ সম পুৰুষ ন মো সম নাৰী। যহ সঁজোগ বিধি ৰচা বিচাৰী ॥
মম অনুৰূপ পুৰুষ জগ মাহীং। দেখেউঁ খোজি লোক তিহু নাহীম্ ॥
তাতে অব লগি ৰহিউঁ কুমাৰী। মনু মানা কছু তুম্হহি নিহাৰী ॥
সীতহি চিতি কহী প্ৰভু বাতা। অহি কুআৰ মোৰ লঘু ভ্ৰাতা ॥
গি লছিমন ৰিপু ভগিনী জানী। প্ৰভু বিলোকি বোলে মৃদু বানী ॥
সুন্দৰি সুনু মৈং উন্হ কৰ দাসা। পৰাধীন নহিং তোৰ সুপাসা ॥
প্ৰভু সমৰ্থ কোসলপুৰ ৰাজা। জো কছু কৰহিং উনহি সব ছাজা ॥
সেৱক সুখ চহ মান ভিখাৰী। ব্যসনী ধন সুভ গতি বিভিচাৰী ॥
লোভী জসু চহ চাৰ গুমানী। নভ দুহি দূধ চহত এ প্ৰানী ॥
পুনি ফিৰি ৰাম নিকট সো আঈ। প্ৰভু লছিমন পহিং বহুৰি পঠাঈ ॥
লছিমন কহা তোহি সো বৰী। জো তৃন তোৰি লাজ পৰিহৰী ॥
তব খিসিআনি ৰাম পহিং গী। ৰূপ ভযঙ্কৰ প্ৰগটত ভী ॥
সীতহি সভয দেখি ৰঘুৰাঈ। কহা অনুজ সন সযন বুঝাঈ ॥
দো. লছিমন অতি লাঘৱঁ সো নাক কান বিনু কীন্হি।
তাকে কৰ ৰাৱন কহঁ মনৌ চুনৌতী দীন্হি ॥ 17 ॥
নাক কান বিনু ভি বিকৰাৰা। জনু স্ত্ৰৱ সৈল গৈৰু কৈ ধাৰা ॥
খৰ দূষন পহিং গি বিলপাতা। ধিগ ধিগ তৱ পৌৰুষ বল ভ্ৰাতা ॥
তেহি পূছা সব কহেসি বুঝাঈ। জাতুধান সুনি সেন বনাঈ ॥
ধাএ নিসিচৰ নিকৰ বৰূথা। জনু সপচ্ছ কজ্জল গিৰি জূথা ॥
নানা বাহন নানাকাৰা। নানাযুধ ধৰ ঘোৰ অপাৰা ॥
সুপনখা আগেং কৰি লীনী। অসুভ ৰূপ শ্ৰুতি নাসা হীনী ॥
অসগুন অমিত হোহিং ভযকাৰী। গনহিং ন মৃত্যু বিবস সব ঝাৰী ॥
গৰ্জহি তৰ্জহিং গগন উডআহীং। দেখি কটকু ভট অতি হৰষাহীম্ ॥
কৌ কহ জিঅত ধৰহু দ্ৱৌ ভাঈ। ধৰি মাৰহু তিয লেহু ছডআঈ ॥
ধূৰি পূৰি নভ মণ্ডল ৰহা। ৰাম বোলাই অনুজ সন কহা ॥
লৈ জানকিহি জাহু গিৰি কন্দৰ। আৱা নিসিচৰ কটকু ভযঙ্কৰ ॥
ৰহেহু সজগ সুনি প্ৰভু কৈ বানী। চলে সহিত শ্ৰী সৰ ধনু পানী ॥
দেখি ৰাম ৰিপুদল চলি আৱা। বিহসি কঠিন কোদণ্ড চঢআৱা ॥
ছং. কোদণ্ড কঠিন চঢআই সিৰ জট জূট বাঁধত সোহ ক্যোং।
মৰকত সযল পৰ লৰত দামিনি কোটি সোং জুগ ভুজগ জ্যোম্ ॥
কটি কসি নিষঙ্গ বিসাল ভুজ গহি চাপ বিসিখ সুধাৰি কৈ ॥
চিতৱত মনহুঁ মৃগৰাজ প্ৰভু গজৰাজ ঘটা নিহাৰি কৈ ॥
সো. আই গে বগমেল ধৰহু ধৰহু ধাৱত সুভট।
জথা বিলোকি অকেল বাল ৰবিহি ঘেৰত দনুজ ॥ 18 ॥
খৰ দূষন পহিং গি বিলপাতা। ধিগ ধিগ তৱ পৌৰুষ বল ভ্ৰাতা ॥
তেহি পূছা সব কহেসি বুঝাঈ। জাতুধান সুনি সেন বনাঈ ॥
ধাএ নিসিচৰ নিকৰ বৰূথা। জনু সপচ্ছ কজ্জল গিৰি জূথা ॥
নানা বাহন নানাকাৰা। নানাযুধ ধৰ ঘোৰ অপাৰা ॥
সুপনখা আগেং কৰি লীনী। অসুভ ৰূপ শ্ৰুতি নাসা হীনী ॥
অসগুন অমিত হোহিং ভযকাৰী। গনহিং ন মৃত্যু বিবস সব ঝাৰী ॥
গৰ্জহি তৰ্জহিং গগন উডআহীং। দেখি কটকু ভট অতি হৰষাহীম্ ॥
কৌ কহ জিঅত ধৰহু দ্ৱৌ ভাঈ। ধৰি মাৰহু তিয লেহু ছডআঈ ॥
ধূৰি পূৰি নভ মণ্ডল ৰহা। ৰাম বোলাই অনুজ সন কহা ॥
লৈ জানকিহি জাহু গিৰি কন্দৰ। আৱা নিসিচৰ কটকু ভযঙ্কৰ ॥
ৰহেহু সজগ সুনি প্ৰভু কৈ বানী। চলে সহিত শ্ৰী সৰ ধনু পানী ॥
দেখি ৰাম ৰিপুদল চলি আৱা। বিহসি কঠিন কোদণ্ড চঢআৱা ॥
ছং. কোদণ্ড কঠিন চঢআই সিৰ জট জূট বাঁধত সোহ ক্যোং।
মৰকত সযল পৰ লৰত দামিনি কোটি সোং জুগ ভুজগ জ্যোম্ ॥
কটি কসি নিষঙ্গ বিসাল ভুজ গহি চাপ বিসিখ সুধাৰি কৈ ॥
চিতৱত মনহুঁ মৃগৰাজ প্ৰভু গজৰাজ ঘটা নিহাৰি কৈ ॥
সো. আই গে বগমেল ধৰহু ধৰহু ধাৱত সুভট।
জথা বিলোকি অকেল বাল ৰবিহি ঘেৰত দনুজ ॥ 18 ॥
প্ৰভু বিলোকি সৰ সকহিং ন ডাৰী। থকিত ভী ৰজনীচৰ ধাৰী ॥
সচিৱ বোলি বোলে খৰ দূষন। যহ কৌ নৃপবালক নৰ ভূষন ॥
নাগ অসুৰ সুৰ নৰ মুনি জেতে। দেখে জিতে হতে হম কেতে ॥
হম ভৰি জন্ম সুনহু সব ভাঈ। দেখী নহিং অসি সুন্দৰতাঈ ॥
জদ্যপি ভগিনী কীন্হ কুৰূপা। বধ লাযক নহিং পুৰুষ অনূপা ॥
দেহু তুৰত নিজ নাৰি দুৰাঈ। জীঅত ভৱন জাহু দ্ৱৌ ভাঈ ॥
মোৰ কহা তুম্হ তাহি সুনাৱহু। তাসু বচন সুনি আতুৰ আৱহু ॥
দূতন্হ কহা ৰাম সন জাঈ। সুনত ৰাম বোলে মুসকাঈ ॥
হম ছত্ৰী মৃগযা বন কৰহীং। তুম্হ সে খল মৃগ খৌজত ফিৰহীম্ ॥
ৰিপু বলৱন্ত দেখি নহিং ডৰহীং। এক বাৰ কালহু সন লৰহীম্ ॥
জদ্যপি মনুজ দনুজ কুল ঘালক। মুনি পালক খল সালক বালক ॥
জৌং ন হোই বল ঘৰ ফিৰি জাহূ। সমৰ বিমুখ মৈং হতুঁ ন কাহূ ॥
ৰন চঢই কৰিঅ কপট চতুৰাঈ। ৰিপু পৰ কৃপা পৰম কদৰাঈ ॥
দূতন্হ জাই তুৰত সব কহেঊ। সুনি খৰ দূষন উৰ অতি দহেঊ ॥
ছং. উৰ দহেউ কহেউ কি ধৰহু ধাএ বিকট ভট ৰজনীচৰা।
সৰ চাপ তোমৰ সক্তি সূল কৃপান পৰিঘ পৰসু ধৰা ॥
প্ৰভু কীন্হ ধনুষ টকোৰ প্ৰথম কঠোৰ ঘোৰ ভযাৱহা।
ভে বধিৰ ব্যাকুল জাতুধান ন গ্যান তেহি অৱসৰ ৰহা ॥
দো. সাৱধান হোই ধাএ জানি সবল আৰাতি।
লাগে বৰষন ৰাম পৰ অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ বহু ভাঁতি ॥ 19(ক) ॥
তিন্হ কে আযুধ তিল সম কৰি কাটে ৰঘুবীৰ।
তানি সৰাসন শ্ৰৱন লগি পুনি ছাঁডএ নিজ তীৰ ॥ 19(খ) ॥
ছং. তব চলে জান ববান কৰাল। ফুঙ্কৰত জনু বহু ব্যাল ॥
কোপেউ সমৰ শ্ৰীৰাম। চলে বিসিখ নিসিত নিকাম ॥
অৱলোকি খৰতৰ তীৰ। মুৰি চলে নিসিচৰ বীৰ ॥
ভে ক্ৰুদ্ধ তীনিউ ভাই। জো ভাগি ৰন তে জাই ॥
তেহি বধব হম নিজ পানি। ফিৰে মৰন মন মহুঁ ঠানি ॥
আযুধ অনেক প্ৰকাৰ। সনমুখ তে কৰহিং প্ৰহাৰ ॥
ৰিপু পৰম কোপে জানি। প্ৰভু ধনুষ সৰ সন্ধানি ॥
ছাঁডএ বিপুল নাৰাচ। লগে কটন বিকট পিসাচ ॥
উৰ সীস ভুজ কৰ চৰন। জহঁ তহঁ লগে মহি পৰন ॥
চিক্কৰত লাগত বান। ধৰ পৰত কুধৰ সমান ॥
ভট কটত তন সত খণ্ড। পুনি উঠত কৰি পাষণ্ড ॥
নভ উডত বহু ভুজ মুণ্ড। বিনু মৌলি ধাৱত ৰুণ্ড ॥
খগ কঙ্ক কাক সৃগাল। কটকটহিং কঠিন কৰাল ॥
ছং. কটকটহিং জম্বুক ভূত প্ৰেত পিসাচ খৰ্পৰ সঞ্চহীং।
বেতাল বীৰ কপাল তাল বজাই জোগিনি নঞ্চহীম্ ॥
ৰঘুবীৰ বান প্ৰচণ্ড খণ্ডহিং ভটন্হ কে উৰ ভুজ সিৰা।
জহঁ তহঁ পৰহিং উঠি লৰহিং ধৰ ধৰু ধৰু কৰহিং ভযকৰ গিৰা ॥
অন্তাৱৰীং গহি উডত গীধ পিসাচ কৰ গহি ধাৱহীম্ ॥
সঙ্গ্ৰাম পুৰ বাসী মনহুঁ বহু বাল গুডঈ উডআৱহীম্ ॥
মাৰে পছাৰে উৰ বিদাৰে বিপুল ভট কহঁৰত পৰে।
অৱলোকি নিজ দল বিকল ভট তিসিৰাদি খৰ দূষন ফিৰে ॥
সৰ সক্তি তোমৰ পৰসু সূল কৃপান একহি বাৰহীং।
কৰি কোপ শ্ৰীৰঘুবীৰ পৰ অগনিত নিসাচৰ ডাৰহীম্ ॥
প্ৰভু নিমিষ মহুঁ ৰিপু সৰ নিৱাৰি পচাৰি ডাৰে সাযকা।
দস দস বিসিখ উৰ মাঝ মাৰে সকল নিসিচৰ নাযকা ॥
মহি পৰত উঠি ভট ভিৰত মৰত ন কৰত মাযা অতি ঘনী।
সুৰ ডৰত চৌদহ সহস প্ৰেত বিলোকি এক অৱধ ধনী ॥
সুৰ মুনি সভয প্ৰভু দেখি মাযানাথ অতি কৌতুক কৰ্ যো।
দেখহি পৰসপৰ ৰাম কৰি সঙ্গ্ৰাম ৰিপুদল লৰি মৰ্ যো ॥
দো. ৰাম ৰাম কহি তনু তজহিং পাৱহিং পদ নিৰ্বান।
কৰি উপায ৰিপু মাৰে ছন মহুঁ কৃপানিধান ॥ 20(ক) ॥
হৰষিত বৰষহিং সুমন সুৰ বাজহিং গগন নিসান।
অস্তুতি কৰি কৰি সব চলে সোভিত বিবিধ বিমান ॥ 20(খ) ॥
জব ৰঘুনাথ সমৰ ৰিপু জীতে। সুৰ নৰ মুনি সব কে ভয বীতে ॥
তব লছিমন সীতহি লৈ আএ। প্ৰভু পদ পৰত হৰষি উৰ লাএ।
সীতা চিতৱ স্যাম মৃদু গাতা। পৰম প্ৰেম লোচন ন অঘাতা ॥
পঞ্চৱটীং বসি শ্ৰীৰঘুনাযক। কৰত চৰিত সুৰ মুনি সুখদাযক ॥
ধুআঁ দেখি খৰদূষন কেৰা। জাই সুপনখাঁ ৰাৱন প্ৰেৰা ॥
বোলি বচন ক্ৰোধ কৰি ভাৰী। দেস কোস কৈ সুৰতি বিসাৰী ॥
কৰসি পান সোৱসি দিনু ৰাতী। সুধি নহিং তৱ সিৰ পৰ আৰাতী ॥
ৰাজ নীতি বিনু ধন বিনু ধৰ্মা। হৰিহি সমৰ্পে বিনু সতকৰ্মা ॥
বিদ্যা বিনু বিবেক উপজাএঁ। শ্ৰম ফল পঢএ কিএঁ অৰু পাএঁ ॥
সঙ্গ তে জতী কুমন্ত্ৰ তে ৰাজা। মান তে গ্যান পান তেং লাজা ॥
প্ৰীতি প্ৰনয বিনু মদ তে গুনী। নাসহি বেগি নীতি অস সুনী ॥
সো. ৰিপু ৰুজ পাৱক পাপ প্ৰভু অহি গনিঅ ন ছোট কৰি।
অস কহি বিবিধ বিলাপ কৰি লাগী ৰোদন কৰন ॥ 21(ক) ॥
দো. সভা মাঝ পৰি ব্যাকুল বহু প্ৰকাৰ কহ ৰোই।
তোহি জিঅত দসকন্ধৰ মোৰি কি অসি গতি হোই ॥ 21(খ) ॥
সুনত সভাসদ উঠে অকুলাঈ। সমুঝাঈ গহি বাহঁ উঠাঈ ॥
কহ লঙ্কেস কহসি নিজ বাতা। কেঁইঁ তৱ নাসা কান নিপাতা ॥
অৱধ নৃপতি দসৰথ কে জাএ। পুৰুষ সিঙ্ঘ বন খেলন আএ ॥
সমুঝি পৰী মোহি উন্হ কৈ কৰনী। ৰহিত নিসাচৰ কৰিহহিং ধৰনী ॥
জিন্হ কৰ ভুজবল পাই দসানন। অভয ভে বিচৰত মুনি কানন ॥
দেখত বালক কাল সমানা। পৰম ধীৰ ধন্ৱী গুন নানা ॥
অতুলিত বল প্ৰতাপ দ্ৱৌ ভ্ৰাতা। খল বধ ৰত সুৰ মুনি সুখদাতা ॥
সোভাধাম ৰাম অস নামা। তিন্হ কে সঙ্গ নাৰি এক স্যামা ॥
ৰুপ ৰাসি বিধি নাৰি সঁৱাৰী। ৰতি সত কোটি তাসু বলিহাৰী ॥
তাসু অনুজ কাটে শ্ৰুতি নাসা। সুনি তৱ ভগিনি কৰহিং পৰিহাসা ॥
খৰ দূষন সুনি লগে পুকাৰা। ছন মহুঁ সকল কটক উন্হ মাৰা ॥
খৰ দূষন তিসিৰা কৰ ঘাতা। সুনি দসসীস জৰে সব গাতা ॥
দো. সুপনখহি সমুঝাই কৰি বল বোলেসি বহু ভাঁতি।
গযু ভৱন অতি সোচবস নীদ পৰি নহিং ৰাতি ॥ 22 ॥
সচিৱ বোলি বোলে খৰ দূষন। যহ কৌ নৃপবালক নৰ ভূষন ॥
নাগ অসুৰ সুৰ নৰ মুনি জেতে। দেখে জিতে হতে হম কেতে ॥
হম ভৰি জন্ম সুনহু সব ভাঈ। দেখী নহিং অসি সুন্দৰতাঈ ॥
জদ্যপি ভগিনী কীন্হ কুৰূপা। বধ লাযক নহিং পুৰুষ অনূপা ॥
দেহু তুৰত নিজ নাৰি দুৰাঈ। জীঅত ভৱন জাহু দ্ৱৌ ভাঈ ॥
মোৰ কহা তুম্হ তাহি সুনাৱহু। তাসু বচন সুনি আতুৰ আৱহু ॥
দূতন্হ কহা ৰাম সন জাঈ। সুনত ৰাম বোলে মুসকাঈ ॥
হম ছত্ৰী মৃগযা বন কৰহীং। তুম্হ সে খল মৃগ খৌজত ফিৰহীম্ ॥
ৰিপু বলৱন্ত দেখি নহিং ডৰহীং। এক বাৰ কালহু সন লৰহীম্ ॥
জদ্যপি মনুজ দনুজ কুল ঘালক। মুনি পালক খল সালক বালক ॥
জৌং ন হোই বল ঘৰ ফিৰি জাহূ। সমৰ বিমুখ মৈং হতুঁ ন কাহূ ॥
ৰন চঢই কৰিঅ কপট চতুৰাঈ। ৰিপু পৰ কৃপা পৰম কদৰাঈ ॥
দূতন্হ জাই তুৰত সব কহেঊ। সুনি খৰ দূষন উৰ অতি দহেঊ ॥
ছং. উৰ দহেউ কহেউ কি ধৰহু ধাএ বিকট ভট ৰজনীচৰা।
সৰ চাপ তোমৰ সক্তি সূল কৃপান পৰিঘ পৰসু ধৰা ॥
প্ৰভু কীন্হ ধনুষ টকোৰ প্ৰথম কঠোৰ ঘোৰ ভযাৱহা।
ভে বধিৰ ব্যাকুল জাতুধান ন গ্যান তেহি অৱসৰ ৰহা ॥
দো. সাৱধান হোই ধাএ জানি সবল আৰাতি।
লাগে বৰষন ৰাম পৰ অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ বহু ভাঁতি ॥ 19(ক) ॥
তিন্হ কে আযুধ তিল সম কৰি কাটে ৰঘুবীৰ।
তানি সৰাসন শ্ৰৱন লগি পুনি ছাঁডএ নিজ তীৰ ॥ 19(খ) ॥
ছং. তব চলে জান ববান কৰাল। ফুঙ্কৰত জনু বহু ব্যাল ॥
কোপেউ সমৰ শ্ৰীৰাম। চলে বিসিখ নিসিত নিকাম ॥
অৱলোকি খৰতৰ তীৰ। মুৰি চলে নিসিচৰ বীৰ ॥
ভে ক্ৰুদ্ধ তীনিউ ভাই। জো ভাগি ৰন তে জাই ॥
তেহি বধব হম নিজ পানি। ফিৰে মৰন মন মহুঁ ঠানি ॥
আযুধ অনেক প্ৰকাৰ। সনমুখ তে কৰহিং প্ৰহাৰ ॥
ৰিপু পৰম কোপে জানি। প্ৰভু ধনুষ সৰ সন্ধানি ॥
ছাঁডএ বিপুল নাৰাচ। লগে কটন বিকট পিসাচ ॥
উৰ সীস ভুজ কৰ চৰন। জহঁ তহঁ লগে মহি পৰন ॥
চিক্কৰত লাগত বান। ধৰ পৰত কুধৰ সমান ॥
ভট কটত তন সত খণ্ড। পুনি উঠত কৰি পাষণ্ড ॥
নভ উডত বহু ভুজ মুণ্ড। বিনু মৌলি ধাৱত ৰুণ্ড ॥
খগ কঙ্ক কাক সৃগাল। কটকটহিং কঠিন কৰাল ॥
ছং. কটকটহিং জম্বুক ভূত প্ৰেত পিসাচ খৰ্পৰ সঞ্চহীং।
বেতাল বীৰ কপাল তাল বজাই জোগিনি নঞ্চহীম্ ॥
ৰঘুবীৰ বান প্ৰচণ্ড খণ্ডহিং ভটন্হ কে উৰ ভুজ সিৰা।
জহঁ তহঁ পৰহিং উঠি লৰহিং ধৰ ধৰু ধৰু কৰহিং ভযকৰ গিৰা ॥
অন্তাৱৰীং গহি উডত গীধ পিসাচ কৰ গহি ধাৱহীম্ ॥
সঙ্গ্ৰাম পুৰ বাসী মনহুঁ বহু বাল গুডঈ উডআৱহীম্ ॥
মাৰে পছাৰে উৰ বিদাৰে বিপুল ভট কহঁৰত পৰে।
অৱলোকি নিজ দল বিকল ভট তিসিৰাদি খৰ দূষন ফিৰে ॥
সৰ সক্তি তোমৰ পৰসু সূল কৃপান একহি বাৰহীং।
কৰি কোপ শ্ৰীৰঘুবীৰ পৰ অগনিত নিসাচৰ ডাৰহীম্ ॥
প্ৰভু নিমিষ মহুঁ ৰিপু সৰ নিৱাৰি পচাৰি ডাৰে সাযকা।
দস দস বিসিখ উৰ মাঝ মাৰে সকল নিসিচৰ নাযকা ॥
মহি পৰত উঠি ভট ভিৰত মৰত ন কৰত মাযা অতি ঘনী।
সুৰ ডৰত চৌদহ সহস প্ৰেত বিলোকি এক অৱধ ধনী ॥
সুৰ মুনি সভয প্ৰভু দেখি মাযানাথ অতি কৌতুক কৰ্ যো।
দেখহি পৰসপৰ ৰাম কৰি সঙ্গ্ৰাম ৰিপুদল লৰি মৰ্ যো ॥
দো. ৰাম ৰাম কহি তনু তজহিং পাৱহিং পদ নিৰ্বান।
কৰি উপায ৰিপু মাৰে ছন মহুঁ কৃপানিধান ॥ 20(ক) ॥
হৰষিত বৰষহিং সুমন সুৰ বাজহিং গগন নিসান।
অস্তুতি কৰি কৰি সব চলে সোভিত বিবিধ বিমান ॥ 20(খ) ॥
জব ৰঘুনাথ সমৰ ৰিপু জীতে। সুৰ নৰ মুনি সব কে ভয বীতে ॥
তব লছিমন সীতহি লৈ আএ। প্ৰভু পদ পৰত হৰষি উৰ লাএ।
সীতা চিতৱ স্যাম মৃদু গাতা। পৰম প্ৰেম লোচন ন অঘাতা ॥
পঞ্চৱটীং বসি শ্ৰীৰঘুনাযক। কৰত চৰিত সুৰ মুনি সুখদাযক ॥
ধুআঁ দেখি খৰদূষন কেৰা। জাই সুপনখাঁ ৰাৱন প্ৰেৰা ॥
বোলি বচন ক্ৰোধ কৰি ভাৰী। দেস কোস কৈ সুৰতি বিসাৰী ॥
কৰসি পান সোৱসি দিনু ৰাতী। সুধি নহিং তৱ সিৰ পৰ আৰাতী ॥
ৰাজ নীতি বিনু ধন বিনু ধৰ্মা। হৰিহি সমৰ্পে বিনু সতকৰ্মা ॥
বিদ্যা বিনু বিবেক উপজাএঁ। শ্ৰম ফল পঢএ কিএঁ অৰু পাএঁ ॥
সঙ্গ তে জতী কুমন্ত্ৰ তে ৰাজা। মান তে গ্যান পান তেং লাজা ॥
প্ৰীতি প্ৰনয বিনু মদ তে গুনী। নাসহি বেগি নীতি অস সুনী ॥
সো. ৰিপু ৰুজ পাৱক পাপ প্ৰভু অহি গনিঅ ন ছোট কৰি।
অস কহি বিবিধ বিলাপ কৰি লাগী ৰোদন কৰন ॥ 21(ক) ॥
দো. সভা মাঝ পৰি ব্যাকুল বহু প্ৰকাৰ কহ ৰোই।
তোহি জিঅত দসকন্ধৰ মোৰি কি অসি গতি হোই ॥ 21(খ) ॥
সুনত সভাসদ উঠে অকুলাঈ। সমুঝাঈ গহি বাহঁ উঠাঈ ॥
কহ লঙ্কেস কহসি নিজ বাতা। কেঁইঁ তৱ নাসা কান নিপাতা ॥
অৱধ নৃপতি দসৰথ কে জাএ। পুৰুষ সিঙ্ঘ বন খেলন আএ ॥
সমুঝি পৰী মোহি উন্হ কৈ কৰনী। ৰহিত নিসাচৰ কৰিহহিং ধৰনী ॥
জিন্হ কৰ ভুজবল পাই দসানন। অভয ভে বিচৰত মুনি কানন ॥
দেখত বালক কাল সমানা। পৰম ধীৰ ধন্ৱী গুন নানা ॥
অতুলিত বল প্ৰতাপ দ্ৱৌ ভ্ৰাতা। খল বধ ৰত সুৰ মুনি সুখদাতা ॥
সোভাধাম ৰাম অস নামা। তিন্হ কে সঙ্গ নাৰি এক স্যামা ॥
ৰুপ ৰাসি বিধি নাৰি সঁৱাৰী। ৰতি সত কোটি তাসু বলিহাৰী ॥
তাসু অনুজ কাটে শ্ৰুতি নাসা। সুনি তৱ ভগিনি কৰহিং পৰিহাসা ॥
খৰ দূষন সুনি লগে পুকাৰা। ছন মহুঁ সকল কটক উন্হ মাৰা ॥
খৰ দূষন তিসিৰা কৰ ঘাতা। সুনি দসসীস জৰে সব গাতা ॥
দো. সুপনখহি সমুঝাই কৰি বল বোলেসি বহু ভাঁতি।
গযু ভৱন অতি সোচবস নীদ পৰি নহিং ৰাতি ॥ 22 ॥
সুৰ নৰ অসুৰ নাগ খগ মাহীং। মোৰে অনুচৰ কহঁ কৌ নাহীম্ ॥
খৰ দূষন মোহি সম বলৱন্তা। তিন্হহি কো মাৰি বিনু ভগৱন্তা ॥
সুৰ ৰঞ্জন ভঞ্জন মহি ভাৰা। জৌং ভগৱন্ত লীন্হ অৱতাৰা ॥
তৌ মৈ জাই বৈৰু হঠি কৰূঁ। প্ৰভু সৰ প্ৰান তজেং ভৱ তৰূঁ ॥
হোইহি ভজনু ন তামস দেহা। মন ক্ৰম বচন মন্ত্ৰ দৃঢ এহা ॥
জৌং নৰৰুপ ভূপসুত কোঊ। হৰিহুঁ নাৰি জীতি ৰন দোঊ ॥
চলা অকেল জান চঢি তহৱাঁ। বস মাৰীচ সিন্ধু তট জহৱাঁ ॥
ইহাঁ ৰাম জসি জুগুতি বনাঈ। সুনহু উমা সো কথা সুহাঈ ॥
দো. লছিমন গে বনহিং জব লেন মূল ফল কন্দ।
জনকসুতা সন বোলে বিহসি কৃপা সুখ বৃন্দ ॥ 23 ॥
খৰ দূষন মোহি সম বলৱন্তা। তিন্হহি কো মাৰি বিনু ভগৱন্তা ॥
সুৰ ৰঞ্জন ভঞ্জন মহি ভাৰা। জৌং ভগৱন্ত লীন্হ অৱতাৰা ॥
তৌ মৈ জাই বৈৰু হঠি কৰূঁ। প্ৰভু সৰ প্ৰান তজেং ভৱ তৰূঁ ॥
হোইহি ভজনু ন তামস দেহা। মন ক্ৰম বচন মন্ত্ৰ দৃঢ এহা ॥
জৌং নৰৰুপ ভূপসুত কোঊ। হৰিহুঁ নাৰি জীতি ৰন দোঊ ॥
চলা অকেল জান চঢি তহৱাঁ। বস মাৰীচ সিন্ধু তট জহৱাঁ ॥
ইহাঁ ৰাম জসি জুগুতি বনাঈ। সুনহু উমা সো কথা সুহাঈ ॥
দো. লছিমন গে বনহিং জব লেন মূল ফল কন্দ।
জনকসুতা সন বোলে বিহসি কৃপা সুখ বৃন্দ ॥ 23 ॥
সুনহু প্ৰিযা ব্ৰত ৰুচিৰ সুসীলা। মৈং কছু কৰবি ললিত নৰলীলা ॥
তুম্হ পাৱক মহুঁ কৰহু নিৱাসা। জৌ লগি কৰৌং নিসাচৰ নাসা ॥
জবহিং ৰাম সব কহা বখানী। প্ৰভু পদ ধৰি হিযঁ অনল সমানী ॥
নিজ প্ৰতিবিম্ব ৰাখি তহঁ সীতা। তৈসি সীল ৰুপ সুবিনীতা ॥
লছিমনহূঁ যহ মৰমু ন জানা। জো কছু চৰিত ৰচা ভগৱানা ॥
দসমুখ গযু জহাঁ মাৰীচা। নাই মাথ স্ৱাৰথ ৰত নীচা ॥
নৱনি নীচ কৈ অতি দুখদাঈ। জিমি অঙ্কুস ধনু উৰগ বিলাঈ ॥
ভযদাযক খল কৈ প্ৰিয বানী। জিমি অকাল কে কুসুম ভৱানী ॥
দো. কৰি পূজা মাৰীচ তব সাদৰ পূছী বাত।
কৱন হেতু মন ব্যগ্ৰ অতি অকসৰ আযহু তাত ॥ 24 ॥
তুম্হ পাৱক মহুঁ কৰহু নিৱাসা। জৌ লগি কৰৌং নিসাচৰ নাসা ॥
জবহিং ৰাম সব কহা বখানী। প্ৰভু পদ ধৰি হিযঁ অনল সমানী ॥
নিজ প্ৰতিবিম্ব ৰাখি তহঁ সীতা। তৈসি সীল ৰুপ সুবিনীতা ॥
লছিমনহূঁ যহ মৰমু ন জানা। জো কছু চৰিত ৰচা ভগৱানা ॥
দসমুখ গযু জহাঁ মাৰীচা। নাই মাথ স্ৱাৰথ ৰত নীচা ॥
নৱনি নীচ কৈ অতি দুখদাঈ। জিমি অঙ্কুস ধনু উৰগ বিলাঈ ॥
ভযদাযক খল কৈ প্ৰিয বানী। জিমি অকাল কে কুসুম ভৱানী ॥
দো. কৰি পূজা মাৰীচ তব সাদৰ পূছী বাত।
কৱন হেতু মন ব্যগ্ৰ অতি অকসৰ আযহু তাত ॥ 24 ॥
দসমুখ সকল কথা তেহি আগেং। কহী সহিত অভিমান অভাগেম্ ॥
হোহু কপট মৃগ তুম্হ ছলকাৰী। জেহি বিধি হৰি আনৌ নৃপনাৰী ॥
তেহিং পুনি কহা সুনহু দসসীসা। তে নৰৰুপ চৰাচৰ ঈসা ॥
তাসোং তাত বযৰু নহিং কীজে। মাৰেং মৰিঅ জিআএঁ জীজৈ ॥
মুনি মখ ৰাখন গযু কুমাৰা। বিনু ফৰ সৰ ৰঘুপতি মোহি মাৰা ॥
সত জোজন আযুঁ ছন মাহীং। তিন্হ সন বযৰু কিএঁ ভল নাহীম্ ॥
ভি মম কীট ভৃঙ্গ কী নাঈ। জহঁ তহঁ মৈং দেখুঁ দৌ ভাঈ ॥
জৌং নৰ তাত তদপি অতি সূৰা। তিন্হহি বিৰোধি ন আইহি পূৰা ॥
দো. জেহিং তাডকা সুবাহু হতি খণ্ডেউ হৰ কোদণ্ড ॥
খৰ দূষন তিসিৰা বধেউ মনুজ কি অস বৰিবণ্ড ॥ 25 ॥
হোহু কপট মৃগ তুম্হ ছলকাৰী। জেহি বিধি হৰি আনৌ নৃপনাৰী ॥
তেহিং পুনি কহা সুনহু দসসীসা। তে নৰৰুপ চৰাচৰ ঈসা ॥
তাসোং তাত বযৰু নহিং কীজে। মাৰেং মৰিঅ জিআএঁ জীজৈ ॥
মুনি মখ ৰাখন গযু কুমাৰা। বিনু ফৰ সৰ ৰঘুপতি মোহি মাৰা ॥
সত জোজন আযুঁ ছন মাহীং। তিন্হ সন বযৰু কিএঁ ভল নাহীম্ ॥
ভি মম কীট ভৃঙ্গ কী নাঈ। জহঁ তহঁ মৈং দেখুঁ দৌ ভাঈ ॥
জৌং নৰ তাত তদপি অতি সূৰা। তিন্হহি বিৰোধি ন আইহি পূৰা ॥
দো. জেহিং তাডকা সুবাহু হতি খণ্ডেউ হৰ কোদণ্ড ॥
খৰ দূষন তিসিৰা বধেউ মনুজ কি অস বৰিবণ্ড ॥ 25 ॥
জাহু ভৱন কুল কুসল বিচাৰী। সুনত জৰা দীন্হিসি বহু গাৰী ॥
গুৰু জিমি মূঢ কৰসি মম বোধা। কহু জগ মোহি সমান কো জোধা ॥
তব মাৰীচ হৃদযঁ অনুমানা। নৱহি বিৰোধেং নহিং কল্যানা ॥
সস্ত্ৰী মৰ্মী প্ৰভু সঠ ধনী। বৈদ বন্দি কবি ভানস গুনী ॥
উভয ভাঁতি দেখা নিজ মৰনা। তব তাকিসি ৰঘুনাযক সৰনা ॥
উতৰু দেত মোহি বধব অভাগেং। কস ন মৰৌং ৰঘুপতি সৰ লাগেম্ ॥
অস জিযঁ জানি দসানন সঙ্গা। চলা ৰাম পদ প্ৰেম অভঙ্গা ॥
মন অতি হৰষ জনাৱ ন তেহী। আজু দেখিহুঁ পৰম সনেহী ॥
ছং. নিজ পৰম প্ৰীতম দেখি লোচন সুফল কৰি সুখ পাইহৌং।
শ্ৰী সহিত অনুজ সমেত কৃপানিকেত পদ মন লাইহৌম্ ॥
নিৰ্বান দাযক ক্ৰোধ জা কৰ ভগতি অবসহি বসকৰী।
নিজ পানি সৰ সন্ধানি সো মোহি বধিহি সুখসাগৰ হৰী ॥
দো. মম পাছেং ধৰ ধাৱত ধৰেং সৰাসন বান।
ফিৰি ফিৰি প্ৰভুহি বিলোকিহুঁ ধন্য ন মো সম আন ॥ 26 ॥
গুৰু জিমি মূঢ কৰসি মম বোধা। কহু জগ মোহি সমান কো জোধা ॥
তব মাৰীচ হৃদযঁ অনুমানা। নৱহি বিৰোধেং নহিং কল্যানা ॥
সস্ত্ৰী মৰ্মী প্ৰভু সঠ ধনী। বৈদ বন্দি কবি ভানস গুনী ॥
উভয ভাঁতি দেখা নিজ মৰনা। তব তাকিসি ৰঘুনাযক সৰনা ॥
উতৰু দেত মোহি বধব অভাগেং। কস ন মৰৌং ৰঘুপতি সৰ লাগেম্ ॥
অস জিযঁ জানি দসানন সঙ্গা। চলা ৰাম পদ প্ৰেম অভঙ্গা ॥
মন অতি হৰষ জনাৱ ন তেহী। আজু দেখিহুঁ পৰম সনেহী ॥
ছং. নিজ পৰম প্ৰীতম দেখি লোচন সুফল কৰি সুখ পাইহৌং।
শ্ৰী সহিত অনুজ সমেত কৃপানিকেত পদ মন লাইহৌম্ ॥
নিৰ্বান দাযক ক্ৰোধ জা কৰ ভগতি অবসহি বসকৰী।
নিজ পানি সৰ সন্ধানি সো মোহি বধিহি সুখসাগৰ হৰী ॥
দো. মম পাছেং ধৰ ধাৱত ধৰেং সৰাসন বান।
ফিৰি ফিৰি প্ৰভুহি বিলোকিহুঁ ধন্য ন মো সম আন ॥ 26 ॥
তেহি বন নিকট দসানন গযূ। তব মাৰীচ কপটমৃগ ভযূ ॥
অতি বিচিত্ৰ কছু বৰনি ন জাঈ। কনক দেহ মনি ৰচিত বনাঈ ॥
সীতা পৰম ৰুচিৰ মৃগ দেখা। অঙ্গ অঙ্গ সুমনোহৰ বেষা ॥
সুনহু দেৱ ৰঘুবীৰ কৃপালা। এহি মৃগ কৰ অতি সুন্দৰ ছালা ॥
সত্যসন্ধ প্ৰভু বধি কৰি এহী। আনহু চৰ্ম কহতি বৈদেহী ॥
তব ৰঘুপতি জানত সব কাৰন। উঠে হৰষি সুৰ কাজু সঁৱাৰন ॥
মৃগ বিলোকি কটি পৰিকৰ বাঁধা। কৰতল চাপ ৰুচিৰ সৰ সাঁধা ॥
প্ৰভু লছিমনিহি কহা সমুঝাঈ। ফিৰত বিপিন নিসিচৰ বহু ভাঈ ॥
সীতা কেৰি কৰেহু ৰখৱাৰী। বুধি বিবেক বল সময বিচাৰী ॥
প্ৰভুহি বিলোকি চলা মৃগ ভাজী। ধাএ ৰামু সৰাসন সাজী ॥
নিগম নেতি সিৱ ধ্যান ন পাৱা। মাযামৃগ পাছেং সো ধাৱা ॥
কবহুঁ নিকট পুনি দূৰি পৰাঈ। কবহুঁক প্ৰগটি কবহুঁ ছপাঈ ॥
প্ৰগটত দুৰত কৰত ছল ভূৰী। এহি বিধি প্ৰভুহি গযু লৈ দূৰী ॥
তব তকি ৰাম কঠিন সৰ মাৰা। ধৰনি পৰেউ কৰি ঘোৰ পুকাৰা ॥
লছিমন কৰ প্ৰথমহিং লৈ নামা। পাছেং সুমিৰেসি মন মহুঁ ৰামা ॥
প্ৰান তজত প্ৰগটেসি নিজ দেহা। সুমিৰেসি ৰামু সমেত সনেহা ॥
অন্তৰ প্ৰেম তাসু পহিচানা। মুনি দুৰ্লভ গতি দীন্হি সুজানা ॥
দো. বিপুল সুমন সুৰ বৰষহিং গাৱহিং প্ৰভু গুন গাথ।
নিজ পদ দীন্হ অসুৰ কহুঁ দীনবন্ধু ৰঘুনাথ ॥ 27 ॥
অতি বিচিত্ৰ কছু বৰনি ন জাঈ। কনক দেহ মনি ৰচিত বনাঈ ॥
সীতা পৰম ৰুচিৰ মৃগ দেখা। অঙ্গ অঙ্গ সুমনোহৰ বেষা ॥
সুনহু দেৱ ৰঘুবীৰ কৃপালা। এহি মৃগ কৰ অতি সুন্দৰ ছালা ॥
সত্যসন্ধ প্ৰভু বধি কৰি এহী। আনহু চৰ্ম কহতি বৈদেহী ॥
তব ৰঘুপতি জানত সব কাৰন। উঠে হৰষি সুৰ কাজু সঁৱাৰন ॥
মৃগ বিলোকি কটি পৰিকৰ বাঁধা। কৰতল চাপ ৰুচিৰ সৰ সাঁধা ॥
প্ৰভু লছিমনিহি কহা সমুঝাঈ। ফিৰত বিপিন নিসিচৰ বহু ভাঈ ॥
সীতা কেৰি কৰেহু ৰখৱাৰী। বুধি বিবেক বল সময বিচাৰী ॥
প্ৰভুহি বিলোকি চলা মৃগ ভাজী। ধাএ ৰামু সৰাসন সাজী ॥
নিগম নেতি সিৱ ধ্যান ন পাৱা। মাযামৃগ পাছেং সো ধাৱা ॥
কবহুঁ নিকট পুনি দূৰি পৰাঈ। কবহুঁক প্ৰগটি কবহুঁ ছপাঈ ॥
প্ৰগটত দুৰত কৰত ছল ভূৰী। এহি বিধি প্ৰভুহি গযু লৈ দূৰী ॥
তব তকি ৰাম কঠিন সৰ মাৰা। ধৰনি পৰেউ কৰি ঘোৰ পুকাৰা ॥
লছিমন কৰ প্ৰথমহিং লৈ নামা। পাছেং সুমিৰেসি মন মহুঁ ৰামা ॥
প্ৰান তজত প্ৰগটেসি নিজ দেহা। সুমিৰেসি ৰামু সমেত সনেহা ॥
অন্তৰ প্ৰেম তাসু পহিচানা। মুনি দুৰ্লভ গতি দীন্হি সুজানা ॥
দো. বিপুল সুমন সুৰ বৰষহিং গাৱহিং প্ৰভু গুন গাথ।
নিজ পদ দীন্হ অসুৰ কহুঁ দীনবন্ধু ৰঘুনাথ ॥ 27 ॥
খল বধি তুৰত ফিৰে ৰঘুবীৰা। সোহ চাপ কৰ কটি তূনীৰা ॥
আৰত গিৰা সুনী জব সীতা। কহ লছিমন সন পৰম সভীতা ॥
জাহু বেগি সঙ্কট অতি ভ্ৰাতা। লছিমন বিহসি কহা সুনু মাতা ॥
ভৃকুটি বিলাস সৃষ্টি লয হোঈ। সপনেহুঁ সঙ্কট পৰি কি সোঈ ॥
মৰম বচন জব সীতা বোলা। হৰি প্ৰেৰিত লছিমন মন ডোলা ॥
বন দিসি দেৱ সৌম্পি সব কাহূ। চলে জহাঁ ৰাৱন সসি ৰাহূ ॥
সূন বীচ দসকন্ধৰ দেখা। আৱা নিকট জতী কেং বেষা ॥
জাকেং ডৰ সুৰ অসুৰ ডেৰাহীং। নিসি ন নীদ দিন অন্ন ন খাহীম্ ॥
সো দসসীস স্ৱান কী নাঈ। ইত উত চিতি চলা ভডইহাঈ ॥
ইমি কুপন্থ পগ দেত খগেসা। ৰহ ন তেজ বুধি বল লেসা ॥
নানা বিধি কৰি কথা সুহাঈ। ৰাজনীতি ভয প্ৰীতি দেখাঈ ॥
কহ সীতা সুনু জতী গোসাঈং। বোলেহু বচন দুষ্ট কী নাঈম্ ॥
তব ৰাৱন নিজ ৰূপ দেখাৱা। ভী সভয জব নাম সুনাৱা ॥
কহ সীতা ধৰি ধীৰজু গাঢআ। আই গযু প্ৰভু ৰহু খল ঠাঢআ ॥
জিমি হৰিবধুহি ছুদ্ৰ সস চাহা। ভেসি কালবস নিসিচৰ নাহা ॥
সুনত বচন দসসীস ৰিসানা। মন মহুঁ চৰন বন্দি সুখ মানা ॥
দো. ক্ৰোধৱন্ত তব ৰাৱন লীন্হিসি ৰথ বৈঠাই।
চলা গগনপথ আতুৰ ভযঁ ৰথ হাঁকি ন জাই ॥ 28 ॥
আৰত গিৰা সুনী জব সীতা। কহ লছিমন সন পৰম সভীতা ॥
জাহু বেগি সঙ্কট অতি ভ্ৰাতা। লছিমন বিহসি কহা সুনু মাতা ॥
ভৃকুটি বিলাস সৃষ্টি লয হোঈ। সপনেহুঁ সঙ্কট পৰি কি সোঈ ॥
মৰম বচন জব সীতা বোলা। হৰি প্ৰেৰিত লছিমন মন ডোলা ॥
বন দিসি দেৱ সৌম্পি সব কাহূ। চলে জহাঁ ৰাৱন সসি ৰাহূ ॥
সূন বীচ দসকন্ধৰ দেখা। আৱা নিকট জতী কেং বেষা ॥
জাকেং ডৰ সুৰ অসুৰ ডেৰাহীং। নিসি ন নীদ দিন অন্ন ন খাহীম্ ॥
সো দসসীস স্ৱান কী নাঈ। ইত উত চিতি চলা ভডইহাঈ ॥
ইমি কুপন্থ পগ দেত খগেসা। ৰহ ন তেজ বুধি বল লেসা ॥
নানা বিধি কৰি কথা সুহাঈ। ৰাজনীতি ভয প্ৰীতি দেখাঈ ॥
কহ সীতা সুনু জতী গোসাঈং। বোলেহু বচন দুষ্ট কী নাঈম্ ॥
তব ৰাৱন নিজ ৰূপ দেখাৱা। ভী সভয জব নাম সুনাৱা ॥
কহ সীতা ধৰি ধীৰজু গাঢআ। আই গযু প্ৰভু ৰহু খল ঠাঢআ ॥
জিমি হৰিবধুহি ছুদ্ৰ সস চাহা। ভেসি কালবস নিসিচৰ নাহা ॥
সুনত বচন দসসীস ৰিসানা। মন মহুঁ চৰন বন্দি সুখ মানা ॥
দো. ক্ৰোধৱন্ত তব ৰাৱন লীন্হিসি ৰথ বৈঠাই।
চলা গগনপথ আতুৰ ভযঁ ৰথ হাঁকি ন জাই ॥ 28 ॥
হা জগ এক বীৰ ৰঘুৰাযা। কেহিং অপৰাধ বিসাৰেহু দাযা ॥
আৰতি হৰন সৰন সুখদাযক। হা ৰঘুকুল সৰোজ দিননাযক ॥
হা লছিমন তুম্হাৰ নহিং দোসা। সো ফলু পাযুঁ কীন্হেউঁ ৰোসা ॥
বিবিধ বিলাপ কৰতি বৈদেহী। ভূৰি কৃপা প্ৰভু দূৰি সনেহী ॥
বিপতি মোৰি কো প্ৰভুহি সুনাৱা। পুৰোডাস চহ ৰাসভ খাৱা ॥
সীতা কৈ বিলাপ সুনি ভাৰী। ভে চৰাচৰ জীৱ দুখাৰী ॥
গীধৰাজ সুনি আৰত বানী। ৰঘুকুলতিলক নাৰি পহিচানী ॥
অধম নিসাচৰ লীন্হে জাঈ। জিমি মলেছ বস কপিলা গাঈ ॥
সীতে পুত্ৰি কৰসি জনি ত্ৰাসা। কৰিহুঁ জাতুধান কৰ নাসা ॥
ধাৱা ক্ৰোধৱন্ত খগ কৈসেং। ছূটি পবি পৰবত কহুঁ জৈসে ॥
ৰে ৰে দুষ্ট ঠাঢ কিন হোহী। নিৰ্ভয চলেসি ন জানেহি মোহী ॥
আৱত দেখি কৃতান্ত সমানা। ফিৰি দসকন্ধৰ কৰ অনুমানা ॥
কী মৈনাক কি খগপতি হোঈ। মম বল জান সহিত পতি সোঈ ॥
জানা জৰঠ জটাযূ এহা। মম কৰ তীৰথ ছাঁডইহি দেহা ॥
সুনত গীধ ক্ৰোধাতুৰ ধাৱা। কহ সুনু ৰাৱন মোৰ সিখাৱা ॥
তজি জানকিহি কুসল গৃহ জাহূ। নাহিং ত অস হোইহি বহুবাহূ ॥
ৰাম ৰোষ পাৱক অতি ঘোৰা। হোইহি সকল সলভ কুল তোৰা ॥
উতৰু ন দেত দসানন জোধা। তবহিং গীধ ধাৱা কৰি ক্ৰোধা ॥
ধৰি কচ বিৰথ কীন্হ মহি গিৰা। সীতহি ৰাখি গীধ পুনি ফিৰা ॥
চৌচন্হ মাৰি বিদাৰেসি দেহী। দণ্ড এক ভি মুৰুছা তেহী ॥
তব সক্ৰোধ নিসিচৰ খিসিআনা। কাঢএসি পৰম কৰাল কৃপানা ॥
কাটেসি পঙ্খ পৰা খগ ধৰনী। সুমিৰি ৰাম কৰি অদভুত কৰনী ॥
সীতহি জানি চঢআই বহোৰী। চলা উতাইল ত্ৰাস ন থোৰী ॥
কৰতি বিলাপ জাতি নভ সীতা। ব্যাধ বিবস জনু মৃগী সভীতা ॥
গিৰি পৰ বৈঠে কপিন্হ নিহাৰী। কহি হৰি নাম দীন্হ পট ডাৰী ॥
এহি বিধি সীতহি সো লৈ গযূ। বন অসোক মহঁ ৰাখত ভযূ ॥
দো. হাৰি পৰা খল বহু বিধি ভয অৰু প্ৰীতি দেখাই।
তব অসোক পাদপ তৰ ৰাখিসি জতন কৰাই ॥ 29(ক) ॥
নৱান্হপাৰাযণ, ছঠা ৱিশ্ৰাম
জেহি বিধি কপট কুৰঙ্গ সঁগ ধাই চলে শ্ৰীৰাম।
সো ছবি সীতা ৰাখি উৰ ৰটতি ৰহতি হৰিনাম ॥ 29(খ) ॥
ৰঘুপতি অনুজহি আৱত দেখী। বাহিজ চিন্তা কীন্হি বিসেষী ॥
জনকসুতা পৰিহৰিহু অকেলী। আযহু তাত বচন মম পেলী ॥
নিসিচৰ নিকৰ ফিৰহিং বন মাহীং। মম মন সীতা আশ্ৰম নাহীম্ ॥
গহি পদ কমল অনুজ কৰ জোৰী। কহেউ নাথ কছু মোহি ন খোৰী ॥
অনুজ সমেত গে প্ৰভু তহৱাঁ। গোদাৱৰি তট আশ্ৰম জহৱাঁ ॥
আশ্ৰম দেখি জানকী হীনা। ভে বিকল জস প্ৰাকৃত দীনা ॥
হা গুন খানি জানকী সীতা। ৰূপ সীল ব্ৰত নেম পুনীতা ॥
লছিমন সমুঝাএ বহু ভাঁতী। পূছত চলে লতা তৰু পাঁতী ॥
হে খগ মৃগ হে মধুকৰ শ্ৰেনী। তুম্হ দেখী সীতা মৃগনৈনী ॥
খঞ্জন সুক কপোত মৃগ মীনা। মধুপ নিকৰ কোকিলা প্ৰবীনা ॥
কুন্দ কলী দাডইম দামিনী। কমল সৰদ সসি অহিভামিনী ॥
বৰুন পাস মনোজ ধনু হংসা। গজ কেহৰি নিজ সুনত প্ৰসংসা ॥
শ্ৰীফল কনক কদলি হৰষাহীং। নেকু ন সঙ্ক সকুচ মন মাহীম্ ॥
সুনু জানকী তোহি বিনু আজূ। হৰষে সকল পাই জনু ৰাজূ ॥
কিমি সহি জাত অনখ তোহি পাহীম্ । প্ৰিযা বেগি প্ৰগটসি কস নাহীম্ ॥
এহি বিধি খৌজত বিলপত স্ৱামী। মনহুঁ মহা বিৰহী অতি কামী ॥
পূৰনকাম ৰাম সুখ ৰাসী। মনুজ চৰিত কৰ অজ অবিনাসী ॥
আগে পৰা গীধপতি দেখা। সুমিৰত ৰাম চৰন জিন্হ ৰেখা ॥
দো. কৰ সৰোজ সিৰ পৰসেউ কৃপাসিন্ধু ৰধুবীৰ ॥
নিৰখি ৰাম ছবি ধাম মুখ বিগত ভী সব পীৰ ॥ 30 ॥
আৰতি হৰন সৰন সুখদাযক। হা ৰঘুকুল সৰোজ দিননাযক ॥
হা লছিমন তুম্হাৰ নহিং দোসা। সো ফলু পাযুঁ কীন্হেউঁ ৰোসা ॥
বিবিধ বিলাপ কৰতি বৈদেহী। ভূৰি কৃপা প্ৰভু দূৰি সনেহী ॥
বিপতি মোৰি কো প্ৰভুহি সুনাৱা। পুৰোডাস চহ ৰাসভ খাৱা ॥
সীতা কৈ বিলাপ সুনি ভাৰী। ভে চৰাচৰ জীৱ দুখাৰী ॥
গীধৰাজ সুনি আৰত বানী। ৰঘুকুলতিলক নাৰি পহিচানী ॥
অধম নিসাচৰ লীন্হে জাঈ। জিমি মলেছ বস কপিলা গাঈ ॥
সীতে পুত্ৰি কৰসি জনি ত্ৰাসা। কৰিহুঁ জাতুধান কৰ নাসা ॥
ধাৱা ক্ৰোধৱন্ত খগ কৈসেং। ছূটি পবি পৰবত কহুঁ জৈসে ॥
ৰে ৰে দুষ্ট ঠাঢ কিন হোহী। নিৰ্ভয চলেসি ন জানেহি মোহী ॥
আৱত দেখি কৃতান্ত সমানা। ফিৰি দসকন্ধৰ কৰ অনুমানা ॥
কী মৈনাক কি খগপতি হোঈ। মম বল জান সহিত পতি সোঈ ॥
জানা জৰঠ জটাযূ এহা। মম কৰ তীৰথ ছাঁডইহি দেহা ॥
সুনত গীধ ক্ৰোধাতুৰ ধাৱা। কহ সুনু ৰাৱন মোৰ সিখাৱা ॥
তজি জানকিহি কুসল গৃহ জাহূ। নাহিং ত অস হোইহি বহুবাহূ ॥
ৰাম ৰোষ পাৱক অতি ঘোৰা। হোইহি সকল সলভ কুল তোৰা ॥
উতৰু ন দেত দসানন জোধা। তবহিং গীধ ধাৱা কৰি ক্ৰোধা ॥
ধৰি কচ বিৰথ কীন্হ মহি গিৰা। সীতহি ৰাখি গীধ পুনি ফিৰা ॥
চৌচন্হ মাৰি বিদাৰেসি দেহী। দণ্ড এক ভি মুৰুছা তেহী ॥
তব সক্ৰোধ নিসিচৰ খিসিআনা। কাঢএসি পৰম কৰাল কৃপানা ॥
কাটেসি পঙ্খ পৰা খগ ধৰনী। সুমিৰি ৰাম কৰি অদভুত কৰনী ॥
সীতহি জানি চঢআই বহোৰী। চলা উতাইল ত্ৰাস ন থোৰী ॥
কৰতি বিলাপ জাতি নভ সীতা। ব্যাধ বিবস জনু মৃগী সভীতা ॥
গিৰি পৰ বৈঠে কপিন্হ নিহাৰী। কহি হৰি নাম দীন্হ পট ডাৰী ॥
এহি বিধি সীতহি সো লৈ গযূ। বন অসোক মহঁ ৰাখত ভযূ ॥
দো. হাৰি পৰা খল বহু বিধি ভয অৰু প্ৰীতি দেখাই।
তব অসোক পাদপ তৰ ৰাখিসি জতন কৰাই ॥ 29(ক) ॥
নৱান্হপাৰাযণ, ছঠা ৱিশ্ৰাম
জেহি বিধি কপট কুৰঙ্গ সঁগ ধাই চলে শ্ৰীৰাম।
সো ছবি সীতা ৰাখি উৰ ৰটতি ৰহতি হৰিনাম ॥ 29(খ) ॥
ৰঘুপতি অনুজহি আৱত দেখী। বাহিজ চিন্তা কীন্হি বিসেষী ॥
জনকসুতা পৰিহৰিহু অকেলী। আযহু তাত বচন মম পেলী ॥
নিসিচৰ নিকৰ ফিৰহিং বন মাহীং। মম মন সীতা আশ্ৰম নাহীম্ ॥
গহি পদ কমল অনুজ কৰ জোৰী। কহেউ নাথ কছু মোহি ন খোৰী ॥
অনুজ সমেত গে প্ৰভু তহৱাঁ। গোদাৱৰি তট আশ্ৰম জহৱাঁ ॥
আশ্ৰম দেখি জানকী হীনা। ভে বিকল জস প্ৰাকৃত দীনা ॥
হা গুন খানি জানকী সীতা। ৰূপ সীল ব্ৰত নেম পুনীতা ॥
লছিমন সমুঝাএ বহু ভাঁতী। পূছত চলে লতা তৰু পাঁতী ॥
হে খগ মৃগ হে মধুকৰ শ্ৰেনী। তুম্হ দেখী সীতা মৃগনৈনী ॥
খঞ্জন সুক কপোত মৃগ মীনা। মধুপ নিকৰ কোকিলা প্ৰবীনা ॥
কুন্দ কলী দাডইম দামিনী। কমল সৰদ সসি অহিভামিনী ॥
বৰুন পাস মনোজ ধনু হংসা। গজ কেহৰি নিজ সুনত প্ৰসংসা ॥
শ্ৰীফল কনক কদলি হৰষাহীং। নেকু ন সঙ্ক সকুচ মন মাহীম্ ॥
সুনু জানকী তোহি বিনু আজূ। হৰষে সকল পাই জনু ৰাজূ ॥
কিমি সহি জাত অনখ তোহি পাহীম্ । প্ৰিযা বেগি প্ৰগটসি কস নাহীম্ ॥
এহি বিধি খৌজত বিলপত স্ৱামী। মনহুঁ মহা বিৰহী অতি কামী ॥
পূৰনকাম ৰাম সুখ ৰাসী। মনুজ চৰিত কৰ অজ অবিনাসী ॥
আগে পৰা গীধপতি দেখা। সুমিৰত ৰাম চৰন জিন্হ ৰেখা ॥
দো. কৰ সৰোজ সিৰ পৰসেউ কৃপাসিন্ধু ৰধুবীৰ ॥
নিৰখি ৰাম ছবি ধাম মুখ বিগত ভী সব পীৰ ॥ 30 ॥
তব কহ গীধ বচন ধৰি ধীৰা । সুনহু ৰাম ভঞ্জন ভৱ ভীৰা ॥
নাথ দসানন যহ গতি কীন্হী। তেহি খল জনকসুতা হৰি লীন্হী ॥
লৈ দচ্ছিন দিসি গযু গোসাঈ। বিলপতি অতি কুৰৰী কী নাঈ ॥
দৰস লাগী প্ৰভু ৰাখেংউঁ প্ৰানা। চলন চহত অব কৃপানিধানা ॥
ৰাম কহা তনু ৰাখহু তাতা। মুখ মুসকাই কহী তেহিং বাতা ॥
জা কৰ নাম মৰত মুখ আৱা। অধমু মুকুত হোঈ শ্ৰুতি গাৱা ॥
সো মম লোচন গোচৰ আগেং। ৰাখৌং দেহ নাথ কেহি খাঁগেঁ ॥
জল ভৰি নযন কহহিঁ ৰঘুৰাঈ। তাত কৰ্ম নিজ তে গতিং পাঈ ॥
পৰহিত বস জিন্হ কে মন মাহীঁ। তিন্হ কহুঁ জগ দুৰ্লভ কছু নাহীঁ ॥
তনু তজি তাত জাহু মম ধামা। দেউঁ কাহ তুম্হ পূৰনকামা ॥
দো. সীতা হৰন তাত জনি কহহু পিতা সন জাই ॥
জৌঁ মৈঁ ৰাম ত কুল সহিত কহিহি দসানন আই ॥ 31 ॥
নাথ দসানন যহ গতি কীন্হী। তেহি খল জনকসুতা হৰি লীন্হী ॥
লৈ দচ্ছিন দিসি গযু গোসাঈ। বিলপতি অতি কুৰৰী কী নাঈ ॥
দৰস লাগী প্ৰভু ৰাখেংউঁ প্ৰানা। চলন চহত অব কৃপানিধানা ॥
ৰাম কহা তনু ৰাখহু তাতা। মুখ মুসকাই কহী তেহিং বাতা ॥
জা কৰ নাম মৰত মুখ আৱা। অধমু মুকুত হোঈ শ্ৰুতি গাৱা ॥
সো মম লোচন গোচৰ আগেং। ৰাখৌং দেহ নাথ কেহি খাঁগেঁ ॥
জল ভৰি নযন কহহিঁ ৰঘুৰাঈ। তাত কৰ্ম নিজ তে গতিং পাঈ ॥
পৰহিত বস জিন্হ কে মন মাহীঁ। তিন্হ কহুঁ জগ দুৰ্লভ কছু নাহীঁ ॥
তনু তজি তাত জাহু মম ধামা। দেউঁ কাহ তুম্হ পূৰনকামা ॥
দো. সীতা হৰন তাত জনি কহহু পিতা সন জাই ॥
জৌঁ মৈঁ ৰাম ত কুল সহিত কহিহি দসানন আই ॥ 31 ॥
গীধ দেহ তজি ধৰি হৰি ৰুপা। ভূষন বহু পট পীত অনূপা ॥
স্যাম গাত বিসাল ভুজ চাৰী। অস্তুতি কৰত নযন ভৰি বাৰী ॥
ছং. জয ৰাম ৰূপ অনূপ নিৰ্গুন সগুন গুন প্ৰেৰক সহী।
দসসীস বাহু প্ৰচণ্ড খণ্ডন চণ্ড সৰ মণ্ডন মহী ॥
পাথোদ গাত সৰোজ মুখ ৰাজীৱ আযত লোচনং।
নিত নৌমি ৰামু কৃপাল বাহু বিসাল ভৱ ভয মোচনম্ ॥ 1 ॥
স্যাম গাত বিসাল ভুজ চাৰী। অস্তুতি কৰত নযন ভৰি বাৰী ॥
ছং. জয ৰাম ৰূপ অনূপ নিৰ্গুন সগুন গুন প্ৰেৰক সহী।
দসসীস বাহু প্ৰচণ্ড খণ্ডন চণ্ড সৰ মণ্ডন মহী ॥
পাথোদ গাত সৰোজ মুখ ৰাজীৱ আযত লোচনং।
নিত নৌমি ৰামু কৃপাল বাহু বিসাল ভৱ ভয মোচনম্ ॥ 1 ॥
বলমপ্ৰমেযমনাদিমজমব্যক্তমেকমগোচৰং।
গোবিন্দ গোপৰ দ্ৱন্দ্ৱহৰ বিগ্যানঘন ধৰনীধৰম্ ॥
জে ৰাম মন্ত্ৰ জপন্ত সন্ত অনন্ত জন মন ৰঞ্জনং।
নিত নৌমি ৰাম অকাম প্ৰিয কামাদি খল দল গঞ্জনম্ ॥ 2।
জেহি শ্ৰুতি নিৰঞ্জন ব্ৰহ্ম ব্যাপক বিৰজ অজ কহি গাৱহীম্ ॥
কৰি ধ্যান গ্যান বিৰাগ জোগ অনেক মুনি জেহি পাৱহীম্ ॥
সো প্ৰগট কৰুনা কন্দ সোভা বৃন্দ অগ জগ মোহী।
মম হৃদয পঙ্কজ ভৃঙ্গ অঙ্গ অনঙ্গ বহু ছবি সোহী ॥ 3 ॥
গোবিন্দ গোপৰ দ্ৱন্দ্ৱহৰ বিগ্যানঘন ধৰনীধৰম্ ॥
জে ৰাম মন্ত্ৰ জপন্ত সন্ত অনন্ত জন মন ৰঞ্জনং।
নিত নৌমি ৰাম অকাম প্ৰিয কামাদি খল দল গঞ্জনম্ ॥ 2।
জেহি শ্ৰুতি নিৰঞ্জন ব্ৰহ্ম ব্যাপক বিৰজ অজ কহি গাৱহীম্ ॥
কৰি ধ্যান গ্যান বিৰাগ জোগ অনেক মুনি জেহি পাৱহীম্ ॥
সো প্ৰগট কৰুনা কন্দ সোভা বৃন্দ অগ জগ মোহী।
মম হৃদয পঙ্কজ ভৃঙ্গ অঙ্গ অনঙ্গ বহু ছবি সোহী ॥ 3 ॥
জো অগম সুগম সুভাৱ নিৰ্মল অসম সম সীতল সদা।
পস্যন্তি জং জোগী জতন কৰি কৰত মন গো বস সদা ॥
সো ৰাম ৰমা নিৱাস সন্তত দাস বস ত্ৰিভুৱন ধনী।
মম উৰ বসু সো সমন সংসৃতি জাসু কীৰতি পাৱনী ॥ 4 ॥
পস্যন্তি জং জোগী জতন কৰি কৰত মন গো বস সদা ॥
সো ৰাম ৰমা নিৱাস সন্তত দাস বস ত্ৰিভুৱন ধনী।
মম উৰ বসু সো সমন সংসৃতি জাসু কীৰতি পাৱনী ॥ 4 ॥
দো. অবিৰল ভগতি মাগি বৰ গীধ গযু হৰিধাম।
তেহি কী ক্ৰিযা জথোচিত নিজ কৰ কীন্হী ৰাম ॥ 32 ॥
তেহি কী ক্ৰিযা জথোচিত নিজ কৰ কীন্হী ৰাম ॥ 32 ॥
কোমল চিত অতি দীনদযালা। কাৰন বিনু ৰঘুনাথ কৃপালা ॥
গীধ অধম খগ আমিষ ভোগী। গতি দীন্হি জো জাচত জোগী ॥
সুনহু উমা তে লোগ অভাগী। হৰি তজি হোহিং বিষয অনুৰাগী ॥
পুনি সীতহি খোজত দ্ৱৌ ভাঈ। চলে বিলোকত বন বহুতাঈ ॥
সঙ্কুল লতা বিটপ ঘন কানন। বহু খগ মৃগ তহঁ গজ পঞ্চানন ॥
আৱত পন্থ কবন্ধ নিপাতা। তেহিং সব কহী সাপ কৈ বাতা ॥
দুৰবাসা মোহি দীন্হী সাপা। প্ৰভু পদ পেখি মিটা সো পাপা ॥
সুনু গন্ধৰ্ব কহুঁ মৈ তোহী। মোহি ন সোহাই ব্ৰহ্মকুল দ্ৰোহী ॥
দো. মন ক্ৰম বচন কপট তজি জো কৰ ভূসুৰ সেৱ।
মোহি সমেত বিৰঞ্চি সিৱ বস তাকেং সব দেৱ ॥ 33 ॥
গীধ অধম খগ আমিষ ভোগী। গতি দীন্হি জো জাচত জোগী ॥
সুনহু উমা তে লোগ অভাগী। হৰি তজি হোহিং বিষয অনুৰাগী ॥
পুনি সীতহি খোজত দ্ৱৌ ভাঈ। চলে বিলোকত বন বহুতাঈ ॥
সঙ্কুল লতা বিটপ ঘন কানন। বহু খগ মৃগ তহঁ গজ পঞ্চানন ॥
আৱত পন্থ কবন্ধ নিপাতা। তেহিং সব কহী সাপ কৈ বাতা ॥
দুৰবাসা মোহি দীন্হী সাপা। প্ৰভু পদ পেখি মিটা সো পাপা ॥
সুনু গন্ধৰ্ব কহুঁ মৈ তোহী। মোহি ন সোহাই ব্ৰহ্মকুল দ্ৰোহী ॥
দো. মন ক্ৰম বচন কপট তজি জো কৰ ভূসুৰ সেৱ।
মোহি সমেত বিৰঞ্চি সিৱ বস তাকেং সব দেৱ ॥ 33 ॥
সাপত তাডত পৰুষ কহন্তা। বিপ্ৰ পূজ্য অস গাৱহিং সন্তা ॥
পূজিঅ বিপ্ৰ সীল গুন হীনা। সূদ্ৰ ন গুন গন গ্যান প্ৰবীনা ॥
কহি নিজ ধৰ্ম তাহি সমুঝাৱা। নিজ পদ প্ৰীতি দেখি মন ভাৱা ॥
ৰঘুপতি চৰন কমল সিৰু নাঈ। গযু গগন আপনি গতি পাঈ ॥
তাহি দেই গতি ৰাম উদাৰা। সবৰী কেং আশ্ৰম পগু ধাৰা ॥
সবৰী দেখি ৰাম গৃহঁ আএ। মুনি কে বচন সমুঝি জিযঁ ভাএ ॥
সৰসিজ লোচন বাহু বিসালা। জটা মুকুট সিৰ উৰ বনমালা ॥
স্যাম গৌৰ সুন্দৰ দৌ ভাঈ। সবৰী পৰী চৰন লপটাঈ ॥
প্ৰেম মগন মুখ বচন ন আৱা। পুনি পুনি পদ সৰোজ সিৰ নাৱা ॥
সাদৰ জল লৈ চৰন পখাৰে। পুনি সুন্দৰ আসন বৈঠাৰে ॥
দো. কন্দ মূল ফল সুৰস অতি দিএ ৰাম কহুঁ আনি।
প্ৰেম সহিত প্ৰভু খাএ বাৰম্বাৰ বখানি ॥ 34 ॥
পূজিঅ বিপ্ৰ সীল গুন হীনা। সূদ্ৰ ন গুন গন গ্যান প্ৰবীনা ॥
কহি নিজ ধৰ্ম তাহি সমুঝাৱা। নিজ পদ প্ৰীতি দেখি মন ভাৱা ॥
ৰঘুপতি চৰন কমল সিৰু নাঈ। গযু গগন আপনি গতি পাঈ ॥
তাহি দেই গতি ৰাম উদাৰা। সবৰী কেং আশ্ৰম পগু ধাৰা ॥
সবৰী দেখি ৰাম গৃহঁ আএ। মুনি কে বচন সমুঝি জিযঁ ভাএ ॥
সৰসিজ লোচন বাহু বিসালা। জটা মুকুট সিৰ উৰ বনমালা ॥
স্যাম গৌৰ সুন্দৰ দৌ ভাঈ। সবৰী পৰী চৰন লপটাঈ ॥
প্ৰেম মগন মুখ বচন ন আৱা। পুনি পুনি পদ সৰোজ সিৰ নাৱা ॥
সাদৰ জল লৈ চৰন পখাৰে। পুনি সুন্দৰ আসন বৈঠাৰে ॥
দো. কন্দ মূল ফল সুৰস অতি দিএ ৰাম কহুঁ আনি।
প্ৰেম সহিত প্ৰভু খাএ বাৰম্বাৰ বখানি ॥ 34 ॥
পানি জোৰি আগেং ভি ঠাঢঈ। প্ৰভুহি বিলোকি প্ৰীতি অতি বাঢঈ ॥
কেহি বিধি অস্তুতি কৰৌ তুম্হাৰী। অধম জাতি মৈং জডমতি ভাৰী ॥
অধম তে অধম অধম অতি নাৰী। তিন্হ মহঁ মৈং মতিমন্দ অঘাৰী ॥
কহ ৰঘুপতি সুনু ভামিনি বাতা। মানুঁ এক ভগতি কৰ নাতা ॥
জাতি পাঁতি কুল ধৰ্ম বডআঈ। ধন বল পৰিজন গুন চতুৰাঈ ॥
ভগতি হীন নৰ সোহি কৈসা। বিনু জল বাৰিদ দেখিঅ জৈসা ॥
নৱধা ভগতি কহুঁ তোহি পাহীং। সাৱধান সুনু ধৰু মন মাহীম্ ॥
প্ৰথম ভগতি সন্তন্হ কৰ সঙ্গা। দূসৰি ৰতি মম কথা প্ৰসঙ্গা ॥
দো. গুৰ পদ পঙ্কজ সেৱা তীসৰি ভগতি অমান।
চৌথি ভগতি মম গুন গন কৰি কপট তজি গান ॥ 35 ॥
কেহি বিধি অস্তুতি কৰৌ তুম্হাৰী। অধম জাতি মৈং জডমতি ভাৰী ॥
অধম তে অধম অধম অতি নাৰী। তিন্হ মহঁ মৈং মতিমন্দ অঘাৰী ॥
কহ ৰঘুপতি সুনু ভামিনি বাতা। মানুঁ এক ভগতি কৰ নাতা ॥
জাতি পাঁতি কুল ধৰ্ম বডআঈ। ধন বল পৰিজন গুন চতুৰাঈ ॥
ভগতি হীন নৰ সোহি কৈসা। বিনু জল বাৰিদ দেখিঅ জৈসা ॥
নৱধা ভগতি কহুঁ তোহি পাহীং। সাৱধান সুনু ধৰু মন মাহীম্ ॥
প্ৰথম ভগতি সন্তন্হ কৰ সঙ্গা। দূসৰি ৰতি মম কথা প্ৰসঙ্গা ॥
দো. গুৰ পদ পঙ্কজ সেৱা তীসৰি ভগতি অমান।
চৌথি ভগতি মম গুন গন কৰি কপট তজি গান ॥ 35 ॥
মন্ত্ৰ জাপ মম দৃঢ বিস্ৱাসা। পঞ্চম ভজন সো বেদ প্ৰকাসা ॥
ছঠ দম সীল বিৰতি বহু কৰমা। নিৰত নিৰন্তৰ সজ্জন ধৰমা ॥
সাতৱঁ সম মোহি ময জগ দেখা। মোতেং সন্ত অধিক কৰি লেখা ॥
আঠৱঁ জথালাভ সন্তোষা। সপনেহুঁ নহিং দেখি পৰদোষা ॥
নৱম সৰল সব সন ছলহীনা। মম ভৰোস হিযঁ হৰষ ন দীনা ॥
নৱ মহুঁ একু জিন্হ কে হোঈ। নাৰি পুৰুষ সচৰাচৰ কোঈ ॥
সোই অতিসয প্ৰিয ভামিনি মোৰে। সকল প্ৰকাৰ ভগতি দৃঢ তোৰেম্ ॥
জোগি বৃন্দ দুৰলভ গতি জোঈ। তো কহুঁ আজু সুলভ ভি সোঈ ॥
মম দৰসন ফল পৰম অনূপা। জীৱ পাৱ নিজ সহজ সৰূপা ॥
জনকসুতা কি সুধি ভামিনী। জানহি কহু কৰিবৰগামিনী ॥
পম্পা সৰহি জাহু ৰঘুৰাঈ। তহঁ হোইহি সুগ্ৰীৱ মিতাঈ ॥
সো সব কহিহি দেৱ ৰঘুবীৰা। জানতহূঁ পূছহু মতিধীৰা ॥
বাৰ বাৰ প্ৰভু পদ সিৰু নাঈ। প্ৰেম সহিত সব কথা সুনাঈ ॥
ছং. কহি কথা সকল বিলোকি হৰি মুখ হৃদযঁ পদ পঙ্কজ ধৰে।
তজি জোগ পাৱক দেহ হৰি পদ লীন ভি জহঁ নহিং ফিৰে ॥
নৰ বিবিধ কৰ্ম অধৰ্ম বহু মত সোকপ্ৰদ সব ত্যাগহূ।
বিস্ৱাস কৰি কহ দাস তুলসী ৰাম পদ অনুৰাগহূ ॥
দো. জাতি হীন অঘ জন্ম মহি মুক্ত কীন্হি অসি নাৰি।
মহামন্দ মন সুখ চহসি ঐসে প্ৰভুহি বিসাৰি ॥ 36 ॥
ছঠ দম সীল বিৰতি বহু কৰমা। নিৰত নিৰন্তৰ সজ্জন ধৰমা ॥
সাতৱঁ সম মোহি ময জগ দেখা। মোতেং সন্ত অধিক কৰি লেখা ॥
আঠৱঁ জথালাভ সন্তোষা। সপনেহুঁ নহিং দেখি পৰদোষা ॥
নৱম সৰল সব সন ছলহীনা। মম ভৰোস হিযঁ হৰষ ন দীনা ॥
নৱ মহুঁ একু জিন্হ কে হোঈ। নাৰি পুৰুষ সচৰাচৰ কোঈ ॥
সোই অতিসয প্ৰিয ভামিনি মোৰে। সকল প্ৰকাৰ ভগতি দৃঢ তোৰেম্ ॥
জোগি বৃন্দ দুৰলভ গতি জোঈ। তো কহুঁ আজু সুলভ ভি সোঈ ॥
মম দৰসন ফল পৰম অনূপা। জীৱ পাৱ নিজ সহজ সৰূপা ॥
জনকসুতা কি সুধি ভামিনী। জানহি কহু কৰিবৰগামিনী ॥
পম্পা সৰহি জাহু ৰঘুৰাঈ। তহঁ হোইহি সুগ্ৰীৱ মিতাঈ ॥
সো সব কহিহি দেৱ ৰঘুবীৰা। জানতহূঁ পূছহু মতিধীৰা ॥
বাৰ বাৰ প্ৰভু পদ সিৰু নাঈ। প্ৰেম সহিত সব কথা সুনাঈ ॥
ছং. কহি কথা সকল বিলোকি হৰি মুখ হৃদযঁ পদ পঙ্কজ ধৰে।
তজি জোগ পাৱক দেহ হৰি পদ লীন ভি জহঁ নহিং ফিৰে ॥
নৰ বিবিধ কৰ্ম অধৰ্ম বহু মত সোকপ্ৰদ সব ত্যাগহূ।
বিস্ৱাস কৰি কহ দাস তুলসী ৰাম পদ অনুৰাগহূ ॥
দো. জাতি হীন অঘ জন্ম মহি মুক্ত কীন্হি অসি নাৰি।
মহামন্দ মন সুখ চহসি ঐসে প্ৰভুহি বিসাৰি ॥ 36 ॥
চলে ৰাম ত্যাগা বন সোঊ। অতুলিত বল নৰ কেহৰি দোঊ ॥
বিৰহী ইৱ প্ৰভু কৰত বিষাদা। কহত কথা অনেক সম্বাদা ॥
লছিমন দেখু বিপিন কি সোভা। দেখত কেহি কৰ মন নহিং ছোভা ॥
নাৰি সহিত সব খগ মৃগ বৃন্দা। মানহুঁ মোৰি কৰত হহিং নিন্দা ॥
হমহি দেখি মৃগ নিকৰ পৰাহীং। মৃগীং কহহিং তুম্হ কহঁ ভয নাহীম্ ॥
তুম্হ আনন্দ কৰহু মৃগ জাএ। কঞ্চন মৃগ খোজন এ আএ ॥
সঙ্গ লাই কৰিনীং কৰি লেহীং। মানহুঁ মোহি সিখাৱনু দেহীম্ ॥
সাস্ত্ৰ সুচিন্তিত পুনি পুনি দেখিঅ। ভূপ সুসেৱিত বস নহিং লেখিঅ ॥
ৰাখিঅ নাৰি জদপি উৰ মাহীং। জুবতী সাস্ত্ৰ নৃপতি বস নাহীম্ ॥
দেখহু তাত বসন্ত সুহাৱা। প্ৰিযা হীন মোহি ভয উপজাৱা ॥
দো. বিৰহ বিকল বলহীন মোহি জানেসি নিপট অকেল।
সহিত বিপিন মধুকৰ খগ মদন কীন্হ বগমেল ॥ 37(ক) ॥
দেখি গযু ভ্ৰাতা সহিত তাসু দূত সুনি বাত।
ডেৰা কীন্হেউ মনহুঁ তব কটকু হটকি মনজাত ॥ 37(খ) ॥
বিটপ বিসাল লতা অৰুঝানী। বিবিধ বিতান দিএ জনু তানী ॥
কদলি তাল বৰ ধুজা পতাকা। দৈখি ন মোহ ধীৰ মন জাকা ॥
বিবিধ ভাঁতি ফূলে তৰু নানা। জনু বানৈত বনে বহু বানা ॥
কহুঁ কহুঁ সুন্দৰ বিটপ সুহাএ। জনু ভট বিলগ বিলগ হোই ছাএ ॥
কূজত পিক মানহুঁ গজ মাতে। ঢেক মহোখ ঊঁট বিসৰাতে ॥
মোৰ চকোৰ কীৰ বৰ বাজী। পাৰাৱত মৰাল সব তাজী ॥
তীতিৰ লাৱক পদচৰ জূথা। বৰনি ন জাই মনোজ বৰুথা ॥
ৰথ গিৰি সিলা দুন্দুভী ঝৰনা। চাতক বন্দী গুন গন বৰনা ॥
মধুকৰ মুখৰ ভেৰি সহনাঈ। ত্ৰিবিধ বযাৰি বসীঠীং আঈ ॥
চতুৰঙ্গিনী সেন সঁগ লীন্হেং। বিচৰত সবহি চুনৌতী দীন্হেম্ ॥
লছিমন দেখত কাম অনীকা। ৰহহিং ধীৰ তিন্হ কৈ জগ লীকা ॥
এহি কেং এক পৰম বল নাৰী। তেহি তেং উবৰ সুভট সোই ভাৰী ॥
দো. তাত তীনি অতি প্ৰবল খল কাম ক্ৰোধ অৰু লোভ।
মুনি বিগ্যান ধাম মন কৰহিং নিমিষ মহুঁ ছোভ ॥ 38(ক) ॥
লোভ কেং ইচ্ছা দম্ভ বল কাম কেং কেৱল নাৰি।
ক্ৰোধ কে পৰুষ বচন বল মুনিবৰ কহহিং বিচাৰি ॥ 38(খ) ॥
গুনাতীত সচৰাচৰ স্ৱামী। ৰাম উমা সব অন্তৰজামী ॥
কামিন্হ কৈ দীনতা দেখাঈ। ধীৰন্হ কেং মন বিৰতি দৃঢআঈ ॥
ক্ৰোধ মনোজ লোভ মদ মাযা। ছূটহিং সকল ৰাম কীং দাযা ॥
সো নৰ ইন্দ্ৰজাল নহিং ভূলা। জা পৰ হোই সো নট অনুকূলা ॥
উমা কহুঁ মৈং অনুভৱ অপনা। সত হৰি ভজনু জগত সব সপনা ॥
পুনি প্ৰভু গে সৰোবৰ তীৰা। পম্পা নাম সুভগ গম্ভীৰা ॥
সন্ত হৃদয জস নিৰ্মল বাৰী। বাঁধে ঘাট মনোহৰ চাৰী ॥
জহঁ তহঁ পিঅহিং বিবিধ মৃগ নীৰা। জনু উদাৰ গৃহ জাচক ভীৰা ॥
দো. পুৰিনি সবন ওট জল বেগি ন পাইঅ মৰ্ম।
মাযাছন্ন ন দেখিঐ জৈসে নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম ॥ 39(ক) ॥
সুখি মীন সব একৰস অতি অগাধ জল মাহিং।
জথা ধৰ্মসীলন্হ কে দিন সুখ সঞ্জুত জাহিম্ ॥ 39(খ) ॥
বিকসে সৰসিজ নানা ৰঙ্গা। মধুৰ মুখৰ গুঞ্জত বহু ভৃঙ্গা ॥
বোলত জলকুক্কুট কলহংসা। প্ৰভু বিলোকি জনু কৰত প্ৰসংসা ॥
চক্ৰৱাক বক খগ সমুদাঈ। দেখত বনি বৰনি নহিং জাঈ ॥
সুন্দৰ খগ গন গিৰা সুহাঈ। জাত পথিক জনু লেত বোলাঈ ॥
তাল সমীপ মুনিন্হ গৃহ ছাএ। চহু দিসি কানন বিটপ সুহাএ ॥
চম্পক বকুল কদম্ব তমালা। পাটল পনস পৰাস ৰসালা ॥
নৱ পল্লৱ কুসুমিত তৰু নানা। চঞ্চৰীক পটলী কৰ গানা ॥
সীতল মন্দ সুগন্ধ সুভ্AU। সন্তত বহি মনোহৰ ব্AU ॥
কুহূ কুহূ কোকিল ধুনি কৰহীং। সুনি ৰৱ সৰস ধ্যান মুনি টৰহীম্ ॥
দো. ফল ভাৰন নমি বিটপ সব ৰহে ভূমি নিঅৰাই।
পৰ উপকাৰী পুৰুষ জিমি নৱহিং সুসম্পতি পাই ॥ 40 ॥
বিৰহী ইৱ প্ৰভু কৰত বিষাদা। কহত কথা অনেক সম্বাদা ॥
লছিমন দেখু বিপিন কি সোভা। দেখত কেহি কৰ মন নহিং ছোভা ॥
নাৰি সহিত সব খগ মৃগ বৃন্দা। মানহুঁ মোৰি কৰত হহিং নিন্দা ॥
হমহি দেখি মৃগ নিকৰ পৰাহীং। মৃগীং কহহিং তুম্হ কহঁ ভয নাহীম্ ॥
তুম্হ আনন্দ কৰহু মৃগ জাএ। কঞ্চন মৃগ খোজন এ আএ ॥
সঙ্গ লাই কৰিনীং কৰি লেহীং। মানহুঁ মোহি সিখাৱনু দেহীম্ ॥
সাস্ত্ৰ সুচিন্তিত পুনি পুনি দেখিঅ। ভূপ সুসেৱিত বস নহিং লেখিঅ ॥
ৰাখিঅ নাৰি জদপি উৰ মাহীং। জুবতী সাস্ত্ৰ নৃপতি বস নাহীম্ ॥
দেখহু তাত বসন্ত সুহাৱা। প্ৰিযা হীন মোহি ভয উপজাৱা ॥
দো. বিৰহ বিকল বলহীন মোহি জানেসি নিপট অকেল।
সহিত বিপিন মধুকৰ খগ মদন কীন্হ বগমেল ॥ 37(ক) ॥
দেখি গযু ভ্ৰাতা সহিত তাসু দূত সুনি বাত।
ডেৰা কীন্হেউ মনহুঁ তব কটকু হটকি মনজাত ॥ 37(খ) ॥
বিটপ বিসাল লতা অৰুঝানী। বিবিধ বিতান দিএ জনু তানী ॥
কদলি তাল বৰ ধুজা পতাকা। দৈখি ন মোহ ধীৰ মন জাকা ॥
বিবিধ ভাঁতি ফূলে তৰু নানা। জনু বানৈত বনে বহু বানা ॥
কহুঁ কহুঁ সুন্দৰ বিটপ সুহাএ। জনু ভট বিলগ বিলগ হোই ছাএ ॥
কূজত পিক মানহুঁ গজ মাতে। ঢেক মহোখ ঊঁট বিসৰাতে ॥
মোৰ চকোৰ কীৰ বৰ বাজী। পাৰাৱত মৰাল সব তাজী ॥
তীতিৰ লাৱক পদচৰ জূথা। বৰনি ন জাই মনোজ বৰুথা ॥
ৰথ গিৰি সিলা দুন্দুভী ঝৰনা। চাতক বন্দী গুন গন বৰনা ॥
মধুকৰ মুখৰ ভেৰি সহনাঈ। ত্ৰিবিধ বযাৰি বসীঠীং আঈ ॥
চতুৰঙ্গিনী সেন সঁগ লীন্হেং। বিচৰত সবহি চুনৌতী দীন্হেম্ ॥
লছিমন দেখত কাম অনীকা। ৰহহিং ধীৰ তিন্হ কৈ জগ লীকা ॥
এহি কেং এক পৰম বল নাৰী। তেহি তেং উবৰ সুভট সোই ভাৰী ॥
দো. তাত তীনি অতি প্ৰবল খল কাম ক্ৰোধ অৰু লোভ।
মুনি বিগ্যান ধাম মন কৰহিং নিমিষ মহুঁ ছোভ ॥ 38(ক) ॥
লোভ কেং ইচ্ছা দম্ভ বল কাম কেং কেৱল নাৰি।
ক্ৰোধ কে পৰুষ বচন বল মুনিবৰ কহহিং বিচাৰি ॥ 38(খ) ॥
গুনাতীত সচৰাচৰ স্ৱামী। ৰাম উমা সব অন্তৰজামী ॥
কামিন্হ কৈ দীনতা দেখাঈ। ধীৰন্হ কেং মন বিৰতি দৃঢআঈ ॥
ক্ৰোধ মনোজ লোভ মদ মাযা। ছূটহিং সকল ৰাম কীং দাযা ॥
সো নৰ ইন্দ্ৰজাল নহিং ভূলা। জা পৰ হোই সো নট অনুকূলা ॥
উমা কহুঁ মৈং অনুভৱ অপনা। সত হৰি ভজনু জগত সব সপনা ॥
পুনি প্ৰভু গে সৰোবৰ তীৰা। পম্পা নাম সুভগ গম্ভীৰা ॥
সন্ত হৃদয জস নিৰ্মল বাৰী। বাঁধে ঘাট মনোহৰ চাৰী ॥
জহঁ তহঁ পিঅহিং বিবিধ মৃগ নীৰা। জনু উদাৰ গৃহ জাচক ভীৰা ॥
দো. পুৰিনি সবন ওট জল বেগি ন পাইঅ মৰ্ম।
মাযাছন্ন ন দেখিঐ জৈসে নিৰ্গুন ব্ৰহ্ম ॥ 39(ক) ॥
সুখি মীন সব একৰস অতি অগাধ জল মাহিং।
জথা ধৰ্মসীলন্হ কে দিন সুখ সঞ্জুত জাহিম্ ॥ 39(খ) ॥
বিকসে সৰসিজ নানা ৰঙ্গা। মধুৰ মুখৰ গুঞ্জত বহু ভৃঙ্গা ॥
বোলত জলকুক্কুট কলহংসা। প্ৰভু বিলোকি জনু কৰত প্ৰসংসা ॥
চক্ৰৱাক বক খগ সমুদাঈ। দেখত বনি বৰনি নহিং জাঈ ॥
সুন্দৰ খগ গন গিৰা সুহাঈ। জাত পথিক জনু লেত বোলাঈ ॥
তাল সমীপ মুনিন্হ গৃহ ছাএ। চহু দিসি কানন বিটপ সুহাএ ॥
চম্পক বকুল কদম্ব তমালা। পাটল পনস পৰাস ৰসালা ॥
নৱ পল্লৱ কুসুমিত তৰু নানা। চঞ্চৰীক পটলী কৰ গানা ॥
সীতল মন্দ সুগন্ধ সুভ্AU। সন্তত বহি মনোহৰ ব্AU ॥
কুহূ কুহূ কোকিল ধুনি কৰহীং। সুনি ৰৱ সৰস ধ্যান মুনি টৰহীম্ ॥
দো. ফল ভাৰন নমি বিটপ সব ৰহে ভূমি নিঅৰাই।
পৰ উপকাৰী পুৰুষ জিমি নৱহিং সুসম্পতি পাই ॥ 40 ॥
দেখি ৰাম অতি ৰুচিৰ তলাৱা। মজ্জনু কীন্হ পৰম সুখ পাৱা ॥
দেখী সুন্দৰ তৰুবৰ ছাযা। বৈঠে অনুজ সহিত ৰঘুৰাযা ॥
তহঁ পুনি সকল দেৱ মুনি আএ। অস্তুতি কৰি নিজ ধাম সিধাএ ॥
বৈঠে পৰম প্ৰসন্ন কৃপালা। কহত অনুজ সন কথা ৰসালা ॥
বিৰহৱন্ত ভগৱন্তহি দেখী। নাৰদ মন ভা সোচ বিসেষী ॥
মোৰ সাপ কৰি অঙ্গীকাৰা। সহত ৰাম নানা দুখ ভাৰা ॥
ঐসে প্ৰভুহি বিলোকুঁ জাঈ। পুনি ন বনিহি অস অৱসৰু আঈ ॥
যহ বিচাৰি নাৰদ কৰ বীনা। গে জহাঁ প্ৰভু সুখ আসীনা ॥
গাৱত ৰাম চৰিত মৃদু বানী। প্ৰেম সহিত বহু ভাঁতি বখানী ॥
কৰত দণ্ডৱত লিএ উঠাঈ। ৰাখে বহুত বাৰ উৰ লাঈ ॥
স্ৱাগত পূঁছি নিকট বৈঠাৰে। লছিমন সাদৰ চৰন পখাৰে ॥
দো. নানা বিধি বিনতী কৰি প্ৰভু প্ৰসন্ন জিযঁ জানি।
নাৰদ বোলে বচন তব জোৰি সৰোৰুহ পানি ॥ 41 ॥
দেখী সুন্দৰ তৰুবৰ ছাযা। বৈঠে অনুজ সহিত ৰঘুৰাযা ॥
তহঁ পুনি সকল দেৱ মুনি আএ। অস্তুতি কৰি নিজ ধাম সিধাএ ॥
বৈঠে পৰম প্ৰসন্ন কৃপালা। কহত অনুজ সন কথা ৰসালা ॥
বিৰহৱন্ত ভগৱন্তহি দেখী। নাৰদ মন ভা সোচ বিসেষী ॥
মোৰ সাপ কৰি অঙ্গীকাৰা। সহত ৰাম নানা দুখ ভাৰা ॥
ঐসে প্ৰভুহি বিলোকুঁ জাঈ। পুনি ন বনিহি অস অৱসৰু আঈ ॥
যহ বিচাৰি নাৰদ কৰ বীনা। গে জহাঁ প্ৰভু সুখ আসীনা ॥
গাৱত ৰাম চৰিত মৃদু বানী। প্ৰেম সহিত বহু ভাঁতি বখানী ॥
কৰত দণ্ডৱত লিএ উঠাঈ। ৰাখে বহুত বাৰ উৰ লাঈ ॥
স্ৱাগত পূঁছি নিকট বৈঠাৰে। লছিমন সাদৰ চৰন পখাৰে ॥
দো. নানা বিধি বিনতী কৰি প্ৰভু প্ৰসন্ন জিযঁ জানি।
নাৰদ বোলে বচন তব জোৰি সৰোৰুহ পানি ॥ 41 ॥
সুনহু উদাৰ সহজ ৰঘুনাযক। সুন্দৰ অগম সুগম বৰ দাযক ॥
দেহু এক বৰ মাগুঁ স্ৱামী। জদ্যপি জানত অন্তৰজামী ॥
জানহু মুনি তুম্হ মোৰ সুভ্AU। জন সন কবহুঁ কি কৰুঁ দুৰ্AU ॥
কৱন বস্তু অসি প্ৰিয মোহি লাগী। জো মুনিবৰ ন সকহু তুম্হ মাগী ॥
জন কহুঁ কছু অদেয নহিং মোৰেং। অস বিস্ৱাস তজহু জনি ভোৰেম্ ॥
তব নাৰদ বোলে হৰষাঈ । অস বৰ মাগুঁ কৰুঁ ঢিঠাঈ ॥
জদ্যপি প্ৰভু কে নাম অনেকা। শ্ৰুতি কহ অধিক এক তেং একা ॥
ৰাম সকল নামন্হ তে অধিকা। হৌ নাথ অঘ খগ গন বধিকা ॥
দো. ৰাকা ৰজনী ভগতি তৱ ৰাম নাম সোই সোম।
অপৰ নাম উডগন বিমল বসুহুঁ ভগত উৰ ব্যোম ॥ 42(ক) ॥
এৱমস্তু মুনি সন কহেউ কৃপাসিন্ধু ৰঘুনাথ।
তব নাৰদ মন হৰষ অতি প্ৰভু পদ নাযু মাথ ॥ 42(খ) ॥
অতি প্ৰসন্ন ৰঘুনাথহি জানী। পুনি নাৰদ বোলে মৃদু বানী ॥
ৰাম জবহিং প্ৰেৰেউ নিজ মাযা। মোহেহু মোহি সুনহু ৰঘুৰাযা ॥
তব বিবাহ মৈং চাহুঁ কীন্হা। প্ৰভু কেহি কাৰন কৰৈ ন দীন্হা ॥
সুনু মুনি তোহি কহুঁ সহৰোসা। ভজহিং জে মোহি তজি সকল ভৰোসা ॥
কৰুঁ সদা তিন্হ কৈ ৰখৱাৰী। জিমি বালক ৰাখি মহতাৰী ॥
গহ সিসু বচ্ছ অনল অহি ধাঈ। তহঁ ৰাখি জননী অৰগাঈ ॥
প্ৰৌঢ ভেঁ তেহি সুত পৰ মাতা। প্ৰীতি কৰি নহিং পাছিলি বাতা ॥
মোৰে প্ৰৌঢ তনয সম গ্যানী। বালক সুত সম দাস অমানী ॥
জনহি মোৰ বল নিজ বল তাহী। দুহু কহঁ কাম ক্ৰোধ ৰিপু আহী ॥
যহ বিচাৰি পণ্ডিত মোহি ভজহীং। পাএহুঁ গ্যান ভগতি নহিং তজহীম্ ॥
দো. কাম ক্ৰোধ লোভাদি মদ প্ৰবল মোহ কৈ ধাৰি।
তিন্হ মহঁ অতি দাৰুন দুখদ মাযাৰূপী নাৰি ॥ 43 ॥
দেহু এক বৰ মাগুঁ স্ৱামী। জদ্যপি জানত অন্তৰজামী ॥
জানহু মুনি তুম্হ মোৰ সুভ্AU। জন সন কবহুঁ কি কৰুঁ দুৰ্AU ॥
কৱন বস্তু অসি প্ৰিয মোহি লাগী। জো মুনিবৰ ন সকহু তুম্হ মাগী ॥
জন কহুঁ কছু অদেয নহিং মোৰেং। অস বিস্ৱাস তজহু জনি ভোৰেম্ ॥
তব নাৰদ বোলে হৰষাঈ । অস বৰ মাগুঁ কৰুঁ ঢিঠাঈ ॥
জদ্যপি প্ৰভু কে নাম অনেকা। শ্ৰুতি কহ অধিক এক তেং একা ॥
ৰাম সকল নামন্হ তে অধিকা। হৌ নাথ অঘ খগ গন বধিকা ॥
দো. ৰাকা ৰজনী ভগতি তৱ ৰাম নাম সোই সোম।
অপৰ নাম উডগন বিমল বসুহুঁ ভগত উৰ ব্যোম ॥ 42(ক) ॥
এৱমস্তু মুনি সন কহেউ কৃপাসিন্ধু ৰঘুনাথ।
তব নাৰদ মন হৰষ অতি প্ৰভু পদ নাযু মাথ ॥ 42(খ) ॥
অতি প্ৰসন্ন ৰঘুনাথহি জানী। পুনি নাৰদ বোলে মৃদু বানী ॥
ৰাম জবহিং প্ৰেৰেউ নিজ মাযা। মোহেহু মোহি সুনহু ৰঘুৰাযা ॥
তব বিবাহ মৈং চাহুঁ কীন্হা। প্ৰভু কেহি কাৰন কৰৈ ন দীন্হা ॥
সুনু মুনি তোহি কহুঁ সহৰোসা। ভজহিং জে মোহি তজি সকল ভৰোসা ॥
কৰুঁ সদা তিন্হ কৈ ৰখৱাৰী। জিমি বালক ৰাখি মহতাৰী ॥
গহ সিসু বচ্ছ অনল অহি ধাঈ। তহঁ ৰাখি জননী অৰগাঈ ॥
প্ৰৌঢ ভেঁ তেহি সুত পৰ মাতা। প্ৰীতি কৰি নহিং পাছিলি বাতা ॥
মোৰে প্ৰৌঢ তনয সম গ্যানী। বালক সুত সম দাস অমানী ॥
জনহি মোৰ বল নিজ বল তাহী। দুহু কহঁ কাম ক্ৰোধ ৰিপু আহী ॥
যহ বিচাৰি পণ্ডিত মোহি ভজহীং। পাএহুঁ গ্যান ভগতি নহিং তজহীম্ ॥
দো. কাম ক্ৰোধ লোভাদি মদ প্ৰবল মোহ কৈ ধাৰি।
তিন্হ মহঁ অতি দাৰুন দুখদ মাযাৰূপী নাৰি ॥ 43 ॥
সুনি মুনি কহ পুৰান শ্ৰুতি সন্তা। মোহ বিপিন কহুঁ নাৰি বসন্তা ॥
জপ তপ নেম জলাশ্ৰয ঝাৰী। হোই গ্ৰীষম সোষি সব নাৰী ॥
কাম ক্ৰোধ মদ মত্সৰ ভেকা। ইন্হহি হৰষপ্ৰদ বৰষা একা ॥
দুৰ্বাসনা কুমুদ সমুদাঈ। তিন্হ কহঁ সৰদ সদা সুখদাঈ ॥
ধৰ্ম সকল সৰসীৰুহ বৃন্দা। হোই হিম তিন্হহি দহি সুখ মন্দা ॥
পুনি মমতা জৱাস বহুতাঈ। পলুহি নাৰি সিসিৰ ৰিতু পাঈ ॥
পাপ উলূক নিকৰ সুখকাৰী। নাৰি নিবিড ৰজনী অঁধিআৰী ॥
বুধি বল সীল সত্য সব মীনা। বনসী সম ত্ৰিয কহহিং প্ৰবীনা ॥
দো. অৱগুন মূল সূলপ্ৰদ প্ৰমদা সব দুখ খানি।
তাতে কীন্হ নিৱাৰন মুনি মৈং যহ জিযঁ জানি ॥ 44 ॥
জপ তপ নেম জলাশ্ৰয ঝাৰী। হোই গ্ৰীষম সোষি সব নাৰী ॥
কাম ক্ৰোধ মদ মত্সৰ ভেকা। ইন্হহি হৰষপ্ৰদ বৰষা একা ॥
দুৰ্বাসনা কুমুদ সমুদাঈ। তিন্হ কহঁ সৰদ সদা সুখদাঈ ॥
ধৰ্ম সকল সৰসীৰুহ বৃন্দা। হোই হিম তিন্হহি দহি সুখ মন্দা ॥
পুনি মমতা জৱাস বহুতাঈ। পলুহি নাৰি সিসিৰ ৰিতু পাঈ ॥
পাপ উলূক নিকৰ সুখকাৰী। নাৰি নিবিড ৰজনী অঁধিআৰী ॥
বুধি বল সীল সত্য সব মীনা। বনসী সম ত্ৰিয কহহিং প্ৰবীনা ॥
দো. অৱগুন মূল সূলপ্ৰদ প্ৰমদা সব দুখ খানি।
তাতে কীন্হ নিৱাৰন মুনি মৈং যহ জিযঁ জানি ॥ 44 ॥
সুনি ৰঘুপতি কে বচন সুহাএ। মুনি তন পুলক নযন ভৰি আএ ॥
কহহু কৱন প্ৰভু কৈ অসি ৰীতী। সেৱক পৰ মমতা অৰু প্ৰীতী ॥
জে ন ভজহিং অস প্ৰভু ভ্ৰম ত্যাগী। গ্যান ৰঙ্ক নৰ মন্দ অভাগী ॥
পুনি সাদৰ বোলে মুনি নাৰদ। সুনহু ৰাম বিগ্যান বিসাৰদ ॥
সন্তন্হ কে লচ্ছন ৰঘুবীৰা। কহহু নাথ ভৱ ভঞ্জন ভীৰা ॥
সুনু মুনি সন্তন্হ কে গুন কহূঁ। জিন্হ তে মৈং উন্হ কেং বস ৰহূঁ ॥
ষট বিকাৰ জিত অনঘ অকামা। অচল অকিঞ্চন সুচি সুখধামা ॥
অমিতবোধ অনীহ মিতভোগী। সত্যসাৰ কবি কোবিদ জোগী ॥
সাৱধান মানদ মদহীনা। ধীৰ ধৰ্ম গতি পৰম প্ৰবীনা ॥
দো. গুনাগাৰ সংসাৰ দুখ ৰহিত বিগত সন্দেহ ॥
তজি মম চৰন সৰোজ প্ৰিয তিন্হ কহুঁ দেহ ন গেহ ॥ 45 ॥
কহহু কৱন প্ৰভু কৈ অসি ৰীতী। সেৱক পৰ মমতা অৰু প্ৰীতী ॥
জে ন ভজহিং অস প্ৰভু ভ্ৰম ত্যাগী। গ্যান ৰঙ্ক নৰ মন্দ অভাগী ॥
পুনি সাদৰ বোলে মুনি নাৰদ। সুনহু ৰাম বিগ্যান বিসাৰদ ॥
সন্তন্হ কে লচ্ছন ৰঘুবীৰা। কহহু নাথ ভৱ ভঞ্জন ভীৰা ॥
সুনু মুনি সন্তন্হ কে গুন কহূঁ। জিন্হ তে মৈং উন্হ কেং বস ৰহূঁ ॥
ষট বিকাৰ জিত অনঘ অকামা। অচল অকিঞ্চন সুচি সুখধামা ॥
অমিতবোধ অনীহ মিতভোগী। সত্যসাৰ কবি কোবিদ জোগী ॥
সাৱধান মানদ মদহীনা। ধীৰ ধৰ্ম গতি পৰম প্ৰবীনা ॥
দো. গুনাগাৰ সংসাৰ দুখ ৰহিত বিগত সন্দেহ ॥
তজি মম চৰন সৰোজ প্ৰিয তিন্হ কহুঁ দেহ ন গেহ ॥ 45 ॥
নিজ গুন শ্ৰৱন সুনত সকুচাহীং। পৰ গুন সুনত অধিক হৰষাহীম্ ॥
সম সীতল নহিং ত্যাগহিং নীতী। সৰল সুভাউ সবহিং সন প্ৰীতী ॥
জপ তপ ব্ৰত দম সঞ্জম নেমা। গুৰু গোবিন্দ বিপ্ৰ পদ প্ৰেমা ॥
শ্ৰদ্ধা ছমা মযত্ৰী দাযা। মুদিতা মম পদ প্ৰীতি অমাযা ॥
বিৰতি বিবেক বিনয বিগ্যানা। বোধ জথাৰথ বেদ পুৰানা ॥
দম্ভ মান মদ কৰহিং ন ক্AU। ভূলি ন দেহিং কুমাৰগ প্AU ॥
গাৱহিং সুনহিং সদা মম লীলা। হেতু ৰহিত পৰহিত ৰত সীলা ॥
মুনি সুনু সাধুন্হ কে গুন জেতে। কহি ন সকহিং সাৰদ শ্ৰুতি তেতে ॥
ছং. কহি সক ন সাৰদ সেষ নাৰদ সুনত পদ পঙ্কজ গহে।
অস দীনবন্ধু কৃপাল অপনে ভগত গুন নিজ মুখ কহে ॥
সিৰু নাহ বাৰহিং বাৰ চৰনন্হি ব্ৰহ্মপুৰ নাৰদ গে ॥
তে ধন্য তুলসীদাস আস বিহাই জে হৰি ৰঁগ ৰঁএ ॥
দো. ৰাৱনাৰি জসু পাৱন গাৱহিং সুনহিং জে লোগ।
ৰাম ভগতি দৃঢ পাৱহিং বিনু বিৰাগ জপ জোগ ॥ 46(ক) ॥
দীপ সিখা সম জুবতি তন মন জনি হোসি পতঙ্গ।
ভজহি ৰাম তজি কাম মদ কৰহি সদা সতসঙ্গ ॥ 46(খ) ॥
মাসপাৰাযণ, বাঈসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
সম সীতল নহিং ত্যাগহিং নীতী। সৰল সুভাউ সবহিং সন প্ৰীতী ॥
জপ তপ ব্ৰত দম সঞ্জম নেমা। গুৰু গোবিন্দ বিপ্ৰ পদ প্ৰেমা ॥
শ্ৰদ্ধা ছমা মযত্ৰী দাযা। মুদিতা মম পদ প্ৰীতি অমাযা ॥
বিৰতি বিবেক বিনয বিগ্যানা। বোধ জথাৰথ বেদ পুৰানা ॥
দম্ভ মান মদ কৰহিং ন ক্AU। ভূলি ন দেহিং কুমাৰগ প্AU ॥
গাৱহিং সুনহিং সদা মম লীলা। হেতু ৰহিত পৰহিত ৰত সীলা ॥
মুনি সুনু সাধুন্হ কে গুন জেতে। কহি ন সকহিং সাৰদ শ্ৰুতি তেতে ॥
ছং. কহি সক ন সাৰদ সেষ নাৰদ সুনত পদ পঙ্কজ গহে।
অস দীনবন্ধু কৃপাল অপনে ভগত গুন নিজ মুখ কহে ॥
সিৰু নাহ বাৰহিং বাৰ চৰনন্হি ব্ৰহ্মপুৰ নাৰদ গে ॥
তে ধন্য তুলসীদাস আস বিহাই জে হৰি ৰঁগ ৰঁএ ॥
দো. ৰাৱনাৰি জসু পাৱন গাৱহিং সুনহিং জে লোগ।
ৰাম ভগতি দৃঢ পাৱহিং বিনু বিৰাগ জপ জোগ ॥ 46(ক) ॥
দীপ সিখা সম জুবতি তন মন জনি হোসি পতঙ্গ।
ভজহি ৰাম তজি কাম মদ কৰহি সদা সতসঙ্গ ॥ 46(খ) ॥
মাসপাৰাযণ, বাঈসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
ইতি শ্ৰীমদ্ৰামচৰিতমানসে সকলকলিকলুষৱিধ্ৱংসনে
তৃতীযঃ সোপানঃ সমাপ্তঃ।
(অৰণ্যকাণ্ড সমাপ্ত)