অর্জুন উবাচ
যে চাপ্যক্ষরমব্যক্তং তেষাং কে যোগবিত্তমাঃ ॥ 1 ॥
- অর্জুন (arjuna)Arjuna
- উবাচ (uvāca)said
- এবং (evaṃ)thus
- সততযুক্তাঃ (satatayuktāḥ)eversteadfast (satata:constant | yuktāḥ:engaged)
- যে (ye)who
- ভক্তাঃ (bhaktāḥ)devotees
- ত্বাম্ (tvām)you
- পর্যুপাসতে (paryupāsate)worship
- যে (ye)who
- চ (ca)and
- অপি (api)also
- অক্ষরম্ (akṣaram)imperishable
- অব্যক্তম্ (avyaktam)unmanifested
- তেষাম্ (teṣām)of them
- কে (ke)who
- যোগবিত্তমাঃ (yogavittamāḥ)best versed in yoga (yoga:yoga | vittamāḥ:best versed)
শ্রদ্ধযা পরযোপেতাস্তে মে যুক্ততমা মতাঃ ॥ 2 ॥
- শ্রীভগবানুবাচ (śrībhagavān uvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- মযি (mayi)on Me
- আবেশ্য (āveśya)fixing
- মনঃ (manaḥ)mind
- যে (ye)those who
- মাম্ (mām)Me
- নিত্যযুক্তাঃ (nityayuktāḥ)ever steadfast (nitya:ever | yuktāḥ:steadfast)
- উপাসতে (upāsate)worship
- শ্রদ্ধযা (śraddhayā)with faith
- পরযা (parayā)supreme
- উপেতাঃ (upetāḥ)endowed
- তে (te)they
- মে (me)my
- যুক্ততমাঃ (yuktatamāḥ)best in yoga (yukta:yoga | tamāḥ:best)
- মতাঃ (matāḥ)are considered
সর্বত্রগমচিন্ত্যং চ কূটস্থমচলং ধ্রুবম্ ॥ 3 ॥
- যে (ye)those who
- তু (tu)but
- অক্ষরম্ (akṣaram)imperishable
- অনির্দেশ্যম্ (anirdeśyam)indefinable
- অব্যক্তম্ (avyaktam)unmanifest
- পর্যুপাসতে (paryupāsate)worship
- সর্বত্রগম্ (sarvatragam)omnipresent
- অচিন্ত্যম্ (acintyam)unthinkable
- চ (ca)and
- কূটস্থম্ (kūṭastham)unchangeable
- অচলম্ (acalam)immovable
- ধ্রুবম্ (dhruvam)eternal
তে প্রাপ্নুবন্তি মামেব সর্বভূতহিতে রতাঃ ॥ 4 ॥
- সন্নিযম্য (sanniyamya)having restrained
- ইন্দ্রিযগ্রামং (indriyagrāmam)all the senses (indriya:senses | grāmam:group)
- সর্বত্র (sarvatra)everywhere
- সমবুদ্ধযঃ (samabuddhayaḥ)even-minded (sama:equal | buddhayaḥ:minded)
- তে (te)they
- প্রাপ্নুবন্তি (prāpnuvanti)attain
- মাম্ (mām)Me
- এব (eva)indeed
- সর্বভূতহিতে (sarvabhūtahite)in the welfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:in the welfare)
- রতাঃ (ratāḥ)rejoicing
অব্যক্তা হি গতির্দুঃখং দেহবদ্ভিরবাপ্যতে ॥ 5 ॥
- ক্লেশঃ (kleśaḥ)trouble
- অধিকতরঃ (adhikatarah)greater
- তেষাম্ (teṣām)of them
- অব্যক্তাসক্তচেতসাম্ (avyaktāsaktacetasām)whose minds are set on the Unmanifest (avyakta:Unmanifest | āsakta:attached | cetasām:of minds)
- অব্যক্তা (avyaktā)Unmanifest
- হি (hi)indeed
- গতিঃ (gatiḥ)goal
- দুঃখম্ (duḥkham)hard
- দেহবদ্ভিঃ (dehavadbhiḥ)by the embodied (deha:body | vat:possessing | bhiḥ:by)
- অবাপ্যতে (avāpyate)is reached
অনন্যেনৈব যোগেন মাং ধ্যাযন্ত উপাসতে ॥ 6 ॥
- যে (ye)those who
- তু (tu)but
- সর্বাণি (sarvāṇi)all
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- মযি (mayi)in Me
- সংন্যস্য (saṃnyasya)renouncing
- মত্পরাঃ (matparāḥ)regarding Me as Supreme (mat:Me | parāḥ:supreme)
- অনন্যেনৈব (ananyenaiva)with single-minded (ananyena:without another | eva:indeed)
- যোগেন (yogena)by devotion
- মাং (māṃ)Me
- ধ্যাযন্ত (dhyāyanta)meditating
- উপাসতে (upāsate)worship
ভবামি ন চিরাত্পার্থ ময্যাবেশিতচেতসাম্ ॥ 7 ॥
- তেষাম্ (teṣām)of them
- অহম্ (aham)I
- সমুদ্ধর্তা (samuddhartā)rescuer
- মৃত্যুসংসারসাগরাত্ (mṛtyusaṃsārasāgarāt)from the ocean of samsara (mṛtyu:death | saṃsāra:worldly existence | sāgarāt:from the ocean)
- ভবামি (bhavāmi)I become
- নচিরাত্ (nacirāt)soon
- পার্থ (pārtha)O Partha
- মযি (mayi)in Me
- আবেশিতচেতসাম্ (āveśitacetasām)whose minds are set (āveśita:immersed | cetasām:of minds)
নিবসিষ্যসি ময্যেব অত ঊর্ধ্বং ন সংশযঃ ॥ 8 ॥
- মযি (mayi)in Me
- এব (eva)only
- মন (mana)mind
- আধত্স্ব (ādhatsva)fix
- মযি (mayi)in Me
- বুদ্ধিং (buddhiṃ)intellect
- নিবেশয (niveśaya)place
- নিবসিষ্যসি (nivasiṣyasi)you shall live
- মযি (mayi)in Me
- এব (eva)only
- অত (ata)thereafter
- ঊর্ধ্বং (ūrdhvaṃ)above
- ন (na)no
- সংশযঃ (saṃśayaḥ)doubt
অভ্যাসযোগেন ততো মামিচ্ছাপ্তুং ধনঞ্জয ॥ 9 ॥
- অথ (atha)then
- চিত্তং (cittaṃ)mind
- সমাধাতুং (samādhātuṃ)to fix
- ন (na)not
- শক্নোষি (śaknoṣi)are able
- মযি (mayi)upon Me
- স্থিরম্ (sthiram)steadily
- অভ্যাসযোগেন (abhyāsayogena)by the yoga of practice (abhyāsa:practice | yogena:by the yoga)
- ততঃ (tataḥ)then
- মাম্ (mām)Me
- ইচ্ছ (iccha)seek
- আপ্তুং (āptuṃ)to reach
- ধনঞ্জয (dhanañjaya)O Dhananjaya
মদর্থমপি কর্মাণি কুর্বন্সিদ্ধিমবাপ্স্যসি ॥ 10 ॥
- অভ্যাসে (abhyāse)in practice
- অপি (api)even
- অসমর্থঃ (asamarthaḥ)unable
- অসি (asi)you are
- মত্কর্মপরমঃ (matkarmaparamaḥ)intent on My actions (mat:My | karma:actions | paramaḥ:intent)
- ভব (bhava)be
- মদর্থম্ (madartham)for My sake (mad:My | artham:for the sake)
- অপি (api)even
- কর্মাণি (karmāṇi)actions
- কুর্বন্ (kurvan)performing
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- অবাপ্স্যসি (avāpsyasi)you shall attain
সর্বকর্মফলত্যাগং ততঃ কুরু যতাত্মবান্ ॥ 11 ॥
- অথ (atha)then
- এতত্ (etat)this
- অপি (api)even
- অশক্তঃ (aśaktaḥ)unable
- অসি (asi)you are
- কর্তুম্ (kartum)to do
- মত্ (mat)my
- যোগম্ (yogam)union
- আশ্রিতঃ (āśritaḥ)taking refuge
- সর্বকর্মফলত্যাগম্ (sarvakarmaphalatyāgam)renounce fruits of all actions (sarva:all | karma:actions | phala:fruits | tyāgam:renounce)
- ততঃ (tataḥ)then
- কুরু (kuru)do
- যতাত্মবান্ (yatātmavān)self-controlled (yata:controlled | ātmavān:self)
ধ্যানাত্কর্মফলত্যাগস্ত্যাগাচ্ছান্তিরনন্তরম্ ॥ 12 ॥
- শ্রেযঃ (śreyaḥ)better
- হি (hi)indeed
- জ্ঞানম্ (jñānam)knowledge
- অভ্যাসাত্ (abhyāsāt)than practice
- জ্ঞানাত্ (jñānāt)than knowledge
- ধ্যানম্ (dhyānam)meditation
- বিশিষ্যতে (viśiṣyate)is better
- ধ্যানাত্ (dhyānāt)than meditation
- কর্মফলত্যাগঃ (karmaphalatyāgaḥ)renunciation of fruits-of-actions (karma:action | phala:fruits | tyāgaḥ:renunciation)
- ত্যাগাত্ (tyāgāt)than renunciation
- শান্তিঃ (śāntiḥ)peace
- অনন্তরম্ (anantaram)immediately follows
নির্মমো নিরহঙ্কারঃ সমদুঃখসুখঃ ক্ষমী ॥ 13 ॥
- অদ্বেষ্টা (adveṣṭā)non-hater
- সর্বভূতানাং (sarvabhūtānāṃ)of all creatures (sarva:all | bhūtānāṃ:of creatures)
- মৈত্রঃ (maitraḥ)friendly
- করুণ (karuṇa)compassionate
- এব (eva)indeed
- চ (ca)and
- নির্মমঃ (nirmamaḥ)free from attachment
- নিরহঙ্কারঃ (nirahaṅkāraḥ)free from egoism
- সমদুঃখসুখঃ (samaduḥkhasukhaḥ)balanced in pleasure and pain (sama:balanced | duḥkha:pain | sukha:pleasure)
- ক্ষমী (kṣamī)forgiving
ময্যর্পিতমনোবুদ্ধির্যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিযঃ ॥ 14 ॥
- সন্তুষ্টঃ (santuṣṭaḥ)ever content
- সততং (satataṃ)always
- যোগী (yogī)yogi
- যতাত্মা (yatātmā)self-controlled (yata:controlled | ātmā:self)
- দৃঢনিশ্চযঃ (dṛḍhaniścayaḥ)firm conviction (dṛḍha:firm | niścayaḥ:conviction)
- ময্যর্পিতমনোবুদ্ধিঃ (mayyarpitamanobuddhiḥ)mind and intellect dedicated to Me (mayi:to Me | arpita:dedicated | manaḥ:mind | buddhiḥ:intellect)
- যঃ (yaḥ)who
- মদ্ভক্তঃ (madbhaktaḥ)My devotee (mad:My | bhaktaḥ:devotee)
- স (sa)he
- মে (me)to me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
হর্ষামর্ষভযোদ্বেগৈর্মুক্তো যঃ স চ মে প্রিযঃ ॥ 15 ॥
- যস্মাত্ (yasmāt)by whom
- ন (na)not
- উদ্বিজতে (udvijate)is agitated
- লোকঃ (lokaḥ)the world
- লোকাত্ (lokāt)by the world
- ন (na)not
- উদ্বিজতে (udvijate)is agitated
- চ (ca)and
- যঃ (yaḥ)who
- হর্ষামর্ষভযোদ্বেগৈঃ (harṣāmarṣabhayodvegaiḥ)from joy, envy, fear, anxiety (harṣa:joy | amarṣa:envy | bhaya:fear | udvegaiḥ:anxiety)
- মুক্তঃ (muktaḥ)freed
- যঃ (yaḥ)who
- সঃ (saḥ)he
- চ (ca)and
- মে (me)to me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
সর্বারম্ভপরিত্যাগী যো মদ্ভক্তঃ স মে প্রিযঃ ॥ 16 ॥
- অনপেক্ষঃ (anapekṣaḥ)free from wants
- শুচিঃ (śuciḥ)pure
- দক্ষঃ (dakṣaḥ)alert
- উদাসীনঃ (udāsīnaḥ)unconcerned
- গতব্যথঃ (gatavyathaḥ)untroubled
- সর্বারম্ভপরিত্যাগী (sarvārambhaparityāgī)renouncing all undertakings (sarva:all | ārambha:undertakings | parityāgī:renouncing)
- যঃ (yaḥ)who
- মদ্ভক্তঃ (madbhaktaḥ)devoted to Me (mad:to Me | bhaktaḥ:devoted)
- সঃ (saḥ)he
- মে (me)to Me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
শুভাশুভপরিত্যাগী ভক্তিমান্যঃ স মে প্রিযঃ ॥ 17 ॥
- যঃ (yaḥ)who
- ন (na)not
- হৃষ্যতি (hṛṣyati)rejoices
- ন (na)not
- দ্বেষ্টি (dveṣṭi)hates
- ন (na)not
- শোচতি (śocati)grieves
- ন (na)not
- কাঙ্ক্ষতি (kāṅkṣati)desires
- শুভাশুভপরিত্যাগী (śubhāśubhaparityāgī)renouncing good and evil (śubha:good | aśubha:evil | parityāgī:renouncer)
- ভক্তিমান্ (bhaktimān)full of devotion
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- মে (me)to me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
শীতোষ্ণসুখদুঃখেষু সমঃ সঙ্গবিবর্জিতঃ ॥ 18 ॥
- সমঃ (samaḥ)equal
- শত্রৌ (śatrau)to foe
- চ (ca)and
- মিত্রে (mitre)to friend
- চ (ca)and
- তথা (tathā)also
- মানাপমানযোঃ (mānāpamānayoḥ)in honour and dishonour (māna:honour | apamānayoḥ:in dishonour)
- শীতোষ্ণসুখদুঃখেষু (śītoṣṇasukhaduḥkheṣu)in cold, heat, pleasure, pain (śīta:cold | uṣṇa:heat | sukha:pleasure | duḥkheṣu:in pain)
- সমঃ (samaḥ)equal
- সঙ্গবিবর্জিতঃ (saṅgavivarjitaḥ)free from attachment (saṅga:attachment | vivarjitaḥ:free from)
অনিকেতঃ স্থিরমতির্ভক্তিমান্মে প্রিযো নরঃ ॥ 19 ॥
- তুল্যনিন্দাস্তুতিঃ (tulyanindāstutiḥ)equal in censure and praise (tulya:equal | nindā:censure | stutiḥ:praise)
- মৌনী (maunī)silent
- সন্তুষ্টঃ (santuṣṭaḥ)content
- যেন (yena)with anything
- কেনচিত্ (kenacit)by any means
- অনিকেতঃ (aniketaḥ)homeless
- স্থিরমতিঃ (sthiramatiḥ)steady-minded (sthira:steady | matiḥ:mind)
- ভক্তিমান্ (bhaktimān)full of devotion
- মে (me)to me
- প্রিযঃ (priyaḥ)dear
- নরঃ (naraḥ)man
শ্রদ্দধানা মত্পরমা ভক্তাস্তেঽতীব মে প্রিযাঃ ॥ 20 ॥
- যে (ye)those who
- তু (tu)indeed
- ধর্ম্যামৃতম্ (dharmyāmṛtam)immortal dharma (dharmya:related to dharma | amṛtam:immortal)
- ইদং (idaṃ)this
- যথোক্তং (yathoktam)as described (yathā:as | uktam:described)
- পর্যুপাসতে (paryupāsate)worship
- শ্রদ্দধানা (śraddadhānā)endowed with faith
- মত্পরমা (matparamā)regarding Me as Supreme (mat:Me | paramā:Supreme)
- ভক্তাঃ (bhaktāḥ)devotees
- তে (te)they
- অতীব (atīva)exceedingly
- মে (me)to Me
- প্রিযাঃ (priyāḥ)dear
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে ভক্তিযোগো নাম দ্বাদশোঽধ্যাযঃ ॥12 ॥
