अर्जुन उवाच
ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ 1 ॥
- अर्जुन (arjuna)Arjuna
- उवाच (uvāca)said
- एवं (evaṃ)thus
- सततयुक्ताः (satatayuktāḥ)eversteadfast (satata:constant | yuktāḥ:engaged)
- ये (ye)who
- भक्ताः (bhaktāḥ)devotees
- त्वाम् (tvām)you
- पर्युपासते (paryupāsate)worship
- ये (ye)who
- च (ca)and
- अपि (api)also
- अक्षरम् (akṣaram)imperishable
- अव्यक्तम् (avyaktam)unmanifested
- तेषाम् (teṣām)of them
- के (ke)who
- योगवित्तमाः (yogavittamāḥ)best versed in yoga (yoga:yoga | vittamāḥ:best versed)
श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ 2 ॥
- श्रीभगवानुवाच (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- मयि (mayi)on Me
- आवेश्य (āveśya)fixing
- मनः (manaḥ)mind
- ये (ye)those who
- माम् (mām)Me
- नित्ययुक्ताः (nityayuktāḥ)ever steadfast (nitya:ever | yuktāḥ:steadfast)
- उपासते (upāsate)worship
- श्रद्धया (śraddhayā)with faith
- परया (parayā)supreme
- उपेताः (upetāḥ)endowed
- ते (te)they
- मे (me)my
- युक्ततमाः (yuktatamāḥ)best in yoga (yukta:yoga | tamāḥ:best)
- मताः (matāḥ)are considered
सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ 3 ॥
- ये (ye)those who
- तु (tu)but
- अक्षरम् (akṣaram)imperishable
- अनिर्देश्यम् (anirdeśyam)indefinable
- अव्यक्तम् (avyaktam)unmanifest
- पर्युपासते (paryupāsate)worship
- सर्वत्रगम् (sarvatragam)omnipresent
- अचिन्त्यम् (acintyam)unthinkable
- च (ca)and
- कूटस्थम् (kūṭastham)unchangeable
- अचलम् (acalam)immovable
- ध्रुवम् (dhruvam)eternal
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ 4 ॥
- सन्नियम्य (sanniyamya)having restrained
- इन्द्रियग्रामं (indriyagrāmam)all the senses (indriya:senses | grāmam:group)
- सर्वत्र (sarvatra)everywhere
- समबुद्धयः (samabuddhayaḥ)even-minded (sama:equal | buddhayaḥ:minded)
- ते (te)they
- प्राप्नुवन्ति (prāpnuvanti)attain
- माम् (mām)Me
- एव (eva)indeed
- सर्वभूतहिते (sarvabhūtahite)in the welfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:in the welfare)
- रताः (ratāḥ)rejoicing
अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ 5 ॥
- क्लेशः (kleśaḥ)trouble
- अधिकतरः (adhikatarah)greater
- तेषाम् (teṣām)of them
- अव्यक्तासक्तचेतसाम् (avyaktāsaktacetasām)whose minds are set on the Unmanifest (avyakta:Unmanifest | āsakta:attached | cetasām:of minds)
- अव्यक्ता (avyaktā)Unmanifest
- हि (hi)indeed
- गतिः (gatiḥ)goal
- दुःखम् (duḥkham)hard
- देहवद्भिः (dehavadbhiḥ)by the embodied (deha:body | vat:possessing | bhiḥ:by)
- अवाप्यते (avāpyate)is reached
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ 6 ॥
- ये (ye)those who
- तु (tu)but
- सर्वाणि (sarvāṇi)all
- कर्माणि (karmāṇi)actions
- मयि (mayi)in Me
- संन्यस्य (saṃnyasya)renouncing
- मत्पराः (matparāḥ)regarding Me as Supreme (mat:Me | parāḥ:supreme)
- अनन्येनैव (ananyenaiva)with single-minded (ananyena:without another | eva:indeed)
- योगेन (yogena)by devotion
- मां (māṃ)Me
- ध्यायन्त (dhyāyanta)meditating
- उपासते (upāsate)worship
भवामि न चिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ 7 ॥
- तेषाम् (teṣām)of them
- अहम् (aham)I
- समुद्धर्ता (samuddhartā)rescuer
- मृत्युसंसारसागरात् (mṛtyusaṃsārasāgarāt)from the ocean of samsara (mṛtyu:death | saṃsāra:worldly existence | sāgarāt:from the ocean)
- भवामि (bhavāmi)I become
- नचिरात् (nacirāt)soon
- पार्थ (pārtha)O Partha
- मयि (mayi)in Me
- आवेशितचेतसाम् (āveśitacetasām)whose minds are set (āveśita:immersed | cetasām:of minds)
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ 8 ॥
- मयि (mayi)in Me
- एव (eva)only
- मन (mana)mind
- आधत्स्व (ādhatsva)fix
- मयि (mayi)in Me
- बुद्धिं (buddhiṃ)intellect
- निवेशय (niveśaya)place
- निवसिष्यसि (nivasiṣyasi)you shall live
- मयि (mayi)in Me
- एव (eva)only
- अत (ata)thereafter
- ऊर्ध्वं (ūrdhvaṃ)above
- न (na)no
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ 9 ॥
- अथ (atha)then
- चित्तं (cittaṃ)mind
- समाधातुं (samādhātuṃ)to fix
- न (na)not
- शक्नोषि (śaknoṣi)are able
- मयि (mayi)upon Me
- स्थिरम् (sthiram)steadily
- अभ्यासयोगेन (abhyāsayogena)by the yoga of practice (abhyāsa:practice | yogena:by the yoga)
- ततः (tataḥ)then
- माम् (mām)Me
- इच्छ (iccha)seek
- आप्तुं (āptuṃ)to reach
- धनञ्जय (dhanañjaya)O Dhananjaya
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ 10 ॥
- अभ्यासे (abhyāse)in practice
- अपि (api)even
- असमर्थः (asamarthaḥ)unable
- असि (asi)you are
- मत्कर्मपरमः (matkarmaparamaḥ)intent on My actions (mat:My | karma:actions | paramaḥ:intent)
- भव (bhava)be
- मदर्थम् (madartham)for My sake (mad:My | artham:for the sake)
- अपि (api)even
- कर्माणि (karmāṇi)actions
- कुर्वन् (kurvan)performing
- सिद्धिम् (siddhim)perfection
- अवाप्स्यसि (avāpsyasi)you shall attain
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ 11 ॥
- अथ (atha)then
- एतत् (etat)this
- अपि (api)even
- अशक्तः (aśaktaḥ)unable
- असि (asi)you are
- कर्तुम् (kartum)to do
- मत् (mat)my
- योगम् (yogam)union
- आश्रितः (āśritaḥ)taking refuge
- सर्वकर्मफलत्यागम् (sarvakarmaphalatyāgam)renounce fruits of all actions (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgam:renounce)
- ततः (tataḥ)then
- कुरु (kuru)do
- यतात्मवान् (yatātmavān)self-controlled (yata:controlled | ātmavān:self)
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ 12 ॥
- श्रेयः (śreyaḥ)better
- हि (hi)indeed
- ज्ञानम् (jñānam)knowledge
- अभ्यासात् (abhyāsāt)than practice
- ज्ञानात् (jñānāt)than knowledge
- ध्यानम् (dhyānam)meditation
- विशिष्यते (viśiṣyate)is better
- ध्यानात् (dhyānāt)than meditation
- कर्मफलत्यागः (karmaphalatyāgaḥ)renunciation of fruits-of-actions (karma:action | phala:fruits | tyāgaḥ:renunciation)
- त्यागात् (tyāgāt)than renunciation
- शान्तिः (śāntiḥ)peace
- अनन्तरम् (anantaram)immediately follows
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ 13 ॥
- अद्वेष्टा (adveṣṭā)non-hater
- सर्वभूतानां (sarvabhūtānāṃ)of all creatures (sarva:all | bhūtānāṃ:of creatures)
- मैत्रः (maitraḥ)friendly
- करुण (karuṇa)compassionate
- एव (eva)indeed
- च (ca)and
- निर्ममः (nirmamaḥ)free from attachment
- निरहङ्कारः (nirahaṅkāraḥ)free from egoism
- समदुःखसुखः (samaduḥkhasukhaḥ)balanced in pleasure and pain (sama:balanced | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- क्षमी (kṣamī)forgiving
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ 14 ॥
- सन्तुष्टः (santuṣṭaḥ)ever content
- सततं (satataṃ)always
- योगी (yogī)yogi
- यतात्मा (yatātmā)self-controlled (yata:controlled | ātmā:self)
- दृढनिश्चयः (dṛḍhaniścayaḥ)firm conviction (dṛḍha:firm | niścayaḥ:conviction)
- मय्यर्पितमनोबुद्धिः (mayyarpitamanobuddhiḥ)mind and intellect dedicated to Me (mayi:to Me | arpita:dedicated | manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- यः (yaḥ)who
- मद्भक्तः (madbhaktaḥ)My devotee (mad:My | bhaktaḥ:devotee)
- स (sa)he
- मे (me)to me
- प्रियः (priyaḥ)dear
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ 15 ॥
- यस्मात् (yasmāt)by whom
- न (na)not
- उद्विजते (udvijate)is agitated
- लोकः (lokaḥ)the world
- लोकात् (lokāt)by the world
- न (na)not
- उद्विजते (udvijate)is agitated
- च (ca)and
- यः (yaḥ)who
- हर्षामर्षभयोद्वेगैः (harṣāmarṣabhayodvegaiḥ)from joy, envy, fear, anxiety (harṣa:joy | amarṣa:envy | bhaya:fear | udvegaiḥ:anxiety)
- मुक्तः (muktaḥ)freed
- यः (yaḥ)who
- सः (saḥ)he
- च (ca)and
- मे (me)to me
- प्रियः (priyaḥ)dear
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ 16 ॥
- अनपेक्षः (anapekṣaḥ)free from wants
- शुचिः (śuciḥ)pure
- दक्षः (dakṣaḥ)alert
- उदासीनः (udāsīnaḥ)unconcerned
- गतव्यथः (gatavyathaḥ)untroubled
- सर्वारम्भपरित्यागी (sarvārambhaparityāgī)renouncing all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:renouncing)
- यः (yaḥ)who
- मद्भक्तः (madbhaktaḥ)devoted to Me (mad:to Me | bhaktaḥ:devoted)
- सः (saḥ)he
- मे (me)to Me
- प्रियः (priyaḥ)dear
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ 17 ॥
- यः (yaḥ)who
- न (na)not
- हृष्यति (hṛṣyati)rejoices
- न (na)not
- द्वेष्टि (dveṣṭi)hates
- न (na)not
- शोचति (śocati)grieves
- न (na)not
- काङ्क्षति (kāṅkṣati)desires
- शुभाशुभपरित्यागी (śubhāśubhaparityāgī)renouncing good and evil (śubha:good | aśubha:evil | parityāgī:renouncer)
- भक्तिमान् (bhaktimān)full of devotion
- यः (yaḥ)who
- स (sa)he
- मे (me)to me
- प्रियः (priyaḥ)dear
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ 18 ॥
- समः (samaḥ)equal
- शत्रौ (śatrau)to foe
- च (ca)and
- मित्रे (mitre)to friend
- च (ca)and
- तथा (tathā)also
- मानापमानयोः (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
- शीतोष्णसुखदुःखेषु (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- समः (samaḥ)equal
- सङ्गविवर्जितः (saṅgavivarjitaḥ)free from attachment (saṅga:attachment | vivarjitaḥ:free from)
अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ 19 ॥
- तुल्यनिन्दास्तुतिः (tulyanindāstutiḥ)equal in censure and praise (tulya:equal | nindā:censure | stutiḥ:praise)
- मौनी (maunī)silent
- सन्तुष्टः (santuṣṭaḥ)content
- येन (yena)with anything
- केनचित् (kenacit)by any means
- अनिकेतः (aniketaḥ)homeless
- स्थिरमतिः (sthiramatiḥ)steady-minded (sthira:steady | matiḥ:mind)
- भक्तिमान् (bhaktimān)full of devotion
- मे (me)to me
- प्रियः (priyaḥ)dear
- नरः (naraḥ)man
श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ 20 ॥
- ये (ye)those who
- तु (tu)indeed
- धर्म्यामृतम् (dharmyāmṛtam)immortal dharma (dharmya:related to dharma | amṛtam:immortal)
- इदं (idaṃ)this
- यथोक्तं (yathoktam)as described (yathā:as | uktam:described)
- पर्युपासते (paryupāsate)worship
- श्रद्दधाना (śraddadhānā)endowed with faith
- मत्परमा (matparamā)regarding Me as Supreme (mat:Me | paramā:Supreme)
- भक्ताः (bhaktāḥ)devotees
- ते (te)they
- अतीव (atīva)exceedingly
- मे (me)to Me
- प्रियाः (priyāḥ)dear
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे भक्तियोगो नाम द्वादशोऽध्यायः ॥12 ॥
