ৱিদুৰ নীতি - উদ্যোগ পৰ্ৱম্, অধ্যাযঃ 40

॥ ইতি শ্ৰীমাহাভাৰতে উদ্যোগপৰ্ৱণি প্ৰজাগৰপৰ্ৱণি ৱিদুৰৱাক্যে চত্ৱাৰিংশোঽধ্যাযঃ ॥
ৱিদুৰ উৱাচ।
যোঽভ্যৰ্থিতঃ সদ্ভিৰসজ্জমানঃ
কৰোত্যৰ্থং শক্তিমহাপযিত্ৱা ।
ক্ষিপ্ৰং যশস্তং সমুপৈতি সন্তমলং
প্ৰসন্না হি সুখায সন্তঃ ॥ 1॥

মহান্তমপ্যৰ্থমধৰ্মযুক্তং
যঃ সন্ত্যজত্যনুপাক্ৰুষ্ট এৱ ।
সুখং স দুঃখান্যৱমুচ্য শেতে
জীৰ্ণাং ত্ৱচং সৰ্প ইৱাৱমুচ্য ॥ 2॥

অনৃতং চ সমুত্কৰ্ষে ৰাজগামি চ পৈশুনম্ ।
গুৰোশ্চালীক নিৰ্বন্ধঃ সমানি ব্ৰহ্মহত্যযা ॥ 3॥

অসূযৈক পদং মৃত্যুৰতিৱাদঃ শ্ৰিযো ৱধঃ ।
অশুশ্ৰূষা ত্ৱৰা শ্লাঘা ৱিদ্যাযাঃ শত্ৰৱস্ত্ৰযঃ ॥ 4॥

সুখাৰ্থিনঃ কুতো ৱিদ্যা নাস্তি ৱিদ্যাৰ্থিনঃ সুখম্ ।
সুখাৰ্থী ৱা ত্যজেদ্ৱিদ্যাং ৱিদ্যাৰ্থী ৱা সুখং ত্যজেত্ ॥ 5॥

নাগ্নিস্তৃপ্যতি কাষ্ঠানাং নাপগানাং মহোদধিঃ ।
নান্তকঃ সৰ্ৱভূতানাং ন পুংসাং ৱামলোচনা ॥ 6॥

আশা ধৃতিং হন্তি সমৃদ্ধিমন্তকঃ
ক্ৰোধঃ শ্ৰিযং হন্তি যশঃ কদৰ্যতা ।
অপালনং হন্তি পশূংশ্চ ৰাজন্ন্
একঃ ক্ৰুদ্ধো ব্ৰাহ্মণো হন্তি ৰাষ্ট্ৰম্ ॥ 7॥

অজশ্চ কাংস্যং চ ৰথশ্চ নিত্যং
মধ্ৱাকৰ্ষঃ শকুনিঃ শ্ৰোত্ৰিযশ্ চ ।
ৱৃদ্ধো জ্ঞাতিৰৱসন্নো ৱযস্য
এতানি তে সন্তু গৃহে সদৈৱ ॥ 8॥

অজোক্ষা চন্দনং ৱীণা আদৰ্শো মধুসৰ্পিষী ।
ৱিষমৌদুম্বৰং শঙ্খঃ স্ৱৰ্ণং নাভিশ্চ ৰোচনা ॥ 9॥

গৃহে স্থাপযিতৱ্যানি ধন্যানি মনুৰব্ৰৱীত্ ।
দেৱ ব্ৰাহ্মণ পূজাৰ্থমতিথীনাং চ ভাৰত ॥ 10॥

ইদং চ ত্ৱাং সৰ্ৱপৰং ব্ৰৱীমি
পুণ্যং পদং তাত মহাৱিশিষ্টম্ ।
ন জাতু কামান্ন ভযান্ন লোভাদ্
ধৰ্মং ত্যজেজ্জীৱিতস্যাপি হেতোঃ ॥ 11॥

নিত্যো ধৰ্মঃ সুখদুঃখে ত্ৱনিত্যে
নিত্যো জীৱো ধাতুৰস্য ত্ৱনিত্যঃ ।
ত্যক্ত্ৱানিত্যং প্ৰতিতিষ্ঠস্ৱ নিত্যে
সন্তুষ্য ত্ৱং তোষ পৰো হি লাভঃ ॥ 12॥

মহাবলান্পশ্য মনানুভাৱান্
প্ৰশাস্য ভূমিং ধনধান্য পূৰ্ণাম্ ।
ৰাজ্যানি হিত্ৱা ৱিপুলাংশ্চ ভোগান্
গতান্নৰেন্দ্ৰান্ৱশমন্তকস্য ॥ 13॥

মৃতং পুত্ৰং দুঃখপুষ্টং মনুষ্যা
উত্ক্ষিপ্য ৰাজন্স্ৱগৃহান্নিৰ্হৰন্তি ।
তং মুক্তকেশাঃ কৰুণং ৰুদন্তশ্
চিতামধ্যে কাষ্ঠমিৱ ক্ষিপন্তি ॥ 14॥

অন্যো ধনং প্ৰেতগতস্য ভুঙ্ক্তে
ৱযাংসি চাগ্নিশ্চ শৰীৰধাতূন্ ।
দ্ৱাভ্যামযং সহ গচ্ছত্যমুত্ৰ
পুণ্যেন পাপেন চ ৱেষ্ট্যমানঃ ॥ 15॥

উত্সৃজ্য ৱিনিৱৰ্তন্তে জ্ঞাতযঃ সুহৃদঃ সুতাঃ ।
অগ্নৌ প্ৰাস্তং তু পুৰুষং কৰ্মান্ৱেতি স্ৱযং কৃতম্ ॥ 16॥

অস্মাল্লোকাদূৰ্ধ্ৱমমুষ্য চাধো
মহত্তমস্তিষ্ঠতি হ্যন্ধকাৰম্ ।
তদ্ৱৈ মহামোহনমিন্দ্ৰিযাণাং
বুধ্যস্ৱ মা ত্ৱাং প্ৰলভেত ৰাজন্ ॥ 17॥

ইদং ৱচঃ শক্ষ্যসি চেদ্যথাৱন্
নিশম্য সৰ্ৱং প্ৰতিপত্তুমেৱম্ ।
যশঃ পৰং প্ৰাপ্স্যসি জীৱলোকে
ভযং ন চামুত্ৰ ন চেহ তেঽস্তি ॥ 18॥

আত্মা নদী ভাৰত পুণ্যতীৰ্থা
সত্যোদকা ধৃতিকূলা দমোৰ্মিঃ ।
তস্যাং স্নাতঃ পূযতে পুণ্যকৰ্মা
পুণ্যো হ্যাত্মা নিত্যমম্ভোঽম্ভ এৱ ॥ 19॥

কামক্ৰোধগ্ৰাহৱতীং পঞ্চেন্দ্ৰিয জলাং নদীম্ ।
কৃত্ৱা ধৃতিমযীং নাৱং জন্ম দুৰ্গাণি সন্তৰ ॥ 20॥

প্ৰজ্ঞা ৱৃদ্ধং ধৰ্মৱৃদ্ধং স্ৱবন্ধুং
ৱিদ্যা ৱৃদ্ধং ৱযসা চাপি ৱৃদ্ধম্ ।
কাৰ্যাকাৰ্যে পূজযিত্ৱা প্ৰসাদ্য
যঃ সম্পৃচ্ছেন্ন স মুহ্যেত্কদা চিত্ ॥ 21॥

ধৃত্যা শিশ্নোদৰং ৰক্ষেত্পাণিপাদং চ চক্ষুষা ।
চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰে চ মনসা মনো ৱাচং চ কৰ্মণা ॥ 22॥

নিত্যোদকী নিত্যযজ্ঞোপৱীতী
নিত্যস্ৱাধ্যাযী পতিতান্ন ৱৰ্জী ।
ঋতং ব্ৰুৱন্গুৰৱে কৰ্ম কুৰ্ৱন্
ন ব্ৰাহ্মণশ্চ্যৱতে ব্ৰহ্মলোকাত্ ॥ 23॥

অধীত্য ৱেদান্পৰিসংস্তীৰ্য চাগ্নীন্
ইষ্ট্ৱা যজ্ঞৈঃ পালযিত্ৱা প্ৰজাশ্ চ ।
গোব্ৰাহ্মণাৰ্থে শস্ত্ৰপূতান্তৰাত্মা
হতঃ সঙ্গ্ৰামে ক্ষত্ৰিযঃ স্ৱৰ্গমেতি ॥ 24॥

ৱৈশ্যোঽধীত্য ব্ৰাহ্মণান্ক্ষত্ৰিযাংশ্ চ
ধনৈঃ কালে সংৱিভজ্যাশ্ৰিতাংশ্ চ ।
ত্ৰেতা পূতং ধূমমাঘ্ৰায পুণ্যং
প্ৰেত্য স্ৱৰ্গে দেৱ সুখানি ভুঙ্ক্তে ॥ 25॥

ব্ৰহ্মক্ষত্ৰং ৱৈশ্য ৱৰ্ণং চ শূদ্ৰঃ
ক্ৰমেণৈতান্ন্যাযতঃ পূজযানঃ ।
তুষ্টেষ্ৱেতেষ্ৱৱ্যথো দগ্ধপাপস্
ত্যক্ত্ৱা দেহং স্ৱৰ্গসুখানি ভুঙ্ক্তে ॥ 26॥

চাতুৰ্ৱৰ্ণ্যস্যৈষ ধৰ্মস্তৱোক্তো
হেতুং চাত্ৰ ব্ৰুৱতো মে নিবোধ ।
ক্ষাত্ৰাদ্ধৰ্মাদ্ধীযতে পাণ্ডুপুত্ৰস্
তং ত্ৱং ৰাজন্ৰাজধৰ্মে নিযুঙ্ক্ষ্ৱ ॥ 27॥

ধৃতৰাষ্ট্ৰ উৱাচ।
এৱমেতদ্যথা মাং ত্ৱমনুশাসতি নিত্যদা ।
মমাপি চ মতিঃ সৌম্য ভৱত্যেৱং যথাত্থ মাম্ ॥ 28॥

সা তু বুদ্দিঃ কৃতাপ্যেৱং পাণ্ডৱান্ৰপ্তি মে সদা ।
দুৰ্যোধনং সমাসাদ্য পুনৰ্ৱিপৰিৱৰ্ততে ॥ 29॥

ন দিষ্টমভ্যতিক্ৰান্তুং শক্যং মৰ্ত্যেন কেন চিত্ ।
দিষ্টমেৱ কৃতং মন্যে পৌৰুষং তু নিৰৰ্থকম্ ॥ 30॥