અર્જુન ઉવાચ
યે ચાપ્યક્ષરમવ્યક્તં તેષાં કે યોગવિત્તમાઃ ॥ 1 ॥
- અર્જુન (arjuna)Arjuna
- ઉવાચ (uvāca)said
- એવં (evaṃ)thus
- સતતયુક્તાઃ (satatayuktāḥ)eversteadfast (satata:constant | yuktāḥ:engaged)
- યે (ye)who
- ભક્તાઃ (bhaktāḥ)devotees
- ત્વામ્ (tvām)you
- પર્યુપાસતે (paryupāsate)worship
- યે (ye)who
- ચ (ca)and
- અપિ (api)also
- અક્ષરમ્ (akṣaram)imperishable
- અવ્યક્તમ્ (avyaktam)unmanifested
- તેષામ્ (teṣām)of them
- કે (ke)who
- યોગવિત્તમાઃ (yogavittamāḥ)best versed in yoga (yoga:yoga | vittamāḥ:best versed)
શ્રદ્ધયા પરયોપેતાસ્તે મે યુક્તતમા મતાઃ ॥ 2 ॥
- શ્રીભગવાનુવાચ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- મયિ (mayi)on Me
- આવેશ્ય (āveśya)fixing
- મનઃ (manaḥ)mind
- યે (ye)those who
- મામ્ (mām)Me
- નિત્યયુક્તાઃ (nityayuktāḥ)ever steadfast (nitya:ever | yuktāḥ:steadfast)
- ઉપાસતે (upāsate)worship
- શ્રદ્ધયા (śraddhayā)with faith
- પરયા (parayā)supreme
- ઉપેતાઃ (upetāḥ)endowed
- તે (te)they
- મે (me)my
- યુક્તતમાઃ (yuktatamāḥ)best in yoga (yukta:yoga | tamāḥ:best)
- મતાઃ (matāḥ)are considered
સર્વત્રગમચિન્ત્યં ચ કૂટસ્થમચલં ધ્રુવમ્ ॥ 3 ॥
- યે (ye)those who
- તુ (tu)but
- અક્ષરમ્ (akṣaram)imperishable
- અનિર્દેશ્યમ્ (anirdeśyam)indefinable
- અવ્યક્તમ્ (avyaktam)unmanifest
- પર્યુપાસતે (paryupāsate)worship
- સર્વત્રગમ્ (sarvatragam)omnipresent
- અચિન્ત્યમ્ (acintyam)unthinkable
- ચ (ca)and
- કૂટસ્થમ્ (kūṭastham)unchangeable
- અચલમ્ (acalam)immovable
- ધ્રુવમ્ (dhruvam)eternal
તે પ્રાપ્નુવન્તિ મામેવ સર્વભૂતહિતે રતાઃ ॥ 4 ॥
- સન્નિયમ્ય (sanniyamya)having restrained
- ઇન્દ્રિયગ્રામં (indriyagrāmam)all the senses (indriya:senses | grāmam:group)
- સર્વત્ર (sarvatra)everywhere
- સમબુદ્ધયઃ (samabuddhayaḥ)even-minded (sama:equal | buddhayaḥ:minded)
- તે (te)they
- પ્રાપ્નુવન્તિ (prāpnuvanti)attain
- મામ્ (mām)Me
- એવ (eva)indeed
- સર્વભૂતહિતે (sarvabhūtahite)in the welfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:in the welfare)
- રતાઃ (ratāḥ)rejoicing
અવ્યક્તા હિ ગતિર્દુઃખં દેહવદ્ભિરવાપ્યતે ॥ 5 ॥
- ક્લેશઃ (kleśaḥ)trouble
- અધિકતરઃ (adhikatarah)greater
- તેષામ્ (teṣām)of them
- અવ્યક્તાસક્તચેતસામ્ (avyaktāsaktacetasām)whose minds are set on the Unmanifest (avyakta:Unmanifest | āsakta:attached | cetasām:of minds)
- અવ્યક્તા (avyaktā)Unmanifest
- હિ (hi)indeed
- ગતિઃ (gatiḥ)goal
- દુઃખમ્ (duḥkham)hard
- દેહવદ્ભિઃ (dehavadbhiḥ)by the embodied (deha:body | vat:possessing | bhiḥ:by)
- અવાપ્યતે (avāpyate)is reached
અનન્યેનૈવ યોગેન માં ધ્યાયન્ત ઉપાસતે ॥ 6 ॥
- યે (ye)those who
- તુ (tu)but
- સર્વાણિ (sarvāṇi)all
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- મયિ (mayi)in Me
- સંન્યસ્ય (saṃnyasya)renouncing
- મત્પરાઃ (matparāḥ)regarding Me as Supreme (mat:Me | parāḥ:supreme)
- અનન્યેનૈવ (ananyenaiva)with single-minded (ananyena:without another | eva:indeed)
- યોગેન (yogena)by devotion
- માં (māṃ)Me
- ધ્યાયન્ત (dhyāyanta)meditating
- ઉપાસતે (upāsate)worship
ભવામિ ન ચિરાત્પાર્થ મય્યાવેશિતચેતસામ્ ॥ 7 ॥
- તેષામ્ (teṣām)of them
- અહમ્ (aham)I
- સમુદ્ધર્તા (samuddhartā)rescuer
- મૃત્યુસંસારસાગરાત્ (mṛtyusaṃsārasāgarāt)from the ocean of samsara (mṛtyu:death | saṃsāra:worldly existence | sāgarāt:from the ocean)
- ભવામિ (bhavāmi)I become
- નચિરાત્ (nacirāt)soon
- પાર્થ (pārtha)O Partha
- મયિ (mayi)in Me
- આવેશિતચેતસામ્ (āveśitacetasām)whose minds are set (āveśita:immersed | cetasām:of minds)
નિવસિષ્યસિ મય્યેવ અત ઊર્ધ્વં ન સંશયઃ ॥ 8 ॥
- મયિ (mayi)in Me
- એવ (eva)only
- મન (mana)mind
- આધત્સ્વ (ādhatsva)fix
- મયિ (mayi)in Me
- બુદ્ધિં (buddhiṃ)intellect
- નિવેશય (niveśaya)place
- નિવસિષ્યસિ (nivasiṣyasi)you shall live
- મયિ (mayi)in Me
- એવ (eva)only
- અત (ata)thereafter
- ઊર્ધ્વં (ūrdhvaṃ)above
- ન (na)no
- સંશયઃ (saṃśayaḥ)doubt
અભ્યાસયોગેન તતો મામિચ્છાપ્તું ધનઞ્જય ॥ 9 ॥
- અથ (atha)then
- ચિત્તં (cittaṃ)mind
- સમાધાતું (samādhātuṃ)to fix
- ન (na)not
- શક્નોષિ (śaknoṣi)are able
- મયિ (mayi)upon Me
- સ્થિરમ્ (sthiram)steadily
- અભ્યાસયોગેન (abhyāsayogena)by the yoga of practice (abhyāsa:practice | yogena:by the yoga)
- તતઃ (tataḥ)then
- મામ્ (mām)Me
- ઇચ્છ (iccha)seek
- આપ્તું (āptuṃ)to reach
- ધનઞ્જય (dhanañjaya)O Dhananjaya
મદર્થમપિ કર્માણિ કુર્વન્સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ ॥ 10 ॥
- અભ્યાસે (abhyāse)in practice
- અપિ (api)even
- અસમર્થઃ (asamarthaḥ)unable
- અસિ (asi)you are
- મત્કર્મપરમઃ (matkarmaparamaḥ)intent on My actions (mat:My | karma:actions | paramaḥ:intent)
- ભવ (bhava)be
- મદર્થમ્ (madartham)for My sake (mad:My | artham:for the sake)
- અપિ (api)even
- કર્માણિ (karmāṇi)actions
- કુર્વન્ (kurvan)performing
- સિદ્ધિમ્ (siddhim)perfection
- અવાપ્સ્યસિ (avāpsyasi)you shall attain
સર્વકર્મફલત્યાગં તતઃ કુરુ યતાત્મવાન્ ॥ 11 ॥
- અથ (atha)then
- એતત્ (etat)this
- અપિ (api)even
- અશક્તઃ (aśaktaḥ)unable
- અસિ (asi)you are
- કર્તુમ્ (kartum)to do
- મત્ (mat)my
- યોગમ્ (yogam)union
- આશ્રિતઃ (āśritaḥ)taking refuge
- સર્વકર્મફલત્યાગમ્ (sarvakarmaphalatyāgam)renounce fruits of all actions (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgam:renounce)
- તતઃ (tataḥ)then
- કુરુ (kuru)do
- યતાત્મવાન્ (yatātmavān)self-controlled (yata:controlled | ātmavān:self)
ધ્યાનાત્કર્મફલત્યાગસ્ત્યાગાચ્છાન્તિરનન્તરમ્ ॥ 12 ॥
- શ્રેયઃ (śreyaḥ)better
- હિ (hi)indeed
- જ્ઞાનમ્ (jñānam)knowledge
- અભ્યાસાત્ (abhyāsāt)than practice
- જ્ઞાનાત્ (jñānāt)than knowledge
- ધ્યાનમ્ (dhyānam)meditation
- વિશિષ્યતે (viśiṣyate)is better
- ધ્યાનાત્ (dhyānāt)than meditation
- કર્મફલત્યાગઃ (karmaphalatyāgaḥ)renunciation of fruits-of-actions (karma:action | phala:fruits | tyāgaḥ:renunciation)
- ત્યાગાત્ (tyāgāt)than renunciation
- શાન્તિઃ (śāntiḥ)peace
- અનન્તરમ્ (anantaram)immediately follows
નિર્મમો નિરહઙ્કારઃ સમદુઃખસુખઃ ક્ષમી ॥ 13 ॥
- અદ્વેષ્ટા (adveṣṭā)non-hater
- સર્વભૂતાનાં (sarvabhūtānāṃ)of all creatures (sarva:all | bhūtānāṃ:of creatures)
- મૈત્રઃ (maitraḥ)friendly
- કરુણ (karuṇa)compassionate
- એવ (eva)indeed
- ચ (ca)and
- નિર્મમઃ (nirmamaḥ)free from attachment
- નિરહઙ્કારઃ (nirahaṅkāraḥ)free from egoism
- સમદુઃખસુખઃ (samaduḥkhasukhaḥ)balanced in pleasure and pain (sama:balanced | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- ક્ષમી (kṣamī)forgiving
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ ॥ 14 ॥
- સન્તુષ્ટઃ (santuṣṭaḥ)ever content
- સતતં (satataṃ)always
- યોગી (yogī)yogi
- યતાત્મા (yatātmā)self-controlled (yata:controlled | ātmā:self)
- દૃઢનિશ્ચયઃ (dṛḍhaniścayaḥ)firm conviction (dṛḍha:firm | niścayaḥ:conviction)
- મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિઃ (mayyarpitamanobuddhiḥ)mind and intellect dedicated to Me (mayi:to Me | arpita:dedicated | manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- યઃ (yaḥ)who
- મદ્ભક્તઃ (madbhaktaḥ)My devotee (mad:My | bhaktaḥ:devotee)
- સ (sa)he
- મે (me)to me
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
હર્ષામર્ષભયોદ્વેગૈર્મુક્તો યઃ સ ચ મે પ્રિયઃ ॥ 15 ॥
- યસ્માત્ (yasmāt)by whom
- ન (na)not
- ઉદ્વિજતે (udvijate)is agitated
- લોકઃ (lokaḥ)the world
- લોકાત્ (lokāt)by the world
- ન (na)not
- ઉદ્વિજતે (udvijate)is agitated
- ચ (ca)and
- યઃ (yaḥ)who
- હર્ષામર્ષભયોદ્વેગૈઃ (harṣāmarṣabhayodvegaiḥ)from joy, envy, fear, anxiety (harṣa:joy | amarṣa:envy | bhaya:fear | udvegaiḥ:anxiety)
- મુક્તઃ (muktaḥ)freed
- યઃ (yaḥ)who
- સઃ (saḥ)he
- ચ (ca)and
- મે (me)to me
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ ॥ 16 ॥
- અનપેક્ષઃ (anapekṣaḥ)free from wants
- શુચિઃ (śuciḥ)pure
- દક્ષઃ (dakṣaḥ)alert
- ઉદાસીનઃ (udāsīnaḥ)unconcerned
- ગતવ્યથઃ (gatavyathaḥ)untroubled
- સર્વારમ્ભપરિત્યાગી (sarvārambhaparityāgī)renouncing all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:renouncing)
- યઃ (yaḥ)who
- મદ્ભક્તઃ (madbhaktaḥ)devoted to Me (mad:to Me | bhaktaḥ:devoted)
- સઃ (saḥ)he
- મે (me)to Me
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
શુભાશુભપરિત્યાગી ભક્તિમાન્યઃ સ મે પ્રિયઃ ॥ 17 ॥
- યઃ (yaḥ)who
- ન (na)not
- હૃષ્યતિ (hṛṣyati)rejoices
- ન (na)not
- દ્વેષ્ટિ (dveṣṭi)hates
- ન (na)not
- શોચતિ (śocati)grieves
- ન (na)not
- કાઙ્ક્ષતિ (kāṅkṣati)desires
- શુભાશુભપરિત્યાગી (śubhāśubhaparityāgī)renouncing good and evil (śubha:good | aśubha:evil | parityāgī:renouncer)
- ભક્તિમાન્ (bhaktimān)full of devotion
- યઃ (yaḥ)who
- સ (sa)he
- મે (me)to me
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ સમઃ સઙ્ગવિવર્જિતઃ ॥ 18 ॥
- સમઃ (samaḥ)equal
- શત્રૌ (śatrau)to foe
- ચ (ca)and
- મિત્રે (mitre)to friend
- ચ (ca)and
- તથા (tathā)also
- માનાપમાનયોઃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
- શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- સમઃ (samaḥ)equal
- સઙ્ગવિવર્જિતઃ (saṅgavivarjitaḥ)free from attachment (saṅga:attachment | vivarjitaḥ:free from)
અનિકેતઃ સ્થિરમતિર્ભક્તિમાન્મે પ્રિયો નરઃ ॥ 19 ॥
- તુલ્યનિન્દાસ્તુતિઃ (tulyanindāstutiḥ)equal in censure and praise (tulya:equal | nindā:censure | stutiḥ:praise)
- મૌની (maunī)silent
- સન્તુષ્ટઃ (santuṣṭaḥ)content
- યેન (yena)with anything
- કેનચિત્ (kenacit)by any means
- અનિકેતઃ (aniketaḥ)homeless
- સ્થિરમતિઃ (sthiramatiḥ)steady-minded (sthira:steady | matiḥ:mind)
- ભક્તિમાન્ (bhaktimān)full of devotion
- મે (me)to me
- પ્રિયઃ (priyaḥ)dear
- નરઃ (naraḥ)man
શ્રદ્દધાના મત્પરમા ભક્તાસ્તેઽતીવ મે પ્રિયાઃ ॥ 20 ॥
- યે (ye)those who
- તુ (tu)indeed
- ધર્મ્યામૃતમ્ (dharmyāmṛtam)immortal dharma (dharmya:related to dharma | amṛtam:immortal)
- ઇદં (idaṃ)this
- યથોક્તં (yathoktam)as described (yathā:as | uktam:described)
- પર્યુપાસતે (paryupāsate)worship
- શ્રદ્દધાના (śraddadhānā)endowed with faith
- મત્પરમા (matparamā)regarding Me as Supreme (mat:Me | paramā:Supreme)
- ભક્તાઃ (bhaktāḥ)devotees
- તે (te)they
- અતીવ (atīva)exceedingly
- મે (me)to Me
- પ્રિયાઃ (priyāḥ)dear
શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ભક્તિયોગો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ ॥12 ॥
