শ্ৰী ৰাম চৰিত মানস - লঙ্কাকাণ্ড

শ্ৰী জানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰী ৰামচৰিতমানস
ষষ্ঠ সোপান (লঙ্কাকাণ্ড)
ৰামং কামাৰিসেৱ্যং ভৱভযহৰণং কালমত্তেভসিংহং
যোগীন্দ্ৰং জ্ঞানগম্যং গুণনিধিমজিতং নিৰ্গুণং নিৰ্ৱিকাৰম্।
মাযাতীতং সুৰেশং খলৱধনিৰতং ব্ৰহ্মৱৃন্দৈকদেৱং
ৱন্দে কন্দাৱদাতং সৰসিজনযনং দেৱমুৰ্ৱীশৰূপম্ ॥ 1 ॥

শঙ্খেন্দ্ৱাভমতীৱসুন্দৰতনুং শাৰ্দূলচৰ্মাম্বৰং
কালৱ্যালকৰালভূষণধৰং গঙ্গাশশাঙ্কপ্ৰিযম্।
কাশীশং কলিকল্মষৌঘশমনং কল্যাণকল্পদ্ৰুমং
নৌমীড্যং গিৰিজাপতিং গুণনিধিং কন্দৰ্পহং শঙ্কৰম্ ॥ 2 ॥

যো দদাতি সতাং শম্ভুঃ কৈৱল্যমপি দুৰ্লভম্।
খলানাং দণ্ডকৃদ্যোঽসৌ শঙ্কৰঃ শং তনোতু মে ॥ 3 ॥
দো. লৱ নিমেষ পৰমানু জুগ বৰষ কলপ সৰ চণ্ড।
ভজসি ন মন তেহি ৰাম কো কালু জাসু কোদণ্ড ॥
সো. সিন্ধু বচন সুনি ৰাম সচিৱ বোলি প্ৰভু অস কহেউ।
অব বিলম্বু কেহি কাম কৰহু সেতু উতৰৈ কটকু ॥
সুনহু ভানুকুল কেতু জামৱন্ত কৰ জোৰি কহ।
নাথ নাম তৱ সেতু নৰ চঢই ভৱ সাগৰ তৰিহিম্ ॥
যহ লঘু জলধি তৰত কতি বাৰা। অস সুনি পুনি কহ পৱনকুমাৰা ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ বডৱানল ভাৰী। সোষেউ প্ৰথম পযোনিধি বাৰী ॥
তব ৰিপু নাৰী ৰুদন জল ধাৰা। ভৰেউ বহোৰি ভযু তেহিং খাৰা ॥
সুনি অতি উকুতি পৱনসুত কেৰী। হৰষে কপি ৰঘুপতি তন হেৰী ॥
জামৱন্ত বোলে দৌ ভাঈ। নল নীলহি সব কথা সুনাঈ ॥
ৰাম প্ৰতাপ সুমিৰি মন মাহীং। কৰহু সেতু প্ৰযাস কছু নাহীম্ ॥
বোলি লিএ কপি নিকৰ বহোৰী। সকল সুনহু বিনতী কছু মোৰী ॥
ৰাম চৰন পঙ্কজ উৰ ধৰহূ। কৌতুক এক ভালু কপি কৰহূ ॥
ধাৱহু মৰ্কট বিকট বৰূথা। আনহু বিটপ গিৰিন্হ কে জূথা ॥
সুনি কপি ভালু চলে কৰি হূহা। জয ৰঘুবীৰ প্ৰতাপ সমূহা ॥
দো. অতি উতঙ্গ গিৰি পাদপ লীলহিং লেহিং উঠাই।
আনি দেহিং নল নীলহি ৰচহিং তে সেতু বনাই ॥ 1 ॥
সৈল বিসাল আনি কপি দেহীং। কন্দুক ইৱ নল নীল তে লেহীম্ ॥
দেখি সেতু অতি সুন্দৰ ৰচনা। বিহসি কৃপানিধি বোলে বচনা ॥
পৰম ৰম্য উত্তম যহ ধৰনী। মহিমা অমিত জাই নহিং বৰনী ॥
কৰিহুঁ ইহাঁ সম্ভু থাপনা। মোৰে হৃদযঁ পৰম কলপনা ॥
সুনি কপীস বহু দূত পঠাএ। মুনিবৰ সকল বোলি লৈ আএ ॥
লিঙ্গ থাপি বিধিৱত কৰি পূজা। সিৱ সমান প্ৰিয মোহি ন দূজা ॥
সিৱ দ্ৰোহী মম ভগত কহাৱা। সো নৰ সপনেহুঁ মোহি ন পাৱা ॥
সঙ্কৰ বিমুখ ভগতি চহ মোৰী। সো নাৰকী মূঢ মতি থোৰী ॥
দো. সঙ্কৰ প্ৰিয মম দ্ৰোহী সিৱ দ্ৰোহী মম দাস।
তে নৰ কৰহি কলপ ভৰি ধোৰ নৰক মহুঁ বাস ॥ 2 ॥
জে ৰামেস্ৱৰ দৰসনু কৰিহহিং। তে তনু তজি মম লোক সিধৰিহহিম্ ॥
জো গঙ্গাজলু আনি চঢআইহি। সো সাজুজ্য মুক্তি নৰ পাইহি ॥
হোই অকাম জো ছল তজি সেইহি। ভগতি মোৰি তেহি সঙ্কৰ দেইহি ॥
মম কৃত সেতু জো দৰসনু কৰিহী। সো বিনু শ্ৰম ভৱসাগৰ তৰিহী ॥
ৰাম বচন সব কে জিয ভাএ। মুনিবৰ নিজ নিজ আশ্ৰম আএ ॥
গিৰিজা ৰঘুপতি কৈ যহ ৰীতী। সন্তত কৰহিং প্ৰনত পৰ প্ৰীতী ॥
বাঁধা সেতু নীল নল নাগৰ। ৰাম কৃপাঁ জসু ভযু উজাগৰ ॥
বূডহিং আনহি বোৰহিং জেঈ। ভে উপল বোহিত সম তেঈ ॥
মহিমা যহ ন জলধি কি বৰনী। পাহন গুন ন কপিন্হ কি কৰনী ॥
দো0=শ্ৰী ৰঘুবীৰ প্ৰতাপ তে সিন্ধু তৰে পাষান।
তে মতিমন্দ জে ৰাম তজি ভজহিং জাই প্ৰভু আন ॥ 3 ॥
বাঁধি সেতু অতি সুদৃঢ বনাৱা। দেখি কৃপানিধি কে মন ভাৱা ॥
চলী সেন কছু বৰনি ন জাঈ। গৰ্জহিং মৰ্কট ভট সমুদাঈ ॥
সেতুবন্ধ ঢিগ চঢই ৰঘুৰাঈ। চিতৱ কৃপাল সিন্ধু বহুতাঈ ॥
দেখন কহুঁ প্ৰভু কৰুনা কন্দা। প্ৰগট ভে সব জলচৰ বৃন্দা ॥
মকৰ নক্ৰ নানা ঝষ ব্যালা। সত জোজন তন পৰম বিসালা ॥
ঐসেউ এক তিন্হহি জে খাহীং। একন্হ কেং ডৰ তেপি ডেৰাহীম্ ॥
প্ৰভুহি বিলোকহিং টৰহিং ন টাৰে। মন হৰষিত সব ভে সুখাৰে ॥
তিন্হ কী ওট ন দেখিঅ বাৰী। মগন ভে হৰি ৰূপ নিহাৰী ॥
চলা কটকু প্ৰভু আযসু পাঈ। কো কহি সক কপি দল বিপুলাঈ ॥
দো. সেতুবন্ধ ভি ভীৰ অতি কপি নভ পন্থ উডআহিং।
অপৰ জলচৰন্হি ঊপৰ চঢই চঢই পাৰহি জাহিম্ ॥ 4 ॥
অস কৌতুক বিলোকি দ্ৱৌ ভাঈ। বিহঁসি চলে কৃপাল ৰঘুৰাঈ ॥
সেন সহিত উতৰে ৰঘুবীৰা। কহি ন জাই কপি জূথপ ভীৰা ॥
সিন্ধু পাৰ প্ৰভু ডেৰা কীন্হা। সকল কপিন্হ কহুঁ আযসু দীন্হা ॥
খাহু জাই ফল মূল সুহাএ। সুনত ভালু কপি জহঁ তহঁ ধাএ ॥
সব তৰু ফৰে ৰাম হিত লাগী। ৰিতু অৰু কুৰিতু কাল গতি ত্যাগী ॥
খাহিং মধুৰ ফল বটপ হলাৱহিং। লঙ্কা সন্মুখ সিখৰ চলাৱহিম্ ॥
জহঁ কহুঁ ফিৰত নিসাচৰ পাৱহিং। ঘেৰি সকল বহু নাচ নচাৱহিম্ ॥
দসনন্হি কাটি নাসিকা কানা। কহি প্ৰভু সুজসু দেহিং তব জানা ॥
জিন্হ কৰ নাসা কান নিপাতা। তিন্হ ৰাৱনহি কহী সব বাতা ॥
সুনত শ্ৰৱন বাৰিধি বন্ধানা। দস মুখ বোলি উঠা অকুলানা ॥
দো. বান্ধ্যো বননিধি নীৰনিধি জলধি সিন্ধু বাৰীস।
সত্য তোযনিধি কম্পতি উদধি পযোধি নদীস ॥ 5 ॥
নিজ বিকলতা বিচাৰি বহোৰী। বিহঁসি গযু গ্ৰহ কৰি ভয ভোৰী ॥
মন্দোদৰীং সুন্যো প্ৰভু আযো। কৌতুকহীং পাথোধি বঁধাযো ॥
কৰ গহি পতিহি ভৱন নিজ আনী। বোলী পৰম মনোহৰ বানী ॥
চৰন নাই সিৰু অঞ্চলু ৰোপা। সুনহু বচন পিয পৰিহৰি কোপা ॥
নাথ বযৰু কীজে তাহী সোং। বুধি বল সকিঅ জীতি জাহী সোম্ ॥
তুম্হহি ৰঘুপতিহি অন্তৰ কৈসা। খলু খদ্যোত দিনকৰহি জৈসা ॥
অতিবল মধু কৈটভ জেহিং মাৰে। মহাবীৰ দিতিসুত সঙ্ঘাৰে ॥
জেহিং বলি বাঁধি সহজভুজ মাৰা। সোই অৱতৰেউ হৰন মহি ভাৰা ॥
তাসু বিৰোধ ন কীজিঅ নাথা। কাল কৰম জিৱ জাকেং হাথা ॥
দো. ৰামহি সৌপি জানকী নাই কমল পদ মাথ।
সুত কহুঁ ৰাজ সমৰ্পি বন জাই ভজিঅ ৰঘুনাথ ॥ 6 ॥
নাথ দীনদযাল ৰঘুৰাঈ। বাঘু সনমুখ গেঁ ন খাঈ ॥
চাহিঅ কৰন সো সব কৰি বীতে। তুম্হ সুৰ অসুৰ চৰাচৰ জীতে ॥
সন্ত কহহিং অসি নীতি দসানন। চৌথেম্পন জাইহি নৃপ কানন ॥
তাসু ভজন কীজিঅ তহঁ ভৰ্তা। জো কৰ্তা পালক সংহৰ্তা ॥
সোই ৰঘুৱীৰ প্ৰনত অনুৰাগী। ভজহু নাথ মমতা সব ত্যাগী ॥
মুনিবৰ জতনু কৰহিং জেহি লাগী। ভূপ ৰাজু তজি হোহিং বিৰাগী ॥
সোই কোসলধীস ৰঘুৰাযা। আযু কৰন তোহি পৰ দাযা ॥
জৌং পিয মানহু মোৰ সিখাৱন। সুজসু হোই তিহুঁ পুৰ অতি পাৱন ॥
দো. অস কহি নযন নীৰ ভৰি গহি পদ কম্পিত গাত।
নাথ ভজহু ৰঘুনাথহি অচল হোই অহিৱাত ॥ 7 ॥
তব ৰাৱন মযসুতা উঠাঈ। কহৈ লাগ খল নিজ প্ৰভুতাঈ ॥
সুনু তৈ প্ৰিযা বৃথা ভয মানা। জগ জোধা কো মোহি সমানা ॥
বৰুন কুবেৰ পৱন জম কালা। ভুজ বল জিতেউঁ সকল দিগপালা ॥
দেৱ দনুজ নৰ সব বস মোৰেং। কৱন হেতু উপজা ভয তোৰেম্ ॥
নানা বিধি তেহি কহেসি বুঝাঈ। সভাঁ বহোৰি বৈঠ সো জাঈ ॥
মন্দোদৰীং হৃদযঁ অস জানা। কাল বস্য উপজা অভিমানা ॥
সভাঁ আই মন্ত্ৰিন্হ তেংহি বূঝা। কৰব কৱন বিধি ৰিপু সৈং জূঝা ॥
কহহিং সচিৱ সুনু নিসিচৰ নাহা। বাৰ বাৰ প্ৰভু পূছহু কাহা ॥
কহহু কৱন ভয কৰিঅ বিচাৰা। নৰ কপি ভালু অহাৰ হমাৰা ॥
দো. সব কে বচন শ্ৰৱন সুনি কহ প্ৰহস্ত কৰ জোৰি।
নিতি বিৰোধ ন কৰিঅ প্ৰভু মত্ৰিন্ন্হ মতি অতি থোৰি ॥ 8 ॥
কহহিং সচিৱ সঠ ঠকুৰসোহাতী। নাথ ন পূৰ আৱ এহি ভাঁতী ॥
বাৰিধি নাঘি এক কপি আৱা। তাসু চৰিত মন মহুঁ সবু গাৱা ॥
ছুধা ন ৰহী তুম্হহি তব কাহূ। জাৰত নগৰু কস ন ধৰি খাহূ ॥
সুনত নীক আগেং দুখ পাৱা। সচিৱন অস মত প্ৰভুহি সুনাৱা ॥
জেহিং বাৰীস বঁধাযু হেলা। উতৰেউ সেন সমেত সুবেলা ॥
সো ভনু মনুজ খাব হম ভাঈ। বচন কহহিং সব গাল ফুলাঈ ॥
তাত বচন মম সুনু অতি আদৰ। জনি মন গুনহু মোহি কৰি কাদৰ ॥
প্ৰিয বানী জে সুনহিং জে কহহীং। ঐসে নৰ নিকায জগ অহহীম্ ॥
বচন পৰম হিত সুনত কঠোৰে। সুনহিং জে কহহিং তে নৰ প্ৰভু থোৰে ॥
প্ৰথম বসীঠ পঠু সুনু নীতী। সীতা দেই কৰহু পুনি প্ৰীতী ॥
দো. নাৰি পাই ফিৰি জাহিং জৌং তৌ ন বঢআইঅ ৰাৰি।
নাহিং ত সন্মুখ সমৰ মহি তাত কৰিঅ হঠি মাৰি ॥ 9 ॥
যহ মত জৌং মানহু প্ৰভু মোৰা। উভয প্ৰকাৰ সুজসু জগ তোৰা ॥
সুত সন কহ দসকণ্ঠ ৰিসাঈ। অসি মতি সঠ কেহিং তোহি সিখাঈ ॥
অবহীং তে উৰ সংসয হোঈ। বেনুমূল সুত ভযহু ঘমোঈ ॥
সুনি পিতু গিৰা পৰুষ অতি ঘোৰা। চলা ভৱন কহি বচন কঠোৰা ॥
হিত মত তোহি ন লাগত কৈসেং। কাল বিবস কহুঁ ভেষজ জৈসেম্ ॥
সন্ধ্যা সময জানি দসসীসা। ভৱন চলেউ নিৰখত ভুজ বীসা ॥
লঙ্কা সিখৰ উপৰ আগাৰা। অতি বিচিত্ৰ তহঁ হোই অখাৰা ॥
বৈঠ জাই তেহী মন্দিৰ ৰাৱন। লাগে কিন্নৰ গুন গন গাৱন ॥
বাজহিং তাল পখাউজ বীনা। নৃত্য কৰহিং অপছৰা প্ৰবীনা ॥
দো. সুনাসীৰ সত সৰিস সো সন্তত কৰি বিলাস।
পৰম প্ৰবল ৰিপু সীস পৰ তদ্যপি সোচ ন ত্ৰাস ॥ 10 ॥
ইহাঁ সুবেল সৈল ৰঘুবীৰা। উতৰে সেন সহিত অতি ভীৰা ॥
সিখৰ এক উতঙ্গ অতি দেখী। পৰম ৰম্য সম সুভ্ৰ বিসেষী ॥
তহঁ তৰু কিসলয সুমন সুহাএ। লছিমন ৰচি নিজ হাথ ডসাএ ॥
তা পৰ ৰূচিৰ মৃদুল মৃগছালা। তেহীং আসান আসীন কৃপালা ॥
প্ৰভু কৃত সীস কপীস উছঙ্গা। বাম দহিন দিসি চাপ নিষঙ্গা ॥
দুহুঁ কৰ কমল সুধাৰত বানা। কহ লঙ্কেস মন্ত্ৰ লগি কানা ॥
বডভাগী অঙ্গদ হনুমানা। চৰন কমল চাপত বিধি নানা ॥
প্ৰভু পাছেং লছিমন বীৰাসন। কটি নিষঙ্গ কৰ বান সৰাসন ॥
দো. এহি বিধি কৃপা ৰূপ গুন ধাম ৰামু আসীন।
ধন্য তে নৰ এহিং ধ্যান জে ৰহত সদা লযলীন ॥ 11(ক) ॥
পূৰব দিসা বিলোকি প্ৰভু দেখা উদিত মংযক।
কহত সবহি দেখহু সসিহি মৃগপতি সৰিস অসঙ্ক ॥ 11(খ) ॥
পূৰব দিসি গিৰিগুহা নিৱাসী। পৰম প্ৰতাপ তেজ বল ৰাসী ॥
মত্ত নাগ তম কুম্ভ বিদাৰী। সসি কেসৰী গগন বন চাৰী ॥
বিথুৰে নভ মুকুতাহল তাৰা। নিসি সুন্দৰী কেৰ সিঙ্গাৰা ॥
কহ প্ৰভু সসি মহুঁ মেচকতাঈ। কহহু কাহ নিজ নিজ মতি ভাঈ ॥
কহ সুগঈৱ সুনহু ৰঘুৰাঈ। সসি মহুঁ প্ৰগট ভূমি কৈ ঝাঁঈ ॥
মাৰেউ ৰাহু সসিহি কহ কোঈ। উৰ মহঁ পৰী স্যামতা সোঈ ॥
কৌ কহ জব বিধি ৰতি মুখ কীন্হা। সাৰ ভাগ সসি কৰ হৰি লীন্হা ॥
ছিদ্ৰ সো প্ৰগট ইন্দু উৰ মাহীং। তেহি মগ দেখিঅ নভ পৰিছাহীম্ ॥
প্ৰভু কহ গৰল বন্ধু সসি কেৰা। অতি প্ৰিয নিজ উৰ দীন্হ বসেৰা ॥
বিষ সঞ্জুত কৰ নিকৰ পসাৰী। জাৰত বিৰহৱন্ত নৰ নাৰী ॥
দো. কহ হনুমন্ত সুনহু প্ৰভু সসি তুম্হাৰা প্ৰিয দাস।
তৱ মূৰতি বিধু উৰ বসতি সোই স্যামতা অভাস ॥ 12(ক) ॥
নৱান্হপাৰাযণ ॥ সাতৱাঁ ৱিশ্ৰাম
পৱন তনয কে বচন সুনি বিহঁসে ৰামু সুজান।
দচ্ছিন দিসি অৱলোকি প্ৰভু বোলে কৃপা নিধান ॥ 12(খ) ॥
দেখু বিভীষন দচ্ছিন আসা। ঘন ঘম্মড দামিনি বিলাসা ॥
মধুৰ মধুৰ গৰজি ঘন ঘোৰা। হোই বৃষ্টি জনি উপল কঠোৰা ॥
কহত বিভীষন সুনহু কৃপালা। হোই ন তডইত ন বাৰিদ মালা ॥
লঙ্কা সিখৰ উপৰ আগাৰা। তহঁ দসকঙ্ঘৰ দেখ অখাৰা ॥
ছত্ৰ মেঘডম্বৰ সিৰ ধাৰী। সোই জনু জলদ ঘটা অতি কাৰী ॥
মন্দোদৰী শ্ৰৱন তাটঙ্কা। সোই প্ৰভু জনু দামিনী দমঙ্কা ॥
বাজহিং তাল মৃদঙ্গ অনূপা। সোই ৰৱ মধুৰ সুনহু সুৰভূপা ॥
প্ৰভু মুসুকান সমুঝি অভিমানা। চাপ চঢআই বান সন্ধানা ॥
দো. ছত্ৰ মুকুট তাটঙ্ক তব হতে একহীং বান।
সবকেং দেখত মহি পৰে মৰমু ন কোঊ জান ॥ 13(ক) ॥
অস কৌতুক কৰি ৰাম সৰ প্ৰবিসেউ আই নিষঙ্গ।
ৰাৱন সভা সসঙ্ক সব দেখি মহা ৰসভঙ্গ ॥ 13(খ) ॥
কম্প ন ভূমি ন মৰুত বিসেষা। অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ কছু নযন ন দেখা ॥
সোচহিং সব নিজ হৃদয মঝাৰী। অসগুন ভযু ভযঙ্কৰ ভাৰী ॥
দসমুখ দেখি সভা ভয পাঈ। বিহসি বচন কহ জুগুতি বনাঈ ॥
সিৰু গিৰে সন্তত সুভ জাহী। মুকুট পৰে কস অসগুন তাহী ॥
সযন কৰহু নিজ নিজ গৃহ জাঈ। গৱনে ভৱন সকল সিৰ নাঈ ॥
মন্দোদৰী সোচ উৰ বসেঊ। জব তে শ্ৰৱনপূৰ মহি খসেঊ ॥
সজল নযন কহ জুগ কৰ জোৰী। সুনহু প্ৰানপতি বিনতী মোৰী ॥
কন্ত ৰাম বিৰোধ পৰিহৰহূ। জানি মনুজ জনি হঠ মন ধৰহূ ॥
দো. বিস্ৱৰুপ ৰঘুবংস মনি কৰহু বচন বিস্ৱাসু।
লোক কল্পনা বেদ কৰ অঙ্গ অঙ্গ প্ৰতি জাসু ॥ 14 ॥
পদ পাতাল সীস অজ ধামা। অপৰ লোক অঁগ অঁগ বিশ্ৰামা ॥
ভৃকুটি বিলাস ভযঙ্কৰ কালা। নযন দিৱাকৰ কচ ঘন মালা ॥
জাসু ঘ্ৰান অস্ৱিনীকুমাৰা। নিসি অৰু দিৱস নিমেষ অপাৰা ॥
শ্ৰৱন দিসা দস বেদ বখানী। মাৰুত স্ৱাস নিগম নিজ বানী ॥
অধৰ লোভ জম দসন কৰালা। মাযা হাস বাহু দিগপালা ॥
আনন অনল অম্বুপতি জীহা। উতপতি পালন প্ৰলয সমীহা ॥
ৰোম ৰাজি অষ্টাদস ভাৰা। অস্থি সৈল সৰিতা নস জাৰা ॥
উদৰ উদধি অধগো জাতনা। জগময প্ৰভু কা বহু কলপনা ॥
দো. অহঙ্কাৰ সিৱ বুদ্ধি অজ মন সসি চিত্ত মহান।
মনুজ বাস সচৰাচৰ ৰুপ ৰাম ভগৱান ॥ 15 ক ॥
অস বিচাৰি সুনু প্ৰানপতি প্ৰভু সন বযৰু বিহাই।
প্ৰীতি কৰহু ৰঘুবীৰ পদ মম অহিৱাত ন জাই ॥ 15 খ ॥
বিহঁসা নাৰি বচন সুনি কানা। অহো মোহ মহিমা বলৱানা ॥
নাৰি সুভাউ সত্য সব কহহীং। অৱগুন আঠ সদা উৰ ৰহহীম্ ॥
সাহস অনৃত চপলতা মাযা। ভয অবিবেক অসৌচ অদাযা ॥
ৰিপু কৰ ৰুপ সকল তৈং গাৱা। অতি বিসাল ভয মোহি সুনাৱা ॥
সো সব প্ৰিযা সহজ বস মোৰেং। সমুঝি পৰা প্ৰসাদ অব তোৰেম্ ॥
জানিউঁ প্ৰিযা তোৰি চতুৰাঈ। এহি বিধি কহহু মোৰি প্ৰভুতাঈ ॥
তৱ বতকহী গূঢ মৃগলোচনি। সমুঝত সুখদ সুনত ভয মোচনি ॥
মন্দোদৰি মন মহুঁ অস ঠযূ। পিযহি কাল বস মতিভ্ৰম ভযূ ॥
দো. এহি বিধি কৰত বিনোদ বহু প্ৰাত প্ৰগট দসকন্ধ।
সহজ অসঙ্ক লঙ্কপতি সভাঁ গযু মদ অন্ধ ॥ 16(ক) ॥
সো. ফূলহ ফৰি ন বেত জদপি সুধা বৰষহিং জলদ।
মূৰুখ হৃদযঁ ন চেত জৌং গুৰ মিলহিং বিৰঞ্চি সম ॥ 16(খ) ॥
ইহাঁ প্ৰাত জাগে ৰঘুৰাঈ। পূছা মত সব সচিৱ বোলাঈ ॥
কহহু বেগি কা কৰিঅ উপাঈ। জামৱন্ত কহ পদ সিৰু নাঈ ॥
সুনু সৰ্বগ্য সকল উৰ বাসী। বুধি বল তেজ ধৰ্ম গুন ৰাসী ॥
মন্ত্ৰ কহুঁ নিজ মতি অনুসাৰা। দূত পঠাইঅ বালিকুমাৰা ॥
নীক মন্ত্ৰ সব কে মন মানা। অঙ্গদ সন কহ কৃপানিধানা ॥
বালিতনয বুধি বল গুন ধামা। লঙ্কা জাহু তাত মম কামা ॥
বহুত বুঝাই তুম্হহি কা কহূঁ। পৰম চতুৰ মৈং জানত অহূঁ ॥
কাজু হমাৰ তাসু হিত হোঈ। ৰিপু সন কৰেহু বতকহী সোঈ ॥
সো. প্ৰভু অগ্যা ধৰি সীস চৰন বন্দি অঙ্গদ উঠেউ।
সোই গুন সাগৰ ঈস ৰাম কৃপা জা পৰ কৰহু ॥ 17(ক) ॥
স্ৱযং সিদ্ধ সব কাজ নাথ মোহি আদৰু দিযু।
অস বিচাৰি জুবৰাজ তন পুলকিত হৰষিত হিযু ॥ 17(খ) ॥
বন্দি চৰন উৰ ধৰি প্ৰভুতাঈ। অঙ্গদ চলেউ সবহি সিৰু নাঈ ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ উৰ সহজ অসঙ্কা। ৰন বাঁকুৰা বালিসুত বঙ্কা ॥
পুৰ পৈঠত ৰাৱন কৰ বেটা। খেলত ৰহা সো হোই গৈ ভৈণ্টা ॥
বাতহিং বাত কৰষ বঢই আঈ। জুগল অতুল বল পুনি তৰুনাঈ ॥
তেহি অঙ্গদ কহুঁ লাত উঠাঈ। গহি পদ পটকেউ ভূমি ভৱাঁঈ ॥
নিসিচৰ নিকৰ দেখি ভট ভাৰী। জহঁ তহঁ চলে ন সকহিং পুকাৰী ॥
এক এক সন মৰমু ন কহহীং। সমুঝি তাসু বধ চুপ কৰি ৰহহীম্ ॥
ভযু কোলাহল নগৰ মঝাৰী। আৱা কপি লঙ্কা জেহীং জাৰী ॥
অব ধৌং কহা কৰিহি কৰতাৰা। অতি সভীত সব কৰহিং বিচাৰা ॥
বিনু পূছেং মগু দেহিং দিখাঈ। জেহি বিলোক সোই জাই সুখাঈ ॥
দো. গযু সভা দৰবাৰ তব সুমিৰি ৰাম পদ কঞ্জ।
সিংহ ঠৱনি ইত উত চিতৱ ধীৰ বীৰ বল পুঞ্জ ॥ 18 ॥
তুৰত নিসাচৰ এক পঠাৱা। সমাচাৰ ৰাৱনহি জনাৱা ॥
সুনত বিহঁসি বোলা দসসীসা। আনহু বোলি কহাঁ কৰ কীসা ॥
আযসু পাই দূত বহু ধাএ। কপিকুঞ্জৰহি বোলি লৈ আএ ॥
অঙ্গদ দীখ দসানন বৈংসেং। সহিত প্ৰান কজ্জলগিৰি জৈসেম্ ॥
ভুজা বিটপ সিৰ সৃঙ্গ সমানা। ৰোমাৱলী লতা জনু নানা ॥
মুখ নাসিকা নযন অৰু কানা। গিৰি কন্দৰা খোহ অনুমানা ॥
গযু সভাঁ মন নেকু ন মুৰা। বালিতনয অতিবল বাঁকুৰা ॥
উঠে সভাসদ কপি কহুঁ দেখী। ৰাৱন উৰ ভা ক্ৰৌধ বিসেষী ॥
দো. জথা মত্ত গজ জূথ মহুঁ পঞ্চানন চলি জাই।
ৰাম প্ৰতাপ সুমিৰি মন বৈঠ সভাঁ সিৰু নাই ॥ 19 ॥
কহ দসকণ্ঠ কৱন তৈং বন্দৰ। মৈং ৰঘুবীৰ দূত দসকন্ধৰ ॥
মম জনকহি তোহি ৰহী মিতাঈ। তৱ হিত কাৰন আযুঁ ভাঈ ॥
উত্তম কুল পুলস্তি কৰ নাতী। সিৱ বিৰঞ্চি পূজেহু বহু ভাঁতী ॥
বৰ পাযহু কীন্হেহু সব কাজা। জীতেহু লোকপাল সব ৰাজা ॥
নৃপ অভিমান মোহ বস কিম্বা। হৰি আনিহু সীতা জগদম্বা ॥
অব সুভ কহা সুনহু তুম্হ মোৰা। সব অপৰাধ ছমিহি প্ৰভু তোৰা ॥
দসন গহহু তৃন কণ্ঠ কুঠাৰী। পৰিজন সহিত সঙ্গ নিজ নাৰী ॥
সাদৰ জনকসুতা কৰি আগেং। এহি বিধি চলহু সকল ভয ত্যাগেম্ ॥
দো. প্ৰনতপাল ৰঘুবংসমনি ত্ৰাহি ত্ৰাহি অব মোহি।
আৰত গিৰা সুনত প্ৰভু অভয কৰৈগো তোহি ॥ 20 ॥
ৰে কপিপোত বোলু সম্ভাৰী। মূঢ ন জানেহি মোহি সুৰাৰী ॥
কহু নিজ নাম জনক কৰ ভাঈ। কেহি নাতেং মানিঐ মিতাঈ ॥
অঙ্গদ নাম বালি কৰ বেটা। তাসোং কবহুঁ ভী হী ভেটা ॥
অঙ্গদ বচন সুনত সকুচানা। ৰহা বালি বানৰ মৈং জানা ॥
অঙ্গদ তহীং বালি কৰ বালক। উপজেহু বংস অনল কুল ঘালক ॥
গৰ্ভ ন গযহু ব্যৰ্থ তুম্হ জাযহু। নিজ মুখ তাপস দূত কহাযহু ॥
অব কহু কুসল বালি কহঁ অহী। বিহঁসি বচন তব অঙ্গদ কহী ॥
দিন দস গেঁ বালি পহিং জাঈ। বূঝেহু কুসল সখা উৰ লাঈ ॥
ৰাম বিৰোধ কুসল জসি হোঈ। সো সব তোহি সুনাইহি সোঈ ॥
সুনু সঠ ভেদ হোই মন তাকেং। শ্ৰীৰঘুবীৰ হৃদয নহিং জাকেম্ ॥
দো. হম কুল ঘালক সত্য তুম্হ কুল পালক দসসীস।
অন্ধু বধিৰ ন অস কহহিং নযন কান তৱ বীস ॥ 21।
সিৱ বিৰঞ্চি সুৰ মুনি সমুদাঈ। চাহত জাসু চৰন সেৱকাঈ ॥
তাসু দূত হোই হম কুল বোৰা। ঐসিহুঁ মতি উৰ বিহৰ ন তোৰা ॥
সুনি কঠোৰ বানী কপি কেৰী। কহত দসানন নযন তৰেৰী ॥
খল তৱ কঠিন বচন সব সহূঁ। নীতি ধৰ্ম মৈং জানত অহূঁ ॥
কহ কপি ধৰ্মসীলতা তোৰী। হমহুঁ সুনী কৃত পৰ ত্ৰিয চোৰী ॥
দেখী নযন দূত ৰখৱাৰী। বূডই ন মৰহু ধৰ্ম ব্ৰতধাৰী ॥
কান নাক বিনু ভগিনি নিহাৰী। ছমা কীন্হি তুম্হ ধৰ্ম বিচাৰী ॥
ধৰ্মসীলতা তৱ জগ জাগী। পাৱা দৰসু হমহুঁ বডভাগী ॥
দো. জনি জল্পসি জড জন্তু কপি সঠ বিলোকু মম বাহু।
লোকপাল বল বিপুল সসি গ্ৰসন হেতু সব ৰাহু ॥ 22(ক) ॥
পুনি নভ সৰ মম কৰ নিকৰ কমলন্হি পৰ কৰি বাস।
সোভত ভযু মৰাল ইৱ সম্ভু সহিত কৈলাস ॥ 22(খ) ॥
তুম্হৰে কটক মাঝ সুনু অঙ্গদ। মো সন ভিৰিহি কৱন জোধা বদ ॥
তৱ প্ৰভু নাৰি বিৰহঁ বলহীনা। অনুজ তাসু দুখ দুখী মলীনা ॥
তুম্হ সুগ্ৰীৱ কূলদ্ৰুম দোঊ। অনুজ হমাৰ ভীৰু অতি সোঊ ॥
জামৱন্ত মন্ত্ৰী অতি বূঢআ। সো কি হোই অব সমৰাৰূঢআ ॥
সিল্পি কৰ্ম জানহিং নল নীলা। হৈ কপি এক মহা বলসীলা ॥
আৱা প্ৰথম নগৰু জেংহিং জাৰা। সুনত বচন কহ বালিকুমাৰা ॥
সত্য বচন কহু নিসিচৰ নাহা। সাঁচেহুঁ কীস কীন্হ পুৰ দাহা ॥
ৰাৱন নগৰ অল্প কপি দহী। সুনি অস বচন সত্য কো কহী ॥
জো অতি সুভট সৰাহেহু ৰাৱন। সো সুগ্ৰীৱ কেৰ লঘু ধাৱন ॥
চলি বহুত সো বীৰ ন হোঈ। পঠৱা খবৰি লেন হম সোঈ ॥
দো. সত্য নগৰু কপি জাৰেউ বিনু প্ৰভু আযসু পাই।
ফিৰি ন গযু সুগ্ৰীৱ পহিং তেহিং ভয ৰহা লুকাই ॥ 23(ক) ॥
সত্য কহহি দসকণ্ঠ সব মোহি ন সুনি কছু কোহ।
কৌ ন হমাৰেং কটক অস তো সন লৰত জো সোহ ॥ 23(খ) ॥
প্ৰীতি বিৰোধ সমান সন কৰিঅ নীতি অসি আহি।
জৌং মৃগপতি বধ মেডউকন্হি ভল কি কহি কৌ তাহি ॥ 23(গ) ॥
জদ্যপি লঘুতা ৰাম কহুঁ তোহি বধেং বড দোষ।
তদপি কঠিন দসকণ্ঠ সুনু ছত্ৰ জাতি কৰ ৰোষ ॥ 23(ঘ) ॥
বক্ৰ উক্তি ধনু বচন সৰ হৃদয দহেউ ৰিপু কীস।
প্ৰতিউত্তৰ সডসিন্হ মনহুঁ কাঢত ভট দসসীস ॥ 23(ঙ) ॥
হঁসি বোলেউ দসমৌলি তব কপি কৰ বড গুন এক।
জো প্ৰতিপালি তাসু হিত কৰি উপায অনেক ॥ 23(ছ) ॥
ধন্য কীস জো নিজ প্ৰভু কাজা। জহঁ তহঁ নাচি পৰিহৰি লাজা ॥
নাচি কূদি কৰি লোগ ৰিঝাঈ। পতি হিত কৰি ধৰ্ম নিপুনাঈ ॥
অঙ্গদ স্ৱামিভক্ত তৱ জাতী। প্ৰভু গুন কস ন কহসি এহি ভাঁতী ॥
মৈং গুন গাহক পৰম সুজানা। তৱ কটু ৰটনি কৰুঁ নহিং কানা ॥
কহ কপি তৱ গুন গাহকতাঈ। সত্য পৱনসুত মোহি সুনাঈ ॥
বন বিধংসি সুত বধি পুৰ জাৰা। তদপি ন তেহিং কছু কৃত অপকাৰা ॥
সোই বিচাৰি তৱ প্ৰকৃতি সুহাঈ। দসকন্ধৰ মৈং কীন্হি ঢিঠাঈ ॥
দেখেউঁ আই জো কছু কপি ভাষা। তুম্হৰেং লাজ ন ৰোষ ন মাখা ॥
জৌং অসি মতি পিতু খাএ কীসা। কহি অস বচন হঁসা দসসীসা ॥
পিতহি খাই খাতেউঁ পুনি তোহী। অবহীং সমুঝি পৰা কছু মোহী ॥
বালি বিমল জস ভাজন জানী। হতুঁ ন তোহি অধম অভিমানী ॥
কহু ৰাৱন ৰাৱন জগ কেতে। মৈং নিজ শ্ৰৱন সুনে সুনু জেতে ॥
বলিহি জিতন এক গযু পতালা। ৰাখেউ বাঁধি সিসুন্হ হযসালা ॥
খেলহিং বালক মাৰহিং জাঈ। দযা লাগি বলি দীন্হ ছোডআঈ ॥
এক বহোৰি সহসভুজ দেখা। ধাই ধৰা জিমি জন্তু বিসেষা ॥
কৌতুক লাগি ভৱন লৈ আৱা। সো পুলস্তি মুনি জাই ছোডআৱা ॥
দো. এক কহত মোহি সকুচ অতি ৰহা বালি কী কাঁখ।
ইন্হ মহুঁ ৰাৱন তৈং কৱন সত্য বদহি তজি মাখ ॥ 24 ॥
সুনু সঠ সোই ৰাৱন বলসীলা। হৰগিৰি জান জাসু ভুজ লীলা ॥
জান উমাপতি জাসু সুৰাঈ। পূজেউঁ জেহি সিৰ সুমন চঢআঈ ॥
সিৰ সৰোজ নিজ কৰন্হি উতাৰী। পূজেউঁ অমিত বাৰ ত্ৰিপুৰাৰী ॥
ভুজ বিক্ৰম জানহিং দিগপালা। সঠ অজহূঁ জিন্হ কেং উৰ সালা ॥
জানহিং দিগ্গজ উৰ কঠিনাঈ। জব জব ভিৰুঁ জাই বৰিআঈ ॥
জিন্হ কে দসন কৰাল ন ফূটে। উৰ লাগত মূলক ইৱ টূটে ॥
জাসু চলত ডোলতি ইমি ধৰনী। চঢত মত্ত গজ জিমি লঘু তৰনী ॥
সোই ৰাৱন জগ বিদিত প্ৰতাপী। সুনেহি ন শ্ৰৱন অলীক প্ৰলাপী ॥
দো. তেহি ৰাৱন কহঁ লঘু কহসি নৰ কৰ কৰসি বখান।
ৰে কপি বৰ্বৰ খৰ্ব খল অব জানা তৱ গ্যান ॥ 25 ॥
সুনি অঙ্গদ সকোপ কহ বানী। বোলু সঁভাৰি অধম অভিমানী ॥
সহসবাহু ভুজ গহন অপাৰা। দহন অনল সম জাসু কুঠাৰা ॥
জাসু পৰসু সাগৰ খৰ ধাৰা। বূডএ নৃপ অগনিত বহু বাৰা ॥
তাসু গৰ্ব জেহি দেখত ভাগা। সো নৰ ক্যোং দসসীস অভাগা ॥
ৰাম মনুজ কস ৰে সঠ বঙ্গা। ধন্ৱী কামু নদী পুনি গঙ্গা ॥
পসু সুৰধেনু কল্পতৰু ৰূখা। অন্ন দান অৰু ৰস পীযূষা ॥
বৈনতেয খগ অহি সহসানন। চিন্তামনি পুনি উপল দসানন ॥
সুনু মতিমন্দ লোক বৈকুণ্ঠা। লাভ কি ৰঘুপতি ভগতি অকুণ্ঠা ॥
দো. সেন সহিত তব মান মথি বন উজাৰি পুৰ জাৰি ॥
কস ৰে সঠ হনুমান কপি গযু জো তৱ সুত মাৰি ॥ 26 ॥
সুনু ৰাৱন পৰিহৰি চতুৰাঈ। ভজসি ন কৃপাসিন্ধু ৰঘুৰাঈ ॥
জৌ খল ভেসি ৰাম কৰ দ্ৰোহী। ব্ৰহ্ম ৰুদ্ৰ সক ৰাখি ন তোহী ॥
মূঢ বৃথা জনি মাৰসি গালা। ৰাম বযৰ অস হোইহি হালা ॥
তৱ সিৰ নিকৰ কপিন্হ কে আগেং। পৰিহহিং ধৰনি ৰাম সৰ লাগেম্ ॥
তে তৱ সিৰ কন্দুক সম নানা। খেলহহিং ভালু কীস চৌগানা ॥
জবহিং সমৰ কোপহি ৰঘুনাযক। ছুটিহহিং অতি কৰাল বহু সাযক ॥
তব কি চলিহি অস গাল তুম্হাৰা। অস বিচাৰি ভজু ৰাম উদাৰা ॥
সুনত বচন ৰাৱন পৰজৰা। জৰত মহানল জনু ঘৃত পৰা ॥
দো. কুম্ভকৰন অস বন্ধু মম সুত প্ৰসিদ্ধ সক্ৰাৰি।
মোৰ পৰাক্ৰম নহিং সুনেহি জিতেউঁ চৰাচৰ ঝাৰি ॥ 27 ॥
সঠ সাখামৃগ জোৰি সহাঈ। বাঁধা সিন্ধু ইহি প্ৰভুতাঈ ॥
নাঘহিং খগ অনেক বাৰীসা। সূৰ ন হোহিং তে সুনু সব কীসা ॥
মম ভুজ সাগৰ বল জল পূৰা। জহঁ বূডএ বহু সুৰ নৰ সূৰা ॥
বীস পযোধি অগাধ অপাৰা। কো অস বীৰ জো পাইহি পাৰা ॥
দিগপালন্হ মৈং নীৰ ভৰাৱা। ভূপ সুজস খল মোহি সুনাৱা ॥
জৌং পৈ সমৰ সুভট তৱ নাথা। পুনি পুনি কহসি জাসু গুন গাথা ॥
তৌ বসীঠ পঠৱত কেহি কাজা। ৰিপু সন প্ৰীতি কৰত নহিং লাজা ॥
হৰগিৰি মথন নিৰখু মম বাহূ। পুনি সঠ কপি নিজ প্ৰভুহি সৰাহূ ॥
দো. সূৰ কৱন ৰাৱন সৰিস স্ৱকৰ কাটি জেহিং সীস।
হুনে অনল অতি হৰষ বহু বাৰ সাখি গৌৰীস ॥ 28 ॥
জৰত বিলোকেউঁ জবহিং কপালা। বিধি কে লিখে অঙ্ক নিজ ভালা ॥
নৰ কেং কৰ আপন বধ বাঁচী। হসেউঁ জানি বিধি গিৰা অসাঁচী ॥
সৌ মন সমুঝি ত্ৰাস নহিং মোৰেং। লিখা বিৰঞ্চি জৰঠ মতি ভোৰেম্ ॥
আন বীৰ বল সঠ মম আগেং। পুনি পুনি কহসি লাজ পতি ত্যাগে ॥
কহ অঙ্গদ সলজ্জ জগ মাহীং। ৰাৱন তোহি সমান কৌ নাহীম্ ॥
লাজৱন্ত তৱ সহজ সুভ্AU। নিজ মুখ নিজ গুন কহসি ন ক্AU ॥
সিৰ অৰু সৈল কথা চিত ৰহী। তাতে বাৰ বীস তৈং কহী ॥
সো ভুজবল ৰাখেউ উৰ ঘালী। জীতেহু সহসবাহু বলি বালী ॥
সুনু মতিমন্দ দেহি অব পূৰা। কাটেং সীস কি হোইঅ সূৰা ॥
ইন্দ্ৰজালি কহু কহিঅ ন বীৰা। কাটি নিজ কৰ সকল সৰীৰা ॥
দো. জৰহিং পতঙ্গ মোহ বস ভাৰ বহহিং খৰ বৃন্দ।
তে নহিং সূৰ কহাৱহিং সমুঝি দেখু মতিমন্দ ॥ 29 ॥
অব জনি বতবঢআৱ খল কৰহী। সুনু মম বচন মান পৰিহৰহী ॥
দসমুখ মৈং ন বসীঠীং আযুঁ। অস বিচাৰি ৰঘুবীষ পঠাযুঁ ॥
বাৰ বাৰ অস কহি কৃপালা। নহিং গজাৰি জসু বধেং সৃকালা ॥
মন মহুঁ সমুঝি বচন প্ৰভু কেৰে। সহেউঁ কঠোৰ বচন সঠ তেৰে ॥
নাহিং ত কৰি মুখ ভঞ্জন তোৰা। লৈ জাতেউঁ সীতহি বৰজোৰা ॥
জানেউঁ তৱ বল অধম সুৰাৰী। সূনেং হৰি আনিহি পৰনাৰী ॥
তৈং নিসিচৰ পতি গৰ্ব বহূতা। মৈং ৰঘুপতি সেৱক কৰ দূতা ॥
জৌং ন ৰাম অপমানহি ডৰুঁ। তোহি দেখত অস কৌতুক কৰূঁ ॥
দো. তোহি পটকি মহি সেন হতি চৌপট কৰি তৱ গাউঁ।
তৱ জুবতিন্হ সমেত সঠ জনকসুতহি লৈ জাউঁ ॥ 30 ॥
জৌ অস কৰৌং তদপি ন বডআঈ। মুএহি বধেং নহিং কছু মনুসাঈ ॥
কৌল কামবস কৃপিন বিমূঢআ। অতি দৰিদ্ৰ অজসী অতি বূঢআ ॥
সদা ৰোগবস সন্তত ক্ৰোধী। বিষ্নু বিমূখ শ্ৰুতি সন্ত বিৰোধী ॥
তনু পোষক নিন্দক অঘ খানী। জীৱন সৱ সম চৌদহ প্ৰানী ॥
অস বিচাৰি খল বধুঁ ন তোহী। অব জনি ৰিস উপজাৱসি মোহী ॥
সুনি সকোপ কহ নিসিচৰ নাথা। অধৰ দসন দসি মীজত হাথা ॥
ৰে কপি অধম মৰন অব চহসী। ছোটে বদন বাত বডই কহসী ॥
কটু জল্পসি জড কপি বল জাকেং। বল প্ৰতাপ বুধি তেজ ন তাকেম্ ॥
দো. অগুন অমান জানি তেহি দীন্হ পিতা বনবাস।
সো দুখ অৰু জুবতী বিৰহ পুনি নিসি দিন মম ত্ৰাস ॥ 31(ক) ॥
জিন্হ কে বল কৰ গৰ্ব তোহি ঐসে মনুজ অনেক।
খাহীং নিসাচৰ দিৱস নিসি মূঢ সমুঝু তজি টেক ॥ 31(খ) ॥
জব তেহিং কীন্হ ৰাম কৈ নিন্দা। ক্ৰোধৱন্ত অতি ভযু কপিন্দা ॥
হৰি হৰ নিন্দা সুনি জো কানা। হোই পাপ গোঘাত সমানা ॥
কটকটান কপিকুঞ্জৰ ভাৰী। দুহু ভুজদণ্ড তমকি মহি মাৰী ॥
ডোলত ধৰনি সভাসদ খসে। চলে ভাজি ভয মাৰুত গ্ৰসে ॥
গিৰত সঁভাৰি উঠা দসকন্ধৰ। ভূতল পৰে মুকুট অতি সুন্দৰ ॥
কছু তেহিং লৈ নিজ সিৰন্হি সঁৱাৰে। কছু অঙ্গদ প্ৰভু পাস পবাৰে ॥
আৱত মুকুট দেখি কপি ভাগে। দিনহীং লূক পৰন বিধি লাগে ॥
কী ৰাৱন কৰি কোপ চলাএ। কুলিস চাৰি আৱত অতি ধাএ ॥
কহ প্ৰভু হঁসি জনি হৃদযঁ ডেৰাহূ। লূক ন অসনি কেতু নহিং ৰাহূ ॥
এ কিৰীট দসকন্ধৰ কেৰে। আৱত বালিতনয কে প্ৰেৰে ॥
দো. তৰকি পৱনসুত কৰ গহে আনি ধৰে প্ৰভু পাস।
কৌতুক দেখহিং ভালু কপি দিনকৰ সৰিস প্ৰকাস ॥ 32(ক) ॥
উহাঁ সকোঽপি দসানন সব সন কহত ৰিসাই।
ধৰহু কপিহি ধৰি মাৰহু সুনি অঙ্গদ মুসুকাই ॥ 32(খ) ॥
এহি বিধি বেগি সূভট সব ধাৱহু। খাহু ভালু কপি জহঁ জহঁ পাৱহু ॥
মৰ্কটহীন কৰহু মহি জাঈ। জিঅত ধৰহু তাপস দ্ৱৌ ভাঈ ॥
পুনি সকোপ বোলেউ জুবৰাজা। গাল বজাৱত তোহি ন লাজা ॥
মৰু গৰ কাটি নিলজ কুলঘাতী। বল বিলোকি বিহৰতি নহিং ছাতী ॥
ৰে ত্ৰিয চোৰ কুমাৰগ গামী। খল মল ৰাসি মন্দমতি কামী ॥
সন্যপাত জল্পসি দুৰ্বাদা। ভেসি কালবস খল মনুজাদা ॥
যাকো ফলু পাৱহিগো আগেং। বানৰ ভালু চপেটন্হি লাগেম্ ॥
ৰামু মনুজ বোলত অসি বানী। গিৰহিং ন তৱ ৰসনা অভিমানী ॥
গিৰিহহিং ৰসনা সংসয নাহীং। সিৰন্হি সমেত সমৰ মহি মাহীম্ ॥
সো. সো নৰ ক্যোং দসকন্ধ বালি বধ্যো জেহিং এক সৰ।
বীসহুঁ লোচন অন্ধ ধিগ তৱ জন্ম কুজাতি জড ॥ 33(ক) ॥
তব সোনিত কী প্যাস তৃষিত ৰাম সাযক নিকৰ।
তজুঁ তোহি তেহি ত্ৰাস কটু জল্পক নিসিচৰ অধম ॥ 33(খ) ॥
মৈ তৱ দসন তোৰিবে লাযক। আযসু মোহি ন দীন্হ ৰঘুনাযক ॥
অসি ৰিস হোতি দসু মুখ তোৰৌং। লঙ্কা গহি সমুদ্ৰ মহঁ বোৰৌম্ ॥
গূলৰি ফল সমান তৱ লঙ্কা। বসহু মধ্য তুম্হ জন্তু অসঙ্কা ॥
মৈং বানৰ ফল খাত ন বাৰা। আযসু দীন্হ ন ৰাম উদাৰা ॥
জুগতি সুনত ৰাৱন মুসুকাঈ। মূঢ সিখিহি কহঁ বহুত ঝুঠাঈ ॥
বালি ন কবহুঁ গাল অস মাৰা। মিলি তপসিন্হ তৈং ভেসি লবাৰা ॥
সাঁচেহুঁ মৈং লবাৰ ভুজ বীহা। জৌং ন উপাৰিউঁ তৱ দস জীহা ॥
সমুঝি ৰাম প্ৰতাপ কপি কোপা। সভা মাঝ পন কৰি পদ ৰোপা ॥
জৌং মম চৰন সকসি সঠ টাৰী। ফিৰহিং ৰামু সীতা মৈং হাৰী ॥
সুনহু সুভট সব কহ দসসীসা। পদ গহি ধৰনি পছাৰহু কীসা ॥
ইন্দ্ৰজীত আদিক বলৱানা। হৰষি উঠে জহঁ তহঁ ভট নানা ॥
ঝপটহিং কৰি বল বিপুল উপাঈ। পদ ন টৰি বৈঠহিং সিৰু নাঈ ॥
পুনি উঠি ঝপটহীং সুৰ আৰাতী। টৰি ন কীস চৰন এহি ভাঁতী ॥
পুৰুষ কুজোগী জিমি উৰগাৰী। মোহ বিটপ নহিং সকহিং উপাৰী ॥
দো. কোটিন্হ মেঘনাদ সম সুভট উঠে হৰষাই।
ঝপটহিং টৰৈ ন কপি চৰন পুনি বৈঠহিং সিৰ নাই ॥ 34(ক) ॥
ভূমি ন ছাঁডত কপি চৰন দেখত ৰিপু মদ ভাগ ॥
কোটি বিঘ্ন তে সন্ত কৰ মন জিমি নীতি ন ত্যাগ ॥ 34(খ) ॥
কপি বল দেখি সকল হিযঁ হাৰে। উঠা আপু কপি কেং পৰচাৰে ॥
গহত চৰন কহ বালিকুমাৰা। মম পদ গহেং ন তোৰ উবাৰা ॥
গহসি ন ৰাম চৰন সঠ জাঈ। সুনত ফিৰা মন অতি সকুচাঈ ॥
ভযু তেজহত শ্ৰী সব গী। মধ্য দিৱস জিমি সসি সোহী ॥
সিঙ্ঘাসন বৈঠেউ সিৰ নাঈ। মানহুঁ সম্পতি সকল গঁৱাঈ ॥
জগদাতমা প্ৰানপতি ৰামা। তাসু বিমুখ কিমি লহ বিশ্ৰামা ॥
উমা ৰাম কী ভৃকুটি বিলাসা। হোই বিস্ৱ পুনি পাৱি নাসা ॥
তৃন তে কুলিস কুলিস তৃন কৰী। তাসু দূত পন কহু কিমি টৰী ॥
পুনি কপি কহী নীতি বিধি নানা। মান ন তাহি কালু নিঅৰানা ॥
ৰিপু মদ মথি প্ৰভু সুজসু সুনাযো। যহ কহি চল্যো বালি নৃপ জাযো ॥
হতৌং ন খেত খেলাই খেলাঈ। তোহি অবহিং কা কৰৌং বডআঈ ॥
প্ৰথমহিং তাসু তনয কপি মাৰা। সো সুনি ৰাৱন ভযু দুখাৰা ॥
জাতুধান অঙ্গদ পন দেখী। ভয ব্যাকুল সব ভে বিসেষী ॥
দো. ৰিপু বল ধৰষি হৰষি কপি বালিতনয বল পুঞ্জ।
পুলক সৰীৰ নযন জল গহে ৰাম পদ কঞ্জ ॥ 35(ক) ॥
সাঁঝ জানি দসকন্ধৰ ভৱন গযু বিলখাই।
মন্দোদৰী ৰাৱনহি বহুৰি কহা সমুঝাই ॥ (খ) ॥
কন্ত সমুঝি মন তজহু কুমতিহী। সোহ ন সমৰ তুম্হহি ৰঘুপতিহী ॥
ৰামানুজ লঘু ৰেখ খচাঈ। সৌ নহিং নাঘেহু অসি মনুসাঈ ॥
পিয তুম্হ তাহি জিতব সঙ্গ্ৰামা। জাকে দূত কেৰ যহ কামা ॥
কৌতুক সিন্ধু নাঘী তৱ লঙ্কা। আযু কপি কেহৰী অসঙ্কা ॥
ৰখৱাৰে হতি বিপিন উজাৰা। দেখত তোহি অচ্ছ তেহিং মাৰা ॥
জাৰি সকল পুৰ কীন্হেসি ছাৰা। কহাঁ ৰহা বল গৰ্ব তুম্হাৰা ॥
অব পতি মৃষা গাল জনি মাৰহু। মোৰ কহা কছু হৃদযঁ বিচাৰহু ॥
পতি ৰঘুপতিহি নৃপতি জনি মানহু। অগ জগ নাথ অতুল বল জানহু ॥
বান প্ৰতাপ জান মাৰীচা। তাসু কহা নহিং মানেহি নীচা ॥
জনক সভাঁ অগনিত ভূপালা। ৰহে তুম্হু বল অতুল বিসালা ॥
ভঞ্জি ধনুষ জানকী বিআহী। তব সঙ্গ্ৰাম জিতেহু কিন তাহী ॥
সুৰপতি সুত জানি বল থোৰা। ৰাখা জিঅত আঁখি গহি ফোৰা ॥
সূপনখা কৈ গতি তুম্হ দেখী। তদপি হৃদযঁ নহিং লাজ বিষেষী ॥
দো. বধি বিৰাধ খৰ দূষনহি লীঁলাঁ হত্যো কবন্ধ।
বালি এক সৰ মাৰযো তেহি জানহু দসকন্ধ ॥ 36 ॥
জেহিং জলনাথ বঁধাযু হেলা। উতৰে প্ৰভু দল সহিত সুবেলা ॥
কাৰুনীক দিনকৰ কুল কেতূ। দূত পঠাযু তৱ হিত হেতূ ॥
সভা মাঝ জেহিং তৱ বল মথা। কৰি বৰূথ মহুঁ মৃগপতি জথা ॥
অঙ্গদ হনুমত অনুচৰ জাকে। ৰন বাঁকুৰে বীৰ অতি বাঁকে ॥
তেহি কহঁ পিয পুনি পুনি নৰ কহহূ। মুধা মান মমতা মদ বহহূ ॥
অহহ কন্ত কৃত ৰাম বিৰোধা। কাল বিবস মন উপজ ন বোধা ॥
কাল দণ্ড গহি কাহু ন মাৰা। হৰি ধৰ্ম বল বুদ্ধি বিচাৰা ॥
নিকট কাল জেহি আৱত সাঈং। তেহি ভ্ৰম হোই তুম্হাৰিহি নাঈম্ ॥
দো. দুই সুত মৰে দহেউ পুৰ অজহুঁ পূৰ পিয দেহু।
কৃপাসিন্ধু ৰঘুনাথ ভজি নাথ বিমল জসু লেহু ॥ 37 ॥
নাৰি বচন সুনি বিসিখ সমানা। সভাঁ গযু উঠি হোত বিহানা ॥
বৈঠ জাই সিঙ্ঘাসন ফূলী। অতি অভিমান ত্ৰাস সব ভূলী ॥
ইহাঁ ৰাম অঙ্গদহি বোলাৱা। আই চৰন পঙ্কজ সিৰু নাৱা ॥
অতি আদৰ সপীপ বৈঠাৰী। বোলে বিহঁসি কৃপাল খৰাৰী ॥
বালিতনয কৌতুক অতি মোহী। তাত সত্য কহু পূছুঁ তোহী ॥ ।
ৰাৱনু জাতুধান কুল টীকা। ভুজ বল অতুল জাসু জগ লীকা ॥
তাসু মুকুট তুম্হ চাৰি চলাএ। কহহু তাত কৱনী বিধি পাএ ॥
সুনু সৰ্বগ্য প্ৰনত সুখকাৰী। মুকুট ন হোহিং ভূপ গুন চাৰী ॥
সাম দান অৰু দণ্ড বিভেদা। নৃপ উৰ বসহিং নাথ কহ বেদা ॥
নীতি ধৰ্ম কে চৰন সুহাএ। অস জিযঁ জানি নাথ পহিং আএ ॥
দো. ধৰ্মহীন প্ৰভু পদ বিমুখ কাল বিবস দসসীস।
তেহি পৰিহৰি গুন আএ সুনহু কোসলাধীস ॥ 38(((ক) ॥
পৰম চতুৰতা শ্ৰৱন সুনি বিহঁসে ৰামু উদাৰ।
সমাচাৰ পুনি সব কহে গঢ কে বালিকুমাৰ ॥ 38(খ) ॥
ৰিপু কে সমাচাৰ জব পাএ। ৰাম সচিৱ সব নিকট বোলাএ ॥
লঙ্কা বাঁকে চাৰি দুআৰা। কেহি বিধি লাগিঅ কৰহু বিচাৰা ॥
তব কপীস ৰিচ্ছেস বিভীষন। সুমিৰি হৃদযঁ দিনকৰ কুল ভূষন ॥
কৰি বিচাৰ তিন্হ মন্ত্ৰ দৃঢআৱা। চাৰি অনী কপি কটকু বনাৱা ॥
জথাজোগ সেনাপতি কীন্হে। জূথপ সকল বোলি তব লীন্হে ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ কহি সব সমুঝাএ। সুনি কপি সিঙ্ঘনাদ কৰি ধাএ ॥
হৰষিত ৰাম চৰন সিৰ নাৱহিং। গহি গিৰি সিখৰ বীৰ সব ধাৱহিম্ ॥
গৰ্জহিং তৰ্জহিং ভালু কপীসা। জয ৰঘুবীৰ কোসলাধীসা ॥
জানত পৰম দুৰ্গ অতি লঙ্কা। প্ৰভু প্ৰতাপ কপি চলে অসঙ্কা ॥
ঘটাটোপ কৰি চহুঁ দিসি ঘেৰী। মুখহিং নিসান বজাৱহীং ভেৰী ॥
দো. জযতি ৰাম জয লছিমন জয কপীস সুগ্ৰীৱ।
গৰ্জহিং সিঙ্ঘনাদ কপি ভালু মহা বল সীংৱ ॥ 39 ॥
লঙ্কাঁ ভযু কোলাহল ভাৰী। সুনা দসানন অতি অহঁকাৰী ॥
দেখহু বনৰন্হ কেৰি ঢিঠাঈ। বিহঁসি নিসাচৰ সেন বোলাঈ ॥
আএ কীস কাল কে প্ৰেৰে। ছুধাৱন্ত সব নিসিচৰ মেৰে ॥
অস কহি অট্টহাস সঠ কীন্হা। গৃহ বৈঠে অহাৰ বিধি দীন্হা ॥
সুভট সকল চাৰিহুঁ দিসি জাহূ। ধৰি ধৰি ভালু কীস সব খাহূ ॥
উমা ৰাৱনহি অস অভিমানা। জিমি টিট্টিভ খগ সূত উতানা ॥
চলে নিসাচৰ আযসু মাগী। গহি কৰ ভিণ্ডিপাল বৰ সাঁগী ॥
তোমৰ মুগ্দৰ পৰসু প্ৰচণ্ডা। সুল কৃপান পৰিঘ গিৰিখণ্ডা ॥
জিমি অৰুনোপল নিকৰ নিহাৰী। ধাৱহিং সঠ খগ মাংস অহাৰী ॥
চোঞ্চ ভঙ্গ দুখ তিন্হহি ন সূঝা। তিমি ধাএ মনুজাদ অবূঝা ॥
দো. নানাযুধ সৰ চাপ ধৰ জাতুধান বল বীৰ।
কোট কঁগূৰন্হি চঢই গে কোটি কোটি ৰনধীৰ ॥ 40 ॥
কোট কঁগূৰন্হি সোহহিং কৈসে। মেৰু কে সৃঙ্গনি জনু ঘন বৈসে ॥
বাজহিং ঢোল নিসান জুঝ্AU। সুনি ধুনি হোই ভটন্হি মন চ্AU ॥
বাজহিং ভেৰি নফীৰি অপাৰা। সুনি কাদৰ উৰ জাহিং দৰাৰা ॥
দেখিন্হ জাই কপিন্হ কে ঠট্টা। অতি বিসাল তনু ভালু সুভট্টা ॥
ধাৱহিং গনহিং ন অৱঘট ঘাটা। পৰ্বত ফোৰি কৰহিং গহি বাটা ॥
কটকটাহিং কোটিন্হ ভট গৰ্জহিং। দসন ওঠ কাটহিং অতি তৰ্জহিম্ ॥
উত ৰাৱন ইত ৰাম দোহাঈ। জযতি জযতি জয পৰী লৰাঈ ॥
নিসিচৰ সিখৰ সমূহ ঢহাৱহিং। কূদি ধৰহিং কপি ফেৰি চলাৱহিম্ ॥
দো. ধৰি কুধৰ খণ্ড প্ৰচণ্ড কৰ্কট ভালু গঢ পৰ ডাৰহীং।
ঝপটহিং চৰন গহি পটকি মহি ভজি চলত বহুৰি পচাৰহীম্ ॥
অতি তৰল তৰুন প্ৰতাপ তৰপহিং তমকি গঢ চঢই চঢই গে।
কপি ভালু চঢই মন্দিৰন্হ জহঁ তহঁ ৰাম জসু গাৱত ভে ॥
দো. একু একু নিসিচৰ গহি পুনি কপি চলে পৰাই।
ঊপৰ আপু হেঠ ভট গিৰহিং ধৰনি পৰ আই ॥ 41 ॥
ৰাম প্ৰতাপ প্ৰবল কপিজূথা। মৰ্দহিং নিসিচৰ সুভট বৰূথা ॥
চঢএ দুৰ্গ পুনি জহঁ তহঁ বানৰ। জয ৰঘুবীৰ প্ৰতাপ দিৱাকৰ ॥
চলে নিসাচৰ নিকৰ পৰাঈ। প্ৰবল পৱন জিমি ঘন সমুদাঈ ॥
হাহাকাৰ ভযু পুৰ ভাৰী। ৰোৱহিং বালক আতুৰ নাৰী ॥
সব মিলি দেহিং ৰাৱনহি গাৰী। ৰাজ কৰত এহিং মৃত্যু হঁকাৰী ॥
নিজ দল বিচল সুনী তেহিং কানা। ফেৰি সুভট লঙ্কেস ৰিসানা ॥
জো ৰন বিমুখ সুনা মৈং কানা। সো মৈং হতব কৰাল কৃপানা ॥
সৰ্বসু খাই ভোগ কৰি নানা। সমৰ ভূমি ভে বল্লভ প্ৰানা ॥
উগ্ৰ বচন সুনি সকল ডেৰানে। চলে ক্ৰোধ কৰি সুভট লজানে ॥
সন্মুখ মৰন বীৰ কৈ সোভা। তব তিন্হ তজা প্ৰান কৰ লোভা ॥
দো. বহু আযুধ ধৰ সুভট সব ভিৰহিং পচাৰি পচাৰি।
ব্যাকুল কিএ ভালু কপি পৰিঘ ত্ৰিসূলন্হি মাৰী ॥ 42 ॥
ভয আতুৰ কপি ভাগন লাগে। জদ্যপি উমা জীতিহহিং আগে ॥
কৌ কহ কহঁ অঙ্গদ হনুমন্তা। কহঁ নল নীল দুবিদ বলৱন্তা ॥
নিজ দল বিকল সুনা হনুমানা। পচ্ছিম দ্ৱাৰ ৰহা বলৱানা ॥
মেঘনাদ তহঁ কৰি লৰাঈ। টূট ন দ্ৱাৰ পৰম কঠিনাঈ ॥
পৱনতনয মন ভা অতি ক্ৰোধা। গৰ্জেউ প্ৰবল কাল সম জোধা ॥
কূদি লঙ্ক গঢ ঊপৰ আৱা। গহি গিৰি মেঘনাদ কহুঁ ধাৱা ॥
ভঞ্জেউ ৰথ সাৰথী নিপাতা। তাহি হৃদয মহুঁ মাৰেসি লাতা ॥
দুসৰেং সূত বিকল তেহি জানা। স্যন্দন ঘালি তুৰত গৃহ আনা ॥
দো. অঙ্গদ সুনা পৱনসুত গঢ পৰ গযু অকেল।
ৰন বাঁকুৰা বালিসুত তৰকি চঢএউ কপি খেল ॥ 43 ॥
জুদ্ধ বিৰুদ্ধ ক্ৰুদ্ধ দ্ৱৌ বন্দৰ। ৰাম প্ৰতাপ সুমিৰি উৰ অন্তৰ ॥
ৰাৱন ভৱন চঢএ দ্ৱৌ ধাঈ। কৰহি কোসলাধীস দোহাঈ ॥
কলস সহিত গহি ভৱনু ঢহাৱা। দেখি নিসাচৰপতি ভয পাৱা ॥
নাৰি বৃন্দ কৰ পীটহিং ছাতী। অব দুই কপি আএ উতপাতী ॥
কপিলীলা কৰি তিন্হহি ডেৰাৱহিং। ৰামচন্দ্ৰ কৰ সুজসু সুনাৱহিম্ ॥
পুনি কৰ গহি কঞ্চন কে খম্ভা। কহেন্হি কৰিঅ উতপাত অৰম্ভা ॥
গৰ্জি পৰে ৰিপু কটক মঝাৰী। লাগে মৰ্দৈ ভুজ বল ভাৰী ॥
কাহুহি লাত চপেটন্হি কেহূ। ভজহু ন ৰামহি সো ফল লেহূ ॥
দো. এক এক সোং মৰ্দহিং তোৰি চলাৱহিং মুণ্ড।
ৰাৱন আগেং পৰহিং তে জনু ফূটহিং দধি কুণ্ড ॥ 44 ॥
মহা মহা মুখিআ জে পাৱহিং। তে পদ গহি প্ৰভু পাস চলাৱহিম্ ॥
কহি বিভীষনু তিন্হ কে নামা। দেহিং ৰাম তিন্হহূ নিজ ধামা ॥
খল মনুজাদ দ্ৱিজামিষ ভোগী। পাৱহিং গতি জো জাচত জোগী ॥
উমা ৰাম মৃদুচিত কৰুনাকৰ। বযৰ ভাৱ সুমিৰত মোহি নিসিচৰ ॥
দেহিং পৰম গতি সো জিযঁ জানী। অস কৃপাল কো কহহু ভৱানী ॥
অস প্ৰভু সুনি ন ভজহিং ভ্ৰম ত্যাগী। নৰ মতিমন্দ তে পৰম অভাগী ॥
অঙ্গদ অৰু হনুমন্ত প্ৰবেসা। কীন্হ দুৰ্গ অস কহ অৱধেসা ॥
লঙ্কাঁ দ্ৱৌ কপি সোহহিং কৈসেং। মথহি সিন্ধু দুই মন্দৰ জৈসেম্ ॥
দো. ভুজ বল ৰিপু দল দলমলি দেখি দিৱস কৰ অন্ত।
কূদে জুগল বিগত শ্ৰম আএ জহঁ ভগৱন্ত ॥ 45 ॥
প্ৰভু পদ কমল সীস তিন্হ নাএ। দেখি সুভট ৰঘুপতি মন ভাএ ॥
ৰাম কৃপা কৰি জুগল নিহাৰে। ভে বিগতশ্ৰম পৰম সুখাৰে ॥
গে জানি অঙ্গদ হনুমানা। ফিৰে ভালু মৰ্কট ভট নানা ॥
জাতুধান প্ৰদোষ বল পাঈ। ধাএ কৰি দসসীস দোহাঈ ॥
নিসিচৰ অনী দেখি কপি ফিৰে। জহঁ তহঁ কটকটাই ভট ভিৰে ॥
দ্ৱৌ দল প্ৰবল পচাৰি পচাৰী। লৰত সুভট নহিং মানহিং হাৰী ॥
মহাবীৰ নিসিচৰ সব কাৰে। নানা বৰন বলীমুখ ভাৰে ॥
সবল জুগল দল সমবল জোধা। কৌতুক কৰত লৰত কৰি ক্ৰোধা ॥
প্ৰাবিট সৰদ পযোদ ঘনেৰে। লৰত মনহুঁ মাৰুত কে প্ৰেৰে ॥
অনিপ অকম্পন অৰু অতিকাযা। বিচলত সেন কীন্হি ইন্হ মাযা ॥
ভযু নিমিষ মহঁ অতি অঁধিযাৰা। বৃষ্টি হোই ৰুধিৰোপল ছাৰা ॥
দো. দেখি নিবিড তম দসহুঁ দিসি কপিদল ভযু খভাৰ।
একহি এক ন দেখী জহঁ তহঁ কৰহিং পুকাৰ ॥ 46 ॥
সকল মৰমু ৰঘুনাযক জানা। লিএ বোলি অঙ্গদ হনুমানা ॥
সমাচাৰ সব কহি সমুঝাএ। সুনত কোঽপি কপিকুঞ্জৰ ধাএ ॥
পুনি কৃপাল হঁসি চাপ চঢআৱা। পাৱক সাযক সপদি চলাৱা ॥
ভযু প্ৰকাস কতহুঁ তম নাহীং। গ্যান উদযঁ জিমি সংসয জাহীম্ ॥
ভালু বলীমুখ পাই প্ৰকাসা। ধাএ হৰষ বিগত শ্ৰম ত্ৰাসা ॥
হনূমান অঙ্গদ ৰন গাজে। হাঁক সুনত ৰজনীচৰ ভাজে ॥
ভাগত পট পটকহিং ধৰি ধৰনী। কৰহিং ভালু কপি অদ্ভুত কৰনী ॥
গহি পদ ডাৰহিং সাগৰ মাহীং। মকৰ উৰগ ঝষ ধৰি ধৰি খাহীম্ ॥
দো. কছু মাৰে কছু ঘাযল কছু গঢ চঢএ পৰাই।
গৰ্জহিং ভালু বলীমুখ ৰিপু দল বল বিচলাই ॥ 47 ॥
নিসা জানি কপি চাৰিউ অনী। আএ জহাঁ কোসলা ধনী ॥
ৰাম কৃপা কৰি চিতৱা সবহী। ভে বিগতশ্ৰম বানৰ তবহী ॥
উহাঁ দসানন সচিৱ হঁকাৰে। সব সন কহেসি সুভট জে মাৰে ॥
আধা কটকু কপিন্হ সঙ্ঘাৰা। কহহু বেগি কা কৰিঅ বিচাৰা ॥
মাল্যৱন্ত অতি জৰঠ নিসাচৰ। ৰাৱন মাতু পিতা মন্ত্ৰী বৰ ॥
বোলা বচন নীতি অতি পাৱন। সুনহু তাত কছু মোৰ সিখাৱন ॥
জব তে তুম্হ সীতা হৰি আনী। অসগুন হোহিং ন জাহিং বখানী ॥
বেদ পুৰান জাসু জসু গাযো। ৰাম বিমুখ কাহুঁ ন সুখ পাযো ॥
দো. হিৰন্যাচ্ছ ভ্ৰাতা সহিত মধু কৈটভ বলৱান।
জেহি মাৰে সোই অৱতৰেউ কৃপাসিন্ধু ভগৱান ॥ 48(ক) ॥
মাসপাৰাযণ, পচীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
কালৰূপ খল বন দহন গুনাগাৰ ঘনবোধ।
সিৱ বিৰঞ্চি জেহি সেৱহিং তাসোং কৱন বিৰোধ ॥ 48(খ) ॥
পৰিহৰি বযৰু দেহু বৈদেহী। ভজহু কৃপানিধি পৰম সনেহী ॥
তাকে বচন বান সম লাগে। কৰিআ মুহ কৰি জাহি অভাগে ॥
বূঢ ভেসি ন ত মৰতেউঁ তোহী। অব জনি নযন দেখাৱসি মোহী ॥
তেহি অপনে মন অস অনুমানা। বধ্যো চহত এহি কৃপানিধানা ॥
সো উঠি গযু কহত দুৰ্বাদা। তব সকোপ বোলেউ ঘননাদা ॥
কৌতুক প্ৰাত দেখিঅহু মোৰা। কৰিহুঁ বহুত কহৌং কা থোৰা ॥
সুনি সুত বচন ভৰোসা আৱা। প্ৰীতি সমেত অঙ্ক বৈঠাৱা ॥
কৰত বিচাৰ ভযু ভিনুসাৰা। লাগে কপি পুনি চহূঁ দুআৰা ॥
কোঽপি কপিন্হ দুৰ্ঘট গঢউ ঘেৰা। নগৰ কোলাহলু ভযু ঘনেৰা ॥
বিবিধাযুধ ধৰ নিসিচৰ ধাএ। গঢ তে পৰ্বত সিখৰ ঢহাএ ॥
ছং. ঢাহে মহীধৰ সিখৰ কোটিন্হ বিবিধ বিধি গোলা চলে।
ঘহৰাত জিমি পবিপাত গৰ্জত জনু প্ৰলয কে বাদলে ॥
মৰ্কট বিকট ভট জুটত কটত ন লটত তন জৰ্জৰ ভে।
গহি সৈল তেহি গঢ পৰ চলাৱহিং জহঁ সো তহঁ নিসিচৰ হে ॥
দো. মেঘনাদ সুনি শ্ৰৱন অস গঢউ পুনি ছেঙ্কা আই।
উতৰ্যো বীৰ দুৰ্গ তেং সন্মুখ চল্যো বজাই ॥ 49 ॥
কহঁ কোসলাধীস দ্ৱৌ ভ্ৰাতা। ধন্ৱী সকল লোক বিখ্যাতা ॥
কহঁ নল নীল দুবিদ সুগ্ৰীৱা। অঙ্গদ হনূমন্ত বল সীংৱা ॥
কহাঁ বিভীষনু ভ্ৰাতাদ্ৰোহী। আজু সবহি হঠি মাৰুঁ ওহী ॥
অস কহি কঠিন বান সন্ধানে। অতিসয ক্ৰোধ শ্ৰৱন লগি তানে ॥
সৰ সমুহ সো ছাডঐ লাগা। জনু সপচ্ছ ধাৱহিং বহু নাগা ॥
জহঁ তহঁ পৰত দেখিঅহিং বানৰ। সন্মুখ হোই ন সকে তেহি অৱসৰ ॥
জহঁ তহঁ ভাগি চলে কপি ৰীছা। বিসৰী সবহি জুদ্ধ কৈ ঈছা ॥
সো কপি ভালু ন ৰন মহঁ দেখা। কীন্হেসি জেহি ন প্ৰান অৱসেষা ॥
দো. দস দস সৰ সব মাৰেসি পৰে ভূমি কপি বীৰ।
সিংহনাদ কৰি গৰ্জা মেঘনাদ বল ধীৰ ॥ 50 ॥
দেখি পৱনসুত কটক বিহালা। ক্ৰোধৱন্ত জনু ধাযু কালা ॥
মহাসৈল এক তুৰত উপাৰা। অতি ৰিস মেঘনাদ পৰ ডাৰা ॥
আৱত দেখি গযু নভ সোঈ। ৰথ সাৰথী তুৰগ সব খোঈ ॥
বাৰ বাৰ পচাৰ হনুমানা। নিকট ন আৱ মৰমু সো জানা ॥
ৰঘুপতি নিকট গযু ঘননাদা। নানা ভাঁতি কৰেসি দুৰ্বাদা ॥
অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ আযুধ সব ডাৰে। কৌতুকহীং প্ৰভু কাটি নিৱাৰে ॥
দেখি প্ৰতাপ মূঢ খিসিআনা। কৰৈ লাগ মাযা বিধি নানা ॥
জিমি কৌ কৰৈ গৰুড সৈং খেলা। ডৰপাৱৈ গহি স্ৱল্প সপেলা ॥
দো. জাসু প্ৰবল মাযা বল সিৱ বিৰঞ্চি বড ছোট।
তাহি দিখাৱি নিসিচৰ নিজ মাযা মতি খোট ॥ 51 ॥
নভ চঢই বৰষ বিপুল অঙ্গাৰা। মহি তে প্ৰগট হোহিং জলধাৰা ॥
নানা ভাঁতি পিসাচ পিসাচী। মাৰু কাটু ধুনি বোলহিং নাচী ॥
বিষ্টা পূয ৰুধিৰ কচ হাডআ। বৰষি কবহুঁ উপল বহু ছাডআ ॥
বৰষি ধূৰি কীন্হেসি অঁধিআৰা। সূঝ ন আপন হাথ পসাৰা ॥
কপি অকুলানে মাযা দেখেং। সব কৰ মৰন বনা এহি লেখেম্ ॥
কৌতুক দেখি ৰাম মুসুকানে। ভে সভীত সকল কপি জানে ॥
এক বান কাটী সব মাযা। জিমি দিনকৰ হৰ তিমিৰ নিকাযা ॥
কৃপাদৃষ্টি কপি ভালু বিলোকে। ভে প্ৰবল ৰন ৰহহিং ন ৰোকে ॥
দো. আযসু মাগি ৰাম পহিং অঙ্গদাদি কপি সাথ।
লছিমন চলে ক্ৰুদ্ধ হোই বান সৰাসন হাথ ॥ 52 ॥
ছতজ নযন উৰ বাহু বিসালা। হিমগিৰি নিভ তনু কছু এক লালা ॥
ইহাঁ দসানন সুভট পঠাএ। নানা অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ গহি ধাএ ॥
ভূধৰ নখ বিটপাযুধ ধাৰী। ধাএ কপি জয ৰাম পুকাৰী ॥
ভিৰে সকল জোৰিহি সন জোৰী। ইত উত জয ইচ্ছা নহিং থোৰী ॥
মুঠিকন্হ লাতন্হ দাতন্হ কাটহিং। কপি জযসীল মাৰি পুনি ডাটহিম্ ॥
মাৰু মাৰু ধৰু ধৰু ধৰু মাৰূ। সীস তোৰি গহি ভুজা উপাৰূ ॥
অসি ৰৱ পূৰি ৰহী নৱ খণ্ডা। ধাৱহিং জহঁ তহঁ ৰুণ্ড প্ৰচণ্ডা ॥
দেখহিং কৌতুক নভ সুৰ বৃন্দা। কবহুঁক বিসময কবহুঁ অনন্দা ॥
দো. ৰুধিৰ গাড ভৰি ভৰি জম্যো ঊপৰ ধূৰি উডআই।
জনু অঁগাৰ ৰাসিন্হ পৰ মৃতক ধূম ৰহ্যো ছাই ॥ 53 ॥
ঘাযল বীৰ বিৰাজহিং কৈসে। কুসুমিত কিংসুক কে তৰু জৈসে ॥
লছিমন মেঘনাদ দ্ৱৌ জোধা। ভিৰহিং পৰসপৰ কৰি অতি ক্ৰোধা ॥
একহি এক সকি নহিং জীতী। নিসিচৰ ছল বল কৰি অনীতী ॥
ক্ৰোধৱন্ত তব ভযু অনন্তা। ভঞ্জেউ ৰথ সাৰথী তুৰন্তা ॥
নানা বিধি প্ৰহাৰ কৰ সেষা। ৰাচ্ছস ভযু প্ৰান অৱসেষা ॥
ৰাৱন সুত নিজ মন অনুমানা। সঙ্কঠ ভযু হৰিহি মম প্ৰানা ॥
বীৰঘাতিনী ছাডইসি সাঁগী। তেজ পুঞ্জ লছিমন উৰ লাগী ॥
মুৰুছা ভী সক্তি কে লাগেং। তব চলি গযু নিকট ভয ত্যাগেম্ ॥
দো. মেঘনাদ সম কোটি সত জোধা ৰহে উঠাই।
জগদাধাৰ সেষ কিমি উঠৈ চলে খিসিআই ॥ 54 ॥
সুনু গিৰিজা ক্ৰোধানল জাসূ। জাৰি ভুৱন চাৰিদস আসূ ॥
সক সঙ্গ্ৰাম জীতি কো তাহী। সেৱহিং সুৰ নৰ অগ জগ জাহী ॥
যহ কৌতূহল জানি সোঈ। জা পৰ কৃপা ৰাম কৈ হোঈ ॥
সন্ধ্যা ভি ফিৰি দ্ৱৌ বাহনী। লগে সঁভাৰন নিজ নিজ অনী ॥
ব্যাপক ব্ৰহ্ম অজিত ভুৱনেস্ৱৰ। লছিমন কহাঁ বূঝ কৰুনাকৰ ॥
তব লগি লৈ আযু হনুমানা। অনুজ দেখি প্ৰভু অতি দুখ মানা ॥
জামৱন্ত কহ বৈদ সুষেনা। লঙ্কাঁ ৰহি কো পঠী লেনা ॥
ধৰি লঘু ৰূপ গযু হনুমন্তা। আনেউ ভৱন সমেত তুৰন্তা ॥
দো. ৰাম পদাৰবিন্দ সিৰ নাযু আই সুষেন।
কহা নাম গিৰি ঔষধী জাহু পৱনসুত লেন ॥ 55 ॥
ৰাম চৰন সৰসিজ উৰ ৰাখী। চলা প্ৰভঞ্জন সুত বল ভাষী ॥
উহাঁ দূত এক মৰমু জনাৱা। ৰাৱন কালনেমি গৃহ আৱা ॥
দসমুখ কহা মৰমু তেহিং সুনা। পুনি পুনি কালনেমি সিৰু ধুনা ॥
দেখত তুম্হহি নগৰু জেহিং জাৰা। তাসু পন্থ কো ৰোকন পাৰা ॥
ভজি ৰঘুপতি কৰু হিত আপনা। ছাঁডহু নাথ মৃষা জল্পনা ॥
নীল কঞ্জ তনু সুন্দৰ স্যামা। হৃদযঁ ৰাখু লোচনাভিৰামা ॥
মৈং তৈং মোৰ মূঢতা ত্যাগূ। মহা মোহ নিসি সূতত জাগূ ॥
কাল ব্যাল কৰ ভচ্ছক জোঈ। সপনেহুঁ সমৰ কি জীতিঅ সোঈ ॥
দো. সুনি দসকণ্ঠ ৰিসান অতি তেহিং মন কীন্হ বিচাৰ।
ৰাম দূত কৰ মৰৌং বৰু যহ খল ৰত মল ভাৰ ॥ 56 ॥
অস কহি চলা ৰচিসি মগ মাযা। সৰ মন্দিৰ বৰ বাগ বনাযা ॥
মাৰুতসুত দেখা সুভ আশ্ৰম। মুনিহি বূঝি জল পিযৌং জাই শ্ৰম ॥
ৰাচ্ছস কপট বেষ তহঁ সোহা। মাযাপতি দূতহি চহ মোহা ॥
জাই পৱনসুত নাযু মাথা। লাগ সো কহৈ ৰাম গুন গাথা ॥
হোত মহা ৰন ৰাৱন ৰামহিং। জিতহহিং ৰাম ন সংসয যা মহিম্ ॥
ইহাঁ ভেঁ মৈং দেখেউঁ ভাঈ। গ্যান দৃষ্টি বল মোহি অধিকাঈ ॥
মাগা জল তেহিং দীন্হ কমণ্ডল। কহ কপি নহিং অঘাউঁ থোৰেং জল ॥
সৰ মজ্জন কৰি আতুৰ আৱহু। দিচ্ছা দেউঁ গ্যান জেহিং পাৱহু ॥
দো. সৰ পৈঠত কপি পদ গহা মকৰীং তব অকুলান।
মাৰী সো ধৰি দিৱ্য তনু চলী গগন চঢই জান ॥ 57 ॥
কপি তৱ দৰস ভিউঁ নিষ্পাপা। মিটা তাত মুনিবৰ কৰ সাপা ॥
মুনি ন হোই যহ নিসিচৰ ঘোৰা। মানহু সত্য বচন কপি মোৰা ॥
অস কহি গী অপছৰা জবহীং। নিসিচৰ নিকট গযু কপি তবহীম্ ॥
কহ কপি মুনি গুৰদছিনা লেহূ। পাছেং হমহি মন্ত্ৰ তুম্হ দেহূ ॥
সিৰ লঙ্গূৰ লপেটি পছাৰা। নিজ তনু প্ৰগটেসি মৰতী বাৰা ॥
ৰাম ৰাম কহি ছাডএসি প্ৰানা। সুনি মন হৰষি চলেউ হনুমানা ॥
দেখা সৈল ন ঔষধ চীন্হা। সহসা কপি উপাৰি গিৰি লীন্হা ॥
গহি গিৰি নিসি নভ ধাৱত ভযূ। অৱধপুৰী উপৰ কপি গযূ ॥
দো. দেখা ভৰত বিসাল অতি নিসিচৰ মন অনুমানি।
বিনু ফৰ সাযক মাৰেউ চাপ শ্ৰৱন লগি তানি ॥ 58 ॥
পৰেউ মুৰুছি মহি লাগত সাযক। সুমিৰত ৰাম ৰাম ৰঘুনাযক ॥
সুনি প্ৰিয বচন ভৰত তব ধাএ। কপি সমীপ অতি আতুৰ আএ ॥
বিকল বিলোকি কীস উৰ লাৱা। জাগত নহিং বহু ভাঁতি জগাৱা ॥
মুখ মলীন মন ভে দুখাৰী। কহত বচন ভৰি লোচন বাৰী ॥
জেহিং বিধি ৰাম বিমুখ মোহি কীন্হা। তেহিং পুনি যহ দাৰুন দুখ দীন্হা ॥
জৌং মোৰেং মন বচ অৰু কাযা। প্ৰীতি ৰাম পদ কমল অমাযা ॥
তৌ কপি হৌ বিগত শ্ৰম সূলা। জৌং মো পৰ ৰঘুপতি অনুকূলা ॥
সুনত বচন উঠি বৈঠ কপীসা। কহি জয জযতি কোসলাধীসা ॥
সো. লীন্হ কপিহি উৰ লাই পুলকিত তনু লোচন সজল।
প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাই সুমিৰি ৰাম ৰঘুকুল তিলক ॥ 59 ॥
তাত কুসল কহু সুখনিধান কী। সহিত অনুজ অৰু মাতু জানকী ॥
কপি সব চৰিত সমাস বখানে। ভে দুখী মন মহুঁ পছিতানে ॥
অহহ দৈৱ মৈং কত জগ জাযুঁ। প্ৰভু কে একহু কাজ ন আযুঁ ॥
জানি কুঅৱসৰু মন ধৰি ধীৰা। পুনি কপি সন বোলে বলবীৰা ॥
তাত গহৰু হোইহি তোহি জাতা। কাজু নসাইহি হোত প্ৰভাতা ॥
চঢউ মম সাযক সৈল সমেতা। পঠৱৌং তোহি জহঁ কৃপানিকেতা ॥
সুনি কপি মন উপজা অভিমানা। মোৰেং ভাৰ চলিহি কিমি বানা ॥
ৰাম প্ৰভাৱ বিচাৰি বহোৰী। বন্দি চৰন কহ কপি কৰ জোৰী ॥
দো. তৱ প্ৰতাপ উৰ ৰাখি প্ৰভু জেহুঁ নাথ তুৰন্ত।
অস কহি আযসু পাই পদ বন্দি চলেউ হনুমন্ত ॥ 60(ক) ॥
ভৰত বাহু বল সীল গুন প্ৰভু পদ প্ৰীতি অপাৰ।
মন মহুঁ জাত সৰাহত পুনি পুনি পৱনকুমাৰ ॥ 60(খ) ॥
উহাঁ ৰাম লছিমনহিং নিহাৰী। বোলে বচন মনুজ অনুসাৰী ॥
অৰ্ধ ৰাতি গি কপি নহিং আযু। ৰাম উঠাই অনুজ উৰ লাযু ॥
সকহু ন দুখিত দেখি মোহি ক্AU। বন্ধু সদা তৱ মৃদুল সুভ্AU ॥
মম হিত লাগি তজেহু পিতু মাতা। সহেহু বিপিন হিম আতপ বাতা ॥
সো অনুৰাগ কহাঁ অব ভাঈ। উঠহু ন সুনি মম বচ বিকলাঈ ॥
জৌং জনতেউঁ বন বন্ধু বিছোহূ। পিতা বচন মনতেউঁ নহিং ওহূ ॥
সুত বিত নাৰি ভৱন পৰিৱাৰা। হোহিং জাহিং জগ বাৰহিং বাৰা ॥
অস বিচাৰি জিযঁ জাগহু তাতা। মিলি ন জগত সহোদৰ ভ্ৰাতা ॥
জথা পঙ্খ বিনু খগ অতি দীনা। মনি বিনু ফনি কৰিবৰ কৰ হীনা ॥
অস মম জিৱন বন্ধু বিনু তোহী। জৌং জড দৈৱ জিআৱৈ মোহী ॥
জৈহুঁ অৱধ কৱন মুহু লাঈ। নাৰি হেতু প্ৰিয ভাই গঁৱাঈ ॥
বৰু অপজস সহতেউঁ জগ মাহীং। নাৰি হানি বিসেষ ছতি নাহীম্ ॥
অব অপলোকু সোকু সুত তোৰা। সহিহি নিঠুৰ কঠোৰ উৰ মোৰা ॥
নিজ জননী কে এক কুমাৰা। তাত তাসু তুম্হ প্ৰান অধাৰা ॥
সৌম্পেসি মোহি তুম্হহি গহি পানী। সব বিধি সুখদ পৰম হিত জানী ॥
উতৰু কাহ দৈহুঁ তেহি জাঈ। উঠি কিন মোহি সিখাৱহু ভাঈ ॥
বহু বিধি সিচত সোচ বিমোচন। স্ত্ৰৱত সলিল ৰাজিৱ দল লোচন ॥
উমা এক অখণ্ড ৰঘুৰাঈ। নৰ গতি ভগত কৃপাল দেখাঈ ॥
সো. প্ৰভু প্ৰলাপ সুনি কান বিকল ভে বানৰ নিকৰ।
আই গযু হনুমান জিমি কৰুনা মহঁ বীৰ ৰস ॥ 61 ॥
হৰষি ৰাম ভেণ্টেউ হনুমানা। অতি কৃতগ্য প্ৰভু পৰম সুজানা ॥
তুৰত বৈদ তব কীন্হ উপাঈ। উঠি বৈঠে লছিমন হৰষাঈ ॥
হৃদযঁ লাই প্ৰভু ভেণ্টেউ ভ্ৰাতা। হৰষে সকল ভালু কপি ব্ৰাতা ॥
কপি পুনি বৈদ তহাঁ পহুঁচাৱা। জেহি বিধি তবহিং তাহি লি আৱা ॥
যহ বৃত্তান্ত দসানন সুনেঊ। অতি বিষাদ পুনি পুনি সিৰ ধুনেঊ ॥
ব্যাকুল কুম্ভকৰন পহিং আৱা। বিবিধ জতন কৰি তাহি জগাৱা ॥
জাগা নিসিচৰ দেখিঅ কৈসা। মানহুঁ কালু দেহ ধৰি বৈসা ॥
কুম্ভকৰন বূঝা কহু ভাঈ। কাহে তৱ মুখ ৰহে সুখাঈ ॥
কথা কহী সব তেহিং অভিমানী। জেহি প্ৰকাৰ সীতা হৰি আনী ॥
তাত কপিন্হ সব নিসিচৰ মাৰে। মহামহা জোধা সঙ্ঘাৰে ॥
দুৰ্মুখ সুৰৰিপু মনুজ অহাৰী। ভট অতিকায অকম্পন ভাৰী ॥
অপৰ মহোদৰ আদিক বীৰা। পৰে সমৰ মহি সব ৰনধীৰা ॥
দো. সুনি দসকন্ধৰ বচন তব কুম্ভকৰন বিলখান।
জগদম্বা হৰি আনি অব সঠ চাহত কল্যান ॥ 62 ॥
ভল ন কীন্হ তৈং নিসিচৰ নাহা। অব মোহি আই জগাএহি কাহা ॥
অজহূঁ তাত ত্যাগি অভিমানা। ভজহু ৰাম হোইহি কল্যানা ॥
হৈং দসসীস মনুজ ৰঘুনাযক। জাকে হনূমান সে পাযক ॥
অহহ বন্ধু তৈং কীন্হি খোটাঈ। প্ৰথমহিং মোহি ন সুনাএহি আঈ ॥
কীন্হেহু প্ৰভূ বিৰোধ তেহি দেৱক। সিৱ বিৰঞ্চি সুৰ জাকে সেৱক ॥
নাৰদ মুনি মোহি গ্যান জো কহা। কহতেউঁ তোহি সময নিৰবহা ॥
অব ভৰি অঙ্ক ভেণ্টু মোহি ভাঈ। লোচন সূফল কৰৌ মৈং জাঈ ॥
স্যাম গাত সৰসীৰুহ লোচন। দেখৌং জাই তাপ ত্ৰয মোচন ॥
দো. ৰাম ৰূপ গুন সুমিৰত মগন ভযু ছন এক।
ৰাৱন মাগেউ কোটি ঘট মদ অৰু মহিষ অনেক ॥ 63 ॥
মহিষ খাই কৰি মদিৰা পানা। গৰ্জা বজ্ৰাঘাত সমানা ॥
কুম্ভকৰন দুৰ্মদ ৰন ৰঙ্গা। চলা দুৰ্গ তজি সেন ন সঙ্গা ॥
দেখি বিভীষনু আগেং আযু। পৰেউ চৰন নিজ নাম সুনাযু ॥
অনুজ উঠাই হৃদযঁ তেহি লাযো। ৰঘুপতি ভক্ত জানি মন ভাযো ॥
তাত লাত ৰাৱন মোহি মাৰা। কহত পৰম হিত মন্ত্ৰ বিচাৰা ॥
তেহিং গলানি ৰঘুপতি পহিং আযুঁ। দেখি দীন প্ৰভু কে মন ভাযুঁ ॥
সুনু সুত ভযু কালবস ৰাৱন। সো কি মান অব পৰম সিখাৱন ॥
ধন্য ধন্য তৈং ধন্য বিভীষন। ভযহু তাত নিসিচৰ কুল ভূষন ॥
বন্ধু বংস তৈং কীন্হ উজাগৰ। ভজেহু ৰাম সোভা সুখ সাগৰ ॥
দো. বচন কৰ্ম মন কপট তজি ভজেহু ৰাম ৰনধীৰ।
জাহু ন নিজ পৰ সূঝ মোহি ভযুঁ কালবস বীৰ। 64 ॥
বন্ধু বচন সুনি চলা বিভীষন। আযু জহঁ ত্ৰৈলোক বিভূষন ॥
নাথ ভূধৰাকাৰ সৰীৰা। কুম্ভকৰন আৱত ৰনধীৰা ॥
এতনা কপিন্হ সুনা জব কানা। কিলকিলাই ধাএ বলৱানা ॥
লিএ উঠাই বিটপ অৰু ভূধৰ। কটকটাই ডাৰহিং তা ঊপৰ ॥
কোটি কোটি গিৰি সিখৰ প্ৰহাৰা। কৰহিং ভালু কপি এক এক বাৰা ॥
মুৰ্ যো ন মন তনু টৰ্ যো ন টাৰ্ যো। জিমি গজ অৰ্ক ফলনি কো মাৰ্যো ॥
তব মাৰুতসুত মুঠিকা হন্যো। পৰ্ যো ধৰনি ব্যাকুল সিৰ ধুন্যো ॥
পুনি উঠি তেহিং মাৰেউ হনুমন্তা। ঘুৰ্মিত ভূতল পৰেউ তুৰন্তা ॥
পুনি নল নীলহি অৱনি পছাৰেসি। জহঁ তহঁ পটকি পটকি ভট ডাৰেসি ॥
চলী বলীমুখ সেন পৰাঈ। অতি ভয ত্ৰসিত ন কৌ সমুহাঈ ॥
দো. অঙ্গদাদি কপি মুৰুছিত কৰি সমেত সুগ্ৰীৱ।
কাঁখ দাবি কপিৰাজ কহুঁ চলা অমিত বল সীংৱ ॥ 65 ॥
উমা কৰত ৰঘুপতি নৰলীলা। খেলত গৰুড জিমি অহিগন মীলা ॥
ভৃকুটি ভঙ্গ জো কালহি খাঈ। তাহি কি সোহি ঐসি লৰাঈ ॥
জগ পাৱনি কীৰতি বিস্তৰিহহিং। গাই গাই ভৱনিধি নৰ তৰিহহিম্ ॥
মুৰুছা গি মাৰুতসুত জাগা। সুগ্ৰীৱহি তব খোজন লাগা ॥
সুগ্ৰীৱহু কৈ মুৰুছা বীতী। নিবুক গযু তেহি মৃতক প্ৰতীতী ॥
কাটেসি দসন নাসিকা কানা। গৰজি অকাস চলু তেহিং জানা ॥
গহেউ চৰন গহি ভূমি পছাৰা। অতি লাঘৱঁ উঠি পুনি তেহি মাৰা ॥
পুনি আযসু প্ৰভু পহিং বলৱানা। জযতি জযতি জয কৃপানিধানা ॥
নাক কান কাটে জিযঁ জানী। ফিৰা ক্ৰোধ কৰি ভি মন গ্লানী ॥
সহজ ভীম পুনি বিনু শ্ৰুতি নাসা। দেখত কপি দল উপজী ত্ৰাসা ॥
দো. জয জয জয ৰঘুবংস মনি ধাএ কপি দৈ হূহ।
একহি বাৰ তাসু পৰ ছাডএন্হি গিৰি তৰু জূহ ॥ 66 ॥
কুম্ভকৰন ৰন ৰঙ্গ বিৰুদ্ধা। সন্মুখ চলা কাল জনু ক্ৰুদ্ধা ॥
কোটি কোটি কপি ধৰি ধৰি খাঈ। জনু টীডঈ গিৰি গুহাঁ সমাঈ ॥
কোটিন্হ গহি সৰীৰ সন মৰ্দা। কোটিন্হ মীজি মিলৱ মহি গৰ্দা ॥
মুখ নাসা শ্ৰৱনন্হি কীং বাটা। নিসৰি পৰাহিং ভালু কপি ঠাটা ॥
ৰন মদ মত্ত নিসাচৰ দৰ্পা। বিস্ৱ গ্ৰসিহি জনু এহি বিধি অৰ্পা ॥
মুৰে সুভট সব ফিৰহিং ন ফেৰে। সূঝ ন নযন সুনহিং নহিং টেৰে ॥
কুম্ভকৰন কপি ফৌজ বিডাৰী। সুনি ধাঈ ৰজনীচৰ ধাৰী ॥
দেখি ৰাম বিকল কটকাঈ। ৰিপু অনীক নানা বিধি আঈ ॥
দো. সুনু সুগ্ৰীৱ বিভীষন অনুজ সঁভাৰেহু সৈন।
মৈং দেখুঁ খল বল দলহি বোলে ৰাজিৱনৈন ॥ 67 ॥
কৰ সাৰঙ্গ সাজি কটি ভাথা। অৰি দল দলন চলে ৰঘুনাথা ॥
প্ৰথম কীন্হ প্ৰভু ধনুষ টঁকোৰা। ৰিপু দল বধিৰ ভযু সুনি সোৰা ॥
সত্যসন্ধ ছাঁডএ সৰ লচ্ছা। কালসৰ্প জনু চলে সপচ্ছা ॥
জহঁ তহঁ চলে বিপুল নাৰাচা। লগে কটন ভট বিকট পিসাচা ॥
কটহিং চৰন উৰ সিৰ ভুজদণ্ডা। বহুতক বীৰ হোহিং সত খণ্ডা ॥
ঘুৰ্মি ঘুৰ্মি ঘাযল মহি পৰহীং। উঠি সম্ভাৰি সুভট পুনি লৰহীম্ ॥
লাগত বান জলদ জিমি গাজহীং। বহুতক দেখী কঠিন সৰ ভাজহিম্ ॥
ৰুণ্ড প্ৰচণ্ড মুণ্ড বিনু ধাৱহিং। ধৰু ধৰু মাৰূ মাৰু ধুনি গাৱহিম্ ॥
দো. ছন মহুঁ প্ৰভু কে সাযকন্হি কাটে বিকট পিসাচ।
পুনি ৰঘুবীৰ নিষঙ্গ মহুঁ প্ৰবিসে সব নাৰাচ ॥ 68 ॥
কুম্ভকৰন মন দীখ বিচাৰী। হতি ধন মাঝ নিসাচৰ ধাৰী ॥
ভা অতি ক্ৰুদ্ধ মহাবল বীৰা। কিযো মৃগনাযক নাদ গঁভীৰা ॥
কোঽপি মহীধৰ লেই উপাৰী। ডাৰি জহঁ মৰ্কট ভট ভাৰী ॥
আৱত দেখি সৈল প্ৰভূ ভাৰে। সৰন্হি কাটি ৰজ সম কৰি ডাৰে ॥ ।
পুনি ধনু তানি কোঽপি ৰঘুনাযক। ছাঁডএ অতি কৰাল বহু সাযক ॥
তনু মহুঁ প্ৰবিসি নিসৰি সৰ জাহীং। জিমি দামিনি ঘন মাঝ সমাহীম্ ॥
সোনিত স্ত্ৰৱত সোহ তন কাৰে। জনু কজ্জল গিৰি গেৰু পনাৰে ॥
বিকল বিলোকি ভালু কপি ধাএ। বিহঁসা জবহিং নিকট কপি আএ ॥
দো. মহানাদ কৰি গৰ্জা কোটি কোটি গহি কীস।
মহি পটকি গজৰাজ ইৱ সপথ কৰি দসসীস ॥ 69 ॥
ভাগে ভালু বলীমুখ জূথা। বৃকু বিলোকি জিমি মেষ বৰূথা ॥
চলে ভাগি কপি ভালু ভৱানী। বিকল পুকাৰত আৰত বানী ॥
যহ নিসিচৰ দুকাল সম অহী। কপিকুল দেস পৰন অব চহী ॥
কৃপা বাৰিধৰ ৰাম খৰাৰী। পাহি পাহি প্ৰনতাৰতি হাৰী ॥
সকৰুন বচন সুনত ভগৱানা। চলে সুধাৰি সৰাসন বানা ॥
ৰাম সেন নিজ পাছৈং ঘালী। চলে সকোপ মহা বলসালী ॥
খৈঞ্চি ধনুষ সৰ সত সন্ধানে। ছূটে তীৰ সৰীৰ সমানে ॥
লাগত সৰ ধাৱা ৰিস ভৰা। কুধৰ ডগমগত ডোলতি ধৰা ॥
লীন্হ এক তেহিং সৈল উপাটী। ৰঘুকুল তিলক ভুজা সোই কাটী ॥
ধাৱা বাম বাহু গিৰি ধাৰী। প্ৰভু সৌ ভুজা কাটি মহি পাৰী ॥
কাটেং ভুজা সোহ খল কৈসা। পচ্ছহীন মন্দৰ গিৰি জৈসা ॥
উগ্ৰ বিলোকনি প্ৰভুহি বিলোকা। গ্ৰসন চহত মানহুঁ ত্ৰেলোকা ॥
দো. কৰি চিক্কাৰ ঘোৰ অতি ধাৱা বদনু পসাৰি।
গগন সিদ্ধ সুৰ ত্ৰাসিত হা হা হেতি পুকাৰি ॥ 70 ॥
সভয দেৱ কৰুনানিধি জান্যো। শ্ৰৱন প্ৰজন্ত সৰাসনু তান্যো ॥
বিসিখ নিকৰ নিসিচৰ মুখ ভৰেঊ। তদপি মহাবল ভূমি ন পৰেঊ ॥
সৰন্হি ভৰা মুখ সন্মুখ ধাৱা। কাল ত্ৰোন সজীৱ জনু আৱা ॥
তব প্ৰভু কোঽপি তীব্ৰ সৰ লীন্হা। ধৰ তে ভিন্ন তাসু সিৰ কীন্হা ॥
সো সিৰ পৰেউ দসানন আগেং। বিকল ভযু জিমি ফনি মনি ত্যাগেম্ ॥
ধৰনি ধসি ধৰ ধাৱ প্ৰচণ্ডা। তব প্ৰভু কাটি কীন্হ দুই খণ্ডা ॥
পৰে ভূমি জিমি নভ তেং ভূধৰ। হেঠ দাবি কপি ভালু নিসাচৰ ॥
তাসু তেজ প্ৰভু বদন সমানা। সুৰ মুনি সবহিং অচম্ভৱ মানা ॥
সুৰ দুন্দুভীং বজাৱহিং হৰষহিং। অস্তুতি কৰহিং সুমন বহু বৰষহিম্ ॥
কৰি বিনতী সুৰ সকল সিধাএ। তেহী সময দেৱৰিষি আএ ॥
গগনোপৰি হৰি গুন গন গাএ। ৰুচিৰ বীৰৰস প্ৰভু মন ভাএ ॥
বেগি হতহু খল কহি মুনি গে। ৰাম সমৰ মহি সোভত ভে ॥
ছং. সঙ্গ্ৰাম ভূমি বিৰাজ ৰঘুপতি অতুল বল কোসল ধনী।
শ্ৰম বিন্দু মুখ ৰাজীৱ লোচন অৰুন তন সোনিত কনী ॥
ভুজ জুগল ফেৰত সৰ সৰাসন ভালু কপি চহু দিসি বনে।
কহ দাস তুলসী কহি ন সক ছবি সেষ জেহি আনন ঘনে ॥
দো. নিসিচৰ অধম মলাকৰ তাহি দীন্হ নিজ ধাম।
গিৰিজা তে নৰ মন্দমতি জে ন ভজহিং শ্ৰীৰাম ॥ 71 ॥
দিন কেং অন্ত ফিৰীং দৌ অনী। সমৰ ভী সুভটন্হ শ্ৰম ঘনী ॥
ৰাম কৃপাঁ কপি দল বল বাঢআ। জিমি তৃন পাই লাগ অতি ডাঢআ ॥
ছীজহিং নিসিচৰ দিনু অৰু ৰাতী। নিজ মুখ কহেং সুকৃত জেহি ভাঁতী ॥
বহু বিলাপ দসকন্ধৰ কৰী। বন্ধু সীস পুনি পুনি উৰ ধৰী ॥
ৰোৱহিং নাৰি হৃদয হতি পানী। তাসু তেজ বল বিপুল বখানী ॥
মেঘনাদ তেহি অৱসৰ আযু। কহি বহু কথা পিতা সমুঝাযু ॥
দেখেহু কালি মোৰি মনুসাঈ। অবহিং বহুত কা কৰৌং বডআঈ ॥
ইষ্টদেৱ সৈং বল ৰথ পাযুঁ। সো বল তাত ন তোহি দেখাযুঁ ॥
এহি বিধি জল্পত ভযু বিহানা। চহুঁ দুআৰ লাগে কপি নানা ॥
ইত কপি ভালু কাল সম বীৰা। উত ৰজনীচৰ অতি ৰনধীৰা ॥
লৰহিং সুভট নিজ নিজ জয হেতূ। বৰনি ন জাই সমৰ খগকেতূ ॥
দো. মেঘনাদ মাযাময ৰথ চঢই গযু অকাস ॥
গৰ্জেউ অট্টহাস কৰি ভি কপি কটকহি ত্ৰাস ॥ 72 ॥
সক্তি সূল তৰৱাৰি কৃপানা। অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ কুলিসাযুধ নানা ॥
ডাৰহ পৰসু পৰিঘ পাষানা। লাগেউ বৃষ্টি কৰৈ বহু বানা ॥
দস দিসি ৰহে বান নভ ছাঈ। মানহুঁ মঘা মেঘ ঝৰি লাঈ ॥
ধৰু ধৰু মাৰু সুনিঅ ধুনি কানা। জো মাৰি তেহি কৌ ন জানা ॥
গহি গিৰি তৰু অকাস কপি ধাৱহিং। দেখহি তেহি ন দুখিত ফিৰি আৱহিম্ ॥
অৱঘট ঘাট বাট গিৰি কন্দৰ। মাযা বল কীন্হেসি সৰ পঞ্জৰ ॥
জাহিং কহাঁ ব্যাকুল ভে বন্দৰ। সুৰপতি বন্দি পৰে জনু মন্দৰ ॥
মাৰুতসুত অঙ্গদ নল নীলা। কীন্হেসি বিকল সকল বলসীলা ॥
পুনি লছিমন সুগ্ৰীৱ বিভীষন। সৰন্হি মাৰি কীন্হেসি জৰ্জৰ তন ॥
পুনি ৰঘুপতি সৈং জূঝে লাগা। সৰ ছাঁডই হোই লাগহিং নাগা ॥
ব্যাল পাস বস ভে খৰাৰী। স্ৱবস অনন্ত এক অবিকাৰী ॥
নট ইৱ কপট চৰিত কৰ নানা। সদা স্ৱতন্ত্ৰ এক ভগৱানা ॥
ৰন সোভা লগি প্ৰভুহিং বঁধাযো। নাগপাস দেৱন্হ ভয পাযো ॥
দো. গিৰিজা জাসু নাম জপি মুনি কাটহিং ভৱ পাস।
সো কি বন্ধ তৰ আৱি ব্যাপক বিস্ৱ নিৱাস ॥ 73 ॥
চৰিত ৰাম কে সগুন ভৱানী। তৰ্কি ন জাহিং বুদ্ধি বল বানী ॥
অস বিচাৰি জে তগ্য বিৰাগী। ৰামহি ভজহিং তৰ্ক সব ত্যাগী ॥
ব্যাকুল কটকু কীন্হ ঘননাদা। পুনি ভা প্ৰগট কহি দুৰ্বাদা ॥
জামৱন্ত কহ খল ৰহু ঠাঢআ। সুনি কৰি তাহি ক্ৰোধ অতি বাঢআ ॥
বূঢ জানি সঠ ছাঁডএউঁ তোহী। লাগেসি অধম পচাৰৈ মোহী ॥
অস কহি তৰল ত্ৰিসূল চলাযো। জামৱন্ত কৰ গহি সোই ধাযো ॥
মাৰিসি মেঘনাদ কৈ ছাতী। পৰা ভূমি ঘুৰ্মিত সুৰঘাতী ॥
পুনি ৰিসান গহি চৰন ফিৰাযৌ। মহি পছাৰি নিজ বল দেখৰাযো ॥
বৰ প্ৰসাদ সো মৰি ন মাৰা। তব গহি পদ লঙ্কা পৰ ডাৰা ॥
ইহাঁ দেৱৰিষি গৰুড পঠাযো। ৰাম সমীপ সপদি সো আযো ॥
দো. খগপতি সব ধৰি খাএ মাযা নাগ বৰূথ।
মাযা বিগত ভে সব হৰষে বানৰ জূথ। 74(ক) ॥
গহি গিৰি পাদপ উপল নখ ধাএ কীস ৰিসাই।
চলে তমীচৰ বিকলতৰ গঢ পৰ চঢএ পৰাই ॥ 74(খ) ॥
মেঘনাদ কে মুৰছা জাগী। পিতহি বিলোকি লাজ অতি লাগী ॥
তুৰত গযু গিৰিবৰ কন্দৰা। কৰৌং অজয মখ অস মন ধৰা ॥
ইহাঁ বিভীষন মন্ত্ৰ বিচাৰা। সুনহু নাথ বল অতুল উদাৰা ॥
মেঘনাদ মখ কৰি অপাৱন। খল মাযাৱী দেৱ সতাৱন ॥
জৌং প্ৰভু সিদ্ধ হোই সো পাইহি। নাথ বেগি পুনি জীতি ন জাইহি ॥
সুনি ৰঘুপতি অতিসয সুখ মানা। বোলে অঙ্গদাদি কপি নানা ॥
লছিমন সঙ্গ জাহু সব ভাঈ। কৰহু বিধংস জগ্য কৰ জাঈ ॥
তুম্হ লছিমন মাৰেহু ৰন ওহী। দেখি সভয সুৰ দুখ অতি মোহী ॥
মাৰেহু তেহি বল বুদ্ধি উপাঈ। জেহিং ছীজৈ নিসিচৰ সুনু ভাঈ ॥
জামৱন্ত সুগ্ৰীৱ বিভীষন। সেন সমেত ৰহেহু তীনিউ জন ॥
জব ৰঘুবীৰ দীন্হি অনুসাসন। কটি নিষঙ্গ কসি সাজি সৰাসন ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ উৰ ধৰি ৰনধীৰা। বোলে ঘন ইৱ গিৰা গঁভীৰা ॥
জৌং তেহি আজু বধেং বিনু আৱৌং। তৌ ৰঘুপতি সেৱক ন কহাৱৌম্ ॥
জৌং সত সঙ্কৰ কৰহিং সহাঈ। তদপি হতুঁ ৰঘুবীৰ দোহাঈ ॥
দো. ৰঘুপতি চৰন নাই সিৰু চলেউ তুৰন্ত অনন্ত।
অঙ্গদ নীল মযন্দ নল সঙ্গ সুভট হনুমন্ত ॥ 75 ॥
জাই কপিন্হ সো দেখা বৈসা। আহুতি দেত ৰুধিৰ অৰু ভৈংসা ॥
কীন্হ কপিন্হ সব জগ্য বিধংসা। জব ন উঠি তব কৰহিং প্ৰসংসা ॥
তদপি ন উঠি ধৰেন্হি কচ জাঈ। লাতন্হি হতি হতি চলে পৰাঈ ॥
লৈ ত্ৰিসুল ধাৱা কপি ভাগে। আএ জহঁ ৰামানুজ আগে ॥
আৱা পৰম ক্ৰোধ কৰ মাৰা। গৰ্জ ঘোৰ ৰৱ বাৰহিং বাৰা ॥
কোঽপি মৰুতসুত অঙ্গদ ধাএ। হতি ত্ৰিসূল উৰ ধৰনি গিৰাএ ॥
প্ৰভু কহঁ ছাঁডএসি সূল প্ৰচণ্ডা। সৰ হতি কৃত অনন্ত জুগ খণ্ডা ॥
উঠি বহোৰি মাৰুতি জুবৰাজা। হতহিং কোঽপি তেহি ঘাউ ন বাজা ॥
ফিৰে বীৰ ৰিপু মৰি ন মাৰা। তব ধাৱা কৰি ঘোৰ চিকাৰা ॥
আৱত দেখি ক্ৰুদ্ধ জনু কালা। লছিমন ছাডএ বিসিখ কৰালা ॥
দেখেসি আৱত পবি সম বানা। তুৰত ভযু খল অন্তৰধানা ॥
বিবিধ বেষ ধৰি কৰি লৰাঈ। কবহুঁক প্ৰগট কবহুঁ দুৰি জাঈ ॥
দেখি অজয ৰিপু ডৰপে কীসা। পৰম ক্ৰুদ্ধ তব ভযু অহীসা ॥
লছিমন মন অস মন্ত্ৰ দৃঢআৱা। এহি পাপিহি মৈং বহুত খেলাৱা ॥
সুমিৰি কোসলাধীস প্ৰতাপা। সৰ সন্ধান কীন্হ কৰি দাপা ॥
ছাডআ বান মাঝ উৰ লাগা। মৰতী বাৰ কপটু সব ত্যাগা ॥
দো. ৰামানুজ কহঁ ৰামু কহঁ অস কহি ছাঁডএসি প্ৰান।
ধন্য ধন্য তৱ জননী কহ অঙ্গদ হনুমান ॥ 76 ॥
বিনু প্ৰযাস হনুমান উঠাযো। লঙ্কা দ্ৱাৰ ৰাখি পুনি আযো ॥
তাসু মৰন সুনি সুৰ গন্ধৰ্বা। চঢই বিমান আএ নভ সৰ্বা ॥
বৰষি সুমন দুন্দুভীং বজাৱহিং। শ্ৰীৰঘুনাথ বিমল জসু গাৱহিম্ ॥
জয অনন্ত জয জগদাধাৰা। তুম্হ প্ৰভু সব দেৱন্হি নিস্তাৰা ॥
অস্তুতি কৰি সুৰ সিদ্ধ সিধাএ। লছিমন কৃপাসিন্ধু পহিং আএ ॥
সুত বধ সুনা দসানন জবহীং। মুৰুছিত ভযু পৰেউ মহি তবহীম্ ॥
মন্দোদৰী ৰুদন কৰ ভাৰী। উৰ তাডন বহু ভাঁতি পুকাৰী ॥
নগৰ লোগ সব ব্যাকুল সোচা। সকল কহহিং দসকন্ধৰ পোচা ॥
দো. তব দসকণ্ঠ বিবিধ বিধি সমুঝাঈং সব নাৰি।
নস্ৱৰ ৰূপ জগত সব দেখহু হৃদযঁ বিচাৰি ॥ 77 ॥
তিন্হহি গ্যান উপদেসা ৰাৱন। আপুন মন্দ কথা সুভ পাৱন ॥
পৰ উপদেস কুসল বহুতেৰে। জে আচৰহিং তে নৰ ন ঘনেৰে ॥
নিসা সিৰানি ভযু ভিনুসাৰা। লগে ভালু কপি চাৰিহুঁ দ্ৱাৰা ॥
সুভট বোলাই দসানন বোলা। ৰন সন্মুখ জা কৰ মন ডোলা ॥
সো অবহীং বৰু জাউ পৰাঈ। সঞ্জুগ বিমুখ ভেঁ ন ভলাঈ ॥
নিজ ভুজ বল মৈং বযৰু বঢআৱা। দেহুঁ উতৰু জো ৰিপু চঢই আৱা ॥
অস কহি মৰুত বেগ ৰথ সাজা। বাজে সকল জুঝ্AU বাজা ॥
চলে বীৰ সব অতুলিত বলী। জনু কজ্জল কৈ আঁধী চলী ॥
অসগুন অমিত হোহিং তেহি কালা। গনি ন ভুজবল গৰ্ব বিসালা ॥
ছং. অতি গৰ্ব গনি ন সগুন অসগুন স্ত্ৰৱহিং আযুধ হাথ তে।
ভট গিৰত ৰথ তে বাজি গজ চিক্কৰত ভাজহিং সাথ তে ॥
গোমায গীধ কৰাল খৰ ৰৱ স্ৱান বোলহিং অতি ঘনে।
জনু কালদূত উলূক বোলহিং বচন পৰম ভযাৱনে ॥
দো. তাহি কি সম্পতি সগুন সুভ সপনেহুঁ মন বিশ্ৰাম।
ভূত দ্ৰোহ ৰত মোহবস ৰাম বিমুখ ৰতি কাম ॥ 78 ॥
চলেউ নিসাচৰ কটকু অপাৰা। চতুৰঙ্গিনী অনী বহু ধাৰা ॥
বিবিধ ভাঁতি বাহন ৰথ জানা। বিপুল বৰন পতাক ধ্ৱজ নানা ॥
চলে মত্ত গজ জূথ ঘনেৰে। প্ৰাবিট জলদ মৰুত জনু প্ৰেৰে ॥
বৰন বৰদ বিৰদৈত নিকাযা। সমৰ সূৰ জানহিং বহু মাযা ॥
অতি বিচিত্ৰ বাহিনী বিৰাজী। বীৰ বসন্ত সেন জনু সাজী ॥
চলত কটক দিগসিধুংৰ ডগহীং। ছুভিত পযোধি কুধৰ ডগমগহীম্ ॥
উঠী ৰেনু ৰবি গযু ছপাঈ। মৰুত থকিত বসুধা অকুলাঈ ॥
পনৱ নিসান ঘোৰ ৰৱ বাজহিং। প্ৰলয সময কে ঘন জনু গাজহিম্ ॥
ভেৰি নফীৰি বাজ সহনাঈ। মাৰূ ৰাগ সুভট সুখদাঈ ॥
কেহৰি নাদ বীৰ সব কৰহীং। নিজ নিজ বল পৌৰুষ উচ্চৰহীম্ ॥
কহি দসানন সুনহু সুভট্টা। মৰ্দহু ভালু কপিন্হ কে ঠট্টা ॥
হৌং মাৰিহুঁ ভূপ দ্ৱৌ ভাঈ। অস কহি সন্মুখ ফৌজ ৰেঙ্গাঈ ॥
যহ সুধি সকল কপিন্হ জব পাঈ। ধাএ কৰি ৰঘুবীৰ দোহাঈ ॥
ছং. ধাএ বিসাল কৰাল মৰ্কট ভালু কাল সমান তে।
মানহুঁ সপচ্ছ উডআহিং ভূধৰ বৃন্দ নানা বান তে ॥
নখ দসন সৈল মহাদ্ৰুমাযুধ সবল সঙ্ক ন মানহীং।
জয ৰাম ৰাৱন মত্ত গজ মৃগৰাজ সুজসু বখানহীম্ ॥
দো. দুহু দিসি জয জযকাৰ কৰি নিজ নিজ জোৰী জানি।
ভিৰে বীৰ ইত ৰামহি উত ৰাৱনহি বখানি ॥ 79 ॥
ৰাৱনু ৰথী বিৰথ ৰঘুবীৰা। দেখি বিভীষন ভযু অধীৰা ॥
অধিক প্ৰীতি মন ভা সন্দেহা। বন্দি চৰন কহ সহিত সনেহা ॥
নাথ ন ৰথ নহিং তন পদ ত্ৰানা। কেহি বিধি জিতব বীৰ বলৱানা ॥
সুনহু সখা কহ কৃপানিধানা। জেহিং জয হোই সো স্যন্দন আনা ॥
সৌৰজ ধীৰজ তেহি ৰথ চাকা। সত্য সীল দৃঢ ধ্ৱজা পতাকা ॥
বল বিবেক দম পৰহিত ঘোৰে। ছমা কৃপা সমতা ৰজু জোৰে ॥
ঈস ভজনু সাৰথী সুজানা। বিৰতি চৰ্ম সন্তোষ কৃপানা ॥
দান পৰসু বুধি সক্তি প্ৰচণ্ডআ। বৰ বিগ্যান কঠিন কোদণ্ডা ॥
অমল অচল মন ত্ৰোন সমানা। সম জম নিযম সিলীমুখ নানা ॥
কৱচ অভেদ বিপ্ৰ গুৰ পূজা। এহি সম বিজয উপায ন দূজা ॥
সখা ধৰ্মময অস ৰথ জাকেং। জীতন কহঁ ন কতহুঁ ৰিপু তাকেম্ ॥
দো. মহা অজয সংসাৰ ৰিপু জীতি সকি সো বীৰ।
জাকেং অস ৰথ হোই দৃঢ সুনহু সখা মতিধীৰ ॥ 80(ক) ॥
সুনি প্ৰভু বচন বিভীষন হৰষি গহে পদ কঞ্জ।
এহি মিস মোহি উপদেসেহু ৰাম কৃপা সুখ পুঞ্জ ॥ 80(খ) ॥
উত পচাৰ দসকন্ধৰ ইত অঙ্গদ হনুমান।
লৰত নিসাচৰ ভালু কপি কৰি নিজ নিজ প্ৰভু আন ॥ 80(গ) ॥
সুৰ ব্ৰহ্মাদি সিদ্ধ মুনি নানা। দেখত ৰন নভ চঢএ বিমানা ॥
হমহূ উমা ৰহে তেহি সঙ্গা। দেখত ৰাম চৰিত ৰন ৰঙ্গা ॥
সুভট সমৰ ৰস দুহু দিসি মাতে। কপি জযসীল ৰাম বল তাতে ॥
এক এক সন ভিৰহিং পচাৰহিং। একন্হ এক মৰ্দি মহি পাৰহিম্ ॥
মাৰহিং কাটহিং ধৰহিং পছাৰহিং। সীস তোৰি সীসন্হ সন মাৰহিম্ ॥
উদৰ বিদাৰহিং ভুজা উপাৰহিং। গহি পদ অৱনি পটকি ভট ডাৰহিম্ ॥
নিসিচৰ ভট মহি গাডহি ভালূ। ঊপৰ ঢাৰি দেহিং বহু বালূ ॥
বীৰ বলিমুখ জুদ্ধ বিৰুদ্ধে। দেখিঅত বিপুল কাল জনু ক্ৰুদ্ধে ॥
ছং. ক্ৰুদ্ধে কৃতান্ত সমান কপি তন স্ত্ৰৱত সোনিত ৰাজহীং।
মৰ্দহিং নিসাচৰ কটক ভট বলৱন্ত ঘন জিমি গাজহীম্ ॥
মাৰহিং চপেটন্হি ডাটি দাতন্হ কাটি লাতন্হ মীজহীং।
চিক্কৰহিং মৰ্কট ভালু ছল বল কৰহিং জেহিং খল ছীজহীম্ ॥
ধৰি গাল ফাৰহিং উৰ বিদাৰহিং গল অঁতাৱৰি মেলহীং।
প্ৰহলাদপতি জনু বিবিধ তনু ধৰি সমৰ অঙ্গন খেলহীম্ ॥
ধৰু মাৰু কাটু পছাৰু ঘোৰ গিৰা গগন মহি ভৰি ৰহী।
জয ৰাম জো তৃন তে কুলিস কৰ কুলিস তে কৰ তৃন সহী ॥
দো. নিজ দল বিচলত দেখেসি বীস ভুজাঁ দস চাপ।
ৰথ চঢই চলেউ দসানন ফিৰহু ফিৰহু কৰি দাপ ॥ 81 ॥
ধাযু পৰম ক্ৰুদ্ধ দসকন্ধৰ। সন্মুখ চলে হূহ দৈ বন্দৰ ॥
গহি কৰ পাদপ উপল পহাৰা। ডাৰেন্হি তা পৰ একহিং বাৰা ॥
লাগহিং সৈল বজ্ৰ তন তাসূ। খণ্ড খণ্ড হোই ফূটহিং আসূ ॥
চলা ন অচল ৰহা ৰথ ৰোপী। ৰন দুৰ্মদ ৰাৱন অতি কোপী ॥
ইত উত ঝপটি দপটি কপি জোধা। মৰ্দৈ লাগ ভযু অতি ক্ৰোধা ॥
চলে পৰাই ভালু কপি নানা। ত্ৰাহি ত্ৰাহি অঙ্গদ হনুমানা ॥
পাহি পাহি ৰঘুবীৰ গোসাঈ। যহ খল খাই কাল কী নাঈ ॥
তেহি দেখে কপি সকল পৰানে। দসহুঁ চাপ সাযক সন্ধানে ॥
ছং. সন্ধানি ধনু সৰ নিকৰ ছাডএসি উৰগ জিমি উডই লাগহীং।
ৰহে পূৰি সৰ ধৰনী গগন দিসি বিদসি কহঁ কপি ভাগহীম্ ॥
ভযো অতি কোলাহল বিকল কপি দল ভালু বোলহিং আতুৰে।
ৰঘুবীৰ কৰুনা সিন্ধু আৰত বন্ধু জন ৰচ্ছক হৰে ॥
দো. নিজ দল বিকল দেখি কটি কসি নিষঙ্গ ধনু হাথ।
লছিমন চলে ক্ৰুদ্ধ হোই নাই ৰাম পদ মাথ ॥ 82 ॥
ৰে খল কা মাৰসি কপি ভালূ। মোহি বিলোকু তোৰ মৈং কালূ ॥
খোজত ৰহেউঁ তোহি সুতঘাতী। আজু নিপাতি জুডআৱুঁ ছাতী ॥
অস কহি ছাডএসি বান প্ৰচণ্ডা। লছিমন কিএ সকল সত খণ্ডা ॥
কোটিন্হ আযুধ ৰাৱন ডাৰে। তিল প্ৰৱান কৰি কাটি নিৱাৰে ॥
পুনি নিজ বানন্হ কীন্হ প্ৰহাৰা। স্যন্দনু ভঞ্জি সাৰথী মাৰা ॥
সত সত সৰ মাৰে দস ভালা। গিৰি সৃঙ্গন্হ জনু প্ৰবিসহিং ব্যালা ॥
পুনি সত সৰ মাৰা উৰ মাহীং। পৰেউ ধৰনি তল সুধি কছু নাহীম্ ॥
উঠা প্ৰবল পুনি মুৰুছা জাগী। ছাডইসি ব্ৰহ্ম দীন্হি জো সাঁগী ॥
ছং. সো ব্ৰহ্ম দত্ত প্ৰচণ্ড সক্তি অনন্ত উৰ লাগী সহী।
পৰ্যো বীৰ বিকল উঠাৱ দসমুখ অতুল বল মহিমা ৰহী ॥
ব্ৰহ্মাণ্ড ভৱন বিৰাজ জাকেং এক সিৰ জিমি ৰজ কনী।
তেহি চহ উঠাৱন মূঢ ৰাৱন জান নহিং ত্ৰিভুঅন ধনী ॥
দো. দেখি পৱনসুত ধাযু বোলত বচন কঠোৰ।
আৱত কপিহি হন্যো তেহিং মুষ্টি প্ৰহাৰ প্ৰঘোৰ ॥ 83 ॥
জানু টেকি কপি ভূমি ন গিৰা। উঠা সঁভাৰি বহুত ৰিস ভৰা ॥
মুঠিকা এক তাহি কপি মাৰা। পৰেউ সৈল জনু বজ্ৰ প্ৰহাৰা ॥
মুৰুছা গৈ বহোৰি সো জাগা। কপি বল বিপুল সৰাহন লাগা ॥
ধিগ ধিগ মম পৌৰুষ ধিগ মোহী। জৌং তৈং জিঅত ৰহেসি সুৰদ্ৰোহী ॥
অস কহি লছিমন কহুঁ কপি ল্যাযো। দেখি দসানন বিসময পাযো ॥
কহ ৰঘুবীৰ সমুঝু জিযঁ ভ্ৰাতা। তুম্হ কৃতান্ত ভচ্ছক সুৰ ত্ৰাতা ॥
সুনত বচন উঠি বৈঠ কৃপালা। গী গগন সো সকতি কৰালা ॥
পুনি কোদণ্ড বান গহি ধাএ। ৰিপু সন্মুখ অতি আতুৰ আএ ॥
ছং. আতুৰ বহোৰি বিভঞ্জি স্যন্দন সূত হতি ব্যাকুল কিযো।
গিৰ্ যো ধৰনি দসকন্ধৰ বিকলতৰ বান সত বেধ্যো হিযো ॥
সাৰথী দূসৰ ঘালি ৰথ তেহি তুৰত লঙ্কা লৈ গযো।
ৰঘুবীৰ বন্ধু প্ৰতাপ পুঞ্জ বহোৰি প্ৰভু চৰনন্হি নযো ॥
দো. উহাঁ দসানন জাগি কৰি কৰৈ লাগ কছু জগ্য।
ৰাম বিৰোধ বিজয চহ সঠ হঠ বস অতি অগ্য ॥ 84 ॥
ইহাঁ বিভীষন সব সুধি পাঈ। সপদি জাই ৰঘুপতিহি সুনাঈ ॥
নাথ কৰি ৰাৱন এক জাগা। সিদ্ধ ভেঁ নহিং মৰিহি অভাগা ॥
পঠৱহু নাথ বেগি ভট বন্দৰ। কৰহিং বিধংস আৱ দসকন্ধৰ ॥
প্ৰাত হোত প্ৰভু সুভট পঠাএ। হনুমদাদি অঙ্গদ সব ধাএ ॥
কৌতুক কূদি চঢএ কপি লঙ্কা। পৈঠে ৰাৱন ভৱন অসঙ্কা ॥
জগ্য কৰত জবহীং সো দেখা। সকল কপিন্হ ভা ক্ৰোধ বিসেষা ॥
ৰন তে নিলজ ভাজি গৃহ আৱা। ইহাঁ আই বক ধ্যান লগাৱা ॥
অস কহি অঙ্গদ মাৰা লাতা। চিতৱ ন সঠ স্ৱাৰথ মন ৰাতা ॥
ছং. নহিং চিতৱ জব কৰি কোপ কপি গহি দসন লাতন্হ মাৰহীং।
ধৰি কেস নাৰি নিকাৰি বাহেৰ তেঽতিদীন পুকাৰহীম্ ॥
তব উঠেউ ক্ৰুদ্ধ কৃতান্ত সম গহি চৰন বানৰ ডাৰী।
এহি বীচ কপিন্হ বিধংস কৃত মখ দেখি মন মহুঁ হাৰী ॥
দো. জগ্য বিধংসি কুসল কপি আএ ৰঘুপতি পাস।
চলেউ নিসাচৰ ক্ৰুৰ্দ্ধ হোই ত্যাগি জিৱন কৈ আস ॥ 85 ॥
চলত হোহিং অতি অসুভ ভযঙ্কৰ। বৈঠহিং গীধ উডআই সিৰন্হ পৰ ॥
ভযু কালবস কাহু ন মানা। কহেসি বজাৱহু জুদ্ধ নিসানা ॥
চলী তমীচৰ অনী অপাৰা। বহু গজ ৰথ পদাতি অসৱাৰা ॥
প্ৰভু সন্মুখ ধাএ খল কৈংসেং। সলভ সমূহ অনল কহঁ জৈংসেম্ ॥
ইহাঁ দেৱতন্হ অস্তুতি কীন্হী। দাৰুন বিপতি হমহি এহিং দীন্হী ॥
অব জনি ৰাম খেলাৱহু এহী। অতিসয দুখিত হোতি বৈদেহী ॥
দেৱ বচন সুনি প্ৰভু মুসকানা। উঠি ৰঘুবীৰ সুধাৰে বানা।
জটা জূট দৃঢ বাঁধৈ মাথে। সোহহিং সুমন বীচ বিচ গাথে ॥
অৰুন নযন বাৰিদ তনু স্যামা। অখিল লোক লোচনাভিৰামা ॥
কটিতট পৰিকৰ কস্যো নিষঙ্গা। কৰ কোদণ্ড কঠিন সাৰঙ্গা ॥
ছং. সাৰঙ্গ কৰ সুন্দৰ নিষঙ্গ সিলীমুখাকৰ কটি কস্যো।
ভুজদণ্ড পীন মনোহৰাযত উৰ ধৰাসুৰ পদ লস্যো ॥
কহ দাস তুলসী জবহিং প্ৰভু সৰ চাপ কৰ ফেৰন লগে।
ব্ৰহ্মাণ্ড দিগ্গজ কমঠ অহি মহি সিন্ধু ভূধৰ ডগমগে ॥
দো. সোভা দেখি হৰষি সুৰ বৰষহিং সুমন অপাৰ।
জয জয জয কৰুনানিধি ছবি বল গুন আগাৰ ॥ 86 ॥
এহীং বীচ নিসাচৰ অনী। কসমসাত আঈ অতি ঘনী।
দেখি চলে সন্মুখ কপি ভট্টা। প্ৰলযকাল কে জনু ঘন ঘট্টা ॥
বহু কৃপান তৰৱাৰি চমঙ্কহিং। জনু দহঁ দিসি দামিনীং দমঙ্কহিম্ ॥
গজ ৰথ তুৰগ চিকাৰ কঠোৰা। গৰ্জহিং মনহুঁ বলাহক ঘোৰা ॥
কপি লঙ্গূৰ বিপুল নভ ছাএ। মনহুঁ ইন্দ্ৰধনু উএ সুহাএ ॥
উঠি ধূৰি মানহুঁ জলধাৰা। বান বুন্দ ভৈ বৃষ্টি অপাৰা ॥
দুহুঁ দিসি পৰ্বত কৰহিং প্ৰহাৰা। বজ্ৰপাত জনু বাৰহিং বাৰা ॥
ৰঘুপতি কোঽপি বান ঝৰি লাঈ। ঘাযল ভৈ নিসিচৰ সমুদাঈ ॥
লাগত বান বীৰ চিক্কৰহীং। ঘুৰ্মি ঘুৰ্মি জহঁ তহঁ মহি পৰহীম্ ॥
স্ত্ৰৱহিং সৈল জনু নিৰ্ঝৰ ভাৰী। সোনিত সৰি কাদৰ ভযকাৰী ॥
ছং. কাদৰ ভযঙ্কৰ ৰুধিৰ সৰিতা চলী পৰম অপাৱনী।
দৌ কূল দল ৰথ ৰেত চক্ৰ অবৰ্ত বহতি ভযাৱনী ॥
জল জন্তুগজ পদচৰ তুৰগ খৰ বিবিধ বাহন কো গনে।
সৰ সক্তি তোমৰ সৰ্প চাপ তৰঙ্গ চৰ্ম কমঠ ঘনে ॥
দো. বীৰ পৰহিং জনু তীৰ তৰু মজ্জা বহু বহ ফেন।
কাদৰ দেখি ডৰহিং তহঁ সুভটন্হ কে মন চেন ॥ 87 ॥
মজ্জহি ভূত পিসাচ বেতালা। প্ৰমথ মহা ঝোটিঙ্গ কৰালা ॥
কাক কঙ্ক লৈ ভুজা উডআহীং। এক তে ছীনি এক লৈ খাহীম্ ॥
এক কহহিং ঐসিউ সৌঙ্ঘাঈ। সঠহু তুম্হাৰ দৰিদ্ৰ ন জাঈ ॥
কহঁৰত ভট ঘাযল তট গিৰে। জহঁ তহঁ মনহুঁ অৰ্ধজল পৰে ॥
খৈঞ্চহিং গীধ আঁত তট ভে। জনু বংসী খেলত চিত দে ॥
বহু ভট বহহিং চঢএ খগ জাহীং। জনু নাৱৰি খেলহিং সৰি মাহীম্ ॥
জোগিনি ভৰি ভৰি খপ্পৰ সঞ্চহিং। ভূত পিসাচ বধূ নভ নঞ্চহিম্ ॥
ভট কপাল কৰতাল বজাৱহিং। চামুণ্ডা নানা বিধি গাৱহিম্ ॥
জম্বুক নিকৰ কটক্কট কট্টহিং। খাহিং হুআহিং অঘাহিং দপট্টহিম্ ॥
কোটিন্হ ৰুণ্ড মুণ্ড বিনু ডোল্লহিং। সীস পৰে মহি জয জয বোল্লহিম্ ॥
ছং. বোল্লহিং জো জয জয মুণ্ড ৰুণ্ড প্ৰচণ্ড সিৰ বিনু ধাৱহীং।
খপ্পৰিন্হ খগ্গ অলুজ্ঝি জুজ্ঝহিং সুভট ভটন্হ ঢহাৱহীম্ ॥
বানৰ নিসাচৰ নিকৰ মৰ্দহিং ৰাম বল দৰ্পিত ভে।
সঙ্গ্ৰাম অঙ্গন সুভট সোৱহিং ৰাম সৰ নিকৰন্হি হে ॥
দো. ৰাৱন হৃদযঁ বিচাৰা ভা নিসিচৰ সঙ্ঘাৰ।
মৈং অকেল কপি ভালু বহু মাযা কৰৌং অপাৰ ॥ 88 ॥
দেৱন্হ প্ৰভুহি পযাদেং দেখা। উপজা উৰ অতি ছোভ বিসেষা ॥
সুৰপতি নিজ ৰথ তুৰত পঠাৱা। হৰষ সহিত মাতলি লৈ আৱা ॥
তেজ পুঞ্জ ৰথ দিব্য অনূপা। হৰষি চঢএ কোসলপুৰ ভূপা ॥
চঞ্চল তুৰগ মনোহৰ চাৰী। অজৰ অমৰ মন সম গতিকাৰী ॥
ৰথাৰূঢ ৰঘুনাথহি দেখী। ধাএ কপি বলু পাই বিসেষী ॥
সহী ন জাই কপিন্হ কৈ মাৰী। তব ৰাৱন মাযা বিস্তাৰী ॥
সো মাযা ৰঘুবীৰহি বাঁচী। লছিমন কপিন্হ সো মানী সাঁচী ॥
দেখী কপিন্হ নিসাচৰ অনী। অনুজ সহিত বহু কোসলধনী ॥
ছং. বহু ৰাম লছিমন দেখি মৰ্কট ভালু মন অতি অপডৰে।
জনু চিত্ৰ লিখিত সমেত লছিমন জহঁ সো তহঁ চিতৱহিং খৰে ॥
নিজ সেন চকিত বিলোকি হঁসি সৰ চাপ সজি কোসল ধনী।
মাযা হৰী হৰি নিমিষ মহুঁ হৰষী সকল মৰ্কট অনী ॥
দো. বহুৰি ৰাম সব তন চিতি বোলে বচন গঁভীৰ।
দ্ৱন্দজুদ্ধ দেখহু সকল শ্ৰমিত ভে অতি বীৰ ॥ 89 ॥
অস কহি ৰথ ৰঘুনাথ চলাৱা। বিপ্ৰ চৰন পঙ্কজ সিৰু নাৱা ॥
তব লঙ্কেস ক্ৰোধ উৰ ছাৱা। গৰ্জত তৰ্জত সন্মুখ ধাৱা ॥
জীতেহু জে ভট সঞ্জুগ মাহীং। সুনু তাপস মৈং তিন্হ সম নাহীম্ ॥
ৰাৱন নাম জগত জস জানা। লোকপ জাকেং বন্দীখানা ॥
খৰ দূষন বিৰাধ তুম্হ মাৰা। বধেহু ব্যাধ ইৱ বালি বিচাৰা ॥
নিসিচৰ নিকৰ সুভট সঙ্ঘাৰেহু। কুম্ভকৰন ঘননাদহি মাৰেহু ॥
আজু বযৰু সবু লেউঁ নিবাহী। জৌং ৰন ভূপ ভাজি নহিং জাহীম্ ॥
আজু কৰুঁ খলু কাল হৱালে। পৰেহু কঠিন ৰাৱন কে পালে ॥
সুনি দুৰ্বচন কালবস জানা। বিহঁসি বচন কহ কৃপানিধানা ॥
সত্য সত্য সব তৱ প্ৰভুতাঈ। জল্পসি জনি দেখাউ মনুসাঈ ॥
ছং. জনি জল্পনা কৰি সুজসু নাসহি নীতি সুনহি কৰহি ছমা।
সংসাৰ মহঁ পূৰুষ ত্ৰিবিধ পাটল ৰসাল পনস সমা ॥
এক সুমনপ্ৰদ এক সুমন ফল এক ফলি কেৱল লাগহীং।
এক কহহিং কহহিং কৰহিং অপৰ এক কৰহিং কহত ন বাগহীম্ ॥
দো. ৰাম বচন সুনি বিহঁসা মোহি সিখাৱত গ্যান।
বযৰু কৰত নহিং তব ডৰে অব লাগে প্ৰিয প্ৰান ॥ 90 ॥
কহি দুৰ্বচন ক্ৰুদ্ধ দসকন্ধৰ। কুলিস সমান লাগ ছাঁডঐ সৰ ॥
নানাকাৰ সিলীমুখ ধাএ। দিসি অৰু বিদিস গগন মহি ছাএ ॥
পাৱক সৰ ছাঁডএউ ৰঘুবীৰা। ছন মহুঁ জৰে নিসাচৰ তীৰা ॥
ছাডইসি তীব্ৰ সক্তি খিসিআঈ। বান সঙ্গ প্ৰভু ফেৰি চলাঈ ॥
কোটিক চক্ৰ ত্ৰিসূল পবাৰৈ। বিনু প্ৰযাস প্ৰভু কাটি নিৱাৰৈ ॥
নিফল হোহিং ৰাৱন সৰ কৈসেং। খল কে সকল মনোৰথ জৈসেম্ ॥
তব সত বান সাৰথী মাৰেসি। পৰেউ ভূমি জয ৰাম পুকাৰেসি ॥
ৰাম কৃপা কৰি সূত উঠাৱা। তব প্ৰভু পৰম ক্ৰোধ কহুঁ পাৱা ॥
ছং. ভে ক্ৰুদ্ধ জুদ্ধ বিৰুদ্ধ ৰঘুপতি ত্ৰোন সাযক কসমসে।
কোদণ্ড ধুনি অতি চণ্ড সুনি মনুজাদ সব মাৰুত গ্ৰসে ॥
মঁদোদৰী উৰ কম্প কম্পতি কমঠ ভূ ভূধৰ ত্ৰসে।
চিক্কৰহিং দিগ্গজ দসন গহি মহি দেখি কৌতুক সুৰ হঁসে ॥
দো. তানেউ চাপ শ্ৰৱন লগি ছাঁডএ বিসিখ কৰাল।
ৰাম মাৰগন গন চলে লহলহাত জনু ব্যাল ॥ 91 ॥
চলে বান সপচ্ছ জনু উৰগা। প্ৰথমহিং হতেউ সাৰথী তুৰগা ॥
ৰথ বিভঞ্জি হতি কেতু পতাকা। গৰ্জা অতি অন্তৰ বল থাকা ॥
তুৰত আন ৰথ চঢই খিসিআনা। অস্ত্ৰ সস্ত্ৰ ছাঁডএসি বিধি নানা ॥
বিফল হোহিং সব উদ্যম তাকে। জিমি পৰদ্ৰোহ নিৰত মনসা কে ॥
তব ৰাৱন দস সূল চলাৱা। বাজি চাৰি মহি মাৰি গিৰাৱা ॥
তুৰগ উঠাই কোঽপি ৰঘুনাযক। খৈঞ্চি সৰাসন ছাঁডএ সাযক ॥
ৰাৱন সিৰ সৰোজ বনচাৰী। চলি ৰঘুবীৰ সিলীমুখ ধাৰী ॥
দস দস বান ভাল দস মাৰে। নিসৰি গে চলে ৰুধিৰ পনাৰে ॥
স্ত্ৰৱত ৰুধিৰ ধাযু বলৱানা। প্ৰভু পুনি কৃত ধনু সৰ সন্ধানা ॥
তীস তীৰ ৰঘুবীৰ পবাৰে। ভুজন্হি সমেত সীস মহি পাৰে ॥
কাটতহীং পুনি ভে নবীনে। ৰাম বহোৰি ভুজা সিৰ ছীনে ॥
প্ৰভু বহু বাৰ বাহু সিৰ হে। কটত ঝটিতি পুনি নূতন ভে ॥
পুনি পুনি প্ৰভু কাটত ভুজ সীসা। অতি কৌতুকী কোসলাধীসা ॥
ৰহে ছাই নভ সিৰ অৰু বাহূ। মানহুঁ অমিত কেতু অৰু ৰাহূ ॥
ছং. জনু ৰাহু কেতু অনেক নভ পথ স্ত্ৰৱত সোনিত ধাৱহীং।
ৰঘুবীৰ তীৰ প্ৰচণ্ড লাগহিং ভূমি গিৰন ন পাৱহীম্ ॥
এক এক সৰ সিৰ নিকৰ ছেদে নভ উডত ইমি সোহহীং।
জনু কোঽপি দিনকৰ কৰ নিকৰ জহঁ তহঁ বিধুন্তুদ পোহহীম্ ॥
দো. জিমি জিমি প্ৰভু হৰ তাসু সিৰ তিমি তিমি হোহিং অপাৰ।
সেৱত বিষয বিবৰ্ধ জিমি নিত নিত নূতন মাৰ ॥ 92 ॥
দসমুখ দেখি সিৰন্হ কৈ বাঢঈ। বিসৰা মৰন ভী ৰিস গাঢঈ ॥
গৰ্জেউ মূঢ মহা অভিমানী। ধাযু দসহু সৰাসন তানী ॥
সমৰ ভূমি দসকন্ধৰ কোপ্যো। বৰষি বান ৰঘুপতি ৰথ তোপ্যো ॥
দণ্ড এক ৰথ দেখি ন পৰেঊ। জনু নিহাৰ মহুঁ দিনকৰ দুৰেঊ ॥
হাহাকাৰ সুৰন্হ জব কীন্হা। তব প্ৰভু কোঽপি কাৰমুক লীন্হা ॥
সৰ নিৱাৰি ৰিপু কে সিৰ কাটে। তে দিসি বিদিস গগন মহি পাটে ॥
কাটে সিৰ নভ মাৰগ ধাৱহিং। জয জয ধুনি কৰি ভয উপজাৱহিম্ ॥
কহঁ লছিমন সুগ্ৰীৱ কপীসা। কহঁ ৰঘুবীৰ কোসলাধীসা ॥
ছং. কহঁ ৰামু কহি সিৰ নিকৰ ধাএ দেখি মৰ্কট ভজি চলে।
সন্ধানি ধনু ৰঘুবংসমনি হঁসি সৰন্হি সিৰ বেধে ভলে ॥
সিৰ মালিকা কৰ কালিকা গহি বৃন্দ বৃন্দন্হি বহু মিলীং।
কৰি ৰুধিৰ সৰি মজ্জনু মনহুঁ সঙ্গ্ৰাম বট পূজন চলীম্ ॥
দো. পুনি দসকণ্ঠ ক্ৰুদ্ধ হোই ছাঁডঈ সক্তি প্ৰচণ্ড।
চলী বিভীষন সন্মুখ মনহুঁ কাল কৰ দণ্ড ॥ 93 ॥
আৱত দেখি সক্তি অতি ঘোৰা। প্ৰনতাৰতি ভঞ্জন পন মোৰা ॥
তুৰত বিভীষন পাছেং মেলা। সন্মুখ ৰাম সহেউ সোই সেলা ॥
লাগি সক্তি মুৰুছা কছু ভী। প্ৰভু কৃত খেল সুৰন্হ বিকলী ॥
দেখি বিভীষন প্ৰভু শ্ৰম পাযো। গহি কৰ গদা ক্ৰুদ্ধ হোই ধাযো ॥
ৰে কুভাগ্য সঠ মন্দ কুবুদ্ধে। তৈং সুৰ নৰ মুনি নাগ বিৰুদ্ধে ॥
সাদৰ সিৱ কহুঁ সীস চঢআএ। এক এক কে কোটিন্হ পাএ ॥
তেহি কাৰন খল অব লগি বাঁচ্যো। অব তৱ কালু সীস পৰ নাচ্যো ॥
ৰাম বিমুখ সঠ চহসি সম্পদা। অস কহি হনেসি মাঝ উৰ গদা ॥
ছং. উৰ মাঝ গদা প্ৰহাৰ ঘোৰ কঠোৰ লাগত মহি পৰ্ যো।
দস বদন সোনিত স্ত্ৰৱত পুনি সম্ভাৰি ধাযো ৰিস ভৰ্ যো ॥
দ্ৱৌ ভিৰে অতিবল মল্লজুদ্ধ বিৰুদ্ধ একু একহি হনৈ।
ৰঘুবীৰ বল দৰ্পিত বিভীষনু ঘালি নহিং তা কহুঁ গনৈ ॥
দো. উমা বিভীষনু ৰাৱনহি সন্মুখ চিতৱ কি কাউ।
সো অব ভিৰত কাল জ্যোং শ্ৰীৰঘুবীৰ প্ৰভাউ ॥ 94 ॥
দেখা শ্ৰমিত বিভীষনু ভাৰী। ধাযু হনূমান গিৰি ধাৰী ॥
ৰথ তুৰঙ্গ সাৰথী নিপাতা। হৃদয মাঝ তেহি মাৰেসি লাতা ॥
ঠাঢ ৰহা অতি কম্পিত গাতা। গযু বিভীষনু জহঁ জনত্ৰাতা ॥
পুনি ৰাৱন কপি হতেউ পচাৰী। চলেউ গগন কপি পূঁছ পসাৰী ॥
গহিসি পূঁছ কপি সহিত উডআনা। পুনি ফিৰি ভিৰেউ প্ৰবল হনুমানা ॥
লৰত অকাস জুগল সম জোধা। একহি একু হনত কৰি ক্ৰোধা ॥
সোহহিং নভ ছল বল বহু কৰহীং। কজ্জল গিৰি সুমেৰু জনু লৰহীম্ ॥
বুধি বল নিসিচৰ পৰি ন পাৰ্ যো। তব মাৰুত সুত প্ৰভু সম্ভাৰ্ যো ॥
ছং. সম্ভাৰি শ্ৰীৰঘুবীৰ ধীৰ পচাৰি কপি ৰাৱনু হন্যো।
মহি পৰত পুনি উঠি লৰত দেৱন্হ জুগল কহুঁ জয জয ভন্যো ॥
হনুমন্ত সঙ্কট দেখি মৰ্কট ভালু ক্ৰোধাতুৰ চলে।
ৰন মত্ত ৰাৱন সকল সুভট প্ৰচণ্ড ভুজ বল দলমলে ॥
দো. তব ৰঘুবীৰ পচাৰে ধাএ কীস প্ৰচণ্ড।
কপি বল প্ৰবল দেখি তেহিং কীন্হ প্ৰগট পাষণ্ড ॥ 95 ॥
অন্তৰধান ভযু ছন একা। পুনি প্ৰগটে খল ৰূপ অনেকা ॥
ৰঘুপতি কটক ভালু কপি জেতে। জহঁ তহঁ প্ৰগট দসানন তেতে ॥
দেখে কপিন্হ অমিত দসসীসা। জহঁ তহঁ ভজে ভালু অৰু কীসা ॥
ভাগে বানৰ ধৰহিং ন ধীৰা। ত্ৰাহি ত্ৰাহি লছিমন ৰঘুবীৰা ॥
দহঁ দিসি ধাৱহিং কোটিন্হ ৰাৱন। গৰ্জহিং ঘোৰ কঠোৰ ভযাৱন ॥
ডৰে সকল সুৰ চলে পৰাঈ। জয কৈ আস তজহু অব ভাঈ ॥
সব সুৰ জিতে এক দসকন্ধৰ। অব বহু ভে তকহু গিৰি কন্দৰ ॥
ৰহে বিৰঞ্চি সম্ভু মুনি গ্যানী। জিন্হ জিন্হ প্ৰভু মহিমা কছু জানী ॥
ছং. জানা প্ৰতাপ তে ৰহে নিৰ্ভয কপিন্হ ৰিপু মানে ফুৰে।
চলে বিচলি মৰ্কট ভালু সকল কৃপাল পাহি ভযাতুৰে ॥
হনুমন্ত অঙ্গদ নীল নল অতিবল লৰত ৰন বাঁকুৰে।
মৰ্দহিং দসানন কোটি কোটিন্হ কপট ভূ ভট অঙ্কুৰে ॥
দো. সুৰ বানৰ দেখে বিকল হঁস্যো কোসলাধীস।
সজি সাৰঙ্গ এক সৰ হতে সকল দসসীস ॥ 96 ॥
প্ৰভু ছন মহুঁ মাযা সব কাটী। জিমি ৰবি উএঁ জাহিং তম ফাটী ॥
ৰাৱনু একু দেখি সুৰ হৰষে। ফিৰে সুমন বহু প্ৰভু পৰ বৰষে ॥
ভুজ উঠাই ৰঘুপতি কপি ফেৰে। ফিৰে এক একন্হ তব টেৰে ॥
প্ৰভু বলু পাই ভালু কপি ধাএ। তৰল তমকি সঞ্জুগ মহি আএ ॥
অস্তুতি কৰত দেৱতন্হি দেখেং। ভযুঁ এক মৈং ইন্হ কে লেখেম্ ॥
সঠহু সদা তুম্হ মোৰ মৰাযল। অস কহি কোঽপি গগন পৰ ধাযল ॥
হাহাকাৰ কৰত সুৰ ভাগে। খলহু জাহু কহঁ মোৰেং আগে ॥
দেখি বিকল সুৰ অঙ্গদ ধাযো। কূদি চৰন গহি ভূমি গিৰাযো ॥
ছং. গহি ভূমি পাৰ্ যো লাত মাৰ্ যো বালিসুত প্ৰভু পহিং গযো।
সম্ভাৰি উঠি দসকণ্ঠ ঘোৰ কঠোৰ ৰৱ গৰ্জত ভযো ॥
কৰি দাপ চাপ চঢআই দস সন্ধানি সৰ বহু বৰষী।
কিএ সকল ভট ঘাযল ভযাকুল দেখি নিজ বল হৰষী ॥
দো. তব ৰঘুপতি ৰাৱন কে সীস ভুজা সৰ চাপ।
কাটে বহুত বঢএ পুনি জিমি তীৰথ কৰ পাপ। 97 ॥
সিৰ ভুজ বাঢই দেখি ৰিপু কেৰী। ভালু কপিন্হ ৰিস ভী ঘনেৰী ॥
মৰত ন মূঢ কটেউ ভুজ সীসা। ধাএ কোঽপি ভালু ভট কীসা ॥
বালিতনয মাৰুতি নল নীলা। বানৰৰাজ দুবিদ বলসীলা ॥
বিটপ মহীধৰ কৰহিং প্ৰহাৰা। সোই গিৰি তৰু গহি কপিন্হ সো মাৰা ॥
এক নখন্হি ৰিপু বপুষ বিদাৰী। ভাগি চলহিং এক লাতন্হ মাৰী ॥
তব নল নীল সিৰন্হি চঢই গযূ। নখন্হি লিলাৰ বিদাৰত ভযূ ॥
ৰুধিৰ দেখি বিষাদ উৰ ভাৰী। তিন্হহি ধৰন কহুঁ ভুজা পসাৰী ॥
গহে ন জাহিং কৰন্হি পৰ ফিৰহীং। জনু জুগ মধুপ কমল বন চৰহীম্ ॥
কোঽপি কূদি দ্ৱৌ ধৰেসি বহোৰী। মহি পটকত ভজে ভুজা মৰোৰী ॥
পুনি সকোপ দস ধনু কৰ লীন্হে। সৰন্হি মাৰি ঘাযল কপি কীন্হে ॥
হনুমদাদি মুৰুছিত কৰি বন্দৰ। পাই প্ৰদোষ হৰষ দসকন্ধৰ ॥
মুৰুছিত দেখি সকল কপি বীৰা। জামৱন্ত ধাযু ৰনধীৰা ॥
সঙ্গ ভালু ভূধৰ তৰু ধাৰী। মাৰন লগে পচাৰি পচাৰী ॥
ভযু ক্ৰুদ্ধ ৰাৱন বলৱানা। গহি পদ মহি পটকি ভট নানা ॥
দেখি ভালুপতি নিজ দল ঘাতা। কোঽপি মাঝ উৰ মাৰেসি লাতা ॥
ছং. উৰ লাত ঘাত প্ৰচণ্ড লাগত বিকল ৰথ তে মহি পৰা।
গহি ভালু বীসহুঁ কৰ মনহুঁ কমলন্হি বসে নিসি মধুকৰা ॥
মুৰুছিত বিলোকি বহোৰি পদ হতি ভালুপতি প্ৰভু পহিং গযৌ।
নিসি জানি স্যন্দন ঘালি তেহি তব সূত জতনু কৰত ভযো ॥
দো. মুৰুছা বিগত ভালু কপি সব আএ প্ৰভু পাস।
নিসিচৰ সকল ৰাৱনহি ঘেৰি ৰহে অতি ত্ৰাস ॥ 98 ॥
মাসপাৰাযণ, ছব্বীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
তেহী নিসি সীতা পহিং জাঈ। ত্ৰিজটা কহি সব কথা সুনাঈ ॥
সিৰ ভুজ বাঢই সুনত ৰিপু কেৰী। সীতা উৰ ভি ত্ৰাস ঘনেৰী ॥
মুখ মলীন উপজী মন চিন্তা। ত্ৰিজটা সন বোলী তব সীতা ॥
হোইহি কহা কহসি কিন মাতা। কেহি বিধি মৰিহি বিস্ৱ দুখদাতা ॥
ৰঘুপতি সৰ সিৰ কটেহুঁ ন মৰী। বিধি বিপৰীত চৰিত সব কৰী ॥
মোৰ অভাগ্য জিআৱত ওহী। জেহিং হৌ হৰি পদ কমল বিছোহী ॥
জেহিং কৃত কপট কনক মৃগ ঝূঠা। অজহুঁ সো দৈৱ মোহি পৰ ৰূঠা ॥
জেহিং বিধি মোহি দুখ দুসহ সহাএ। লছিমন কহুঁ কটু বচন কহাএ ॥
ৰঘুপতি বিৰহ সবিষ সৰ ভাৰী। তকি তকি মাৰ বাৰ বহু মাৰী ॥
ঐসেহুঁ দুখ জো ৰাখ মম প্ৰানা। সোই বিধি তাহি জিআৱ ন আনা ॥
বহু বিধি কৰ বিলাপ জানকী। কৰি কৰি সুৰতি কৃপানিধান কী ॥
কহ ত্ৰিজটা সুনু ৰাজকুমাৰী। উৰ সৰ লাগত মৰি সুৰাৰী ॥
প্ৰভু তাতে উৰ হতি ন তেহী। এহি কে হৃদযঁ বসতি বৈদেহী ॥
ছং. এহি কে হৃদযঁ বস জানকী জানকী উৰ মম বাস হৈ।
মম উদৰ ভুঅন অনেক লাগত বান সব কৰ নাস হৈ ॥
সুনি বচন হৰষ বিষাদ মন অতি দেখি পুনি ত্ৰিজটাঁ কহা।
অব মৰিহি ৰিপু এহি বিধি সুনহি সুন্দৰি তজহি সংসয মহা ॥
দো. কাটত সিৰ হোইহি বিকল ছুটি জাইহি তৱ ধ্যান।
তব ৰাৱনহি হৃদয মহুঁ মৰিহহিং ৰামু সুজান ॥ 99 ॥
অস কহি বহুত ভাঁতি সমুঝাঈ। পুনি ত্ৰিজটা নিজ ভৱন সিধাঈ ॥
ৰাম সুভাউ সুমিৰি বৈদেহী। উপজী বিৰহ বিথা অতি তেহী ॥
নিসিহি সসিহি নিন্দতি বহু ভাঁতী। জুগ সম ভী সিৰাতি ন ৰাতী ॥
কৰতি বিলাপ মনহিং মন ভাৰী। ৰাম বিৰহঁ জানকী দুখাৰী ॥
জব অতি ভযু বিৰহ উৰ দাহূ। ফৰকেউ বাম নযন অৰু বাহূ ॥
সগুন বিচাৰি ধৰী মন ধীৰা। অব মিলিহহিং কৃপাল ৰঘুবীৰা ॥
ইহাঁ অৰ্ধনিসি ৰাৱনু জাগা। নিজ সাৰথি সন খীঝন লাগা ॥
সঠ ৰনভূমি ছডআইসি মোহী। ধিগ ধিগ অধম মন্দমতি তোহী ॥
তেহিং পদ গহি বহু বিধি সমুঝাৱা। ভৌৰু ভেঁ ৰথ চঢই পুনি ধাৱা ॥
সুনি আগৱনু দসানন কেৰা। কপি দল খৰভৰ ভযু ঘনেৰা ॥
জহঁ তহঁ ভূধৰ বিটপ উপাৰী। ধাএ কটকটাই ভট ভাৰী ॥
ছং. ধাএ জো মৰ্কট বিকট ভালু কৰাল কৰ ভূধৰ ধৰা।
অতি কোপ কৰহিং প্ৰহাৰ মাৰত ভজি চলে ৰজনীচৰা ॥
বিচলাই দল বলৱন্ত কীসন্হ ঘেৰি পুনি ৰাৱনু লিযো।
চহুঁ দিসি চপেটন্হি মাৰি নখন্হি বিদাৰি তনু ব্যাকুল কিযো ॥
দো. দেখি মহা মৰ্কট প্ৰবল ৰাৱন কীন্হ বিচাৰ।
অন্তৰহিত হোই নিমিষ মহুঁ কৃত মাযা বিস্তাৰ ॥ 100 ॥
ছং. জব কীন্হ তেহিং পাষণ্ড। ভে প্ৰগট জন্তু প্ৰচণ্ড ॥
বেতাল ভূত পিসাচ। কৰ ধৰেং ধনু নাৰাচ ॥ 1 ॥
জোগিনি গহেং কৰবাল। এক হাথ মনুজ কপাল ॥
কৰি সদ্য সোনিত পান। নাচহিং কৰহিং বহু গান ॥ 2 ॥
ধৰু মাৰু বোলহিং ঘোৰ। ৰহি পূৰি ধুনি চহুঁ ওৰ ॥
মুখ বাই ধাৱহিং খান। তব লগে কীস পৰান ॥ 3 ॥
জহঁ জাহিং মৰ্কট ভাগি। তহঁ বৰত দেখহিং আগি ॥
ভে বিকল বানৰ ভালু। পুনি লাগ বৰষৈ বালু ॥ 4 ॥
জহঁ তহঁ থকিত কৰি কীস। গৰ্জেউ বহুৰি দসসীস ॥
লছিমন কপীস সমেত। ভে সকল বীৰ অচেত ॥ 5 ॥
হা ৰাম হা ৰঘুনাথ। কহি সুভট মীজহিং হাথ ॥
এহি বিধি সকল বল তোৰি। তেহিং কীন্হ কপট বহোৰি ॥ 6 ॥
প্ৰগটেসি বিপুল হনুমান। ধাএ গহে পাষান ॥
তিন্হ ৰামু ঘেৰে জাই। চহুঁ দিসি বৰূথ বনাই ॥ 7 ॥
মাৰহু ধৰহু জনি জাই। কটকটহিং পূঁছ উঠাই ॥
দহঁ দিসি লঁগূৰ বিৰাজ। তেহিং মধ্য কোসলৰাজ ॥ 8 ॥
ছং. তেহিং মধ্য কোসলৰাজ সুন্দৰ স্যাম তন সোভা লহী।
জনু ইন্দ্ৰধনুষ অনেক কী বৰ বাৰি তুঙ্গ তমালহী ॥
প্ৰভু দেখি হৰষ বিষাদ উৰ সুৰ বদত জয জয জয কৰী।
ৰঘুবীৰ একহি তীৰ কোঽপি নিমেষ মহুঁ মাযা হৰী ॥ 1 ॥
মাযা বিগত কপি ভালু হৰষে বিটপ গিৰি গহি সব ফিৰে।
সৰ নিকৰ ছাডএ ৰাম ৰাৱন বাহু সিৰ পুনি মহি গিৰে ॥
শ্ৰীৰাম ৰাৱন সমৰ চৰিত অনেক কল্প জো গাৱহীং।
সত সেষ সাৰদ নিগম কবি তেউ তদপি পাৰ ন পাৱহীম্ ॥ 2 ॥
দো. তাকে গুন গন কছু কহে জডমতি তুলসীদাস।
জিমি নিজ বল অনুৰূপ তে মাছী উডই অকাস ॥ 101(ক) ॥
কাটে সিৰ ভুজ বাৰ বহু মৰত ন ভট লঙ্কেস।
প্ৰভু ক্ৰীডত সুৰ সিদ্ধ মুনি ব্যাকুল দেখি কলেস ॥ 101(খ) ॥
কাটত বঢহিং সীস সমুদাঈ। জিমি প্ৰতি লাভ লোভ অধিকাঈ ॥
মৰি ন ৰিপু শ্ৰম ভযু বিসেষা। ৰাম বিভীষন তন তব দেখা ॥
উমা কাল মৰ জাকীং ঈছা। সো প্ৰভু জন কৰ প্ৰীতি পৰীছা ॥
সুনু সৰবগ্য চৰাচৰ নাযক। প্ৰনতপাল সুৰ মুনি সুখদাযক ॥
নাভিকুণ্ড পিযূষ বস যাকেং। নাথ জিঅত ৰাৱনু বল তাকেম্ ॥
সুনত বিভীষন বচন কৃপালা। হৰষি গহে কৰ বান কৰালা ॥
অসুভ হোন লাগে তব নানা। ৰোৱহিং খৰ সৃকাল বহু স্ৱানা ॥
বোলহি খগ জগ আৰতি হেতূ। প্ৰগট ভে নভ জহঁ তহঁ কেতূ ॥
দস দিসি দাহ হোন অতি লাগা। ভযু পৰব বিনু ৰবি উপৰাগা ॥
মন্দোদৰি উৰ কম্পতি ভাৰী। প্ৰতিমা স্ত্ৰৱহিং নযন মগ বাৰী ॥
ছং. প্ৰতিমা ৰুদহিং পবিপাত নভ অতি বাত বহ ডোলতি মহী।
বৰষহিং বলাহক ৰুধিৰ কচ ৰজ অসুভ অতি সক কো কহী ॥
উতপাত অমিত বিলোকি নভ সুৰ বিকল বোলহি জয জে।
সুৰ সভয জানি কৃপাল ৰঘুপতি চাপ সৰ জোৰত ভে ॥
দো. খৈচি সৰাসন শ্ৰৱন লগি ছাডএ সৰ একতীস।
ৰঘুনাযক সাযক চলে মানহুঁ কাল ফনীস ॥ 102 ॥
সাযক এক নাভি সৰ সোষা। অপৰ লগে ভুজ সিৰ কৰি ৰোষা ॥
লৈ সিৰ বাহু চলে নাৰাচা। সিৰ ভুজ হীন ৰুণ্ড মহি নাচা ॥
ধৰনি ধসি ধৰ ধাৱ প্ৰচণ্ডা। তব সৰ হতি প্ৰভু কৃত দুই খণ্ডা ॥
গৰ্জেউ মৰত ঘোৰ ৰৱ ভাৰী। কহাঁ ৰামু ৰন হতৌং পচাৰী ॥
ডোলী ভূমি গিৰত দসকন্ধৰ। ছুভিত সিন্ধু সৰি দিগ্গজ ভূধৰ ॥
ধৰনি পৰেউ দ্ৱৌ খণ্ড বঢআঈ। চাপি ভালু মৰ্কট সমুদাঈ ॥
মন্দোদৰি আগেং ভুজ সীসা। ধৰি সৰ চলে জহাঁ জগদীসা ॥
প্ৰবিসে সব নিষঙ্গ মহু জাঈ। দেখি সুৰন্হ দুন্দুভীং বজাঈ ॥
তাসু তেজ সমান প্ৰভু আনন। হৰষে দেখি সম্ভু চতুৰানন ॥
জয জয ধুনি পূৰী ব্ৰহ্মণ্ডা। জয ৰঘুবীৰ প্ৰবল ভুজদণ্ডা ॥
বৰষহি সুমন দেৱ মুনি বৃন্দা। জয কৃপাল জয জযতি মুকুন্দা ॥
ছং. জয কৃপা কন্দ মুকন্দ দ্ৱন্দ হৰন সৰন সুখপ্ৰদ প্ৰভো।
খল দল বিদাৰন পৰম কাৰন কাৰুনীক সদা বিভো ॥
সুৰ সুমন বৰষহিং হৰষ সঙ্কুল বাজ দুন্দুভি গহগহী।
সঙ্গ্ৰাম অঙ্গন ৰাম অঙ্গ অনঙ্গ বহু সোভা লহী ॥
সিৰ জটা মুকুট প্ৰসূন বিচ বিচ অতি মনোহৰ ৰাজহীং।
জনু নীলগিৰি পৰ তডইত পটল সমেত উডউগন ভ্ৰাজহীম্ ॥
ভুজদণ্ড সৰ কোদণ্ড ফেৰত ৰুধিৰ কন তন অতি বনে।
জনু ৰাযমুনীং তমাল পৰ বৈঠীং বিপুল সুখ আপনে ॥
দো. কৃপাদৃষ্টি কৰি প্ৰভু অভয কিএ সুৰ বৃন্দ।
ভালু কীস সব হৰষে জয সুখ ধাম মুকন্দ ॥ 103 ॥
পতি সিৰ দেখত মন্দোদৰী। মুৰুছিত বিকল ধৰনি খসি পৰী ॥
জুবতি বৃন্দ ৰোৱত উঠি ধাঈং। তেহি উঠাই ৰাৱন পহিং আঈ ॥
পতি গতি দেখি তে কৰহিং পুকাৰা। ছূটে কচ নহিং বপুষ সঁভাৰা ॥
উৰ তাডনা কৰহিং বিধি নানা। ৰোৱত কৰহিং প্ৰতাপ বখানা ॥
তৱ বল নাথ ডোল নিত ধৰনী। তেজ হীন পাৱক সসি তৰনী ॥
সেষ কমঠ সহি সকহিং ন ভাৰা। সো তনু ভূমি পৰেউ ভৰি ছাৰা ॥
বৰুন কুবেৰ সুৰেস সমীৰা। ৰন সন্মুখ ধৰি কাহুঁ ন ধীৰা ॥
ভুজবল জিতেহু কাল জম সাঈং। আজু পৰেহু অনাথ কী নাঈম্ ॥
জগত বিদিত তুম্হাৰী প্ৰভুতাঈ। সুত পৰিজন বল বৰনি ন জাঈ ॥
ৰাম বিমুখ অস হাল তুম্হাৰা। ৰহা ন কৌ কুল ৰোৱনিহাৰা ॥
তৱ বস বিধি প্ৰপঞ্চ সব নাথা। সভয দিসিপ নিত নাৱহিং মাথা ॥
অব তৱ সিৰ ভুজ জম্বুক খাহীং। ৰাম বিমুখ যহ অনুচিত নাহীম্ ॥
কাল বিবস পতি কহা ন মানা। অগ জগ নাথু মনুজ কৰি জানা ॥
ছং. জান্যো মনুজ কৰি দনুজ কানন দহন পাৱক হৰি স্ৱযং।
জেহি নমত সিৱ ব্ৰহ্মাদি সুৰ পিয ভজেহু নহিং কৰুনামযম্ ॥
আজন্ম তে পৰদ্ৰোহ ৰত পাপৌঘময তৱ তনু অযং।
তুম্হহূ দিযো নিজ ধাম ৰাম নমামি ব্ৰহ্ম নিৰামযম্ ॥
দো. অহহ নাথ ৰঘুনাথ সম কৃপাসিন্ধু নহিং আন।
জোগি বৃন্দ দুৰ্লভ গতি তোহি দীন্হি ভগৱান ॥ 104 ॥
মন্দোদৰী বচন সুনি কানা। সুৰ মুনি সিদ্ধ সবন্হি সুখ মানা ॥
অজ মহেস নাৰদ সনকাদী। জে মুনিবৰ পৰমাৰথবাদী ॥
ভৰি লোচন ৰঘুপতিহি নিহাৰী। প্ৰেম মগন সব ভে সুখাৰী ॥
ৰুদন কৰত দেখীং সব নাৰী। গযু বিভীষনু মন দুখ ভাৰী ॥
বন্ধু দসা বিলোকি দুখ কীন্হা। তব প্ৰভু অনুজহি আযসু দীন্হা ॥
লছিমন তেহি বহু বিধি সমুঝাযো। বহুৰি বিভীষন প্ৰভু পহিং আযো ॥
কৃপাদৃষ্টি প্ৰভু তাহি বিলোকা। কৰহু ক্ৰিযা পৰিহৰি সব সোকা ॥
কীন্হি ক্ৰিযা প্ৰভু আযসু মানী। বিধিৱত দেস কাল জিযঁ জানী ॥
দো. মন্দোদৰী আদি সব দেই তিলাঞ্জলি তাহি।
ভৱন গী ৰঘুপতি গুন গন বৰনত মন মাহি ॥ 105 ॥
আই বিভীষন পুনি সিৰু নাযো। কৃপাসিন্ধু তব অনুজ বোলাযো ॥
তুম্হ কপীস অঙ্গদ নল নীলা। জামৱন্ত মাৰুতি নযসীলা ॥
সব মিলি জাহু বিভীষন সাথা। সাৰেহু তিলক কহেউ ৰঘুনাথা ॥
পিতা বচন মৈং নগৰ ন আৱুঁ। আপু সৰিস কপি অনুজ পঠাৱুঁ ॥
তুৰত চলে কপি সুনি প্ৰভু বচনা। কীন্হী জাই তিলক কী ৰচনা ॥
সাদৰ সিংহাসন বৈঠাৰী। তিলক সাৰি অস্তুতি অনুসাৰী ॥
জোৰি পানি সবহীং সিৰ নাএ। সহিত বিভীষন প্ৰভু পহিং আএ ॥
তব ৰঘুবীৰ বোলি কপি লীন্হে। কহি প্ৰিয বচন সুখী সব কীন্হে ॥
ছং. কিএ সুখী কহি বানী সুধা সম বল তুম্হাৰেং ৰিপু হযো।
পাযো বিভীষন ৰাজ তিহুঁ পুৰ জসু তুম্হাৰো নিত নযো ॥
মোহি সহিত সুভ কীৰতি তুম্হাৰী পৰম প্ৰীতি জো গাইহৈং।
সংসাৰ সিন্ধু অপাৰ পাৰ প্ৰযাস বিনু নৰ পাইহৈম্ ॥
দো. প্ৰভু কে বচন শ্ৰৱন সুনি নহিং অঘাহিং কপি পুঞ্জ।
বাৰ বাৰ সিৰ নাৱহিং গহহিং সকল পদ কঞ্জ ॥ 106 ॥
পুনি প্ৰভু বোলি লিযু হনুমানা। লঙ্কা জাহু কহেউ ভগৱানা ॥
সমাচাৰ জানকিহি সুনাৱহু। তাসু কুসল লৈ তুম্হ চলি আৱহু ॥
তব হনুমন্ত নগৰ মহুঁ আএ। সুনি নিসিচৰী নিসাচৰ ধাএ ॥
বহু প্ৰকাৰ তিন্হ পূজা কীন্হী। জনকসুতা দেখাই পুনি দীন্হী ॥
দূৰহি তে প্ৰনাম কপি কীন্হা। ৰঘুপতি দূত জানকীং চীন্হা ॥
কহহু তাত প্ৰভু কৃপানিকেতা। কুসল অনুজ কপি সেন সমেতা ॥
সব বিধি কুসল কোসলাধীসা। মাতু সমৰ জীত্যো দসসীসা ॥
অবিচল ৰাজু বিভীষন পাযো। সুনি কপি বচন হৰষ উৰ ছাযো ॥
ছং. অতি হৰষ মন তন পুলক লোচন সজল কহ পুনি পুনি ৰমা।
কা দেউঁ তোহি ত্ৰেলোক মহুঁ কপি কিমপি নহিং বানী সমা ॥
সুনু মাতু মৈং পাযো অখিল জগ ৰাজু আজু ন সংসযং।
ৰন জীতি ৰিপুদল বন্ধু জুত পস্যামি ৰামমনামযম্ ॥
দো. সুনু সুত সদগুন সকল তৱ হৃদযঁ বসহুঁ হনুমন্ত।
সানুকূল কোসলপতি ৰহহুঁ সমেত অনন্ত ॥ 107 ॥
অব সোই জতন কৰহু তুম্হ তাতা। দেখৌং নযন স্যাম মৃদু গাতা ॥
তব হনুমান ৰাম পহিং জাঈ। জনকসুতা কৈ কুসল সুনাঈ ॥
সুনি সন্দেসু ভানুকুলভূষন। বোলি লিএ জুবৰাজ বিভীষন ॥
মাৰুতসুত কে সঙ্গ সিধাৱহু। সাদৰ জনকসুতহি লৈ আৱহু ॥
তুৰতহিং সকল গে জহঁ সীতা। সেৱহিং সব নিসিচৰীং বিনীতা ॥
বেগি বিভীষন তিন্হহি সিখাযো। তিন্হ বহু বিধি মজ্জন কৰৱাযো ॥
বহু প্ৰকাৰ ভূষন পহিৰাএ। সিবিকা ৰুচিৰ সাজি পুনি ল্যাএ ॥
তা পৰ হৰষি চঢঈ বৈদেহী। সুমিৰি ৰাম সুখধাম সনেহী ॥
বেতপানি ৰচ্ছক চহুঁ পাসা। চলে সকল মন পৰম হুলাসা ॥
দেখন ভালু কীস সব আএ। ৰচ্ছক কোঽপি নিৱাৰন ধাএ ॥
কহ ৰঘুবীৰ কহা মম মানহু। সীতহি সখা পযাদেং আনহু ॥
দেখহুঁ কপি জননী কী নাঈং। বিহসি কহা ৰঘুনাথ গোসাঈ ॥
সুনি প্ৰভু বচন ভালু কপি হৰষে। নভ তে সুৰন্হ সুমন বহু বৰষে ॥
সীতা প্ৰথম অনল মহুঁ ৰাখী। প্ৰগট কীন্হি চহ অন্তৰ সাখী ॥
দো. তেহি কাৰন কৰুনানিধি কহে কছুক দুৰ্বাদ।
সুনত জাতুধানীং সব লাগীং কৰৈ বিষাদ ॥ 108 ॥
প্ৰভু কে বচন সীস ধৰি সীতা। বোলী মন ক্ৰম বচন পুনীতা ॥
লছিমন হোহু ধৰম কে নেগী। পাৱক প্ৰগট কৰহু তুম্হ বেগী ॥
সুনি লছিমন সীতা কৈ বানী। বিৰহ বিবেক ধৰম নিতি সানী ॥
লোচন সজল জোৰি কৰ দোঊ। প্ৰভু সন কছু কহি সকত ন ওঊ ॥
দেখি ৰাম ৰুখ লছিমন ধাএ। পাৱক প্ৰগটি কাঠ বহু লাএ ॥
পাৱক প্ৰবল দেখি বৈদেহী। হৃদযঁ হৰষ নহিং ভয কছু তেহী ॥
জৌং মন বচ ক্ৰম মম উৰ মাহীং। তজি ৰঘুবীৰ আন গতি নাহীম্ ॥
তৌ কৃসানু সব কৈ গতি জানা। মো কহুঁ হৌ শ্ৰীখণ্ড সমানা ॥
ছং. শ্ৰীখণ্ড সম পাৱক প্ৰবেস কিযো সুমিৰি প্ৰভু মৈথিলী।
জয কোসলেস মহেস বন্দিত চৰন ৰতি অতি নিৰ্মলী ॥
প্ৰতিবিম্ব অৰু লৌকিক কলঙ্ক প্ৰচণ্ড পাৱক মহুঁ জৰে।
প্ৰভু চৰিত কাহুঁ ন লখে নভ সুৰ সিদ্ধ মুনি দেখহিং খৰে ॥ 1 ॥
ধৰি ৰূপ পাৱক পানি গহি শ্ৰী সত্য শ্ৰুতি জগ বিদিত জো।
জিমি ছীৰসাগৰ ইন্দিৰা ৰামহি সমৰ্পী আনি সো ॥
সো ৰাম বাম বিভাগ ৰাজতি ৰুচিৰ অতি সোভা ভলী।
নৱ নীল নীৰজ নিকট মানহুঁ কনক পঙ্কজ কী কলী ॥ 2 ॥
দো. বৰষহিং সুমন হৰষি সুন বাজহিং গগন নিসান।
গাৱহিং কিন্নৰ সুৰবধূ নাচহিং চঢঈং বিমান ॥ 109(ক) ॥
জনকসুতা সমেত প্ৰভু সোভা অমিত অপাৰ।
দেখি ভালু কপি হৰষে জয ৰঘুপতি সুখ সাৰ ॥ 109(খ) ॥
তব ৰঘুপতি অনুসাসন পাঈ। মাতলি চলেউ চৰন সিৰু নাঈ ॥
আএ দেৱ সদা স্ৱাৰথী। বচন কহহিং জনু পৰমাৰথী ॥
দীন বন্ধু দযাল ৰঘুৰাযা। দেৱ কীন্হি দেৱন্হ পৰ দাযা ॥
বিস্ৱ দ্ৰোহ ৰত যহ খল কামী। নিজ অঘ গযু কুমাৰগগামী ॥
তুম্হ সমৰূপ ব্ৰহ্ম অবিনাসী। সদা একৰস সহজ উদাসী ॥
অকল অগুন অজ অনঘ অনাময। অজিত অমোঘসক্তি কৰুনাময ॥
মীন কমঠ সূকৰ নৰহৰী। বামন পৰসুৰাম বপু ধৰী ॥
জব জব নাথ সুৰন্হ দুখু পাযো। নানা তনু ধৰি তুম্হিঁ নসাযো ॥
যহ খল মলিন সদা সুৰদ্ৰোহী। কাম লোভ মদ ৰত অতি কোহী ॥
অধম সিৰোমনি তৱ পদ পাৱা। যহ হমৰে মন বিসময আৱা ॥
হম দেৱতা পৰম অধিকাৰী। স্ৱাৰথ ৰত প্ৰভু ভগতি বিসাৰী ॥
ভৱ প্ৰবাহঁ সন্তত হম পৰে। অব প্ৰভু পাহি সৰন অনুসৰে ॥
দো. কৰি বিনতী সুৰ সিদ্ধ সব ৰহে জহঁ তহঁ কৰ জোৰি।
অতি সপ্ৰেম তন পুলকি বিধি অস্তুতি কৰত বহোৰি ॥ 110 ॥
ছং. জয ৰাম সদা সুখধাম হৰে। ৰঘুনাযক সাযক চাপ ধৰে ॥
ভৱ বাৰন দাৰন সিংহ প্ৰভো। গুন সাগৰ নাগৰ নাথ বিভো ॥
তন কাম অনেক অনূপ ছবী। গুন গাৱত সিদ্ধ মুনীন্দ্ৰ কবী ॥
জসু পাৱন ৰাৱন নাগ মহা। খগনাথ জথা কৰি কোপ গহা ॥
জন ৰঞ্জন ভঞ্জন সোক ভযং। গতক্ৰোধ সদা প্ৰভু বোধমযম্ ॥
অৱতাৰ উদাৰ অপাৰ গুনং। মহি ভাৰ বিভঞ্জন গ্যানঘনম্ ॥
অজ ব্যাপকমেকমনাদি সদা। কৰুনাকৰ ৰাম নমামি মুদা ॥
ৰঘুবংস বিভূষন দূষন হা। কৃত ভূপ বিভীষন দীন ৰহা ॥
গুন গ্যান নিধান অমান অজং। নিত ৰাম নমামি বিভুং বিৰজম্ ॥
ভুজদণ্ড প্ৰচণ্ড প্ৰতাপ বলং। খল বৃন্দ নিকন্দ মহা কুসলম্ ॥
বিনু কাৰন দীন দযাল হিতং। ছবি ধাম নমামি ৰমা সহিতম্ ॥
ভৱ তাৰন কাৰন কাজ পৰং। মন সম্ভৱ দাৰুন দোষ হৰম্ ॥
সৰ চাপ মনোহৰ ত্ৰোন ধৰং। জৰজাৰুন লোচন ভূপবৰম্ ॥
সুখ মন্দিৰ সুন্দৰ শ্ৰীৰমনং। মদ মাৰ মুধা মমতা সমনম্ ॥
অনৱদ্য অখণ্ড ন গোচৰ গো। সবৰূপ সদা সব হোই ন গো ॥