The Guru

শ্ৰী দাসবোধ অধ্যায 3

(Dasbodh Dashak 3 in Assamese)

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 3 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 3. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for वैराग्यनिरूपण.

#of 614
সগুণপৰীক্ষা
॥ সমাস পহিলা : জন্মদুঃখ নিৰূপণ ॥॥ শ্ৰীৰাম ॥
সমাস দুসৰা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (অ) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
। সমাস তিসৰা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (ব) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস চৱথা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (ক) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস পাচৱা : স্ৱগুণপৰীক্ষা ( ড ) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস সহাৱা : আধ্যাত্মিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস সাতৱা : আধিভৌতিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস আঠৱা : আধিদৈৱিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস নৱৱা : মৃত্যুনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সমাস দহাৱা : ৱৈৰাগ্য নিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
॥ সমাস পহিলা : জন্মদুঃখ নিৰূপণ ॥॥ শ্ৰীৰাম ॥
জন্ম দুঃখাচা অংকুৰ । জন্ম শোকাচা সাগৰ ।
জন্ম ভযাচা ডোংগৰ । চল়েনা ঐসা ॥ ১॥
জন্ম কৰ্মাচী আটণী । জন্ম পাতকাচী খাণী ।
জন্ম কাল়াচী জাচণী । নিচ নৱী ॥ ২॥
জন্ম কুৱিদ্যেচেং ফল় । জন্ম লোভাচেং কমল় ।
জন্ম ভ্ৰাংতীচেং পডল় । জ্ঞানহীন ॥ ৩॥
জন্ম জিৱাসী বংধন । জন্ম মৃত্যাসী কাৰণ ।
জন্ম হেংচি অকাৰণ । গথাগোৱী ॥ ৪॥
জন্ম সুখাচা ৱিসৰ । জন্ম চিংতেচা আগৰ ।
জন্ম ৱাসনাৱিস্তাৰ । ৱিস্তাৰলা ॥ ৫॥
জন্ম জীৱাচী আৱদসা । জন্ম কল্পনেচা ঠসা ।
জন্ম লাংৱেচা ৱল়সা । মমতাৰূপ ॥ ৬॥
জন্ম মাযেচে মৈংদাৱেং । জন্ম ক্ৰোধাচেং ৱিৰাৱেং ।
জন্ম মোক্ষাস আডৱেং । ৱিঘ্ন আহে ॥ ৭॥
জন্ম জিৱাচেং মীপণ । জন্ম অহংতেচা গুণ ।
জন্ম হেংচি ৱিস্মৰণ । ঈশ্ৱৰাচেং ॥ ৮॥
জন্ম ৱিষযাংচী আৱডী । জন্ম দুৰাশেচী বেডী ।
জন্ম কাল়াচী কাংকডী । ভক্ষিতাহে ॥ ৯॥
জন্ম হাচি ৱিষমকাল় । জন্ম হেংচি ৱোখটী ৱেল় ।
জন্ম হা অতি কুশ্চীল় । নৰ্কপতন ॥ ১০॥
পাহাতাং শৰীৰাচেং মূল় । যা ঐসেং নাহীং অমংগল় ।
ৰজস্ৱলেচা জো ৱিটাল় । ত্যামধ্যেং জন্ম যাসী ॥ ১১॥
অত্যংত দোষ জ্যা ৱিটাল়া । ত্যা ৱিটাল়াচাচি পুতল়া ।
তেথেং নিৰ্মল়পণাচা সোহল়া । কেৱী ঘডে ॥ ১২॥
ৰজস্ৱলেচা জো ৱিটাল় । ত্যাচা আল়োন জালা গাল় ।
ত্যা গল়াচেংচ কেৱল় । শৰীৰ হেং ॥ ১৩॥
ৱৰী ৱৰী দিসে ৱৈভৱাচেং । অংতৰীং পোতডেং নৰ্কাচেং ।
জৈসেং ঝাংকণেং চৰ্মকুংডাচেং । উঘডিতাংচ নযে ॥ ১৪॥
কুংড ধুতাং শুদ্ধ হোতেং । যাস প্ৰত্যঈং ধুঈজেতেং ।
তৰী দুৰ্গংধী দেহাতেং । শুদ্ধতা ন যে ॥ ১৫॥
অস্তীপংজৰ উভৱিলা । সীৰানাডীং গুংডাল়িলা ।
মেদমাংসেং সৰসাৱিলা । সাংদোসাঅংদীং ভৰূনী ॥ ১৬॥
অশুদ্ধ শব্দেং শুদ্ধ নাহীং । তেংহি ভৰলেং অসে দেহীং ।
নানা ৱ্যাধী দুঃখেং তেংহি । অভ্যাংতৰী ৱসতী ॥ ১৭॥
নৰ্কাচেং কোঠাৰ ভৰলেং । আংতবাহেৰী লিডীবিডিলেং ।
মূত্ৰপোতডেং জমলেং । দুৰ্গংধীচেং ॥ ১৮॥
জংত কিডে আণী আংতডী । নানা দুৰ্গংধীচী পোতডী ।
অমুপ লৱথৱিতী কাতডী । কাংটাল়ৱাণী ॥ ১৯॥
সৰ্ৱাংগাস সিৰ প্ৰমাণ । তেথেং বল়সেং ৱাহে ঘ্ৰাণ ।
উঠে ঘাণী ফুটতাং শ্ৰৱণ । তে দুৰ্গংধী নেঘৱে ॥ ২০॥
ডোল়াং নিঘতী চিপডেং । নাকীং দাটতীং মেকডেং ।
প্ৰাতঃকাল়ীং ঘাণী পডে । মুখীং মল়াসাৰিখী ॥২১॥
লাল় থুংকা আণী মল় । পীত শ্লেষ্মা প্ৰবল় ।
তযাস ম্হণতী মুখকমল় । চংদ্ৰাসাৰিখেং ॥ ২২॥
মুখ ঐসেং কুশ্চীল় দিসে । পোটীং ৱিষ্ঠা ভৰলী অসে ।
প্ৰত্যক্ষাস প্ৰমাণ নসে । ভূমংডল়ীং ॥ ২৩॥
পোটীং ঘালিতাং দিৱ্যান্ন । কাংহীং ৱিষ্ঠা কাংহীং ৱমন ।
ভাগীৰথীচেং ঘেতাং জীৱন । ত্যাচী কোযে লঘুশংকা ॥ ২৪॥
এৱং মল় মূত্ৰ আণী ৱমন । হেংচি দেহাচেং জীৱন ।
যেণেংচি দেহ ৱাঢে জাণ । যদৰ্থীং সংশয নাহীং ॥ ২৫॥
পোটীং নস্তাং মল় মূত্ৰ ৱোক । মৰোন জাতী সকল় লোক ।
জালা ৰাৱ অথৱা ৰংক । পোটীং ৱিষ্ঠা চুকেনা ॥ ২৬॥
নিৰ্মল়পণেং কাঢূং জাতাং । তৰী দেহ পডেল তত্ৱতাং ।
এৱং দেহাচী ৱেৱস্থা । ঐসী অসে ॥ ২৭॥
ঐসা হা ধড অসতাং । যেথাভূত পাহোং জাতাং ।
মগ তে দুৰ্দশা সাংগতাং । শংকা বাধী ॥ ২৮॥
ঐসিযে কাৰাগৃহীং ৱস্তী । নৱমাস বহু ৱিপত্তী ।
নৱহি দ্ৱাৰেং নিৰোধতী । ৱাযো কৈংচা তেথেং ॥ ২৯॥
ৱোকা নৰকাচে ৰস ঝিৰপতী । তে জঠৰাগ্নীস্তৱ তাপতী ।
তেণেং সৰ্ৱহি উকডতী । অস্তিমাংস ॥ ৩০॥
ত্ৱচেৱিণ গৰ্ভ খোল়ে । তংৱ মাতেসী হোতী ডোহল়ে ।
কটৱতিক্ষণেং সৰ্ৱাংগ পোল়ে । তযা বাল়কাচেং ॥ ৩১॥
বাংধলেং চৰ্মাচেং মোটাল়েং । তেথেং ৱিষ্ঠেচেং পেটাল়েং ।
ৰসৌপায ৱংকনাল়েং । হোত অসে ॥ ৩২॥
ৱিষ্ঠা মূত্ৰ ৱাংতী পীত । নাকীং তোংডীং নিঘতী জংত ।
তেণেং নিৰ্বুজলেং চিত্ত । আতিশযেংসীং ॥ ৩৩॥
ঐসিযে কাৰাগৃহীং প্ৰাণী । পডিলা অত্যংত দাটণীং ।
কল়ৱল়োন ম্হণে চক্ৰপাণী । সোডৱীং যেথূন আতাং ॥ ৩৪॥
দেৱা সোডৱিসী যেথূন । তৰী মী স্ৱহিত কৰীন ।
গৰ্ভৱাস হা চুকৱীন । পুন্হাং ন যে যেথেং ॥ ৩৫॥
ঐসী দুখৱোন প্ৰতিজ্ঞা কেলী । তংৱ জন্মৱেল় পুঢেং আলী ।
মাতা আক্ৰংদোং লাগলী । প্ৰসূতকাল়ীং ॥ ৩৬॥
নাকীং তোংডীং বৈসলেং মাংস । মস্তকদ্ৱাৰেং সাংডী স্ৱাস ।
তেংহি বুজলেং নিশেষ । জন্মকাল়ীং ॥ ৩৭॥
মস্তকদ্ৱাৰ তেং বুজলেং । তেণেং চিত্ত নিৰ্বুজলেং ।
প্ৰাণী তল়মল়ূং লাগলেং । চহূংকডে ॥ ৩৮॥
স্ৱাস উস্ৱাস কোংডলা । তেণেং প্ৰাণী জাজাৱলা ।
মাৰ্গ দিসেনাসা জালা । কাসাৱীস ॥ ৩৯॥
চিত্ত বহু নিৰ্বুজলেং । তেণেং আডভৰীং ভৰলেং ।
লোক ম্হণতী আডৱেং আলেং । খাংডূন কাঢা ॥ ৪০॥
মগ তে খাংডূন কাঢিতী । হস্তপাদ ছেদূন ঘেতী ।
হাতাং পডিলেং তেংচি কাপিতী । মুখ নাসিক উদৰ ॥ ৪১॥
ঐসে টৱকে তোডিলে । বাল়কেং প্ৰাণ সোডিলে ।
মাতেনেংহি সাংডিলেং । কল়িৱৰ ॥ ৪২॥
মৃত্য পাৱলা আপণ । মতেচা ঘেতলা প্ৰাণ ।
দুঃখ ভোগিলেং দাৰুণ । গৰ্ভৱাসীং ॥ ৪৩॥
তথাপী সুকৃতেংকৰূনী । মাৰ্গ সাংপডলা যোনী ।
তৰ়্হীং আডকলা জাউনী । কংঠস্কংদীং মাগুতা ॥ ৪৪॥
তযে সংকোচিত পংথীং । বল়েংচি ৱোঢূন কাঢিতী ।
তেণেং গুণেং প্ৰাণ জাতী । বাল়কাচে ॥ ৪৫॥
বাল়কাচে জাতাং প্ৰাণ । অংতীং হোযে ৱিস্মৰণ ।
তেণেং পূৰ্ৱীল স্মৰণ । ৱিসৰোন গেলা ॥ ৪৬॥
গৰ্ভীং ম্হণে সোহং সোহং । বাহেৰী পডতাং ম্হণে কোহং ।
ঐসা কষ্টী জালা বহু । গৰ্ভৱাসীং ॥ ৪৭॥
দুঃখা ৱৰপডা হোতা জালা । থোৰা কষ্টীং বাহেৰী আলা ।
সৱেংচ কষ্ট ৱিসৰলা । গৰ্ভৱাসাচে ॥ ৪৮॥
সুংন্যাকাৰ জালী ৱৃত্তী । কাংহীং আঠৱেনা চিত্তীং ।
অজ্ঞানেং পডিলী ভ্ৰাংতী । তেণেং সুখচি মানিলেং ॥ ৪৯॥
দেহ ৱিকাৰ পাৱলেং । সুখদুঃখেং ঝল়ংবল়ে ।
অসো ঐসেং গুংডাল়লেং । মাযাজাল়ীং ॥ ৫০॥
ঐসেং দুঃখ গৰ্ভৱাসীং । হোতেং প্ৰাণীমাত্ৰাংসীং ।
ম্হণোনিযাং ভগৱংতাসী । শৰণ জাৱেং ॥ ৫১॥
জো ভগৱংতাচা ভক্ত । তো জন্মাপাসূন মুক্ত ।
জ্ঞানবল়েং বিৰক্ত । সৰ্ৱকাল় ॥ ৫২॥
ঐশা গৰ্ভৱাসীং ৱিপত্তী । নিৰোপিল্যা যেথামতী ।
সাৱধ হোঊন শ্ৰোতীং । পুঢেং অৱধান দ্যাৱেং ॥ ৫৩॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে জন্মদুঃখনিৰূপণনাম সমাস পহিলা ॥ ১॥
সমাস দুসৰা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (অ) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সংসাৰ হাচি দুঃখমূল় । লাগতী দুঃখাচে ইংগল় ।
মাগাং বোলিলী তল়মল় । গৰ্ভৱাসাচী ॥ ১॥
গৰ্ভৱাসীং দুঃখ জালেং । তেং বাল়ক ৱিসৰলেং ।
পুঢেং ৱাঢোং লাগলেং । দিৱসেংদিৱস ॥ ২॥
বাল়পণীং ত্ৱচা কোংৱল়ী । দুঃখ হোতাংচি তল়মল়ী ।
ৱাচা নাহীং তযে কাল়ীং । সুখদুঃখ সাংগাৱযা ॥ ৩॥
দেহাস কাংহীং দুঃখ জালেং । অথৱা ক্ষুধেনেং পীডলেং ।
তৰী তেং পৰম আক্ৰংদলেং । পৰী অংতৰ নেণৱে ॥ ৪॥
মাতা কুৰৱাল়ী ৱৰী । পৰী জে পীডা জালী অংতৰীং ।
তে মাযেসী ন কল়ে অভ্যাংতৰীং । দুঃখ হোযে বাল়কাসীং ॥ ৫॥
মাগুতেং মাগুতেং ফুংজে ৰডে । মাতা বুঝাৱী ঘেঊন কডে ।
ৱেথা নেণতী বাপুডেং । তল়মল়ী জীৱীং ॥ ৬॥
নানাৱ্যাধীচে উমাল়ে । তেণেং দুঃখেং আংদোল়ে ।
ৰডে পডে কাং পোল়ে । অগ্নিসংগেং ॥ ৭॥
শৰীৰ ৰক্ষিতাং নযে । ঘডতী নানা অপাযে ।
খোডী অধাংতৰীং হোযে । আৱেৱহীন বাল়ক ॥ ৮॥
অথৱা অপায চুকলে । পূৰ্ণপুণ্য পুঢেং ঠাকলেং ।
মাতেস ওল়খোং লাগলেং । দিৱসেংদিৱস ॥ ৯॥
ক্ষণভৰী মাতেস ন দেখে । তৰী আক্ৰংদেং ৰুদন কৰী দুঃখেং ।
তে সমঈং মাতেসাৰিখেং । আণীক কাংহিংচ নাহীং ॥ ১০॥
আস কৰূন ৱাস পাহে । মাতেৱিণ কদা ন ৰাহে ।
ৱিযোগ পল়মাত্ৰ ন সাহে । স্মৰণ জালিযাং নংতৰেং ॥ ১১॥
জৰী ব্ৰহ্মাদিক দেৱ আলে । অথৱা লক্ষ্মীনে অৱলোকিলেং ।
তৰী ন ৱচে বুঝাৱিলেং । আপলে মাতেৱাংচুনী ॥ ১২॥
কুৰূপ অথৱা কুলক্ষণ । সকল়াংহূনি কৰংটেপণ ।
তৰী নাহীং তীসমান । ভূমংডল়ীং কোণী ॥ ১৩॥
ঐসেং তেং কেৱিলৱাণেং । মাতেৱিণ দিসে উণেং ।
ৰাগেং পৰতেং কেলেং তিনেং । তৰী আক্ৰংদোনী মিঠী ঘালী ॥ ১৪॥
সুখ পাৱে মাতেজৱল়ী । দুৰী কৰিতাংচি তল়মল়ী ।
অতিপ্ৰীতি তযেকাল়ীং । মাতেৱৰী লাগলী ॥ ১৫॥
তংৱ তে মাতেস মৰণ আলেং । প্ৰাণী পোৰটেং জালেং ।
দুঃখেং ঝুৰ্ণীং লাগলেং । আঈ আঈ ম্হণোনী ॥ ১৬॥
আঈ পাহাতাং দিসেনা । দীনৰূপ পাহে জনা ।
আস লাগলিসে মনা । আঈ যেঈল ম্হণোনী ॥ ১৭॥
মাতা ম্হণৌন মুখ পাহে । তংৱ তে আপুলী মাতা নৱ্হে ।
মগ হিংৱাসলেং ৰাহে । দৈন্যৱাণেং ॥ ১৮॥
মাতাৱিযোগেং কষ্টলেং । তেণেং মানসীং দুঃখ জালেং ।
দেহহি ক্ষীণত্ৱ পাৱলেং । আতিশযেংসীং ॥ ১৯॥
অথৱা মাতাহি ৱাংচলী । মাযলেংকুৰা ভেটী জালী ।
বাল়দশা তে ৰাহিলী । দেৱসেংদিৱস ॥ ২০॥
বাল়পণ জালেং উণেং । দিৱসেংদিৱস হোযে শাহাণেং ।
মগ তে মাযেচেং অত্যংত পেৰূণেং । হোতেং, তেং ৰাহিলেং ॥ ২১॥
পুঢেং লো লাগলা খেল়াচা । কল়প মেল়ৱিলা পোৰাংচা ।
আল্যগেল্যা ডাযাচা । আনংদ শোক ৱাহে ॥ ২২॥
মাযেবাপেং সিকৱিতী পোটেং । তযাচেং পৰম দুঃখ ৱাটে ।
চট লাগলী ন সুটে । সংগতী লেংকুৰাংচী ॥ ২৩॥
লেংকুৰাঅংমধ্যেং খেল়তাং । নাঠৱে মাতা পিতা ।
তংৱ তেংথেহি অৱচিতাঅ । দুঃখ পাৱলা ॥ ২৪॥
পডিলে দাংত ফুটলা ডোল়া । মোডলে পায জালা খুল়া ।
গেলা মাজ অৱকল়া- । ঠাকূন আলী ॥ ২৫॥
নিঘাল্যা দেৱী আণী গোৱৰ । উঠলেং কপাল় লাগলা জ্ৱৰ ।
পোটসুল়ীং নিৰংতৰ । ৱাযগোল়া ॥ ২৬॥
লাগলীং ভূতেং জালী ঝডপণী । জল়ীচ্যা মেসকো মাযেৰাণী ।
মুংজ্যা ঝোটিংগ কৰণী । ম্হৈসোবাচী ॥ ২৭॥
ৱেতাল় খংকাল় লাগলা । ব্ৰহ্মগিৰ়্হো সংচৰলা ।
নেণোং চেডা ৱোলাংডিলা । কাংহীং কল়েনা ॥ ২৮॥
যেক ম্হণতী বীৰে দেৱ । যেক ম্হণতী খংডেৰাৱ ।
যেক ম্হণতী সকল় ৱাৱ । হা ব্ৰাহ্মণসমংধ ॥ ২৯॥
যেক ম্হণতী কোণেং কেলেং । আংগীং দেৱত ঘাতলে ।
যেক ম্হণতী চুকলেং । সটৱাঈচেং ॥ ৩০॥
যেক ম্হণতী কৰ্মভোগ । আংগীং জডলে নানা ৰোগ ।
ৱৈদ্য পংচাক্ষৰী চাংগ । বোলাঊন আণিলে ॥ ৩১॥
যেক ম্হণতী হা ৱাংচেনা । যেক ম্হণতী হা মৰেনা ।
ভোগ ভোগিতো যাতনা । পাপাস্তৱ ॥ ৩২॥
গৰ্ভদুঃখ ৱিসৰলা । তো ত্ৰিৱিধতাপেং পোল়লা ।
প্ৰাণী বহুত কষ্টী জালা । সংসাৰদুঃখেং ॥ ৩৩॥
ইতুকেংহি চুকোন ৱাংচলা । তৰী মাৰমাৰূং শাহাণা কেলা ।
লোকিকীং নেটকা জালা । নাংৱ ৰাখে ঐসা ॥ ৩৪॥
পুঢেং মাযবাপীং লোভাস্তৱ । সংভ্ৰমেং মাংডিলা ৱিৱ্হাৱ ।
দাঊনিযাং সকল় ৱৈভৱ । নোৱৰী পাহিলী ॥ ৩৫॥
ৱৰ়্হাডীৱৈভৱ দাটলেং । দেখোন পৰমসুখ ৱাটলে ।
মন হেং ৰংগোন গেলেং । সাসুৰৱাডীকডে ॥ ৩৬॥
মাযবাপীং ভলতৈসেং অসাৱেং । পৰী সাসুৰৱাডীস নেটকেং জাৱেং ।
দ্ৰৱ্য নসেল তৰী ঘ্যাৱেং । ৰুণ কল়াংতৰেং ॥ ৩৭॥
আংতৰ্ভাৱ তে সাসুৰৱাডীং । মাযেবাপেং ৰাহিলীং বাপুডীং ।
হোতাতী সৰ্ৱস্ৱেং কুডকুডীং । তিতুকেংচ কাৰ্য ত্যাংচেং ॥ ৩৮॥
নোৱৰী আলিযাং ঘৰা । অতী হৱ্যাস ৱাটে ৱৰা ।
ম্হণে মজসাৰিখা দুসৰা । কোণীচ নাহীং ॥ ৩৯॥
মাযবাপ বংধু বহিণী । নোৱৰী ন দিসতাং ৱাটে কাণী ।
অত্যংত লোধলা পাপিণীং । অৱিদ্যেনেং ভুলৱিলা ॥ ৪০॥
সংভোগ নস্তাং ইতুকা প্ৰেমা । যোগ্য জালিযা উলংঘী সীমা ।
প্ৰীতী ৱাঢৱিতী কামা- । কৰিতাং প্ৰাণী গুংতলা ॥ ৪১॥
জৰী ন দেখে ক্ষণ যেক ডোল়াং । তৰী জীৱ হোয উতাৱিল়া ।
প্ৰীতীপাত্ৰ অংতৰ্কল়া । ঘেঊন গেলী ॥ ৪২॥
কোৱল়ে কোৱল়ে শব্দ মংজুল় । মৰ্যাদা লজ্যা মুখকমল় ।
ৱক্ত্ৰলোকনেং কেৱল় । গ্ৰামজ্যাচে মৈংদাৱেং ॥ ৪৩॥
কল়ৱল়া যেতাং সাংৱৰেনা । শৰীৰ ৱিকল় আৱৰেনা ।
অনেত্ৰ ৱেৱসাঈং ক্ৰমেনা । হুৰহুৰ ৱাটে ॥ ৪৪॥
ৱেৱসায কৰিতাং বাহেৰী । মন লাগলেংসে ঘৰীং ।
ক্ষণাক্ষণাং অভ্যাংতৰীং । স্মৰণ হোযে কামিনীচেং ॥ ৪৫॥
তুম্হীং মাঝিযা জিৱাংতীল জীৱ । ম্হণৌনী অত্যংত লাঘৱ ।
দাঊনিযাং চিত্ত সৰ্ৱ । হিৰোন ঘেতলেং ॥ ৪৬॥
মৈদ সোইৰীক কাঢিতী । ফাংসে ঘালূন প্ৰাণ ঘেতী ।
তৈসেং আযুষ্য গেলিযাং অংতীং । প্ৰাণীযাংস হোযে ॥ ৪৭॥
প্ৰীতি কামিনীসীং লাগলী । জৰী তযেসী কোণী ৰাগেজলী ।
তৰী পৰম ক্ষিতী ৱাটলী । মানসীং গুপ্তৰূপেং ॥ ৪৮॥
তযে ভাৰ্যেচেনি কৈৱাৰেং । মাযেবাপাসীং নীচ উত্তৰেং ।
বোলোনিযাং তিৰস্কাৰেং । ৱেগল়া নিঘে ।
৪৯॥ স্ত্ৰীকাৰণেং লাজ সাংডিলী । স্ত্ৰীকাৰণেং সখীং সোডিলীং ।
স্ত্ৰীকাৰণেং ৱিঘডিলীং । সকল়হি জিৱলগেং ॥ ৫০॥
স্ত্ৰীকাৰণেং দেহ ৱিকিলা । স্ত্ৰীকাৰণেং সেৱক জালা ।
স্ত্ৰীকাৰণেং সাংডৱিলা । ৱিৱেকাসী ॥ ৫১॥
স্ত্ৰীকাৰণেং লোলংগতা । স্ত্ৰীকাৰণেং অতিনম্ৰতা ।
স্ত্ৰীকাৰণেং পৰাধেনতা । অংগিকাৰিলী ॥ ৫২॥
স্ত্ৰীকাৰণেং লোভী জালা । স্ত্ৰীকাৰণেং ধৰ্ম সাংডিলা ।
স্ত্ৰীকাৰণেং অংতৰলা । তীৰ্থযাত্ৰা স্ৱধৰ্ম ॥ ৫৩॥
স্ত্ৰীকাৰণেং সৰ্ৱথা কাংহীং । শুভাশুভ ৱিচাৰিলেং নাহীং ।
তনু মনু ধনু সৰ্ৱহী । অনন্যভাৱেং অৰ্পিলেং ॥ ৫৪॥
স্ত্ৰীকাৰণেং পৰমাৰ্থ বুডৱিলা । প্ৰাণী স্ৱহিতাস নাডলা ।
ঈশ্ৱৰীং কানকোংডা জালা । স্ত্ৰীকাৰণেং কামবুদ্ধী ॥ ৫৫॥
স্ত্ৰীকাৰণেং সোডিলী ভক্তী । স্ত্ৰীকাৰণেং সোডিলী ৱিৰক্তী ।
স্ত্ৰীকাৰণেং সাযোজ্যমুক্তী । তেহি তুছ্য মানিলী ॥ ৫৬॥
যেকে স্ত্ৰিযেচেনি গুণেং । ব্ৰহ্মাংড মানিলেং ঠেংগণেং ।
জিৱলগেং তীং পিসুণেং । ঐসীং ৱাটলীং ॥ ৫৭॥
ঐসী অংতৰপ্ৰীতি জডলী । সাৰ্ৱস্ৱাচী সাংডী কেলী ।
তংৱ তে মৰোন গেলী । অকস্মাত ॥ ৫৮॥
তেণেং মনীং শোক ৱাঢলা । ম্হণে থোৰ ঘাত জালা ।
আতাং কৈংচা বুডালা । সংসাৰ মাঝা ॥ ৫৯॥
জিৱলগাংচা সোডিলা সংগ । অৱচিতা জালা ঘৰভংগ ।
আতাং কৰূং মাযাত্যাগ । ম্হণে দুঃখেং ॥ ৬০॥
স্ত্ৰী ঘেঊন আডৱী । ঊৰ বডৱী পোট বডৱী ।
লাজ সাংডূন গৌৰৱী । লোকাং দেখতাং ॥ ৬১॥
ম্হণে মাঝেং বুডালেং ঘৰ । আতাং ন কৰী হা সংসাৰ ।
দুঃখেং আক্ৰংদলা থোৰ । ঘোৰ ঘোষেং ॥ ৬২॥
তেণেং জীৱ ৱাৰযাৱেঘলা । সৰ্ৱস্ৱাচা উবগ আলা ।
তেণেং দুঃখেং জালা । জোগী কাং মহাত্মা ॥ ৬৩॥
কাং তেং নিঘোন জাণেং চুকলেং । পুন্হাং মাগুতেং লগ্ন কেলেং ।
তেণেং অত্যংতচি মগ্ন জালেং । মন দ্ৱিতীয সংমংধীং ॥ ৬৪॥
জালা দ্ৱিতীয সংমংধ । সৱেংচি মাংডিলা আনংদ ।
শ্ৰোতীং ৱ্হাৱেং সাৱধ । পুঢিলে সমাসীং ॥ ৬৫॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে স্ৱগুণপৰীক্ষানাম সমাস দুসৰা ॥ ২॥
। সমাস তিসৰা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (ব) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
দ্ৱিতীয সংমংধ জালা । দুঃখ মাগীল ৱিসৰলা ।
সুখ মানূন ৰাহিলা । সংসাৰাচেং ॥ ১॥
জালা অত্যংত কৃপণ । পোটেং ন খায অন্ন ।
ৰুক্যাকাৰণেং সাংডী প্ৰাণ । যেকসৰা ॥ ২॥
কদা কল্পাংতীং ন ৱেচী । সাংচিলেংচি পুন্হা সাংচী ।
অংতৰীং অসেল কৈংচী । সদ্ৱাসনা ॥ ৩॥
স্ৱযেং ধৰ্ম ন কৰী । ধৰ্মকৰ্ত্যাসহি ৱাৰী ।
সৰ্ৱকাল় নিংদা কৰী । সাধুজনাচী ॥ ৪॥
নেণে তীৰ্থ নেণে ৱ্ৰত । নেণে অতিত অভ্যাগত ।
মুংগীমুখীংচেং জেং সীত । তেংহী ৱেংচূন সাংচী ॥ ৫॥
স্ৱযেং পুণ্য কৰৱেনা । কেলেং তৰী দেখৱেনা ।
উপহাস্য কৰী মনা- । নযে ম্হণৌনী ॥ ৬॥
দেৱাং ভক্তাংস উছেদী । আংগবল়েং সকল়াংস খেদী ।
নিষ্ঠুৰ শব্দেং অংতৰ ভেদী । প্ৰাণীমাত্ৰাংচেং ॥ ৭॥
নীতি সাংডূন মাগেং । অনীতীনেং ৱৰ্তোং লাগে ।
গৰ্ৱ ধৰূন ফুগে । সৰ্ৱকাল় ॥ ৮॥
পূৰ্ৱজাংস সিংতৰিলেং । পক্ষশ্ৰাদ্ধহি নাহীং কেলেং ।
কুল়দৈৱত ঠকিলেং । কোণেপৰী ॥ ৯॥
আক্ষত ভৰিলী ভাণা । দুজা ব্ৰাহ্মণ মেহুণা ।
আলা হোতা পাহুণা । স্ত্ৰিযেস মূল় ॥ ১০॥
কদা নাৱডে হৰিকথা । দেৱ নলগে সৰ্ৱথা ।
স্নানসংধ্যা ম্হণে ৱৃথা । কাসযা কৰাৱী ॥ ১১॥
অভিল়াষেং সাংচী ৱিত্ত । স্ৱযেং কৰী ৱিস্ৱাসঘাত ।
মদেং মাতলা উন্মত্ত । তাৰুণ্যপণেং ॥ ১২॥
তাৰুণ্য আংগীং ভৰলেং । ধাৰিষ্ট ন ৱচে ধৰিলেং ।
কৰূং নযেং তেংচি কেলেং । মাহাপাপ ॥ ১৩॥
স্ত্ৰী কেলী পৰী ধাকুটী । ধীৰ ন ধৰৱেচি পোটীং ।
ৱিষযলোভেং সেৱটীং । ৱোল়খী সাংডিলী ॥ ১৪॥
মাযে বহিণ ন ৱিচাৰী । জালা পাপী পৰদ্ৱাৰী ।
দংড পাৱলা ৰাজদ্ৱাৰীং । তৰ়্হীং পালটেনা ॥ ১৫॥
পৰস্ত্ৰী দেখোনি দৃষ্টীং । অভিল়াষ উঠে পোটীং ।
অকৰ্তৱ্যেং হিংপুটী । পুন্হাং হোযে ॥ ১৬॥
ঐসেং পাপ উদংড কেলেং । শুভাশুভ নাহীং উৰলেং ।
তেণেং দোষেং দুঃখ ভৰলেং । অকস্মাত আংগীং ॥ ১৭॥
ৱ্যাধী ভৰলী সৰ্ৱাংগীং । প্ৰাণী জালা ক্ষযৰোগী ।
কেলে দোষ আপুলে ভোগী । সীঘ্ৰ কাল়েং ॥ ১৮॥
দুঃখেং সৰ্ৱাংগ ফুটলেং । নাসিক অৱঘেংচি বৈসলেং ।
লক্ষণ জাঊন জালেং । কুলক্ষণ ॥ ১৯॥
দেহাস ক্ষীণতা আলী । নানা ৱেথা উদ্ভৱলী ।
তাৰুণ্যশক্তী ৰাহিলী । খংগলা প্ৰাণী ॥ ২০॥
সৰ্ৱাংগীং লাগল্যা কল়া । দেহাস আলী অৱকল়া ।
প্ৰাণী কাংপে চল়চল়াং । শক্তি নাহীং ॥ ২১॥
হস্তপাদাদিক ঝডলে । সৰ্ৱাংগীং কিডে পডিলে ।
দেখোন থুংকোং লাগলে । লাহানথোৰ ॥ ২২॥
জালী ৱিষ্টেচী সাৰণী । ভোৱতী উঠলী ৱৰ্ঢাণী ।
অত্যংত খংগলা প্ৰাণী । জীৱ ন ৱচে ॥ ২৩॥
আতাং মৰণ দে গা দেৱা । বহুত কষ্ট জালে জীৱা ।
জালা নাহীং নেণোং ঠেৱা । পাতকাচা ॥ ২৪॥
দুঃখেং ঘল়ঘল়াং ৰডে । জোং জোং পাহে আংগাকডে ।
তোং তোং দৈন্যৱাণেং বাপুডেং । তল়মল়ী জীৱীং ॥ ২৫॥
ঐসে কষ্ট জালে বহুত । সকল় জালেং ৱাতাহাত ।
দৰৱডা ঘালূন ৱিত্ত । চোৰটীং নেলেং ॥ ২৬॥
জালেং আৰত্ৰ না পৰত্ৰ । প্ৰাৰব্ধ ঠাকলেং ৱিচিত্ৰ ।
আপলা আপণ মল়মূত্ৰ । সেৱিলা দুঃখেং ॥ ২৭॥
পাপসামগ্ৰী সৰলী । দেৱসেংদিৱস ৱেথা হৰলী ।
ৱৈদ্যেং ঔষধেং দিধলীং । উপচাৰ জালা ॥ ২৮॥
মৰত মৰত ৱাংচলা । যাস পুন্হাং জন্ম জালা ।
লোক ম্হণতী পডিলা । মাণসাংমধ্যেং ॥ ২৯॥
যেৰেং স্ত্ৰী আণিলী । বৰৱী ঘৰৱাত মাংডিলী ।
অতি স্ৱাৰ্থবুদ্ধী ধৰিলী । পুন্হাং মাগুতী ॥ ৩০॥
কাংহীং ৱৈভৱ মেল়ৱিলেং । পুন্হাং সৰ্ৱহী সংচিলেং ।
পৰংতু গৃহ বুডালেং । সংতান নাহীং ॥ ৩১॥
পুত্ৰ সংতাঅন নস্তাং দুঃখী । ৱাংজ নাংৱ পডিলেং লোকিকীং ।
তেং ন ফিটে ম্হণোনী লেংকী । তৰী হো আতাং ॥ ৩২॥
ম্হণোন নানা সাযাস । বহুত দেৱাস কেলে নৱস ।
তীৰ্থেং ৱ্ৰতেং উপৱাস । ধৰণেং পাৰণেং মাংডিলেং ॥ ৩৩॥
ৱিষযসুখ তেং ৰাহিলে । ৱাংজপণেং দুঃখী কেলেং ।
তংৱ তেং কুল়দৈৱত পাৱলেং । জালী ৱৃদ্ধী ॥ ৩৪॥
ত্যা লেংকুৰাৱৰী অতিপ্ৰীতি । দোঘেহি ক্ষণ যেক ন ৱিশংভতী ।
কাংহীং জাল্যা আক্ৰংদতী । দীৰ্ঘস্ৱৰেং ॥ ৩৫॥
ঐসী তে দুঃখিস্তে । পূজীত হোতী নানা দৈৱতেং ।
তংৱ তেংহি মেলেং অৱচিতেং । পূৰ্ৱ পাপেংকৰূনী ॥ ৩৬॥
তেণেং বহুত দুঃখ জালেং । ঘৰীং আৰংধেং পডিলেং ।
ম্হণতী আম্হাংস কাং ঠীৱিলেং । দেৱেং ৱাংজ কৰূনী ॥ ৩৭॥
আম্হাংস দ্ৰৱ্য কাযে কৰাৱেং । তেং জাৱেং পৰী অপত্য ৱ্হাৱেং ।
অপত্যালাগী ত্যজাৱেং । লাগেল সৰ্ৱ ॥ ৩৮॥
ৱাংজপণ সংদিসেং গেলেং । তোং মৰতৱাংজ নাংৱ পডিলেং ।
তেং ন ফিটে কাংহীং কেলেং । তেণেং দুঃখেং আক্ৰংদতী ॥ ৩৯॥
আমুচী ৱেলী কাং খুংটিলী । হা হা দেৱা ৱৃত্তী বুডালী ।
কুল়স্ৱামীণ কাং ক্ষোভলী । ৱিঝালা কুল়দীপ ॥ ৪০॥
আতাং লেংকুৰাচেং মুখ দেখেন । তৰী আনংদেং ৰাডী চালেন ।
আণী গল়হী টোংচীন । কুল়স্ৱামিণীপাসীং ॥ ৪১॥
আঈ ভুতা কৰীন তুঝা । নাংৱ ঠেৱীন কেৰপুংজা ।
ৱেসণী ঘালীন, মাঝা- । মনোৰথ পুৰৱী ।
৪২॥ বহুত দেৱাংস নৱস কেলে । বহুত গোসাৱী ধুংডিলে ।
গটগটাং গিল়িলে । সগল়ে ৱিংচূ ॥ ৪৩॥
কেলে সমংধাস সাযাস । ৰাহাণে ঘাতলেং বহুৱস ।
কেল়েং নাৰিকেল়েং ব্ৰাহ্মণাস । অংব্ৰদানেং দিধলীং ॥ ৪৪॥
কেলীং নানা কৱটালেং । পুত্ৰলোভেং কেলীং ঢালেং ।
তৰী অদৃষ্ট ফিৰলেং । পুত্ৰ নাহীং ॥ ৪৫॥
ৱৃক্ষাঅখালেং জাঊন নাহাতী । ফল়তীং ঝাডেং কৰপতী ।
ঐসে নানা দোষ কৰিতী । পুত্ৰলোভাকাৰণেং ॥ ৪৬॥
সোডূন সকল় ৱৈভৱ । ত্যাংচা ৱাৰযাৱেধলা জীৱ ।
তংৱ তো পাৱলা খংডেৰাৱ । আণী কুল়স্ৱামিণী ॥ ৪৭॥
আতাং মনোৰথ পুৰতী । স্ত্ৰীপুৰুষেং আনংদতী ।
সাৱধ হোঊন শ্ৰোতীং । পুঢেং অৱধান দ্যাৱেং ॥ ৪৮॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে স্ৱগুণপৰীক্ষানাম সমাস তিসৰা ॥ ৩॥
সমাস চৱথা : স্ৱগুণপৰীক্ষা (ক) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
লেংকুৰেং উদংড জালীং । তোং তে লক্ষ্মী নিঘোন গেলী ।
বাপডীং ভিকেসী লাগলীং । কাংহীং খাযা মিল়েনা ॥ ১॥
লেংকুৰেং খেল়তী ধাকুটীং । যেকেং ৰাংগতী যেকেং পোটীং ।
ঐসী ঘৰভৰী জালী দাটী । কন্যা আণী পুত্ৰাংচী ॥ ২॥
দেৱসেংদিৱসা খৰ্চ ৱাঢলা । যাৱা হোতা তো খুংটোন গেলা ।
কন্যা উপৱৰী জাল্যা, ত্যাংলা- । উজৱাৱযা দ্ৰৱ্য নাহীং ॥ ৩॥
মাযেবাপেং হোতীং সংপন্ন । ত্যাংচেং উদংড হোতেং ধন ।
তেণেং কৰিতাং প্ৰতিষ্ঠা মান । জনীং জালা হোতা ॥ ৪॥
ভৰম আহে লোকাচাৰীং । পহিলী নাংদণূক নাহীং ঘৰীং ।
দেৱসেংদিৱস অভ্যাংতৰীং । দৰিদ্ৰ আলেং ॥ ৫॥
ঐসী ঘৰৱাত ৱাঢলী । খাতীং তোংডেং মিল়ালীং ।
তেণেং প্ৰাণীযাংস লাগলী । কাল়জী উদ্ৱেগাচী ॥ ৬॥
কন্যা উপৱৰী জাল্যা । পুত্ৰাস নোৱৰ্যা আল্যা ।
আতাং উজৱণা কেল্যা । পহিজেত কীং ॥ ৭॥
জৰী মুলেং তৈসীংচ ৰাহিলীং । তৰী পুন্হাং লোকলাজ জালী ।
ম্হণতী কাসযা ৱ্যালীং । জন্মদাৰিদ্ৰ্যেং ॥ ৮॥
ঐসী লোকলাজ হোঈল । ৱডিলাংচেং নাংৱ জাঈল ।
আতাং ৰুণ কোণ দেঈল । লগ্নাপুৰতেং ॥ ৯॥
মাগেং ৰুণ জ্যাচেং ঘেতলেং । ত্যাচেং পৰতোন নাহীং দিল্হেং ।
ঐসেং আভাল় কোংসল়লেং । উদ্ৱেগাচেং ॥ ১০॥
আপণ খাতোং অন্নাসী । অন্ন খাতেং আপণাসীং ।
সৰ্ৱকাল় মানসীং । চিংতাতুৰ ॥ ১১॥
পতী অৱঘীচ মোডলী । ৱস্তভাৱ গাহাণ পডিলী ।
অহা দেৱা ৱেল় আলী । আতাং ডিৱাল়্যাচী ॥ ১২॥
কাংহীং কেলা তাডামোডা । ৱিকিলা ঘৰীংচা পাডাৰেডা ।
কাংহীং পৈকা ৰোকডা । কল়াংতৰেং কাঢিলা ॥ ১৩॥
ঐসেং ৰুণ ঘেতলেং । লোকিকীং দংভ কেলেং ।
সকল় ম্হণতী নাংৱ ৰাখিলেং । ৱডিলাংচেং ॥ ১৪॥
ঐসেং ৰুণ উদংড জালেং । ৰিণাইতীং ৱেঢূন ঘেতলেং ।
মগ প্ৰযাণ আৰংভিলেং । ৱিদেশাপ্ৰতী ॥ ১৫॥
দোনী ৱৰুষেং বুডী মাৰিলী । নীচ সেৱা অংগীকাৰিলী ।
শৰীৰেং আপদা ভোগিলী । আতিশযেংসীং ॥ ১৬॥
কাংহীং মেল়ৱিলেং ৱিদেশীং । জীৱ লাগলা মনুষ্যাংপাসীং ।
মগ পুসোনিযাং স্ৱামীসী । মুৰডতা জালা ॥ ১৭॥
তংৱ তেং অত্যংত পীডাৱলীং । ৱাট পাহাত বৈসলীং ।
ম্হণতী দিৱসগতী কাং লাগলী । কাযে কাৰণেং দেৱা ॥ ১৮॥
আতাং আম্হী কাযে খাৱেং । কিতী উপৱাসীং মৰাৱেং ।
ঐসিযাচে সংগতীস দেৱেং । কাং পাং ঘাতলেং আম্হাংসী ॥ ১৯॥
ঐসেং আপুলেং সুখ পাহাতী । পৰী ত্যাচেং দুঃখ নেণতী ।
আণী শক্তী গেলিযাং অংতীং । কোণীচ কামা ন যেতী ॥ ২০॥
অসো ঐসী ৱাট পাহতাং । দৃষ্টীং দেখিলা অৱচিতা ।
মুলেং ধাৱতী, তাতা । ভাগলাস ম্হণৌনী ॥ ২১॥
স্ত্ৰী দেখোন আনংদলী । ম্হণে আমুচী দৈন্যেং ফিটলী ।
তংৱ যেৰেং দিধলী । গাংঠোডী হাতীং ॥ ২২॥
সকল়াংস আনংদ জালা । ম্হণতী আমুচা ৱডীল আলা ।
তেণেং তৰী আম্হাংলা । আংগ্যা টোপ্যা আণিল্যা ॥ ২৩॥
ঐসা আনংদ চ্যাৰী দেৱস । সৱেংচ মাংডিলী কুসমুস ।
ম্হণতী হেং গেলিযাং আম্হাংস । পুন্হাং আপদা লাগতী ॥ ২৪॥
ম্হণৌনী আণিলেং তেং অসাৱেং । যেণেং মাগুতেং ৱিদেশাস জাৱেং ।
আম্হী হেং খাঊং ন তোং যাৱেং । দ্ৰৱ্য মেল়ঊন ॥ ২৫॥
ঐসী ৱাসনা সকল়াংচী । অৱঘীং সোঈৰীং সুখাচীং ।
স্ত্ৰী অত্যংত প্ৰীতীচী । তেহি সুখাচ লাগলী ॥ ২৬॥
ৱিদেসীং বহু দগদলা । ৱিশ্ৰাংতী ঘ্যাৱযা আলা ।
স্ৱাসহি নাহীং টাকিলা । তোং জাণেং ৱোঢৱলেং ॥ ২৭॥
পুঢেং অপেক্ষা জোসিযাংচী । কেলী ৱিৱংচনা মুহূৰ্তাচী ।
ৱৃত্তি গুংতলী তযাচী । জাতাং প্ৰশস্ত ন ৱটে ॥ ২৮॥
মাযা মাত্ৰা সিদ্ধ কেলী । কাংহীং সামগ্ৰী বাংধলী ।
লেংকুৰেং দৃষ্টীস পাহিলীং । মাৰ্গস্ত জালা ॥ ২৯॥
স্ত্ৰিযেস অৱলোকিলেং । ৱিযোগেং দুঃখ বহুত ৱাটলেং ।
প্ৰাৰব্ধসূত্ৰ তুকলেং । ৰুণানবংধাচেং ॥ ৩০॥
কংঠ সদ্গদিত জালা । ন সংৱৰেচ গহিৱৰলা ।
লেংকুৰা আণী পিত্যালা । তডাতোডী জালী ॥ ৩১॥
জৰী ৰুণানুবংধ অসেল । তৰী মাগুতী ভেটী হোঈল ।
নাহীং তৰী সংগতী পুৰেল । যেচি ভেটীনেং তুমচী ॥ ৩২॥
ঐসীং বোলোন স্ৱাৰ হোযে । মাগুতা ফীৰফিৰোং পাহে ।
ৱিযোগদুঃখ ন সাহে । পৰংতু কাংহীং ন চলে ॥ ৩৩॥
আপুলা গাংৱ ৰাহিলা মাগেং । চিত্ত ভ্ৰমলেং সংসাৰৌদ্ৱেগেং ।
দুঃখৱলা প্ৰপংচসংগেং । অভিমানাস্তৱ ॥ ৩৪॥
তে সমঈং মাতা আঠৱলী । ম্হণে ম্হণে ধন্য তে মাউলী ।
মজকাৰণেং বহুত কষ্টলী । পৰী মী নেণেংচি মূৰ্খ ॥ ৩৫॥
আজী জৰী তে অসতী । তৰী মজলা কদা ন ৱিশংভতী ।
ৱিযোগ হোতাং আক্ৰংদতী । তে পোটাগি ৱেগল়ীচ ॥ ৩৬॥
পুত্ৰ ৱৈভৱহীন ভিকাৰী । মাতা তৈসাচি অংগিকাৰী ।
দগদলা দেখোন অংতৰীং । ত্যাচ্যা দুঃখেং দুঃখৱে ॥ ৩৭॥
প্ৰপংচ ৱিচাৰেং পাহাতাং । হেং সকল় জোডে ন জোডে মাতা ।
হেং শৰীৰ জযে কৰিতাং । নিৰ্মাণ জালেং ॥ ৩৮॥
লাংৱ তৰী তে মাযা । কায কৰাৱিযা সহশ্ৰ জাযা ।
পৰী ভুলোন গেলোং ৱাযাং । মকৰধ্ৱজাচেনী ॥ ৩৯॥
যা যেকা কামাকাৰণেং । জিৱলগাংসিং দ্ৱংদ ঘেণেং ।
সখীং তীংচ পিসুণেং । ঐসীং ৱাটতীং ॥ ৪০॥
ম্হণৌন ধন্য ধন্য তে প্ৰপংচী জন । জে মাযেবাপাচেং ভজন ।
কৰিতী ন কৰিতী, মন- । নিষ্ঠুৰ জিৱলগাংসীং ॥ ৪১॥
সংগতী স্ত্ৰীবাল়কাচী । আহে সাঠী জন্মাচী ।
পৰী মাযেবাপীং কৈংচীং । মিল়তীল পুঢেং ॥ ৪২॥
ঐসেং পূৰ্ৱীং হোতেং ঐকিলেং । পৰী তে সমঈং নাহীং কল়লেং ।
মন হেং বুডোন গেলেং । ৰতিসুখাচা ডোহীং ॥ ৪৩॥
হে সখীং ৱাটতী পৰী পিসুণেং । মিল়ালী ৱৈভৱাকাৰণেং ।
ৰিতেং জাতাং লাজিৰৱাণেং । অত্যংত ৱাটে ॥ ৪৪॥
আতা ভলতৈসেং কৰাৱেং । পৰি দ্ৰৱ্য মেল়ঊন ন্যাৱেং ।
ৰিতেং জাতাং স্ৱভাৱেং । দুঃখ আহে ॥ ৪৫॥
ঐসী ৱেৱৰ্ধনা কৰী । দুঃখ ৱাটলেং অংতৰীং ।
চিংতেচিযে মাহাপুৰীং । বুডোন গেলা ॥ ৪৬॥
ঐসা হা দেহ আপুলা । অসতাংচ পৰাধেন কেলা ।
ঈশ্ৱৰীং কানকোংডা জালা । কুটুংবকাবাডী ॥ ৪৭॥
যা যেকা কামাসাঠীং । জন্ম গেলা আটাটী ।
ৱয ৱেচল্যাং সেৱটীং । যেকলেংচি জাৱেং ॥ ৪৮॥
ঐসা মনীং প্ৰস্তাৱলা । ক্ষণ যেক উদাস জালা ।
সৱেংচি প্ৰাণী ঝল়ংবলা । মাযাজাল়েং ॥ ৪৯॥
কন্যাপুত্ৰীং আঠৱলীং । মনীংহুনি ক্ষিতী ৱাটলী ।
ম্হণে লেংকুৰেং অংতৰলীং । মাঝীং মজ ॥ ৫০॥
মাগীল দুঃখ আঠৱলেং । জেং জেং হোতেং প্ৰাপ্ত জালেং ।
মগ ৰুদন আৰংভিলেং । দীৰ্ঘ স্ৱৰেং ॥ ৫১॥
আৰুণ্যৰুদন কৰিতাং । কোণী নাহীং বুঝাৱিতা ।
মগ হোযে ৱিচাৰিতা । আঅপুলে মনীং ॥ ৫২॥
আতাং কাসযা ৰডাৱেং । প্ৰাপ্ত হোতেং তেং ভোগাৱেং ।
ঐসে বোলোনিযা জীৱেং । ধাৰিষ্ট কেলেং ॥ ৫৩॥
ঐসা দুঃখেং দগদলা । মগ ৱিদেশাপ্ৰতী গেলা ।
পুঢে প্ৰসংগ ৱৰ্তলা । তো সাৱধ ঐকা ॥ ৫৪॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে স্ৱগুণপৰীক্ষানাম সমাস চৱথা ॥ ৪॥
সমাস পাচৱা : স্ৱগুণপৰীক্ষা ( ড ) ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
পুঢেং গেলা ৱিদেশাসী । প্ৰাণী লাগলা ৱ্যাসংগাসী ।
আপল্যা জিৱেসীং সোসী । নানা শ্ৰম ॥ ১॥
ঐসা দুস্তৰ সংসাৰ । কৰিতাং কষ্টলা থোৰ ।
পুঢেং দোনী চ্যাৰী সংৱত্সৰ । দ্ৰৱ্য মেল়ৱিলেং ॥ ২॥
সৱেংচি আলা দেশাসী । তোং আৱৰ্ষণ পডিলেং দেসীং ।
তেণেং গুণেং মনুষ্যাংসী । বহুত কষ্ট জালে ॥ ৩॥
যেকাংচ্যা বৈসল্যা অমৃতকল়া । যেকাংস চংদ্ৰী লাগলী ডোল়াং ।
যেকেং কাংপতী চল়চল়া । দৈন্যৱাণীং ॥ ৪॥
যেকেং দীনৰূপ বৈসলীং । যেকেং সুজলীং যেকেং মেলীং ।
ঐসীং কন্যাপুত্ৰেং দেখিলীং । অকস্মাত ডোল়াং ॥ ৫॥
তেণেং বহুত দুঃখী জালা । দেখোনিযা উভড আলা ।
প্ৰাণী আক্ৰংদোং লাগলা । দৈন্যৱাণা ॥ ৬॥
তংৱ তীং অৱঘীং সাৱধ জালীং । ম্হণতী বাবা বাবা জেঊং ঘালী ।
অন্নালাগীং মিডকলীং । ঝডা ঘালিতী ॥ ৭॥
গাংঠোডেং সোডূন পাহাতী । হাতাং পডিলেং তেংচি খাতী ।
কাংহীং তোংডীং কাংহীং হাতীং । প্ৰাণ জাতী নিঘোনী ॥ ৮॥
তাংতডী তাংতডী জেঊং ঘালী । তোং তেং জেৱিতাং জেৱিতাং কাংহীং মেলীং ।
কাংহীং হোতীং ধাদাৱলীং । তেংহি মেলীং অজীৰ্ণেং ॥ ৯॥
ঐসীং বহুতেকেং মেলীং । যেক দোনীং মুলেং উৰলীং ।
তেংহি দৈন্যৱাণীং জালীং । আপলেং মাতেৱাংচুনী ॥ ১০॥
ঐসে আৱৰ্ষণ আলেং । তেণেং ঘৰচি বুডালেং ।
পুঢেং দেসীং সুভিক্ষ জালেং । আতিশযেংসী ॥ ১১॥
লেকুৰাং নাহীং ৱাঢৱিতেং । অন্ন কৰাৱেং লাগে আপুলেন হাতেং ।
বহু ত্ৰাস ঘেতলা চিত্তেং । স্ৱযংপাকাচা ॥ ১২॥
লোকীং ভৰীস ঘাতলেং । পুন্হাং মাগুতেং লগ্ন কেলেং ।
দ্ৰৱ্য হোতেং তেং ৱেচলেং । লগ্নাকাৰণেং ॥ ১৩॥
পুন্হাং ৱিদেশাসী গেলা । দ্ৰৱ্য মেল়ঊন আলা ।
তৱ ঘৰীং কল়হো লাগলা । সাৱত্ৰ পুত্ৰাংসী ॥ ১৪॥
স্ত্ৰী জালী ন্হাতীধুতী । পুত্ৰ দেখোং ন সকতী ।
ভ্ৰতাৰাচী গেলী শক্তী । ৱৃদ্ধ জালা ॥ ১৫॥
সদা ভাংডণ পুত্ৰাংচেং । কোণী নাযকতী কোণাচেং ।
ৱনিতা অতি প্ৰীতীচেং । প্ৰীতিপাত্ৰ ॥ ১৬॥
কিংত বৈসলা মনাং । যেকে ঠাঈ পডেনা ।
ম্হণোনিযাং পাংচা জণা । মেল়ৱিলেং ॥ ১৭॥
পাংচ জণ ৱাংটে কৰিতী । তোং তে পুত্ৰ নাযেকতী ।
নিৱাডা নৱ্হেচি অংতীং- । ভাংডণ লাগলেং ॥ ১৮॥
বাপলেকাং ভাংডণ জালেং । লেংকীং বাপাস মাৰিলেং ।
তংৱ তে মাতেনেং ঘেতলেং । শংখতীৰ্থ ॥ ১৯॥
ঐকোনি মেল়লে লোক । উভে পাহাতী কৌতুক ।
ম্হণতী বাপাস লেক । কামা আলে ॥ ২০॥
জ্যা কাৰণেং কেলে নৱস । জ্যা কাৰণেং কেলে সাযাস ।
তে পুত্ৰ পিতীযাস । মাৰিতী পহা ॥ ২১॥
ঐসী আলী পাপকল়ী । আশ্চিৰ্য মানিলেং সকল়ীং ।
উভে তোডিতী কল়ী । নগৰলোক ॥ ২২॥
পুঢেং বৈসোন পাংচ জণ । ৱাংটে কেলে তত্সমান ।
বাপলেংকাংচেং ভাংডণ । তোডিলেং তেহীং ॥ ২৩॥
বাপাস ৱেগল়েং ঘাতলেং । কোংপট বাংধোন দিধলেং ।
মন কাংতেচেং লাগলেং । স্ৱাৰ্থবুদ্ধী ॥ ২৪॥
কাংতা তৰুণ পুৰুষ ৱৃদ্ধ । দোঘাংস পডিলা সংমংধ ।
খেদ সাংডূন আনংদ । মানিলা তেহীং ॥ ২৫॥
স্ত্ৰী সাংপডলী সুংদৰ । গুণৱংত আণী চতুৰ ।
ম্হণে মাঝেং ভাগ্য থোৰ । ৱৃদ্ধপণীং ॥ ২৬॥
ঐসা আনংদ মানিলা । দুঃখ সৰ্ৱহী ৱিসৰলা ।
তংৱ তো গল্বলা জালা । পৰচক্ৰ আলেং ॥ ২৭॥
অকস্মাত ধাডী আলী । কাংতা বংদীং ধৰূন নেলী ।
ৱস্তভাৱহী গেলী । প্ৰাণীযাচী ॥ ২৮॥
তেণেং দুঃখ জালেং ভাৰীং । দীৰ্ঘ স্ৱৰেং ৰুদন কৰী ।
মনীং আঠৱে সুংদৰী । গুণৱংত ॥ ২৯॥
তংৱ তিচী ৱাৰ্তা আলী । তুমচী কাংতা ভ্ৰষ্টলী ।
ঐকোনিযাং আংগ ঘালী । পৃথ্ৱীৱৰী ॥ ৩০॥
সৱ্য অপসৱ্য লোল়ে । জল়েং পাঝৰতী ডোল়ে ।
আঠৱিতাং চিত্ত পোল়ে । দুঃখানল়েং ॥ ৩১॥
দ্ৰৱ্য হোতেং মেল়ৱিলেং । তেংহী লগ্নাস ৱেচলেং ।
কাংতেসিহী ধৰূন নেলেং । দুৰাচাৰী ॥ ৩২॥
মজহী ৱৃদ্ধাপ্য আলেং । লেংকীং ৱেগল়েং ঘাতলেং ।
অহা দেৱা ৱোঢৱলেং । অদৃষ্ট মাঝেং ॥ ৩৩॥
দ্ৰৱ্য নাহীং কাংতা নাহীং । ঠাৱ নাহীং শক্তি নাহীং ।
দেৱা মজ কোণীচ নাহীং । তুজৱেগল়েং ॥ ৩৪॥
পূৰ্ৱীং দেৱ নাহীং পুজিলা । ৱৈভৱ দেখোন ভুললা ।
সেখীং প্ৰাণী প্ৰস্তাৱলা । ৱৃদ্ধপণীং ॥ ৩৫॥
দেহ অত্যংত খংগলেং । সৰ্ৱাংগ ৱাল়োন গেলেং ।
ৱাতপীত উসল়লেং । কংঠ দাটলা কফেং ॥ ৩৬॥
ৱল়ে জিৱ্হেচী বোবডী । কফেং কংঠ ঘডঘডী ।
দুৰ্গংধী সুটলী তোংডীং । নাকীং স্লেষ্মা ৱাহে ।
৩৭॥ মান কাংপে চল়চল়াং । ডোল়ে গল়তী ভল়ভল়াং ।
ৱৃদ্ধপণীং অৱকল়া । ঠাকূন আলী ॥ ৩৮॥
দংতপাটী উখল়লী । তেণেং বোচৰখিংডী পডিলী ।
মুখীং লাল় গল়োং লাগলী । দুৰ্গংধীচী ॥ ৩৯॥
ডোল়াং পাহাতাং দিসেনা । কানীং শব্দ ঐকেনা ।
দীৰ্ঘ স্ৱৰেং বোলৱেনা । দমা দাটে ॥ ৪০॥
শক্তী পাযাংচী ৰাহিলী । বৈসৱেনা মুৰুকুংডী ঘালী ।
বৃহতী ৱাজোং লাগলী । তোংডাচ ঐসী ॥ ৪১॥
ক্ষুধা লাগতাং আৱৰেনা । অন্ন সমঈং মিল়েনা ।
মিল়ালেং তৰী চাৱেনা । দাংত গেলে ॥ ৪২॥
পিত্তেং জিৰেনা অন্ন । ভক্ষীতাংচ হোযে ৱমন ।
তৈশেংচি জাযে নিঘোন । অপানদ্ৱাৰেং ॥ ৪৩॥
ৱিষ্টা মূত্ৰ আণি বল়স । ভোৱতা ৱমনেং কেলা নাস ।
দুৰূন জাতাং কোংডে স্ৱাস । ৱিশ্ৱজনাচা ॥ ৪৪॥
নানা দুঃখেং নানা ৱ্যাধী । ৱৃদ্ধপণীং চল়ে বুদ্ধী ।
তৰ়্হীং পুৰেনা আৱধী । আযুষ্যাচী ॥ ৪৫॥
পাপণ্যা ভৱযাচে কেংশ । পিকোন ঝডলে নিঃশেষ ।
সৰ্ৱাংগীং লোংবলেং মাংস । চিৰকুটাসাৰিখেং ॥ ৪৬॥
দেহ সৰ্ৱ পাঅৰিখেং জালেং । সৱংগডে নিঃশেষ ৰাহিলে ।
সকল় প্ৰাণীমাত্ৰ বোলে । মৰেনা কাং ॥ ৪৭॥
জেং জন্মূন পোসলীং । তেংচি ফিৰোন পডিলীং ।
অংতীং ৱিষম ৱেল় আলী । প্ৰাণীযাসী ॥ ৪৮॥
গেলেং তাৰুণ্য গেলেং বল় । গেলেং সংসাৰীচেং সল় ।
ৱাতাহাত জালেং সকল় । শৰীৰ আণী সংপত্তী ॥ ৪৯॥
জন্মৱৰী স্ৱাৰ্থ কেলা । তিতুকাহি ৱেৰ্থ গেলা ।
কৈসা ৱিষম কাল় আলা । অংতকাল়ীং ॥ ৫০॥
সুখাকাৰণেং ঝুৰলা । সেখীং দুঃখেং কষ্টী জালা ।
পুঢেং মাগুতা ধোকা আলা । যেমযাতনেচা ॥ ৫১॥
জন্ম অৱঘা দুঃখমূল় । লাগতী দুঃখাচে ইংগল় ।
ম্হণোনিযাং তত্কাল় । স্ৱহিত কৰাৱেং ॥ ৫২॥
অসো ঐসেং ৱৃদ্ধপণ । সকল়াংস আহে দাৰুণ ।
ম্হণোনিযাং শৰণ । ভগৱংতাস জাৱেং ॥ ৫৩॥
পুঢেং ৱৃদ্ধীস তত্ৱতাং । গৰ্ভীং প্ৰস্তাৱা হোতা ।
তোচি আলা মাগুতা । অংতকাল়ীং ॥ ৫৪॥
ম্হণৌনি মাগুতেং জন্মাংতৰ । প্ৰাপ্ত মাতেচেং উদৰ ।
সংসাৰ হা অতি দুস্তৰ । তোচি ঠাকূন আলা ॥ ৫৫॥
ভগৱদ্ভজনাৱাংচুনী । চুকেনা হে জন্মযোনি ।
তাপত্ৰযাংচী জাচণী । সাংগিজেল পুঢে ॥ ৫৬॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে স্ৱগুণপৰীক্ষানাম সমাস পাচৱা ॥ ৫॥
সমাস সহাৱা : আধ্যাত্মিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
তাপত্ৰযাচেং লক্ষণ । আতাং সাংগিজেল নিৰূপণ ।
শ্ৰোতীং কৰাৱেং শ্ৰৱণ । যকাগ্ৰ হোঊনী ॥ ১॥
জো তাপত্ৰৈং পোল়লা । তো সংতসংগেং নিৱালা ।
আৰ্তভূত তোষলা । পদাৰ্থ জেৱী ॥ ২॥
ক্ষুধাক্ৰাংতাস মিল়ে অন্ন । তৃষাক্ৰাংতাস জীৱন ।
বংদীং পডিল্যাচেং বংধন- । তোডিনাং, সুখ ॥ ৩॥
মাহাপুৰেং জাজাৱলা । তো পৈলতীৰাস নেলা ।
কাং তো স্ৱপ্নীংচা চেইলা । স্ৱপ্নদুঃখী ॥ ৪॥
কোণী যেকাসী মৰণ- । যেতাং, দিলেং জীৱদান ।
সংকটাস নিৱাৰণ । তোডিতাং সুখ ॥ ৫॥
ৰোগিযাস ঔষধ । সপ্ৰচিত আণী শুদ্ধ ।
তযাসী হোযে আনংদ । আৰোগ্য হোতাং ॥ ৬॥
তৈসা সংসাৰেং দুঃখৱলা । ত্ৰিৱিধতাপেং পোল়লা ।
তোচি যেক অধিকাৰী জালা । পৰমাৰ্থাসী ॥ ৭॥
তে ত্ৰিৱিধ তাপ তে কৈসে । আতাং বোলিজেত তৈসে ।
যেৱিষঈং যেক অসে । ৱাক্যাধাৰ ॥ ৮॥
শ্লোক ॥ দেহেংদ্ৰিযপ্ৰাণেন সুখং দুঃখং চ প্ৰাপ্যতে ।
ইমমাধ্যাত্মিকং তাপং জাযতে দুঃক দেহিনাম্ ॥ ১ ॥
সৰ্ৱভূতেন সংযোগাত্ সুখং দুঃখং চ জাযতে ।
দ্ৱিতীযতাপসংতাপঃ সত্যং চৈৱাধিভৌতিকঃ ॥ ২ ॥
শুভাশুভেন কৰ্মণা দেহাংতে যমযাতনা ।
স্ৱৰ্গনৰকাদিং ভোক্তৱ্যমিদং চৈৱাধিদৈৱিকম্ ॥ ৩ ॥
যেক তাপ আধ্যাত্মিক । দুজা তো আদিভূতিক ।
তিসৰা আদিদৈৱিক । তাপ জাণাৱা ॥ ৯॥
আধ্যাত্মিক তো কোণ । কৈসী ত্যাচী ৱোল়খণ ।
আদিভূতিকাংচেং লক্ষণ । জাণিজে কৈসেং ॥ ১০॥
আদিদৈৱিক তো কৈসা । কৱণ তযাচী দশা ।
হেংহি ৱিশদ কল়ে ঐসা । ৱিস্তাৰ কীজে ॥ ১১॥
হাং জী ম্হণোনি ৱক্তা । জালা কথা ৱিস্তাৰিতা ।
আধ্যাত্মিক তাপ আতাং । সাৱধ ঐকা ॥ ১২॥
দেহ ইংদ্ৰিয আণী প্ৰাণ । যাংচেনি যোগেং আপণ ।
সুখদুঃখেং সিণে জাণ । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ১৩॥
দেহামধূন জেং আলেং । ইংদ্ৰিযেং প্ৰাণেং দুঃখ জালেং ।
তেং আধ্যাত্মিক বোলিলেং । তাপত্ৰঈং ॥ ১৪॥
দেহামধূন কাযে আলেং । প্ৰাণেং কোণ দুঃখ জালেং ।
আতাং হেং ৱিশদ কেলেং । পাহিজে কীং ॥ ১৫॥
খৰুজ খৱডে পুল়িযা নাৰু । নখৰুডেং মাংজৰ্যা দেৱি গোৱৰু ।
দেহামধীল ৱিকাৰু । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ১৬॥
কাখমাংজৰী কেশতোড । ৱোখটেং ৱৰ্ণ কাল়ফোড ।
ৱ্যাধী মূল়ৱ্যাধী মাহাজড । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ১৭॥
অংগুল়ৱেডে গালফুগী । কংড লাগে ৱাউগী ।
হিৰডী সুজে ভৰে বলংগী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ১৮॥
ৱাউগে ফোড উঠতী । কাং তে সুজে আংগকাংতী ।
ৱাত আণী তিডকা লাগতী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ১৯॥
নাইটে অংদু গজকৰ্ণ । পেহাচে পোট ৱিস্তীৰ্ণ ।
বৈসলেং টাল়েং ফুটতী কৰ্ণ । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২০॥
কুষ্ট আণি ৱোলা কুষ্ট । পংড্যাৰোগ অতিশ্ৰেষ্ঠ ।
ক্ষযৰোগাচে কষ্ট । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২১॥
ৱাটী ৱটক ৱাযেগোল়া । হাতীং পাঈং লাগতী কল়া ।
ভোৱংডী লাগে ৱেল়োৱেল়াং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২২॥
ৱোলাংডা আণী ৱল় । পোটসুল়াচী তল়মল় ।
আৰ্ধশিসী উঠে কপাল় । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৩॥
দুঃখে মাজ আণি মান । পুষ্ঠী গ্ৰীৱা আণি ৱদন ।
অস্তিসাংদে দুঃখতী জাণ । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৪॥
কুল়িক তৰল় কামিণী । মুৰমা সুংঠৰেং মাল়িণী ।
ৱিদেসীং লাগলেং পাণী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৫॥
জল়সোস আণী হিৱাৰেং । গিৰীৱিৰী আণী অংধাৰেং ।
জ্ৱৰ পাচাৱ আণী শাৰেং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৬॥
শৈত্য উষ্ণ আণী তৃষা । ক্ষুধা নিদ্ৰা আণী দিশা ।
ৱিষযতৃষ্ণেচী দুৰ্দশা । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৭॥
আল়সী মূৰ্খ আণী অপেসী । ভয উদ্ভৱে মানসীং ।
ৱিসৰাল়ু দুশ্চিত্ত আহিৰ্নিশী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৮॥
মূত্ৰকোড আণী পৰমেং । ৰক্তপিতী ৰক্তপৰমেং ।
খডাচঢাচেনি শ্ৰমে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ২৯॥
মুৰডা হাগৱণ উন্হাল়ে । দিশা কোংডতাং আংদোল়ে ।
যেক ৱেথা অসোন ন কল়ে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩০॥
গাংঠী ঢল়লী জালে জংত । পডে আংৱ আণী ৰক্ত ।
অন্ন তৈসেচি পডত । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩১॥
পোটফুগী আণী তডস । ভৰলা হিৰ লাগলা ঘাংস ।
ফোডী লাগতাং কাসাৱীস । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩২॥
উচকী লাগলী উসিত গেলা । পীত উসল়লেং উলাট ঝালা ।
খৰে পডসা আণী খোংকলা । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৩॥
উসল়লা দমা আণী ধাপ । পডজিভ ঢাসি আণী কফ ।
মোৱাজ্ৱৰ আণী সংতাপ । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৪॥
কোণী সেংদূৰ ঘাতলাঅ । তেণেং প্ৰাণী নিৰ্বুজলা ।
ঘশামধ্যে ফোড জালা । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৫॥
গল়সোট্যা আণী জীভ ঝডে । সদা মুখীং দুৰ্গংধী পডে ।
দংতহীন লাগতী কিডে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৬॥
জৰংডী ঘোলাণা গংডমাল়া । অৱচিতা স্ৱযেং ফুটে ডোল়া ।
আপণচি কাপী অংগুল়া । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৭॥
কল়া তিডকী লাগতী । কাং তে দংত উন্মল়তী ।
অধৰ জিৱ্হা ৰগডতী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৮॥
কৰ্ণদুঃখ নেত্ৰ দুঃখ । নানা দুঃখেং ঘডে শোক ।
গৰ্ভাংধ আণী নপুশ্যক । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৩৯॥
ফুলেং ৱডস আণী পডল়েং । কীড গৰ্তা ৰাতাংধল়েং ।
দুশ্চিত্ত ভ্ৰমিষ্ট আণী খুল়েং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪০॥
মুকেং বধীৰ ৰাখোংডেং । থোটেং চল়লেং আণী ৱেডেং ।
পাংগুল় কুৰ়েং আণী পাৱডে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪১॥
তাৰসেং ঘুলেং কাণেং কৈৰেং । গাৰোল়েং জামুন টাফৰেং ।
শডাংগুল়েং গেংগাণেং ৱিদৰেং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪২॥
দাংতিৰেং বোচিৰেং ঘানাল় । ঘ্ৰাণহীন শ্ৰোত্ৰহীন বৰল় ।
অতি কৃশ অতি স্থূল় । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৩॥
তোংতৰেং বোংবডেং নিৰ্বল় । ৰোগী কুৰূপ কুটীল় ।
মত্সৰী খাদাড তপীল় । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৪॥
সংতাপী অনুতাপী মত্সৰী । কামিক হেৱা তিৰস্কাৰী ।
পাপী অৱগুণী ৱিকাৰী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৫॥
উঠৱণেং তাঠা কৰক । আৱটল়ে আণী লচক ।
সুজী আণী চালক । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৬॥
সল আডৱেং গৰ্ভপাত । স্তনগুংতে সনপাত ।
সংসাৰকোংডে আপমৃত্য । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৭॥
নখৱিখ আণী হিংগুৰ্ডেং । বাষ্ট আণী ৱাৱডেং ।
উগীচ দাংতখীল় পডে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৮॥
ঝডতী পাতীং সুজতী ভৱযা । নেত্ৰীং হোতী ৰাঝণৱডীযা ।
চাল়সী লাগে প্ৰাণিযাং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৪৯॥
ৱাংগ তিল় সুৰমেং লাংসেং । চামখিল় গলংডে মসেং ।
চুকুৰ হোইজে মানসেং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৫০॥
নানা ফুগ আণী আৱাল়েং । আংগীং দুৰ্গংধী প্ৰবল়ে ।
চাঈচাটী লাল় গল়ে । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৫১॥
নানা চিংতেচী কাজল়ী । নানা দুঃখেং চিত্ত পোল়ী ।
ৱ্যাধীৱাংচূন তল়মল়ী । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৫২॥
ৱৃদ্ধপণীচ্যা আপদা । নানা ৰোগ হোতী সদা ।
দেহ ক্ষীণ সৰ্ৱদা । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৫৩॥
নানা ৱ্যাধী নানা দুঃখেং । নানা ভোগ নানা খাংডকেং ।
প্ৰাণী তল়মল়ী শোকেং । যা নাংৱ আধ্যাত্মিক ॥ ৫৪॥
ঐসা আধ্যাত্মিক তাপ । পূৰ্ৱপাপাচা সংতাপ ।
সাংগতাং সৰেনা অমূপ । দুঃখসাগৰ ॥ ৫৫॥
বহুত কায বোলাৱেং । শ্ৰোতীং সংকেতেং জাণাৱেং ।
পুঢেং বোলিজে স্ৱভাৱেং । আদিভূতিক ॥ ৫৬॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে আধ্যাত্মিকতাপনিৰূপণনাম সমাস সহাৱা ॥ ৬॥
সমাস সাতৱা : আধিভৌতিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
মাগাং জালেং নিৰূপণ । আধ্যাত্মিকাচেং লক্ষণ ।
আতাং আদিভূতিক তো কোণ । সাংগিজেল ॥ ১॥
শ্লোক ॥
সৰ্ৱভূতেন সংযোগাত্ সুখং দুঃখং চ জাযতে ।
দ্ৱিতীযতাপসংতাপঃ সত্যং চৈৱাধিভৌতিকঃ ॥
সৰ্ৱ ভূতাংচেনি সংযোগেং । সুখদুঃখ উপজোং লাগে ।
তাপ হোতাং মন ভংগে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২॥
তৰী যা আদিভূতিকাচেং লক্ষণ । প্ৰাংজল় কৰূং নিৰূপণ ।
জেণেং অনুভৱাস যে পূৰ্ণ । ৱোল়খী তাপত্ৰযাচী ॥ ৩॥
ঠেংচা লাগতী মোডতী কাংটে । ৱিঝতী শস্ত্ৰাংচে ধাযটে ।
সলা সিলকা আণী সৰাংটে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪॥
অংগ্যা আণী কাচকুহিৰী । আৱচটা লাগে শৰীৰীং ।
গাংধীল যেঊন দংশ কৰী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫॥
মাসী গোমাসী মোহল়মাসী । মুংগী তেলমুংগী ডাংস দসী ।
সোট জল়ূ লাগে যাসী । আদিভূতিক বোলিজে ॥ ৬॥
পিসা পিসোল়ে চাংচণ । কুসল়েং মুংগল়ে ঢেংকুণ ।
ৱিসীফ ভোৱৰ গোংচিড জাণ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭॥
গোংবী ৱিংচু আণী ৱিখাৰ । ৱ্যাঘ্ৰ লাঅংডিগে আণী শূকৰ ।
গৌসাযল় সামৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮॥
ৰানগাঈ ৰানম্হৈসে । ৰানশকট্ট আণী ৰীসেং ।
ৰানহাতী লাংৱপিসেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৯॥
সুসৰীনেং ৱোঢূন নেলেং । কাং তেং আৱচিতেং বুডালেং ।
আথৱা খল়াল়ীং পডিলেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১০॥
নানা ৱিখাৰেং আজগৰ । নানা মগৰেং জল়চৰ ।
নানা ৱনচৰেং অপাৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১১॥
অশ্ৱ ৱৃষভ আণী খৰ । স্ৱান শূকৰ জংবুক মাৰ্জৰ ।
ঐসীং বহুৱিধ ক্ৰূৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১২॥
ঐসীং কৰ্কশেং ভযানকেং । বহুৱিধ দুঃখদাযকেং ।
দুঃখেং দাৰুণেং অনেকেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৩॥
ভিংতী মাল়ৱংদে পডতী । কডে ভুযেৰীং কোংসল়তী ।
ৱৃক্ষ আংগাৱৰী মোডতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৪॥
কোণী যেকাচা শ্ৰাপ জডে । কোণী যেকেং কেলে চেডে ।
আধাংতৰী হোতী ৱেডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৫॥
কোণী যেকেং চাল়ৱিলেং । কোণী যেকেং ভ্ৰষ্টৱিলে ।
কোণী যেকেং ধৰূন নেলেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৬॥
কোণী যেকেং দিলেং ৱীষ । কোণী যেকেং লাৱিলে দোষ ।
কোণী যেকেং ঘাতলেং পাশ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৭॥
অৱচিতা সেৰ লাগলা । নেণো বিবৱা চিডলা ।
প্ৰাণী ধুৰেং জাজাৱলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৮॥
ইংগল়াৱৰী পায পডে । শিল়েখালেং হাত সাংপডে ।
ধাৱতাং আডখুল়ে পডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ১৯॥
ৱাপী কূপ সৰোৱৰ । গৰ্তা কডা নদীতীৰ ।
আৱচিতেং পডে শৰীৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২০॥
দুৰ্গাখালেং কোংসল়তী । ঝাডাৱৰূন পডতী ।
তেণেং দুহ্খেং আক্ৰংদতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২১॥
সীতেং ৱোঠ তৰকতী । হাত পাৱ টাংকা ফুটতী ।
চিখল্যা জিৱ্হাল়্যা লাগতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২২॥
অশনপানাচিযে ৱেল়ে । উষ্ণ ৰসেং জিৱ্হা পোল়ে ।
দাংত কস্কৰে আণী হৰল়ে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৩॥
পৰাধেন বাল়পণীং । কুশব্দমাৰজাচণী ।
অন্নৱস্ত্ৰেংৱীণ আল়ণী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৪॥
সাসুৰৱাস গালোৰে । ঠুণকে লাসণেং চিমোৰে ।
আলেং ৰুদন ন ধৰে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৫॥
চুকতাং কান পিল়িতী । কাং তো ডোল়া হিংগ ঘালিতী ।
সৰ্ৱকাল় ধাৰকীং ধৰিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৬॥
নানা প্ৰকাৰীচে মাৰ । দুৰ্জন মাৰিতী অপাৰ ।
দুৰী অংতৰে মাহেৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৭॥
কৰ্ণনাসিক ৱিংধিলেং । বল়েংচি ধৰূন গোংধিলেং ।
খোডী জালিযা পোল়ৱিলেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৮॥
পৰচক্ৰীং ধৰূন নেলেং । নীচ যাতীস দিধলেং ।
দুৰ্দশা হোঊন মেলেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ২৯॥
নানা ৰোগ উদ্ভৱলে । জে আধ্যাত্মিকীং বোলিলে ।
ৱৈদ্য পংচাক্ষৰী আণিলে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩০॥
নানা ৱেথেচেং নিৰ্শন । ৱ্হাৱযা ঔষধ দাৰুণ ।
বল়াত্কাৰেং দেতী জাণ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩১॥
নানা ৱল্লীচে ৰস । কাডে গৰ্গোড কৰ্কশ ।
ঘেতাং হোযে কাসাৱীস । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩২॥
ঢাল় আণী উখাল় দেতী । পথ্য কঠীণ সাংগতী ।
অনুপান চুকতাং ৱিপত্তী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৩॥
ফাড ৰক্ত ফাংসণী । গুল্লডাগাংচী জাচণী ।
তেণেং দুঃখেং দুঃখৱে প্ৰাণী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৪॥
ৰুচিক বিবৱে ঘালিতী । নানা দুঃখেং দডপে দেতী ।
সিৰা তোডিতী জল়া লাৱিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৫॥
বহু ৰোগ বহু ঔষধেং । সাংগতাং অপাৰেং অগাধেং ।
প্ৰাণী দুখৱে তেণেং খেদেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৬॥
বোলাৱিলা পংচাক্ষৰী । ধূৰমাৰ পীডা কৰী ।
নানা যাতনা চতুৰীং । আদিভূতিক জাণিজে ॥ ৩৭॥
দৰৱডে ঘালূনিযাং জনা । তশ্কৰ কৰিতী যাতনা ।
তেণেং দুঃখ হোযে মনা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৮॥
অগ্নীচেনি জ্ৱাল়েং পোল়ে । তেণেং দুঃখেং প্ৰাণী হৰংবল়ে ।
হানী জালিযাং ৱিৱল়ে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৩৯॥
নানা মংদিৰেং সুংদৰেং । নানা ৰত্নাংচীং ভাংডাৰেং ।
দিৱ্যাংবৰেং মনোহৰেং । দগ্ধ হোতী ॥ ৪০॥
নানা ধান্যেং নানা পদাৰ্থ । নানা পশু নানা স্ৱাৰ্থ ।
নানা পাত্ৰেং নানা অৰ্থ । মনুষ্যেং ভস্ম হোতী ॥ ৪১॥
আগ্ন লাগলা সেতী । ধান্যেং বণৱ্যা আণী খডকুতী ।
যুক্ষদংড জল়োন জাতী । অকস্মাত ॥ ৪২॥
ঐসা আগ্ন লাগলা । অথৱা কোণী লাৱিলা ।
হানী জালী কাং পোল়লা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৩॥
ঐসেং সাংগতাং বহুত । হোতী ৱন্হীচে আঘাত ।
তেণে দুঃখেং দুঃখৱে চিত্ত । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৪॥
হাৰপে ৱিসৰে আণী সাংডে । নাসে গাহাল় ফুটে পডে ।
অসাধ্য হোযে কোণীকডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৫॥
প্ৰাণী স্থানভ্ৰষ্ট জালেং । নানা পশূতেং চুকলেং ।
কন্যাপুত্ৰ গাহাল়লে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৬॥
তশ্কৰ অথৱা দাৱেদাৰ । আৱচিতাং কৰিতী সংৱ্হাৰ ।
লুটিতী ঘৰেং নেতী খিল্লাৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৭॥
নানা ধান্যেং কেল়ী কাপিতী । পানমল়াং মীঠ ঘালিতী ।
ঐসে নানা আঘাত কৰিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৪৮॥
মৈংদ উচলে খাণোৰী । সুৱৰ্ণপংথী ভুৰৰেকৰী ।
ঠকু সিংতৰু ৱৰপেকৰী । ৱৰপা ঘালিতী ॥ ৪৯॥
গঠীছোডে দ্ৰৱ্য সোডিতী । নানা আল়ংকাৰ কাঢিতী ।
নানা ৱস্তু মূষক নেতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫০॥
ৱীজ পডে হিংৱ পডে । প্ৰাণী প্ৰজংনী সাংপডে ।
কাং তো মাহাপুৰীং বুডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫১॥
ভোৱৰেং ৱল়ণেং আণী ধাৰ । ৱোসাণেং লাটা অপাৰ ।
ৱৃশ্চিক গোংবী আজগৰ । ৱাহোন জাতী ॥ ৫২॥
তযামধেং প্ৰাণী সাংপডলা । খডকী বেটীং আডকলা ।
বুডত বুডত ৱাংচলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৩॥
মনাসাৰিখা নসে সংসাৰ । কুৰূপ কৰ্কশ স্ত্ৰী ক্ৰূৰ ।
ৱিধৱা কন্যা মূৰ্খ পুত্ৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৪॥
ভূত পিশাচ্চ লাগলেং । আংগাৱৰূন ৱাৰেং গেলেং ।
অবদ্ধমংত্ৰে প্ৰাণী চল়লেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৫॥
ব্ৰাহ্মণসমংধ শৰীৰীং । বহুসাল পীডা কৰী ।
শনেশ্ৱৰাচা ধোকা ধৰী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৬॥
নানা গ্ৰহে কাল়ৱাৰ । কাল়তিথী ঘাতচংদ্ৰ ।
কাল়ৱেল় ঘাতনক্ষত্ৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৭॥
সিংক পিংগল়া আণী পালী । ৱোখটেং হোলা কাক কলালী ।
চিংতা কাজল়ী লাগলী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৮॥
দিৱটা সৰৱদা ভাকূন গেলা । অংতৰীং ধোকা লাগলা ।
দুঃস্ৱপ্নেং জাজাৱলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৫৯॥
ভালু ভুংকে স্ৱান ৰডে । পালী অংগাৱৰী পডে ।
নানা চিন্হেং চিংতা পৱাডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬০॥
বাহেৰী নিঘতাং অপশকূন । নানা প্ৰকাৰেং ৱিছিন্ন ।
তেণেং গুণেং ভংগে মন । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬১॥
প্ৰাণী বংদী সাংপডলা । যাতনে ৱৰপডা জালা ।
নানা দুঃখেং দুঃখৱলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬২॥
প্ৰাণী ৰাজদংড পাৱত । জেৰবংদ চাবুক ৱেত ।
দৰেমাৰ তল়ৱেমাৰ হোত । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৩॥
কোৰডে পাৰংব্যা ফোক । বহুপ্ৰকাৰেং অনেক ।
বহুতাডিতী আদিভূতিক । যা নাংৱ বোলিজে ॥ ৬৪॥
মোঘৰীমাৰ বুধলেমাৰ । চৌখুৰূন ডংগাৰণেমাৰ ।
বুক্যা গচাংড্যা গুঢঘেমাৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৫॥
লাতা তপৰাখা সেণমাৰ । কানখডে দগডমাৰ ।
নানা প্ৰকাৰীংচে মাৰ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৬॥
টাংগণেং টিপৰ্যা পিছোডে । বেডী বুধনাল কোলদংডে ।
ৰক্ষণনিগ্ৰহ চহূংকডে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৭॥
নাকৱণী চুনৱণী । মীঠৱণী ৰাযৱণী ।
গুল়ৱণ্যাচী জাচণী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৮॥
জল়ামধ্যেং বুচকল়িতী । হস্তীপুঢেং বাংধোন টাকিতী ।
হাকিতী ছল়িতী যাতাযাতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৬৯॥
কৰ্ণছেদ ঘ্ৰাণছেদ । হস্তছেদ পাদছেদ ।
জিৱ্হাছেদ অধৰছেদ । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭০॥
তীৰমাৰ সুল়ীং দেতী । নেত্ৰ ৱৃষণ কাঢিতী ।
নখোনখীং সুযা মাৰিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭১
পাৰড্যামধ্যেং ঘালণেং । কাং কডেলোট কৰণেং ।
কাং ভাংড্যামুখেং উডৱণেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭২॥
কানীং খুংটা আদল়িতী । অপানীং মেখা মাৰিতী ।
খাল কাঢূন টাকিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৩॥
ভোত আণী বোটবোটী । অথৱা গল় ঘালণেং কংঠীং ।
সাংডস লাৱূন আটাটী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৪॥
সিসেং পাজণেং ৱীষ দেণেং । অথৱা সিৰছেদ কৰণেং ।
কাং পাযাতল়ীং ঘালণেং । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৫॥
সৰড মাংজৰেং ভৰিতী । অথৱা ফাংসীং নেঊন দেতী ।
নানাপৰী পীডা কৰিতী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৬॥
স্ৱানপ্ৰল়যে ৱ্যাঘ্ৰপ্ৰল়যে । ভূতপ্ৰল়যে সুসৰীপ্ৰল়যে ।
শস্ত্ৰপ্ৰল়যে ৱিঝপ্ৰল়যে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৭॥
সীৰা ৱোঢূন ঘেতী । টেংভেং লাউন ভাজিতী ।
ঐশা নানা ৱিপত্তী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৮॥
মনুষ্যহানী ৱিত্তহানী । ৱৈভৱহানী মহত্ৱহানী ।
পশুহানী পদাৰ্থহানী । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৭৯॥
বাল়পণীং মৰে মাতা । তাৰুণ্যপণীং মৰে কাংতা ।
ৱৃদ্ধপণীং মৃত্য সুতা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮০॥
দুঃখ দাৰিদ্ৰ আণী ৰুণ । ৱিদেশপল়ণী নাগৱণ ।
আপদা অনুপত্তি কদান্ন । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮১॥
আকাংত ৱাখাপ্ৰল়যে । যুদ্ধ্য হোতাং পৰাজযে ।
জিৱলগাংচা হোযে ক্ষযে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮২॥
কঠীণ কাল় আণী দুষ্কাল় । সাশংক আণী ৱোখটী ৱেল় ।
উদ্ৱেগ চিংতেচে হল়াল় । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮৩॥
ঘাণা চৰখীং সিৰকলা । চাকাখালেং সাংপডলা ।
নানা ৱন্হীংত পডিলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮৪॥
নানা শস্ত্ৰেং ভেদিলা । নানা স্ৱাপদীং ভক্ষিলা ।
নানা বংদীং পডিলা । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮৫॥
নানা কুৱাসেং নিৰ্বুজে । নানা অপমানেং লাজে ।
নানা শোকেং প্ৰাণী ঝিজে । যা নাংৱ আদিভূতিক ॥ ৮৬॥
ঐসেং সাংগতাং অপাৰ । আহেত দুঃখাচে ডোংগৰ ।
শ্ৰোতীং জাণাৱা ৱিচাৰ । আদিভূতিকাচা ॥ ৮৭॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে আদিভৌতিকতাপনিৰূপণনাম সমাস সাতৱা ॥ ৭॥
সমাস আঠৱা : আধিদৈৱিক তাপ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
মাগাং বোলিলা আধ্যাত্মিক । ত্যাউপৰীং আদিভূতিক ।
আতাং বোলিজেল আদিদৈৱিক । তো সাৱধ ঐকা ॥ ১॥
শ্লোক ॥
শুভাশুভেন কৰ্মণা দেহাংতে যমযাতনা ।
স্ৱৰ্গনৰকাদিভোক্তৱ্যমিদং চৈৱাধিদৈৱিকম্ ॥
শুভাশুভ কৰ্মানেং জনা । দেহাংতীং যেমযাতনা ।
স্ৱৰ্গ নৰ্ক ভোগ নানা । যা নাংৱ আধিদৈৱিক ॥ ২॥
নানা দোষ নানা পাতকেং । মদাংধপণেং অৱিৱেকেং ।
কেলীং, পৰী তেং দুঃখদাযকেং । যেমযাতনা ভোগৱিতী ॥ ৩॥
আংগবল়েং দ্ৰৱ্যবল়েং । মনুষ্যবল়েং ৰাজবল়েং ।
নানা সামৰ্থ্যাচেনি বল়েং । অকৃত্য কৰিতী ॥ ৪॥
নীতী সাংডূনিযাং তত্ৱতাং । কৰূং নযে তেংচি কৰিতাং ।
যেমযাতনা ভোগিতাং । জীৱ জাযে ॥ ৫॥
ডোল়ে ঝাংকূন স্ৱাৰ্থবুদ্ধীং । নানা অভিল়াশ কুবুদ্ধীং ।
ৱৃত্তি ভূমিসিমা সাংধী । দ্ৰৱ্য দাৰা পদাৰ্থ ॥ ৬॥
মাতলেপণেং উন্মত্ত । জীৱঘাত কুটুংবঘাত ।
অপ্ৰমাণ ক্ৰিযা কৰীত । ম্হণৌন যেমযাতনা ॥ ৭॥
মৰ্যাদা সাংডূনি চালতী । গ্ৰামা দংডী গ্ৰামাধিপতী ।
দেশা দংডী দেশাধিপতী । নীতিন্যায সাংডিতাং ॥ ৮॥
দেশাধিপতীস দংডিতা ৰাৱো । ৰাযাস দংডিতা দেৱো ।
ৰাজা ন কৰিতাং নীতিন্যাৱো । ম্হণৌন যমযাতনা ॥ ৯॥
অনীতীনেং স্ৱাৰ্থ পাহে । ৰাজা পাপী হোঊন ৰাহে ।
ৰাজ্যাঅংতীং নৰ্ক আহে । ম্হণৌনিযাং ॥ ১০॥
ৰাজা সাংডিতাং ৰাজনীতি । তযাস যেম গাংজিতী ।
যেম নীতি সাংডিতাং ধাৱতী । দেৱগণ ॥ ১১॥
ঐসী মৰ্যাদা লাৱিলী দেৱেং । ম্হণৌনি নীতীনেং ৱৰ্তাৱেং ।
নীতি ন্যায সাংডিতাং ভোগাৱেং । যেমযাতনেসী ॥ ১২॥
দেৱেং প্ৰেৰিলে যেম । ম্হণৌনি আদিদৈৱিক নাম ।
তৃতীয তাপ দুৰ্গম । যেমযাতনেচা ॥ ১৩॥
যেমদংড যেমযাতনা । শাস্ত্ৰীং বোলিলে প্ৰকাৰ নানা ।
তো ভোগ কদাপি চুকেনা । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ১৪॥
যেমযাতনেচে খেদ । শাস্ত্ৰীং বোলিলে ৱিশদ ।
শেৰীৰীং ঘালূন, অপ্ৰমাদ- । নানা প্ৰকাৰেং ॥ ১৫॥
পাপপুণ্যাচীং শৰীৰে । স্ৱৰ্গীং অসতী কল়িৱৰেং ।
ত্যাংত ঘালূন নানা প্ৰকাৰেং । পাপপুণ্য ভোগৱিতী ॥ ১৬॥
নানা পুণ্যেং ৱিল়াস । নানা দোষেং যাতনা কৰ্কশ ।
শাস্ত্ৰীং বোলিলেং অৱিশ্ৱাস- । মানূংচ নযে ॥ ১৭॥
ৱেদাজ্ঞেনেং ন চালতী । হৰিভক্তী ন কৰিতী ।
ত্যাস যেমযাতনা কৰিতী । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ১৮॥
অক্ষোভ নৰ্কীং উদংড জীৱ । জুনাট কিডে কৰিতী ৰৱৰৱ ।
বাংধোন টাকিতী হাতপাৱ । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ১৯॥
উদংড পৈস লাহান মুখ । কুংভাকাৰ কুংড যেক ।
দুৰ্গংধী উকাডা কুংভপাক । ।
যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২০॥
তপ্তভূমিকা তাৱিতী । জল়ত স্থংভ পোটাল়ৱিতী ।
নানা সাংডস লাৱিতী । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২১॥
যেমদংডাচে উদংড মাৰ । যাতনেচী সামগ্ৰী অপাৰ ।
ভোগ ভোগিতী পাঅপী নৰ । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২২॥
পৃথ্ৱীমধ্যেং মাৰ নানা । ত্যাহূন কঠীণ যেমযাতনা ।
মৰিতাং উসংতচি অসেনা । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২৩॥
চৌঘে চৌংকডে ৱোঢিতী । যেক তে ঝোংকূন পাডিতী ।
তাণিতী মাৰিতী ৱোঢূনি নেতী । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২৪॥
উঠৱেনা বসৱেনা । ৰডৱেনা পডৱেনা ।
যাতনেৱৰী যাতনা । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২৫॥
আক্ৰংদে ৰডে আণি ফুংজে । ধকাধকীনেং নিৰ্বুজে ।
ঝুৰ্ঝৰোং পংজৰ হোঊন ঝিজে । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২৬॥
কৰ্কশ ৱচনেং কৰ্কশ মাৰ । যাতনেচে নানা প্ৰকাৰ ।
ত্ৰাস পাৱতী দোষী নৰ । যা নাংৱ আদিদৈৱিক ॥ ২৭॥
মাগাং বোলিলাং ৰাজদংড । ত্যাহূন যেমদংড উদংড ।
তেথীল যাতনা প্ৰচংড । ভীমৰূপ দাৰুণ ॥ ২৮॥
আধ্যাত্মিক আদিভূতিক । ত্যাহূনি ৱিশেষ আদিদৈৱিক ।
অল্প সংকেতেং কাংহীংযেক । কল়াৱযা বোলিলেং ॥২৯॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে আদিদৈৱিকতাপনিৰূপণনাম সমাস আঠৱা ॥ ৮॥
সমাস নৱৱা : মৃত্যুনিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সংসাৰ ম্হণিজে সৱেংচ স্ৱাৰ । নাহীং মৰণাস উধাৰ ।
মাপীং লাগলেং শৰীৰ । ঘডীনেং ঘডী ॥ ১॥
নিত্য কাল়াচী সংগতী । ন কল়ে হোণাৰাচী গতী ।
কৰ্মাসাৰিখে প্ৰাণী পডতী । নানা দেসীং ৱিদেসীং ॥ ২॥
সৰতাং সংচিতাচেং শেষ । নাহীং ক্ষণাচা অৱকাশ ।
ভৰতাং ন ভৰতাং নিমিষ্য । জাণেং লাগে ॥ ৩॥
অৱচিতেং কাল়াচে ম্হণিযাৰে । মাৰিত সুটতী যেকসৰেং ।
নেঊন ঘালিতী পুঢাৰেং । মৃত্যুপংথে ॥ ৪॥
হোতাং মৃত্যাচী আটাটী । কোণী ঘালূং ন সকতী পাঠীং ।
সৰ্ৱত্ৰাংস কুটাকুটী । মাগেংপুঢেং হোতসে ॥ ৫॥
মৃত্যুকাল় কাঠী নিকী । বৈসে বল়িযাচে মস্তকীং ।
মাহাৰাজে বল়িযে লোকীং । ৰাহোং ন সকতী ॥ ৬॥
মৃত্য ন ম্হণে কিং হা ক্ৰূৰ । মৃত্য ন ম্হণে হা জুংঝাৰ ।
মৃত্য ন ম্হণে সংগ্ৰামশূৰ । সমৰাংগণীং ॥ ৭॥
মৃত্য ন ম্হণে কিং হা কোপী । মৃত্য ন ম্হণে হা প্ৰতাপী ।
মৃত্য ন ম্হণে উগ্ৰৰূপী । মাহাংখল় ॥ ৮॥
মৃত্য ন ম্হণে বলাঢ্য । মৃত্য ন ম্হণে ধনাঢ্য ।
মৃত্য ন ম্হণে আঢ্য । সৰ্ৱ গুণেং ॥ ৯॥
মৃত্য ন ম্হণে হা ৱিখ্যাত । মৃত্য ন ম্হণে হা শ্ৰীমংত ।
মৃত্য ন ম্হণে হা অদ্ভুত । পৰাক্ৰমী ॥ ১০॥
মৃত্য ন ম্হণে হা ভূপতী । মৃত্য ন ম্হণে হা চক্ৰৱতী ।
মৃত্য ন ম্হণে হা কৰামতী । কৈৱাড জাণে ॥ ১১॥
মৃত্য ন ম্হণে হা হযপতী । মৃত্য ন ম্হণে গজপতী ।
মৃত্য ন ম্হণে নৰপতী । ৱিখ্যাত ৰাজা ॥ ১২॥
মৃত্য ন ম্হণে ৱৰিষ্ঠ জনীং । মৃত্য ন ম্হণে ৰাজকাৰণী ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱেতনী । ৱেতনধৰ্তা ॥ ১৩॥
মৃত্য ন ম্হণে দেসাঈ । মৃত্য ন ম্হণে ৱেৱসাঈ ।
মৃত্য ন ম্হণে ঠাঈ ঠাঈ । পুংড ৰাজে ॥ ১৪॥
মৃত্য ন ম্হণে মুদ্ৰাধাৰী । মৃত্য ন ম্হণে ৱ্যাপাৰী ।
মৃত্য ন ম্হণে পৰনাৰী । ৰাজকন্যা ॥ ১৫॥
মৃত্য ন ম্হণে কাৰ্যাকাৰণ । মৃত্য ন ম্হণে ৱৰ্ণাৱৰ্ণ ।
মৃত্য ন ম্হণে হা ব্ৰাহ্মণ । কৰ্মনিষ্ঠ ॥ ১৬॥
মৃত্য ন ম্হণে ৱিত্পন্ন । মৃত্য ন ম্হণে সংপন্ন ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱিদ্ৱজ্জন । সমুদাঈ ॥ ১৭॥
মৃত্য ন ম্হণে হা ধূৰ্ত । মৃত্য ন ম্হণে বহুশ্ৰুত ।
মৃত্য ন ম্হণে হা পংডিত । মাহাভলা ॥ ১৮॥
মৃত্য ন ম্হণে পুৰাণিক । মৃত্য ন ম্হণে হা ৱৈদিক ।
মৃত্য ন ম্হণে হা যাজ্ঞিক । অথৱা জোসী ॥ ১৯॥
মৃত্য ন ম্হণে অগ্নিহোত্ৰী । মৃত্য ন ম্হণে হা শ্ৰোত্ৰী ।
মৃত্য ন ম্হণে মংত্ৰযংত্ৰী । পূৰ্ণাগমী ॥ ২০॥
মৃত্য ন ম্হণে শাস্ত্ৰজ্ঞ । মৃত্য ন ম্হণে ৱেদজ্ঞ ।
মৃত্য ন ম্হণে সৰ্ৱজ্ঞ । সৰ্ৱ জাণে ॥ ২১॥
মৃত্য ন ম্হণে ব্ৰহ্মত্যা । মৃত্য ন ম্হণে গোহত্যা ।
মৃত্য ন ম্হণে নানা হত্যা । স্ত্ৰীবাল়কাদিক ॥ ২২॥
মৃত্য ন ম্হণে ৰাগজ্ঞানী । মৃত্য ন ম্হণে তাল়জ্ঞানী ।
মৃত্য ন ম্হণে তত্ৱজ্ঞানী । তত্ৱৱেত্তা ॥ ২৩॥
মৃত্য ন ম্হণে যোগ্যাভ্যাসী । মৃত্য ন ম্হণে সংন্যাসী ।
মৃত্য ন ম্হণে কাল়াসী । ৱংচূং জাণে ॥ ২৪॥
মৃত্য ন ম্হণে হা সাৱধ । মৃত্য ন ম্হণে হা সিদ্ধ ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱৈদ্য প্ৰসিদ্ধ । পংচাক্ষৰী ॥ ২৫॥
মৃত্য ন ম্হণে হা গোসাৱী । মৃত্য ন ম্হণে হা তপস্ৱী ।
মৃত্য ন ম্হণে হা মনস্ৱী । উদাসীন ॥ ২৬॥
মৃত্য ন ম্হণে ঋষেশ্ৱৰ । মৃত্য ন ম্হণে কৱেশ্ৱৰ ।
মৃত্য ন ম্হণে দিগংবৰ । সমাধিস্থ ॥ ২৭॥
মৃত্য ন ম্হণে হঠযোগী । মৃত্য ন ম্হণে ৰাজযোগী ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱীতৰাগী । নিৰংতৰ ॥ ২৮॥
মৃত্য ন ম্হণে ব্ৰহ্মচ্যাৰী । মৃত্য ন ম্হণে জটাধাৰী ।
মৃত্য ন ম্হণে নিৰাহাৰী । যোগেশ্ৱৰ ॥ ২৯॥
মৃত্য ন ম্হণে হা সংত । মৃত্য ন ম্হণে হা মহংত ।
মৃত্য ন ম্হণে হা গুপ্ত । হোত অসে ॥ ৩০॥
মৃত্য ন ম্হণে হা স্ৱাধেন । মৃত্য ন ম্হণে হা পৰাধেন ।
সকল় জীৱাংস প্ৰাশন । মৃত্যুচি কৰী ॥ ৩১॥
যেক মৃত্যুমাৰ্গী লাগলে । যেকীং আৰ্ধপংথ ক্ৰমিলে ।
যেক তে সেৱটাস গেলে । ৱৃদ্ধপণীং ॥ ৩২॥
মৃত্য ন ম্হণে বাল় তাৰুণ্য । মৃত্য ন ম্হণে সুলক্ষণ ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱিচক্ষণ । বহু বোলিকা ॥ ৩৩॥
মৃত্য ন ম্হণে হা আধাৰু । মৃত্য ন ম্হণে উদাৰ ।
মৃত্য ন ম্হণে হা সুংদৰ । চতুৰাংগ জাণে ॥ ৩৪॥
মৃত্য ন ম্হণে পুণ্যপুৰুষ । মৃত্য ন ম্হণে হৰিদাস ।
মৃত্য ন ম্হণে ৱিশেষ । সুকৃতী নৰ ॥ ৩৫॥
আতাং অসো হেং বোলণেং । মৃত্যাপাসূন সুটিজে কোণেং ।
মাগেংপুঢেং ৱিশ্ৱাস জাণেং । মৃত্যুপংথেং ॥ ৩৬॥
চ্যাৰী খাণী চ্যাৰী ৱাণী । চৌৰ্যাসী লক্ষ জীৱযোনী ।
জন্মা আলে তিতুকে প্ৰাণী । মৃত্য পাৱতী ॥ ৩৭॥
মৃত্যাভেণেং পল়োং জাতাং । তৰী মৃত্য সোডিনা সৰ্ৱথা ।
মৃত্যাস ন যে চুকৱিতাং । কাংহীং কেল্যা ॥ ৩৮॥
মৃত্য ন ম্হণে হা স্ৱদেসী । মৃত্য ন ম্হণে হা ৱিদেসী ।
মৃত্য ন ম্হণে হা উপৱাসী । নিৰংতৰ ॥ ৩৯॥
মৃত্য ন ম্হণে থোৰ থোৰ । মৃত্য ন ম্হণে হৰিহৰ ।
মৃত্য ন ম্হণে অৱতাৰ । ভগৱংতাচে ॥ ৪০॥
শ্ৰোতীং কোপ ন কৰাৱা । হা মৃত্যলোক সকল়াংস ঠাৱা ।
উপজলা প্ৰাণী জাঈল বৰৱা । মৃত্যপংথেং ॥ ৪১॥
যেথেং ন মনাৱা কিংত । হা মৃত্যলোক ৱিখ্যাত ।
প্ৰগট জাণতী সমস্ত । লহান থোৰ ॥ ৪২॥
তথাপী কিংত মানিজেল । তৰী হা মৃত্যলোক নৱ্হেল ।
যাকাৰণেং নাসেল । উপজলা প্ৰাণী ॥ ৪৩॥
ঐসেং জাণোনিযাং জীৱেং । যাচেং সাৰ্থকচি কৰাৱেং ।
জনীং মৰোন উৰৱাৱেং । কীৰ্তিৰূপেং ॥ ৪৪॥
যেৰৱীং প্ৰাণী লহান থোৰ । মৃত্য পাৱতী হা নিৰ্ধাৰ ।
বোলিলেং হেং অন্যথা উত্তৰ । মানূংচী নযে ॥ ৪৫॥
গেলে ৱহুত ৱৈভৱাচে । গেলে বহুত আযুষ্যাচে ।
গেলে অগাধ মহিমেচে । মৃত্যপংথেং ॥ ৪৬॥
গেলে বহুত পৰাক্ৰমী । গেলে বহুত কপটকৰ্মী ।
গেলে বহুত সংগ্ৰামী । সংগ্ৰামসৌৰে ॥ ৪৭॥
গেলে বহুতাং বল়াংচে । গেলে বহুতাং কাল়াংচে ।
গেলে বহুতাং কুল়াংচে । কুল়ৱংত ৰাজে ॥ ৪৮॥
গেলে বহুতাংচে পাল়ক । গেলে বুদ্ধীচে চাল়ক ।
গেলে যুক্তীচে তাৰ্কিক । তৰ্কৱাদী ॥ ৪৯॥
গেলে ৱিদ্যেচে সাগৰ । গেলে বল়াচে ডোংঘৰ ।
গেলে ধনাচে কুবেৰ । মৃত্যপংথে ॥ ৫০॥
গেলে বহুত পুৰুষাৰ্থাচে । গেলে বহুত ৱিক্ৰমাচে ।
গেলে বহুত আটোপাচে । কাৰ্যকৰ্তে ॥ ৫১॥
গেলে বহুত শস্ত্ৰধাৰী । গেলে বহুত পৰোপকাৰী ।
গেলে বহুত নাঅনাপৰী । ধৰ্মৰক্ষক ॥ ৫২॥
গেলে বহুত প্ৰতাপাচে । গেলে বহুত সত্কীৰ্তীচে ।
গেলে বহুত নীতীচে । নীতিৱংত ৰাজে ॥ ৫৩॥
গেলে বহুত মতৱাদী । গেলে বহুত কাৰ্যৱাদী ।
গেলে বহুত ৱেৱাদী । বহুতাংপৰীচে ॥ ৫৪॥
গেলীং পংডিতাংচী থাটেং । গেলীং শব্দাংচীং কচাটেং ।
গেলীং ৱাদকেং অচাটেং । নানা মতেং ॥ ৫৫॥
গেলে তাপষাংচে ভাৰ । গেলে সংন্যাসী অপাৰ ।
গেলে ৱিচাৰকৰ্তে সাৰ । মৃত্যপংথে ॥ ৫৬॥
গেলে বহুত সংসাৰী । গেলে বহুত ৱেষধাৰী ।
গেলে বহুত নানাপৰী । নানা ছংদ কৰূনী ॥ ৫৭॥
গেলে ব্ৰাহ্মণসমুদাযে । গেলে বহুত আচ্যাৰ্য ।
গেলে বহুত সাংগোং কাযে । কিতী ম্হণৌনি ॥ ৫৮॥
অসো ঐসে সকল়হি গেলে । পৰংতু যেকচি ৰাহিলে ।
জে স্ৱৰুপাকাৰ জালে । আত্মজ্ঞানী ॥ ৫৯॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে মৃত্যনিৰূপণনাম সমাস নৱৱা ॥ ৯॥
সমাস দহাৱা : ৱৈৰাগ্য নিৰূপণ ॥ শ্ৰীৰাম্ ॥
সংসাৰ ম্হণিজে মাহাপূৰ । মাজীং জল়চৰেং অপাৰ ।
ডংখূং ধাৱতী ৱিখাৰ । কাল়সৰ্প ॥ ১॥
আশা মমতা দেহীং বেডী । সুসৰী কৰিতাতী তডাতোডী ।
নেঊন দুঃখাচে সাংকডী- । মাজীং ঘালিতী ॥ ২॥
অহংকাৰনক্ৰেং উডৱিলেং । নেঊনি পাতাল়ীং বুডৱিলেং ।
তেথুনিযাং সোডৱিলেং । ন ৱচে প্ৰাণী ॥ ৩॥
কাম =মগৰমিঠী সুটেনা । তিৰস্কাৰ লাগলা তুটেনা ।
মদ মত্সৰ ৱোহটেনা । ভূলি পডিলী ॥ ৪॥
ৱাসনাধামিণী পডিলী গল়াং । ঘালূন ৱেংটাল়েং ৱমী গৰল়া ।
জিৱ্হা লাল়ী ৱেল়োৱেল়াং । ভযানক ॥ ৫॥
মাথাং প্ৰপংচাচেং ৱোঝেং । ঘেঊন ম্হণে মাঝেং মাঝেং ।
বুডতাংহী ন সোডী, ফুংজে । কুল়াভিমানেং ॥ ৬॥
পডিলেং ভ্ৰাংতীচেং অংধাৰেং । নাগৱিলেং অভিমানচোৰেং ।
আলেং অহংতেচেং কাৱিৰেং । ভূতবাধা ॥ ৭॥
বহুতেক আৱৰ্তীং পডিলে । প্ৰাণী ৱাহাতচি গেলে ।
জেংহিং ভগৱংতাসী বোভাঈলেং । ভাৱাৰ্থবল়েং ॥ ৮॥
দেৱ আপণ ঘালূনি উডী । তযাংসী নেলেং পৈলথডী ।
যেৰ তেং অভাৱিকেং বাপুডীং । ৱাহাতচি গেলীং ॥ ৯॥
ভগৱংত ভাৱাচা ভুকেলা । ভাৱাৰ্থ দেখোন ভুললা ।
সংকটীং পাৱে ভাৱিকালা । ৰক্ষিতসে ॥ ১০॥
জযাস ভগৱংত আৱডে । তযাচেং দেৱাসীং সাংকডেং ।
সংসাৰদুঃখ সকল় উডে । নিজদাসাচেং ॥ ১১॥
জে অংকিত ঈশ্ৱৰাচে । তযাংস সোহল়ে নিজসুখাচে ।
ধন্য তেচি দৈৱাচে । ভাৱিক জন ॥ ১২॥
জৈসা ভাৱ জযাপাসীং । তৈসা দৈৱ তযাসী ।
জাণে ভাৱ অংতৰসাক্ষী । প্ৰাণীমাত্ৰাংচা ॥ ১৩॥
জৰী ভাৱ অসিলা মাঈক । তৰী দেৱ হোযে মাহা ঠক ।
নৱল তযাচেং কৌতুক । জৈশাস তৈসা ॥ ১৪॥
জৈসেং জযাচেং ভজন । তৈসেংচী দে সমাধান ।
ভাৱ হোতাং কিংচিত ন্যূন । আপণহি দুৰাৱে ॥ ১৫॥
দৰ্পণীং প্ৰতিবিংব দিসে । জৈস্যাস তৈসেং ভাসে ।
তযাচেং সূত্ৰ অসে । আপণাচ পাসীং ॥ ১৬॥
জৈসেং আপণ কৰাৱেং । তৈসেংচি তেণেং ৱ্হাৱেং ।
জৰী ডোল়ে পসৰূনি পাহাৱেং । তৰী তেংহী টৱকাৰে ॥ ১৭॥
ভৃকুটীস ঘালূন মিঠী । পাহাতাং ক্ৰোধেং তেংহি উঠী ।
আপণ হাস্য কৰিতাং পোটীং । তেংহি আনংদে ॥ ১৮॥
জৈসা ভাৱ প্ৰতিবিংবলা । তযাচাচি দেৱ জালা ।
জো জৈসেং ভজে ত্যালা । তৈসাচি ৱোল়ে ॥ ১৯॥
ভাৱেং পৰামাৰ্থাচিযা ৱাটা । ৱাহাতী ভক্তীচিযা পেংঠা ।
ভৰলা মোক্ষাচা চোহাটা । সজ্জনসংগেং ॥ ২০॥
ভাৱেং ভজনীং জে লাগলে । তে ঈশ্ৱৰী পাৱন জালে ।
ভাৱাৰ্থবল়েং উদ্ধৰিলে । পূৰ্ৱজ তেহীং ॥ ২১॥
আপণ স্ৱযেং তৰলে । জনাসহি উপেগা আলে ।
কীৰ্তিশ্ৰৱণেং জালে । অভক্ত, ভাৱাৰ্থী ॥ ২২॥
ধন্য তযাংচী জননী । জে লাগলে হৰিভজনীং ।
তেহিংচ যেক জন্ম জনীং । সাৰ্থক কেলা ॥ ২৩॥
তযাংচী ৱৰ্ণূং কায থোৰী । জযাংচা ভগৱংত কৈৱাৰী ।
কাসে লাঊন উতৰী । পাৰ দুঃখাচা ॥ ২৪॥
বহুতাং জন্মাংচে সেৱটীং । জেণেং চুকে অটাটী ।
তো হা নৰদেহ ভেটী । কৰী ভগৱংতীং ॥ ২৫॥
ম্হণৌন ধন্য তে ভাৱিক জন । জেংহিং জোডিলেং হৰিনিধান ।
অনংত জন্মাংতৰীংচেং পুণ্য । ফল়াসি আলেং ॥ ২৬॥
আযুষ্য হেচি ৰত্নপেটী । মাজীং ভজনৰত্নেং গোমটীং ।
ঈশ্ৱৰীং অৰ্পূনিযা লুটী । আনংদাচী কৰাৱী ॥ ২৭॥
হৰিভক্ত ৱৈভৱেং কনিষ্ঠ । পৰী তো ব্ৰহ্মাদিকাং ৱৰিষ্ঠ ।
সদা সৰ্ৱদা সংতুষ্ট । নৈৰাশবোধেং ॥ ২৮॥
ধৰূন ঈশ্ৱৰাচী কাস । কেলী সংসাৰাচী নৈৰাশ ।
তযাং ভাৱিকাং জগদীশ । সবাহ্য সাংভাল়ী ॥ ২৯॥
জযা সংসাৰাচেং দুঃখ । ৱিৱেকেং ৱাটে পৰমসুখ ।
সংসাৰসুখাচেনি পঢতমূৰ্খ । লোধোন পডতী ॥ ৩০॥
জযাংচা ঈশ্ৱৰীং জিৱ্হাল়া । তে ভোগিতী স্ৱানংদসোহল়া ।
জযাংচা জনাৱেগল়া । ঠেৱা আক্ষৈ ॥ ৩১॥
তে আক্ষৈ সুখেং সুখাৱলে । সংসাৰদুঃখেং ৱিসৰলে ।
ৱিষযেৰংগী ৱোৰংগলে । শ্ৰীৰংগৰংগীং ॥ ৩২॥
তযাংস ফাৱলী নৰদেহ পেটী । কেলী ঈশ্ৱৰেংসিং সাটী ।
যেৰেং অভাৱিকেং কৰংটীং । নৰদেহ গেলা ॥ ৩৩॥
আৱচটেং নিধান জোডলেং । তেং কৱডিচ্যা বদল নেলেং ।
তৈসেং আযুষ্য নিঘোনি গেলেং । অভাৱিকাচেং ॥ ৩৪॥
বহুতা তপাচা সাংঠা । তীণেং লাধলা পৰীস গোটা ।
পৰী তো ঠাঈংচা কৰংটা । ভোগূংচ নেণে ॥ ৩৫॥
তৈসা সংসাৰাস আলা । মাযাজাল়ীং গুংডাল়লা ।
অংতীং যেকলাচি গেলা । হাত ঝাডুনী ॥ ৩৬॥
যা নৰদেহাচেনি সংগতীং । বহুত পাৱলে উত্তম গতী ।
যেকেং বাপুডী যাতাযাতী । ৱৰপডী জালীং ॥ ৩৭ ॥
যা নৰদেহাচেনি লাগৱেগেং । সাৰ্থক কৰাৱে সংতসংগেং ।
নীচযোনীং দুঃখ মাগেং । বহুত ভোগিলেং ॥ ৩৮॥
কোণ সমযো যেঈল কৈসা । যাচা ন কল়ে কিং ভৰ্ৱসা ।
জৈসে পক্ষী দাহী দিশা । উডোন জাতী ॥ ৩৯॥
তৈসেং ৱৈভৱ হেং সকল় । কোণ জাণে কৈসী ৱেল় ।
পুত্ৰকল়ত্ৰাদি সকল় । ৱিঘডোন জাতী ॥ ৪০॥
পাহিলী ঘডী নৱ্হে আপুলী । ৱযসা তৰী নিঘোন গেলী ।
দেহ পডতাংচ ঠেৱিলী- । আহে নীংচ যোনী ॥ ৪১॥
স্ৱান শুকৰাদিক নীচ যাতী । ভোগণেং ঘডে ৱিপত্তী ।
তেথে কাংহীং উত্তম গতী । পাৱিজেত নাহীং ॥ ৪২॥
মাগা গৰ্ভৱাসীং আটাটী । ভোগিতাং জালাসি ৰে হিংপুটী ।
তেথুনিযাং থোৰা কষ্টীং । সুটলাসি দৈৱেং ॥ ৪৩॥
দুঃখ ভোগিলেং আপুল্যা জীৱেং । তেথেং কৈচিং হোতীং সৰ্ৱেং ।
তৈচেংচি পুঢেং যেকলেং জাৱেং । লাগেল বাপা ॥ ৪৪॥
কৈংচি মাতা কৈংচা পিতা । কৈংচি বহিণ কৈংচা ভ্ৰাতা ।
কৈংচীং সুহৃদেং কৈংচী ৱনিতা । পুত্ৰকল়ত্ৰাদিক ॥ ৪৫॥
হে তূং জাণ মাৱেচীং । আৱঘীং সোইৰীং সুখাচীং ।
হে তুঝ্যা সুখদুঃখাচীং । সাংগাতী নৱ্হেতী ॥ ৪৬॥
কৈংচা প্ৰপংচ কৈংচে কুল় । কাসযা হোতোসী ৱ্যাকুল় ।
ধন কণ লক্ষ্মী সকল় । জাইজণেং ॥ ৪৭॥
কৈংচেং ঘৰ কৈংচা সংসাৰ । কাসযা কৰিসী জোজাৰ ।
জন্মৱৰী ৱাহোন ভাৰ । সেখীং সাংডূন জাসী ॥ ৪৮॥
কৈংচেং তাৰুণ্য কৈংচে ৱৈভৱ । কৈংচেং সোহল়ে হাৱভাৱ ।
হেং সকল়হি জাণ মাৱ । মাঈক মাযা ॥ ৪৯॥
যেচ ক্ষণীং মৰোন জাসী । তৰী ৰঘুনাথীং অংতৰলাসী ।
মাঝেং মাঝেং ম্হণতোসী । ম্হণৌনিযাং ॥ ৫০॥
তুৱাং ভোগিল্যা পুনৰাৱৃত্তী । ঐসীং মাযবাপেং কিতী ।
স্ত্ৰী কন্যা পুত্ৰ হোতী । লক্ষানলক্ষ ॥ ৫১॥
কৰ্মযোগেং সকল় মিল়ালীং । যেকে স্থল়ীং জন্মাস আলীং ।
তেং তুৱাং আপুলীং মানিলীং । কৈসীং ৰে পঢতমূৰ্খা ॥ ৫২॥
তুঝেং তুজ নৱ্হে শৰীৰ । তেথেং ইতৰাংচা কোণ ৱিচাৰ ।
আতাং যেক ভগৱংত সাচাৰ । ধৰীং ভাৱাৰ্থবল়েং ॥ ৫৩॥
যেকা দুৰ্ভৰাকাৰণেং । নানা নীচাংচী সেৱা কৰণেং ।
নানা স্তুতী আণী স্তৱনেং । মৰ্যাদা ধৰাৱী ॥ ৫৪॥
জো অন্ন দেতো উদৰাসী । শেৰীৰ ৱিকাৱেং লাগে ত্যাসী ।
মাং জেণেং ঘাতলেং জন্মাসী । ত্যাসী কৈসেং ৱিসৰাৱেং ॥ ৫৫॥
অহিৰ্নিশীং জ্যা ভগৱংতা । সকল় জিৱাংচী লাগলী চিংতা ।
মেঘ ৱৰুষে জযাচী সত্তা । সিংধু মৰ্যাদা ধৰী ॥ ৫৬॥
ভূমি ধৰিলী ধৰাধৰেং । প্ৰগট হোঈজে দিনকৰেং ।
ঐসী সৃষ্টী সত্তামাত্ৰেং । চালৱী জো কাং ॥ ৫৭॥
ঐসা কৃপাল়ু দেৱাধিদেৱ । নেণৱে জযাচেং লাঘৱ ।
জো সাংভাল়ী সকল় জীৱ । কৃপাল়ুপণেং ॥ ৫৮॥
ঐসা সৰ্ৱাত্মা শ্ৰীৰাম- । সাংডূন, ধৰিতী ৱিষযকাম ।
তে প্ৰাণী দুৰাত্মে অদ্ধম । কেলেং পাৱতী ॥ ৫৯॥
ৰামেৱিণ জে জে আস । তিতুকী জাণাৱী নৈৰাশ ।
মাঝেং মাঝেং সাৱকাশ । সীণচি উৰে ॥ ৬০॥
জযাস ৱাটে সীণ ৱ্হাৱা । তেণেং ৱিষযো চিংতীত জাৱা ।
ৱিষযো ন মিল়তাং জীৱা । তগবগ সুটে ॥ ৬১॥
সাংডূন ৰাম আনংদঘন । জ্যাচে মনীং ৱিষযচিংতন ।
ত্যাসী কৈংচেং সমাধান । লোলংগতাসী ॥ ৬২॥
জযাস ৱাটে সুখচি অসাৱেং । তেণেং ৰঘুনাথভজনীং লাগাৱেং ।
স্ৱজন সকল়হী ত্যাগাৱে । দুঃখমূল় জে ॥ ৬৩॥
জেথেং ৱাসনা ঝোংবোন পডে । তেণেংচি অপাযেং দুঃখ জডে ।
ম্হণৌনি ৱিষযৱাসনা মোডে । তো যেক সুখী ॥ ৬৪॥
ৱিষযজনিত জেং জেং সুখ । তেথেংচি হোতেং পৰম দুঃখ ।
পূৰ্ৱীং গোড অংতীং শোক । নেমস্ত আহে ॥ ৬৫॥
গল় গিল়িতাং সুখ ৱাটে । ৱোঢূন ঘেতাং ঘসা ফাটে ।
কাং তেং বাপুডেং মৃগ আপটে । চাৰা ঘেঊন পল়তাং ॥ ৬৬॥
তৈসী ৱিষযসুখাচী গোডী । গোড ৱাটে পৰী তে কুডী ।
ম্হণৌনিযাং আৱডী । ৰঘুনাথীং ধৰাৱী ।
৬৭॥ ঐকোনি বোলে ভাৱিক । কৈসেনি ঘডে জী সাৰ্থক ।
সাংগা স্ৱামী যেমলোক । চুকে জেণেং ॥ ৬৮॥
দেৱাসী ৱাস্তৱ্য কোঠেং । তো মজ কৈসেংনি ভেটে ।
দুঃখমূল় সংসাৰ তুটে । কোণেপৰী স্ৱামী ॥ ৬৯॥
ধডপুডী ভগৱত্প্ৰাপ্তী- । হোঊন, চুকে অধিগতী ।
ঐসা উপাযে কৃপামূৰ্তী । মজ দীনাস কৰাৱা ॥ ৭০॥
ৱক্তা ম্হণে হো যেকভাৱেং । ভগৱদ্ভজন কৰাৱেং ।
তেণেং হোঈল স্ৱভাৱেং । সমাধান ॥ ৭১॥
কৈসেং কৰাৱেং ভগৱদ্ভজন । কোঠেং ঠেৱাৱেং হেং মন ।
ভগৱদ্ভজনাচেং লক্ষণ । মজ নিৰোপাৱেং ॥ ৭২॥
ঐসা ম্লানৱদনেং বোলে । ধৰিলে সদৃঢ পাঊলেং ।
কংঠ সদ্গদিত, গল়ালে । অশ্ৰুপাত দুঃখেং ॥ ৭৩॥
দেখোন শিষ্যাচী অনন্যতা । ভাৱেং ৱোল়লা সদ্গুৰু দাতা ।
স্ৱানংদ তুংবল়েল আতাং । পুঢিলে সমাসীং ॥ ৭৪॥
ইতি শ্ৰীদাসবোধে গুৰুশিষ্যসংৱাদে ৱৈৰাগ্যনিৰূপণনাম সমাস দহাৱা ॥ ১০॥
॥ দশক তিসৰা সমাপ্ত ॥

Explore More