સગુણપરીક્ષા
॥ સમાસ પહિલા : જન્મદુઃખ નિરૂપણ ॥॥ શ્રીરામ ॥
॥ સમાસ પહિલા : જન્મદુઃખ નિરૂપણ ॥॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : સ્વગુણપરીક્ષા (અ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
। સમાસ તિસરા : સ્વગુણપરીક્ષા (બ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ ચવથા : સ્વગુણપરીક્ષા (ક) ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પાચવા : સ્વગુણપરીક્ષા ( ડ ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સહાવા : આધ્યાત્મિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : આધિભૌતિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : આધિદૈવિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : મૃત્યુનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : વૈરાગ્ય નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
॥ સમાસ પહિલા : જન્મદુઃખ નિરૂપણ ॥॥ શ્રીરામ ॥
જન્મ દુઃખાચા અંકુર । જન્મ શોકાચા સાગર ।
જન્મ ભયાચા ડોંગર । ચળેના ઐસા ॥ ૧॥
જન્મ ભયાચા ડોંગર । ચળેના ઐસા ॥ ૧॥
જન્મ કર્માચી આટણી । જન્મ પાતકાચી ખાણી ।
જન્મ કાળાચી જાચણી । નિચ નવી ॥ ૨॥
જન્મ કાળાચી જાચણી । નિચ નવી ॥ ૨॥
જન્મ કુવિદ્યેચેં ફળ । જન્મ લોભાચેં કમળ ।
જન્મ ભ્રાંતીચેં પડળ । જ્ઞાનહીન ॥ ૩॥
જન્મ ભ્રાંતીચેં પડળ । જ્ઞાનહીન ॥ ૩॥
જન્મ જિવાસી બંધન । જન્મ મૃત્યાસી કારણ ।
જન્મ હેંચિ અકારણ । ગથાગોવી ॥ ૪॥
જન્મ હેંચિ અકારણ । ગથાગોવી ॥ ૪॥
જન્મ સુખાચા વિસર । જન્મ ચિંતેચા આગર ।
જન્મ વાસનાવિસ્તાર । વિસ્તારલા ॥ ૫॥
જન્મ વાસનાવિસ્તાર । વિસ્તારલા ॥ ૫॥
જન્મ જીવાચી આવદસા । જન્મ કલ્પનેચા ઠસા ।
જન્મ લાંવેચા વળસા । મમતારૂપ ॥ ૬॥
જન્મ લાંવેચા વળસા । મમતારૂપ ॥ ૬॥
જન્મ માયેચે મૈંદાવેં । જન્મ ક્રોધાચેં વિરાવેં ।
જન્મ મોક્ષાસ આડવેં । વિઘ્ન આહે ॥ ૭॥
જન્મ મોક્ષાસ આડવેં । વિઘ્ન આહે ॥ ૭॥
જન્મ જિવાચેં મીપણ । જન્મ અહંતેચા ગુણ ।
જન્મ હેંચિ વિસ્મરણ । ઈશ્વરાચેં ॥ ૮॥
જન્મ હેંચિ વિસ્મરણ । ઈશ્વરાચેં ॥ ૮॥
જન્મ વિષયાંચી આવડી । જન્મ દુરાશેચી બેડી ।
જન્મ કાળાચી કાંકડી । ભક્ષિતાહે ॥ ૯॥
જન્મ કાળાચી કાંકડી । ભક્ષિતાહે ॥ ૯॥
જન્મ હાચિ વિષમકાળ । જન્મ હેંચિ વોખટી વેળ ।
જન્મ હા અતિ કુશ્ચીળ । નર્કપતન ॥ ૧૦॥
જન્મ હા અતિ કુશ્ચીળ । નર્કપતન ॥ ૧૦॥
પાહાતાં શરીરાચેં મૂળ । યા ઐસેં નાહીં અમંગળ ।
રજસ્વલેચા જો વિટાળ । ત્યામધ્યેં જન્મ યાસી ॥ ૧૧॥
રજસ્વલેચા જો વિટાળ । ત્યામધ્યેં જન્મ યાસી ॥ ૧૧॥
અત્યંત દોષ જ્યા વિટાળા । ત્યા વિટાળાચાચિ પુતળા ।
તેથેં નિર્મળપણાચા સોહળા । કેવી ઘડે ॥ ૧૨॥
તેથેં નિર્મળપણાચા સોહળા । કેવી ઘડે ॥ ૧૨॥
રજસ્વલેચા જો વિટાળ । ત્યાચા આળોન જાલા ગાળ ।
ત્યા ગળાચેંચ કેવળ । શરીર હેં ॥ ૧૩॥
ત્યા ગળાચેંચ કેવળ । શરીર હેં ॥ ૧૩॥
વરી વરી દિસે વૈભવાચેં । અંતરીં પોતડેં નર્કાચેં ।
જૈસેં ઝાંકણેં ચર્મકુંડાચેં । ઉઘડિતાંચ નયે ॥ ૧૪॥
જૈસેં ઝાંકણેં ચર્મકુંડાચેં । ઉઘડિતાંચ નયે ॥ ૧૪॥
કુંડ ધુતાં શુદ્ધ હોતેં । યાસ પ્રત્યઈં ધુઈજેતેં ।
તરી દુર્ગંધી દેહાતેં । શુદ્ધતા ન યે ॥ ૧૫॥
તરી દુર્ગંધી દેહાતેં । શુદ્ધતા ન યે ॥ ૧૫॥
અસ્તીપંજર ઉભવિલા । સીરાનાડીં ગુંડાળિલા ।
મેદમાંસેં સરસાવિલા । સાંદોસાઅંદીં ભરૂની ॥ ૧૬॥
મેદમાંસેં સરસાવિલા । સાંદોસાઅંદીં ભરૂની ॥ ૧૬॥
અશુદ્ધ શબ્દેં શુદ્ધ નાહીં । તેંહિ ભરલેં અસે દેહીં ।
નાના વ્યાધી દુઃખેં તેંહિ । અભ્યાંતરી વસતી ॥ ૧૭॥
નાના વ્યાધી દુઃખેં તેંહિ । અભ્યાંતરી વસતી ॥ ૧૭॥
નર્કાચેં કોઠાર ભરલેં । આંતબાહેરી લિડીબિડિલેં ।
મૂત્રપોતડેં જમલેં । દુર્ગંધીચેં ॥ ૧૮॥
મૂત્રપોતડેં જમલેં । દુર્ગંધીચેં ॥ ૧૮॥
જંત કિડે આણી આંતડી । નાના દુર્ગંધીચી પોતડી ।
અમુપ લવથવિતી કાતડી । કાંટાળવાણી ॥ ૧૯॥
અમુપ લવથવિતી કાતડી । કાંટાળવાણી ॥ ૧૯॥
સર્વાંગાસ સિર પ્રમાણ । તેથેં બળસેં વાહે ઘ્રાણ ।
ઉઠે ઘાણી ફુટતાં શ્રવણ । તે દુર્ગંધી નેઘવે ॥ ૨૦॥
ઉઠે ઘાણી ફુટતાં શ્રવણ । તે દુર્ગંધી નેઘવે ॥ ૨૦॥
ડોળાં નિઘતી ચિપડેં । નાકીં દાટતીં મેકડેં ।
પ્રાતઃકાળીં ઘાણી પડે । મુખીં મળાસારિખી ॥૨૧॥
પ્રાતઃકાળીં ઘાણી પડે । મુખીં મળાસારિખી ॥૨૧॥
લાળ થુંકા આણી મળ । પીત શ્લેષ્મા પ્રબળ ।
તયાસ મ્હણતી મુખકમળ । ચંદ્રાસારિખેં ॥ ૨૨॥
તયાસ મ્હણતી મુખકમળ । ચંદ્રાસારિખેં ॥ ૨૨॥
મુખ ઐસેં કુશ્ચીળ દિસે । પોટીં વિષ્ઠા ભરલી અસે ।
પ્રત્યક્ષાસ પ્રમાણ નસે । ભૂમંડળીં ॥ ૨૩॥
પ્રત્યક્ષાસ પ્રમાણ નસે । ભૂમંડળીં ॥ ૨૩॥
પોટીં ઘાલિતાં દિવ્યાન્ન । કાંહીં વિષ્ઠા કાંહીં વમન ।
ભાગીરથીચેં ઘેતાં જીવન । ત્યાચી કોયે લઘુશંકા ॥ ૨૪॥
ભાગીરથીચેં ઘેતાં જીવન । ત્યાચી કોયે લઘુશંકા ॥ ૨૪॥
એવં મળ મૂત્ર આણી વમન । હેંચિ દેહાચેં જીવન ।
યેણેંચિ દેહ વાઢે જાણ । યદર્થીં સંશય નાહીં ॥ ૨૫॥
યેણેંચિ દેહ વાઢે જાણ । યદર્થીં સંશય નાહીં ॥ ૨૫॥
પોટીં નસ્તાં મળ મૂત્ર વોક । મરોન જાતી સકળ લોક ।
જાલા રાવ અથવા રંક । પોટીં વિષ્ઠા ચુકેના ॥ ૨૬॥
જાલા રાવ અથવા રંક । પોટીં વિષ્ઠા ચુકેના ॥ ૨૬॥
નિર્મળપણેં કાઢૂં જાતાં । તરી દેહ પડેલ તત્વતાં ।
એવં દેહાચી વેવસ્થા । ઐસી અસે ॥ ૨૭॥
એવં દેહાચી વેવસ્થા । ઐસી અસે ॥ ૨૭॥
ઐસા હા ધડ અસતાં । યેથાભૂત પાહોં જાતાં ।
મગ તે દુર્દશા સાંગતાં । શંકા બાધી ॥ ૨૮॥
મગ તે દુર્દશા સાંગતાં । શંકા બાધી ॥ ૨૮॥
ઐસિયે કારાગૃહીં વસ્તી । નવમાસ બહુ વિપત્તી ।
નવહિ દ્વારેં નિરોધતી । વાયો કૈંચા તેથેં ॥ ૨૯॥
નવહિ દ્વારેં નિરોધતી । વાયો કૈંચા તેથેં ॥ ૨૯॥
વોકા નરકાચે રસ ઝિરપતી । તે જઠરાગ્નીસ્તવ તાપતી ।
તેણેં સર્વહિ ઉકડતી । અસ્તિમાંસ ॥ ૩૦॥
તેણેં સર્વહિ ઉકડતી । અસ્તિમાંસ ॥ ૩૦॥
ત્વચેવિણ ગર્ભ ખોળે । તંવ માતેસી હોતી ડોહળે ।
કટવતિક્ષણેં સર્વાંગ પોળે । તયા બાળકાચેં ॥ ૩૧॥
કટવતિક્ષણેં સર્વાંગ પોળે । તયા બાળકાચેં ॥ ૩૧॥
બાંધલેં ચર્માચેં મોટાળેં । તેથેં વિષ્ઠેચેં પેટાળેં ।
રસૌપાય વંકનાળેં । હોત અસે ॥ ૩૨॥
રસૌપાય વંકનાળેં । હોત અસે ॥ ૩૨॥
વિષ્ઠા મૂત્ર વાંતી પીત । નાકીં તોંડીં નિઘતી જંત ।
તેણેં નિર્બુજલેં ચિત્ત । આતિશયેંસીં ॥ ૩૩॥
તેણેં નિર્બુજલેં ચિત્ત । આતિશયેંસીં ॥ ૩૩॥
ઐસિયે કારાગૃહીં પ્રાણી । પડિલા અત્યંત દાટણીં ।
કળવળોન મ્હણે ચક્રપાણી । સોડવીં યેથૂન આતાં ॥ ૩૪॥
કળવળોન મ્હણે ચક્રપાણી । સોડવીં યેથૂન આતાં ॥ ૩૪॥
દેવા સોડવિસી યેથૂન । તરી મી સ્વહિત કરીન ।
ગર્ભવાસ હા ચુકવીન । પુન્હાં ન યે યેથેં ॥ ૩૫॥
ગર્ભવાસ હા ચુકવીન । પુન્હાં ન યે યેથેં ॥ ૩૫॥
ઐસી દુખવોન પ્રતિજ્ઞા કેલી । તંવ જન્મવેળ પુઢેં આલી ।
માતા આક્રંદોં લાગલી । પ્રસૂતકાળીં ॥ ૩૬॥
માતા આક્રંદોં લાગલી । પ્રસૂતકાળીં ॥ ૩૬॥
નાકીં તોંડીં બૈસલેં માંસ । મસ્તકદ્વારેં સાંડી સ્વાસ ।
તેંહિ બુજલેં નિશેષ । જન્મકાળીં ॥ ૩૭॥
તેંહિ બુજલેં નિશેષ । જન્મકાળીં ॥ ૩૭॥
મસ્તકદ્વાર તેં બુજલેં । તેણેં ચિત્ત નિર્બુજલેં ।
પ્રાણી તળમળૂં લાગલેં । ચહૂંકડે ॥ ૩૮॥
પ્રાણી તળમળૂં લાગલેં । ચહૂંકડે ॥ ૩૮॥
સ્વાસ ઉસ્વાસ કોંડલા । તેણેં પ્રાણી જાજાવલા ।
માર્ગ દિસેનાસા જાલા । કાસાવીસ ॥ ૩૯॥
માર્ગ દિસેનાસા જાલા । કાસાવીસ ॥ ૩૯॥
ચિત્ત બહુ નિર્બુજલેં । તેણેં આડભરીં ભરલેં ।
લોક મ્હણતી આડવેં આલેં । ખાંડૂન કાઢા ॥ ૪૦॥
લોક મ્હણતી આડવેં આલેં । ખાંડૂન કાઢા ॥ ૪૦॥
મગ તે ખાંડૂન કાઢિતી । હસ્તપાદ છેદૂન ઘેતી ।
હાતાં પડિલેં તેંચિ કાપિતી । મુખ નાસિક ઉદર ॥ ૪૧॥
હાતાં પડિલેં તેંચિ કાપિતી । મુખ નાસિક ઉદર ॥ ૪૧॥
ઐસે ટવકે તોડિલે । બાળકેં પ્રાણ સોડિલે ।
માતેનેંહિ સાંડિલેં । કળિવર ॥ ૪૨॥
માતેનેંહિ સાંડિલેં । કળિવર ॥ ૪૨॥
મૃત્ય પાવલા આપણ । મતેચા ઘેતલા પ્રાણ ।
દુઃખ ભોગિલેં દારુણ । ગર્ભવાસીં ॥ ૪૩॥
દુઃખ ભોગિલેં દારુણ । ગર્ભવાસીં ॥ ૪૩॥
તથાપી સુકૃતેંકરૂની । માર્ગ સાંપડલા યોની ।
તર઼્હીં આડકલા જાઉની । કંઠસ્કંદીં માગુતા ॥ ૪૪॥
તર઼્હીં આડકલા જાઉની । કંઠસ્કંદીં માગુતા ॥ ૪૪॥
તયે સંકોચિત પંથીં । બળેંચિ વોઢૂન કાઢિતી ।
તેણેં ગુણેં પ્રાણ જાતી । બાળકાચે ॥ ૪૫॥
તેણેં ગુણેં પ્રાણ જાતી । બાળકાચે ॥ ૪૫॥
બાળકાચે જાતાં પ્રાણ । અંતીં હોયે વિસ્મરણ ।
તેણેં પૂર્વીલ સ્મરણ । વિસરોન ગેલા ॥ ૪૬॥
તેણેં પૂર્વીલ સ્મરણ । વિસરોન ગેલા ॥ ૪૬॥
ગર્ભીં મ્હણે સોહં સોહં । બાહેરી પડતાં મ્હણે કોહં ।
ઐસા કષ્ટી જાલા બહુ । ગર્ભવાસીં ॥ ૪૭॥
ઐસા કષ્ટી જાલા બહુ । ગર્ભવાસીં ॥ ૪૭॥
દુઃખા વરપડા હોતા જાલા । થોરા કષ્ટીં બાહેરી આલા ।
સવેંચ કષ્ટ વિસરલા । ગર્ભવાસાચે ॥ ૪૮॥
સવેંચ કષ્ટ વિસરલા । ગર્ભવાસાચે ॥ ૪૮॥
સુંન્યાકાર જાલી વૃત્તી । કાંહીં આઠવેના ચિત્તીં ।
અજ્ઞાનેં પડિલી ભ્રાંતી । તેણેં સુખચિ માનિલેં ॥ ૪૯॥
અજ્ઞાનેં પડિલી ભ્રાંતી । તેણેં સુખચિ માનિલેં ॥ ૪૯॥
દેહ વિકાર પાવલેં । સુખદુઃખેં ઝળંબળે ।
અસો ઐસેં ગુંડાળલેં । માયાજાળીં ॥ ૫૦॥
અસો ઐસેં ગુંડાળલેં । માયાજાળીં ॥ ૫૦॥
ઐસેં દુઃખ ગર્ભવાસીં । હોતેં પ્રાણીમાત્રાંસીં ।
મ્હણોનિયાં ભગવંતાસી । શરણ જાવેં ॥ ૫૧॥
મ્હણોનિયાં ભગવંતાસી । શરણ જાવેં ॥ ૫૧॥
જો ભગવંતાચા ભક્ત । તો જન્માપાસૂન મુક્ત ।
જ્ઞાનબળેં બિરક્ત । સર્વકાળ ॥ ૫૨॥
જ્ઞાનબળેં બિરક્ત । સર્વકાળ ॥ ૫૨॥
ઐશા ગર્ભવાસીં વિપત્તી । નિરોપિલ્યા યેથામતી ।
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૫૩॥
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૫૩॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે જન્મદુઃખનિરૂપણનામ સમાસ પહિલા ॥ ૧॥
સમાસ દુસરા : સ્વગુણપરીક્ષા (અ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
સંસાર હાચિ દુઃખમૂળ । લાગતી દુઃખાચે ઇંગળ ।
માગાં બોલિલી તળમળ । ગર્ભવાસાચી ॥ ૧॥
માગાં બોલિલી તળમળ । ગર્ભવાસાચી ॥ ૧॥
ગર્ભવાસીં દુઃખ જાલેં । તેં બાળક વિસરલેં ।
પુઢેં વાઢોં લાગલેં । દિવસેંદિવસ ॥ ૨॥
પુઢેં વાઢોં લાગલેં । દિવસેંદિવસ ॥ ૨॥
બાળપણીં ત્વચા કોંવળી । દુઃખ હોતાંચિ તળમળી ।
વાચા નાહીં તયે કાળીં । સુખદુઃખ સાંગાવયા ॥ ૩॥
વાચા નાહીં તયે કાળીં । સુખદુઃખ સાંગાવયા ॥ ૩॥
દેહાસ કાંહીં દુઃખ જાલેં । અથવા ક્ષુધેનેં પીડલેં ।
તરી તેં પરમ આક્રંદલેં । પરી અંતર નેણવે ॥ ૪॥
તરી તેં પરમ આક્રંદલેં । પરી અંતર નેણવે ॥ ૪॥
માતા કુરવાળી વરી । પરી જે પીડા જાલી અંતરીં ।
તે માયેસી ન કળે અભ્યાંતરીં । દુઃખ હોયે બાળકાસીં ॥ ૫॥
તે માયેસી ન કળે અભ્યાંતરીં । દુઃખ હોયે બાળકાસીં ॥ ૫॥
માગુતેં માગુતેં ફુંજે રડે । માતા બુઝાવી ઘેઊન કડે ।
વેથા નેણતી બાપુડેં । તળમળી જીવીં ॥ ૬॥
વેથા નેણતી બાપુડેં । તળમળી જીવીં ॥ ૬॥
નાનાવ્યાધીચે ઉમાળે । તેણેં દુઃખેં આંદોળે ।
રડે પડે કાં પોળે । અગ્નિસંગેં ॥ ૭॥
રડે પડે કાં પોળે । અગ્નિસંગેં ॥ ૭॥
શરીર રક્ષિતાં નયે । ઘડતી નાના અપાયે ।
ખોડી અધાંતરીં હોયે । આવેવહીન બાળક ॥ ૮॥
ખોડી અધાંતરીં હોયે । આવેવહીન બાળક ॥ ૮॥
અથવા અપાય ચુકલે । પૂર્ણપુણ્ય પુઢેં ઠાકલેં ।
માતેસ ઓળખોં લાગલેં । દિવસેંદિવસ ॥ ૯॥
માતેસ ઓળખોં લાગલેં । દિવસેંદિવસ ॥ ૯॥
ક્ષણભરી માતેસ ન દેખે । તરી આક્રંદેં રુદન કરી દુઃખેં ।
તે સમઈં માતેસારિખેં । આણીક કાંહિંચ નાહીં ॥ ૧૦॥
તે સમઈં માતેસારિખેં । આણીક કાંહિંચ નાહીં ॥ ૧૦॥
આસ કરૂન વાસ પાહે । માતેવિણ કદા ન રાહે ।
વિયોગ પળમાત્ર ન સાહે । સ્મરણ જાલિયાં નંતરેં ॥ ૧૧॥
વિયોગ પળમાત્ર ન સાહે । સ્મરણ જાલિયાં નંતરેં ॥ ૧૧॥
જરી બ્રહ્માદિક દેવ આલે । અથવા લક્ષ્મીને અવલોકિલેં ।
તરી ન વચે બુઝાવિલેં । આપલે માતેવાંચુની ॥ ૧૨॥
તરી ન વચે બુઝાવિલેં । આપલે માતેવાંચુની ॥ ૧૨॥
કુરૂપ અથવા કુલક્ષણ । સકળાંહૂનિ કરંટેપણ ।
તરી નાહીં તીસમાન । ભૂમંડળીં કોણી ॥ ૧૩॥
તરી નાહીં તીસમાન । ભૂમંડળીં કોણી ॥ ૧૩॥
ઐસેં તેં કેવિલવાણેં । માતેવિણ દિસે ઉણેં ।
રાગેં પરતેં કેલેં તિનેં । તરી આક્રંદોની મિઠી ઘાલી ॥ ૧૪॥
રાગેં પરતેં કેલેં તિનેં । તરી આક્રંદોની મિઠી ઘાલી ॥ ૧૪॥
સુખ પાવે માતેજવળી । દુરી કરિતાંચિ તળમળી ।
અતિપ્રીતિ તયેકાળીં । માતેવરી લાગલી ॥ ૧૫॥
અતિપ્રીતિ તયેકાળીં । માતેવરી લાગલી ॥ ૧૫॥
તંવ તે માતેસ મરણ આલેં । પ્રાણી પોરટેં જાલેં ।
દુઃખેં ઝુર્ણીં લાગલેં । આઈ આઈ મ્હણોની ॥ ૧૬॥
દુઃખેં ઝુર્ણીં લાગલેં । આઈ આઈ મ્હણોની ॥ ૧૬॥
આઈ પાહાતાં દિસેના । દીનરૂપ પાહે જના ।
આસ લાગલિસે મના । આઈ યેઈલ મ્હણોની ॥ ૧૭॥
આસ લાગલિસે મના । આઈ યેઈલ મ્હણોની ॥ ૧૭॥
માતા મ્હણૌન મુખ પાહે । તંવ તે આપુલી માતા નવ્હે ।
મગ હિંવાસલેં રાહે । દૈન્યવાણેં ॥ ૧૮॥
મગ હિંવાસલેં રાહે । દૈન્યવાણેં ॥ ૧૮॥
માતાવિયોગેં કષ્ટલેં । તેણેં માનસીં દુઃખ જાલેં ।
દેહહિ ક્ષીણત્વ પાવલેં । આતિશયેંસીં ॥ ૧૯॥
દેહહિ ક્ષીણત્વ પાવલેં । આતિશયેંસીં ॥ ૧૯॥
અથવા માતાહિ વાંચલી । માયલેંકુરા ભેટી જાલી ।
બાળદશા તે રાહિલી । દેવસેંદિવસ ॥ ૨૦॥
બાળદશા તે રાહિલી । દેવસેંદિવસ ॥ ૨૦॥
બાળપણ જાલેં ઉણેં । દિવસેંદિવસ હોયે શાહાણેં ।
મગ તે માયેચેં અત્યંત પેરૂણેં । હોતેં, તેં રાહિલેં ॥ ૨૧॥
મગ તે માયેચેં અત્યંત પેરૂણેં । હોતેં, તેં રાહિલેં ॥ ૨૧॥
પુઢેં લો લાગલા ખેળાચા । કળપ મેળવિલા પોરાંચા ।
આલ્યગેલ્યા ડાયાચા । આનંદ શોક વાહે ॥ ૨૨॥
આલ્યગેલ્યા ડાયાચા । આનંદ શોક વાહે ॥ ૨૨॥
માયેબાપેં સિકવિતી પોટેં । તયાચેં પરમ દુઃખ વાટે ।
ચટ લાગલી ન સુટે । સંગતી લેંકુરાંચી ॥ ૨૩॥
ચટ લાગલી ન સુટે । સંગતી લેંકુરાંચી ॥ ૨૩॥
લેંકુરાઅંમધ્યેં ખેળતાં । નાઠવે માતા પિતા ।
તંવ તેંથેહિ અવચિતાઅ । દુઃખ પાવલા ॥ ૨૪॥
તંવ તેંથેહિ અવચિતાઅ । દુઃખ પાવલા ॥ ૨૪॥
પડિલે દાંત ફુટલા ડોળા । મોડલે પાય જાલા ખુળા ।
ગેલા માજ અવકળા- । ઠાકૂન આલી ॥ ૨૫॥
ગેલા માજ અવકળા- । ઠાકૂન આલી ॥ ૨૫॥
નિઘાલ્યા દેવી આણી ગોવર । ઉઠલેં કપાળ લાગલા જ્વર ।
પોટસુળીં નિરંતર । વાયગોળા ॥ ૨૬॥
પોટસુળીં નિરંતર । વાયગોળા ॥ ૨૬॥
લાગલીં ભૂતેં જાલી ઝડપણી । જળીચ્યા મેસકો માયેરાણી ।
મુંજ્યા ઝોટિંગ કરણી । મ્હૈસોબાચી ॥ ૨૭॥
મુંજ્યા ઝોટિંગ કરણી । મ્હૈસોબાચી ॥ ૨૭॥
વેતાળ ખંકાળ લાગલા । બ્રહ્મગિર઼્હો સંચરલા ।
નેણોં ચેડા વોલાંડિલા । કાંહીં કળેના ॥ ૨૮॥
નેણોં ચેડા વોલાંડિલા । કાંહીં કળેના ॥ ૨૮॥
યેક મ્હણતી બીરે દેવ । યેક મ્હણતી ખંડેરાવ ।
યેક મ્હણતી સકળ વાવ । હા બ્રાહ્મણસમંધ ॥ ૨૯॥
યેક મ્હણતી સકળ વાવ । હા બ્રાહ્મણસમંધ ॥ ૨૯॥
યેક મ્હણતી કોણેં કેલેં । આંગીં દેવત ઘાતલે ।
યેક મ્હણતી ચુકલેં । સટવાઈચેં ॥ ૩૦॥
યેક મ્હણતી ચુકલેં । સટવાઈચેં ॥ ૩૦॥
યેક મ્હણતી કર્મભોગ । આંગીં જડલે નાના રોગ ।
વૈદ્ય પંચાક્ષરી ચાંગ । બોલાઊન આણિલે ॥ ૩૧॥
વૈદ્ય પંચાક્ષરી ચાંગ । બોલાઊન આણિલે ॥ ૩૧॥
યેક મ્હણતી હા વાંચેના । યેક મ્હણતી હા મરેના ।
ભોગ ભોગિતો યાતના । પાપાસ્તવ ॥ ૩૨॥
ભોગ ભોગિતો યાતના । પાપાસ્તવ ॥ ૩૨॥
ગર્ભદુઃખ વિસરલા । તો ત્રિવિધતાપેં પોળલા ।
પ્રાણી બહુત કષ્ટી જાલા । સંસારદુઃખેં ॥ ૩૩॥
પ્રાણી બહુત કષ્ટી જાલા । સંસારદુઃખેં ॥ ૩૩॥
ઇતુકેંહિ ચુકોન વાંચલા । તરી મારમારૂં શાહાણા કેલા ।
લોકિકીં નેટકા જાલા । નાંવ રાખે ઐસા ॥ ૩૪॥
લોકિકીં નેટકા જાલા । નાંવ રાખે ઐસા ॥ ૩૪॥
પુઢેં માયબાપીં લોભાસ્તવ । સંભ્રમેં માંડિલા વિવ્હાવ ।
દાઊનિયાં સકળ વૈભવ । નોવરી પાહિલી ॥ ૩૫॥
દાઊનિયાં સકળ વૈભવ । નોવરી પાહિલી ॥ ૩૫॥
વર઼્હાડીવૈભવ દાટલેં । દેખોન પરમસુખ વાટલે ।
મન હેં રંગોન ગેલેં । સાસુરવાડીકડે ॥ ૩૬॥
મન હેં રંગોન ગેલેં । સાસુરવાડીકડે ॥ ૩૬॥
માયબાપીં ભલતૈસેં અસાવેં । પરી સાસુરવાડીસ નેટકેં જાવેં ।
દ્રવ્ય નસેલ તરી ઘ્યાવેં । રુણ કળાંતરેં ॥ ૩૭॥
દ્રવ્ય નસેલ તરી ઘ્યાવેં । રુણ કળાંતરેં ॥ ૩૭॥
આંતર્ભાવ તે સાસુરવાડીં । માયેબાપેં રાહિલીં બાપુડીં ।
હોતાતી સર્વસ્વેં કુડકુડીં । તિતુકેંચ કાર્ય ત્યાંચેં ॥ ૩૮॥
હોતાતી સર્વસ્વેં કુડકુડીં । તિતુકેંચ કાર્ય ત્યાંચેં ॥ ૩૮॥
નોવરી આલિયાં ઘરા । અતી હવ્યાસ વાટે વરા ।
મ્હણે મજસારિખા દુસરા । કોણીચ નાહીં ॥ ૩૯॥
મ્હણે મજસારિખા દુસરા । કોણીચ નાહીં ॥ ૩૯॥
માયબાપ બંધુ બહિણી । નોવરી ન દિસતાં વાટે કાણી ।
અત્યંત લોધલા પાપિણીં । અવિદ્યેનેં ભુલવિલા ॥ ૪૦॥
અત્યંત લોધલા પાપિણીં । અવિદ્યેનેં ભુલવિલા ॥ ૪૦॥
સંભોગ નસ્તાં ઇતુકા પ્રેમા । યોગ્ય જાલિયા ઉલંઘી સીમા ।
પ્રીતી વાઢવિતી કામા- । કરિતાં પ્રાણી ગુંતલા ॥ ૪૧॥
પ્રીતી વાઢવિતી કામા- । કરિતાં પ્રાણી ગુંતલા ॥ ૪૧॥
જરી ન દેખે ક્ષણ યેક ડોળાં । તરી જીવ હોય ઉતાવિળા ।
પ્રીતીપાત્ર અંતર્કળા । ઘેઊન ગેલી ॥ ૪૨॥
પ્રીતીપાત્ર અંતર્કળા । ઘેઊન ગેલી ॥ ૪૨॥
કોવળે કોવળે શબ્દ મંજુળ । મર્યાદા લજ્યા મુખકમળ ।
વક્ત્રલોકનેં કેવળ । ગ્રામજ્યાચે મૈંદાવેં ॥ ૪૩॥
વક્ત્રલોકનેં કેવળ । ગ્રામજ્યાચે મૈંદાવેં ॥ ૪૩॥
કળવળા યેતાં સાંવરેના । શરીર વિકળ આવરેના ।
અનેત્ર વેવસાઈં ક્રમેના । હુરહુર વાટે ॥ ૪૪॥
અનેત્ર વેવસાઈં ક્રમેના । હુરહુર વાટે ॥ ૪૪॥
વેવસાય કરિતાં બાહેરી । મન લાગલેંસે ઘરીં ।
ક્ષણાક્ષણાં અભ્યાંતરીં । સ્મરણ હોયે કામિનીચેં ॥ ૪૫॥
ક્ષણાક્ષણાં અભ્યાંતરીં । સ્મરણ હોયે કામિનીચેં ॥ ૪૫॥
તુમ્હીં માઝિયા જિવાંતીલ જીવ । મ્હણૌની અત્યંત લાઘવ ।
દાઊનિયાં ચિત્ત સર્વ । હિરોન ઘેતલેં ॥ ૪૬॥
દાઊનિયાં ચિત્ત સર્વ । હિરોન ઘેતલેં ॥ ૪૬॥
મૈદ સોઇરીક કાઢિતી । ફાંસે ઘાલૂન પ્રાણ ઘેતી ।
તૈસેં આયુષ્ય ગેલિયાં અંતીં । પ્રાણીયાંસ હોયે ॥ ૪૭॥
તૈસેં આયુષ્ય ગેલિયાં અંતીં । પ્રાણીયાંસ હોયે ॥ ૪૭॥
પ્રીતિ કામિનીસીં લાગલી । જરી તયેસી કોણી રાગેજલી ।
તરી પરમ ક્ષિતી વાટલી । માનસીં ગુપ્તરૂપેં ॥ ૪૮॥
તરી પરમ ક્ષિતી વાટલી । માનસીં ગુપ્તરૂપેં ॥ ૪૮॥
તયે ભાર્યેચેનિ કૈવારેં । માયેબાપાસીં નીચ ઉત્તરેં ।
બોલોનિયાં તિરસ્કારેં । વેગળા નિઘે ।
૪૯॥ સ્ત્રીકારણેં લાજ સાંડિલી । સ્ત્રીકારણેં સખીં સોડિલીં ।
સ્ત્રીકારણેં વિઘડિલીં । સકળહિ જિવલગેં ॥ ૫૦॥
બોલોનિયાં તિરસ્કારેં । વેગળા નિઘે ।
૪૯॥ સ્ત્રીકારણેં લાજ સાંડિલી । સ્ત્રીકારણેં સખીં સોડિલીં ।
સ્ત્રીકારણેં વિઘડિલીં । સકળહિ જિવલગેં ॥ ૫૦॥
સ્ત્રીકારણેં દેહ વિકિલા । સ્ત્રીકારણેં સેવક જાલા ।
સ્ત્રીકારણેં સાંડવિલા । વિવેકાસી ॥ ૫૧॥
સ્ત્રીકારણેં સાંડવિલા । વિવેકાસી ॥ ૫૧॥
સ્ત્રીકારણેં લોલંગતા । સ્ત્રીકારણેં અતિનમ્રતા ।
સ્ત્રીકારણેં પરાધેનતા । અંગિકારિલી ॥ ૫૨॥
સ્ત્રીકારણેં પરાધેનતા । અંગિકારિલી ॥ ૫૨॥
સ્ત્રીકારણેં લોભી જાલા । સ્ત્રીકારણેં ધર્મ સાંડિલા ।
સ્ત્રીકારણેં અંતરલા । તીર્થયાત્રા સ્વધર્મ ॥ ૫૩॥
સ્ત્રીકારણેં અંતરલા । તીર્થયાત્રા સ્વધર્મ ॥ ૫૩॥
સ્ત્રીકારણેં સર્વથા કાંહીં । શુભાશુભ વિચારિલેં નાહીં ।
તનુ મનુ ધનુ સર્વહી । અનન્યભાવેં અર્પિલેં ॥ ૫૪॥
તનુ મનુ ધનુ સર્વહી । અનન્યભાવેં અર્પિલેં ॥ ૫૪॥
સ્ત્રીકારણેં પરમાર્થ બુડવિલા । પ્રાણી સ્વહિતાસ નાડલા ।
ઈશ્વરીં કાનકોંડા જાલા । સ્ત્રીકારણેં કામબુદ્ધી ॥ ૫૫॥
ઈશ્વરીં કાનકોંડા જાલા । સ્ત્રીકારણેં કામબુદ્ધી ॥ ૫૫॥
સ્ત્રીકારણેં સોડિલી ભક્તી । સ્ત્રીકારણેં સોડિલી વિરક્તી ।
સ્ત્રીકારણેં સાયોજ્યમુક્તી । તેહિ તુછ્ય માનિલી ॥ ૫૬॥
સ્ત્રીકારણેં સાયોજ્યમુક્તી । તેહિ તુછ્ય માનિલી ॥ ૫૬॥
યેકે સ્ત્રિયેચેનિ ગુણેં । બ્રહ્માંડ માનિલેં ઠેંગણેં ।
જિવલગેં તીં પિસુણેં । ઐસીં વાટલીં ॥ ૫૭॥
જિવલગેં તીં પિસુણેં । ઐસીં વાટલીં ॥ ૫૭॥
ઐસી અંતરપ્રીતિ જડલી । સાર્વસ્વાચી સાંડી કેલી ।
તંવ તે મરોન ગેલી । અકસ્માત ॥ ૫૮॥
તંવ તે મરોન ગેલી । અકસ્માત ॥ ૫૮॥
તેણેં મનીં શોક વાઢલા । મ્હણે થોર ઘાત જાલા ।
આતાં કૈંચા બુડાલા । સંસાર માઝા ॥ ૫૯॥
આતાં કૈંચા બુડાલા । સંસાર માઝા ॥ ૫૯॥
જિવલગાંચા સોડિલા સંગ । અવચિતા જાલા ઘરભંગ ।
આતાં કરૂં માયાત્યાગ । મ્હણે દુઃખેં ॥ ૬૦॥
આતાં કરૂં માયાત્યાગ । મ્હણે દુઃખેં ॥ ૬૦॥
સ્ત્રી ઘેઊન આડવી । ઊર બડવી પોટ બડવી ।
લાજ સાંડૂન ગૌરવી । લોકાં દેખતાં ॥ ૬૧॥
લાજ સાંડૂન ગૌરવી । લોકાં દેખતાં ॥ ૬૧॥
મ્હણે માઝેં બુડાલેં ઘર । આતાં ન કરી હા સંસાર ।
દુઃખેં આક્રંદલા થોર । ઘોર ઘોષેં ॥ ૬૨॥
દુઃખેં આક્રંદલા થોર । ઘોર ઘોષેં ॥ ૬૨॥
તેણેં જીવ વારયાવેઘલા । સર્વસ્વાચા ઉબગ આલા ।
તેણેં દુઃખેં જાલા । જોગી કાં મહાત્મા ॥ ૬૩॥
તેણેં દુઃખેં જાલા । જોગી કાં મહાત્મા ॥ ૬૩॥
કાં તેં નિઘોન જાણેં ચુકલેં । પુન્હાં માગુતેં લગ્ન કેલેં ।
તેણેં અત્યંતચિ મગ્ન જાલેં । મન દ્વિતીય સંમંધીં ॥ ૬૪॥
તેણેં અત્યંતચિ મગ્ન જાલેં । મન દ્વિતીય સંમંધીં ॥ ૬૪॥
જાલા દ્વિતીય સંમંધ । સવેંચિ માંડિલા આનંદ ।
શ્રોતીં વ્હાવેં સાવધ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૬૫॥
શ્રોતીં વ્હાવેં સાવધ । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૬૫॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સ્વગુણપરીક્ષાનામ સમાસ દુસરા ॥ ૨॥
। સમાસ તિસરા : સ્વગુણપરીક્ષા (બ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
દ્વિતીય સંમંધ જાલા । દુઃખ માગીલ વિસરલા ।
સુખ માનૂન રાહિલા । સંસારાચેં ॥ ૧॥
સુખ માનૂન રાહિલા । સંસારાચેં ॥ ૧॥
જાલા અત્યંત કૃપણ । પોટેં ન ખાય અન્ન ।
રુક્યાકારણેં સાંડી પ્રાણ । યેકસરા ॥ ૨॥
રુક્યાકારણેં સાંડી પ્રાણ । યેકસરા ॥ ૨॥
કદા કલ્પાંતીં ન વેચી । સાંચિલેંચિ પુન્હા સાંચી ।
અંતરીં અસેલ કૈંચી । સદ્વાસના ॥ ૩॥
અંતરીં અસેલ કૈંચી । સદ્વાસના ॥ ૩॥
સ્વયેં ધર્મ ન કરી । ધર્મકર્ત્યાસહિ વારી ।
સર્વકાળ નિંદા કરી । સાધુજનાચી ॥ ૪॥
સર્વકાળ નિંદા કરી । સાધુજનાચી ॥ ૪॥
નેણે તીર્થ નેણે વ્રત । નેણે અતિત અભ્યાગત ।
મુંગીમુખીંચેં જેં સીત । તેંહી વેંચૂન સાંચી ॥ ૫॥
મુંગીમુખીંચેં જેં સીત । તેંહી વેંચૂન સાંચી ॥ ૫॥
સ્વયેં પુણ્ય કરવેના । કેલેં તરી દેખવેના ।
ઉપહાસ્ય કરી મના- । નયે મ્હણૌની ॥ ૬॥
ઉપહાસ્ય કરી મના- । નયે મ્હણૌની ॥ ૬॥
દેવાં ભક્તાંસ ઉછેદી । આંગબળેં સકળાંસ ખેદી ।
નિષ્ઠુર શબ્દેં અંતર ભેદી । પ્રાણીમાત્રાંચેં ॥ ૭॥
નિષ્ઠુર શબ્દેં અંતર ભેદી । પ્રાણીમાત્રાંચેં ॥ ૭॥
નીતિ સાંડૂન માગેં । અનીતીનેં વર્તોં લાગે ।
ગર્વ ધરૂન ફુગે । સર્વકાળ ॥ ૮॥
ગર્વ ધરૂન ફુગે । સર્વકાળ ॥ ૮॥
પૂર્વજાંસ સિંતરિલેં । પક્ષશ્રાદ્ધહિ નાહીં કેલેં ।
કુળદૈવત ઠકિલેં । કોણેપરી ॥ ૯॥
કુળદૈવત ઠકિલેં । કોણેપરી ॥ ૯॥
આક્ષત ભરિલી ભાણા । દુજા બ્રાહ્મણ મેહુણા ।
આલા હોતા પાહુણા । સ્ત્રિયેસ મૂળ ॥ ૧૦॥
આલા હોતા પાહુણા । સ્ત્રિયેસ મૂળ ॥ ૧૦॥
કદા નાવડે હરિકથા । દેવ નલગે સર્વથા ।
સ્નાનસંધ્યા મ્હણે વૃથા । કાસયા કરાવી ॥ ૧૧॥
સ્નાનસંધ્યા મ્હણે વૃથા । કાસયા કરાવી ॥ ૧૧॥
અભિળાષેં સાંચી વિત્ત । સ્વયેં કરી વિસ્વાસઘાત ।
મદેં માતલા ઉન્મત્ત । તારુણ્યપણેં ॥ ૧૨॥
મદેં માતલા ઉન્મત્ત । તારુણ્યપણેં ॥ ૧૨॥
તારુણ્ય આંગીં ભરલેં । ધારિષ્ટ ન વચે ધરિલેં ।
કરૂં નયેં તેંચિ કેલેં । માહાપાપ ॥ ૧૩॥
કરૂં નયેં તેંચિ કેલેં । માહાપાપ ॥ ૧૩॥
સ્ત્રી કેલી પરી ધાકુટી । ધીર ન ધરવેચિ પોટીં ।
વિષયલોભેં સેવટીં । વોળખી સાંડિલી ॥ ૧૪॥
વિષયલોભેં સેવટીં । વોળખી સાંડિલી ॥ ૧૪॥
માયે બહિણ ન વિચારી । જાલા પાપી પરદ્વારી ।
દંડ પાવલા રાજદ્વારીં । તર઼્હીં પાલટેના ॥ ૧૫॥
દંડ પાવલા રાજદ્વારીં । તર઼્હીં પાલટેના ॥ ૧૫॥
પરસ્ત્રી દેખોનિ દૃષ્ટીં । અભિળાષ ઉઠે પોટીં ।
અકર્તવ્યેં હિંપુટી । પુન્હાં હોયે ॥ ૧૬॥
અકર્તવ્યેં હિંપુટી । પુન્હાં હોયે ॥ ૧૬॥
ઐસેં પાપ ઉદંડ કેલેં । શુભાશુભ નાહીં ઉરલેં ।
તેણેં દોષેં દુઃખ ભરલેં । અકસ્માત આંગીં ॥ ૧૭॥
તેણેં દોષેં દુઃખ ભરલેં । અકસ્માત આંગીં ॥ ૧૭॥
વ્યાધી ભરલી સર્વાંગીં । પ્રાણી જાલા ક્ષયરોગી ।
કેલે દોષ આપુલે ભોગી । સીઘ્ર કાળેં ॥ ૧૮॥
કેલે દોષ આપુલે ભોગી । સીઘ્ર કાળેં ॥ ૧૮॥
દુઃખેં સર્વાંગ ફુટલેં । નાસિક અવઘેંચિ બૈસલેં ।
લક્ષણ જાઊન જાલેં । કુલક્ષણ ॥ ૧૯॥
લક્ષણ જાઊન જાલેં । કુલક્ષણ ॥ ૧૯॥
દેહાસ ક્ષીણતા આલી । નાના વેથા ઉદ્ભવલી ।
તારુણ્યશક્તી રાહિલી । ખંગલા પ્રાણી ॥ ૨૦॥
તારુણ્યશક્તી રાહિલી । ખંગલા પ્રાણી ॥ ૨૦॥
સર્વાંગીં લાગલ્યા કળા । દેહાસ આલી અવકળા ।
પ્રાણી કાંપે ચળચળાં । શક્તિ નાહીં ॥ ૨૧॥
પ્રાણી કાંપે ચળચળાં । શક્તિ નાહીં ॥ ૨૧॥
હસ્તપાદાદિક ઝડલે । સર્વાંગીં કિડે પડિલે ।
દેખોન થુંકોં લાગલે । લાહાનથોર ॥ ૨૨॥
દેખોન થુંકોં લાગલે । લાહાનથોર ॥ ૨૨॥
જાલી વિષ્ટેચી સારણી । ભોવતી ઉઠલી વર્ઢાણી ।
અત્યંત ખંગલા પ્રાણી । જીવ ન વચે ॥ ૨૩॥
અત્યંત ખંગલા પ્રાણી । જીવ ન વચે ॥ ૨૩॥
આતાં મરણ દે ગા દેવા । બહુત કષ્ટ જાલે જીવા ।
જાલા નાહીં નેણોં ઠેવા । પાતકાચા ॥ ૨૪॥
જાલા નાહીં નેણોં ઠેવા । પાતકાચા ॥ ૨૪॥
દુઃખેં ઘળઘળાં રડે । જોં જોં પાહે આંગાકડે ।
તોં તોં દૈન્યવાણેં બાપુડેં । તળમળી જીવીં ॥ ૨૫॥
તોં તોં દૈન્યવાણેં બાપુડેં । તળમળી જીવીં ॥ ૨૫॥
ઐસે કષ્ટ જાલે બહુત । સકળ જાલેં વાતાહાત ।
દરવડા ઘાલૂન વિત્ત । ચોરટીં નેલેં ॥ ૨૬॥
દરવડા ઘાલૂન વિત્ત । ચોરટીં નેલેં ॥ ૨૬॥
જાલેં આરત્ર ના પરત્ર । પ્રારબ્ધ ઠાકલેં વિચિત્ર ।
આપલા આપણ મળમૂત્ર । સેવિલા દુઃખેં ॥ ૨૭॥
આપલા આપણ મળમૂત્ર । સેવિલા દુઃખેં ॥ ૨૭॥
પાપસામગ્રી સરલી । દેવસેંદિવસ વેથા હરલી ।
વૈદ્યેં ઔષધેં દિધલીં । ઉપચાર જાલા ॥ ૨૮॥
વૈદ્યેં ઔષધેં દિધલીં । ઉપચાર જાલા ॥ ૨૮॥
મરત મરત વાંચલા । યાસ પુન્હાં જન્મ જાલા ।
લોક મ્હણતી પડિલા । માણસાંમધ્યેં ॥ ૨૯॥
લોક મ્હણતી પડિલા । માણસાંમધ્યેં ॥ ૨૯॥
યેરેં સ્ત્રી આણિલી । બરવી ઘરવાત માંડિલી ।
અતિ સ્વાર્થબુદ્ધી ધરિલી । પુન્હાં માગુતી ॥ ૩૦॥
અતિ સ્વાર્થબુદ્ધી ધરિલી । પુન્હાં માગુતી ॥ ૩૦॥
કાંહીં વૈભવ મેળવિલેં । પુન્હાં સર્વહી સંચિલેં ।
પરંતુ ગૃહ બુડાલેં । સંતાન નાહીં ॥ ૩૧॥
પરંતુ ગૃહ બુડાલેં । સંતાન નાહીં ॥ ૩૧॥
પુત્ર સંતાઅન નસ્તાં દુઃખી । વાંજ નાંવ પડિલેં લોકિકીં ।
તેં ન ફિટે મ્હણોની લેંકી । તરી હો આતાં ॥ ૩૨॥
તેં ન ફિટે મ્હણોની લેંકી । તરી હો આતાં ॥ ૩૨॥
મ્હણોન નાના સાયાસ । બહુત દેવાસ કેલે નવસ ।
તીર્થેં વ્રતેં ઉપવાસ । ધરણેં પારણેં માંડિલેં ॥ ૩૩॥
તીર્થેં વ્રતેં ઉપવાસ । ધરણેં પારણેં માંડિલેં ॥ ૩૩॥
વિષયસુખ તેં રાહિલે । વાંજપણેં દુઃખી કેલેં ।
તંવ તેં કુળદૈવત પાવલેં । જાલી વૃદ્ધી ॥ ૩૪॥
તંવ તેં કુળદૈવત પાવલેં । જાલી વૃદ્ધી ॥ ૩૪॥
ત્યા લેંકુરાવરી અતિપ્રીતિ । દોઘેહિ ક્ષણ યેક ન વિશંભતી ।
કાંહીં જાલ્યા આક્રંદતી । દીર્ઘસ્વરેં ॥ ૩૫॥
કાંહીં જાલ્યા આક્રંદતી । દીર્ઘસ્વરેં ॥ ૩૫॥
ઐસી તે દુઃખિસ્તે । પૂજીત હોતી નાના દૈવતેં ।
તંવ તેંહિ મેલેં અવચિતેં । પૂર્વ પાપેંકરૂની ॥ ૩૬॥
તંવ તેંહિ મેલેં અવચિતેં । પૂર્વ પાપેંકરૂની ॥ ૩૬॥
તેણેં બહુત દુઃખ જાલેં । ઘરીં આરંધેં પડિલેં ।
મ્હણતી આમ્હાંસ કાં ઠીવિલેં । દેવેં વાંજ કરૂની ॥ ૩૭॥
મ્હણતી આમ્હાંસ કાં ઠીવિલેં । દેવેં વાંજ કરૂની ॥ ૩૭॥
આમ્હાંસ દ્રવ્ય કાયે કરાવેં । તેં જાવેં પરી અપત્ય વ્હાવેં ।
અપત્યાલાગી ત્યજાવેં । લાગેલ સર્વ ॥ ૩૮॥
અપત્યાલાગી ત્યજાવેં । લાગેલ સર્વ ॥ ૩૮॥
વાંજપણ સંદિસેં ગેલેં । તોં મરતવાંજ નાંવ પડિલેં ।
તેં ન ફિટે કાંહીં કેલેં । તેણેં દુઃખેં આક્રંદતી ॥ ૩૯॥
તેં ન ફિટે કાંહીં કેલેં । તેણેં દુઃખેં આક્રંદતી ॥ ૩૯॥
આમુચી વેલી કાં ખુંટિલી । હા હા દેવા વૃત્તી બુડાલી ।
કુળસ્વામીણ કાં ક્ષોભલી । વિઝાલા કુળદીપ ॥ ૪૦॥
કુળસ્વામીણ કાં ક્ષોભલી । વિઝાલા કુળદીપ ॥ ૪૦॥
આતાં લેંકુરાચેં મુખ દેખેન । તરી આનંદેં રાડી ચાલેન ।
આણી ગળહી ટોંચીન । કુળસ્વામિણીપાસીં ॥ ૪૧॥
આણી ગળહી ટોંચીન । કુળસ્વામિણીપાસીં ॥ ૪૧॥
આઈ ભુતા કરીન તુઝા । નાંવ ઠેવીન કેરપુંજા ।
વેસણી ઘાલીન, માઝા- । મનોરથ પુરવી ।
૪૨॥ બહુત દેવાંસ નવસ કેલે । બહુત ગોસાવી ધુંડિલે ।
ગટગટાં ગિળિલે । સગળે વિંચૂ ॥ ૪૩॥
વેસણી ઘાલીન, માઝા- । મનોરથ પુરવી ।
૪૨॥ બહુત દેવાંસ નવસ કેલે । બહુત ગોસાવી ધુંડિલે ।
ગટગટાં ગિળિલે । સગળે વિંચૂ ॥ ૪૩॥
કેલે સમંધાસ સાયાસ । રાહાણે ઘાતલેં બહુવસ ।
કેળેં નારિકેળેં બ્રાહ્મણાસ । અંબ્રદાનેં દિધલીં ॥ ૪૪॥
કેળેં નારિકેળેં બ્રાહ્મણાસ । અંબ્રદાનેં દિધલીં ॥ ૪૪॥
કેલીં નાના કવટાલેં । પુત્રલોભેં કેલીં ઢાલેં ।
તરી અદૃષ્ટ ફિરલેં । પુત્ર નાહીં ॥ ૪૫॥
તરી અદૃષ્ટ ફિરલેં । પુત્ર નાહીં ॥ ૪૫॥
વૃક્ષાઅખાલેં જાઊન નાહાતી । ફળતીં ઝાડેં કરપતી ।
ઐસે નાના દોષ કરિતી । પુત્રલોભાકારણેં ॥ ૪૬॥
ઐસે નાના દોષ કરિતી । પુત્રલોભાકારણેં ॥ ૪૬॥
સોડૂન સકળ વૈભવ । ત્યાંચા વારયાવેધલા જીવ ।
તંવ તો પાવલા ખંડેરાવ । આણી કુળસ્વામિણી ॥ ૪૭॥
તંવ તો પાવલા ખંડેરાવ । આણી કુળસ્વામિણી ॥ ૪૭॥
આતાં મનોરથ પુરતી । સ્ત્રીપુરુષેં આનંદતી ।
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૪૮॥
સાવધ હોઊન શ્રોતીં । પુઢેં અવધાન દ્યાવેં ॥ ૪૮॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સ્વગુણપરીક્ષાનામ સમાસ તિસરા ॥ ૩॥
સમાસ ચવથા : સ્વગુણપરીક્ષા (ક) ॥ શ્રીરામ્ ॥
લેંકુરેં ઉદંડ જાલીં । તોં તે લક્ષ્મી નિઘોન ગેલી ।
બાપડીં ભિકેસી લાગલીં । કાંહીં ખાયા મિળેના ॥ ૧॥
બાપડીં ભિકેસી લાગલીં । કાંહીં ખાયા મિળેના ॥ ૧॥
લેંકુરેં ખેળતી ધાકુટીં । યેકેં રાંગતી યેકેં પોટીં ।
ઐસી ઘરભરી જાલી દાટી । કન્યા આણી પુત્રાંચી ॥ ૨॥
ઐસી ઘરભરી જાલી દાટી । કન્યા આણી પુત્રાંચી ॥ ૨॥
દેવસેંદિવસા ખર્ચ વાઢલા । યાવા હોતા તો ખુંટોન ગેલા ।
કન્યા ઉપવરી જાલ્યા, ત્યાંલા- । ઉજવાવયા દ્રવ્ય નાહીં ॥ ૩॥
કન્યા ઉપવરી જાલ્યા, ત્યાંલા- । ઉજવાવયા દ્રવ્ય નાહીં ॥ ૩॥
માયેબાપેં હોતીં સંપન્ન । ત્યાંચેં ઉદંડ હોતેં ધન ।
તેણેં કરિતાં પ્રતિષ્ઠા માન । જનીં જાલા હોતા ॥ ૪॥
તેણેં કરિતાં પ્રતિષ્ઠા માન । જનીં જાલા હોતા ॥ ૪॥
ભરમ આહે લોકાચારીં । પહિલી નાંદણૂક નાહીં ઘરીં ।
દેવસેંદિવસ અભ્યાંતરીં । દરિદ્ર આલેં ॥ ૫॥
દેવસેંદિવસ અભ્યાંતરીં । દરિદ્ર આલેં ॥ ૫॥
ઐસી ઘરવાત વાઢલી । ખાતીં તોંડેં મિળાલીં ।
તેણેં પ્રાણીયાંસ લાગલી । કાળજી ઉદ્વેગાચી ॥ ૬॥
તેણેં પ્રાણીયાંસ લાગલી । કાળજી ઉદ્વેગાચી ॥ ૬॥
કન્યા ઉપવરી જાલ્યા । પુત્રાસ નોવર્યા આલ્યા ।
આતાં ઉજવણા કેલ્યા । પહિજેત કીં ॥ ૭॥
આતાં ઉજવણા કેલ્યા । પહિજેત કીં ॥ ૭॥
જરી મુલેં તૈસીંચ રાહિલીં । તરી પુન્હાં લોકલાજ જાલી ।
મ્હણતી કાસયા વ્યાલીં । જન્મદારિદ્ર્યેં ॥ ૮॥
મ્હણતી કાસયા વ્યાલીં । જન્મદારિદ્ર્યેં ॥ ૮॥
ઐસી લોકલાજ હોઈલ । વડિલાંચેં નાંવ જાઈલ ।
આતાં રુણ કોણ દેઈલ । લગ્નાપુરતેં ॥ ૯॥
આતાં રુણ કોણ દેઈલ । લગ્નાપુરતેં ॥ ૯॥
માગેં રુણ જ્યાચેં ઘેતલેં । ત્યાચેં પરતોન નાહીં દિલ્હેં ।
ઐસેં આભાળ કોંસળલેં । ઉદ્વેગાચેં ॥ ૧૦॥
ઐસેં આભાળ કોંસળલેં । ઉદ્વેગાચેં ॥ ૧૦॥
આપણ ખાતોં અન્નાસી । અન્ન ખાતેં આપણાસીં ।
સર્વકાળ માનસીં । ચિંતાતુર ॥ ૧૧॥
સર્વકાળ માનસીં । ચિંતાતુર ॥ ૧૧॥
પતી અવઘીચ મોડલી । વસ્તભાવ ગાહાણ પડિલી ।
અહા દેવા વેળ આલી । આતાં ડિવાળ્યાચી ॥ ૧૨॥
અહા દેવા વેળ આલી । આતાં ડિવાળ્યાચી ॥ ૧૨॥
કાંહીં કેલા તાડામોડા । વિકિલા ઘરીંચા પાડારેડા ।
કાંહીં પૈકા રોકડા । કળાંતરેં કાઢિલા ॥ ૧૩॥
કાંહીં પૈકા રોકડા । કળાંતરેં કાઢિલા ॥ ૧૩॥
ઐસેં રુણ ઘેતલેં । લોકિકીં દંભ કેલેં ।
સકળ મ્હણતી નાંવ રાખિલેં । વડિલાંચેં ॥ ૧૪॥
સકળ મ્હણતી નાંવ રાખિલેં । વડિલાંચેં ॥ ૧૪॥
ઐસેં રુણ ઉદંડ જાલેં । રિણાઇતીં વેઢૂન ઘેતલેં ।
મગ પ્રયાણ આરંભિલેં । વિદેશાપ્રતી ॥ ૧૫॥
મગ પ્રયાણ આરંભિલેં । વિદેશાપ્રતી ॥ ૧૫॥
દોની વરુષેં બુડી મારિલી । નીચ સેવા અંગીકારિલી ।
શરીરેં આપદા ભોગિલી । આતિશયેંસીં ॥ ૧૬॥
શરીરેં આપદા ભોગિલી । આતિશયેંસીં ॥ ૧૬॥
કાંહીં મેળવિલેં વિદેશીં । જીવ લાગલા મનુષ્યાંપાસીં ।
મગ પુસોનિયાં સ્વામીસી । મુરડતા જાલા ॥ ૧૭॥
મગ પુસોનિયાં સ્વામીસી । મુરડતા જાલા ॥ ૧૭॥
તંવ તેં અત્યંત પીડાવલીં । વાટ પાહાત બૈસલીં ।
મ્હણતી દિવસગતી કાં લાગલી । કાયે કારણેં દેવા ॥ ૧૮॥
મ્હણતી દિવસગતી કાં લાગલી । કાયે કારણેં દેવા ॥ ૧૮॥
આતાં આમ્હી કાયે ખાવેં । કિતી ઉપવાસીં મરાવેં ।
ઐસિયાચે સંગતીસ દેવેં । કાં પાં ઘાતલેં આમ્હાંસી ॥ ૧૯॥
ઐસિયાચે સંગતીસ દેવેં । કાં પાં ઘાતલેં આમ્હાંસી ॥ ૧૯॥
ઐસેં આપુલેં સુખ પાહાતી । પરી ત્યાચેં દુઃખ નેણતી ।
આણી શક્તી ગેલિયાં અંતીં । કોણીચ કામા ન યેતી ॥ ૨૦॥
આણી શક્તી ગેલિયાં અંતીં । કોણીચ કામા ન યેતી ॥ ૨૦॥
અસો ઐસી વાટ પાહતાં । દૃષ્ટીં દેખિલા અવચિતા ।
મુલેં ધાવતી, તાતા । ભાગલાસ મ્હણૌની ॥ ૨૧॥
મુલેં ધાવતી, તાતા । ભાગલાસ મ્હણૌની ॥ ૨૧॥
સ્ત્રી દેખોન આનંદલી । મ્હણે આમુચી દૈન્યેં ફિટલી ।
તંવ યેરેં દિધલી । ગાંઠોડી હાતીં ॥ ૨૨॥
તંવ યેરેં દિધલી । ગાંઠોડી હાતીં ॥ ૨૨॥
સકળાંસ આનંદ જાલા । મ્હણતી આમુચા વડીલ આલા ।
તેણેં તરી આમ્હાંલા । આંગ્યા ટોપ્યા આણિલ્યા ॥ ૨૩॥
તેણેં તરી આમ્હાંલા । આંગ્યા ટોપ્યા આણિલ્યા ॥ ૨૩॥
ઐસા આનંદ ચ્યારી દેવસ । સવેંચ માંડિલી કુસમુસ ।
મ્હણતી હેં ગેલિયાં આમ્હાંસ । પુન્હાં આપદા લાગતી ॥ ૨૪॥
મ્હણતી હેં ગેલિયાં આમ્હાંસ । પુન્હાં આપદા લાગતી ॥ ૨૪॥
મ્હણૌની આણિલેં તેં અસાવેં । યેણેં માગુતેં વિદેશાસ જાવેં ।
આમ્હી હેં ખાઊં ન તોં યાવેં । દ્રવ્ય મેળઊન ॥ ૨૫॥
આમ્હી હેં ખાઊં ન તોં યાવેં । દ્રવ્ય મેળઊન ॥ ૨૫॥
ઐસી વાસના સકળાંચી । અવઘીં સોઈરીં સુખાચીં ।
સ્ત્રી અત્યંત પ્રીતીચી । તેહિ સુખાચ લાગલી ॥ ૨૬॥
સ્ત્રી અત્યંત પ્રીતીચી । તેહિ સુખાચ લાગલી ॥ ૨૬॥
વિદેસીં બહુ દગદલા । વિશ્રાંતી ઘ્યાવયા આલા ।
સ્વાસહિ નાહીં ટાકિલા । તોં જાણેં વોઢવલેં ॥ ૨૭॥
સ્વાસહિ નાહીં ટાકિલા । તોં જાણેં વોઢવલેં ॥ ૨૭॥
પુઢેં અપેક્ષા જોસિયાંચી । કેલી વિવંચના મુહૂર્તાચી ।
વૃત્તિ ગુંતલી તયાચી । જાતાં પ્રશસ્ત ન વટે ॥ ૨૮॥
વૃત્તિ ગુંતલી તયાચી । જાતાં પ્રશસ્ત ન વટે ॥ ૨૮॥
માયા માત્રા સિદ્ધ કેલી । કાંહીં સામગ્રી બાંધલી ।
લેંકુરેં દૃષ્ટીસ પાહિલીં । માર્ગસ્ત જાલા ॥ ૨૯॥
લેંકુરેં દૃષ્ટીસ પાહિલીં । માર્ગસ્ત જાલા ॥ ૨૯॥
સ્ત્રિયેસ અવલોકિલેં । વિયોગેં દુઃખ બહુત વાટલેં ।
પ્રારબ્ધસૂત્ર તુકલેં । રુણાનબંધાચેં ॥ ૩૦॥
પ્રારબ્ધસૂત્ર તુકલેં । રુણાનબંધાચેં ॥ ૩૦॥
કંઠ સદ્ગદિત જાલા । ન સંવરેચ ગહિવરલા ।
લેંકુરા આણી પિત્યાલા । તડાતોડી જાલી ॥ ૩૧॥
લેંકુરા આણી પિત્યાલા । તડાતોડી જાલી ॥ ૩૧॥
જરી રુણાનુબંધ અસેલ । તરી માગુતી ભેટી હોઈલ ।
નાહીં તરી સંગતી પુરેલ । યેચિ ભેટીનેં તુમચી ॥ ૩૨॥
નાહીં તરી સંગતી પુરેલ । યેચિ ભેટીનેં તુમચી ॥ ૩૨॥
ઐસીં બોલોન સ્વાર હોયે । માગુતા ફીરફિરોં પાહે ।
વિયોગદુઃખ ન સાહે । પરંતુ કાંહીં ન ચલે ॥ ૩૩॥
વિયોગદુઃખ ન સાહે । પરંતુ કાંહીં ન ચલે ॥ ૩૩॥
આપુલા ગાંવ રાહિલા માગેં । ચિત્ત ભ્રમલેં સંસારૌદ્વેગેં ।
દુઃખવલા પ્રપંચસંગેં । અભિમાનાસ્તવ ॥ ૩૪॥
દુઃખવલા પ્રપંચસંગેં । અભિમાનાસ્તવ ॥ ૩૪॥
તે સમઈં માતા આઠવલી । મ્હણે મ્હણે ધન્ય તે માઉલી ।
મજકારણેં બહુત કષ્ટલી । પરી મી નેણેંચિ મૂર્ખ ॥ ૩૫॥
મજકારણેં બહુત કષ્ટલી । પરી મી નેણેંચિ મૂર્ખ ॥ ૩૫॥
આજી જરી તે અસતી । તરી મજલા કદા ન વિશંભતી ।
વિયોગ હોતાં આક્રંદતી । તે પોટાગિ વેગળીચ ॥ ૩૬॥
વિયોગ હોતાં આક્રંદતી । તે પોટાગિ વેગળીચ ॥ ૩૬॥
પુત્ર વૈભવહીન ભિકારી । માતા તૈસાચિ અંગિકારી ।
દગદલા દેખોન અંતરીં । ત્યાચ્યા દુઃખેં દુઃખવે ॥ ૩૭॥
દગદલા દેખોન અંતરીં । ત્યાચ્યા દુઃખેં દુઃખવે ॥ ૩૭॥
પ્રપંચ વિચારેં પાહાતાં । હેં સકળ જોડે ન જોડે માતા ।
હેં શરીર જયે કરિતાં । નિર્માણ જાલેં ॥ ૩૮॥
હેં શરીર જયે કરિતાં । નિર્માણ જાલેં ॥ ૩૮॥
લાંવ તરી તે માયા । કાય કરાવિયા સહશ્ર જાયા ।
પરી ભુલોન ગેલોં વાયાં । મકરધ્વજાચેની ॥ ૩૯॥
પરી ભુલોન ગેલોં વાયાં । મકરધ્વજાચેની ॥ ૩૯॥
યા યેકા કામાકારણેં । જિવલગાંસિં દ્વંદ ઘેણેં ।
સખીં તીંચ પિસુણેં । ઐસીં વાટતીં ॥ ૪૦॥
સખીં તીંચ પિસુણેં । ઐસીં વાટતીં ॥ ૪૦॥
મ્હણૌન ધન્ય ધન્ય તે પ્રપંચી જન । જે માયેબાપાચેં ભજન ।
કરિતી ન કરિતી, મન- । નિષ્ઠુર જિવલગાંસીં ॥ ૪૧॥
કરિતી ન કરિતી, મન- । નિષ્ઠુર જિવલગાંસીં ॥ ૪૧॥
સંગતી સ્ત્રીબાળકાચી । આહે સાઠી જન્માચી ।
પરી માયેબાપીં કૈંચીં । મિળતીલ પુઢેં ॥ ૪૨॥
પરી માયેબાપીં કૈંચીં । મિળતીલ પુઢેં ॥ ૪૨॥
ઐસેં પૂર્વીં હોતેં ઐકિલેં । પરી તે સમઈં નાહીં કળલેં ।
મન હેં બુડોન ગેલેં । રતિસુખાચા ડોહીં ॥ ૪૩॥
મન હેં બુડોન ગેલેં । રતિસુખાચા ડોહીં ॥ ૪૩॥
હે સખીં વાટતી પરી પિસુણેં । મિળાલી વૈભવાકારણેં ।
રિતેં જાતાં લાજિરવાણેં । અત્યંત વાટે ॥ ૪૪॥
રિતેં જાતાં લાજિરવાણેં । અત્યંત વાટે ॥ ૪૪॥
આતા ભલતૈસેં કરાવેં । પરિ દ્રવ્ય મેળઊન ન્યાવેં ।
રિતેં જાતાં સ્વભાવેં । દુઃખ આહે ॥ ૪૫॥
રિતેં જાતાં સ્વભાવેં । દુઃખ આહે ॥ ૪૫॥
ઐસી વેવર્ધના કરી । દુઃખ વાટલેં અંતરીં ।
ચિંતેચિયે માહાપુરીં । બુડોન ગેલા ॥ ૪૬॥
ચિંતેચિયે માહાપુરીં । બુડોન ગેલા ॥ ૪૬॥
ઐસા હા દેહ આપુલા । અસતાંચ પરાધેન કેલા ।
ઈશ્વરીં કાનકોંડા જાલા । કુટુંબકાબાડી ॥ ૪૭॥
ઈશ્વરીં કાનકોંડા જાલા । કુટુંબકાબાડી ॥ ૪૭॥
યા યેકા કામાસાઠીં । જન્મ ગેલા આટાટી ।
વય વેચલ્યાં સેવટીં । યેકલેંચિ જાવેં ॥ ૪૮॥
વય વેચલ્યાં સેવટીં । યેકલેંચિ જાવેં ॥ ૪૮॥
ઐસા મનીં પ્રસ્તાવલા । ક્ષણ યેક ઉદાસ જાલા ।
સવેંચિ પ્રાણી ઝળંબલા । માયાજાળેં ॥ ૪૯॥
સવેંચિ પ્રાણી ઝળંબલા । માયાજાળેં ॥ ૪૯॥
કન્યાપુત્રીં આઠવલીં । મનીંહુનિ ક્ષિતી વાટલી ।
મ્હણે લેંકુરેં અંતરલીં । માઝીં મજ ॥ ૫૦॥
મ્હણે લેંકુરેં અંતરલીં । માઝીં મજ ॥ ૫૦॥
માગીલ દુઃખ આઠવલેં । જેં જેં હોતેં પ્રાપ્ત જાલેં ।
મગ રુદન આરંભિલેં । દીર્ઘ સ્વરેં ॥ ૫૧॥
મગ રુદન આરંભિલેં । દીર્ઘ સ્વરેં ॥ ૫૧॥
આરુણ્યરુદન કરિતાં । કોણી નાહીં બુઝાવિતા ।
મગ હોયે વિચારિતા । આઅપુલે મનીં ॥ ૫૨॥
મગ હોયે વિચારિતા । આઅપુલે મનીં ॥ ૫૨॥
આતાં કાસયા રડાવેં । પ્રાપ્ત હોતેં તેં ભોગાવેં ।
ઐસે બોલોનિયા જીવેં । ધારિષ્ટ કેલેં ॥ ૫૩॥
ઐસે બોલોનિયા જીવેં । ધારિષ્ટ કેલેં ॥ ૫૩॥
ઐસા દુઃખેં દગદલા । મગ વિદેશાપ્રતી ગેલા ।
પુઢે પ્રસંગ વર્તલા । તો સાવધ ઐકા ॥ ૫૪॥
પુઢે પ્રસંગ વર્તલા । તો સાવધ ઐકા ॥ ૫૪॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સ્વગુણપરીક્ષાનામ સમાસ ચવથા ॥ ૪॥
સમાસ પાચવા : સ્વગુણપરીક્ષા ( ડ ) ॥ શ્રીરામ્ ॥
પુઢેં ગેલા વિદેશાસી । પ્રાણી લાગલા વ્યાસંગાસી ।
આપલ્યા જિવેસીં સોસી । નાના શ્રમ ॥ ૧॥
આપલ્યા જિવેસીં સોસી । નાના શ્રમ ॥ ૧॥
ઐસા દુસ્તર સંસાર । કરિતાં કષ્ટલા થોર ।
પુઢેં દોની ચ્યારી સંવત્સર । દ્રવ્ય મેળવિલેં ॥ ૨॥
પુઢેં દોની ચ્યારી સંવત્સર । દ્રવ્ય મેળવિલેં ॥ ૨॥
સવેંચિ આલા દેશાસી । તોં આવર્ષણ પડિલેં દેસીં ।
તેણેં ગુણેં મનુષ્યાંસી । બહુત કષ્ટ જાલે ॥ ૩॥
તેણેં ગુણેં મનુષ્યાંસી । બહુત કષ્ટ જાલે ॥ ૩॥
યેકાંચ્યા બૈસલ્યા અમૃતકળા । યેકાંસ ચંદ્રી લાગલી ડોળાં ।
યેકેં કાંપતી ચળચળા । દૈન્યવાણીં ॥ ૪॥
યેકેં કાંપતી ચળચળા । દૈન્યવાણીં ॥ ૪॥
યેકેં દીનરૂપ બૈસલીં । યેકેં સુજલીં યેકેં મેલીં ।
ઐસીં કન્યાપુત્રેં દેખિલીં । અકસ્માત ડોળાં ॥ ૫॥
ઐસીં કન્યાપુત્રેં દેખિલીં । અકસ્માત ડોળાં ॥ ૫॥
તેણેં બહુત દુઃખી જાલા । દેખોનિયા ઉભડ આલા ।
પ્રાણી આક્રંદોં લાગલા । દૈન્યવાણા ॥ ૬॥
પ્રાણી આક્રંદોં લાગલા । દૈન્યવાણા ॥ ૬॥
તંવ તીં અવઘીં સાવધ જાલીં । મ્હણતી બાબા બાબા જેઊં ઘાલી ।
અન્નાલાગીં મિડકલીં । ઝડા ઘાલિતી ॥ ૭॥
અન્નાલાગીં મિડકલીં । ઝડા ઘાલિતી ॥ ૭॥
ગાંઠોડેં સોડૂન પાહાતી । હાતાં પડિલેં તેંચિ ખાતી ।
કાંહીં તોંડીં કાંહીં હાતીં । પ્રાણ જાતી નિઘોની ॥ ૮॥
કાંહીં તોંડીં કાંહીં હાતીં । પ્રાણ જાતી નિઘોની ॥ ૮॥
તાંતડી તાંતડી જેઊં ઘાલી । તોં તેં જેવિતાં જેવિતાં કાંહીં મેલીં ।
કાંહીં હોતીં ધાદાવલીં । તેંહિ મેલીં અજીર્ણેં ॥ ૯॥
કાંહીં હોતીં ધાદાવલીં । તેંહિ મેલીં અજીર્ણેં ॥ ૯॥
ઐસીં બહુતેકેં મેલીં । યેક દોનીં મુલેં ઉરલીં ।
તેંહિ દૈન્યવાણીં જાલીં । આપલેં માતેવાંચુની ॥ ૧૦॥
તેંહિ દૈન્યવાણીં જાલીં । આપલેં માતેવાંચુની ॥ ૧૦॥
ઐસે આવર્ષણ આલેં । તેણેં ઘરચિ બુડાલેં ।
પુઢેં દેસીં સુભિક્ષ જાલેં । આતિશયેંસી ॥ ૧૧॥
પુઢેં દેસીં સુભિક્ષ જાલેં । આતિશયેંસી ॥ ૧૧॥
લેકુરાં નાહીં વાઢવિતેં । અન્ન કરાવેં લાગે આપુલેન હાતેં ।
બહુ ત્રાસ ઘેતલા ચિત્તેં । સ્વયંપાકાચા ॥ ૧૨॥
બહુ ત્રાસ ઘેતલા ચિત્તેં । સ્વયંપાકાચા ॥ ૧૨॥
લોકીં ભરીસ ઘાતલેં । પુન્હાં માગુતેં લગ્ન કેલેં ।
દ્રવ્ય હોતેં તેં વેચલેં । લગ્નાકારણેં ॥ ૧૩॥
દ્રવ્ય હોતેં તેં વેચલેં । લગ્નાકારણેં ॥ ૧૩॥
પુન્હાં વિદેશાસી ગેલા । દ્રવ્ય મેળઊન આલા ।
તવ ઘરીં કળહો લાગલા । સાવત્ર પુત્રાંસી ॥ ૧૪॥
તવ ઘરીં કળહો લાગલા । સાવત્ર પુત્રાંસી ॥ ૧૪॥
સ્ત્રી જાલી ન્હાતીધુતી । પુત્ર દેખોં ન સકતી ।
ભ્રતારાચી ગેલી શક્તી । વૃદ્ધ જાલા ॥ ૧૫॥
ભ્રતારાચી ગેલી શક્તી । વૃદ્ધ જાલા ॥ ૧૫॥
સદા ભાંડણ પુત્રાંચેં । કોણી નાયકતી કોણાચેં ।
વનિતા અતિ પ્રીતીચેં । પ્રીતિપાત્ર ॥ ૧૬॥
વનિતા અતિ પ્રીતીચેં । પ્રીતિપાત્ર ॥ ૧૬॥
કિંત બૈસલા મનાં । યેકે ઠાઈ પડેના ।
મ્હણોનિયાં પાંચા જણા । મેળવિલેં ॥ ૧૭॥
મ્હણોનિયાં પાંચા જણા । મેળવિલેં ॥ ૧૭॥
પાંચ જણ વાંટે કરિતી । તોં તે પુત્ર નાયેકતી ।
નિવાડા નવ્હેચિ અંતીં- । ભાંડણ લાગલેં ॥ ૧૮॥
નિવાડા નવ્હેચિ અંતીં- । ભાંડણ લાગલેં ॥ ૧૮॥
બાપલેકાં ભાંડણ જાલેં । લેંકીં બાપાસ મારિલેં ।
તંવ તે માતેનેં ઘેતલેં । શંખતીર્થ ॥ ૧૯॥
તંવ તે માતેનેં ઘેતલેં । શંખતીર્થ ॥ ૧૯॥
ઐકોનિ મેળલે લોક । ઉભે પાહાતી કૌતુક ।
મ્હણતી બાપાસ લેક । કામા આલે ॥ ૨૦॥
મ્હણતી બાપાસ લેક । કામા આલે ॥ ૨૦॥
જ્યા કારણેં કેલે નવસ । જ્યા કારણેં કેલે સાયાસ ।
તે પુત્ર પિતીયાસ । મારિતી પહા ॥ ૨૧॥
તે પુત્ર પિતીયાસ । મારિતી પહા ॥ ૨૧॥
ઐસી આલી પાપકળી । આશ્ચિર્ય માનિલેં સકળીં ।
ઉભે તોડિતી કળી । નગરલોક ॥ ૨૨॥
ઉભે તોડિતી કળી । નગરલોક ॥ ૨૨॥
પુઢેં બૈસોન પાંચ જણ । વાંટે કેલે તત્સમાન ।
બાપલેંકાંચેં ભાંડણ । તોડિલેં તેહીં ॥ ૨૩॥
બાપલેંકાંચેં ભાંડણ । તોડિલેં તેહીં ॥ ૨૩॥
બાપાસ વેગળેં ઘાતલેં । કોંપટ બાંધોન દિધલેં ।
મન કાંતેચેં લાગલેં । સ્વાર્થબુદ્ધી ॥ ૨૪॥
મન કાંતેચેં લાગલેં । સ્વાર્થબુદ્ધી ॥ ૨૪॥
કાંતા તરુણ પુરુષ વૃદ્ધ । દોઘાંસ પડિલા સંમંધ ।
ખેદ સાંડૂન આનંદ । માનિલા તેહીં ॥ ૨૫॥
ખેદ સાંડૂન આનંદ । માનિલા તેહીં ॥ ૨૫॥
સ્ત્રી સાંપડલી સુંદર । ગુણવંત આણી ચતુર ।
મ્હણે માઝેં ભાગ્ય થોર । વૃદ્ધપણીં ॥ ૨૬॥
મ્હણે માઝેં ભાગ્ય થોર । વૃદ્ધપણીં ॥ ૨૬॥
ઐસા આનંદ માનિલા । દુઃખ સર્વહી વિસરલા ।
તંવ તો ગલ્બલા જાલા । પરચક્ર આલેં ॥ ૨૭॥
તંવ તો ગલ્બલા જાલા । પરચક્ર આલેં ॥ ૨૭॥
અકસ્માત ધાડી આલી । કાંતા બંદીં ધરૂન નેલી ।
વસ્તભાવહી ગેલી । પ્રાણીયાચી ॥ ૨૮॥
વસ્તભાવહી ગેલી । પ્રાણીયાચી ॥ ૨૮॥
તેણેં દુઃખ જાલેં ભારીં । દીર્ઘ સ્વરેં રુદન કરી ।
મનીં આઠવે સુંદરી । ગુણવંત ॥ ૨૯॥
મનીં આઠવે સુંદરી । ગુણવંત ॥ ૨૯॥
તંવ તિચી વાર્તા આલી । તુમચી કાંતા ભ્રષ્ટલી ।
ઐકોનિયાં આંગ ઘાલી । પૃથ્વીવરી ॥ ૩૦॥
ઐકોનિયાં આંગ ઘાલી । પૃથ્વીવરી ॥ ૩૦॥
સવ્ય અપસવ્ય લોળે । જળેં પાઝરતી ડોળે ।
આઠવિતાં ચિત્ત પોળે । દુઃખાનળેં ॥ ૩૧॥
આઠવિતાં ચિત્ત પોળે । દુઃખાનળેં ॥ ૩૧॥
દ્રવ્ય હોતેં મેળવિલેં । તેંહી લગ્નાસ વેચલેં ।
કાંતેસિહી ધરૂન નેલેં । દુરાચારી ॥ ૩૨॥
કાંતેસિહી ધરૂન નેલેં । દુરાચારી ॥ ૩૨॥
મજહી વૃદ્ધાપ્ય આલેં । લેંકીં વેગળેં ઘાતલેં ।
અહા દેવા વોઢવલેં । અદૃષ્ટ માઝેં ॥ ૩૩॥
અહા દેવા વોઢવલેં । અદૃષ્ટ માઝેં ॥ ૩૩॥
દ્રવ્ય નાહીં કાંતા નાહીં । ઠાવ નાહીં શક્તિ નાહીં ।
દેવા મજ કોણીચ નાહીં । તુજવેગળેં ॥ ૩૪॥
દેવા મજ કોણીચ નાહીં । તુજવેગળેં ॥ ૩૪॥
પૂર્વીં દેવ નાહીં પુજિલા । વૈભવ દેખોન ભુલલા ।
સેખીં પ્રાણી પ્રસ્તાવલા । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩૫॥
સેખીં પ્રાણી પ્રસ્તાવલા । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩૫॥
દેહ અત્યંત ખંગલેં । સર્વાંગ વાળોન ગેલેં ।
વાતપીત ઉસળલેં । કંઠ દાટલા કફેં ॥ ૩૬॥
વાતપીત ઉસળલેં । કંઠ દાટલા કફેં ॥ ૩૬॥
વળે જિવ્હેચી બોબડી । કફેં કંઠ ઘડઘડી ।
દુર્ગંધી સુટલી તોંડીં । નાકીં સ્લેષ્મા વાહે ।
૩૭॥ માન કાંપે ચળચળાં । ડોળે ગળતી ભળભળાં ।
વૃદ્ધપણીં અવકળા । ઠાકૂન આલી ॥ ૩૮॥
દુર્ગંધી સુટલી તોંડીં । નાકીં સ્લેષ્મા વાહે ।
૩૭॥ માન કાંપે ચળચળાં । ડોળે ગળતી ભળભળાં ।
વૃદ્ધપણીં અવકળા । ઠાકૂન આલી ॥ ૩૮॥
દંતપાટી ઉખળલી । તેણેં બોચરખિંડી પડિલી ।
મુખીં લાળ ગળોં લાગલી । દુર્ગંધીચી ॥ ૩૯॥
મુખીં લાળ ગળોં લાગલી । દુર્ગંધીચી ॥ ૩૯॥
ડોળાં પાહાતાં દિસેના । કાનીં શબ્દ ઐકેના ।
દીર્ઘ સ્વરેં બોલવેના । દમા દાટે ॥ ૪૦॥
દીર્ઘ સ્વરેં બોલવેના । દમા દાટે ॥ ૪૦॥
શક્તી પાયાંચી રાહિલી । બૈસવેના મુરુકુંડી ઘાલી ।
બૃહતી વાજોં લાગલી । તોંડાચ ઐસી ॥ ૪૧॥
બૃહતી વાજોં લાગલી । તોંડાચ ઐસી ॥ ૪૧॥
ક્ષુધા લાગતાં આવરેના । અન્ન સમઈં મિળેના ।
મિળાલેં તરી ચાવેના । દાંત ગેલે ॥ ૪૨॥
મિળાલેં તરી ચાવેના । દાંત ગેલે ॥ ૪૨॥
પિત્તેં જિરેના અન્ન । ભક્ષીતાંચ હોયે વમન ।
તૈશેંચિ જાયે નિઘોન । અપાનદ્વારેં ॥ ૪૩॥
તૈશેંચિ જાયે નિઘોન । અપાનદ્વારેં ॥ ૪૩॥
વિષ્ટા મૂત્ર આણિ બળસ । ભોવતા વમનેં કેલા નાસ ।
દુરૂન જાતાં કોંડે સ્વાસ । વિશ્વજનાચા ॥ ૪૪॥
દુરૂન જાતાં કોંડે સ્વાસ । વિશ્વજનાચા ॥ ૪૪॥
નાના દુઃખેં નાના વ્યાધી । વૃદ્ધપણીં ચળે બુદ્ધી ।
તર઼્હીં પુરેના આવધી । આયુષ્યાચી ॥ ૪૫॥
તર઼્હીં પુરેના આવધી । આયુષ્યાચી ॥ ૪૫॥
પાપણ્યા ભવયાચે કેંશ । પિકોન ઝડલે નિઃશેષ ।
સર્વાંગીં લોંબલેં માંસ । ચિરકુટાસારિખેં ॥ ૪૬॥
સર્વાંગીં લોંબલેં માંસ । ચિરકુટાસારિખેં ॥ ૪૬॥
દેહ સર્વ પાઅરિખેં જાલેં । સવંગડે નિઃશેષ રાહિલે ।
સકળ પ્રાણીમાત્ર બોલે । મરેના કાં ॥ ૪૭॥
સકળ પ્રાણીમાત્ર બોલે । મરેના કાં ॥ ૪૭॥
જેં જન્મૂન પોસલીં । તેંચિ ફિરોન પડિલીં ।
અંતીં વિષમ વેળ આલી । પ્રાણીયાસી ॥ ૪૮॥
અંતીં વિષમ વેળ આલી । પ્રાણીયાસી ॥ ૪૮॥
ગેલેં તારુણ્ય ગેલેં બળ । ગેલેં સંસારીચેં સળ ।
વાતાહાત જાલેં સકળ । શરીર આણી સંપત્તી ॥ ૪૯॥
વાતાહાત જાલેં સકળ । શરીર આણી સંપત્તી ॥ ૪૯॥
જન્મવરી સ્વાર્થ કેલા । તિતુકાહિ વેર્થ ગેલા ।
કૈસા વિષમ કાળ આલા । અંતકાળીં ॥ ૫૦॥
કૈસા વિષમ કાળ આલા । અંતકાળીં ॥ ૫૦॥
સુખાકારણેં ઝુરલા । સેખીં દુઃખેં કષ્ટી જાલા ।
પુઢેં માગુતા ધોકા આલા । યેમયાતનેચા ॥ ૫૧॥
પુઢેં માગુતા ધોકા આલા । યેમયાતનેચા ॥ ૫૧॥
જન્મ અવઘા દુઃખમૂળ । લાગતી દુઃખાચે ઇંગળ ।
મ્હણોનિયાં તત્કાળ । સ્વહિત કરાવેં ॥ ૫૨॥
મ્હણોનિયાં તત્કાળ । સ્વહિત કરાવેં ॥ ૫૨॥
અસો ઐસેં વૃદ્ધપણ । સકળાંસ આહે દારુણ ।
મ્હણોનિયાં શરણ । ભગવંતાસ જાવેં ॥ ૫૩॥
મ્હણોનિયાં શરણ । ભગવંતાસ જાવેં ॥ ૫૩॥
પુઢેં વૃદ્ધીસ તત્વતાં । ગર્ભીં પ્રસ્તાવા હોતા ।
તોચિ આલા માગુતા । અંતકાળીં ॥ ૫૪॥
તોચિ આલા માગુતા । અંતકાળીં ॥ ૫૪॥
મ્હણૌનિ માગુતેં જન્માંતર । પ્રાપ્ત માતેચેં ઉદર ।
સંસાર હા અતિ દુસ્તર । તોચિ ઠાકૂન આલા ॥ ૫૫॥
સંસાર હા અતિ દુસ્તર । તોચિ ઠાકૂન આલા ॥ ૫૫॥
ભગવદ્ભજનાવાંચુની । ચુકેના હે જન્મયોનિ ।
તાપત્રયાંચી જાચણી । સાંગિજેલ પુઢે ॥ ૫૬॥
તાપત્રયાંચી જાચણી । સાંગિજેલ પુઢે ॥ ૫૬॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સ્વગુણપરીક્ષાનામ સમાસ પાચવા ॥ ૫॥
સમાસ સહાવા : આધ્યાત્મિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
તાપત્રયાચેં લક્ષણ । આતાં સાંગિજેલ નિરૂપણ ।
શ્રોતીં કરાવેં શ્રવણ । યકાગ્ર હોઊની ॥ ૧॥
શ્રોતીં કરાવેં શ્રવણ । યકાગ્ર હોઊની ॥ ૧॥
જો તાપત્રૈં પોળલા । તો સંતસંગેં નિવાલા ।
આર્તભૂત તોષલા । પદાર્થ જેવી ॥ ૨॥
આર્તભૂત તોષલા । પદાર્થ જેવી ॥ ૨॥
ક્ષુધાક્રાંતાસ મિળે અન્ન । તૃષાક્રાંતાસ જીવન ।
બંદીં પડિલ્યાચેં બંધન- । તોડિનાં, સુખ ॥ ૩॥
બંદીં પડિલ્યાચેં બંધન- । તોડિનાં, સુખ ॥ ૩॥
માહાપુરેં જાજાવલા । તો પૈલતીરાસ નેલા ।
કાં તો સ્વપ્નીંચા ચેઇલા । સ્વપ્નદુઃખી ॥ ૪॥
કાં તો સ્વપ્નીંચા ચેઇલા । સ્વપ્નદુઃખી ॥ ૪॥
કોણી યેકાસી મરણ- । યેતાં, દિલેં જીવદાન ।
સંકટાસ નિવારણ । તોડિતાં સુખ ॥ ૫॥
સંકટાસ નિવારણ । તોડિતાં સુખ ॥ ૫॥
રોગિયાસ ઔષધ । સપ્રચિત આણી શુદ્ધ ।
તયાસી હોયે આનંદ । આરોગ્ય હોતાં ॥ ૬॥
તયાસી હોયે આનંદ । આરોગ્ય હોતાં ॥ ૬॥
તૈસા સંસારેં દુઃખવલા । ત્રિવિધતાપેં પોળલા ।
તોચિ યેક અધિકારી જાલા । પરમાર્થાસી ॥ ૭॥
તોચિ યેક અધિકારી જાલા । પરમાર્થાસી ॥ ૭॥
તે ત્રિવિધ તાપ તે કૈસે । આતાં બોલિજેત તૈસે ।
યેવિષઈં યેક અસે । વાક્યાધાર ॥ ૮॥
યેવિષઈં યેક અસે । વાક્યાધાર ॥ ૮॥
શ્લોક ॥ દેહેંદ્રિયપ્રાણેન સુખં દુઃખં ચ પ્રાપ્યતે ।
ઇમમાધ્યાત્મિકં તાપં જાયતે દુઃક દેહિનામ્ ॥ ૧ ॥
ઇમમાધ્યાત્મિકં તાપં જાયતે દુઃક દેહિનામ્ ॥ ૧ ॥
સર્વભૂતેન સંયોગાત્ સુખં દુઃખં ચ જાયતે ।
દ્વિતીયતાપસંતાપઃ સત્યં ચૈવાધિભૌતિકઃ ॥ ૨ ॥
દ્વિતીયતાપસંતાપઃ સત્યં ચૈવાધિભૌતિકઃ ॥ ૨ ॥
શુભાશુભેન કર્મણા દેહાંતે યમયાતના ।
સ્વર્ગનરકાદિં ભોક્તવ્યમિદં ચૈવાધિદૈવિકમ્ ॥ ૩ ॥
સ્વર્ગનરકાદિં ભોક્તવ્યમિદં ચૈવાધિદૈવિકમ્ ॥ ૩ ॥
યેક તાપ આધ્યાત્મિક । દુજા તો આદિભૂતિક ।
તિસરા આદિદૈવિક । તાપ જાણાવા ॥ ૯॥
તિસરા આદિદૈવિક । તાપ જાણાવા ॥ ૯॥
આધ્યાત્મિક તો કોણ । કૈસી ત્યાચી વોળખણ ।
આદિભૂતિકાંચેં લક્ષણ । જાણિજે કૈસેં ॥ ૧૦॥
આદિભૂતિકાંચેં લક્ષણ । જાણિજે કૈસેં ॥ ૧૦॥
આદિદૈવિક તો કૈસા । કવણ તયાચી દશા ।
હેંહિ વિશદ કળે ઐસા । વિસ્તાર કીજે ॥ ૧૧॥
હેંહિ વિશદ કળે ઐસા । વિસ્તાર કીજે ॥ ૧૧॥
હાં જી મ્હણોનિ વક્તા । જાલા કથા વિસ્તારિતા ।
આધ્યાત્મિક તાપ આતાં । સાવધ ઐકા ॥ ૧૨॥
આધ્યાત્મિક તાપ આતાં । સાવધ ઐકા ॥ ૧૨॥
દેહ ઇંદ્રિય આણી પ્રાણ । યાંચેનિ યોગેં આપણ ।
સુખદુઃખેં સિણે જાણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૩॥
સુખદુઃખેં સિણે જાણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૩॥
દેહામધૂન જેં આલેં । ઇંદ્રિયેં પ્રાણેં દુઃખ જાલેં ।
તેં આધ્યાત્મિક બોલિલેં । તાપત્રઈં ॥ ૧૪॥
તેં આધ્યાત્મિક બોલિલેં । તાપત્રઈં ॥ ૧૪॥
દેહામધૂન કાયે આલેં । પ્રાણેં કોણ દુઃખ જાલેં ।
આતાં હેં વિશદ કેલેં । પાહિજે કીં ॥ ૧૫॥
આતાં હેં વિશદ કેલેં । પાહિજે કીં ॥ ૧૫॥
ખરુજ ખવડે પુળિયા નારુ । નખરુડેં માંજર્યા દેવિ ગોવરુ ।
દેહામધીલ વિકારુ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૬॥
દેહામધીલ વિકારુ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૬॥
કાખમાંજરી કેશતોડ । વોખટેં વર્ણ કાળફોડ ।
વ્યાધી મૂળવ્યાધી માહાજડ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૭॥
વ્યાધી મૂળવ્યાધી માહાજડ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૭॥
અંગુળવેડે ગાલફુગી । કંડ લાગે વાઉગી ।
હિરડી સુજે ભરે બલંગી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૮॥
હિરડી સુજે ભરે બલંગી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૮॥
વાઉગે ફોડ ઉઠતી । કાં તે સુજે આંગકાંતી ।
વાત આણી તિડકા લાગતી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૯॥
વાત આણી તિડકા લાગતી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૧૯॥
નાઇટે અંદુ ગજકર્ણ । પેહાચે પોટ વિસ્તીર્ણ ।
બૈસલેં ટાળેં ફુટતી કર્ણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૦॥
બૈસલેં ટાળેં ફુટતી કર્ણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૦॥
કુષ્ટ આણિ વોલા કુષ્ટ । પંડ્યારોગ અતિશ્રેષ્ઠ ।
ક્ષયરોગાચે કષ્ટ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૧॥
ક્ષયરોગાચે કષ્ટ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૧॥
વાટી વટક વાયેગોળા । હાતીં પાઈં લાગતી કળા ।
ભોવંડી લાગે વેળોવેળાં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૨॥
ભોવંડી લાગે વેળોવેળાં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૨॥
વોલાંડા આણી વળ । પોટસુળાચી તળમળ ।
આર્ધશિસી ઉઠે કપાળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૩॥
આર્ધશિસી ઉઠે કપાળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૩॥
દુઃખે માજ આણિ માન । પુષ્ઠી ગ્રીવા આણિ વદન ।
અસ્તિસાંદે દુઃખતી જાણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૪॥
અસ્તિસાંદે દુઃખતી જાણ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૪॥
કુળિક તરળ કામિણી । મુરમા સુંઠરેં માળિણી ।
વિદેસીં લાગલેં પાણી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૫॥
વિદેસીં લાગલેં પાણી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૫॥
જળસોસ આણી હિવારેં । ગિરીવિરી આણી અંધારેં ।
જ્વર પાચાવ આણી શારેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૬॥
જ્વર પાચાવ આણી શારેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૬॥
શૈત્ય ઉષ્ણ આણી તૃષા । ક્ષુધા નિદ્રા આણી દિશા ।
વિષયતૃષ્ણેચી દુર્દશા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૭॥
વિષયતૃષ્ણેચી દુર્દશા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૭॥
આળસી મૂર્ખ આણી અપેસી । ભય ઉદ્ભવે માનસીં ।
વિસરાળુ દુશ્ચિત્ત આહિર્નિશી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૮॥
વિસરાળુ દુશ્ચિત્ત આહિર્નિશી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૮॥
મૂત્રકોડ આણી પરમેં । રક્તપિતી રક્તપરમેં ।
ખડાચઢાચેનિ શ્રમે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૯॥
ખડાચઢાચેનિ શ્રમે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૨૯॥
મુરડા હાગવણ ઉન્હાળે । દિશા કોંડતાં આંદોળે ।
યેક વેથા અસોન ન કળે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૦॥
યેક વેથા અસોન ન કળે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૦॥
ગાંઠી ઢળલી જાલે જંત । પડે આંવ આણી રક્ત ।
અન્ન તૈસેચિ પડત । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૧॥
અન્ન તૈસેચિ પડત । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૧॥
પોટફુગી આણી તડસ । ભરલા હિર લાગલા ઘાંસ ।
ફોડી લાગતાં કાસાવીસ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૨॥
ફોડી લાગતાં કાસાવીસ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૨॥
ઉચકી લાગલી ઉસિત ગેલા । પીત ઉસળલેં ઉલાટ ઝાલા ।
ખરે પડસા આણી ખોંકલા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૩॥
ખરે પડસા આણી ખોંકલા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૩॥
ઉસળલા દમા આણી ધાપ । પડજિભ ઢાસિ આણી કફ ।
મોવાજ્વર આણી સંતાપ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૪॥
મોવાજ્વર આણી સંતાપ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૪॥
કોણી સેંદૂર ઘાતલાઅ । તેણેં પ્રાણી નિર્બુજલા ।
ઘશામધ્યે ફોડ જાલા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૫॥
ઘશામધ્યે ફોડ જાલા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૫॥
ગળસોટ્યા આણી જીભ ઝડે । સદા મુખીં દુર્ગંધી પડે ।
દંતહીન લાગતી કિડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૬॥
દંતહીન લાગતી કિડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૬॥
જરંડી ઘોલાણા ગંડમાળા । અવચિતા સ્વયેં ફુટે ડોળા ।
આપણચિ કાપી અંગુળા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૭॥
આપણચિ કાપી અંગુળા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૭॥
કળા તિડકી લાગતી । કાં તે દંત ઉન્મળતી ।
અધર જિવ્હા રગડતી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૮॥
અધર જિવ્હા રગડતી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૮॥
કર્ણદુઃખ નેત્ર દુઃખ । નાના દુઃખેં ઘડે શોક ।
ગર્ભાંધ આણી નપુશ્યક । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૯॥
ગર્ભાંધ આણી નપુશ્યક । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૩૯॥
ફુલેં વડસ આણી પડળેં । કીડ ગર્તા રાતાંધળેં ।
દુશ્ચિત્ત ભ્રમિષ્ટ આણી ખુળેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૦॥
દુશ્ચિત્ત ભ્રમિષ્ટ આણી ખુળેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૦॥
મુકેં બધીર રાખોંડેં । થોટેં ચળલેં આણી વેડેં ।
પાંગુળ કુર઼ેં આણી પાવડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૧॥
પાંગુળ કુર઼ેં આણી પાવડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૧॥
તારસેં ઘુલેં કાણેં કૈરેં । ગારોળેં જામુન ટાફરેં ।
શડાંગુળેં ગેંગાણેં વિદરેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૨॥
શડાંગુળેં ગેંગાણેં વિદરેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૨॥
દાંતિરેં બોચિરેં ઘાનાળ । ઘ્રાણહીન શ્રોત્રહીન બરળ ।
અતિ કૃશ અતિ સ્થૂળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૩॥
અતિ કૃશ અતિ સ્થૂળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૩॥
તોંતરેં બોંબડેં નિર્બળ । રોગી કુરૂપ કુટીળ ।
મત્સરી ખાદાડ તપીળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૪॥
મત્સરી ખાદાડ તપીળ । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૪॥
સંતાપી અનુતાપી મત્સરી । કામિક હેવા તિરસ્કારી ।
પાપી અવગુણી વિકારી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૫॥
પાપી અવગુણી વિકારી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૫॥
ઉઠવણેં તાઠા કરક । આવટળે આણી લચક ।
સુજી આણી ચાલક । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૬॥
સુજી આણી ચાલક । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૬॥
સલ આડવેં ગર્ભપાત । સ્તનગુંતે સનપાત ।
સંસારકોંડે આપમૃત્ય । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૭॥
સંસારકોંડે આપમૃત્ય । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૭॥
નખવિખ આણી હિંગુર્ડેં । બાષ્ટ આણી વાવડેં ।
ઉગીચ દાંતખીળ પડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૮॥
ઉગીચ દાંતખીળ પડે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૮॥
ઝડતી પાતીં સુજતી ભવયા । નેત્રીં હોતી રાઝણવડીયા ।
ચાળસી લાગે પ્રાણિયાં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૯॥
ચાળસી લાગે પ્રાણિયાં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૪૯॥
વાંગ તિળ સુરમેં લાંસેં । ચામખિળ ગલંડે મસેં ।
ચુકુર હોઇજે માનસેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૦॥
ચુકુર હોઇજે માનસેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૦॥
નાના ફુગ આણી આવાળેં । આંગીં દુર્ગંધી પ્રબળે ।
ચાઈચાટી લાળ ગળે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૧॥
ચાઈચાટી લાળ ગળે । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૧॥
નાના ચિંતેચી કાજળી । નાના દુઃખેં ચિત્ત પોળી ।
વ્યાધીવાંચૂન તળમળી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૨॥
વ્યાધીવાંચૂન તળમળી । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૨॥
વૃદ્ધપણીચ્યા આપદા । નાના રોગ હોતી સદા ।
દેહ ક્ષીણ સર્વદા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૩॥
દેહ ક્ષીણ સર્વદા । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૩॥
નાના વ્યાધી નાના દુઃખેં । નાના ભોગ નાના ખાંડકેં ।
પ્રાણી તળમળી શોકેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૪॥
પ્રાણી તળમળી શોકેં । યા નાંવ આધ્યાત્મિક ॥ ૫૪॥
ઐસા આધ્યાત્મિક તાપ । પૂર્વપાપાચા સંતાપ ।
સાંગતાં સરેના અમૂપ । દુઃખસાગર ॥ ૫૫॥
સાંગતાં સરેના અમૂપ । દુઃખસાગર ॥ ૫૫॥
બહુત કાય બોલાવેં । શ્રોતીં સંકેતેં જાણાવેં ।
પુઢેં બોલિજે સ્વભાવેં । આદિભૂતિક ॥ ૫૬॥
પુઢેં બોલિજે સ્વભાવેં । આદિભૂતિક ॥ ૫૬॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આધ્યાત્મિકતાપનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥ ૬॥
સમાસ સાતવા : આધિભૌતિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
માગાં જાલેં નિરૂપણ । આધ્યાત્મિકાચેં લક્ષણ ।
આતાં આદિભૂતિક તો કોણ । સાંગિજેલ ॥ ૧॥
આતાં આદિભૂતિક તો કોણ । સાંગિજેલ ॥ ૧॥
શ્લોક ॥
સર્વભૂતેન સંયોગાત્ સુખં દુઃખં ચ જાયતે ।
દ્વિતીયતાપસંતાપઃ સત્યં ચૈવાધિભૌતિકઃ ॥
દ્વિતીયતાપસંતાપઃ સત્યં ચૈવાધિભૌતિકઃ ॥
સર્વ ભૂતાંચેનિ સંયોગેં । સુખદુઃખ ઉપજોં લાગે ।
તાપ હોતાં મન ભંગે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨॥
તાપ હોતાં મન ભંગે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨॥
તરી યા આદિભૂતિકાચેં લક્ષણ । પ્રાંજળ કરૂં નિરૂપણ ।
જેણેં અનુભવાસ યે પૂર્ણ । વોળખી તાપત્રયાચી ॥ ૩॥
જેણેં અનુભવાસ યે પૂર્ણ । વોળખી તાપત્રયાચી ॥ ૩॥
ઠેંચા લાગતી મોડતી કાંટે । વિઝતી શસ્ત્રાંચે ધાયટે ।
સલા સિલકા આણી સરાંટે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪॥
સલા સિલકા આણી સરાંટે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪॥
અંગ્યા આણી કાચકુહિરી । આવચટા લાગે શરીરીં ।
ગાંધીલ યેઊન દંશ કરી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫॥
ગાંધીલ યેઊન દંશ કરી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫॥
માસી ગોમાસી મોહળમાસી । મુંગી તેલમુંગી ડાંસ દસી ।
સોટ જળૂ લાગે યાસી । આદિભૂતિક બોલિજે ॥ ૬॥
સોટ જળૂ લાગે યાસી । આદિભૂતિક બોલિજે ॥ ૬॥
પિસા પિસોળે ચાંચણ । કુસળેં મુંગળે ઢેંકુણ ।
વિસીફ ભોવર ગોંચિડ જાણ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭॥
વિસીફ ભોવર ગોંચિડ જાણ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭॥
ગોંબી વિંચુ આણી વિખાર । વ્યાઘ્ર લાઅંડિગે આણી શૂકર ।
ગૌસાયળ સામર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮॥
ગૌસાયળ સામર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮॥
રાનગાઈ રાનમ્હૈસે । રાનશકટ્ટ આણી રીસેં ।
રાનહાતી લાંવપિસેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૯॥
રાનહાતી લાંવપિસેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૯॥
સુસરીનેં વોઢૂન નેલેં । કાં તેં આવચિતેં બુડાલેં ।
આથવા ખળાળીં પડિલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૦॥
આથવા ખળાળીં પડિલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૦॥
નાના વિખારેં આજગર । નાના મગરેં જળચર ।
નાના વનચરેં અપાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૧॥
નાના વનચરેં અપાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૧॥
અશ્વ વૃષભ આણી ખર । સ્વાન શૂકર જંબુક માર્જર ।
ઐસીં બહુવિધ ક્રૂર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૨॥
ઐસીં બહુવિધ ક્રૂર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૨॥
ઐસીં કર્કશેં ભયાનકેં । બહુવિધ દુઃખદાયકેં ।
દુઃખેં દારુણેં અનેકેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૩॥
દુઃખેં દારુણેં અનેકેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૩॥
ભિંતી માળવંદે પડતી । કડે ભુયેરીં કોંસળતી ।
વૃક્ષ આંગાવરી મોડતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૪॥
વૃક્ષ આંગાવરી મોડતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૪॥
કોણી યેકાચા શ્રાપ જડે । કોણી યેકેં કેલે ચેડે ।
આધાંતરી હોતી વેડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૫॥
આધાંતરી હોતી વેડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૫॥
કોણી યેકેં ચાળવિલેં । કોણી યેકેં ભ્રષ્ટવિલે ।
કોણી યેકેં ધરૂન નેલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૬॥
કોણી યેકેં ધરૂન નેલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૬॥
કોણી યેકેં દિલેં વીષ । કોણી યેકેં લાવિલે દોષ ।
કોણી યેકેં ઘાતલેં પાશ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૭॥
કોણી યેકેં ઘાતલેં પાશ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૭॥
અવચિતા સેર લાગલા । નેણો બિબવા ચિડલા ।
પ્રાણી ધુરેં જાજાવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૮॥
પ્રાણી ધુરેં જાજાવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૮॥
ઇંગળાવરી પાય પડે । શિળેખાલેં હાત સાંપડે ।
ધાવતાં આડખુળે પડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૯॥
ધાવતાં આડખુળે પડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૧૯॥
વાપી કૂપ સરોવર । ગર્તા કડા નદીતીર ।
આવચિતેં પડે શરીર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૦॥
આવચિતેં પડે શરીર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૦॥
દુર્ગાખાલેં કોંસળતી । ઝાડાવરૂન પડતી ।
તેણેં દુહ્ખેં આક્રંદતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૧॥
તેણેં દુહ્ખેં આક્રંદતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૧॥
સીતેં વોઠ તરકતી । હાત પાવ ટાંકા ફુટતી ।
ચિખલ્યા જિવ્હાળ્યા લાગતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૨॥
ચિખલ્યા જિવ્હાળ્યા લાગતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૨॥
અશનપાનાચિયે વેળે । ઉષ્ણ રસેં જિવ્હા પોળે ।
દાંત કસ્કરે આણી હરળે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૩॥
દાંત કસ્કરે આણી હરળે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૩॥
પરાધેન બાળપણીં । કુશબ્દમારજાચણી ।
અન્નવસ્ત્રેંવીણ આળણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૪॥
અન્નવસ્ત્રેંવીણ આળણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૪॥
સાસુરવાસ ગાલોરે । ઠુણકે લાસણેં ચિમોરે ।
આલેં રુદન ન ધરે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૫॥
આલેં રુદન ન ધરે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૫॥
ચુકતાં કાન પિળિતી । કાં તો ડોળા હિંગ ઘાલિતી ।
સર્વકાળ ધારકીં ધરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૬॥
સર્વકાળ ધારકીં ધરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૬॥
નાના પ્રકારીચે માર । દુર્જન મારિતી અપાર ।
દુરી અંતરે માહેર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૭॥
દુરી અંતરે માહેર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૭॥
કર્ણનાસિક વિંધિલેં । બળેંચિ ધરૂન ગોંધિલેં ।
ખોડી જાલિયા પોળવિલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૮॥
ખોડી જાલિયા પોળવિલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૮॥
પરચક્રીં ધરૂન નેલેં । નીચ યાતીસ દિધલેં ।
દુર્દશા હોઊન મેલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૯॥
દુર્દશા હોઊન મેલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૨૯॥
નાના રોગ ઉદ્ભવલે । જે આધ્યાત્મિકીં બોલિલે ।
વૈદ્ય પંચાક્ષરી આણિલે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૦॥
વૈદ્ય પંચાક્ષરી આણિલે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૦॥
નાના વેથેચેં નિર્શન । વ્હાવયા ઔષધ દારુણ ।
બળાત્કારેં દેતી જાણ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૧॥
બળાત્કારેં દેતી જાણ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૧॥
નાના વલ્લીચે રસ । કાડે ગર્ગોડ કર્કશ ।
ઘેતાં હોયે કાસાવીસ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૨॥
ઘેતાં હોયે કાસાવીસ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૨॥
ઢાળ આણી ઉખાળ દેતી । પથ્ય કઠીણ સાંગતી ।
અનુપાન ચુકતાં વિપત્તી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૩॥
અનુપાન ચુકતાં વિપત્તી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૩॥
ફાડ રક્ત ફાંસણી । ગુલ્લડાગાંચી જાચણી ।
તેણેં દુઃખેં દુઃખવે પ્રાણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૪॥
તેણેં દુઃખેં દુઃખવે પ્રાણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૪॥
રુચિક બિબવે ઘાલિતી । નાના દુઃખેં દડપે દેતી ।
સિરા તોડિતી જળા લાવિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૫॥
સિરા તોડિતી જળા લાવિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૫॥
બહુ રોગ બહુ ઔષધેં । સાંગતાં અપારેં અગાધેં ।
પ્રાણી દુખવે તેણેં ખેદેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૬॥
પ્રાણી દુખવે તેણેં ખેદેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૬॥
બોલાવિલા પંચાક્ષરી । ધૂરમાર પીડા કરી ।
નાના યાતના ચતુરીં । આદિભૂતિક જાણિજે ॥ ૩૭॥
નાના યાતના ચતુરીં । આદિભૂતિક જાણિજે ॥ ૩૭॥
દરવડે ઘાલૂનિયાં જના । તશ્કર કરિતી યાતના ।
તેણેં દુઃખ હોયે મના । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૮॥
તેણેં દુઃખ હોયે મના । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૮॥
અગ્નીચેનિ જ્વાળેં પોળે । તેણેં દુઃખેં પ્રાણી હરંબળે ।
હાની જાલિયાં વિવળે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૯॥
હાની જાલિયાં વિવળે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૩૯॥
નાના મંદિરેં સુંદરેં । નાના રત્નાંચીં ભાંડારેં ।
દિવ્યાંબરેં મનોહરેં । દગ્ધ હોતી ॥ ૪૦॥
દિવ્યાંબરેં મનોહરેં । દગ્ધ હોતી ॥ ૪૦॥
નાના ધાન્યેં નાના પદાર્થ । નાના પશુ નાના સ્વાર્થ ।
નાના પાત્રેં નાના અર્થ । મનુષ્યેં ભસ્મ હોતી ॥ ૪૧॥
નાના પાત્રેં નાના અર્થ । મનુષ્યેં ભસ્મ હોતી ॥ ૪૧॥
આગ્ન લાગલા સેતી । ધાન્યેં બણવ્યા આણી ખડકુતી ।
યુક્ષદંડ જળોન જાતી । અકસ્માત ॥ ૪૨॥
યુક્ષદંડ જળોન જાતી । અકસ્માત ॥ ૪૨॥
ઐસા આગ્ન લાગલા । અથવા કોણી લાવિલા ।
હાની જાલી કાં પોળલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૩॥
હાની જાલી કાં પોળલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૩॥
ઐસેં સાંગતાં બહુત । હોતી વન્હીચે આઘાત ।
તેણે દુઃખેં દુઃખવે ચિત્ત । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૪॥
તેણે દુઃખેં દુઃખવે ચિત્ત । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૪॥
હારપે વિસરે આણી સાંડે । નાસે ગાહાળ ફુટે પડે ।
અસાધ્ય હોયે કોણીકડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૫॥
અસાધ્ય હોયે કોણીકડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૫॥
પ્રાણી સ્થાનભ્રષ્ટ જાલેં । નાના પશૂતેં ચુકલેં ।
કન્યાપુત્ર ગાહાળલે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૬॥
કન્યાપુત્ર ગાહાળલે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૬॥
તશ્કર અથવા દાવેદાર । આવચિતાં કરિતી સંવ્હાર ।
લુટિતી ઘરેં નેતી ખિલ્લાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૭॥
લુટિતી ઘરેં નેતી ખિલ્લાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૭॥
નાના ધાન્યેં કેળી કાપિતી । પાનમળાં મીઠ ઘાલિતી ।
ઐસે નાના આઘાત કરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૮॥
ઐસે નાના આઘાત કરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૪૮॥
મૈંદ ઉચલે ખાણોરી । સુવર્ણપંથી ભુરરેકરી ।
ઠકુ સિંતરુ વરપેકરી । વરપા ઘાલિતી ॥ ૪૯॥
ઠકુ સિંતરુ વરપેકરી । વરપા ઘાલિતી ॥ ૪૯॥
ગઠીછોડે દ્રવ્ય સોડિતી । નાના આળંકાર કાઢિતી ।
નાના વસ્તુ મૂષક નેતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૦॥
નાના વસ્તુ મૂષક નેતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૦॥
વીજ પડે હિંવ પડે । પ્રાણી પ્રજંની સાંપડે ।
કાં તો માહાપુરીં બુડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૧॥
કાં તો માહાપુરીં બુડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૧॥
ભોવરેં વળણેં આણી ધાર । વોસાણેં લાટા અપાર ।
વૃશ્ચિક ગોંબી આજગર । વાહોન જાતી ॥ ૫૨॥
વૃશ્ચિક ગોંબી આજગર । વાહોન જાતી ॥ ૫૨॥
તયામધેં પ્રાણી સાંપડલા । ખડકી બેટીં આડકલા ।
બુડત બુડત વાંચલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૩॥
બુડત બુડત વાંચલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૩॥
મનાસારિખા નસે સંસાર । કુરૂપ કર્કશ સ્ત્રી ક્રૂર ।
વિધવા કન્યા મૂર્ખ પુત્ર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૪॥
વિધવા કન્યા મૂર્ખ પુત્ર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૪॥
ભૂત પિશાચ્ચ લાગલેં । આંગાવરૂન વારેં ગેલેં ।
અબદ્ધમંત્રે પ્રાણી ચળલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૫॥
અબદ્ધમંત્રે પ્રાણી ચળલેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૫॥
બ્રાહ્મણસમંધ શરીરીં । બહુસાલ પીડા કરી ।
શનેશ્વરાચા ધોકા ધરી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૬॥
શનેશ્વરાચા ધોકા ધરી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૬॥
નાના ગ્રહે કાળવાર । કાળતિથી ઘાતચંદ્ર ।
કાળવેળ ઘાતનક્ષત્ર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૭॥
કાળવેળ ઘાતનક્ષત્ર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૭॥
સિંક પિંગળા આણી પાલી । વોખટેં હોલા કાક કલાલી ।
ચિંતા કાજળી લાગલી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૮॥
ચિંતા કાજળી લાગલી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૮॥
દિવટા સરવદા ભાકૂન ગેલા । અંતરીં ધોકા લાગલા ।
દુઃસ્વપ્નેં જાજાવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૯॥
દુઃસ્વપ્નેં જાજાવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૫૯॥
ભાલુ ભુંકે સ્વાન રડે । પાલી અંગાવરી પડે ।
નાના ચિન્હેં ચિંતા પવાડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૦॥
નાના ચિન્હેં ચિંતા પવાડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૦॥
બાહેરી નિઘતાં અપશકૂન । નાના પ્રકારેં વિછિન્ન ।
તેણેં ગુણેં ભંગે મન । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૧॥
તેણેં ગુણેં ભંગે મન । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૧॥
પ્રાણી બંદી સાંપડલા । યાતને વરપડા જાલા ।
નાના દુઃખેં દુઃખવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૨॥
નાના દુઃખેં દુઃખવલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૨॥
પ્રાણી રાજદંડ પાવત । જેરબંદ ચાબુક વેત ।
દરેમાર તળવેમાર હોત । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૩॥
દરેમાર તળવેમાર હોત । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૩॥
કોરડે પારંબ્યા ફોક । બહુપ્રકારેં અનેક ।
બહુતાડિતી આદિભૂતિક । યા નાંવ બોલિજે ॥ ૬૪॥
બહુતાડિતી આદિભૂતિક । યા નાંવ બોલિજે ॥ ૬૪॥
મોઘરીમાર બુધલેમાર । ચૌખુરૂન ડંગારણેમાર ।
બુક્યા ગચાંડ્યા ગુઢઘેમાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૫॥
બુક્યા ગચાંડ્યા ગુઢઘેમાર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૫॥
લાતા તપરાખા સેણમાર । કાનખડે દગડમાર ।
નાના પ્રકારીંચે માર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૬॥
નાના પ્રકારીંચે માર । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૬॥
ટાંગણેં ટિપર્યા પિછોડે । બેડી બુધનાલ કોલદંડે ।
રક્ષણનિગ્રહ ચહૂંકડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૭॥
રક્ષણનિગ્રહ ચહૂંકડે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૭॥
નાકવણી ચુનવણી । મીઠવણી રાયવણી ।
ગુળવણ્યાચી જાચણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૮॥
ગુળવણ્યાચી જાચણી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૮॥
જળામધ્યેં બુચકળિતી । હસ્તીપુઢેં બાંધોન ટાકિતી ।
હાકિતી છળિતી યાતાયાતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૯॥
હાકિતી છળિતી યાતાયાતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૬૯॥
કર્ણછેદ ઘ્રાણછેદ । હસ્તછેદ પાદછેદ ।
જિવ્હાછેદ અધરછેદ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૦॥
જિવ્હાછેદ અધરછેદ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૦॥
તીરમાર સુળીં દેતી । નેત્ર વૃષણ કાઢિતી ।
નખોનખીં સુયા મારિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૧
પારડ્યામધ્યેં ઘાલણેં । કાં કડેલોટ કરણેં ।
કાં ભાંડ્યામુખેં ઉડવણેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૨॥
નખોનખીં સુયા મારિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૧
પારડ્યામધ્યેં ઘાલણેં । કાં કડેલોટ કરણેં ।
કાં ભાંડ્યામુખેં ઉડવણેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૨॥
કાનીં ખુંટા આદળિતી । અપાનીં મેખા મારિતી ।
ખાલ કાઢૂન ટાકિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૩॥
ખાલ કાઢૂન ટાકિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૩॥
ભોત આણી બોટબોટી । અથવા ગળ ઘાલણેં કંઠીં ।
સાંડસ લાવૂન આટાટી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૪॥
સાંડસ લાવૂન આટાટી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૪॥
સિસેં પાજણેં વીષ દેણેં । અથવા સિરછેદ કરણેં ।
કાં પાયાતળીં ઘાલણેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૫॥
કાં પાયાતળીં ઘાલણેં । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૫॥
સરડ માંજરેં ભરિતી । અથવા ફાંસીં નેઊન દેતી ।
નાનાપરી પીડા કરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૬॥
નાનાપરી પીડા કરિતી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૬॥
સ્વાનપ્રળયે વ્યાઘ્રપ્રળયે । ભૂતપ્રળયે સુસરીપ્રળયે ।
શસ્ત્રપ્રળયે વિઝપ્રળયે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૭॥
શસ્ત્રપ્રળયે વિઝપ્રળયે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૭॥
સીરા વોઢૂન ઘેતી । ટેંભેં લાઉન ભાજિતી ।
ઐશા નાના વિપત્તી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૮॥
ઐશા નાના વિપત્તી । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૮॥
મનુષ્યહાની વિત્તહાની । વૈભવહાની મહત્વહાની ।
પશુહાની પદાર્થહાની । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૯॥
પશુહાની પદાર્થહાની । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૭૯॥
બાળપણીં મરે માતા । તારુણ્યપણીં મરે કાંતા ।
વૃદ્ધપણીં મૃત્ય સુતા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૦॥
વૃદ્ધપણીં મૃત્ય સુતા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૦॥
દુઃખ દારિદ્ર આણી રુણ । વિદેશપળણી નાગવણ ।
આપદા અનુપત્તિ કદાન્ન । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૧॥
આપદા અનુપત્તિ કદાન્ન । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૧॥
આકાંત વાખાપ્રળયે । યુદ્ધ્ય હોતાં પરાજયે ।
જિવલગાંચા હોયે ક્ષયે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૨॥
જિવલગાંચા હોયે ક્ષયે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૨॥
કઠીણ કાળ આણી દુષ્કાળ । સાશંક આણી વોખટી વેળ ।
ઉદ્વેગ ચિંતેચે હળાળ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૩॥
ઉદ્વેગ ચિંતેચે હળાળ । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૩॥
ઘાણા ચરખીં સિરકલા । ચાકાખાલેં સાંપડલા ।
નાના વન્હીંત પડિલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૪॥
નાના વન્હીંત પડિલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૪॥
નાના શસ્ત્રેં ભેદિલા । નાના સ્વાપદીં ભક્ષિલા ।
નાના બંદીં પડિલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૫॥
નાના બંદીં પડિલા । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૫॥
નાના કુવાસેં નિર્બુજે । નાના અપમાનેં લાજે ।
નાના શોકેં પ્રાણી ઝિજે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૬॥
નાના શોકેં પ્રાણી ઝિજે । યા નાંવ આદિભૂતિક ॥ ૮૬॥
ઐસેં સાંગતાં અપાર । આહેત દુઃખાચે ડોંગર ।
શ્રોતીં જાણાવા વિચાર । આદિભૂતિકાચા ॥ ૮૭॥
શ્રોતીં જાણાવા વિચાર । આદિભૂતિકાચા ॥ ૮૭॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આદિભૌતિકતાપનિરૂપણનામ સમાસ સાતવા ॥ ૭॥
સમાસ આઠવા : આધિદૈવિક તાપ ॥ શ્રીરામ્ ॥
માગાં બોલિલા આધ્યાત્મિક । ત્યાઉપરીં આદિભૂતિક ।
આતાં બોલિજેલ આદિદૈવિક । તો સાવધ ઐકા ॥ ૧॥
આતાં બોલિજેલ આદિદૈવિક । તો સાવધ ઐકા ॥ ૧॥
શ્લોક ॥
શુભાશુભેન કર્મણા દેહાંતે યમયાતના ।
સ્વર્ગનરકાદિભોક્તવ્યમિદં ચૈવાધિદૈવિકમ્ ॥
સ્વર્ગનરકાદિભોક્તવ્યમિદં ચૈવાધિદૈવિકમ્ ॥
શુભાશુભ કર્માનેં જના । દેહાંતીં યેમયાતના ।
સ્વર્ગ નર્ક ભોગ નાના । યા નાંવ આધિદૈવિક ॥ ૨॥
સ્વર્ગ નર્ક ભોગ નાના । યા નાંવ આધિદૈવિક ॥ ૨॥
નાના દોષ નાના પાતકેં । મદાંધપણેં અવિવેકેં ।
કેલીં, પરી તેં દુઃખદાયકેં । યેમયાતના ભોગવિતી ॥ ૩॥
કેલીં, પરી તેં દુઃખદાયકેં । યેમયાતના ભોગવિતી ॥ ૩॥
આંગબળેં દ્રવ્યબળેં । મનુષ્યબળેં રાજબળેં ।
નાના સામર્થ્યાચેનિ બળેં । અકૃત્ય કરિતી ॥ ૪॥
નાના સામર્થ્યાચેનિ બળેં । અકૃત્ય કરિતી ॥ ૪॥
નીતી સાંડૂનિયાં તત્વતાં । કરૂં નયે તેંચિ કરિતાં ।
યેમયાતના ભોગિતાં । જીવ જાયે ॥ ૫॥
યેમયાતના ભોગિતાં । જીવ જાયે ॥ ૫॥
ડોળે ઝાંકૂન સ્વાર્થબુદ્ધીં । નાના અભિળાશ કુબુદ્ધીં ।
વૃત્તિ ભૂમિસિમા સાંધી । દ્રવ્ય દારા પદાર્થ ॥ ૬॥
વૃત્તિ ભૂમિસિમા સાંધી । દ્રવ્ય દારા પદાર્થ ॥ ૬॥
માતલેપણેં ઉન્મત્ત । જીવઘાત કુટુંબઘાત ।
અપ્રમાણ ક્રિયા કરીત । મ્હણૌન યેમયાતના ॥ ૭॥
અપ્રમાણ ક્રિયા કરીત । મ્હણૌન યેમયાતના ॥ ૭॥
મર્યાદા સાંડૂનિ ચાલતી । ગ્રામા દંડી ગ્રામાધિપતી ।
દેશા દંડી દેશાધિપતી । નીતિન્યાય સાંડિતાં ॥ ૮॥
દેશા દંડી દેશાધિપતી । નીતિન્યાય સાંડિતાં ॥ ૮॥
દેશાધિપતીસ દંડિતા રાવો । રાયાસ દંડિતા દેવો ।
રાજા ન કરિતાં નીતિન્યાવો । મ્હણૌન યમયાતના ॥ ૯॥
રાજા ન કરિતાં નીતિન્યાવો । મ્હણૌન યમયાતના ॥ ૯॥
અનીતીનેં સ્વાર્થ પાહે । રાજા પાપી હોઊન રાહે ।
રાજ્યાઅંતીં નર્ક આહે । મ્હણૌનિયાં ॥ ૧૦॥
રાજ્યાઅંતીં નર્ક આહે । મ્હણૌનિયાં ॥ ૧૦॥
રાજા સાંડિતાં રાજનીતિ । તયાસ યેમ ગાંજિતી ।
યેમ નીતિ સાંડિતાં ધાવતી । દેવગણ ॥ ૧૧॥
યેમ નીતિ સાંડિતાં ધાવતી । દેવગણ ॥ ૧૧॥
ઐસી મર્યાદા લાવિલી દેવેં । મ્હણૌનિ નીતીનેં વર્તાવેં ।
નીતિ ન્યાય સાંડિતાં ભોગાવેં । યેમયાતનેસી ॥ ૧૨॥
નીતિ ન્યાય સાંડિતાં ભોગાવેં । યેમયાતનેસી ॥ ૧૨॥
દેવેં પ્રેરિલે યેમ । મ્હણૌનિ આદિદૈવિક નામ ।
તૃતીય તાપ દુર્ગમ । યેમયાતનેચા ॥ ૧૩॥
તૃતીય તાપ દુર્ગમ । યેમયાતનેચા ॥ ૧૩॥
યેમદંડ યેમયાતના । શાસ્ત્રીં બોલિલે પ્રકાર નાના ।
તો ભોગ કદાપિ ચુકેના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૪॥
તો ભોગ કદાપિ ચુકેના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૪॥
યેમયાતનેચે ખેદ । શાસ્ત્રીં બોલિલે વિશદ ।
શેરીરીં ઘાલૂન, અપ્રમાદ- । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૫॥
શેરીરીં ઘાલૂન, અપ્રમાદ- । નાના પ્રકારેં ॥ ૧૫॥
પાપપુણ્યાચીં શરીરે । સ્વર્ગીં અસતી કળિવરેં ।
ત્યાંત ઘાલૂન નાના પ્રકારેં । પાપપુણ્ય ભોગવિતી ॥ ૧૬॥
ત્યાંત ઘાલૂન નાના પ્રકારેં । પાપપુણ્ય ભોગવિતી ॥ ૧૬॥
નાના પુણ્યેં વિળાસ । નાના દોષેં યાતના કર્કશ ।
શાસ્ત્રીં બોલિલેં અવિશ્વાસ- । માનૂંચ નયે ॥ ૧૭॥
શાસ્ત્રીં બોલિલેં અવિશ્વાસ- । માનૂંચ નયે ॥ ૧૭॥
વેદાજ્ઞેનેં ન ચાલતી । હરિભક્તી ન કરિતી ।
ત્યાસ યેમયાતના કરિતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૮॥
ત્યાસ યેમયાતના કરિતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૮॥
અક્ષોભ નર્કીં ઉદંડ જીવ । જુનાટ કિડે કરિતી રવરવ ।
બાંધોન ટાકિતી હાતપાવ । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૯॥
બાંધોન ટાકિતી હાતપાવ । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૧૯॥
ઉદંડ પૈસ લાહાન મુખ । કુંભાકાર કુંડ યેક ।
દુર્ગંધી ઉકાડા કુંભપાક । ।
યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૦॥
દુર્ગંધી ઉકાડા કુંભપાક । ।
યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૦॥
તપ્તભૂમિકા તાવિતી । જળત સ્થંભ પોટાળવિતી ।
નાના સાંડસ લાવિતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૧॥
નાના સાંડસ લાવિતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૧॥
યેમદંડાચે ઉદંડ માર । યાતનેચી સામગ્રી અપાર ।
ભોગ ભોગિતી પાઅપી નર । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૨॥
ભોગ ભોગિતી પાઅપી નર । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૨॥
પૃથ્વીમધ્યેં માર નાના । ત્યાહૂન કઠીણ યેમયાતના ।
મરિતાં ઉસંતચિ અસેના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૩॥
મરિતાં ઉસંતચિ અસેના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૩॥
ચૌઘે ચૌંકડે વોઢિતી । યેક તે ઝોંકૂન પાડિતી ।
તાણિતી મારિતી વોઢૂનિ નેતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૪॥
તાણિતી મારિતી વોઢૂનિ નેતી । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૪॥
ઉઠવેના બસવેના । રડવેના પડવેના ।
યાતનેવરી યાતના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૫॥
યાતનેવરી યાતના । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૫॥
આક્રંદે રડે આણિ ફુંજે । ધકાધકીનેં નિર્બુજે ।
ઝુર્ઝરોં પંજર હોઊન ઝિજે । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૬॥
ઝુર્ઝરોં પંજર હોઊન ઝિજે । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૬॥
કર્કશ વચનેં કર્કશ માર । યાતનેચે નાના પ્રકાર ।
ત્રાસ પાવતી દોષી નર । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૭॥
ત્રાસ પાવતી દોષી નર । યા નાંવ આદિદૈવિક ॥ ૨૭॥
માગાં બોલિલાં રાજદંડ । ત્યાહૂન યેમદંડ ઉદંડ ।
તેથીલ યાતના પ્રચંડ । ભીમરૂપ દારુણ ॥ ૨૮॥
તેથીલ યાતના પ્રચંડ । ભીમરૂપ દારુણ ॥ ૨૮॥
આધ્યાત્મિક આદિભૂતિક । ત્યાહૂનિ વિશેષ આદિદૈવિક ।
અલ્પ સંકેતેં કાંહીંયેક । કળાવયા બોલિલેં ॥૨૯॥
અલ્પ સંકેતેં કાંહીંયેક । કળાવયા બોલિલેં ॥૨૯॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આદિદૈવિકતાપનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥ ૮॥
સમાસ નવવા : મૃત્યુનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સંસાર મ્હણિજે સવેંચ સ્વાર । નાહીં મરણાસ ઉધાર ।
માપીં લાગલેં શરીર । ઘડીનેં ઘડી ॥ ૧॥
માપીં લાગલેં શરીર । ઘડીનેં ઘડી ॥ ૧॥
નિત્ય કાળાચી સંગતી । ન કળે હોણારાચી ગતી ।
કર્માસારિખે પ્રાણી પડતી । નાના દેસીં વિદેસીં ॥ ૨॥
કર્માસારિખે પ્રાણી પડતી । નાના દેસીં વિદેસીં ॥ ૨॥
સરતાં સંચિતાચેં શેષ । નાહીં ક્ષણાચા અવકાશ ।
ભરતાં ન ભરતાં નિમિષ્ય । જાણેં લાગે ॥ ૩॥
ભરતાં ન ભરતાં નિમિષ્ય । જાણેં લાગે ॥ ૩॥
અવચિતેં કાળાચે મ્હણિયારે । મારિત સુટતી યેકસરેં ।
નેઊન ઘાલિતી પુઢારેં । મૃત્યુપંથે ॥ ૪॥
નેઊન ઘાલિતી પુઢારેં । મૃત્યુપંથે ॥ ૪॥
હોતાં મૃત્યાચી આટાટી । કોણી ઘાલૂં ન સકતી પાઠીં ।
સર્વત્રાંસ કુટાકુટી । માગેંપુઢેં હોતસે ॥ ૫॥
સર્વત્રાંસ કુટાકુટી । માગેંપુઢેં હોતસે ॥ ૫॥
મૃત્યુકાળ કાઠી નિકી । બૈસે બળિયાચે મસ્તકીં ।
માહારાજે બળિયે લોકીં । રાહોં ન સકતી ॥ ૬॥
માહારાજે બળિયે લોકીં । રાહોં ન સકતી ॥ ૬॥
મૃત્ય ન મ્હણે કિં હા ક્રૂર । મૃત્ય ન મ્હણે હા જુંઝાર ।
મૃત્ય ન મ્હણે સંગ્રામશૂર । સમરાંગણીં ॥ ૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે સંગ્રામશૂર । સમરાંગણીં ॥ ૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે કિં હા કોપી । મૃત્ય ન મ્હણે હા પ્રતાપી ।
મૃત્ય ન મ્હણે ઉગ્રરૂપી । માહાંખળ ॥ ૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે ઉગ્રરૂપી । માહાંખળ ॥ ૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે બલાઢ્ય । મૃત્ય ન મ્હણે ધનાઢ્ય ।
મૃત્ય ન મ્હણે આઢ્ય । સર્વ ગુણેં ॥ ૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે આઢ્ય । સર્વ ગુણેં ॥ ૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા વિખ્યાત । મૃત્ય ન મ્હણે હા શ્રીમંત ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા અદ્ભુત । પરાક્રમી ॥ ૧૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા અદ્ભુત । પરાક્રમી ॥ ૧૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા ભૂપતી । મૃત્ય ન મ્હણે હા ચક્રવતી ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા કરામતી । કૈવાડ જાણે ॥ ૧૧॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા કરામતી । કૈવાડ જાણે ॥ ૧૧॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા હયપતી । મૃત્ય ન મ્હણે ગજપતી ।
મૃત્ય ન મ્હણે નરપતી । વિખ્યાત રાજા ॥ ૧૨॥
મૃત્ય ન મ્હણે નરપતી । વિખ્યાત રાજા ॥ ૧૨॥
મૃત્ય ન મ્હણે વરિષ્ઠ જનીં । મૃત્ય ન મ્હણે રાજકારણી ।
મૃત્ય ન મ્હણે વેતની । વેતનધર્તા ॥ ૧૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે વેતની । વેતનધર્તા ॥ ૧૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે દેસાઈ । મૃત્ય ન મ્હણે વેવસાઈ ।
મૃત્ય ન મ્હણે ઠાઈ ઠાઈ । પુંડ રાજે ॥ ૧૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે ઠાઈ ઠાઈ । પુંડ રાજે ॥ ૧૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે મુદ્રાધારી । મૃત્ય ન મ્હણે વ્યાપારી ।
મૃત્ય ન મ્હણે પરનારી । રાજકન્યા ॥ ૧૫॥
મૃત્ય ન મ્હણે પરનારી । રાજકન્યા ॥ ૧૫॥
મૃત્ય ન મ્હણે કાર્યાકારણ । મૃત્ય ન મ્હણે વર્ણાવર્ણ ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા બ્રાહ્મણ । કર્મનિષ્ઠ ॥ ૧૬॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા બ્રાહ્મણ । કર્મનિષ્ઠ ॥ ૧૬॥
મૃત્ય ન મ્હણે વિત્પન્ન । મૃત્ય ન મ્હણે સંપન્ન ।
મૃત્ય ન મ્હણે વિદ્વજ્જન । સમુદાઈ ॥ ૧૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે વિદ્વજ્જન । સમુદાઈ ॥ ૧૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા ધૂર્ત । મૃત્ય ન મ્હણે બહુશ્રુત ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા પંડિત । માહાભલા ॥ ૧૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા પંડિત । માહાભલા ॥ ૧૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે પુરાણિક । મૃત્ય ન મ્હણે હા વૈદિક ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા યાજ્ઞિક । અથવા જોસી ॥ ૧૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા યાજ્ઞિક । અથવા જોસી ॥ ૧૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે અગ્નિહોત્રી । મૃત્ય ન મ્હણે હા શ્રોત્રી ।
મૃત્ય ન મ્હણે મંત્રયંત્રી । પૂર્ણાગમી ॥ ૨૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે મંત્રયંત્રી । પૂર્ણાગમી ॥ ૨૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે શાસ્ત્રજ્ઞ । મૃત્ય ન મ્હણે વેદજ્ઞ ।
મૃત્ય ન મ્હણે સર્વજ્ઞ । સર્વ જાણે ॥ ૨૧॥
મૃત્ય ન મ્હણે સર્વજ્ઞ । સર્વ જાણે ॥ ૨૧॥
મૃત્ય ન મ્હણે બ્રહ્મત્યા । મૃત્ય ન મ્હણે ગોહત્યા ।
મૃત્ય ન મ્હણે નાના હત્યા । સ્ત્રીબાળકાદિક ॥ ૨૨॥
મૃત્ય ન મ્હણે નાના હત્યા । સ્ત્રીબાળકાદિક ॥ ૨૨॥
મૃત્ય ન મ્હણે રાગજ્ઞાની । મૃત્ય ન મ્હણે તાળજ્ઞાની ।
મૃત્ય ન મ્હણે તત્વજ્ઞાની । તત્વવેત્તા ॥ ૨૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે તત્વજ્ઞાની । તત્વવેત્તા ॥ ૨૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે યોગ્યાભ્યાસી । મૃત્ય ન મ્હણે સંન્યાસી ।
મૃત્ય ન મ્હણે કાળાસી । વંચૂં જાણે ॥ ૨૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે કાળાસી । વંચૂં જાણે ॥ ૨૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા સાવધ । મૃત્ય ન મ્હણે હા સિદ્ધ ।
મૃત્ય ન મ્હણે વૈદ્ય પ્રસિદ્ધ । પંચાક્ષરી ॥ ૨૫॥
મૃત્ય ન મ્હણે વૈદ્ય પ્રસિદ્ધ । પંચાક્ષરી ॥ ૨૫॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા ગોસાવી । મૃત્ય ન મ્હણે હા તપસ્વી ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા મનસ્વી । ઉદાસીન ॥ ૨૬॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા મનસ્વી । ઉદાસીન ॥ ૨૬॥
મૃત્ય ન મ્હણે ઋષેશ્વર । મૃત્ય ન મ્હણે કવેશ્વર ।
મૃત્ય ન મ્હણે દિગંબર । સમાધિસ્થ ॥ ૨૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે દિગંબર । સમાધિસ્થ ॥ ૨૭॥
મૃત્ય ન મ્હણે હઠયોગી । મૃત્ય ન મ્હણે રાજયોગી ।
મૃત્ય ન મ્હણે વીતરાગી । નિરંતર ॥ ૨૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે વીતરાગી । નિરંતર ॥ ૨૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે બ્રહ્મચ્યારી । મૃત્ય ન મ્હણે જટાધારી ।
મૃત્ય ન મ્હણે નિરાહારી । યોગેશ્વર ॥ ૨૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે નિરાહારી । યોગેશ્વર ॥ ૨૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા સંત । મૃત્ય ન મ્હણે હા મહંત ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા ગુપ્ત । હોત અસે ॥ ૩૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા ગુપ્ત । હોત અસે ॥ ૩૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા સ્વાધેન । મૃત્ય ન મ્હણે હા પરાધેન ।
સકળ જીવાંસ પ્રાશન । મૃત્યુચિ કરી ॥ ૩૧॥
સકળ જીવાંસ પ્રાશન । મૃત્યુચિ કરી ॥ ૩૧॥
યેક મૃત્યુમાર્ગી લાગલે । યેકીં આર્ધપંથ ક્રમિલે ।
યેક તે સેવટાસ ગેલે । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩૨॥
યેક તે સેવટાસ ગેલે । વૃદ્ધપણીં ॥ ૩૨॥
મૃત્ય ન મ્હણે બાળ તારુણ્ય । મૃત્ય ન મ્હણે સુલક્ષણ ।
મૃત્ય ન મ્હણે વિચક્ષણ । બહુ બોલિકા ॥ ૩૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે વિચક્ષણ । બહુ બોલિકા ॥ ૩૩॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા આધારુ । મૃત્ય ન મ્હણે ઉદાર ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા સુંદર । ચતુરાંગ જાણે ॥ ૩૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા સુંદર । ચતુરાંગ જાણે ॥ ૩૪॥
મૃત્ય ન મ્હણે પુણ્યપુરુષ । મૃત્ય ન મ્હણે હરિદાસ ।
મૃત્ય ન મ્હણે વિશેષ । સુકૃતી નર ॥ ૩૫॥
મૃત્ય ન મ્હણે વિશેષ । સુકૃતી નર ॥ ૩૫॥
આતાં અસો હેં બોલણેં । મૃત્યાપાસૂન સુટિજે કોણેં ।
માગેંપુઢેં વિશ્વાસ જાણેં । મૃત્યુપંથેં ॥ ૩૬॥
માગેંપુઢેં વિશ્વાસ જાણેં । મૃત્યુપંથેં ॥ ૩૬॥
ચ્યારી ખાણી ચ્યારી વાણી । ચૌર્યાસી લક્ષ જીવયોની ।
જન્મા આલે તિતુકે પ્રાણી । મૃત્ય પાવતી ॥ ૩૭॥
જન્મા આલે તિતુકે પ્રાણી । મૃત્ય પાવતી ॥ ૩૭॥
મૃત્યાભેણેં પળોં જાતાં । તરી મૃત્ય સોડિના સર્વથા ।
મૃત્યાસ ન યે ચુકવિતાં । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૩૮॥
મૃત્યાસ ન યે ચુકવિતાં । કાંહીં કેલ્યા ॥ ૩૮॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા સ્વદેસી । મૃત્ય ન મ્હણે હા વિદેસી ।
મૃત્ય ન મ્હણે હા ઉપવાસી । નિરંતર ॥ ૩૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે હા ઉપવાસી । નિરંતર ॥ ૩૯॥
મૃત્ય ન મ્હણે થોર થોર । મૃત્ય ન મ્હણે હરિહર ।
મૃત્ય ન મ્હણે અવતાર । ભગવંતાચે ॥ ૪૦॥
મૃત્ય ન મ્હણે અવતાર । ભગવંતાચે ॥ ૪૦॥
શ્રોતીં કોપ ન કરાવા । હા મૃત્યલોક સકળાંસ ઠાવા ।
ઉપજલા પ્રાણી જાઈલ બરવા । મૃત્યપંથેં ॥ ૪૧॥
ઉપજલા પ્રાણી જાઈલ બરવા । મૃત્યપંથેં ॥ ૪૧॥
યેથેં ન મનાવા કિંત । હા મૃત્યલોક વિખ્યાત ।
પ્રગટ જાણતી સમસ્ત । લહાન થોર ॥ ૪૨॥
પ્રગટ જાણતી સમસ્ત । લહાન થોર ॥ ૪૨॥
તથાપી કિંત માનિજેલ । તરી હા મૃત્યલોક નવ્હેલ ।
યાકારણેં નાસેલ । ઉપજલા પ્રાણી ॥ ૪૩॥
યાકારણેં નાસેલ । ઉપજલા પ્રાણી ॥ ૪૩॥
ઐસેં જાણોનિયાં જીવેં । યાચેં સાર્થકચિ કરાવેં ।
જનીં મરોન ઉરવાવેં । કીર્તિરૂપેં ॥ ૪૪॥
જનીં મરોન ઉરવાવેં । કીર્તિરૂપેં ॥ ૪૪॥
યેરવીં પ્રાણી લહાન થોર । મૃત્ય પાવતી હા નિર્ધાર ।
બોલિલેં હેં અન્યથા ઉત્તર । માનૂંચી નયે ॥ ૪૫॥
બોલિલેં હેં અન્યથા ઉત્તર । માનૂંચી નયે ॥ ૪૫॥
ગેલે વહુત વૈભવાચે । ગેલે બહુત આયુષ્યાચે ।
ગેલે અગાધ મહિમેચે । મૃત્યપંથેં ॥ ૪૬॥
ગેલે અગાધ મહિમેચે । મૃત્યપંથેં ॥ ૪૬॥
ગેલે બહુત પરાક્રમી । ગેલે બહુત કપટકર્મી ।
ગેલે બહુત સંગ્રામી । સંગ્રામસૌરે ॥ ૪૭॥
ગેલે બહુત સંગ્રામી । સંગ્રામસૌરે ॥ ૪૭॥
ગેલે બહુતાં બળાંચે । ગેલે બહુતાં કાળાંચે ।
ગેલે બહુતાં કુળાંચે । કુળવંત રાજે ॥ ૪૮॥
ગેલે બહુતાં કુળાંચે । કુળવંત રાજે ॥ ૪૮॥
ગેલે બહુતાંચે પાળક । ગેલે બુદ્ધીચે ચાળક ।
ગેલે યુક્તીચે તાર્કિક । તર્કવાદી ॥ ૪૯॥
ગેલે યુક્તીચે તાર્કિક । તર્કવાદી ॥ ૪૯॥
ગેલે વિદ્યેચે સાગર । ગેલે બળાચે ડોંઘર ।
ગેલે ધનાચે કુબેર । મૃત્યપંથે ॥ ૫૦॥
ગેલે ધનાચે કુબેર । મૃત્યપંથે ॥ ૫૦॥
ગેલે બહુત પુરુષાર્થાચે । ગેલે બહુત વિક્રમાચે ।
ગેલે બહુત આટોપાચે । કાર્યકર્તે ॥ ૫૧॥
ગેલે બહુત આટોપાચે । કાર્યકર્તે ॥ ૫૧॥
ગેલે બહુત શસ્ત્રધારી । ગેલે બહુત પરોપકારી ।
ગેલે બહુત નાઅનાપરી । ધર્મરક્ષક ॥ ૫૨॥
ગેલે બહુત નાઅનાપરી । ધર્મરક્ષક ॥ ૫૨॥
ગેલે બહુત પ્રતાપાચે । ગેલે બહુત સત્કીર્તીચે ।
ગેલે બહુત નીતીચે । નીતિવંત રાજે ॥ ૫૩॥
ગેલે બહુત નીતીચે । નીતિવંત રાજે ॥ ૫૩॥
ગેલે બહુત મતવાદી । ગેલે બહુત કાર્યવાદી ।
ગેલે બહુત વેવાદી । બહુતાંપરીચે ॥ ૫૪॥
ગેલે બહુત વેવાદી । બહુતાંપરીચે ॥ ૫૪॥
ગેલીં પંડિતાંચી થાટેં । ગેલીં શબ્દાંચીં કચાટેં ।
ગેલીં વાદકેં અચાટેં । નાના મતેં ॥ ૫૫॥
ગેલીં વાદકેં અચાટેં । નાના મતેં ॥ ૫૫॥
ગેલે તાપષાંચે ભાર । ગેલે સંન્યાસી અપાર ।
ગેલે વિચારકર્તે સાર । મૃત્યપંથે ॥ ૫૬॥
ગેલે વિચારકર્તે સાર । મૃત્યપંથે ॥ ૫૬॥
ગેલે બહુત સંસારી । ગેલે બહુત વેષધારી ।
ગેલે બહુત નાનાપરી । નાના છંદ કરૂની ॥ ૫૭॥
ગેલે બહુત નાનાપરી । નાના છંદ કરૂની ॥ ૫૭॥
ગેલે બ્રાહ્મણસમુદાયે । ગેલે બહુત આચ્યાર્ય ।
ગેલે બહુત સાંગોં કાયે । કિતી મ્હણૌનિ ॥ ૫૮॥
ગેલે બહુત સાંગોં કાયે । કિતી મ્હણૌનિ ॥ ૫૮॥
અસો ઐસે સકળહિ ગેલે । પરંતુ યેકચિ રાહિલે ।
જે સ્વરુપાકાર જાલે । આત્મજ્ઞાની ॥ ૫૯॥
જે સ્વરુપાકાર જાલે । આત્મજ્ઞાની ॥ ૫૯॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે મૃત્યનિરૂપણનામ સમાસ નવવા ॥ ૯॥
સમાસ દહાવા : વૈરાગ્ય નિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સંસાર મ્હણિજે માહાપૂર । માજીં જળચરેં અપાર ।
ડંખૂં ધાવતી વિખાર । કાળસર્પ ॥ ૧॥
ડંખૂં ધાવતી વિખાર । કાળસર્પ ॥ ૧॥
આશા મમતા દેહીં બેડી । સુસરી કરિતાતી તડાતોડી ।
નેઊન દુઃખાચે સાંકડી- । માજીં ઘાલિતી ॥ ૨॥
નેઊન દુઃખાચે સાંકડી- । માજીં ઘાલિતી ॥ ૨॥
અહંકારનક્રેં ઉડવિલેં । નેઊનિ પાતાળીં બુડવિલેં ।
તેથુનિયાં સોડવિલેં । ન વચે પ્રાણી ॥ ૩॥
તેથુનિયાં સોડવિલેં । ન વચે પ્રાણી ॥ ૩॥
કામ =મગરમિઠી સુટેના । તિરસ્કાર લાગલા તુટેના ।
મદ મત્સર વોહટેના । ભૂલિ પડિલી ॥ ૪॥
મદ મત્સર વોહટેના । ભૂલિ પડિલી ॥ ૪॥
વાસનાધામિણી પડિલી ગળાં । ઘાલૂન વેંટાળેં વમી ગરળા ।
જિવ્હા લાળી વેળોવેળાં । ભયાનક ॥ ૫॥
જિવ્હા લાળી વેળોવેળાં । ભયાનક ॥ ૫॥
માથાં પ્રપંચાચેં વોઝેં । ઘેઊન મ્હણે માઝેં માઝેં ।
બુડતાંહી ન સોડી, ફુંજે । કુળાભિમાનેં ॥ ૬॥
બુડતાંહી ન સોડી, ફુંજે । કુળાભિમાનેં ॥ ૬॥
પડિલેં ભ્રાંતીચેં અંધારેં । નાગવિલેં અભિમાનચોરેં ।
આલેં અહંતેચેં કાવિરેં । ભૂતબાધા ॥ ૭॥
આલેં અહંતેચેં કાવિરેં । ભૂતબાધા ॥ ૭॥
બહુતેક આવર્તીં પડિલે । પ્રાણી વાહાતચિ ગેલે ।
જેંહિં ભગવંતાસી બોભાઈલેં । ભાવાર્થબળેં ॥ ૮॥
જેંહિં ભગવંતાસી બોભાઈલેં । ભાવાર્થબળેં ॥ ૮॥
દેવ આપણ ઘાલૂનિ ઉડી । તયાંસી નેલેં પૈલથડી ।
યેર તેં અભાવિકેં બાપુડીં । વાહાતચિ ગેલીં ॥ ૯॥
યેર તેં અભાવિકેં બાપુડીં । વાહાતચિ ગેલીં ॥ ૯॥
ભગવંત ભાવાચા ભુકેલા । ભાવાર્થ દેખોન ભુલલા ।
સંકટીં પાવે ભાવિકાલા । રક્ષિતસે ॥ ૧૦॥
સંકટીં પાવે ભાવિકાલા । રક્ષિતસે ॥ ૧૦॥
જયાસ ભગવંત આવડે । તયાચેં દેવાસીં સાંકડેં ।
સંસારદુઃખ સકળ ઉડે । નિજદાસાચેં ॥ ૧૧॥
સંસારદુઃખ સકળ ઉડે । નિજદાસાચેં ॥ ૧૧॥
જે અંકિત ઈશ્વરાચે । તયાંસ સોહળે નિજસુખાચે ।
ધન્ય તેચિ દૈવાચે । ભાવિક જન ॥ ૧૨॥
ધન્ય તેચિ દૈવાચે । ભાવિક જન ॥ ૧૨॥
જૈસા ભાવ જયાપાસીં । તૈસા દૈવ તયાસી ।
જાણે ભાવ અંતરસાક્ષી । પ્રાણીમાત્રાંચા ॥ ૧૩॥
જાણે ભાવ અંતરસાક્ષી । પ્રાણીમાત્રાંચા ॥ ૧૩॥
જરી ભાવ અસિલા માઈક । તરી દેવ હોયે માહા ઠક ।
નવલ તયાચેં કૌતુક । જૈશાસ તૈસા ॥ ૧૪॥
નવલ તયાચેં કૌતુક । જૈશાસ તૈસા ॥ ૧૪॥
જૈસેં જયાચેં ભજન । તૈસેંચી દે સમાધાન ।
ભાવ હોતાં કિંચિત ન્યૂન । આપણહિ દુરાવે ॥ ૧૫॥
ભાવ હોતાં કિંચિત ન્યૂન । આપણહિ દુરાવે ॥ ૧૫॥
દર્પણીં પ્રતિબિંબ દિસે । જૈસ્યાસ તૈસેં ભાસે ।
તયાચેં સૂત્ર અસે । આપણાચ પાસીં ॥ ૧૬॥
તયાચેં સૂત્ર અસે । આપણાચ પાસીં ॥ ૧૬॥
જૈસેં આપણ કરાવેં । તૈસેંચિ તેણેં વ્હાવેં ।
જરી ડોળે પસરૂનિ પાહાવેં । તરી તેંહી ટવકારે ॥ ૧૭॥
જરી ડોળે પસરૂનિ પાહાવેં । તરી તેંહી ટવકારે ॥ ૧૭॥
ભૃકુટીસ ઘાલૂન મિઠી । પાહાતાં ક્રોધેં તેંહિ ઉઠી ।
આપણ હાસ્ય કરિતાં પોટીં । તેંહિ આનંદે ॥ ૧૮॥
આપણ હાસ્ય કરિતાં પોટીં । તેંહિ આનંદે ॥ ૧૮॥
જૈસા ભાવ પ્રતિબિંબલા । તયાચાચિ દેવ જાલા ।
જો જૈસેં ભજે ત્યાલા । તૈસાચિ વોળે ॥ ૧૯॥
જો જૈસેં ભજે ત્યાલા । તૈસાચિ વોળે ॥ ૧૯॥
ભાવેં પરામાર્થાચિયા વાટા । વાહાતી ભક્તીચિયા પેંઠા ।
ભરલા મોક્ષાચા ચોહાટા । સજ્જનસંગેં ॥ ૨૦॥
ભરલા મોક્ષાચા ચોહાટા । સજ્જનસંગેં ॥ ૨૦॥
ભાવેં ભજનીં જે લાગલે । તે ઈશ્વરી પાવન જાલે ।
ભાવાર્થબળેં ઉદ્ધરિલે । પૂર્વજ તેહીં ॥ ૨૧॥
ભાવાર્થબળેં ઉદ્ધરિલે । પૂર્વજ તેહીં ॥ ૨૧॥
આપણ સ્વયેં તરલે । જનાસહિ ઉપેગા આલે ।
કીર્તિશ્રવણેં જાલે । અભક્ત, ભાવાર્થી ॥ ૨૨॥
કીર્તિશ્રવણેં જાલે । અભક્ત, ભાવાર્થી ॥ ૨૨॥
ધન્ય તયાંચી જનની । જે લાગલે હરિભજનીં ।
તેહિંચ યેક જન્મ જનીં । સાર્થક કેલા ॥ ૨૩॥
તેહિંચ યેક જન્મ જનીં । સાર્થક કેલા ॥ ૨૩॥
તયાંચી વર્ણૂં કાય થોરી । જયાંચા ભગવંત કૈવારી ।
કાસે લાઊન ઉતરી । પાર દુઃખાચા ॥ ૨૪॥
કાસે લાઊન ઉતરી । પાર દુઃખાચા ॥ ૨૪॥
બહુતાં જન્માંચે સેવટીં । જેણેં ચુકે અટાટી ।
તો હા નરદેહ ભેટી । કરી ભગવંતીં ॥ ૨૫॥
તો હા નરદેહ ભેટી । કરી ભગવંતીં ॥ ૨૫॥
મ્હણૌન ધન્ય તે ભાવિક જન । જેંહિં જોડિલેં હરિનિધાન ।
અનંત જન્માંતરીંચેં પુણ્ય । ફળાસિ આલેં ॥ ૨૬॥
અનંત જન્માંતરીંચેં પુણ્ય । ફળાસિ આલેં ॥ ૨૬॥
આયુષ્ય હેચિ રત્નપેટી । માજીં ભજનરત્નેં ગોમટીં ।
ઈશ્વરીં અર્પૂનિયા લુટી । આનંદાચી કરાવી ॥ ૨૭॥
ઈશ્વરીં અર્પૂનિયા લુટી । આનંદાચી કરાવી ॥ ૨૭॥
હરિભક્ત વૈભવેં કનિષ્ઠ । પરી તો બ્રહ્માદિકાં વરિષ્ઠ ।
સદા સર્વદા સંતુષ્ટ । નૈરાશબોધેં ॥ ૨૮॥
સદા સર્વદા સંતુષ્ટ । નૈરાશબોધેં ॥ ૨૮॥
ધરૂન ઈશ્વરાચી કાસ । કેલી સંસારાચી નૈરાશ ।
તયાં ભાવિકાં જગદીશ । સબાહ્ય સાંભાળી ॥ ૨૯॥
તયાં ભાવિકાં જગદીશ । સબાહ્ય સાંભાળી ॥ ૨૯॥
જયા સંસારાચેં દુઃખ । વિવેકેં વાટે પરમસુખ ।
સંસારસુખાચેનિ પઢતમૂર્ખ । લોધોન પડતી ॥ ૩૦॥
સંસારસુખાચેનિ પઢતમૂર્ખ । લોધોન પડતી ॥ ૩૦॥
જયાંચા ઈશ્વરીં જિવ્હાળા । તે ભોગિતી સ્વાનંદસોહળા ।
જયાંચા જનાવેગળા । ઠેવા આક્ષૈ ॥ ૩૧॥
જયાંચા જનાવેગળા । ઠેવા આક્ષૈ ॥ ૩૧॥
તે આક્ષૈ સુખેં સુખાવલે । સંસારદુઃખેં વિસરલે ।
વિષયેરંગી વોરંગલે । શ્રીરંગરંગીં ॥ ૩૨॥
વિષયેરંગી વોરંગલે । શ્રીરંગરંગીં ॥ ૩૨॥
તયાંસ ફાવલી નરદેહ પેટી । કેલી ઈશ્વરેંસિં સાટી ।
યેરેં અભાવિકેં કરંટીં । નરદેહ ગેલા ॥ ૩૩॥
યેરેં અભાવિકેં કરંટીં । નરદેહ ગેલા ॥ ૩૩॥
આવચટેં નિધાન જોડલેં । તેં કવડિચ્યા બદલ નેલેં ।
તૈસેં આયુષ્ય નિઘોનિ ગેલેં । અભાવિકાચેં ॥ ૩૪॥
તૈસેં આયુષ્ય નિઘોનિ ગેલેં । અભાવિકાચેં ॥ ૩૪॥
બહુતા તપાચા સાંઠા । તીણેં લાધલા પરીસ ગોટા ।
પરી તો ઠાઈંચા કરંટા । ભોગૂંચ નેણે ॥ ૩૫॥
પરી તો ઠાઈંચા કરંટા । ભોગૂંચ નેણે ॥ ૩૫॥
તૈસા સંસારાસ આલા । માયાજાળીં ગુંડાળલા ।
અંતીં યેકલાચિ ગેલા । હાત ઝાડુની ॥ ૩૬॥
અંતીં યેકલાચિ ગેલા । હાત ઝાડુની ॥ ૩૬॥
યા નરદેહાચેનિ સંગતીં । બહુત પાવલે ઉત્તમ ગતી ।
યેકેં બાપુડી યાતાયાતી । વરપડી જાલીં ॥ ૩૭ ॥
યેકેં બાપુડી યાતાયાતી । વરપડી જાલીં ॥ ૩૭ ॥
યા નરદેહાચેનિ લાગવેગેં । સાર્થક કરાવે સંતસંગેં ।
નીચયોનીં દુઃખ માગેં । બહુત ભોગિલેં ॥ ૩૮॥
નીચયોનીં દુઃખ માગેં । બહુત ભોગિલેં ॥ ૩૮॥
કોણ સમયો યેઈલ કૈસા । યાચા ન કળે કિં ભર્વસા ।
જૈસે પક્ષી દાહી દિશા । ઉડોન જાતી ॥ ૩૯॥
જૈસે પક્ષી દાહી દિશા । ઉડોન જાતી ॥ ૩૯॥
તૈસેં વૈભવ હેં સકળ । કોણ જાણે કૈસી વેળ ।
પુત્રકળત્રાદિ સકળ । વિઘડોન જાતી ॥ ૪૦॥
પુત્રકળત્રાદિ સકળ । વિઘડોન જાતી ॥ ૪૦॥
પાહિલી ઘડી નવ્હે આપુલી । વયસા તરી નિઘોન ગેલી ।
દેહ પડતાંચ ઠેવિલી- । આહે નીંચ યોની ॥ ૪૧॥
દેહ પડતાંચ ઠેવિલી- । આહે નીંચ યોની ॥ ૪૧॥
સ્વાન શુકરાદિક નીચ યાતી । ભોગણેં ઘડે વિપત્તી ।
તેથે કાંહીં ઉત્તમ ગતી । પાવિજેત નાહીં ॥ ૪૨॥
તેથે કાંહીં ઉત્તમ ગતી । પાવિજેત નાહીં ॥ ૪૨॥
માગા ગર્ભવાસીં આટાટી । ભોગિતાં જાલાસિ રે હિંપુટી ।
તેથુનિયાં થોરા કષ્ટીં । સુટલાસિ દૈવેં ॥ ૪૩॥
તેથુનિયાં થોરા કષ્ટીં । સુટલાસિ દૈવેં ॥ ૪૩॥
દુઃખ ભોગિલેં આપુલ્યા જીવેં । તેથેં કૈચિં હોતીં સર્વેં ।
તૈચેંચિ પુઢેં યેકલેં જાવેં । લાગેલ બાપા ॥ ૪૪॥
તૈચેંચિ પુઢેં યેકલેં જાવેં । લાગેલ બાપા ॥ ૪૪॥
કૈંચિ માતા કૈંચા પિતા । કૈંચિ બહિણ કૈંચા ભ્રાતા ।
કૈંચીં સુહૃદેં કૈંચી વનિતા । પુત્રકળત્રાદિક ॥ ૪૫॥
કૈંચીં સુહૃદેં કૈંચી વનિતા । પુત્રકળત્રાદિક ॥ ૪૫॥
હે તૂં જાણ માવેચીં । આવઘીં સોઇરીં સુખાચીં ।
હે તુઝ્યા સુખદુઃખાચીં । સાંગાતી નવ્હેતી ॥ ૪૬॥
હે તુઝ્યા સુખદુઃખાચીં । સાંગાતી નવ્હેતી ॥ ૪૬॥
કૈંચા પ્રપંચ કૈંચે કુળ । કાસયા હોતોસી વ્યાકુળ ।
ધન કણ લક્ષ્મી સકળ । જાઇજણેં ॥ ૪૭॥
ધન કણ લક્ષ્મી સકળ । જાઇજણેં ॥ ૪૭॥
કૈંચેં ઘર કૈંચા સંસાર । કાસયા કરિસી જોજાર ।
જન્મવરી વાહોન ભાર । સેખીં સાંડૂન જાસી ॥ ૪૮॥
જન્મવરી વાહોન ભાર । સેખીં સાંડૂન જાસી ॥ ૪૮॥
કૈંચેં તારુણ્ય કૈંચે વૈભવ । કૈંચેં સોહળે હાવભાવ ।
હેં સકળહિ જાણ માવ । માઈક માયા ॥ ૪૯॥
હેં સકળહિ જાણ માવ । માઈક માયા ॥ ૪૯॥
યેચ ક્ષણીં મરોન જાસી । તરી રઘુનાથીં અંતરલાસી ।
માઝેં માઝેં મ્હણતોસી । મ્હણૌનિયાં ॥ ૫૦॥
માઝેં માઝેં મ્હણતોસી । મ્હણૌનિયાં ॥ ૫૦॥
તુવાં ભોગિલ્યા પુનરાવૃત્તી । ઐસીં માયબાપેં કિતી ।
સ્ત્રી કન્યા પુત્ર હોતી । લક્ષાનલક્ષ ॥ ૫૧॥
સ્ત્રી કન્યા પુત્ર હોતી । લક્ષાનલક્ષ ॥ ૫૧॥
કર્મયોગેં સકળ મિળાલીં । યેકે સ્થળીં જન્માસ આલીં ।
તેં તુવાં આપુલીં માનિલીં । કૈસીં રે પઢતમૂર્ખા ॥ ૫૨॥
તેં તુવાં આપુલીં માનિલીં । કૈસીં રે પઢતમૂર્ખા ॥ ૫૨॥
તુઝેં તુજ નવ્હે શરીર । તેથેં ઇતરાંચા કોણ વિચાર ।
આતાં યેક ભગવંત સાચાર । ધરીં ભાવાર્થબળેં ॥ ૫૩॥
આતાં યેક ભગવંત સાચાર । ધરીં ભાવાર્થબળેં ॥ ૫૩॥
યેકા દુર્ભરાકારણેં । નાના નીચાંચી સેવા કરણેં ।
નાના સ્તુતી આણી સ્તવનેં । મર્યાદા ધરાવી ॥ ૫૪॥
નાના સ્તુતી આણી સ્તવનેં । મર્યાદા ધરાવી ॥ ૫૪॥
જો અન્ન દેતો ઉદરાસી । શેરીર વિકાવેં લાગે ત્યાસી ।
માં જેણેં ઘાતલેં જન્માસી । ત્યાસી કૈસેં વિસરાવેં ॥ ૫૫॥
માં જેણેં ઘાતલેં જન્માસી । ત્યાસી કૈસેં વિસરાવેં ॥ ૫૫॥
અહિર્નિશીં જ્યા ભગવંતા । સકળ જિવાંચી લાગલી ચિંતા ।
મેઘ વરુષે જયાચી સત્તા । સિંધુ મર્યાદા ધરી ॥ ૫૬॥
મેઘ વરુષે જયાચી સત્તા । સિંધુ મર્યાદા ધરી ॥ ૫૬॥
ભૂમિ ધરિલી ધરાધરેં । પ્રગટ હોઈજે દિનકરેં ।
ઐસી સૃષ્ટી સત્તામાત્રેં । ચાલવી જો કાં ॥ ૫૭॥
ઐસી સૃષ્ટી સત્તામાત્રેં । ચાલવી જો કાં ॥ ૫૭॥
ઐસા કૃપાળુ દેવાધિદેવ । નેણવે જયાચેં લાઘવ ।
જો સાંભાળી સકળ જીવ । કૃપાળુપણેં ॥ ૫૮॥
જો સાંભાળી સકળ જીવ । કૃપાળુપણેં ॥ ૫૮॥
ઐસા સર્વાત્મા શ્રીરામ- । સાંડૂન, ધરિતી વિષયકામ ।
તે પ્રાણી દુરાત્મે અદ્ધમ । કેલેં પાવતી ॥ ૫૯॥
તે પ્રાણી દુરાત્મે અદ્ધમ । કેલેં પાવતી ॥ ૫૯॥
રામેવિણ જે જે આસ । તિતુકી જાણાવી નૈરાશ ।
માઝેં માઝેં સાવકાશ । સીણચિ ઉરે ॥ ૬૦॥
માઝેં માઝેં સાવકાશ । સીણચિ ઉરે ॥ ૬૦॥
જયાસ વાટે સીણ વ્હાવા । તેણેં વિષયો ચિંતીત જાવા ।
વિષયો ન મિળતાં જીવા । તગબગ સુટે ॥ ૬૧॥
વિષયો ન મિળતાં જીવા । તગબગ સુટે ॥ ૬૧॥
સાંડૂન રામ આનંદઘન । જ્યાચે મનીં વિષયચિંતન ।
ત્યાસી કૈંચેં સમાધાન । લોલંગતાસી ॥ ૬૨॥
ત્યાસી કૈંચેં સમાધાન । લોલંગતાસી ॥ ૬૨॥
જયાસ વાટે સુખચિ અસાવેં । તેણેં રઘુનાથભજનીં લાગાવેં ।
સ્વજન સકળહી ત્યાગાવે । દુઃખમૂળ જે ॥ ૬૩॥
સ્વજન સકળહી ત્યાગાવે । દુઃખમૂળ જે ॥ ૬૩॥
જેથેં વાસના ઝોંબોન પડે । તેણેંચિ અપાયેં દુઃખ જડે ।
મ્હણૌનિ વિષયવાસના મોડે । તો યેક સુખી ॥ ૬૪॥
મ્હણૌનિ વિષયવાસના મોડે । તો યેક સુખી ॥ ૬૪॥
વિષયજનિત જેં જેં સુખ । તેથેંચિ હોતેં પરમ દુઃખ ।
પૂર્વીં ગોડ અંતીં શોક । નેમસ્ત આહે ॥ ૬૫॥
પૂર્વીં ગોડ અંતીં શોક । નેમસ્ત આહે ॥ ૬૫॥
ગળ ગિળિતાં સુખ વાટે । વોઢૂન ઘેતાં ઘસા ફાટે ।
કાં તેં બાપુડેં મૃગ આપટે । ચારા ઘેઊન પળતાં ॥ ૬૬॥
કાં તેં બાપુડેં મૃગ આપટે । ચારા ઘેઊન પળતાં ॥ ૬૬॥
તૈસી વિષયસુખાચી ગોડી । ગોડ વાટે પરી તે કુડી ।
મ્હણૌનિયાં આવડી । રઘુનાથીં ધરાવી ।
૬૭॥ ઐકોનિ બોલે ભાવિક । કૈસેનિ ઘડે જી સાર્થક ।
સાંગા સ્વામી યેમલોક । ચુકે જેણેં ॥ ૬૮॥
મ્હણૌનિયાં આવડી । રઘુનાથીં ધરાવી ।
૬૭॥ ઐકોનિ બોલે ભાવિક । કૈસેનિ ઘડે જી સાર્થક ।
સાંગા સ્વામી યેમલોક । ચુકે જેણેં ॥ ૬૮॥
દેવાસી વાસ્તવ્ય કોઠેં । તો મજ કૈસેંનિ ભેટે ।
દુઃખમૂળ સંસાર તુટે । કોણેપરી સ્વામી ॥ ૬૯॥
દુઃખમૂળ સંસાર તુટે । કોણેપરી સ્વામી ॥ ૬૯॥
ધડપુડી ભગવત્પ્રાપ્તી- । હોઊન, ચુકે અધિગતી ।
ઐસા ઉપાયે કૃપામૂર્તી । મજ દીનાસ કરાવા ॥ ૭૦॥
ઐસા ઉપાયે કૃપામૂર્તી । મજ દીનાસ કરાવા ॥ ૭૦॥
વક્તા મ્હણે હો યેકભાવેં । ભગવદ્ભજન કરાવેં ।
તેણેં હોઈલ સ્વભાવેં । સમાધાન ॥ ૭૧॥
તેણેં હોઈલ સ્વભાવેં । સમાધાન ॥ ૭૧॥
કૈસેં કરાવેં ભગવદ્ભજન । કોઠેં ઠેવાવેં હેં મન ।
ભગવદ્ભજનાચેં લક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૭૨॥
ભગવદ્ભજનાચેં લક્ષણ । મજ નિરોપાવેં ॥ ૭૨॥
ઐસા મ્લાનવદનેં બોલે । ધરિલે સદૃઢ પાઊલેં ।
કંઠ સદ્ગદિત, ગળાલે । અશ્રુપાત દુઃખેં ॥ ૭૩॥
કંઠ સદ્ગદિત, ગળાલે । અશ્રુપાત દુઃખેં ॥ ૭૩॥
દેખોન શિષ્યાચી અનન્યતા । ભાવેં વોળલા સદ્ગુરુ દાતા ।
સ્વાનંદ તુંબળેલ આતાં । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૭૪॥
સ્વાનંદ તુંબળેલ આતાં । પુઢિલે સમાસીં ॥ ૭૪॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વૈરાગ્યનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥ ૧૦॥
॥ દશક તિસરા સમાપ્ત ॥