ଵିଦୁର ନୀତି - ଉଦ୍ଯୋଗ ପର୍ଵମ୍, ଅଧ୍ଯାଯଃ 34

॥ ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତେ ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵଣି ପ୍ରଜାଗରପର୍ଵଣି
ଵିଦୁରନୀତିଵାକ୍ଯେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ।
ଜାଗ୍ରତୋ ଦହ୍ଯମାନସ୍ଯ ଯତ୍କାର୍ଯମନୁପଶ୍ଯସି ।
ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ହି ନସ୍ତାତ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲଃ ଶୁଚିଃ ॥ 1॥

ତ୍ଵଂ ମାଂ ଯଥାଵଦ୍ଵିଦୁର ପ୍ରଶାଧି
ପ୍ରଜ୍ଞା ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵମଜାତଶତ୍ରୋଃ ।
ଯନ୍ମନ୍ଯସେ ପଥ୍ଯମଦୀନସତ୍ତ୍ଵ
ଶ୍ରେଯଃ କରଂ ବ୍ରୂହି ତଦ୍ଵୈ କୁରୂଣାମ୍ ॥ 2॥

ପାପାଶଙ୍ଗୀ ପାପମେଵ ନୌପଶ୍ଯନ୍
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଵ୍ଯାକୁଲେନାତ୍ମନାହମ୍ ।
କଵେ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ଯଥାଵନ୍
ମନୀଷିତଂ ସର୍ଵମଜାତଶତ୍ରୋଃ ॥ 3॥

ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵା ପାପଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଯଂ ଵା ଯଦି ଵା ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଅପୃଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ନେଚ୍ଛେତ୍ପରାଭଵମ୍ ॥ 4॥

ତସ୍ମାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜନ୍ଭଵମିଚ୍ଛନ୍କୁରୂନ୍ପ୍ରତି ।
ଵଚଃ ଶ୍ରେଯଃ କରଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୁଵତସ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ ॥ 5॥

ମିଥ୍ଯୋପେତାନି କର୍ମାଣି ସିଧ୍ଯେଯୁର୍ଯାନି ଭାରତ ।
ଅନୁପାଯ ପ୍ରଯୁକ୍ତାନି ମା ସ୍ମ ତେଷୁ ମନଃ କୃଥାଃ ॥ 6॥

ତଥୈଵ ଯୋଗଵିହିତଂ ନ ସିଧ୍ଯେତ୍କର୍ମ ଯନ୍ନୃପ ।
ଉପାଯଯୁକ୍ତଂ ମେଧାଵୀ ନ ତତ୍ର ଗ୍ଲପଯେନ୍ମନଃ ॥ 7॥

ଅନୁବନ୍ଧାନଵେକ୍ଷେତ ସାନୁବନ୍ଧେଷୁ କର୍ମସୁ ।
ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଚ କୁର୍ଵୀତ ନ ଵେଗେନ ସମାଚରେତ୍ ॥ 8॥

ଅନୁବନ୍ଧଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିପାକାଂଶ୍ଚୈଵ କର୍ମଣାମ୍ ।
ଉତ୍ଥାନମାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ଧୀରଃ କୁର୍ଵୀତ ଵା ନ ଵା ॥ 9॥

ଯଃ ପ୍ରମାଣଂ ନ ଜାନାତି ସ୍ଥାନେ ଵୃଦ୍ଧୌ ତଥା କ୍ଷଯେ ।
କୋଶେ ଜନପଦେ ଦଣ୍ଡେ ନ ସ ରାଜ୍ଯାଵତିଷ୍ଠତେ ॥ 10॥

ଯସ୍ତ୍ଵେତାନି ପ୍ରମାଣାନି ଯଥୋକ୍ତାନ୍ଯନୁପଶ୍ଯତି ।
ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାର୍ଥଯୋର୍ଜ୍ଞାନେ ସ ରାଜ୍ଯମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 11॥

ନ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମିତ୍ଯେଵ ଵର୍ତିତଵ୍ଯମସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ଶ୍ରିଯଂ ହ୍ଯଵିନଯୋ ହନ୍ତି ଜରା ରୂପମିଵୋତ୍ତମମ୍ ॥ 12॥

ଭକ୍ଷ୍ଯୋତ୍ତମ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ମତ୍ସ୍ଯୋ ବଡିଶମାଯସମ୍ ।
ରୂପାଭିପାତୀ ଗ୍ରସତେ ନାନୁବନ୍ଧମଵେକ୍ଷତେ ॥ 13॥

ଯଚ୍ଛକ୍ଯଂ ଗ୍ରସିତୁଂ ଗ୍ରସ୍ଯଂ ଗ୍ରସ୍ତଂ ପରିଣମେଚ୍ଚ ଯତ୍ ।
ହିତଂ ଚ ପରିଣାମେ ଯତ୍ତଦଦ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା ॥ 14॥

ଵନସ୍ପତେରପକ୍ଵାନି ଫଲାନି ପ୍ରଚିନୋତି ଯଃ ।
ସ ନାପ୍ନୋତି ରସଂ ତେଭ୍ଯୋ ବୀଜଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 15॥

ଯସ୍ତୁ ପକ୍ଵମୁପାଦତ୍ତେ କାଲେ ପରିଣତଂ ଫଲମ୍ ।
ଫଲାଦ୍ରସଂ ସ ଲଭତେ ବୀଜାଚ୍ଚୈଵ ଫଲଂ ପୁନଃ ॥ 16॥

ଯଥା ମଧୁ ସମାଦତ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ପୁଷ୍ପାଣି ଷଟ୍ପଦଃ ।
ତଦ୍ଵଦର୍ଥାନ୍ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯ ଆଦଦ୍ଯାଦଵିହିଂସଯା ॥ 17॥

ପୁଷ୍ପଂ ପୁଷ୍ପଂ ଵିଚିନ୍ଵୀତ ମୂଲଚ୍ଛେଦଂ ନ କାରଯେତ୍ ।
ମାଲାକାର ଇଵାରାମେ ନ ଯଥାଙ୍ଗାରକାରକଃ ॥ 18॥

କିଂ ନୁ ମେ ସ୍ଯାଦିଦଂ କୃତ୍ଵା କିଂ ନୁ ମେ ସ୍ଯାଦକୁର୍ଵତଃ ।
ଇତି କର୍ମାଣି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ କୁର୍ଯାଦ୍ଵା ପୁରୁଷୋ ନ ଵା ॥ 19॥

ଅନାରଭ୍ଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଥାଃ କେ ଚିନ୍ନିତ୍ଯଂ ତଥାଗତାଃ ।
କୃତଃ ପୁରୁଷକାରୋଽପି ଭଵେଦ୍ଯେଷୁ ନିରର୍ଥକଃ ॥ 20॥

କାଂଶ୍ଚିଦର୍ଥାନ୍ନରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଲଭୁ ମୂଲାନ୍ମହାଫଲାନ୍ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାରଭତେ କର୍ତୁଂ ନ ଵିଘ୍ନଯତି ତାଦୃଶାନ୍ ॥ 21॥

ଋଜୁ ପଶ୍ଯତି ଯଃ ସର୍ଵଂ ଚକ୍ଷୁଷାନୁପିବନ୍ନିଵ ।
ଆସୀନମପି ତୂଷ୍ଣୀକମନୁରଜ୍ଯନ୍ତି ତଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ 22॥

ଚକ୍ଷୁଷା ମନସା ଵାଚା କର୍ମଣା ଚ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ।
ପ୍ରସାଦଯତି ଲୋକଂ ଯସ୍ତଂ ଲୋକୋଽନୁପ୍ରସୀଦତି ॥ 23॥

ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତି ଭୂତାନି ମୃଗଵ୍ଯାଧାନ୍ମୃଗା ଇଵ ।
ସାଗରାନ୍ତାମପି ମହୀଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସ ପରିହୀଯତେ ॥ 24॥

ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।
ଵାଯୁରଭ୍ରମିଵାସାଦ୍ଯ ଭ୍ରଂଶଯତ୍ଯନଯେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 25॥

ଧର୍ମମାଚରତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚରିତମାଦିତଃ ।
ଵସୁଧା ଵସୁସମ୍ପୂର୍ଣା ଵର୍ଧତେ ଭୂତିଵର୍ଧନୀ ॥ 26॥

ଅଥ ସନ୍ତ୍ଯଜତୋ ଧର୍ମମଧର୍ମଂ ଚାନୁତିଷ୍ଠତଃ ।
ପ୍ରତିସଂଵେଷ୍ଟତେ ଭୂମିରଗ୍ନୌ ଚର୍ମାହିତଂ ଯଥା ॥ 27॥

ଯ ଏଵ ଯତ୍ନଃ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରର ରାଷ୍ଟ୍ରାଵମର୍ଦନେ ।
ସ ଏଵ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ଵରାଷ୍ଟ୍ର ପରିପାଲନେ ॥ 28॥

ଧର୍ମେଣ ରାଜ୍ଯଂ ଵିନ୍ଦେତ ଧର୍ମେଣ ପରିପାଲଯେତ୍ ।
ଧର୍ମମୂଲାଂ ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଜହାତି ନ ହୀଯତେ ॥ 29॥

ଅପ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତାତ୍ପ୍ରଲପତୋ ବାଲାଚ୍ଚ ପରିସର୍ପତଃ ।
ସର୍ଵତଃ ସାରମାଦଦ୍ଯାଦଶ୍ମଭ୍ଯ ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍ ॥ 30॥

ସୁଵ୍ଯାହୃତାନି ସୁଧିଯାଂ ସୁକୃତାନି ତତସ୍ତତଃ ।
ସଞ୍ଚିନ୍ଵନ୍ଧୀର ଆସୀତ ଶିଲା ହାରୀ ଶିଲଂ ଯଥା ॥ 31॥

ଗନ୍ଧେନ ଗାଵଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଵେଦୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ।
ଚାରୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାମିତରେ ଜନାଃ ॥ 32॥

ଭୂଯାଂସଂ ଲଭତେ କ୍ଲେଶଂ ଯା ଗୌର୍ଭଵତି ଦୁର୍ଦୁହା ।
ଅଥ ଯା ସୁଦୁହା ରାଜନ୍ନୈଵ ତାଂ ଵିନଯନ୍ତ୍ଯପି ॥ 33॥

ଯଦତପ୍ତଂ ପ୍ରଣମତି ନ ତତ୍ସନ୍ତାପଯନ୍ତ୍ଯପି ।
ଯଚ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ନତଂ ଦାରୁ ନ ତତ୍ସନ୍ନାମଯନ୍ତ୍ଯପି ॥ 34॥

ଏତଯୋପମଯା ଧୀରଃ ସନ୍ନମେତ ବଲୀଯସେ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସ ପ୍ରଣମତେ ନମତେ ଯୋ ବଲୀଯସେ ॥ 35॥

ପର୍ଜନ୍ଯନାଥାଃ ପଶଵୋ ରାଜାନୋ ମିତ୍ର ବାନ୍ଧଵାଃ ।
ପତଯୋ ବାନ୍ଧଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦ ବାନ୍ଧଵାଃ ॥ 36॥

ସତ୍ଯେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ଵିଦ୍ଯା ଯୋଗେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ମୃଜଯା ରକ୍ଷ୍ଯତେ ରୂପଂ କୁଲଂ ଵୃତ୍ତେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 37॥

ମାନେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଧାନ୍ଯମଶ୍ଵାନ୍ରକ୍ଷ୍ଯତ୍ଯନୁକ୍ରମଃ ।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଦର୍ଶନାଦ୍ଗାଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ରକ୍ଷ୍ଯାଃ କୁଚେଲତଃ ॥ 38॥

ନ କୁଲଂ ଵୃତ୍ତି ହୀନସ୍ଯ ପ୍ରମାଣମିତି ମେ ମତିଃ ।
ଅନ୍ତ୍ଯେଷ୍ଵପି ହି ଜାତାନାଂ ଵୃତ୍ତମେଵ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ॥ 39॥

ଯ ଈର୍ଷ୍ଯୁଃ ପରଵିତ୍ତେଷୁ ରୂପେ ଵୀର୍ଯେ କୁଲାନ୍ଵଯେ ।
ସୁଖେ ସୌଭାଗ୍ଯସତ୍କାରେ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଧିରନନ୍ତକଃ ॥ 40॥

ଅକାର୍ଯ କରଣାଦ୍ଭୀତଃ କାର୍ଯାଣାଂ ଚ ଵିଵର୍ଜନାତ୍ ।
ଅକାଲେ ମନ୍ତ୍ରଭେଦାଚ୍ଚ ଯେନ ମାଦ୍ଯେନ୍ନ ତତ୍ପିବେତ୍ ॥ 41॥

ଵିଦ୍ଯାମଦୋ ଧନମଦସ୍ତୃତୀଯୋଽଭିଜନୋ ମଦଃ ।
ଏତେ ମଦାଵଲିପ୍ତାନାମେତ ଏଵ ସତାଂ ଦମାଃ ॥ 42॥

ଅସନ୍ତୋଽଭ୍ଯର୍ଥିତାଃ ସଦ୍ଭିଃ କିଂ ଚିତ୍କାର୍ଯଂ କଦା ଚନ ।
ମନ୍ଯନ୍ତେ ସନ୍ତମାତ୍ମାନମସନ୍ତମପି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 43॥

ଗତିରାତ୍ମଵତାଂ ସନ୍ତଃ ସନ୍ତ ଏଵ ସତାଂ ଗତିଃ ।
ଅସତାଂ ଚ ଗତିଃ ସନ୍ତୋ ନ ତ୍ଵସନ୍ତଃ ସତାଂ ଗତିଃ ॥ 44॥

ଜିତା ସଭା ଵସ୍ତ୍ରଵତା ସମାଶା ଗୋମତା ଜିତା ।
ଅଧ୍ଵା ଜିତୋ ଯାନଵତା ସର୍ଵଂ ଶୀଲଵତା ଜିତମ୍ ॥ 45॥

ଶୀଲଂ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷେ ତଦ୍ଯସ୍ଯେହ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ।
ନ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ନ ଧନେନ ନ ବନ୍ଧୁଭିଃ ॥ 46॥

ଆଢ୍ଯାନାଂ ମାଂସପରମଂ ମଧ୍ଯାନାଂ ଗୋରସୋତ୍ତରମ୍ ।
ଲଵଣୋତ୍ତରଂ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ଭୋଜନଂ ଭରତର୍ଷଭ ॥ 47॥

ସମ୍ପନ୍ନତରମେଵାନ୍ନଂ ଦରିଦ୍ରା ଭୁଞ୍ଜତେ ସଦା ।
କ୍ଷୁତ୍ସ୍ଵାଦୁତାଂ ଜନଯତି ସା ଚାଢ୍ଯେଷୁ ସୁଦୁର୍ଲଭା ॥ 48॥

ପ୍ରାଯେଣ ଶ୍ରୀମତାଂ ଲୋକେ ଭୋକ୍ତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଅପି କାଷ୍ଠଂ ହି ଜୀର୍ଯତେ ॥ 49॥

ଅଵୃତ୍ତିର୍ଭଯମନ୍ତ୍ଯାନାଂ ମଧ୍ଯାନାଂ ମରଣାଦ୍ଭଯମ୍ ।
ଉତ୍ତମାନାଂ ତୁ ମର୍ତ୍ଯାନାମଵମାନାତ୍ପରଂ ଭଯମ୍ ॥ 50॥

ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦପାପିଷ୍ଠା ମଦାଃ ପାନମଦାଦଯଃ ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯମଦମତ୍ତୋ ହି ନାପତିତ୍ଵା ଵିବୁଧ୍ଯତେ ॥ 51॥

ଇନ୍ଦ୍ରିଯୌରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ଵର୍ତମାନୈରନିଗ୍ରହୈଃ ।
ତୈରଯଂ ତାପ୍ଯତେ ଲୋକୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହୈରିଵ ॥ 52॥

ଯୋ ଜିତଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଗେଣ ସହଜେନାତ୍ମ କର୍ଶିନା ।
ଆପଦସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ଧନ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଇଵୋଡୁରାଡ୍ ॥ 53॥

ଅଵିଜିତ୍ଯ ଯ ଆତ୍ମାନମମାତ୍ଯାନ୍ଵିଜିଗୀଷତେ ।
ଅମିତ୍ରାନ୍ଵାଜିତାମାତ୍ଯଃ ସୋଽଵଶଃ ପରିହୀଯତେ ॥ 54॥

ଆତ୍ମାନମେଵ ପ୍ରଥମଂ ଦେଶରୂପେଣ ଯୋ ଜଯେତ୍ ।
ତତୋଽମାତ୍ଯାନମିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନ ମୋଘଂ ଵିଜିଗୀଷତେ ॥ 55॥

ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଜିତାମାତ୍ଯଂ ଧୃତଦଣ୍ଡଂ ଵିକାରିଷୁ ।
ପରୀକ୍ଷ୍ଯ କାରିଣଂ ଧୀରମତ୍ଯନ୍ତଂ ଶ୍ରୀର୍ନିଷେଵତେ ॥ 56॥

ରଥଃ ଶରୀରଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ରାଜନ୍
ନାତ୍ମା ନିଯନ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ଚାଶ୍ଵାଃ ।
ତୈରପ୍ରମତ୍ତଃ କୁଶଲଃ ସଦଶ୍ଵୈର୍
ଦାନ୍ତୈଃ ସୁଖଂ ଯାତି ରଥୀଵ ଧୀରଃ ॥ 57॥

ଏତାନ୍ଯନିଗୃହୀତାନି ଵ୍ଯାପାଦଯିତୁମପ୍ଯଲମ୍ ।
ଅଵିଧେଯା ଇଵାଦାନ୍ତା ହଯାଃ ପଥି କୁସାରଥିମ୍ ॥ 58॥

ଅନର୍ଥମର୍ଥତଃ ପଶ୍ଯନ୍ନର୍ତଂ ଚୈଵାପ୍ଯନର୍ଥତଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପ୍ରସୃତୋ ବାଲଃ ସୁଦୁଃଖଂ ମନ୍ଯତେ ସୁଖମ୍ ॥ 59॥

ଧର୍ମାର୍ଥୌ ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଯାଦିନ୍ଦ୍ରିଯଵଶାନୁଗଃ ।
ଶ୍ରୀପ୍ରାଣଧନଦାରେଭ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସ ପରିହୀଯତେ ॥ 60॥

ଅର୍ଥାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଯଃ ସ୍ଯାଦିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନୀଶ୍ଵରଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନୈଶ୍ଵର୍ଯାଦୈଶ୍ଵର୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ହି ସଃ ॥ 61॥

ଆତ୍ମନାତ୍ମାନମନ୍ଵିଚ୍ଛେନ୍ମନୋ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ଯତୈଃ ।
ଆତ୍ମୈଵ ହ୍ଯାତ୍ମନୋ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମୈଵ ରିପୁରାତ୍ମନଃ ॥ 62॥

କ୍ଷୁଦ୍ରାକ୍ଷେଣେଵ ଜାଲେନ ଝଷାଵପିହିତାଵୁଭୌ ।
କାମଶ୍ଚ ରାଜନ୍କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ତୌ ପ୍ରାଜ୍ଞାନଂ ଵିଲୁମ୍ପତଃ ॥ 63॥

ସମଵେକ୍ଷ୍ଯେହ ଧର୍ମାର୍ଥୌ ସମ୍ଭାରାନ୍ଯୋଽଧିଗଚ୍ଛତି ।
ସ ଵୈ ସମ୍ଭୃତ ସମ୍ଭାରଃ ସତତଂ ସୁଖମେଧତେ ॥ 64॥

ଯଃ ପଞ୍ଚାଭ୍ଯନ୍ତରାଞ୍ଶତ୍ରୂନଵିଜିତ୍ଯ ମତିକ୍ଷଯାନ୍ ।
ଜିଗୀଷତି ରିପୂନନ୍ଯାନ୍ରିପଵୋଽଭିଭଵନ୍ତି ତମ୍ ॥ 65॥

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ହି ଦୁରାତ୍ମାନୋ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵକର୍ମ ଭିଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମନୀଶତ୍ଵାଦ୍ରାଜାନୋ ରାଜ୍ଯଵିଭ୍ରମୈଃ ॥ 66॥

ଅସନ୍ତ୍ଯାଗାତ୍ପାପକୃତାମପାପାଂସ୍
ତୁଲ୍ଯୋ ଦଣ୍ଡଃ ସ୍ପୃଶତେ ମିଶ୍ରଭାଵାତ୍ ।
ଶୁଷ୍କେଣାର୍ଦ୍ରଂ ଦହ୍ଯତେ ମିଶ୍ରଭାଵାତ୍
ତସ୍ମାତ୍ପାପୈଃ ସହ ସନ୍ଧିଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍ ॥ 67॥

ନିଜାନୁତ୍ପତତଃ ଶତ୍ରୂନ୍ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ପ୍ରଯୋଜନାନ୍ ।
ଯୋ ମୋହାନ୍ନ ନିଘୃହ୍ଣାତି ତମାପଦ୍ଗ୍ରସତେ ନରମ୍ ॥ 68॥

ଅନସୂଯାର୍ଜଵଂ ଶୌଚଂ ସନ୍ତୋଷଃ ପ୍ରିଯଵାଦିତା ।
ଦମଃ ସତ୍ଯମନାଯାସୋ ନ ଭଵନ୍ତି ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ॥ 69॥

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନମନାଯାସସ୍ତିତିକ୍ଷା ଧର୍ମନିତ୍ଯତା ।
ଵାକ୍ଚୈଵ ଗୁପ୍ତା ଦାନଂ ଚ ନୈତାନ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଷୁ ଭାରତ ॥ 70॥

ଆକ୍ରୋଶ ପରିଵାଦାଭ୍ଯାଂ ଵିହିଂସନ୍ତ୍ଯବୁଧା ବୁଧାନ୍ ।
ଵକ୍ତା ପାପମୁପାଦତ୍ତେ କ୍ଷମମାଣୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ 71॥

ହିଂସା ବଲମସାଧୂନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଦଣ୍ଡଵିଧିର୍ବଲମ୍ ।
ଶୁଶ୍ରୂଷା ତୁ ବଲଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କ୍ଷମାଗୁଣଵତାଂ ବଲମ୍ ॥ 72॥

ଵାକ୍ସଂଯମୋ ହି ନୃପତେ ସୁଦୁଷ୍କରତମୋ ମତଃ ।
ଅର୍ଥଵଚ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରଂ ଚ ନ ଶକ୍ଯଂ ବହୁଭାଷିତୁମ୍ ॥ 73॥

ଅଭ୍ଯାଵହତି କଲ୍ଯାଣଂ ଵିଵିଧା ଵାକ୍ସୁଭାଷିତା ।
ସୈଵ ଦୁର୍ଭାଷିତା ରାଜନ୍ନନର୍ଥାଯୋପପଦ୍ଯତେ ॥ 74॥

ସଂରୋହତି ଶରୈର୍ଵିଦ୍ଧଂ ଵନଂ ପରଶୁନା ହତମ୍ ।
ଵାଚା ଦୁରୁକ୍ତଂ ବୀଭତ୍ସଂ ନ ସଂରୋହତି ଵାକ୍କ୍ଷତମ୍ ॥ 75॥

କର୍ଣିନାଲୀକନାରାଚା ନିର୍ହରନ୍ତି ଶରୀରତଃ ।
ଵାକ୍ଷଲ୍ଯସ୍ତୁ ନ ନିର୍ହର୍ତୁଂ ଶକ୍ଯୋ ହୃଦି ଶଯୋ ହି ସଃ ॥ 76॥

ଵାକ୍ସାଯକା ଵଦନାନ୍ନିଷ୍ପତନ୍ତି
ଯୈରାହତଃ ଶୋଚତି ରତ୍ର୍ଯହାନି ।
ପରସ୍ଯ ନାମର୍ମସୁ ତେ ପତନ୍ତି
ତାନ୍ପଣ୍ଡିତୋ ନାଵସୃଜେତ୍ପରେଷୁ ॥ 77॥

ଯସ୍ମୈ ଦେଵାଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ପୁରୁଷାଯ ପରାଭଵମ୍ ।
ବୁଦ୍ଧିଂ ତସ୍ଯାପକର୍ଷନ୍ତି ସୋଽପାଚୀନାନି ପଶ୍ଯତି ॥ 78॥

ବୁଦ୍ଧୌ କଲୁଷ ଭୂତାଯାଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ ।
ଅନଯୋ ନଯସଙ୍କାଶୋ ହୃଦଯାନ୍ନାପସର୍ପତି ॥ 79॥

ସେଯଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପରୀତା ତେ ପୁତ୍ରାଣାଂ ତଵ ଭାରତ ।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଵିରୋଧେନ ନ ଚୈନାଂ ଅଵବୁଧ୍ଯସେ ॥ 80॥

ରାଜା ଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯାପି ଯୋ ଭଵେତ୍ ।
ଶିଷ୍ଯସ୍ତେ ଶାସିତା ସୋଽସ୍ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ॥ 81॥

ଅତୀଵ ସର୍ଵାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତେ ଭାଗଧେଯ ପୁରସ୍କୃତଃ ।
ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଚୈଵ ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ॥ 82॥

ଆନୃଶଂସ୍ଯାଦନୁକ୍ରୋଶାଦ୍ଯୋଽସୌ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ ।
ଗୌରଵାତ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବହୂନ୍କ୍ଲେଶାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତି ॥ 83॥