The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 3

(Dasbodh Dashak 3 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 3 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 3. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for वैराग्यनिरूपण.

#of 614
saguṇaparīkṣā
|| samāsa pahilā : janmaduḥkha nirūpaṇa |||| śrīrāma ||
samāsa dusarā : svaguṇaparīkṣā (a) || śrīrām ||
| samāsa tisarā : svaguṇaparīkṣā (ba) || śrīrām ||
samāsa cavathā : svaguṇaparīkṣā (ka) || śrīrām ||
samāsa pācavā : svaguṇaparīkṣā ( ḍa ) || śrīrām ||
samāsa sahāvā : ādhyātmika tāpa || śrīrām ||
samāsa sātavā : ādhibhautika tāpa || śrīrām ||
samāsa āṭhavā : ādhidaivika tāpa || śrīrām ||
samāsa navavā : mṛtyunirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa dahāvā : vairāgya nirūpaṇa || śrīrām ||
|| samāsa pahilā : janmaduḥkha nirūpaṇa |||| śrīrāma ||
janma duḥkhācā aṃkura | janma śokācā sāgara |
janma bhayācā ḍoṃgara | cal̤enā aisā || 1||
janma karmācī āṭaṇī | janma pātakācī khāṇī |
janma kāl̤ācī jācaṇī | nica navī || 2||
janma kuvidyeceṃ phal̤a | janma lobhāceṃ kamal̤a |
janma bhrāṃtīceṃ paḍal̤a | jñānahīna || 3||
janma jivāsī baṃdhana | janma mṛtyāsī kāraṇa |
janma heṃci akāraṇa | gathāgovī || 4||
janma sukhācā visara | janma ciṃtecā āgara |
janma vāsanāvistāra | vistāralā || 5||
janma jīvācī āvadasā | janma kalpanecā ṭhasā |
janma lāṃvecā val̤asā | mamatārūpa || 6||
janma māyece maiṃdāveṃ | janma krodhāceṃ virāveṃ |
janma mokṣāsa āḍaveṃ | vighna āhe || 7||
janma jivāceṃ mīpaṇa | janma ahaṃtecā guṇa |
janma heṃci vismaraṇa | īśvarāceṃ || 8||
janma viṣayāṃcī āvaḍī | janma durāśecī beḍī |
janma kāl̤ācī kāṃkaḍī | bhakṣitāhe || 9||
janma hāci viṣamakāl̤a | janma heṃci vokhaṭī vel̤a |
janma hā ati kuścīl̤a | narkapatana || 10||
pāhātāṃ śarīrāceṃ mūl̤a | yā aiseṃ nāhīṃ amaṃgal̤a |
rajasvalecā jo viṭāl̤a | tyāmadhyeṃ janma yāsī || 11||
atyaṃta doṣa jyā viṭāl̤ā | tyā viṭāl̤ācāci putal̤ā |
tetheṃ nirmal̤apaṇācā sohal̤ā | kevī ghaḍe || 12||
rajasvalecā jo viṭāl̤a | tyācā āl̤ona jālā gāl̤a |
tyā gal̤āceṃca keval̤a | śarīra heṃ || 13||
varī varī dise vaibhavāceṃ | aṃtarīṃ potaḍeṃ narkāceṃ |
jaiseṃ jhāṃkaṇeṃ carmakuṃḍāceṃ | ughaḍitāṃca naye || 14||
kuṃḍa dhutāṃ śuddha hoteṃ | yāsa pratyaīṃ dhuījeteṃ |
tarī durgaṃdhī dehāteṃ | śuddhatā na ye || 15||
astīpaṃjara ubhavilā | sīrānāḍīṃ guṃḍāl̤ilā |
medamāṃseṃ sarasāvilā | sāṃdosāaṃdīṃ bharūnī || 16||
aśuddha śabdeṃ śuddha nāhīṃ | teṃhi bharaleṃ ase dehīṃ |
nānā vyādhī duḥkheṃ teṃhi | abhyāṃtarī vasatī || 17||
narkāceṃ koṭhāra bharaleṃ | āṃtabāherī liḍībiḍileṃ |
mūtrapotaḍeṃ jamaleṃ | durgaṃdhīceṃ || 18||
jaṃta kiḍe āṇī āṃtaḍī | nānā durgaṃdhīcī potaḍī |
amupa lavathavitī kātaḍī | kāṃṭāl̤avāṇī || 19||
sarvāṃgāsa sira pramāṇa | tetheṃ bal̤aseṃ vāhe ghrāṇa |
uṭhe ghāṇī phuṭatāṃ śravaṇa | te durgaṃdhī neghave || 20||
ḍol̤āṃ nighatī cipaḍeṃ | nākīṃ dāṭatīṃ mekaḍeṃ |
prātaḥkāl̤īṃ ghāṇī paḍe | mukhīṃ mal̤āsārikhī ||21||
lāl̤a thuṃkā āṇī mal̤a | pīta śleṣmā prabal̤a |
tayāsa mhaṇatī mukhakamal̤a | caṃdrāsārikheṃ || 22||
mukha aiseṃ kuścīl̤a dise | poṭīṃ viṣṭhā bharalī ase |
pratyakṣāsa pramāṇa nase | bhūmaṃḍal̤īṃ || 23||
poṭīṃ ghālitāṃ divyānna | kāṃhīṃ viṣṭhā kāṃhīṃ vamana |
bhāgīrathīceṃ ghetāṃ jīvana | tyācī koye laghuśaṃkā || 24||
evaṃ mal̤a mūtra āṇī vamana | heṃci dehāceṃ jīvana |
yeṇeṃci deha vāḍhe jāṇa | yadarthīṃ saṃśaya nāhīṃ || 25||
poṭīṃ nastāṃ mal̤a mūtra voka | marona jātī sakal̤a loka |
jālā rāva athavā raṃka | poṭīṃ viṣṭhā cukenā || 26||
nirmal̤apaṇeṃ kāḍhūṃ jātāṃ | tarī deha paḍela tatvatāṃ |
evaṃ dehācī vevasthā | aisī ase || 27||
aisā hā dhaḍa asatāṃ | yethābhūta pāhoṃ jātāṃ |
maga te durdaśā sāṃgatāṃ | śaṃkā bādhī || 28||
aisiye kārāgṛhīṃ vastī | navamāsa bahu vipattī |
navahi dvāreṃ nirodhatī | vāyo kaiṃcā tetheṃ || 29||
vokā narakāce rasa jhirapatī | te jaṭharāgnīstava tāpatī |
teṇeṃ sarvahi ukaḍatī | astimāṃsa || 30||
tvaceviṇa garbha khol̤e | taṃva mātesī hotī ḍohal̤e |
kaṭavatikṣaṇeṃ sarvāṃga pol̤e | tayā bāl̤akāceṃ || 31||
bāṃdhaleṃ carmāceṃ moṭāl̤eṃ | tetheṃ viṣṭheceṃ peṭāl̤eṃ |
rasaupāya vaṃkanāl̤eṃ | hota ase || 32||
viṣṭhā mūtra vāṃtī pīta | nākīṃ toṃḍīṃ nighatī jaṃta |
teṇeṃ nirbujaleṃ citta | ātiśayeṃsīṃ || 33||
aisiye kārāgṛhīṃ prāṇī | paḍilā atyaṃta dāṭaṇīṃ |
kal̤aval̤ona mhaṇe cakrapāṇī | soḍavīṃ yethūna ātāṃ || 34||
devā soḍavisī yethūna | tarī mī svahita karīna |
garbhavāsa hā cukavīna | punhāṃ na ye yetheṃ || 35||
aisī dukhavona pratijñā kelī | taṃva janmavel̤a puḍheṃ ālī |
mātā ākraṃdoṃ lāgalī | prasūtakāl̤īṃ || 36||
nākīṃ toṃḍīṃ baisaleṃ māṃsa | mastakadvāreṃ sāṃḍī svāsa |
teṃhi bujaleṃ niśeṣa | janmakāl̤īṃ || 37||
mastakadvāra teṃ bujaleṃ | teṇeṃ citta nirbujaleṃ |
prāṇī tal̤amal̤ūṃ lāgaleṃ | cahūṃkaḍe || 38||
svāsa usvāsa koṃḍalā | teṇeṃ prāṇī jājāvalā |
mārga disenāsā jālā | kāsāvīsa || 39||
citta bahu nirbujaleṃ | teṇeṃ āḍabharīṃ bharaleṃ |
loka mhaṇatī āḍaveṃ āleṃ | khāṃḍūna kāḍhā || 40||
maga te khāṃḍūna kāḍhitī | hastapāda chedūna ghetī |
hātāṃ paḍileṃ teṃci kāpitī | mukha nāsika udara || 41||
aise ṭavake toḍile | bāl̤akeṃ prāṇa soḍile |
māteneṃhi sāṃḍileṃ | kal̤ivara || 42||
mṛtya pāvalā āpaṇa | matecā ghetalā prāṇa |
duḥkha bhogileṃ dāruṇa | garbhavāsīṃ || 43||
tathāpī sukṛteṃkarūnī | mārga sāṃpaḍalā yonī |
taṟhīṃ āḍakalā jāunī | kaṃṭhaskaṃdīṃ māgutā || 44||
taye saṃkocita paṃthīṃ | bal̤eṃci voḍhūna kāḍhitī |
teṇeṃ guṇeṃ prāṇa jātī | bāl̤akāce || 45||
bāl̤akāce jātāṃ prāṇa | aṃtīṃ hoye vismaraṇa |
teṇeṃ pūrvīla smaraṇa | visarona gelā || 46||
garbhīṃ mhaṇe sohaṃ sohaṃ | bāherī paḍatāṃ mhaṇe kohaṃ |
aisā kaṣṭī jālā bahu | garbhavāsīṃ || 47||
duḥkhā varapaḍā hotā jālā | thorā kaṣṭīṃ bāherī ālā |
saveṃca kaṣṭa visaralā | garbhavāsāce || 48||
suṃnyākāra jālī vṛttī | kāṃhīṃ āṭhavenā cittīṃ |
ajñāneṃ paḍilī bhrāṃtī | teṇeṃ sukhaci mānileṃ || 49||
deha vikāra pāvaleṃ | sukhaduḥkheṃ jhal̤aṃbal̤e |
aso aiseṃ guṃḍāl̤aleṃ | māyājāl̤īṃ || 50||
aiseṃ duḥkha garbhavāsīṃ | hoteṃ prāṇīmātrāṃsīṃ |
mhaṇoniyāṃ bhagavaṃtāsī | śaraṇa jāveṃ || 51||
jo bhagavaṃtācā bhakta | to janmāpāsūna mukta |
jñānabal̤eṃ birakta | sarvakāl̤a || 52||
aiśā garbhavāsīṃ vipattī | niropilyā yethāmatī |
sāvadha hoūna śrotīṃ | puḍheṃ avadhāna dyāveṃ || 53||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde janmaduḥkhanirūpaṇanāma samāsa pahilā || 1||
samāsa dusarā : svaguṇaparīkṣā (a) || śrīrām ||
saṃsāra hāci duḥkhamūl̤a | lāgatī duḥkhāce iṃgal̤a |
māgāṃ bolilī tal̤amal̤a | garbhavāsācī || 1||
garbhavāsīṃ duḥkha jāleṃ | teṃ bāl̤aka visaraleṃ |
puḍheṃ vāḍhoṃ lāgaleṃ | divaseṃdivasa || 2||
bāl̤apaṇīṃ tvacā koṃval̤ī | duḥkha hotāṃci tal̤amal̤ī |
vācā nāhīṃ taye kāl̤īṃ | sukhaduḥkha sāṃgāvayā || 3||
dehāsa kāṃhīṃ duḥkha jāleṃ | athavā kṣudheneṃ pīḍaleṃ |
tarī teṃ parama ākraṃdaleṃ | parī aṃtara neṇave || 4||
mātā kuravāl̤ī varī | parī je pīḍā jālī aṃtarīṃ |
te māyesī na kal̤e abhyāṃtarīṃ | duḥkha hoye bāl̤akāsīṃ || 5||
māguteṃ māguteṃ phuṃje raḍe | mātā bujhāvī gheūna kaḍe |
vethā neṇatī bāpuḍeṃ | tal̤amal̤ī jīvīṃ || 6||
nānāvyādhīce umāl̤e | teṇeṃ duḥkheṃ āṃdol̤e |
raḍe paḍe kāṃ pol̤e | agnisaṃgeṃ || 7||
śarīra rakṣitāṃ naye | ghaḍatī nānā apāye |
khoḍī adhāṃtarīṃ hoye | āvevahīna bāl̤aka || 8||
athavā apāya cukale | pūrṇapuṇya puḍheṃ ṭhākaleṃ |
mātesa ol̤akhoṃ lāgaleṃ | divaseṃdivasa || 9||
kṣaṇabharī mātesa na dekhe | tarī ākraṃdeṃ rudana karī duḥkheṃ |
te samaīṃ mātesārikheṃ | āṇīka kāṃhiṃca nāhīṃ || 10||
āsa karūna vāsa pāhe | māteviṇa kadā na rāhe |
viyoga pal̤amātra na sāhe | smaraṇa jāliyāṃ naṃtareṃ || 11||
jarī brahmādika deva āle | athavā lakṣmīne avalokileṃ |
tarī na vace bujhāvileṃ | āpale mātevāṃcunī || 12||
kurūpa athavā kulakṣaṇa | sakal̤āṃhūni karaṃṭepaṇa |
tarī nāhīṃ tīsamāna | bhūmaṃḍal̤īṃ koṇī || 13||
aiseṃ teṃ kevilavāṇeṃ | māteviṇa dise uṇeṃ |
rāgeṃ parateṃ keleṃ tineṃ | tarī ākraṃdonī miṭhī ghālī || 14||
sukha pāve mātejaval̤ī | durī karitāṃci tal̤amal̤ī |
atiprīti tayekāl̤īṃ | mātevarī lāgalī || 15||
taṃva te mātesa maraṇa āleṃ | prāṇī poraṭeṃ jāleṃ |
duḥkheṃ jhurṇīṃ lāgaleṃ | āī āī mhaṇonī || 16||
āī pāhātāṃ disenā | dīnarūpa pāhe janā |
āsa lāgalise manā | āī yeīla mhaṇonī || 17||
mātā mhaṇauna mukha pāhe | taṃva te āpulī mātā navhe |
maga hiṃvāsaleṃ rāhe | dainyavāṇeṃ || 18||
mātāviyogeṃ kaṣṭaleṃ | teṇeṃ mānasīṃ duḥkha jāleṃ |
dehahi kṣīṇatva pāvaleṃ | ātiśayeṃsīṃ || 19||
athavā mātāhi vāṃcalī | māyaleṃkurā bheṭī jālī |
bāl̤adaśā te rāhilī | devaseṃdivasa || 20||
bāl̤apaṇa jāleṃ uṇeṃ | divaseṃdivasa hoye śāhāṇeṃ |
maga te māyeceṃ atyaṃta perūṇeṃ | hoteṃ, teṃ rāhileṃ || 21||
puḍheṃ lo lāgalā khel̤ācā | kal̤apa mel̤avilā porāṃcā |
ālyagelyā ḍāyācā | ānaṃda śoka vāhe || 22||
māyebāpeṃ sikavitī poṭeṃ | tayāceṃ parama duḥkha vāṭe |
caṭa lāgalī na suṭe | saṃgatī leṃkurāṃcī || 23||
leṃkurāaṃmadhyeṃ khel̤atāṃ | nāṭhave mātā pitā |
taṃva teṃthehi avacitāa | duḥkha pāvalā || 24||
paḍile dāṃta phuṭalā ḍol̤ā | moḍale pāya jālā khul̤ā |
gelā māja avakal̤ā- | ṭhākūna ālī || 25||
nighālyā devī āṇī govara | uṭhaleṃ kapāl̤a lāgalā jvara |
poṭasul̤īṃ niraṃtara | vāyagol̤ā || 26||
lāgalīṃ bhūteṃ jālī jhaḍapaṇī | jal̤īcyā mesako māyerāṇī |
muṃjyā jhoṭiṃga karaṇī | mhaisobācī || 27||
vetāl̤a khaṃkāl̤a lāgalā | brahmagiṟho saṃcaralā |
neṇoṃ ceḍā volāṃḍilā | kāṃhīṃ kal̤enā || 28||
yeka mhaṇatī bīre deva | yeka mhaṇatī khaṃḍerāva |
yeka mhaṇatī sakal̤a vāva | hā brāhmaṇasamaṃdha || 29||
yeka mhaṇatī koṇeṃ keleṃ | āṃgīṃ devata ghātale |
yeka mhaṇatī cukaleṃ | saṭavāīceṃ || 30||
yeka mhaṇatī karmabhoga | āṃgīṃ jaḍale nānā roga |
vaidya paṃcākṣarī cāṃga | bolāūna āṇile || 31||
yeka mhaṇatī hā vāṃcenā | yeka mhaṇatī hā marenā |
bhoga bhogito yātanā | pāpāstava || 32||
garbhaduḥkha visaralā | to trividhatāpeṃ pol̤alā |
prāṇī bahuta kaṣṭī jālā | saṃsāraduḥkheṃ || 33||
itukeṃhi cukona vāṃcalā | tarī māramārūṃ śāhāṇā kelā |
lokikīṃ neṭakā jālā | nāṃva rākhe aisā || 34||
puḍheṃ māyabāpīṃ lobhāstava | saṃbhrameṃ māṃḍilā vivhāva |
dāūniyāṃ sakal̤a vaibhava | novarī pāhilī || 35||
vaṟhāḍīvaibhava dāṭaleṃ | dekhona paramasukha vāṭale |
mana heṃ raṃgona geleṃ | sāsuravāḍīkaḍe || 36||
māyabāpīṃ bhalataiseṃ asāveṃ | parī sāsuravāḍīsa neṭakeṃ jāveṃ |
dravya nasela tarī ghyāveṃ | ruṇa kal̤āṃtareṃ || 37||
āṃtarbhāva te sāsuravāḍīṃ | māyebāpeṃ rāhilīṃ bāpuḍīṃ |
hotātī sarvasveṃ kuḍakuḍīṃ | titukeṃca kārya tyāṃceṃ || 38||
novarī āliyāṃ gharā | atī havyāsa vāṭe varā |
mhaṇe majasārikhā dusarā | koṇīca nāhīṃ || 39||
māyabāpa baṃdhu bahiṇī | novarī na disatāṃ vāṭe kāṇī |
atyaṃta lodhalā pāpiṇīṃ | avidyeneṃ bhulavilā || 40||
saṃbhoga nastāṃ itukā premā | yogya jāliyā ulaṃghī sīmā |
prītī vāḍhavitī kāmā- | karitāṃ prāṇī guṃtalā || 41||
jarī na dekhe kṣaṇa yeka ḍol̤āṃ | tarī jīva hoya utāvil̤ā |
prītīpātra aṃtarkal̤ā | gheūna gelī || 42||
koval̤e koval̤e śabda maṃjul̤a | maryādā lajyā mukhakamal̤a |
vaktralokaneṃ keval̤a | grāmajyāce maiṃdāveṃ || 43||
kal̤aval̤ā yetāṃ sāṃvarenā | śarīra vikal̤a āvarenā |
anetra vevasāīṃ kramenā | hurahura vāṭe || 44||
vevasāya karitāṃ bāherī | mana lāgaleṃse gharīṃ |
kṣaṇākṣaṇāṃ abhyāṃtarīṃ | smaraṇa hoye kāminīceṃ || 45||
tumhīṃ mājhiyā jivāṃtīla jīva | mhaṇaunī atyaṃta lāghava |
dāūniyāṃ citta sarva | hirona ghetaleṃ || 46||
maida soirīka kāḍhitī | phāṃse ghālūna prāṇa ghetī |
taiseṃ āyuṣya geliyāṃ aṃtīṃ | prāṇīyāṃsa hoye || 47||
prīti kāminīsīṃ lāgalī | jarī tayesī koṇī rāgejalī |
tarī parama kṣitī vāṭalī | mānasīṃ guptarūpeṃ || 48||
taye bhāryeceni kaivāreṃ | māyebāpāsīṃ nīca uttareṃ |
boloniyāṃ tiraskāreṃ | vegal̤ā nighe |
49|| strīkāraṇeṃ lāja sāṃḍilī | strīkāraṇeṃ sakhīṃ soḍilīṃ |
strīkāraṇeṃ vighaḍilīṃ | sakal̤ahi jivalageṃ || 50||
strīkāraṇeṃ deha vikilā | strīkāraṇeṃ sevaka jālā |
strīkāraṇeṃ sāṃḍavilā | vivekāsī || 51||
strīkāraṇeṃ lolaṃgatā | strīkāraṇeṃ atinamratā |
strīkāraṇeṃ parādhenatā | aṃgikārilī || 52||
strīkāraṇeṃ lobhī jālā | strīkāraṇeṃ dharma sāṃḍilā |
strīkāraṇeṃ aṃtaralā | tīrthayātrā svadharma || 53||
strīkāraṇeṃ sarvathā kāṃhīṃ | śubhāśubha vicārileṃ nāhīṃ |
tanu manu dhanu sarvahī | ananyabhāveṃ arpileṃ || 54||
strīkāraṇeṃ paramārtha buḍavilā | prāṇī svahitāsa nāḍalā |
īśvarīṃ kānakoṃḍā jālā | strīkāraṇeṃ kāmabuddhī || 55||
strīkāraṇeṃ soḍilī bhaktī | strīkāraṇeṃ soḍilī viraktī |
strīkāraṇeṃ sāyojyamuktī | tehi tuchya mānilī || 56||
yeke striyeceni guṇeṃ | brahmāṃḍa mānileṃ ṭheṃgaṇeṃ |
jivalageṃ tīṃ pisuṇeṃ | aisīṃ vāṭalīṃ || 57||
aisī aṃtaraprīti jaḍalī | sārvasvācī sāṃḍī kelī |
taṃva te marona gelī | akasmāta || 58||
teṇeṃ manīṃ śoka vāḍhalā | mhaṇe thora ghāta jālā |
ātāṃ kaiṃcā buḍālā | saṃsāra mājhā || 59||
jivalagāṃcā soḍilā saṃga | avacitā jālā gharabhaṃga |
ātāṃ karūṃ māyātyāga | mhaṇe duḥkheṃ || 60||
strī gheūna āḍavī | ūra baḍavī poṭa baḍavī |
lāja sāṃḍūna gauravī | lokāṃ dekhatāṃ || 61||
mhaṇe mājheṃ buḍāleṃ ghara | ātāṃ na karī hā saṃsāra |
duḥkheṃ ākraṃdalā thora | ghora ghoṣeṃ || 62||
teṇeṃ jīva vārayāveghalā | sarvasvācā ubaga ālā |
teṇeṃ duḥkheṃ jālā | jogī kāṃ mahātmā || 63||
kāṃ teṃ nighona jāṇeṃ cukaleṃ | punhāṃ māguteṃ lagna keleṃ |
teṇeṃ atyaṃtaci magna jāleṃ | mana dvitīya saṃmaṃdhīṃ || 64||
jālā dvitīya saṃmaṃdha | saveṃci māṃḍilā ānaṃda |
śrotīṃ vhāveṃ sāvadha | puḍhile samāsīṃ || 65||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde svaguṇaparīkṣānāma samāsa dusarā || 2||
| samāsa tisarā : svaguṇaparīkṣā (ba) || śrīrām ||
dvitīya saṃmaṃdha jālā | duḥkha māgīla visaralā |
sukha mānūna rāhilā | saṃsārāceṃ || 1||
jālā atyaṃta kṛpaṇa | poṭeṃ na khāya anna |
rukyākāraṇeṃ sāṃḍī prāṇa | yekasarā || 2||
kadā kalpāṃtīṃ na vecī | sāṃcileṃci punhā sāṃcī |
aṃtarīṃ asela kaiṃcī | sadvāsanā || 3||
svayeṃ dharma na karī | dharmakartyāsahi vārī |
sarvakāl̤a niṃdā karī | sādhujanācī || 4||
neṇe tīrtha neṇe vrata | neṇe atita abhyāgata |
muṃgīmukhīṃceṃ jeṃ sīta | teṃhī veṃcūna sāṃcī || 5||
svayeṃ puṇya karavenā | keleṃ tarī dekhavenā |
upahāsya karī manā- | naye mhaṇaunī || 6||
devāṃ bhaktāṃsa uchedī | āṃgabal̤eṃ sakal̤āṃsa khedī |
niṣṭhura śabdeṃ aṃtara bhedī | prāṇīmātrāṃceṃ || 7||
nīti sāṃḍūna māgeṃ | anītīneṃ vartoṃ lāge |
garva dharūna phuge | sarvakāl̤a || 8||
pūrvajāṃsa siṃtarileṃ | pakṣaśrāddhahi nāhīṃ keleṃ |
kul̤adaivata ṭhakileṃ | koṇeparī || 9||
ākṣata bharilī bhāṇā | dujā brāhmaṇa mehuṇā |
ālā hotā pāhuṇā | striyesa mūl̤a || 10||
kadā nāvaḍe harikathā | deva nalage sarvathā |
snānasaṃdhyā mhaṇe vṛthā | kāsayā karāvī || 11||
abhil̤āṣeṃ sāṃcī vitta | svayeṃ karī visvāsaghāta |
madeṃ mātalā unmatta | tāruṇyapaṇeṃ || 12||
tāruṇya āṃgīṃ bharaleṃ | dhāriṣṭa na vace dharileṃ |
karūṃ nayeṃ teṃci keleṃ | māhāpāpa || 13||
strī kelī parī dhākuṭī | dhīra na dharaveci poṭīṃ |
viṣayalobheṃ sevaṭīṃ | vol̤akhī sāṃḍilī || 14||
māye bahiṇa na vicārī | jālā pāpī paradvārī |
daṃḍa pāvalā rājadvārīṃ | taṟhīṃ pālaṭenā || 15||
parastrī dekhoni dṛṣṭīṃ | abhil̤āṣa uṭhe poṭīṃ |
akartavyeṃ hiṃpuṭī | punhāṃ hoye || 16||
aiseṃ pāpa udaṃḍa keleṃ | śubhāśubha nāhīṃ uraleṃ |
teṇeṃ doṣeṃ duḥkha bharaleṃ | akasmāta āṃgīṃ || 17||
vyādhī bharalī sarvāṃgīṃ | prāṇī jālā kṣayarogī |
kele doṣa āpule bhogī | sīghra kāl̤eṃ || 18||
duḥkheṃ sarvāṃga phuṭaleṃ | nāsika avagheṃci baisaleṃ |
lakṣaṇa jāūna jāleṃ | kulakṣaṇa || 19||
dehāsa kṣīṇatā ālī | nānā vethā udbhavalī |
tāruṇyaśaktī rāhilī | khaṃgalā prāṇī || 20||
sarvāṃgīṃ lāgalyā kal̤ā | dehāsa ālī avakal̤ā |
prāṇī kāṃpe cal̤acal̤āṃ | śakti nāhīṃ || 21||
hastapādādika jhaḍale | sarvāṃgīṃ kiḍe paḍile |
dekhona thuṃkoṃ lāgale | lāhānathora || 22||
jālī viṣṭecī sāraṇī | bhovatī uṭhalī varḍhāṇī |
atyaṃta khaṃgalā prāṇī | jīva na vace || 23||
ātāṃ maraṇa de gā devā | bahuta kaṣṭa jāle jīvā |
jālā nāhīṃ neṇoṃ ṭhevā | pātakācā || 24||
duḥkheṃ ghal̤aghal̤āṃ raḍe | joṃ joṃ pāhe āṃgākaḍe |
toṃ toṃ dainyavāṇeṃ bāpuḍeṃ | tal̤amal̤ī jīvīṃ || 25||
aise kaṣṭa jāle bahuta | sakal̤a jāleṃ vātāhāta |
daravaḍā ghālūna vitta | coraṭīṃ neleṃ || 26||
jāleṃ āratra nā paratra | prārabdha ṭhākaleṃ vicitra |
āpalā āpaṇa mal̤amūtra | sevilā duḥkheṃ || 27||
pāpasāmagrī saralī | devaseṃdivasa vethā haralī |
vaidyeṃ auṣadheṃ didhalīṃ | upacāra jālā || 28||
marata marata vāṃcalā | yāsa punhāṃ janma jālā |
loka mhaṇatī paḍilā | māṇasāṃmadhyeṃ || 29||
yereṃ strī āṇilī | baravī gharavāta māṃḍilī |
ati svārthabuddhī dharilī | punhāṃ māgutī || 30||
kāṃhīṃ vaibhava mel̤avileṃ | punhāṃ sarvahī saṃcileṃ |
paraṃtu gṛha buḍāleṃ | saṃtāna nāhīṃ || 31||
putra saṃtāana nastāṃ duḥkhī | vāṃja nāṃva paḍileṃ lokikīṃ |
teṃ na phiṭe mhaṇonī leṃkī | tarī ho ātāṃ || 32||
mhaṇona nānā sāyāsa | bahuta devāsa kele navasa |
tīrtheṃ vrateṃ upavāsa | dharaṇeṃ pāraṇeṃ māṃḍileṃ || 33||
viṣayasukha teṃ rāhile | vāṃjapaṇeṃ duḥkhī keleṃ |
taṃva teṃ kul̤adaivata pāvaleṃ | jālī vṛddhī || 34||
tyā leṃkurāvarī atiprīti | doghehi kṣaṇa yeka na viśaṃbhatī |
kāṃhīṃ jālyā ākraṃdatī | dīrghasvareṃ || 35||
aisī te duḥkhiste | pūjīta hotī nānā daivateṃ |
taṃva teṃhi meleṃ avaciteṃ | pūrva pāpeṃkarūnī || 36||
teṇeṃ bahuta duḥkha jāleṃ | gharīṃ āraṃdheṃ paḍileṃ |
mhaṇatī āmhāṃsa kāṃ ṭhīvileṃ | deveṃ vāṃja karūnī || 37||
āmhāṃsa dravya kāye karāveṃ | teṃ jāveṃ parī apatya vhāveṃ |
apatyālāgī tyajāveṃ | lāgela sarva || 38||
vāṃjapaṇa saṃdiseṃ geleṃ | toṃ maratavāṃja nāṃva paḍileṃ |
teṃ na phiṭe kāṃhīṃ keleṃ | teṇeṃ duḥkheṃ ākraṃdatī || 39||
āmucī velī kāṃ khuṃṭilī | hā hā devā vṛttī buḍālī |
kul̤asvāmīṇa kāṃ kṣobhalī | vijhālā kul̤adīpa || 40||
ātāṃ leṃkurāceṃ mukha dekhena | tarī ānaṃdeṃ rāḍī cālena |
āṇī gal̤ahī ṭoṃcīna | kul̤asvāmiṇīpāsīṃ || 41||
āī bhutā karīna tujhā | nāṃva ṭhevīna kerapuṃjā |
vesaṇī ghālīna, mājhā- | manoratha puravī |
42|| bahuta devāṃsa navasa kele | bahuta gosāvī dhuṃḍile |
gaṭagaṭāṃ gil̤ile | sagal̤e viṃcū || 43||
kele samaṃdhāsa sāyāsa | rāhāṇe ghātaleṃ bahuvasa |
kel̤eṃ nārikel̤eṃ brāhmaṇāsa | aṃbradāneṃ didhalīṃ || 44||
kelīṃ nānā kavaṭāleṃ | putralobheṃ kelīṃ ḍhāleṃ |
tarī adṛṣṭa phiraleṃ | putra nāhīṃ || 45||
vṛkṣāakhāleṃ jāūna nāhātī | phal̤atīṃ jhāḍeṃ karapatī |
aise nānā doṣa karitī | putralobhākāraṇeṃ || 46||
soḍūna sakal̤a vaibhava | tyāṃcā vārayāvedhalā jīva |
taṃva to pāvalā khaṃḍerāva | āṇī kul̤asvāmiṇī || 47||
ātāṃ manoratha puratī | strīpuruṣeṃ ānaṃdatī |
sāvadha hoūna śrotīṃ | puḍheṃ avadhāna dyāveṃ || 48||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde svaguṇaparīkṣānāma samāsa tisarā || 3||
samāsa cavathā : svaguṇaparīkṣā (ka) || śrīrām ||
leṃkureṃ udaṃḍa jālīṃ | toṃ te lakṣmī nighona gelī |
bāpaḍīṃ bhikesī lāgalīṃ | kāṃhīṃ khāyā mil̤enā || 1||
leṃkureṃ khel̤atī dhākuṭīṃ | yekeṃ rāṃgatī yekeṃ poṭīṃ |
aisī gharabharī jālī dāṭī | kanyā āṇī putrāṃcī || 2||
devaseṃdivasā kharca vāḍhalā | yāvā hotā to khuṃṭona gelā |
kanyā upavarī jālyā, tyāṃlā- | ujavāvayā dravya nāhīṃ || 3||
māyebāpeṃ hotīṃ saṃpanna | tyāṃceṃ udaṃḍa hoteṃ dhana |
teṇeṃ karitāṃ pratiṣṭhā māna | janīṃ jālā hotā || 4||
bharama āhe lokācārīṃ | pahilī nāṃdaṇūka nāhīṃ gharīṃ |
devaseṃdivasa abhyāṃtarīṃ | daridra āleṃ || 5||
aisī gharavāta vāḍhalī | khātīṃ toṃḍeṃ mil̤ālīṃ |
teṇeṃ prāṇīyāṃsa lāgalī | kāl̤ajī udvegācī || 6||
kanyā upavarī jālyā | putrāsa novaryā ālyā |
ātāṃ ujavaṇā kelyā | pahijeta kīṃ || 7||
jarī muleṃ taisīṃca rāhilīṃ | tarī punhāṃ lokalāja jālī |
mhaṇatī kāsayā vyālīṃ | janmadāridryeṃ || 8||
aisī lokalāja hoīla | vaḍilāṃceṃ nāṃva jāīla |
ātāṃ ruṇa koṇa deīla | lagnāpurateṃ || 9||
māgeṃ ruṇa jyāceṃ ghetaleṃ | tyāceṃ paratona nāhīṃ dilheṃ |
aiseṃ ābhāl̤a koṃsal̤aleṃ | udvegāceṃ || 10||
āpaṇa khātoṃ annāsī | anna khāteṃ āpaṇāsīṃ |
sarvakāl̤a mānasīṃ | ciṃtātura || 11||
patī avaghīca moḍalī | vastabhāva gāhāṇa paḍilī |
ahā devā vel̤a ālī | ātāṃ ḍivāl̤yācī || 12||
kāṃhīṃ kelā tāḍāmoḍā | vikilā gharīṃcā pāḍāreḍā |
kāṃhīṃ paikā rokaḍā | kal̤āṃtareṃ kāḍhilā || 13||
aiseṃ ruṇa ghetaleṃ | lokikīṃ daṃbha keleṃ |
sakal̤a mhaṇatī nāṃva rākhileṃ | vaḍilāṃceṃ || 14||
aiseṃ ruṇa udaṃḍa jāleṃ | riṇāitīṃ veḍhūna ghetaleṃ |
maga prayāṇa āraṃbhileṃ | videśāpratī || 15||
donī varuṣeṃ buḍī mārilī | nīca sevā aṃgīkārilī |
śarīreṃ āpadā bhogilī | ātiśayeṃsīṃ || 16||
kāṃhīṃ mel̤avileṃ videśīṃ | jīva lāgalā manuṣyāṃpāsīṃ |
maga pusoniyāṃ svāmīsī | muraḍatā jālā || 17||
taṃva teṃ atyaṃta pīḍāvalīṃ | vāṭa pāhāta baisalīṃ |
mhaṇatī divasagatī kāṃ lāgalī | kāye kāraṇeṃ devā || 18||
ātāṃ āmhī kāye khāveṃ | kitī upavāsīṃ marāveṃ |
aisiyāce saṃgatīsa deveṃ | kāṃ pāṃ ghātaleṃ āmhāṃsī || 19||
aiseṃ āpuleṃ sukha pāhātī | parī tyāceṃ duḥkha neṇatī |
āṇī śaktī geliyāṃ aṃtīṃ | koṇīca kāmā na yetī || 20||
aso aisī vāṭa pāhatāṃ | dṛṣṭīṃ dekhilā avacitā |
muleṃ dhāvatī, tātā | bhāgalāsa mhaṇaunī || 21||
strī dekhona ānaṃdalī | mhaṇe āmucī dainyeṃ phiṭalī |
taṃva yereṃ didhalī | gāṃṭhoḍī hātīṃ || 22||
sakal̤āṃsa ānaṃda jālā | mhaṇatī āmucā vaḍīla ālā |
teṇeṃ tarī āmhāṃlā | āṃgyā ṭopyā āṇilyā || 23||
aisā ānaṃda cyārī devasa | saveṃca māṃḍilī kusamusa |
mhaṇatī heṃ geliyāṃ āmhāṃsa | punhāṃ āpadā lāgatī || 24||
mhaṇaunī āṇileṃ teṃ asāveṃ | yeṇeṃ māguteṃ videśāsa jāveṃ |
āmhī heṃ khāūṃ na toṃ yāveṃ | dravya mel̤aūna || 25||
aisī vāsanā sakal̤āṃcī | avaghīṃ soīrīṃ sukhācīṃ |
strī atyaṃta prītīcī | tehi sukhāca lāgalī || 26||
videsīṃ bahu dagadalā | viśrāṃtī ghyāvayā ālā |
svāsahi nāhīṃ ṭākilā | toṃ jāṇeṃ voḍhavaleṃ || 27||
puḍheṃ apekṣā josiyāṃcī | kelī vivaṃcanā muhūrtācī |
vṛtti guṃtalī tayācī | jātāṃ praśasta na vaṭe || 28||
māyā mātrā siddha kelī | kāṃhīṃ sāmagrī bāṃdhalī |
leṃkureṃ dṛṣṭīsa pāhilīṃ | mārgasta jālā || 29||
striyesa avalokileṃ | viyogeṃ duḥkha bahuta vāṭaleṃ |
prārabdhasūtra tukaleṃ | ruṇānabaṃdhāceṃ || 30||
kaṃṭha sadgadita jālā | na saṃvareca gahivaralā |
leṃkurā āṇī pityālā | taḍātoḍī jālī || 31||
jarī ruṇānubaṃdha asela | tarī māgutī bheṭī hoīla |
nāhīṃ tarī saṃgatī purela | yeci bheṭīneṃ tumacī || 32||
aisīṃ bolona svāra hoye | māgutā phīraphiroṃ pāhe |
viyogaduḥkha na sāhe | paraṃtu kāṃhīṃ na cale || 33||
āpulā gāṃva rāhilā māgeṃ | citta bhramaleṃ saṃsāraudvegeṃ |
duḥkhavalā prapaṃcasaṃgeṃ | abhimānāstava || 34||
te samaīṃ mātā āṭhavalī | mhaṇe mhaṇe dhanya te māulī |
majakāraṇeṃ bahuta kaṣṭalī | parī mī neṇeṃci mūrkha || 35||
ājī jarī te asatī | tarī majalā kadā na viśaṃbhatī |
viyoga hotāṃ ākraṃdatī | te poṭāgi vegal̤īca || 36||
putra vaibhavahīna bhikārī | mātā taisāci aṃgikārī |
dagadalā dekhona aṃtarīṃ | tyācyā duḥkheṃ duḥkhave || 37||
prapaṃca vicāreṃ pāhātāṃ | heṃ sakal̤a joḍe na joḍe mātā |
heṃ śarīra jaye karitāṃ | nirmāṇa jāleṃ || 38||
lāṃva tarī te māyā | kāya karāviyā sahaśra jāyā |
parī bhulona geloṃ vāyāṃ | makaradhvajācenī || 39||
yā yekā kāmākāraṇeṃ | jivalagāṃsiṃ dvaṃda gheṇeṃ |
sakhīṃ tīṃca pisuṇeṃ | aisīṃ vāṭatīṃ || 40||
mhaṇauna dhanya dhanya te prapaṃcī jana | je māyebāpāceṃ bhajana |
karitī na karitī, mana- | niṣṭhura jivalagāṃsīṃ || 41||
saṃgatī strībāl̤akācī | āhe sāṭhī janmācī |
parī māyebāpīṃ kaiṃcīṃ | mil̤atīla puḍheṃ || 42||
aiseṃ pūrvīṃ hoteṃ aikileṃ | parī te samaīṃ nāhīṃ kal̤aleṃ |
mana heṃ buḍona geleṃ | ratisukhācā ḍohīṃ || 43||
he sakhīṃ vāṭatī parī pisuṇeṃ | mil̤ālī vaibhavākāraṇeṃ |
riteṃ jātāṃ lājiravāṇeṃ | atyaṃta vāṭe || 44||
ātā bhalataiseṃ karāveṃ | pari dravya mel̤aūna nyāveṃ |
riteṃ jātāṃ svabhāveṃ | duḥkha āhe || 45||
aisī vevardhanā karī | duḥkha vāṭaleṃ aṃtarīṃ |
ciṃteciye māhāpurīṃ | buḍona gelā || 46||
aisā hā deha āpulā | asatāṃca parādhena kelā |
īśvarīṃ kānakoṃḍā jālā | kuṭuṃbakābāḍī || 47||
yā yekā kāmāsāṭhīṃ | janma gelā āṭāṭī |
vaya vecalyāṃ sevaṭīṃ | yekaleṃci jāveṃ || 48||
aisā manīṃ prastāvalā | kṣaṇa yeka udāsa jālā |
saveṃci prāṇī jhal̤aṃbalā | māyājāl̤eṃ || 49||
kanyāputrīṃ āṭhavalīṃ | manīṃhuni kṣitī vāṭalī |
mhaṇe leṃkureṃ aṃtaralīṃ | mājhīṃ maja || 50||
māgīla duḥkha āṭhavaleṃ | jeṃ jeṃ hoteṃ prāpta jāleṃ |
maga rudana āraṃbhileṃ | dīrgha svareṃ || 51||
āruṇyarudana karitāṃ | koṇī nāhīṃ bujhāvitā |
maga hoye vicāritā | āapule manīṃ || 52||
ātāṃ kāsayā raḍāveṃ | prāpta hoteṃ teṃ bhogāveṃ |
aise boloniyā jīveṃ | dhāriṣṭa keleṃ || 53||
aisā duḥkheṃ dagadalā | maga videśāpratī gelā |
puḍhe prasaṃga vartalā | to sāvadha aikā || 54||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde svaguṇaparīkṣānāma samāsa cavathā || 4||
samāsa pācavā : svaguṇaparīkṣā ( ḍa ) || śrīrām ||
puḍheṃ gelā videśāsī | prāṇī lāgalā vyāsaṃgāsī |
āpalyā jivesīṃ sosī | nānā śrama || 1||
aisā dustara saṃsāra | karitāṃ kaṣṭalā thora |
puḍheṃ donī cyārī saṃvatsara | dravya mel̤avileṃ || 2||
saveṃci ālā deśāsī | toṃ āvarṣaṇa paḍileṃ desīṃ |
teṇeṃ guṇeṃ manuṣyāṃsī | bahuta kaṣṭa jāle || 3||
yekāṃcyā baisalyā amṛtakal̤ā | yekāṃsa caṃdrī lāgalī ḍol̤āṃ |
yekeṃ kāṃpatī cal̤acal̤ā | dainyavāṇīṃ || 4||
yekeṃ dīnarūpa baisalīṃ | yekeṃ sujalīṃ yekeṃ melīṃ |
aisīṃ kanyāputreṃ dekhilīṃ | akasmāta ḍol̤āṃ || 5||
teṇeṃ bahuta duḥkhī jālā | dekhoniyā ubhaḍa ālā |
prāṇī ākraṃdoṃ lāgalā | dainyavāṇā || 6||
taṃva tīṃ avaghīṃ sāvadha jālīṃ | mhaṇatī bābā bābā jeūṃ ghālī |
annālāgīṃ miḍakalīṃ | jhaḍā ghālitī || 7||
gāṃṭhoḍeṃ soḍūna pāhātī | hātāṃ paḍileṃ teṃci khātī |
kāṃhīṃ toṃḍīṃ kāṃhīṃ hātīṃ | prāṇa jātī nighonī || 8||
tāṃtaḍī tāṃtaḍī jeūṃ ghālī | toṃ teṃ jevitāṃ jevitāṃ kāṃhīṃ melīṃ |
kāṃhīṃ hotīṃ dhādāvalīṃ | teṃhi melīṃ ajīrṇeṃ || 9||
aisīṃ bahutekeṃ melīṃ | yeka donīṃ muleṃ uralīṃ |
teṃhi dainyavāṇīṃ jālīṃ | āpaleṃ mātevāṃcunī || 10||
aise āvarṣaṇa āleṃ | teṇeṃ gharaci buḍāleṃ |
puḍheṃ desīṃ subhikṣa jāleṃ | ātiśayeṃsī || 11||
lekurāṃ nāhīṃ vāḍhaviteṃ | anna karāveṃ lāge āpulena hāteṃ |
bahu trāsa ghetalā citteṃ | svayaṃpākācā || 12||
lokīṃ bharīsa ghātaleṃ | punhāṃ māguteṃ lagna keleṃ |
dravya hoteṃ teṃ vecaleṃ | lagnākāraṇeṃ || 13||
punhāṃ videśāsī gelā | dravya mel̤aūna ālā |
tava gharīṃ kal̤aho lāgalā | sāvatra putrāṃsī || 14||
strī jālī nhātīdhutī | putra dekhoṃ na sakatī |
bhratārācī gelī śaktī | vṛddha jālā || 15||
sadā bhāṃḍaṇa putrāṃceṃ | koṇī nāyakatī koṇāceṃ |
vanitā ati prītīceṃ | prītipātra || 16||
kiṃta baisalā manāṃ | yeke ṭhāī paḍenā |
mhaṇoniyāṃ pāṃcā jaṇā | mel̤avileṃ || 17||
pāṃca jaṇa vāṃṭe karitī | toṃ te putra nāyekatī |
nivāḍā navheci aṃtīṃ- | bhāṃḍaṇa lāgaleṃ || 18||
bāpalekāṃ bhāṃḍaṇa jāleṃ | leṃkīṃ bāpāsa mārileṃ |
taṃva te māteneṃ ghetaleṃ | śaṃkhatīrtha || 19||
aikoni mel̤ale loka | ubhe pāhātī kautuka |
mhaṇatī bāpāsa leka | kāmā āle || 20||
jyā kāraṇeṃ kele navasa | jyā kāraṇeṃ kele sāyāsa |
te putra pitīyāsa | māritī pahā || 21||
aisī ālī pāpakal̤ī | āścirya mānileṃ sakal̤īṃ |
ubhe toḍitī kal̤ī | nagaraloka || 22||
puḍheṃ baisona pāṃca jaṇa | vāṃṭe kele tatsamāna |
bāpaleṃkāṃceṃ bhāṃḍaṇa | toḍileṃ tehīṃ || 23||
bāpāsa vegal̤eṃ ghātaleṃ | koṃpaṭa bāṃdhona didhaleṃ |
mana kāṃteceṃ lāgaleṃ | svārthabuddhī || 24||
kāṃtā taruṇa puruṣa vṛddha | doghāṃsa paḍilā saṃmaṃdha |
kheda sāṃḍūna ānaṃda | mānilā tehīṃ || 25||
strī sāṃpaḍalī suṃdara | guṇavaṃta āṇī catura |
mhaṇe mājheṃ bhāgya thora | vṛddhapaṇīṃ || 26||
aisā ānaṃda mānilā | duḥkha sarvahī visaralā |
taṃva to galbalā jālā | paracakra āleṃ || 27||
akasmāta dhāḍī ālī | kāṃtā baṃdīṃ dharūna nelī |
vastabhāvahī gelī | prāṇīyācī || 28||
teṇeṃ duḥkha jāleṃ bhārīṃ | dīrgha svareṃ rudana karī |
manīṃ āṭhave suṃdarī | guṇavaṃta || 29||
taṃva ticī vārtā ālī | tumacī kāṃtā bhraṣṭalī |
aikoniyāṃ āṃga ghālī | pṛthvīvarī || 30||
savya apasavya lol̤e | jal̤eṃ pājharatī ḍol̤e |
āṭhavitāṃ citta pol̤e | duḥkhānal̤eṃ || 31||
dravya hoteṃ mel̤avileṃ | teṃhī lagnāsa vecaleṃ |
kāṃtesihī dharūna neleṃ | durācārī || 32||
majahī vṛddhāpya āleṃ | leṃkīṃ vegal̤eṃ ghātaleṃ |
ahā devā voḍhavaleṃ | adṛṣṭa mājheṃ || 33||
dravya nāhīṃ kāṃtā nāhīṃ | ṭhāva nāhīṃ śakti nāhīṃ |
devā maja koṇīca nāhīṃ | tujavegal̤eṃ || 34||
pūrvīṃ deva nāhīṃ pujilā | vaibhava dekhona bhulalā |
sekhīṃ prāṇī prastāvalā | vṛddhapaṇīṃ || 35||
deha atyaṃta khaṃgaleṃ | sarvāṃga vāl̤ona geleṃ |
vātapīta usal̤aleṃ | kaṃṭha dāṭalā kapheṃ || 36||
val̤e jivhecī bobaḍī | kapheṃ kaṃṭha ghaḍaghaḍī |
durgaṃdhī suṭalī toṃḍīṃ | nākīṃ sleṣmā vāhe |
37|| māna kāṃpe cal̤acal̤āṃ | ḍol̤e gal̤atī bhal̤abhal̤āṃ |
vṛddhapaṇīṃ avakal̤ā | ṭhākūna ālī || 38||
daṃtapāṭī ukhal̤alī | teṇeṃ bocarakhiṃḍī paḍilī |
mukhīṃ lāl̤a gal̤oṃ lāgalī | durgaṃdhīcī || 39||
ḍol̤āṃ pāhātāṃ disenā | kānīṃ śabda aikenā |
dīrgha svareṃ bolavenā | damā dāṭe || 40||
śaktī pāyāṃcī rāhilī | baisavenā murukuṃḍī ghālī |
bṛhatī vājoṃ lāgalī | toṃḍāca aisī || 41||
kṣudhā lāgatāṃ āvarenā | anna samaīṃ mil̤enā |
mil̤āleṃ tarī cāvenā | dāṃta gele || 42||
pitteṃ jirenā anna | bhakṣītāṃca hoye vamana |
taiśeṃci jāye nighona | apānadvāreṃ || 43||
viṣṭā mūtra āṇi bal̤asa | bhovatā vamaneṃ kelā nāsa |
durūna jātāṃ koṃḍe svāsa | viśvajanācā || 44||
nānā duḥkheṃ nānā vyādhī | vṛddhapaṇīṃ cal̤e buddhī |
taṟhīṃ purenā āvadhī | āyuṣyācī || 45||
pāpaṇyā bhavayāce keṃśa | pikona jhaḍale niḥśeṣa |
sarvāṃgīṃ loṃbaleṃ māṃsa | cirakuṭāsārikheṃ || 46||
deha sarva pāarikheṃ jāleṃ | savaṃgaḍe niḥśeṣa rāhile |
sakal̤a prāṇīmātra bole | marenā kāṃ || 47||
jeṃ janmūna posalīṃ | teṃci phirona paḍilīṃ |
aṃtīṃ viṣama vel̤a ālī | prāṇīyāsī || 48||
geleṃ tāruṇya geleṃ bal̤a | geleṃ saṃsārīceṃ sal̤a |
vātāhāta jāleṃ sakal̤a | śarīra āṇī saṃpattī || 49||
janmavarī svārtha kelā | titukāhi vertha gelā |
kaisā viṣama kāl̤a ālā | aṃtakāl̤īṃ || 50||
sukhākāraṇeṃ jhuralā | sekhīṃ duḥkheṃ kaṣṭī jālā |
puḍheṃ māgutā dhokā ālā | yemayātanecā || 51||
janma avaghā duḥkhamūl̤a | lāgatī duḥkhāce iṃgal̤a |
mhaṇoniyāṃ tatkāl̤a | svahita karāveṃ || 52||
aso aiseṃ vṛddhapaṇa | sakal̤āṃsa āhe dāruṇa |
mhaṇoniyāṃ śaraṇa | bhagavaṃtāsa jāveṃ || 53||
puḍheṃ vṛddhīsa tatvatāṃ | garbhīṃ prastāvā hotā |
toci ālā māgutā | aṃtakāl̤īṃ || 54||
mhaṇauni māguteṃ janmāṃtara | prāpta māteceṃ udara |
saṃsāra hā ati dustara | toci ṭhākūna ālā || 55||
bhagavadbhajanāvāṃcunī | cukenā he janmayoni |
tāpatrayāṃcī jācaṇī | sāṃgijela puḍhe || 56||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde svaguṇaparīkṣānāma samāsa pācavā || 5||
samāsa sahāvā : ādhyātmika tāpa || śrīrām ||
tāpatrayāceṃ lakṣaṇa | ātāṃ sāṃgijela nirūpaṇa |
śrotīṃ karāveṃ śravaṇa | yakāgra hoūnī || 1||
jo tāpatraiṃ pol̤alā | to saṃtasaṃgeṃ nivālā |
ārtabhūta toṣalā | padārtha jevī || 2||
kṣudhākrāṃtāsa mil̤e anna | tṛṣākrāṃtāsa jīvana |
baṃdīṃ paḍilyāceṃ baṃdhana- | toḍināṃ, sukha || 3||
māhāpureṃ jājāvalā | to pailatīrāsa nelā |
kāṃ to svapnīṃcā ceilā | svapnaduḥkhī || 4||
koṇī yekāsī maraṇa- | yetāṃ, dileṃ jīvadāna |
saṃkaṭāsa nivāraṇa | toḍitāṃ sukha || 5||
rogiyāsa auṣadha | sapracita āṇī śuddha |
tayāsī hoye ānaṃda | ārogya hotāṃ || 6||
taisā saṃsāreṃ duḥkhavalā | trividhatāpeṃ pol̤alā |
toci yeka adhikārī jālā | paramārthāsī || 7||
te trividha tāpa te kaise | ātāṃ bolijeta taise |
yeviṣaīṃ yeka ase | vākyādhāra || 8||
śloka || deheṃdriyaprāṇena sukhaṃ duḥkhaṃ ca prāpyate |
imamādhyātmikaṃ tāpaṃ jāyate duḥka dehinām || 1 ||
sarvabhūtena saṃyogāt sukhaṃ duḥkhaṃ ca jāyate |
dvitīyatāpasaṃtāpaḥ satyaṃ caivādhibhautikaḥ || 2 ||
śubhāśubhena karmaṇā dehāṃte yamayātanā |
svarganarakādiṃ bhoktavyamidaṃ caivādhidaivikam || 3 ||
yeka tāpa ādhyātmika | dujā to ādibhūtika |
tisarā ādidaivika | tāpa jāṇāvā || 9||
ādhyātmika to koṇa | kaisī tyācī vol̤akhaṇa |
ādibhūtikāṃceṃ lakṣaṇa | jāṇije kaiseṃ || 10||
ādidaivika to kaisā | kavaṇa tayācī daśā |
heṃhi viśada kal̤e aisā | vistāra kīje || 11||
hāṃ jī mhaṇoni vaktā | jālā kathā vistāritā |
ādhyātmika tāpa ātāṃ | sāvadha aikā || 12||
deha iṃdriya āṇī prāṇa | yāṃceni yogeṃ āpaṇa |
sukhaduḥkheṃ siṇe jāṇa | yā nāṃva ādhyātmika || 13||
dehāmadhūna jeṃ āleṃ | iṃdriyeṃ prāṇeṃ duḥkha jāleṃ |
teṃ ādhyātmika bolileṃ | tāpatraīṃ || 14||
dehāmadhūna kāye āleṃ | prāṇeṃ koṇa duḥkha jāleṃ |
ātāṃ heṃ viśada keleṃ | pāhije kīṃ || 15||
kharuja khavaḍe pul̤iyā nāru | nakharuḍeṃ māṃjaryā devi govaru |
dehāmadhīla vikāru | yā nāṃva ādhyātmika || 16||
kākhamāṃjarī keśatoḍa | vokhaṭeṃ varṇa kāl̤aphoḍa |
vyādhī mūl̤avyādhī māhājaḍa | yā nāṃva ādhyātmika || 17||
aṃgul̤aveḍe gālaphugī | kaṃḍa lāge vāugī |
hiraḍī suje bhare balaṃgī | yā nāṃva ādhyātmika || 18||
vāuge phoḍa uṭhatī | kāṃ te suje āṃgakāṃtī |
vāta āṇī tiḍakā lāgatī | yā nāṃva ādhyātmika || 19||
nāiṭe aṃdu gajakarṇa | pehāce poṭa vistīrṇa |
baisaleṃ ṭāl̤eṃ phuṭatī karṇa | yā nāṃva ādhyātmika || 20||
kuṣṭa āṇi volā kuṣṭa | paṃḍyāroga atiśreṣṭha |
kṣayarogāce kaṣṭa | yā nāṃva ādhyātmika || 21||
vāṭī vaṭaka vāyegol̤ā | hātīṃ pāīṃ lāgatī kal̤ā |
bhovaṃḍī lāge vel̤ovel̤āṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 22||
volāṃḍā āṇī val̤a | poṭasul̤ācī tal̤amal̤a |
ārdhaśisī uṭhe kapāl̤a | yā nāṃva ādhyātmika || 23||
duḥkhe māja āṇi māna | puṣṭhī grīvā āṇi vadana |
astisāṃde duḥkhatī jāṇa | yā nāṃva ādhyātmika || 24||
kul̤ika taral̤a kāmiṇī | muramā suṃṭhareṃ māl̤iṇī |
videsīṃ lāgaleṃ pāṇī | yā nāṃva ādhyātmika || 25||
jal̤asosa āṇī hivāreṃ | girīvirī āṇī aṃdhāreṃ |
jvara pācāva āṇī śāreṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 26||
śaitya uṣṇa āṇī tṛṣā | kṣudhā nidrā āṇī diśā |
viṣayatṛṣṇecī durdaśā | yā nāṃva ādhyātmika || 27||
āl̤asī mūrkha āṇī apesī | bhaya udbhave mānasīṃ |
visarāl̤u duścitta āhirniśī | yā nāṃva ādhyātmika || 28||
mūtrakoḍa āṇī parameṃ | raktapitī raktaparameṃ |
khaḍācaḍhāceni śrame | yā nāṃva ādhyātmika || 29||
muraḍā hāgavaṇa unhāl̤e | diśā koṃḍatāṃ āṃdol̤e |
yeka vethā asona na kal̤e | yā nāṃva ādhyātmika || 30||
gāṃṭhī ḍhal̤alī jāle jaṃta | paḍe āṃva āṇī rakta |
anna taiseci paḍata | yā nāṃva ādhyātmika || 31||
poṭaphugī āṇī taḍasa | bharalā hira lāgalā ghāṃsa |
phoḍī lāgatāṃ kāsāvīsa | yā nāṃva ādhyātmika || 32||
ucakī lāgalī usita gelā | pīta usal̤aleṃ ulāṭa jhālā |
khare paḍasā āṇī khoṃkalā | yā nāṃva ādhyātmika || 33||
usal̤alā damā āṇī dhāpa | paḍajibha ḍhāsi āṇī kapha |
movājvara āṇī saṃtāpa | yā nāṃva ādhyātmika || 34||
koṇī seṃdūra ghātalāa | teṇeṃ prāṇī nirbujalā |
ghaśāmadhye phoḍa jālā | yā nāṃva ādhyātmika || 35||
gal̤asoṭyā āṇī jībha jhaḍe | sadā mukhīṃ durgaṃdhī paḍe |
daṃtahīna lāgatī kiḍe | yā nāṃva ādhyātmika || 36||
jaraṃḍī gholāṇā gaṃḍamāl̤ā | avacitā svayeṃ phuṭe ḍol̤ā |
āpaṇaci kāpī aṃgul̤ā | yā nāṃva ādhyātmika || 37||
kal̤ā tiḍakī lāgatī | kāṃ te daṃta unmal̤atī |
adhara jivhā ragaḍatī | yā nāṃva ādhyātmika || 38||
karṇaduḥkha netra duḥkha | nānā duḥkheṃ ghaḍe śoka |
garbhāṃdha āṇī napuśyaka | yā nāṃva ādhyātmika || 39||
phuleṃ vaḍasa āṇī paḍal̤eṃ | kīḍa gartā rātāṃdhal̤eṃ |
duścitta bhramiṣṭa āṇī khul̤eṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 40||
mukeṃ badhīra rākhoṃḍeṃ | thoṭeṃ cal̤aleṃ āṇī veḍeṃ |
pāṃgul̤a kuṟeṃ āṇī pāvaḍe | yā nāṃva ādhyātmika || 41||
tāraseṃ ghuleṃ kāṇeṃ kaireṃ | gārol̤eṃ jāmuna ṭāphareṃ |
śaḍāṃgul̤eṃ geṃgāṇeṃ vidareṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 42||
dāṃtireṃ bocireṃ ghānāl̤a | ghrāṇahīna śrotrahīna baral̤a |
ati kṛśa ati sthūl̤a | yā nāṃva ādhyātmika || 43||
toṃtareṃ boṃbaḍeṃ nirbal̤a | rogī kurūpa kuṭīl̤a |
matsarī khādāḍa tapīl̤a | yā nāṃva ādhyātmika || 44||
saṃtāpī anutāpī matsarī | kāmika hevā tiraskārī |
pāpī avaguṇī vikārī | yā nāṃva ādhyātmika || 45||
uṭhavaṇeṃ tāṭhā karaka | āvaṭal̤e āṇī lacaka |
sujī āṇī cālaka | yā nāṃva ādhyātmika || 46||
sala āḍaveṃ garbhapāta | stanaguṃte sanapāta |
saṃsārakoṃḍe āpamṛtya | yā nāṃva ādhyātmika || 47||
nakhavikha āṇī hiṃgurḍeṃ | bāṣṭa āṇī vāvaḍeṃ |
ugīca dāṃtakhīl̤a paḍe | yā nāṃva ādhyātmika || 48||
jhaḍatī pātīṃ sujatī bhavayā | netrīṃ hotī rājhaṇavaḍīyā |
cāl̤asī lāge prāṇiyāṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 49||
vāṃga til̤a surameṃ lāṃseṃ | cāmakhil̤a galaṃḍe maseṃ |
cukura hoije mānaseṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 50||
nānā phuga āṇī āvāl̤eṃ | āṃgīṃ durgaṃdhī prabal̤e |
cāīcāṭī lāl̤a gal̤e | yā nāṃva ādhyātmika || 51||
nānā ciṃtecī kājal̤ī | nānā duḥkheṃ citta pol̤ī |
vyādhīvāṃcūna tal̤amal̤ī | yā nāṃva ādhyātmika || 52||
vṛddhapaṇīcyā āpadā | nānā roga hotī sadā |
deha kṣīṇa sarvadā | yā nāṃva ādhyātmika || 53||
nānā vyādhī nānā duḥkheṃ | nānā bhoga nānā khāṃḍakeṃ |
prāṇī tal̤amal̤ī śokeṃ | yā nāṃva ādhyātmika || 54||
aisā ādhyātmika tāpa | pūrvapāpācā saṃtāpa |
sāṃgatāṃ sarenā amūpa | duḥkhasāgara || 55||
bahuta kāya bolāveṃ | śrotīṃ saṃketeṃ jāṇāveṃ |
puḍheṃ bolije svabhāveṃ | ādibhūtika || 56||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ādhyātmikatāpanirūpaṇanāma samāsa sahāvā || 6||
samāsa sātavā : ādhibhautika tāpa || śrīrām ||
māgāṃ jāleṃ nirūpaṇa | ādhyātmikāceṃ lakṣaṇa |
ātāṃ ādibhūtika to koṇa | sāṃgijela || 1||
śloka ||
sarvabhūtena saṃyogāt sukhaṃ duḥkhaṃ ca jāyate |
dvitīyatāpasaṃtāpaḥ satyaṃ caivādhibhautikaḥ ||
sarva bhūtāṃceni saṃyogeṃ | sukhaduḥkha upajoṃ lāge |
tāpa hotāṃ mana bhaṃge | yā nāṃva ādibhūtika || 2||
tarī yā ādibhūtikāceṃ lakṣaṇa | prāṃjal̤a karūṃ nirūpaṇa |
jeṇeṃ anubhavāsa ye pūrṇa | vol̤akhī tāpatrayācī || 3||
ṭheṃcā lāgatī moḍatī kāṃṭe | vijhatī śastrāṃce dhāyaṭe |
salā silakā āṇī sarāṃṭe | yā nāṃva ādibhūtika || 4||
aṃgyā āṇī kācakuhirī | āvacaṭā lāge śarīrīṃ |
gāṃdhīla yeūna daṃśa karī | yā nāṃva ādibhūtika || 5||
māsī gomāsī mohal̤amāsī | muṃgī telamuṃgī ḍāṃsa dasī |
soṭa jal̤ū lāge yāsī | ādibhūtika bolije || 6||
pisā pisol̤e cāṃcaṇa | kusal̤eṃ muṃgal̤e ḍheṃkuṇa |
visīpha bhovara goṃciḍa jāṇa | yā nāṃva ādibhūtika || 7||
goṃbī viṃcu āṇī vikhāra | vyāghra lāaṃḍige āṇī śūkara |
gausāyal̤a sāmara | yā nāṃva ādibhūtika || 8||
rānagāī rānamhaise | rānaśakaṭṭa āṇī rīseṃ |
rānahātī lāṃvapiseṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 9||
susarīneṃ voḍhūna neleṃ | kāṃ teṃ āvaciteṃ buḍāleṃ |
āthavā khal̤āl̤īṃ paḍileṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 10||
nānā vikhāreṃ ājagara | nānā magareṃ jal̤acara |
nānā vanacareṃ apāra | yā nāṃva ādibhūtika || 11||
aśva vṛṣabha āṇī khara | svāna śūkara jaṃbuka mārjara |
aisīṃ bahuvidha krūra | yā nāṃva ādibhūtika || 12||
aisīṃ karkaśeṃ bhayānakeṃ | bahuvidha duḥkhadāyakeṃ |
duḥkheṃ dāruṇeṃ anekeṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 13||
bhiṃtī māl̤avaṃde paḍatī | kaḍe bhuyerīṃ koṃsal̤atī |
vṛkṣa āṃgāvarī moḍatī | yā nāṃva ādibhūtika || 14||
koṇī yekācā śrāpa jaḍe | koṇī yekeṃ kele ceḍe |
ādhāṃtarī hotī veḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 15||
koṇī yekeṃ cāl̤avileṃ | koṇī yekeṃ bhraṣṭavile |
koṇī yekeṃ dharūna neleṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 16||
koṇī yekeṃ dileṃ vīṣa | koṇī yekeṃ lāvile doṣa |
koṇī yekeṃ ghātaleṃ pāśa | yā nāṃva ādibhūtika || 17||
avacitā sera lāgalā | neṇo bibavā ciḍalā |
prāṇī dhureṃ jājāvalā | yā nāṃva ādibhūtika || 18||
iṃgal̤āvarī pāya paḍe | śil̤ekhāleṃ hāta sāṃpaḍe |
dhāvatāṃ āḍakhul̤e paḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 19||
vāpī kūpa sarovara | gartā kaḍā nadītīra |
āvaciteṃ paḍe śarīra | yā nāṃva ādibhūtika || 20||
durgākhāleṃ koṃsal̤atī | jhāḍāvarūna paḍatī |
teṇeṃ duhkheṃ ākraṃdatī | yā nāṃva ādibhūtika || 21||
sīteṃ voṭha tarakatī | hāta pāva ṭāṃkā phuṭatī |
cikhalyā jivhāl̤yā lāgatī | yā nāṃva ādibhūtika || 22||
aśanapānāciye vel̤e | uṣṇa raseṃ jivhā pol̤e |
dāṃta kaskare āṇī haral̤e | yā nāṃva ādibhūtika || 23||
parādhena bāl̤apaṇīṃ | kuśabdamārajācaṇī |
annavastreṃvīṇa āl̤aṇī | yā nāṃva ādibhūtika || 24||
sāsuravāsa gālore | ṭhuṇake lāsaṇeṃ cimore |
āleṃ rudana na dhare | yā nāṃva ādibhūtika || 25||
cukatāṃ kāna pil̤itī | kāṃ to ḍol̤ā hiṃga ghālitī |
sarvakāl̤a dhārakīṃ dharitī | yā nāṃva ādibhūtika || 26||
nānā prakārīce māra | durjana māritī apāra |
durī aṃtare māhera | yā nāṃva ādibhūtika || 27||
karṇanāsika viṃdhileṃ | bal̤eṃci dharūna goṃdhileṃ |
khoḍī jāliyā pol̤avileṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 28||
paracakrīṃ dharūna neleṃ | nīca yātīsa didhaleṃ |
durdaśā hoūna meleṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 29||
nānā roga udbhavale | je ādhyātmikīṃ bolile |
vaidya paṃcākṣarī āṇile | yā nāṃva ādibhūtika || 30||
nānā vetheceṃ nirśana | vhāvayā auṣadha dāruṇa |
bal̤ātkāreṃ detī jāṇa | yā nāṃva ādibhūtika || 31||
nānā vallīce rasa | kāḍe gargoḍa karkaśa |
ghetāṃ hoye kāsāvīsa | yā nāṃva ādibhūtika || 32||
ḍhāl̤a āṇī ukhāl̤a detī | pathya kaṭhīṇa sāṃgatī |
anupāna cukatāṃ vipattī | yā nāṃva ādibhūtika || 33||
phāḍa rakta phāṃsaṇī | gullaḍāgāṃcī jācaṇī |
teṇeṃ duḥkheṃ duḥkhave prāṇī | yā nāṃva ādibhūtika || 34||
rucika bibave ghālitī | nānā duḥkheṃ daḍape detī |
sirā toḍitī jal̤ā lāvitī | yā nāṃva ādibhūtika || 35||
bahu roga bahu auṣadheṃ | sāṃgatāṃ apāreṃ agādheṃ |
prāṇī dukhave teṇeṃ khedeṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 36||
bolāvilā paṃcākṣarī | dhūramāra pīḍā karī |
nānā yātanā caturīṃ | ādibhūtika jāṇije || 37||
daravaḍe ghālūniyāṃ janā | taśkara karitī yātanā |
teṇeṃ duḥkha hoye manā | yā nāṃva ādibhūtika || 38||
agnīceni jvāl̤eṃ pol̤e | teṇeṃ duḥkheṃ prāṇī haraṃbal̤e |
hānī jāliyāṃ vival̤e | yā nāṃva ādibhūtika || 39||
nānā maṃdireṃ suṃdareṃ | nānā ratnāṃcīṃ bhāṃḍāreṃ |
divyāṃbareṃ manohareṃ | dagdha hotī || 40||
nānā dhānyeṃ nānā padārtha | nānā paśu nānā svārtha |
nānā pātreṃ nānā artha | manuṣyeṃ bhasma hotī || 41||
āgna lāgalā setī | dhānyeṃ baṇavyā āṇī khaḍakutī |
yukṣadaṃḍa jal̤ona jātī | akasmāta || 42||
aisā āgna lāgalā | athavā koṇī lāvilā |
hānī jālī kāṃ pol̤alā | yā nāṃva ādibhūtika || 43||
aiseṃ sāṃgatāṃ bahuta | hotī vanhīce āghāta |
teṇe duḥkheṃ duḥkhave citta | yā nāṃva ādibhūtika || 44||
hārape visare āṇī sāṃḍe | nāse gāhāl̤a phuṭe paḍe |
asādhya hoye koṇīkaḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 45||
prāṇī sthānabhraṣṭa jāleṃ | nānā paśūteṃ cukaleṃ |
kanyāputra gāhāl̤ale | yā nāṃva ādibhūtika || 46||
taśkara athavā dāvedāra | āvacitāṃ karitī saṃvhāra |
luṭitī ghareṃ netī khillāra | yā nāṃva ādibhūtika || 47||
nānā dhānyeṃ kel̤ī kāpitī | pānamal̤āṃ mīṭha ghālitī |
aise nānā āghāta karitī | yā nāṃva ādibhūtika || 48||
maiṃda ucale khāṇorī | suvarṇapaṃthī bhurarekarī |
ṭhaku siṃtaru varapekarī | varapā ghālitī || 49||
gaṭhīchoḍe dravya soḍitī | nānā āl̤aṃkāra kāḍhitī |
nānā vastu mūṣaka netī | yā nāṃva ādibhūtika || 50||
vīja paḍe hiṃva paḍe | prāṇī prajaṃnī sāṃpaḍe |
kāṃ to māhāpurīṃ buḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 51||
bhovareṃ val̤aṇeṃ āṇī dhāra | vosāṇeṃ lāṭā apāra |
vṛścika goṃbī ājagara | vāhona jātī || 52||
tayāmadheṃ prāṇī sāṃpaḍalā | khaḍakī beṭīṃ āḍakalā |
buḍata buḍata vāṃcalā | yā nāṃva ādibhūtika || 53||
manāsārikhā nase saṃsāra | kurūpa karkaśa strī krūra |
vidhavā kanyā mūrkha putra | yā nāṃva ādibhūtika || 54||
bhūta piśācca lāgaleṃ | āṃgāvarūna vāreṃ geleṃ |
abaddhamaṃtre prāṇī cal̤aleṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 55||
brāhmaṇasamaṃdha śarīrīṃ | bahusāla pīḍā karī |
śaneśvarācā dhokā dharī | yā nāṃva ādibhūtika || 56||
nānā grahe kāl̤avāra | kāl̤atithī ghātacaṃdra |
kāl̤avel̤a ghātanakṣatra | yā nāṃva ādibhūtika || 57||
siṃka piṃgal̤ā āṇī pālī | vokhaṭeṃ holā kāka kalālī |
ciṃtā kājal̤ī lāgalī | yā nāṃva ādibhūtika || 58||
divaṭā saravadā bhākūna gelā | aṃtarīṃ dhokā lāgalā |
duḥsvapneṃ jājāvalā | yā nāṃva ādibhūtika || 59||
bhālu bhuṃke svāna raḍe | pālī aṃgāvarī paḍe |
nānā cinheṃ ciṃtā pavāḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 60||
bāherī nighatāṃ apaśakūna | nānā prakāreṃ vichinna |
teṇeṃ guṇeṃ bhaṃge mana | yā nāṃva ādibhūtika || 61||
prāṇī baṃdī sāṃpaḍalā | yātane varapaḍā jālā |
nānā duḥkheṃ duḥkhavalā | yā nāṃva ādibhūtika || 62||
prāṇī rājadaṃḍa pāvata | jerabaṃda cābuka veta |
daremāra tal̤avemāra hota | yā nāṃva ādibhūtika || 63||
koraḍe pāraṃbyā phoka | bahuprakāreṃ aneka |
bahutāḍitī ādibhūtika | yā nāṃva bolije || 64||
mogharīmāra budhalemāra | caukhurūna ḍaṃgāraṇemāra |
bukyā gacāṃḍyā guḍhaghemāra | yā nāṃva ādibhūtika || 65||
lātā taparākhā seṇamāra | kānakhaḍe dagaḍamāra |
nānā prakārīṃce māra | yā nāṃva ādibhūtika || 66||
ṭāṃgaṇeṃ ṭiparyā pichoḍe | beḍī budhanāla koladaṃḍe |
rakṣaṇanigraha cahūṃkaḍe | yā nāṃva ādibhūtika || 67||
nākavaṇī cunavaṇī | mīṭhavaṇī rāyavaṇī |
gul̤avaṇyācī jācaṇī | yā nāṃva ādibhūtika || 68||
jal̤āmadhyeṃ bucakal̤itī | hastīpuḍheṃ bāṃdhona ṭākitī |
hākitī chal̤itī yātāyātī | yā nāṃva ādibhūtika || 69||
karṇacheda ghrāṇacheda | hastacheda pādacheda |
jivhācheda adharacheda | yā nāṃva ādibhūtika || 70||
tīramāra sul̤īṃ detī | netra vṛṣaṇa kāḍhitī |
nakhonakhīṃ suyā māritī | yā nāṃva ādibhūtika || 71
pāraḍyāmadhyeṃ ghālaṇeṃ | kāṃ kaḍeloṭa karaṇeṃ |
kāṃ bhāṃḍyāmukheṃ uḍavaṇeṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 72||
kānīṃ khuṃṭā ādal̤itī | apānīṃ mekhā māritī |
khāla kāḍhūna ṭākitī | yā nāṃva ādibhūtika || 73||
bhota āṇī boṭaboṭī | athavā gal̤a ghālaṇeṃ kaṃṭhīṃ |
sāṃḍasa lāvūna āṭāṭī | yā nāṃva ādibhūtika || 74||
siseṃ pājaṇeṃ vīṣa deṇeṃ | athavā siracheda karaṇeṃ |
kāṃ pāyātal̤īṃ ghālaṇeṃ | yā nāṃva ādibhūtika || 75||
saraḍa māṃjareṃ bharitī | athavā phāṃsīṃ neūna detī |
nānāparī pīḍā karitī | yā nāṃva ādibhūtika || 76||
svānapral̤aye vyāghrapral̤aye | bhūtapral̤aye susarīpral̤aye |
śastrapral̤aye vijhapral̤aye | yā nāṃva ādibhūtika || 77||
sīrā voḍhūna ghetī | ṭeṃbheṃ lāuna bhājitī |
aiśā nānā vipattī | yā nāṃva ādibhūtika || 78||
manuṣyahānī vittahānī | vaibhavahānī mahatvahānī |
paśuhānī padārthahānī | yā nāṃva ādibhūtika || 79||
bāl̤apaṇīṃ mare mātā | tāruṇyapaṇīṃ mare kāṃtā |
vṛddhapaṇīṃ mṛtya sutā | yā nāṃva ādibhūtika || 80||
duḥkha dāridra āṇī ruṇa | videśapal̤aṇī nāgavaṇa |
āpadā anupatti kadānna | yā nāṃva ādibhūtika || 81||
ākāṃta vākhāpral̤aye | yuddhya hotāṃ parājaye |
jivalagāṃcā hoye kṣaye | yā nāṃva ādibhūtika || 82||
kaṭhīṇa kāl̤a āṇī duṣkāl̤a | sāśaṃka āṇī vokhaṭī vel̤a |
udvega ciṃtece hal̤āl̤a | yā nāṃva ādibhūtika || 83||
ghāṇā carakhīṃ sirakalā | cākākhāleṃ sāṃpaḍalā |
nānā vanhīṃta paḍilā | yā nāṃva ādibhūtika || 84||
nānā śastreṃ bhedilā | nānā svāpadīṃ bhakṣilā |
nānā baṃdīṃ paḍilā | yā nāṃva ādibhūtika || 85||
nānā kuvāseṃ nirbuje | nānā apamāneṃ lāje |
nānā śokeṃ prāṇī jhije | yā nāṃva ādibhūtika || 86||
aiseṃ sāṃgatāṃ apāra | āheta duḥkhāce ḍoṃgara |
śrotīṃ jāṇāvā vicāra | ādibhūtikācā || 87||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ādibhautikatāpanirūpaṇanāma samāsa sātavā || 7||
samāsa āṭhavā : ādhidaivika tāpa || śrīrām ||
māgāṃ bolilā ādhyātmika | tyāuparīṃ ādibhūtika |
ātāṃ bolijela ādidaivika | to sāvadha aikā || 1||
śloka ||
śubhāśubhena karmaṇā dehāṃte yamayātanā |
svarganarakādibhoktavyamidaṃ caivādhidaivikam ||
śubhāśubha karmāneṃ janā | dehāṃtīṃ yemayātanā |
svarga narka bhoga nānā | yā nāṃva ādhidaivika || 2||
nānā doṣa nānā pātakeṃ | madāṃdhapaṇeṃ avivekeṃ |
kelīṃ, parī teṃ duḥkhadāyakeṃ | yemayātanā bhogavitī || 3||
āṃgabal̤eṃ dravyabal̤eṃ | manuṣyabal̤eṃ rājabal̤eṃ |
nānā sāmarthyāceni bal̤eṃ | akṛtya karitī || 4||
nītī sāṃḍūniyāṃ tatvatāṃ | karūṃ naye teṃci karitāṃ |
yemayātanā bhogitāṃ | jīva jāye || 5||
ḍol̤e jhāṃkūna svārthabuddhīṃ | nānā abhil̤āśa kubuddhīṃ |
vṛtti bhūmisimā sāṃdhī | dravya dārā padārtha || 6||
mātalepaṇeṃ unmatta | jīvaghāta kuṭuṃbaghāta |
apramāṇa kriyā karīta | mhaṇauna yemayātanā || 7||
maryādā sāṃḍūni cālatī | grāmā daṃḍī grāmādhipatī |
deśā daṃḍī deśādhipatī | nītinyāya sāṃḍitāṃ || 8||
deśādhipatīsa daṃḍitā rāvo | rāyāsa daṃḍitā devo |
rājā na karitāṃ nītinyāvo | mhaṇauna yamayātanā || 9||
anītīneṃ svārtha pāhe | rājā pāpī hoūna rāhe |
rājyāaṃtīṃ narka āhe | mhaṇauniyāṃ || 10||
rājā sāṃḍitāṃ rājanīti | tayāsa yema gāṃjitī |
yema nīti sāṃḍitāṃ dhāvatī | devagaṇa || 11||
aisī maryādā lāvilī deveṃ | mhaṇauni nītīneṃ vartāveṃ |
nīti nyāya sāṃḍitāṃ bhogāveṃ | yemayātanesī || 12||
deveṃ prerile yema | mhaṇauni ādidaivika nāma |
tṛtīya tāpa durgama | yemayātanecā || 13||
yemadaṃḍa yemayātanā | śāstrīṃ bolile prakāra nānā |
to bhoga kadāpi cukenā | yā nāṃva ādidaivika || 14||
yemayātanece kheda | śāstrīṃ bolile viśada |
śerīrīṃ ghālūna, apramāda- | nānā prakāreṃ || 15||
pāpapuṇyācīṃ śarīre | svargīṃ asatī kal̤ivareṃ |
tyāṃta ghālūna nānā prakāreṃ | pāpapuṇya bhogavitī || 16||
nānā puṇyeṃ vil̤āsa | nānā doṣeṃ yātanā karkaśa |
śāstrīṃ bolileṃ aviśvāsa- | mānūṃca naye || 17||
vedājñeneṃ na cālatī | haribhaktī na karitī |
tyāsa yemayātanā karitī | yā nāṃva ādidaivika || 18||
akṣobha narkīṃ udaṃḍa jīva | junāṭa kiḍe karitī ravarava |
bāṃdhona ṭākitī hātapāva | yā nāṃva ādidaivika || 19||
udaṃḍa paisa lāhāna mukha | kuṃbhākāra kuṃḍa yeka |
durgaṃdhī ukāḍā kuṃbhapāka | |
yā nāṃva ādidaivika || 20||
taptabhūmikā tāvitī | jal̤ata sthaṃbha poṭāl̤avitī |
nānā sāṃḍasa lāvitī | yā nāṃva ādidaivika || 21||
yemadaṃḍāce udaṃḍa māra | yātanecī sāmagrī apāra |
bhoga bhogitī pāapī nara | yā nāṃva ādidaivika || 22||
pṛthvīmadhyeṃ māra nānā | tyāhūna kaṭhīṇa yemayātanā |
maritāṃ usaṃtaci asenā | yā nāṃva ādidaivika || 23||
caughe cauṃkaḍe voḍhitī | yeka te jhoṃkūna pāḍitī |
tāṇitī māritī voḍhūni netī | yā nāṃva ādidaivika || 24||
uṭhavenā basavenā | raḍavenā paḍavenā |
yātanevarī yātanā | yā nāṃva ādidaivika || 25||
ākraṃde raḍe āṇi phuṃje | dhakādhakīneṃ nirbuje |
jhurjharoṃ paṃjara hoūna jhije | yā nāṃva ādidaivika || 26||
karkaśa vacaneṃ karkaśa māra | yātanece nānā prakāra |
trāsa pāvatī doṣī nara | yā nāṃva ādidaivika || 27||
māgāṃ bolilāṃ rājadaṃḍa | tyāhūna yemadaṃḍa udaṃḍa |
tethīla yātanā pracaṃḍa | bhīmarūpa dāruṇa || 28||
ādhyātmika ādibhūtika | tyāhūni viśeṣa ādidaivika |
alpa saṃketeṃ kāṃhīṃyeka | kal̤āvayā bolileṃ ||29||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde ādidaivikatāpanirūpaṇanāma samāsa āṭhavā || 8||
samāsa navavā : mṛtyunirūpaṇa || śrīrām ||
saṃsāra mhaṇije saveṃca svāra | nāhīṃ maraṇāsa udhāra |
māpīṃ lāgaleṃ śarīra | ghaḍīneṃ ghaḍī || 1||
nitya kāl̤ācī saṃgatī | na kal̤e hoṇārācī gatī |
karmāsārikhe prāṇī paḍatī | nānā desīṃ videsīṃ || 2||
saratāṃ saṃcitāceṃ śeṣa | nāhīṃ kṣaṇācā avakāśa |
bharatāṃ na bharatāṃ nimiṣya | jāṇeṃ lāge || 3||
avaciteṃ kāl̤āce mhaṇiyāre | mārita suṭatī yekasareṃ |
neūna ghālitī puḍhāreṃ | mṛtyupaṃthe || 4||
hotāṃ mṛtyācī āṭāṭī | koṇī ghālūṃ na sakatī pāṭhīṃ |
sarvatrāṃsa kuṭākuṭī | māgeṃpuḍheṃ hotase || 5||
mṛtyukāl̤a kāṭhī nikī | baise bal̤iyāce mastakīṃ |
māhārāje bal̤iye lokīṃ | rāhoṃ na sakatī || 6||
mṛtya na mhaṇe kiṃ hā krūra | mṛtya na mhaṇe hā juṃjhāra |
mṛtya na mhaṇe saṃgrāmaśūra | samarāṃgaṇīṃ || 7||
mṛtya na mhaṇe kiṃ hā kopī | mṛtya na mhaṇe hā pratāpī |
mṛtya na mhaṇe ugrarūpī | māhāṃkhal̤a || 8||
mṛtya na mhaṇe balāḍhya | mṛtya na mhaṇe dhanāḍhya |
mṛtya na mhaṇe āḍhya | sarva guṇeṃ || 9||
mṛtya na mhaṇe hā vikhyāta | mṛtya na mhaṇe hā śrīmaṃta |
mṛtya na mhaṇe hā adbhuta | parākramī || 10||
mṛtya na mhaṇe hā bhūpatī | mṛtya na mhaṇe hā cakravatī |
mṛtya na mhaṇe hā karāmatī | kaivāḍa jāṇe || 11||
mṛtya na mhaṇe hā hayapatī | mṛtya na mhaṇe gajapatī |
mṛtya na mhaṇe narapatī | vikhyāta rājā || 12||
mṛtya na mhaṇe variṣṭha janīṃ | mṛtya na mhaṇe rājakāraṇī |
mṛtya na mhaṇe vetanī | vetanadhartā || 13||
mṛtya na mhaṇe desāī | mṛtya na mhaṇe vevasāī |
mṛtya na mhaṇe ṭhāī ṭhāī | puṃḍa rāje || 14||
mṛtya na mhaṇe mudrādhārī | mṛtya na mhaṇe vyāpārī |
mṛtya na mhaṇe paranārī | rājakanyā || 15||
mṛtya na mhaṇe kāryākāraṇa | mṛtya na mhaṇe varṇāvarṇa |
mṛtya na mhaṇe hā brāhmaṇa | karmaniṣṭha || 16||
mṛtya na mhaṇe vitpanna | mṛtya na mhaṇe saṃpanna |
mṛtya na mhaṇe vidvajjana | samudāī || 17||
mṛtya na mhaṇe hā dhūrta | mṛtya na mhaṇe bahuśruta |
mṛtya na mhaṇe hā paṃḍita | māhābhalā || 18||
mṛtya na mhaṇe purāṇika | mṛtya na mhaṇe hā vaidika |
mṛtya na mhaṇe hā yājñika | athavā josī || 19||
mṛtya na mhaṇe agnihotrī | mṛtya na mhaṇe hā śrotrī |
mṛtya na mhaṇe maṃtrayaṃtrī | pūrṇāgamī || 20||
mṛtya na mhaṇe śāstrajña | mṛtya na mhaṇe vedajña |
mṛtya na mhaṇe sarvajña | sarva jāṇe || 21||
mṛtya na mhaṇe brahmatyā | mṛtya na mhaṇe gohatyā |
mṛtya na mhaṇe nānā hatyā | strībāl̤akādika || 22||
mṛtya na mhaṇe rāgajñānī | mṛtya na mhaṇe tāl̤ajñānī |
mṛtya na mhaṇe tatvajñānī | tatvavettā || 23||
mṛtya na mhaṇe yogyābhyāsī | mṛtya na mhaṇe saṃnyāsī |
mṛtya na mhaṇe kāl̤āsī | vaṃcūṃ jāṇe || 24||
mṛtya na mhaṇe hā sāvadha | mṛtya na mhaṇe hā siddha |
mṛtya na mhaṇe vaidya prasiddha | paṃcākṣarī || 25||
mṛtya na mhaṇe hā gosāvī | mṛtya na mhaṇe hā tapasvī |
mṛtya na mhaṇe hā manasvī | udāsīna || 26||
mṛtya na mhaṇe ṛṣeśvara | mṛtya na mhaṇe kaveśvara |
mṛtya na mhaṇe digaṃbara | samādhistha || 27||
mṛtya na mhaṇe haṭhayogī | mṛtya na mhaṇe rājayogī |
mṛtya na mhaṇe vītarāgī | niraṃtara || 28||
mṛtya na mhaṇe brahmacyārī | mṛtya na mhaṇe jaṭādhārī |
mṛtya na mhaṇe nirāhārī | yogeśvara || 29||
mṛtya na mhaṇe hā saṃta | mṛtya na mhaṇe hā mahaṃta |
mṛtya na mhaṇe hā gupta | hota ase || 30||
mṛtya na mhaṇe hā svādhena | mṛtya na mhaṇe hā parādhena |
sakal̤a jīvāṃsa prāśana | mṛtyuci karī || 31||
yeka mṛtyumārgī lāgale | yekīṃ ārdhapaṃtha kramile |
yeka te sevaṭāsa gele | vṛddhapaṇīṃ || 32||
mṛtya na mhaṇe bāl̤a tāruṇya | mṛtya na mhaṇe sulakṣaṇa |
mṛtya na mhaṇe vicakṣaṇa | bahu bolikā || 33||
mṛtya na mhaṇe hā ādhāru | mṛtya na mhaṇe udāra |
mṛtya na mhaṇe hā suṃdara | caturāṃga jāṇe || 34||
mṛtya na mhaṇe puṇyapuruṣa | mṛtya na mhaṇe haridāsa |
mṛtya na mhaṇe viśeṣa | sukṛtī nara || 35||
ātāṃ aso heṃ bolaṇeṃ | mṛtyāpāsūna suṭije koṇeṃ |
māgeṃpuḍheṃ viśvāsa jāṇeṃ | mṛtyupaṃtheṃ || 36||
cyārī khāṇī cyārī vāṇī | cauryāsī lakṣa jīvayonī |
janmā āle tituke prāṇī | mṛtya pāvatī || 37||
mṛtyābheṇeṃ pal̤oṃ jātāṃ | tarī mṛtya soḍinā sarvathā |
mṛtyāsa na ye cukavitāṃ | kāṃhīṃ kelyā || 38||
mṛtya na mhaṇe hā svadesī | mṛtya na mhaṇe hā videsī |
mṛtya na mhaṇe hā upavāsī | niraṃtara || 39||
mṛtya na mhaṇe thora thora | mṛtya na mhaṇe harihara |
mṛtya na mhaṇe avatāra | bhagavaṃtāce || 40||
śrotīṃ kopa na karāvā | hā mṛtyaloka sakal̤āṃsa ṭhāvā |
upajalā prāṇī jāīla baravā | mṛtyapaṃtheṃ || 41||
yetheṃ na manāvā kiṃta | hā mṛtyaloka vikhyāta |
pragaṭa jāṇatī samasta | lahāna thora || 42||
tathāpī kiṃta mānijela | tarī hā mṛtyaloka navhela |
yākāraṇeṃ nāsela | upajalā prāṇī || 43||
aiseṃ jāṇoniyāṃ jīveṃ | yāceṃ sārthakaci karāveṃ |
janīṃ marona uravāveṃ | kīrtirūpeṃ || 44||
yeravīṃ prāṇī lahāna thora | mṛtya pāvatī hā nirdhāra |
bolileṃ heṃ anyathā uttara | mānūṃcī naye || 45||
gele vahuta vaibhavāce | gele bahuta āyuṣyāce |
gele agādha mahimece | mṛtyapaṃtheṃ || 46||
gele bahuta parākramī | gele bahuta kapaṭakarmī |
gele bahuta saṃgrāmī | saṃgrāmasaure || 47||
gele bahutāṃ bal̤āṃce | gele bahutāṃ kāl̤āṃce |
gele bahutāṃ kul̤āṃce | kul̤avaṃta rāje || 48||
gele bahutāṃce pāl̤aka | gele buddhīce cāl̤aka |
gele yuktīce tārkika | tarkavādī || 49||
gele vidyece sāgara | gele bal̤āce ḍoṃghara |
gele dhanāce kubera | mṛtyapaṃthe || 50||
gele bahuta puruṣārthāce | gele bahuta vikramāce |
gele bahuta āṭopāce | kāryakarte || 51||
gele bahuta śastradhārī | gele bahuta paropakārī |
gele bahuta nāanāparī | dharmarakṣaka || 52||
gele bahuta pratāpāce | gele bahuta satkīrtīce |
gele bahuta nītīce | nītivaṃta rāje || 53||
gele bahuta matavādī | gele bahuta kāryavādī |
gele bahuta vevādī | bahutāṃparīce || 54||
gelīṃ paṃḍitāṃcī thāṭeṃ | gelīṃ śabdāṃcīṃ kacāṭeṃ |
gelīṃ vādakeṃ acāṭeṃ | nānā mateṃ || 55||
gele tāpaṣāṃce bhāra | gele saṃnyāsī apāra |
gele vicārakarte sāra | mṛtyapaṃthe || 56||
gele bahuta saṃsārī | gele bahuta veṣadhārī |
gele bahuta nānāparī | nānā chaṃda karūnī || 57||
gele brāhmaṇasamudāye | gele bahuta ācyārya |
gele bahuta sāṃgoṃ kāye | kitī mhaṇauni || 58||
aso aise sakal̤ahi gele | paraṃtu yekaci rāhile |
je svarupākāra jāle | ātmajñānī || 59||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde mṛtyanirūpaṇanāma samāsa navavā || 9||
samāsa dahāvā : vairāgya nirūpaṇa || śrīrām ||
saṃsāra mhaṇije māhāpūra | mājīṃ jal̤acareṃ apāra |
ḍaṃkhūṃ dhāvatī vikhāra | kāl̤asarpa || 1||
āśā mamatā dehīṃ beḍī | susarī karitātī taḍātoḍī |
neūna duḥkhāce sāṃkaḍī- | mājīṃ ghālitī || 2||
ahaṃkāranakreṃ uḍavileṃ | neūni pātāl̤īṃ buḍavileṃ |
tethuniyāṃ soḍavileṃ | na vace prāṇī || 3||
kāma =magaramiṭhī suṭenā | tiraskāra lāgalā tuṭenā |
mada matsara vohaṭenā | bhūli paḍilī || 4||
vāsanādhāmiṇī paḍilī gal̤āṃ | ghālūna veṃṭāl̤eṃ vamī garal̤ā |
jivhā lāl̤ī vel̤ovel̤āṃ | bhayānaka || 5||
māthāṃ prapaṃcāceṃ vojheṃ | gheūna mhaṇe mājheṃ mājheṃ |
buḍatāṃhī na soḍī, phuṃje | kul̤ābhimāneṃ || 6||
paḍileṃ bhrāṃtīceṃ aṃdhāreṃ | nāgavileṃ abhimānacoreṃ |
āleṃ ahaṃteceṃ kāvireṃ | bhūtabādhā || 7||
bahuteka āvartīṃ paḍile | prāṇī vāhātaci gele |
jeṃhiṃ bhagavaṃtāsī bobhāīleṃ | bhāvārthabal̤eṃ || 8||
deva āpaṇa ghālūni uḍī | tayāṃsī neleṃ pailathaḍī |
yera teṃ abhāvikeṃ bāpuḍīṃ | vāhātaci gelīṃ || 9||
bhagavaṃta bhāvācā bhukelā | bhāvārtha dekhona bhulalā |
saṃkaṭīṃ pāve bhāvikālā | rakṣitase || 10||
jayāsa bhagavaṃta āvaḍe | tayāceṃ devāsīṃ sāṃkaḍeṃ |
saṃsāraduḥkha sakal̤a uḍe | nijadāsāceṃ || 11||
je aṃkita īśvarāce | tayāṃsa sohal̤e nijasukhāce |
dhanya teci daivāce | bhāvika jana || 12||
jaisā bhāva jayāpāsīṃ | taisā daiva tayāsī |
jāṇe bhāva aṃtarasākṣī | prāṇīmātrāṃcā || 13||
jarī bhāva asilā māīka | tarī deva hoye māhā ṭhaka |
navala tayāceṃ kautuka | jaiśāsa taisā || 14||
jaiseṃ jayāceṃ bhajana | taiseṃcī de samādhāna |
bhāva hotāṃ kiṃcita nyūna | āpaṇahi durāve || 15||
darpaṇīṃ pratibiṃba dise | jaisyāsa taiseṃ bhāse |
tayāceṃ sūtra ase | āpaṇāca pāsīṃ || 16||
jaiseṃ āpaṇa karāveṃ | taiseṃci teṇeṃ vhāveṃ |
jarī ḍol̤e pasarūni pāhāveṃ | tarī teṃhī ṭavakāre || 17||
bhṛkuṭīsa ghālūna miṭhī | pāhātāṃ krodheṃ teṃhi uṭhī |
āpaṇa hāsya karitāṃ poṭīṃ | teṃhi ānaṃde || 18||
jaisā bhāva pratibiṃbalā | tayācāci deva jālā |
jo jaiseṃ bhaje tyālā | taisāci vol̤e || 19||
bhāveṃ parāmārthāciyā vāṭā | vāhātī bhaktīciyā peṃṭhā |
bharalā mokṣācā cohāṭā | sajjanasaṃgeṃ || 20||
bhāveṃ bhajanīṃ je lāgale | te īśvarī pāvana jāle |
bhāvārthabal̤eṃ uddharile | pūrvaja tehīṃ || 21||
āpaṇa svayeṃ tarale | janāsahi upegā āle |
kīrtiśravaṇeṃ jāle | abhakta, bhāvārthī || 22||
dhanya tayāṃcī jananī | je lāgale haribhajanīṃ |
tehiṃca yeka janma janīṃ | sārthaka kelā || 23||
tayāṃcī varṇūṃ kāya thorī | jayāṃcā bhagavaṃta kaivārī |
kāse lāūna utarī | pāra duḥkhācā || 24||
bahutāṃ janmāṃce sevaṭīṃ | jeṇeṃ cuke aṭāṭī |
to hā naradeha bheṭī | karī bhagavaṃtīṃ || 25||
mhaṇauna dhanya te bhāvika jana | jeṃhiṃ joḍileṃ harinidhāna |
anaṃta janmāṃtarīṃceṃ puṇya | phal̤āsi āleṃ || 26||
āyuṣya heci ratnapeṭī | mājīṃ bhajanaratneṃ gomaṭīṃ |
īśvarīṃ arpūniyā luṭī | ānaṃdācī karāvī || 27||
haribhakta vaibhaveṃ kaniṣṭha | parī to brahmādikāṃ variṣṭha |
sadā sarvadā saṃtuṣṭa | nairāśabodheṃ || 28||
dharūna īśvarācī kāsa | kelī saṃsārācī nairāśa |
tayāṃ bhāvikāṃ jagadīśa | sabāhya sāṃbhāl̤ī || 29||
jayā saṃsārāceṃ duḥkha | vivekeṃ vāṭe paramasukha |
saṃsārasukhāceni paḍhatamūrkha | lodhona paḍatī || 30||
jayāṃcā īśvarīṃ jivhāl̤ā | te bhogitī svānaṃdasohal̤ā |
jayāṃcā janāvegal̤ā | ṭhevā ākṣai || 31||
te ākṣai sukheṃ sukhāvale | saṃsāraduḥkheṃ visarale |
viṣayeraṃgī voraṃgale | śrīraṃgaraṃgīṃ || 32||
tayāṃsa phāvalī naradeha peṭī | kelī īśvareṃsiṃ sāṭī |
yereṃ abhāvikeṃ karaṃṭīṃ | naradeha gelā || 33||
āvacaṭeṃ nidhāna joḍaleṃ | teṃ kavaḍicyā badala neleṃ |
taiseṃ āyuṣya nighoni geleṃ | abhāvikāceṃ || 34||
bahutā tapācā sāṃṭhā | tīṇeṃ lādhalā parīsa goṭā |
parī to ṭhāīṃcā karaṃṭā | bhogūṃca neṇe || 35||
taisā saṃsārāsa ālā | māyājāl̤īṃ guṃḍāl̤alā |
aṃtīṃ yekalāci gelā | hāta jhāḍunī || 36||
yā naradehāceni saṃgatīṃ | bahuta pāvale uttama gatī |
yekeṃ bāpuḍī yātāyātī | varapaḍī jālīṃ || 37 ||
yā naradehāceni lāgavegeṃ | sārthaka karāve saṃtasaṃgeṃ |
nīcayonīṃ duḥkha māgeṃ | bahuta bhogileṃ || 38||
koṇa samayo yeīla kaisā | yācā na kal̤e kiṃ bharvasā |
jaise pakṣī dāhī diśā | uḍona jātī || 39||
taiseṃ vaibhava heṃ sakal̤a | koṇa jāṇe kaisī vel̤a |
putrakal̤atrādi sakal̤a | vighaḍona jātī || 40||
pāhilī ghaḍī navhe āpulī | vayasā tarī nighona gelī |
deha paḍatāṃca ṭhevilī- | āhe nīṃca yonī || 41||
svāna śukarādika nīca yātī | bhogaṇeṃ ghaḍe vipattī |
tethe kāṃhīṃ uttama gatī | pāvijeta nāhīṃ || 42||
māgā garbhavāsīṃ āṭāṭī | bhogitāṃ jālāsi re hiṃpuṭī |
tethuniyāṃ thorā kaṣṭīṃ | suṭalāsi daiveṃ || 43||
duḥkha bhogileṃ āpulyā jīveṃ | tetheṃ kaiciṃ hotīṃ sarveṃ |
taiceṃci puḍheṃ yekaleṃ jāveṃ | lāgela bāpā || 44||
kaiṃci mātā kaiṃcā pitā | kaiṃci bahiṇa kaiṃcā bhrātā |
kaiṃcīṃ suhṛdeṃ kaiṃcī vanitā | putrakal̤atrādika || 45||
he tūṃ jāṇa māvecīṃ | āvaghīṃ soirīṃ sukhācīṃ |
he tujhyā sukhaduḥkhācīṃ | sāṃgātī navhetī || 46||
kaiṃcā prapaṃca kaiṃce kul̤a | kāsayā hotosī vyākul̤a |
dhana kaṇa lakṣmī sakal̤a | jāijaṇeṃ || 47||
kaiṃceṃ ghara kaiṃcā saṃsāra | kāsayā karisī jojāra |
janmavarī vāhona bhāra | sekhīṃ sāṃḍūna jāsī || 48||
kaiṃceṃ tāruṇya kaiṃce vaibhava | kaiṃceṃ sohal̤e hāvabhāva |
heṃ sakal̤ahi jāṇa māva | māīka māyā || 49||
yeca kṣaṇīṃ marona jāsī | tarī raghunāthīṃ aṃtaralāsī |
mājheṃ mājheṃ mhaṇatosī | mhaṇauniyāṃ || 50||
tuvāṃ bhogilyā punarāvṛttī | aisīṃ māyabāpeṃ kitī |
strī kanyā putra hotī | lakṣānalakṣa || 51||
karmayogeṃ sakal̤a mil̤ālīṃ | yeke sthal̤īṃ janmāsa ālīṃ |
teṃ tuvāṃ āpulīṃ mānilīṃ | kaisīṃ re paḍhatamūrkhā || 52||
tujheṃ tuja navhe śarīra | tetheṃ itarāṃcā koṇa vicāra |
ātāṃ yeka bhagavaṃta sācāra | dharīṃ bhāvārthabal̤eṃ || 53||
yekā durbharākāraṇeṃ | nānā nīcāṃcī sevā karaṇeṃ |
nānā stutī āṇī stavaneṃ | maryādā dharāvī || 54||
jo anna deto udarāsī | śerīra vikāveṃ lāge tyāsī |
māṃ jeṇeṃ ghātaleṃ janmāsī | tyāsī kaiseṃ visarāveṃ || 55||
ahirniśīṃ jyā bhagavaṃtā | sakal̤a jivāṃcī lāgalī ciṃtā |
megha varuṣe jayācī sattā | siṃdhu maryādā dharī || 56||
bhūmi dharilī dharādhareṃ | pragaṭa hoīje dinakareṃ |
aisī sṛṣṭī sattāmātreṃ | cālavī jo kāṃ || 57||
aisā kṛpāl̤u devādhideva | neṇave jayāceṃ lāghava |
jo sāṃbhāl̤ī sakal̤a jīva | kṛpāl̤upaṇeṃ || 58||
aisā sarvātmā śrīrāma- | sāṃḍūna, dharitī viṣayakāma |
te prāṇī durātme addhama | keleṃ pāvatī || 59||
rāmeviṇa je je āsa | titukī jāṇāvī nairāśa |
mājheṃ mājheṃ sāvakāśa | sīṇaci ure || 60||
jayāsa vāṭe sīṇa vhāvā | teṇeṃ viṣayo ciṃtīta jāvā |
viṣayo na mil̤atāṃ jīvā | tagabaga suṭe || 61||
sāṃḍūna rāma ānaṃdaghana | jyāce manīṃ viṣayaciṃtana |
tyāsī kaiṃceṃ samādhāna | lolaṃgatāsī || 62||
jayāsa vāṭe sukhaci asāveṃ | teṇeṃ raghunāthabhajanīṃ lāgāveṃ |
svajana sakal̤ahī tyāgāve | duḥkhamūl̤a je || 63||
jetheṃ vāsanā jhoṃbona paḍe | teṇeṃci apāyeṃ duḥkha jaḍe |
mhaṇauni viṣayavāsanā moḍe | to yeka sukhī || 64||
viṣayajanita jeṃ jeṃ sukha | tetheṃci hoteṃ parama duḥkha |
pūrvīṃ goḍa aṃtīṃ śoka | nemasta āhe || 65||
gal̤a gil̤itāṃ sukha vāṭe | voḍhūna ghetāṃ ghasā phāṭe |
kāṃ teṃ bāpuḍeṃ mṛga āpaṭe | cārā gheūna pal̤atāṃ || 66||
taisī viṣayasukhācī goḍī | goḍa vāṭe parī te kuḍī |
mhaṇauniyāṃ āvaḍī | raghunāthīṃ dharāvī |
67|| aikoni bole bhāvika | kaiseni ghaḍe jī sārthaka |
sāṃgā svāmī yemaloka | cuke jeṇeṃ || 68||
devāsī vāstavya koṭheṃ | to maja kaiseṃni bheṭe |
duḥkhamūl̤a saṃsāra tuṭe | koṇeparī svāmī || 69||
dhaḍapuḍī bhagavatprāptī- | hoūna, cuke adhigatī |
aisā upāye kṛpāmūrtī | maja dīnāsa karāvā || 70||
vaktā mhaṇe ho yekabhāveṃ | bhagavadbhajana karāveṃ |
teṇeṃ hoīla svabhāveṃ | samādhāna || 71||
kaiseṃ karāveṃ bhagavadbhajana | koṭheṃ ṭhevāveṃ heṃ mana |
bhagavadbhajanāceṃ lakṣaṇa | maja niropāveṃ || 72||
aisā mlānavadaneṃ bole | dharile sadṛḍha pāūleṃ |
kaṃṭha sadgadita, gal̤āle | aśrupāta duḥkheṃ || 73||
dekhona śiṣyācī ananyatā | bhāveṃ vol̤alā sadguru dātā |
svānaṃda tuṃbal̤ela ātāṃ | puḍhile samāsīṃ || 74||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde vairāgyanirūpaṇanāma samāsa dahāvā || 10||
|| daśaka tisarā samāpta ||

Explore More