શ્રી બાદરાયણિરુવાચ
અથ તર્હ્યાગતો ગોષ્ઠમરિષ્ટો વૃષભાસુરઃ ।
મહીંમહાકકુત્કાયઃ કમ્પયન્ખુરવિક્ષતામ્ ॥ ૧ ॥
અથ તર્હ્યાગતો ગોષ્ઠમરિષ્ટો વૃષભાસુરઃ ।
મહીંમહાકકુત્કાયઃ કમ્પયન્ખુરવિક્ષતામ્ ॥ ૧ ॥
રમ્ભમાણઃ ખરતરં પદા ચ વિલિખન્ મહીમ્ ।
ઉદ્યમ્ય પુચ્છં વપ્રાણિ વિષાણાગ્રેણ ચોદ્ધરન્ ।
કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિચ્છકૃન્ મુઞ્ચન્મૂત્રયન્સ્તબ્ધલોચનઃ ॥ ૨ ॥
ઉદ્યમ્ય પુચ્છં વપ્રાણિ વિષાણાગ્રેણ ચોદ્ધરન્ ।
કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિચ્છકૃન્ મુઞ્ચન્મૂત્રયન્સ્તબ્ધલોચનઃ ॥ ૨ ॥
યસ્ય નિર્હ્રાદિતેનાઙ્ગ નિષ્ઠુરેણ ગવાં નૃણામ્ ।
પતન્ત્યકાલતો ગર્ભાઃ સ્રવન્તિ સ્મ ભયેન વૈ ॥ ૩ ॥
પતન્ત્યકાલતો ગર્ભાઃ સ્રવન્તિ સ્મ ભયેન વૈ ॥ ૩ ॥
નિર્વિશન્તિ ઘના યસ્ય કકુદ્યચલશઙ્કયા ।
તં તીક્ષ્ણશૃઙ્ગમુદ્વીક્ષ્ય ગોપ્યો ગોપાશ્ચ તત્રસુઃ ॥ ૪ ॥
તં તીક્ષ્ણશૃઙ્ગમુદ્વીક્ષ્ય ગોપ્યો ગોપાશ્ચ તત્રસુઃ ॥ ૪ ॥
પશવો દુદ્રુવુર્ભીતા રાજન્સન્ત્યજ્ય ગોકુલમ્ ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ તે સર્વે ગોવિન્દં શરણં યયુઃ ॥ ૫ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ તે સર્વે ગોવિન્દં શરણં યયુઃ ॥ ૫ ॥
ભગવાનપિ તદ્ વીક્ષ્ય ગોકુલં ભયવિદ્રુતમ્ ।
મા ભૈષ્ટેતિ ગિરાશ્વાસ્ય વૃષાસુરમુપાહ્વયત્ ॥ ૬ ॥
મા ભૈષ્ટેતિ ગિરાશ્વાસ્ય વૃષાસુરમુપાહ્વયત્ ॥ ૬ ॥
ગોપાલૈઃ પશુભિર્મન્દ ત્રાસિતૈઃ કિમસત્તમ ।
મયિ શાસ્તરિ દુષ્ટાનાં ત્વદ્વિધાનાં દુરાત્મનામ્ ॥ ૭ ॥
મયિ શાસ્તરિ દુષ્ટાનાં ત્વદ્વિધાનાં દુરાત્મનામ્ ॥ ૭ ॥
ઇત્યાસ્ફોત્યાચ્યુતોઽરિષ્ટં તલશબ્દેન કોપયન્ ।
સખ્યુરંસે ભુજાભોગં પ્રસાર્યાવસ્થિતો હરિઃ ॥ ૮ ॥
સખ્યુરંસે ભુજાભોગં પ્રસાર્યાવસ્થિતો હરિઃ ॥ ૮ ॥
સોઽપ્યેવં કોપિતોઽરિષ્ટઃ ખુરેણાવનિમુલ્લિખન્ ।
ઉદ્યત્પુચ્છભ્રમન્મેઘઃ ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણમુપાદ્રવત્ ॥ ૯ ॥
ઉદ્યત્પુચ્છભ્રમન્મેઘઃ ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણમુપાદ્રવત્ ॥ ૯ ॥
અગ્રન્યસ્તવિષાણાગ્રઃ સ્તબ્ધાસૃગ્લોચનોઽચ્યુતમ્ ।
કટાક્ષિપ્યાદ્રવત્તૂર્ણમિન્દ્રમુક્તોઽશનિર્યથા ॥ ૧૦ ॥
કટાક્ષિપ્યાદ્રવત્તૂર્ણમિન્દ્રમુક્તોઽશનિર્યથા ॥ ૧૦ ॥
ગૃહીત્વા શૃઙ્ગયોસ્તં વા અષ્ટાદશ પદાનિ સઃ ।
પ્રત્યપોવાહ ભગવાન્ ગજઃ પ્રતિગજં યથા ॥ ૧૧ ॥
પ્રત્યપોવાહ ભગવાન્ ગજઃ પ્રતિગજં યથા ॥ ૧૧ ॥
સોઽપવિદ્ધો ભગવતા પુનરુત્થાય સત્વરમ્ ।
આપતત્ સ્વિન્નસર્વાઙ્ગો નિઃશ્વસન્ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥ ૧૨ ॥
આપતત્ સ્વિન્નસર્વાઙ્ગો નિઃશ્વસન્ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥ ૧૨ ॥
તમાપતન્તં સ નિગૃહ્ય શૃઙ્ગયોઃ
પદા સમાક્રમ્ય નિપાત્ય ભૂતલે ।
નિષ્પીડયામાસ યથાર્દ્રમમ્બરં
કૃત્વા વિષાણેન જઘાન સોઽપતત્ ॥ ૧૩ ॥
પદા સમાક્રમ્ય નિપાત્ય ભૂતલે ।
નિષ્પીડયામાસ યથાર્દ્રમમ્બરં
કૃત્વા વિષાણેન જઘાન સોઽપતત્ ॥ ૧૩ ॥
અસૃગ્ વમન્ મૂત્રશકૃત્ સમુત્સૃજન્
ક્ષિપંશ્ચ પાદાનનવસ્થિતેક્ષણઃ ।
જગામ કૃચ્છ્રં નિઋર્તેરથ ક્ષયં
પુષ્પૈઃ કિરન્તો હરિમીડિરે સુરાઃ ॥ ૧૪ ॥
ક્ષિપંશ્ચ પાદાનનવસ્થિતેક્ષણઃ ।
જગામ કૃચ્છ્રં નિઋર્તેરથ ક્ષયં
પુષ્પૈઃ કિરન્તો હરિમીડિરે સુરાઃ ॥ ૧૪ ॥
એવં કુકુદ્મિનં હત્વા સ્તૂયમાનઃ દ્વિજાતિભિઃ ।
વિવેશ ગોષ્ઠં સબલો ગોપીનાં નયનોત્સવઃ ॥ ૧૫ ॥
વિવેશ ગોષ્ઠં સબલો ગોપીનાં નયનોત્સવઃ ॥ ૧૫ ॥
અરિષ્ટે નિહતે દૈત્યે કૃષ્ણેનાદ્ભુતકર્મણા ।
કંસાયાથાહ ભગવાન્ નારદો દેવદર્શનઃ ॥ ૧૬ ॥
કંસાયાથાહ ભગવાન્ નારદો દેવદર્શનઃ ॥ ૧૬ ॥
યશોદાયાઃ સુતાં કન્યાં દેવક્યાઃ કૃષ્ણમેવ ચ ।
રામં ચ રોહિણીપુત્રં વસુદેવેન બિભ્યતા ।
ન્યસ્તૌ સ્વમિત્રે નન્દે વૈ યાભ્યાં તે પુરુષા હતાઃ ॥ ૧૭ ॥
રામં ચ રોહિણીપુત્રં વસુદેવેન બિભ્યતા ।
ન્યસ્તૌ સ્વમિત્રે નન્દે વૈ યાભ્યાં તે પુરુષા હતાઃ ॥ ૧૭ ॥
નિશમ્ય તદ્ભોજપતિઃ કોપાત્પ્રચલિતેન્દ્રિયઃ ।
નિશાતમસિમાદત્ત વસુદેવજિઘાંસયા ॥ ૧૮ ॥
નિશાતમસિમાદત્ત વસુદેવજિઘાંસયા ॥ ૧૮ ॥
નિવારિતો નારદેન તત્સુતૌ મૃત્યુમાત્મનઃ ।
જ્ઞાત્વા લોહમયૈઃ પાશૈર્બબન્ધ સહ ભાર્યયા ॥ ૧૯ ॥
જ્ઞાત્વા લોહમયૈઃ પાશૈર્બબન્ધ સહ ભાર્યયા ॥ ૧૯ ॥
પ્રતિયાતે તુ દેવર્ષૌ કંસ આભાષ્ય કેશિનમ્ ।
પ્રેષયામાસ હન્યેતાં ભવતા રામકેશવૌ ॥ ૨૦ ॥
પ્રેષયામાસ હન્યેતાં ભવતા રામકેશવૌ ॥ ૨૦ ॥
તતો મુષ્ટિકચાણૂરશલતોશલકાદિકાન્ ।
અમાત્યાન્ હસ્તિપાંશ્ચૈવ સમાહૂયાહ ભોજરાટ્ ॥ ૨૧ ॥
અમાત્યાન્ હસ્તિપાંશ્ચૈવ સમાહૂયાહ ભોજરાટ્ ॥ ૨૧ ॥
ભો ભો નિશમ્યતામેતદ્ વીરચાણૂરમુષ્ટિકૌ ।
નન્દવ્રજે કિલાસાતે સુતાવાનકદુન્દુભેઃ ॥ ૨૨ ॥
નન્દવ્રજે કિલાસાતે સુતાવાનકદુન્દુભેઃ ॥ ૨૨ ॥
રામકૃષ્ણૌ તતો મહ્યં મૃત્યુઃ કિલ નિદર્શિતઃ ।
ભવદ્ભ્યામિહ સમ્પ્રાપ્તૌ હન્યેતાં મલ્લલીલયા ॥ ૨૩ ॥
ભવદ્ભ્યામિહ સમ્પ્રાપ્તૌ હન્યેતાં મલ્લલીલયા ॥ ૨૩ ॥
મઞ્ચાઃ ક્રિયન્તાં વિવિધા મલ્લરઙ્ગપરિશ્રિતાઃ ।
પૌરા જાનપદાઃ સર્વે પશ્યન્તુ સ્વૈરસંયુગમ્ ॥ ૨૪ ॥
પૌરા જાનપદાઃ સર્વે પશ્યન્તુ સ્વૈરસંયુગમ્ ॥ ૨૪ ॥
મહામાત્ર ત્વયા ભદ્ર રઙ્ગદ્વાર્યુપનીયતામ્ ।
દ્વિપઃ કુવલયાપીડો જહિ તેન મમાહિતૌ ॥ ૨૫ ॥
દ્વિપઃ કુવલયાપીડો જહિ તેન મમાહિતૌ ॥ ૨૫ ॥
આરભ્યતાં ધનુર્યાગશ્ચતુર્દશ્યાં યથાવિધિ ।
વિશસન્તુ પશૂન્મેધ્યાન્ ભૂતરાજાય મીઢુષે ॥ ૨૬ ॥
વિશસન્તુ પશૂન્મેધ્યાન્ ભૂતરાજાય મીઢુષે ॥ ૨૬ ॥
ઇત્યાજ્ઞાપ્યાર્થતન્ત્રજ્ઞ આહૂય યદુપુઙ્ગવમ્ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં તતોઽક્રૂરમુવાચ હ ॥ ૨૭ ॥
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં તતોઽક્રૂરમુવાચ હ ॥ ૨૭ ॥
ભો ભો દાનપતે મહ્યં ક્રિયતાં મૈત્રમાદૃતઃ ।
નાન્યસ્ત્વત્તો હિતતમો વિદ્યતે ભોજવૃષ્ણિષુ ॥ ૨૮ ॥
નાન્યસ્ત્વત્તો હિતતમો વિદ્યતે ભોજવૃષ્ણિષુ ॥ ૨૮ ॥
અતસ્ત્વામાશ્રિતઃ સૌમ્ય કાર્યગૌરવસાધનમ્ ।
યથેન્દ્રો વિષ્ણુમાશ્રિત્ય સ્વાર્થમધ્યગમદ્ વિભુઃ ॥ ૨૯ ॥
યથેન્દ્રો વિષ્ણુમાશ્રિત્ય સ્વાર્થમધ્યગમદ્ વિભુઃ ॥ ૨૯ ॥
ગચ્છ નન્દવ્રજં તત્ર સુતાવાનકદુન્દુભેઃ ।
આસાતે તાવિહાનેન રથેનાનય મા ચિરમ્ ॥ ૩૦ ॥
આસાતે તાવિહાનેન રથેનાનય મા ચિરમ્ ॥ ૩૦ ॥
નિસૃષ્ટઃ કિલ મે મૃત્યુર્દેવૈર્વૈકુણ્ઠસંશ્રયૈઃ ।
તાવાનય સમં ગોપૈર્નન્દાદ્યૈઃ સાભ્યુપાયનૈઃ ॥ ૩૧ ॥
તાવાનય સમં ગોપૈર્નન્દાદ્યૈઃ સાભ્યુપાયનૈઃ ॥ ૩૧ ॥
ઘાતયિષ્ય ઇહાનીતૌ કાલકલ્પેન હસ્તિના ।
યદિ મુક્તૌ તતો મલ્લૈર્ઘાતયે વૈદ્યુતોપમૈઃ ॥ ૩૨ ॥
યદિ મુક્તૌ તતો મલ્લૈર્ઘાતયે વૈદ્યુતોપમૈઃ ॥ ૩૨ ॥
તયોર્નિહતયોસ્તપ્તાન્ વસુદેવપુરોગમાન્ ।
તદ્બન્ધૂન્ નિહનિષ્યામિ વૃષ્ણિભોજદશાર્હકાન્ ॥ ૩૩ ॥
તદ્બન્ધૂન્ નિહનિષ્યામિ વૃષ્ણિભોજદશાર્હકાન્ ॥ ૩૩ ॥
ઉગ્રસેનં ચ પિતરં સ્થવિરં રાજ્યકામુકં ।
તદ્ભ્રાતરં દેવકં ચ યે ચાન્યે વિદ્વિષો મમ ॥ ૩૪ ॥
તદ્ભ્રાતરં દેવકં ચ યે ચાન્યે વિદ્વિષો મમ ॥ ૩૪ ॥
તતશ્ચૈષા મહી મિત્ર ભવિત્રી નષ્ટકણ્ટકા ॥ ૩૫ ॥
જરાસન્ધો મમ ગુરુર્દ્વિવિદો દયિતઃ સખા ।
શમ્બરો નરકો બાણો મય્યેવ કૃતસૌહૃદાઃ ।
તૈરહં સુરપક્ષીયાન્ હત્વા ભોક્ષ્યે મહીં નૃપાન્ ॥ ૩૬ ॥
શમ્બરો નરકો બાણો મય્યેવ કૃતસૌહૃદાઃ ।
તૈરહં સુરપક્ષીયાન્ હત્વા ભોક્ષ્યે મહીં નૃપાન્ ॥ ૩૬ ॥
એતજ્જ્ઞાત્વાનય ક્ષિપ્રં રામકૃષ્ણાવિહાર્ભકૌ ।
ધનુર્મખનિરીક્ષાર્થં દ્રષ્ટું યદુપુરશ્રિયમ્ ॥ ૩૭ ॥
ધનુર્મખનિરીક્ષાર્થં દ્રષ્ટું યદુપુરશ્રિયમ્ ॥ ૩૭ ॥
શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ
રાજન્ મનીષિતં સધ્ર્યક્ તવ સ્વાવદ્યમાર્જનમ્ ।
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમં કુર્યાદ્દૈવં હિ ફલસાધનમ્ ॥ ૩૮ ॥
રાજન્ મનીષિતં સધ્ર્યક્ તવ સ્વાવદ્યમાર્જનમ્ ।
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમં કુર્યાદ્દૈવં હિ ફલસાધનમ્ ॥ ૩૮ ॥
મનોરથાન્ કરોત્યુચ્ચૈર્જનો દૈવહતાનપિ ।
યુજ્યતે હર્ષશોકાભ્યાં તથાપ્યાજ્ઞાં કરોમિ તે ॥ ૩૯ ॥
યુજ્યતે હર્ષશોકાભ્યાં તથાપ્યાજ્ઞાં કરોમિ તે ॥ ૩૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવમાદિશ્ય ચાક્રૂરં મન્ત્રિણશ્ચ વિસૃજ્ય સઃ ।
પ્રવિવેશ ગૃહં કંસસ્તથાક્રૂરઃ સ્વમાલયમ્ ॥ ૪૦ ॥
એવમાદિશ્ય ચાક્રૂરં મન્ત્રિણશ્ચ વિસૃજ્ય સઃ ।
પ્રવિવેશ ગૃહં કંસસ્તથાક્રૂરઃ સ્વમાલયમ્ ॥ ૪૦ ॥