ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ
ଯେ ଚାପ୍ଯକ୍ଷରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ତେଷାଂ କେ ଯୋଗଵିତ୍ତମାଃ ॥ 1 ॥
- ଅର୍ଜୁନ (arjuna)Arjuna
- ଉଵାଚ (uvāca)said
- ଏଵଂ (evaṃ)thus
- ସତତଯୁକ୍ତାଃ (satatayuktāḥ)eversteadfast (satata:constant | yuktāḥ:engaged)
- ଯେ (ye)who
- ଭକ୍ତାଃ (bhaktāḥ)devotees
- ତ୍ଵାମ୍ (tvām)you
- ପର୍ଯୁପାସତେ (paryupāsate)worship
- ଯେ (ye)who
- ଚ (ca)and
- ଅପି (api)also
- ଅକ୍ଷରମ୍ (akṣaram)imperishable
- ଅଵ୍ଯକ୍ତମ୍ (avyaktam)unmanifested
- ତେଷାମ୍ (teṣām)of them
- କେ (ke)who
- ଯୋଗଵିତ୍ତମାଃ (yogavittamāḥ)best versed in yoga (yoga:yoga | vittamāḥ:best versed)
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯୋପେତାସ୍ତେ ମେ ଯୁକ୍ତତମା ମତାଃ ॥ 2 ॥
- ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- ମଯି (mayi)on Me
- ଆଵେଶ୍ଯ (āveśya)fixing
- ମନଃ (manaḥ)mind
- ଯେ (ye)those who
- ମାମ୍ (mām)Me
- ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତାଃ (nityayuktāḥ)ever steadfast (nitya:ever | yuktāḥ:steadfast)
- ଉପାସତେ (upāsate)worship
- ଶ୍ରଦ୍ଧଯା (śraddhayā)with faith
- ପରଯା (parayā)supreme
- ଉପେତାଃ (upetāḥ)endowed
- ତେ (te)they
- ମେ (me)my
- ଯୁକ୍ତତମାଃ (yuktatamāḥ)best in yoga (yukta:yoga | tamāḥ:best)
- ମତାଃ (matāḥ)are considered
ସର୍ଵତ୍ରଗମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ କୂଟସ୍ଥମଚଲଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ 3 ॥
- ଯେ (ye)those who
- ତୁ (tu)but
- ଅକ୍ଷରମ୍ (akṣaram)imperishable
- ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯମ୍ (anirdeśyam)indefinable
- ଅଵ୍ଯକ୍ତମ୍ (avyaktam)unmanifest
- ପର୍ଯୁପାସତେ (paryupāsate)worship
- ସର୍ଵତ୍ରଗମ୍ (sarvatragam)omnipresent
- ଅଚିନ୍ତ୍ଯମ୍ (acintyam)unthinkable
- ଚ (ca)and
- କୂଟସ୍ଥମ୍ (kūṭastham)unchangeable
- ଅଚଲମ୍ (acalam)immovable
- ଧ୍ରୁଵମ୍ (dhruvam)eternal
ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମାମେଵ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ ॥ 4 ॥
- ସନ୍ନିଯମ୍ଯ (sanniyamya)having restrained
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ (indriyagrāmam)all the senses (indriya:senses | grāmam:group)
- ସର୍ଵତ୍ର (sarvatra)everywhere
- ସମବୁଦ୍ଧଯଃ (samabuddhayaḥ)even-minded (sama:equal | buddhayaḥ:minded)
- ତେ (te)they
- ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି (prāpnuvanti)attain
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଏଵ (eva)indeed
- ସର୍ଵଭୂତହିତେ (sarvabhūtahite)in the welfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:in the welfare)
- ରତାଃ (ratāḥ)rejoicing
ଅଵ୍ଯକ୍ତା ହି ଗତିର୍ଦୁଃଖଂ ଦେହଵଦ୍ଭିରଵାପ୍ଯତେ ॥ 5 ॥
- କ୍ଲେଶଃ (kleśaḥ)trouble
- ଅଧିକତରଃ (adhikatarah)greater
- ତେଷାମ୍ (teṣām)of them
- ଅଵ୍ଯକ୍ତାସକ୍ତଚେତସାମ୍ (avyaktāsaktacetasām)whose minds are set on the Unmanifest (avyakta:Unmanifest | āsakta:attached | cetasām:of minds)
- ଅଵ୍ଯକ୍ତା (avyaktā)Unmanifest
- ହି (hi)indeed
- ଗତିଃ (gatiḥ)goal
- ଦୁଃଖମ୍ (duḥkham)hard
- ଦେହଵଦ୍ଭିଃ (dehavadbhiḥ)by the embodied (deha:body | vat:possessing | bhiḥ:by)
- ଅଵାପ୍ଯତେ (avāpyate)is reached
ଅନନ୍ଯେନୈଵ ଯୋଗେନ ମାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତ ଉପାସତେ ॥ 6 ॥
- ଯେ (ye)those who
- ତୁ (tu)but
- ସର୍ଵାଣି (sarvāṇi)all
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- ମଯି (mayi)in Me
- ସଂନ୍ଯସ୍ଯ (saṃnyasya)renouncing
- ମତ୍ପରାଃ (matparāḥ)regarding Me as Supreme (mat:Me | parāḥ:supreme)
- ଅନନ୍ଯେନୈଵ (ananyenaiva)with single-minded (ananyena:without another | eva:indeed)
- ଯୋଗେନ (yogena)by devotion
- ମାଂ (māṃ)Me
- ଧ୍ଯାଯନ୍ତ (dhyāyanta)meditating
- ଉପାସତେ (upāsate)worship
ଭଵାମି ନ ଚିରାତ୍ପାର୍ଥ ମଯ୍ଯାଵେଶିତଚେତସାମ୍ ॥ 7 ॥
- ତେଷାମ୍ (teṣām)of them
- ଅହମ୍ (aham)I
- ସମୁଦ୍ଧର୍ତା (samuddhartā)rescuer
- ମୃତ୍ଯୁସଂସାରସାଗରାତ୍ (mṛtyusaṃsārasāgarāt)from the ocean of samsara (mṛtyu:death | saṃsāra:worldly existence | sāgarāt:from the ocean)
- ଭଵାମି (bhavāmi)I become
- ନଚିରାତ୍ (nacirāt)soon
- ପାର୍ଥ (pārtha)O Partha
- ମଯି (mayi)in Me
- ଆଵେଶିତଚେତସାମ୍ (āveśitacetasām)whose minds are set (āveśita:immersed | cetasām:of minds)
ନିଵସିଷ୍ଯସି ମଯ୍ଯେଵ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 8 ॥
- ମଯି (mayi)in Me
- ଏଵ (eva)only
- ମନ (mana)mind
- ଆଧତ୍ସ୍ଵ (ādhatsva)fix
- ମଯି (mayi)in Me
- ବୁଦ୍ଧିଂ (buddhiṃ)intellect
- ନିଵେଶଯ (niveśaya)place
- ନିଵସିଷ୍ଯସି (nivasiṣyasi)you shall live
- ମଯି (mayi)in Me
- ଏଵ (eva)only
- ଅତ (ata)thereafter
- ଊର୍ଧ୍ଵଂ (ūrdhvaṃ)above
- ନ (na)no
- ସଂଶଯଃ (saṃśayaḥ)doubt
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ତତୋ ମାମିଚ୍ଛାପ୍ତୁଂ ଧନଞ୍ଜଯ ॥ 9 ॥
- ଅଥ (atha)then
- ଚିତ୍ତଂ (cittaṃ)mind
- ସମାଧାତୁଂ (samādhātuṃ)to fix
- ନ (na)not
- ଶକ୍ନୋଷି (śaknoṣi)are able
- ମଯି (mayi)upon Me
- ସ୍ଥିରମ୍ (sthiram)steadily
- ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ (abhyāsayogena)by the yoga of practice (abhyāsa:practice | yogena:by the yoga)
- ତତଃ (tataḥ)then
- ମାମ୍ (mām)Me
- ଇଚ୍ଛ (iccha)seek
- ଆପ୍ତୁଂ (āptuṃ)to reach
- ଧନଞ୍ଜଯ (dhanañjaya)O Dhananjaya
ମଦର୍ଥମପି କର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ସିଦ୍ଧିମଵାପ୍ସ୍ଯସି ॥ 10 ॥
- ଅଭ୍ଯାସେ (abhyāse)in practice
- ଅପି (api)even
- ଅସମର୍ଥଃ (asamarthaḥ)unable
- ଅସି (asi)you are
- ମତ୍କର୍ମପରମଃ (matkarmaparamaḥ)intent on My actions (mat:My | karma:actions | paramaḥ:intent)
- ଭଵ (bhava)be
- ମଦର୍ଥମ୍ (madartham)for My sake (mad:My | artham:for the sake)
- ଅପି (api)even
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- କୁର୍ଵନ୍ (kurvan)performing
- ସିଦ୍ଧିମ୍ (siddhim)perfection
- ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି (avāpsyasi)you shall attain
ସର୍ଵକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଂ ତତଃ କୁରୁ ଯତାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 11 ॥
- ଅଥ (atha)then
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଅପି (api)even
- ଅଶକ୍ତଃ (aśaktaḥ)unable
- ଅସି (asi)you are
- କର୍ତୁମ୍ (kartum)to do
- ମତ୍ (mat)my
- ଯୋଗମ୍ (yogam)union
- ଆଶ୍ରିତଃ (āśritaḥ)taking refuge
- ସର୍ଵକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗମ୍ (sarvakarmaphalatyāgam)renounce fruits of all actions (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgam:renounce)
- ତତଃ (tataḥ)then
- କୁରୁ (kuru)do
- ଯତାତ୍ମଵାନ୍ (yatātmavān)self-controlled (yata:controlled | ātmavān:self)
ଧ୍ଯାନାତ୍କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତିରନନ୍ତରମ୍ ॥ 12 ॥
- ଶ୍ରେଯଃ (śreyaḥ)better
- ହି (hi)indeed
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଅଭ୍ଯାସାତ୍ (abhyāsāt)than practice
- ଜ୍ଞାନାତ୍ (jñānāt)than knowledge
- ଧ୍ଯାନମ୍ (dhyānam)meditation
- ଵିଶିଷ୍ଯତେ (viśiṣyate)is better
- ଧ୍ଯାନାତ୍ (dhyānāt)than meditation
- କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଃ (karmaphalatyāgaḥ)renunciation of fruits-of-actions (karma:action | phala:fruits | tyāgaḥ:renunciation)
- ତ୍ଯାଗାତ୍ (tyāgāt)than renunciation
- ଶାନ୍ତିଃ (śāntiḥ)peace
- ଅନନ୍ତରମ୍ (anantaram)immediately follows
ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କାରଃ ସମଦୁଃଖସୁଖଃ କ୍ଷମୀ ॥ 13 ॥
- ଅଦ୍ଵେଷ୍ଟା (adveṣṭā)non-hater
- ସର୍ଵଭୂତାନାଂ (sarvabhūtānāṃ)of all creatures (sarva:all | bhūtānāṃ:of creatures)
- ମୈତ୍ରଃ (maitraḥ)friendly
- କରୁଣ (karuṇa)compassionate
- ଏଵ (eva)indeed
- ଚ (ca)and
- ନିର୍ମମଃ (nirmamaḥ)free from attachment
- ନିରହଙ୍କାରଃ (nirahaṅkāraḥ)free from egoism
- ସମଦୁଃଖସୁଖଃ (samaduḥkhasukhaḥ)balanced in pleasure and pain (sama:balanced | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- କ୍ଷମୀ (kṣamī)forgiving
ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ ॥ 14 ॥
- ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ (santuṣṭaḥ)ever content
- ସତତଂ (satataṃ)always
- ଯୋଗୀ (yogī)yogi
- ଯତାତ୍ମା (yatātmā)self-controlled (yata:controlled | ātmā:self)
- ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ (dṛḍhaniścayaḥ)firm conviction (dṛḍha:firm | niścayaḥ:conviction)
- ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋବୁଦ୍ଧିଃ (mayyarpitamanobuddhiḥ)mind and intellect dedicated to Me (mayi:to Me | arpita:dedicated | manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମଦ୍ଭକ୍ତଃ (madbhaktaḥ)My devotee (mad:My | bhaktaḥ:devotee)
- ସ (sa)he
- ମେ (me)to me
- ପ୍ରିଯଃ (priyaḥ)dear
ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋଦ୍ଵେଗୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ଚ ମେ ପ୍ରିଯଃ ॥ 15 ॥
- ଯସ୍ମାତ୍ (yasmāt)by whom
- ନ (na)not
- ଉଦ୍ଵିଜତେ (udvijate)is agitated
- ଲୋକଃ (lokaḥ)the world
- ଲୋକାତ୍ (lokāt)by the world
- ନ (na)not
- ଉଦ୍ଵିଜତେ (udvijate)is agitated
- ଚ (ca)and
- ଯଃ (yaḥ)who
- ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋଦ୍ଵେଗୈଃ (harṣāmarṣabhayodvegaiḥ)from joy, envy, fear, anxiety (harṣa:joy | amarṣa:envy | bhaya:fear | udvegaiḥ:anxiety)
- ମୁକ୍ତଃ (muktaḥ)freed
- ଯଃ (yaḥ)who
- ସଃ (saḥ)he
- ଚ (ca)and
- ମେ (me)to me
- ପ୍ରିଯଃ (priyaḥ)dear
ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ ॥ 16 ॥
- ଅନପେକ୍ଷଃ (anapekṣaḥ)free from wants
- ଶୁଚିଃ (śuciḥ)pure
- ଦକ୍ଷଃ (dakṣaḥ)alert
- ଉଦାସୀନଃ (udāsīnaḥ)unconcerned
- ଗତଵ୍ଯଥଃ (gatavyathaḥ)untroubled
- ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ (sarvārambhaparityāgī)renouncing all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:renouncing)
- ଯଃ (yaḥ)who
- ମଦ୍ଭକ୍ତଃ (madbhaktaḥ)devoted to Me (mad:to Me | bhaktaḥ:devoted)
- ସଃ (saḥ)he
- ମେ (me)to Me
- ପ୍ରିଯଃ (priyaḥ)dear
ଶୁଭାଶୁଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଭକ୍ତିମାନ୍ଯଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ ॥ 17 ॥
- ଯଃ (yaḥ)who
- ନ (na)not
- ହୃଷ୍ଯତି (hṛṣyati)rejoices
- ନ (na)not
- ଦ୍ଵେଷ୍ଟି (dveṣṭi)hates
- ନ (na)not
- ଶୋଚତି (śocati)grieves
- ନ (na)not
- କାଙ୍କ୍ଷତି (kāṅkṣati)desires
- ଶୁଭାଶୁଭପରିତ୍ଯାଗୀ (śubhāśubhaparityāgī)renouncing good and evil (śubha:good | aśubha:evil | parityāgī:renouncer)
- ଭକ୍ତିମାନ୍ (bhaktimān)full of devotion
- ଯଃ (yaḥ)who
- ସ (sa)he
- ମେ (me)to me
- ପ୍ରିଯଃ (priyaḥ)dear
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ସମଃ ସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତଃ ॥ 18 ॥
- ସମଃ (samaḥ)equal
- ଶତ୍ରୌ (śatrau)to foe
- ଚ (ca)and
- ମିତ୍ରେ (mitre)to friend
- ଚ (ca)and
- ତଥା (tathā)also
- ମାନାପମାନଯୋଃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
- ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- ସମଃ (samaḥ)equal
- ସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତଃ (saṅgavivarjitaḥ)free from attachment (saṅga:attachment | vivarjitaḥ:free from)
ଅନିକେତଃ ସ୍ଥିରମତିର୍ଭକ୍ତିମାନ୍ମେ ପ୍ରିଯୋ ନରଃ ॥ 19 ॥
- ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିଃ (tulyanindāstutiḥ)equal in censure and praise (tulya:equal | nindā:censure | stutiḥ:praise)
- ମୌନୀ (maunī)silent
- ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ (santuṣṭaḥ)content
- ଯେନ (yena)with anything
- କେନଚିତ୍ (kenacit)by any means
- ଅନିକେତଃ (aniketaḥ)homeless
- ସ୍ଥିରମତିଃ (sthiramatiḥ)steady-minded (sthira:steady | matiḥ:mind)
- ଭକ୍ତିମାନ୍ (bhaktimān)full of devotion
- ମେ (me)to me
- ପ୍ରିଯଃ (priyaḥ)dear
- ନରଃ (naraḥ)man
ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ମତ୍ପରମା ଭକ୍ତାସ୍ତେଽତୀଵ ମେ ପ୍ରିଯାଃ ॥ 20 ॥
- ଯେ (ye)those who
- ତୁ (tu)indeed
- ଧର୍ମ୍ଯାମୃତମ୍ (dharmyāmṛtam)immortal dharma (dharmya:related to dharma | amṛtam:immortal)
- ଇଦଂ (idaṃ)this
- ଯଥୋକ୍ତଂ (yathoktam)as described (yathā:as | uktam:described)
- ପର୍ଯୁପାସତେ (paryupāsate)worship
- ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା (śraddadhānā)endowed with faith
- ମତ୍ପରମା (matparamā)regarding Me as Supreme (mat:Me | paramā:Supreme)
- ଭକ୍ତାଃ (bhaktāḥ)devotees
- ତେ (te)they
- ଅତୀଵ (atīva)exceedingly
- ମେ (me)to Me
- ପ୍ରିଯାଃ (priyāḥ)dear
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂଵାଦେ ଭକ୍ତିଯୋଗୋ ନାମ ଦ୍ଵାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥12 ॥
