ଵିଦୁର ନୀତି - ଉଦ୍ଯୋଗ ପର୍ଵମ୍, ଅଧ୍ଯାଯଃ 40

॥ ଇତି ଶ୍ରୀମାହାଭାରତେ ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵଣି ପ୍ରଜାଗରପର୍ଵଣି ଵିଦୁରଵାକ୍ଯେ ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ।
ଯୋଽଭ୍ଯର୍ଥିତଃ ସଦ୍ଭିରସଜ୍ଜମାନଃ
କରୋତ୍ଯର୍ଥଂ ଶକ୍ତିମହାପଯିତ୍ଵା ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଶସ୍ତଂ ସମୁପୈତି ସନ୍ତମଲଂ
ପ୍ରସନ୍ନା ହି ସୁଖାଯ ସନ୍ତଃ ॥ 1॥

ମହାନ୍ତମପ୍ଯର୍ଥମଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ
ଯଃ ସନ୍ତ୍ଯଜତ୍ଯନୁପାକ୍ରୁଷ୍ଟ ଏଵ ।
ସୁଖଂ ସ ଦୁଃଖାନ୍ଯଵମୁଚ୍ଯ ଶେତେ
ଜୀର୍ଣାଂ ତ୍ଵଚଂ ସର୍ପ ଇଵାଵମୁଚ୍ଯ ॥ 2॥

ଅନୃତଂ ଚ ସମୁତ୍କର୍ଷେ ରାଜଗାମି ଚ ପୈଶୁନମ୍ ।
ଗୁରୋଶ୍ଚାଲୀକ ନିର୍ବନ୍ଧଃ ସମାନି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା ॥ 3॥

ଅସୂଯୈକ ପଦଂ ମୃତ୍ଯୁରତିଵାଦଃ ଶ୍ରିଯୋ ଵଧଃ ।
ଅଶୁଶ୍ରୂଷା ତ୍ଵରା ଶ୍ଲାଘା ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ଶତ୍ରଵସ୍ତ୍ରଯଃ ॥ 4॥

ସୁଖାର୍ଥିନଃ କୁତୋ ଵିଦ୍ଯା ନାସ୍ତି ଵିଦ୍ଯାର୍ଥିନଃ ସୁଖମ୍ ।
ସୁଖାର୍ଥୀ ଵା ତ୍ଯଜେଦ୍ଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଵା ସୁଖଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ 5॥

ନାଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତି କାଷ୍ଠାନାଂ ନାପଗାନାଂ ମହୋଦଧିଃ ।
ନାନ୍ତକଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ପୁଂସାଂ ଵାମଲୋଚନା ॥ 6॥

ଆଶା ଧୃତିଂ ହନ୍ତି ସମୃଦ୍ଧିମନ୍ତକଃ
କ୍ରୋଧଃ ଶ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ଯଶଃ କଦର୍ଯତା ।
ଅପାଲନଂ ହନ୍ତି ପଶୂଂଶ୍ଚ ରାଜନ୍ନ୍
ଏକଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହନ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ॥ 7॥

ଅଜଶ୍ଚ କାଂସ୍ଯଂ ଚ ରଥଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ
ମଧ୍ଵାକର୍ଷଃ ଶକୁନିଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଶ୍ ଚ ।
ଵୃଦ୍ଧୋ ଜ୍ଞାତିରଵସନ୍ନୋ ଵଯସ୍ଯ
ଏତାନି ତେ ସନ୍ତୁ ଗୃହେ ସଦୈଵ ॥ 8॥

ଅଜୋକ୍ଷା ଚନ୍ଦନଂ ଵୀଣା ଆଦର୍ଶୋ ମଧୁସର୍ପିଷୀ ।
ଵିଷମୌଦୁମ୍ବରଂ ଶଙ୍ଖଃ ସ୍ଵର୍ଣଂ ନାଭିଶ୍ଚ ରୋଚନା ॥ 9॥

ଗୃହେ ସ୍ଥାପଯିତଵ୍ଯାନି ଧନ୍ଯାନି ମନୁରବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଦେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜାର୍ଥମତିଥୀନାଂ ଚ ଭାରତ ॥ 10॥

ଇଦଂ ଚ ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵପରଂ ବ୍ରଵୀମି
ପୁଣ୍ଯଂ ପଦଂ ତାତ ମହାଵିଶିଷ୍ଟମ୍ ।
ନ ଜାତୁ କାମାନ୍ନ ଭଯାନ୍ନ ଲୋଭାଦ୍
ଧର୍ମଂ ତ୍ଯଜେଜ୍ଜୀଵିତସ୍ଯାପି ହେତୋଃ ॥ 11॥

ନିତ୍ଯୋ ଧର୍ମଃ ସୁଖଦୁଃଖେ ତ୍ଵନିତ୍ଯେ
ନିତ୍ଯୋ ଜୀଵୋ ଧାତୁରସ୍ଯ ତ୍ଵନିତ୍ଯଃ ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠସ୍ଵ ନିତ୍ଯେ
ସନ୍ତୁଷ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତୋଷ ପରୋ ହି ଲାଭଃ ॥ 12॥

ମହାବଲାନ୍ପଶ୍ଯ ମନାନୁଭାଵାନ୍
ପ୍ରଶାସ୍ଯ ଭୂମିଂ ଧନଧାନ୍ଯ ପୂର୍ଣାମ୍ ।
ରାଜ୍ଯାନି ହିତ୍ଵା ଵିପୁଲାଂଶ୍ଚ ଭୋଗାନ୍
ଗତାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵଶମନ୍ତକସ୍ଯ ॥ 13॥

ମୃତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁଃଖପୁଷ୍ଟଂ ମନୁଷ୍ଯା
ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ରାଜନ୍ସ୍ଵଗୃହାନ୍ନିର୍ହରନ୍ତି ।
ତଂ ମୁକ୍ତକେଶାଃ କରୁଣଂ ରୁଦନ୍ତଶ୍
ଚିତାମଧ୍ଯେ କାଷ୍ଠମିଵ କ୍ଷିପନ୍ତି ॥ 14॥

ଅନ୍ଯୋ ଧନଂ ପ୍ରେତଗତସ୍ଯ ଭୁଙ୍କ୍ତେ
ଵଯାଂସି ଚାଗ୍ନିଶ୍ଚ ଶରୀରଧାତୂନ୍ ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମଯଂ ସହ ଗଚ୍ଛତ୍ଯମୁତ୍ର
ପୁଣ୍ଯେନ ପାପେନ ଚ ଵେଷ୍ଟ୍ଯମାନଃ ॥ 15॥

ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତନ୍ତେ ଜ୍ଞାତଯଃ ସୁହୃଦଃ ସୁତାଃ ।
ଅଗ୍ନୌ ପ୍ରାସ୍ତଂ ତୁ ପୁରୁଷଂ କର୍ମାନ୍ଵେତି ସ୍ଵଯଂ କୃତମ୍ ॥ 16॥

ଅସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦୂର୍ଧ୍ଵମମୁଷ୍ଯ ଚାଧୋ
ମହତ୍ତମସ୍ତିଷ୍ଠତି ହ୍ଯନ୍ଧକାରମ୍ ।
ତଦ୍ଵୈ ମହାମୋହନମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ
ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଲଭେତ ରାଜନ୍ ॥ 17॥

ଇଦଂ ଵଚଃ ଶକ୍ଷ୍ଯସି ଚେଦ୍ଯଥାଵନ୍
ନିଶମ୍ଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିପତ୍ତୁମେଵମ୍ ।
ଯଶଃ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଜୀଵଲୋକେ
ଭଯଂ ନ ଚାମୁତ୍ର ନ ଚେହ ତେଽସ୍ତି ॥ 18॥

ଆତ୍ମା ନଦୀ ଭାରତ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥା
ସତ୍ଯୋଦକା ଧୃତିକୂଲା ଦମୋର୍ମିଃ ।
ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତଃ ପୂଯତେ ପୁଣ୍ଯକର୍ମା
ପୁଣ୍ଯୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ନିତ୍ଯମମ୍ଭୋଽମ୍ଭ ଏଵ ॥ 19॥

କାମକ୍ରୋଧଗ୍ରାହଵତୀଂ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯ ଜଲାଂ ନଦୀମ୍ ।
କୃତ୍ଵା ଧୃତିମଯୀଂ ନାଵଂ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଗାଣି ସନ୍ତର ॥ 20॥

ପ୍ରଜ୍ଞା ଵୃଦ୍ଧଂ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧଂ ସ୍ଵବନ୍ଧୁଂ
ଵିଦ୍ଯା ଵୃଦ୍ଧଂ ଵଯସା ଚାପି ଵୃଦ୍ଧମ୍ ।
କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପ୍ରସାଦ୍ଯ
ଯଃ ସମ୍ପୃଚ୍ଛେନ୍ନ ସ ମୁହ୍ଯେତ୍କଦା ଚିତ୍ ॥ 21॥

ଧୃତ୍ଯା ଶିଶ୍ନୋଦରଂ ରକ୍ଷେତ୍ପାଣିପାଦଂ ଚ ଚକ୍ଷୁଷା ।
ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚ ମନସା ମନୋ ଵାଚଂ ଚ କର୍ମଣା ॥ 22॥

ନିତ୍ଯୋଦକୀ ନିତ୍ଯଯଜ୍ଞୋପଵୀତୀ
ନିତ୍ଯସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୀ ପତିତାନ୍ନ ଵର୍ଜୀ ।
ଋତଂ ବ୍ରୁଵନ୍ଗୁରଵେ କର୍ମ କୁର୍ଵନ୍
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ୍ଯଵତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ ॥ 23॥

ଅଧୀତ୍ଯ ଵେଦାନ୍ପରିସଂସ୍ତୀର୍ଯ ଚାଗ୍ନୀନ୍
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈଃ ପାଲଯିତ୍ଵା ପ୍ରଜାଶ୍ ଚ ।
ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ଶସ୍ତ୍ରପୂତାନ୍ତରାତ୍ମା
ହତଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ସ୍ଵର୍ଗମେତି ॥ 24॥

ଵୈଶ୍ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାଂଶ୍ ଚ
ଧନୈଃ କାଲେ ସଂଵିଭଜ୍ଯାଶ୍ରିତାଂଶ୍ ଚ ।
ତ୍ରେତା ପୂତଂ ଧୂମମାଘ୍ରାଯ ପୁଣ୍ଯଂ
ପ୍ରେତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ଦେଵ ସୁଖାନି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ 25॥

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଂ ଵୈଶ୍ଯ ଵର୍ଣଂ ଚ ଶୂଦ୍ରଃ
କ୍ରମେଣୈତାନ୍ନ୍ଯାଯତଃ ପୂଜଯାନଃ ।
ତୁଷ୍ଟେଷ୍ଵେତେଷ୍ଵଵ୍ଯଥୋ ଦଗ୍ଧପାପସ୍
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାନି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ 26॥

ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯୈଷ ଧର୍ମସ୍ତଵୋକ୍ତୋ
ହେତୁଂ ଚାତ୍ର ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧ ।
କ୍ଷାତ୍ରାଦ୍ଧର୍ମାଦ୍ଧୀଯତେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରସ୍
ତଂ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ରାଜଧର୍ମେ ନିଯୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ॥ 27॥

ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉଵାଚ।
ଏଵମେତଦ୍ଯଥା ମାଂ ତ୍ଵମନୁଶାସତି ନିତ୍ଯଦା ।
ମମାପି ଚ ମତିଃ ସୌମ୍ଯ ଭଵତ୍ଯେଵଂ ଯଥାତ୍ଥ ମାମ୍ ॥ 28॥

ସା ତୁ ବୁଦ୍ଦିଃ କୃତାପ୍ଯେଵଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ରପ୍ତି ମେ ସଦା ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଵିପରିଵର୍ତତେ ॥ 29॥

ନ ଦିଷ୍ଟମଭ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ମର୍ତ୍ଯେନ କେନ ଚିତ୍ ।
ଦିଷ୍ଟମେଵ କୃତଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ତୁ ନିରର୍ଥକମ୍ ॥ 30॥