The Guru

śrī dāsabodha adhyāya 5

(Dasbodh Dashak 5 in English (IAST))

Samartha Ramdas

Also known as Dasbodh · Dasbodh adhyay 5 · Shri Dasbodh

Dasbodh Dashak 5. The Dasbodh of Samartha Ramdas, spoken in the caves at Shivthar Ghal and set down by his disciple Kalyan Swami. Cast as a dialogue between guru and disciple across twenty dashaks, each of ten samasas, it moves from the discipline of listening through discrimination between the real and the unreal to the nature of the Self — practical throughout, and addressed to people living in the world. This dashak is named in its colophon for सिद्धलक्षणनिरूपण.

#of 609
maṃtrāṃcā
samāsa pahilā : guruniścaya || śrīrāma ||
samāsa dusarā : gurulakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa tisarā : śiṣyalakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa cavathā : upadeśalakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa pācavā : bahudhājñāna nirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa sahāvā : śuddhajñāna nirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa sātavā : baddhalakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa āṭhavā : mumukṣalakṣaṇa || śrīrām ||
samāsa navavā : sādhakanirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa dahāvā : siddhalakṣaṇa nirūpaṇa || śrīrām ||
samāsa pahilā : guruniścaya || śrīrāma ||
jaya jaja jī sadguru pūrṇakāmā | paramapuruṣā ātmayārāmā |
anurvācya tumacā mahimā | varṇilā na vace || 1||
jeṃ vedāṃsa sāṃkaḍeṃ | jeṃ śabdāsi kānaḍeṃ |
teṃ satśiṣyāsa rokaḍeṃ | alabhya lābhe || 2||
jeṃ yogiyāṃceṃ nijavarma | jeṃ śaṃkarāceṃ nijadhāma |
jeṃ viśrāṃtīceṃ nijaviśrāma | parama guhya agādha || 3||
teṃ brahma tumaceni yogeṃ | svayeṃ āpaṇaci hoīje āṃgeṃ |
durghaṭa saṃsārāceni pāṃgeṃ | pāṃgijenā sarvathā || 4||
ātāṃ svāmiceni laḍivāl̤apaṇeṃ | guruśiṣyāṃcīṃ lakṣaṇeṃ |
sāṃgijetī teṇeṃ pramāṇeṃ – | mumukṣeṃ śaraṇa jāveṃ || 5||
guru toṃ sakal̤āṃsī brāhmaṇa | jaṟhīṃ to jālā kriyāhīna |
tarī tayāsīca śaraṇa | ananyabhāveṃ asāveṃ || 6||
aho yā brāhmaṇākāraṇeṃ | avatāra ghetalā nārāyeṇeṃ |
viṣṇūneṃ śrīvatsa miraviṇeṃ | tetheṃ itara te kitī || 7||
brāhmaṇavacaneṃ pramāṇa | hotī śūdrāṃce brāhmaṇa |
dhātupāṣāṇīṃ devapaṇa | brāhmaṇaceni maṃtreṃ || 8||
muṃjībaṃdhaneṃvirahita | to śūdraci nibhrāṃta |
dvijanmī mhaṇoni sataṃta | dvija aiseṃ nāma tyāceṃ || 9||
sakal̤āṃsi pūjya brāhmaṇa | he mukhya vedājñā pramāṇa |
vedavirahita teṃ apramāṇa | apriye bhagavaṃtā || 10||
brāhmaṇīṃ yoga yāga vrateṃ dāneṃ | brāhmaṇīṃ sakal̤a tīrthāṭaṇeṃ |
karmamārga brāhmaṇāviṇeṃ | hoṇāra nāhīṃ || 11||
brāhmaṇa veda mūrtimaṃta | brāhmaṇa toci bhagavaṃta |
pūrṇa hotī manoratha | vipravākyeṃkarūnī || 12||
brāhmaṇapūjaneṃ śuddha vṛttī- | hoūna, jaḍe bhagavaṃtīṃ |
brāhmaṇatīrthe uttama gatī | pāvatī prāṇī || 13||
lakṣabhojanīṃ pūjya brāhmaṇa | āna yātisi puse koṇa |
parī bhagavaṃtāsi bhāva pramāṇa | yerā cāḍa nāhīṃ || 14||
aso brāhmaṇā suravara vaṃditī | tetheṃ mānava bāpuḍeṃ kitī |
jarī brāhmaṇa mūḍhamatī | tarī to jagadvaṃdya || 15||
aṃtyeja śabdajñātā baravā | parī to neūna kāyī karāvā |
brāhmaṇāsannidha pujāvā | heṃ toṃ na ghaḍe kīṃ || 16||
jeṃ janāvegal̤eṃ keleṃ | teṃ vedeṃ avherileṃ |
mhaṇoni tayāsi nāma ṭhevileṃ | pāṣāṃḍamata || 17||
aso je hariharadāsa | tayāsa brāhmaṇīṃ visvāsa |
brāhmaṇabhajaneṃ bahutāṃsa | pāvana keleṃ || 18||
brāhmaṇeṃ pāvije devādhidevā | tarī kimartha sadguru karāvā |
aiseṃ mhaṇāla tarī nijaṭhevā | sadguruviṇa nāhīṃ || 19||
svadharmakarmī | m pūjya brāhmaṇa | parī jñāna navhe sadguruviṇa |
brahmajñāna nastāṃ sīṇa | janmamṛtya cukenā || 20||
sadguruviṇa jñāna kāṃhīṃ | sarvathā hoṇāra nāhīṃ |
ajñāna prāṇī pravāhīṃ | vāhātaci gele || 21||
jñānavirahita jeṃ jeṃ keleṃ | teṃ teṃ janmāsi mūl̤a jāleṃ |
mhaṇauni sadgurūcīṃ pāūleṃ | sudhṛḍha dharāvīṃ || 22||
jayāsa vāṭe deva pāhāvā | teṇeṃ satsaṃga dharāvā |
satsaṃgeṃviṇa devādhidevā | pāvijeta nāhīṃ || 23||
nānā sādhaneṃ bāpuḍīṃ | sadguruviṇa karitī veḍīṃ |
gurukṛpeviṇa kuḍakuḍīṃ | verthaci hotī || 24||
kārtikasnāneṃ māghasnāneṃ | vrateṃ udyāpaneṃ dāneṃ |
gorāṃjaneṃ dhūmrapāneṃ | sādhitī paṃcāgnī || 25||
harikathā purāṇaśravaṇa | ādareṃ karitī nirūpaṇa |
sarva tīrtheṃ parama kaṭhiṇa | phiratī prāṇī || 26||
jhal̤aphal̤ita devatārcaneṃ | snāneṃ saṃdhyā darbhāsaneṃ |
ṭil̤e māl̤ā gopīcaṃdaneṃ | ṭhase śrīmudrāṃce || 27||
arghyapātreṃ saṃpuṣṭa gokarṇeṃ | maṃtrayaṃtrāṃcīṃ tāṃbraparṇeṃ |
nānā prakārīcīṃ upakarṇeṃ | sāhityaśobhā || 28||
ghaṃṭā ghaṇaghaṇā vājatī | stotreṃ stavaneṃ āṇī stutī |
āsaneṃ mudrā dhyāneṃ karitī | pradakṣṇā namaskāra || 29||
paṃcāyetna pūjā kelī | mṛttikecīṃ liṃgeṃ lākholī |
beleṃ nārikel̤eṃ bharilī | saṃpūrṇa sāṃga pūjā || 30||
upoṣaṇeṃ niṣṭhā nema | parama sāyāsīṃ keleṃ karma |
phal̤aci pāvatī, varma- | cukale prāṇī || 31||
yejñādikeṃ karmeṃ kelīṃ | hṛdaīṃ phal̤āśā kalpilī |
āpale icheneṃ ghetalī | sūti janmāṃcī || 32||
karūni nānā sāyāsa | kelā caudā vidyāṃcā abhyāsa |
riddhi siddhi sāvakāsa | vol̤alyā jarī || 33||
tarī sadgurukṛpevirahita | sarvathā na ghaḍe svahita |
yemepurīcā anartha | cukenā yeṇeṃ || 34||
jaṃva nāhīṃ jñānaprāptī | taṃva cukenā yātāyātī |
gurukṛpeviṇa adhogatī | garbhavāsa cukenā || 35||
dhyāna dhāraṇā mudrā āsana | bhaktī bhāva āṇī bhajana |
sakal̤ahi phola brahmajñāna – | jaṃva teṃ prāpta nāhīṃ || 36||
sadgurukṛpā na joḍe | āṇī bhalatīcakaḍe vāvaḍe |
jaiseṃ āṃdhal̤eṃ cācarona paḍe | gārīṃ āṇī gaḍadharāṃ || 37||
jaiseṃ netrīṃ ghālitāṃ aṃjana | paḍe dṛṣṭīsa nidhāna |
taiseṃ sadguruvacaneṃ jñāna- | prakāśa hoye || 38||
sadguruviṇa janma nirphal̤a | sadguruviṇa duḥkha sakal̤a |
sadguruviṇa tal̤amal̤a | jāṇāra nāhīṃ || 39||
sadguruceni abhayaṃkareṃ | pragaṭa hoīje īśvareṃ |
saṃsāraduḥkheṃ apāreṃ | nāsona jātī || 40||
māgeṃ jāle thora thora | saṃta mahaṃta muneśvara |
tayāṃsahi jñānavijñānavicāra | sadgurucenī || 41||
śrīrāmakṛṣṇa ādikarūnī | atitatpara gurubhajanīṃ |
siddha sādhu āṇī saṃtajanīṃ | gurudāsya keleṃ || 42||
sakal̤a sṛṣṭīce cāl̤aka | hariharabrahmādika |
tehi sadgupadīṃ raṃka | mahatvā na caḍhetī || 43||
aso jayāsi mokṣa vhāvā | teṇeṃ sadguru karāvā |
sadguruviṇa mokṣa pāvāvā | heṃ kalpāṃtīṃ na ghaḍe || 44||
ātāṃ sadguru te kaise | navheti itarāṃ guru aise |
jayāṃce kṛpeneṃ prakāśe | śuddha jñāna || 45||
tyā sadgurūcī vol̤akhaṇa | puḍhile samāsīṃ nirūpaṇa |
bolileṃ ase śrotīṃ śravaṇa | anukrameṃ karāveṃ || 46||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde guruniścayenāma samāsa pahilā || 1||
samāsa dusarā : gurulakṣaṇa || śrīrām ||
je karāmatī dākhavitī | tehi guru mhaṇijetī |
paraṃtu sadguru navhetī | mokṣadāte || 1||
sabhāmohana bhurarīṃ ceṭakeṃ | sābaramaṃtra kauṭāleṃ anekeṃ |
nānā camatkāra kautukeṃ | asaṃbhāvya sāṃgatī || 2||
sāṃgatī auṣadhīprayoga | kāṃ suvarṇadhātūcā mārga |
dṛṣṭibaṃdhaneṃ lāgavega | abhil̤āṣācā || 3||
sāhita saṃgīta rāgajñāna | gīta nṛtya tāna māna |
nānā vādyeṃ sikavitī jana | tehi yeka guru || 4||
vidyā sikavitī paṃcākṣarī | tāḍetoḍe nānāparī |
kāṃ poṭa bhare jayāvarī | te vidyā sikavitī || 5||
jo yātīcā jo vyāpāra | sikavitī bharāvayā udara |
tehi guru parī sācāra- | sadguru navhetī || 6||
āpalī mātā āṇī pitā | tehi guruci tatvatāṃ |
parī pailāpāra pāvavitā | to sadguru vegal̤ā || 7||
gāītrīmaṃtrācā icārū | sāṃge to sācāra kul̤aguru |
parī jñāneṃviṇa pailapāru | pāvijeta nāhīṃ || 8||
jo brahmajñāna upadesī | ajñānāṃdhāreṃ nirasī |
jīvātmayāṃ paramātmayāṃsī | aikyatā karī || 9||
vighaḍale deva āṇī bhakta | jīvaśivapaṇeṃ dvaita |
tayā devabhaktāṃ yekāṃta- | karī, to sadguru || 10||
bhavavyāghreṃ ghālūni uḍī | govatsāsa taḍātoḍī |
kelī, dekhoni sīghra soḍī | to sadguru jāṇāvā || 11||
prāṇī māyājāl̤īṃ paḍileṃ | saṃsāraduḥkheṃ duḥkhavaleṃ |
aiseṃ jeṇeṃ mukta keleṃ | to sadguru jāṇāvā || 12||
vāsanānadīmāhāṃpurīṃ | prāṇī buḍatāṃ glāṃtī karī |
tetheṃ uḍī ghālūni tārī | to sadguru jāṇāvā || 13||
garbhavāsa ati sāṃkaḍī | ichābaṃdhanācī beḍī |
jñāna deūna sīghra soḍī | to sadguru svāmī || 14||
phoḍūni śabdāceṃ aṃtara | vastu dākhavī nijasāra |
toci guru māhera | anāthāṃceṃ || 15||
jīva yekadesī bāpuḍeṃ | tayāsa brahmaci karī rokaḍeṃ |
pheḍī saṃsārasāṃkaḍe | vacanamātreṃ || 16||
jeṃ vedāṃce abhyāṃtarīṃ | teṃ kāḍhūna apatyāparī |
śiṣyaśravaṇīṃ kaval̤a bharī | udgāravacaneṃ || 17||
veda śāstra māhānubhāva | pāhātāṃ yekaci anubhava |
toci yeka gururāva | aikyarūpeṃ || 18||
saṃdeha niḥśeṣa jāl̤ī | svadharma ādareṃ pratipāl̤ī
vedavirahita ṭavāl̤ī | karūṃca neṇe || 19||
jeṃ jeṃ mana aṃgikārī | teṃ teṃ svayeṃ mukta karī |
to guru navhe, bhikārī- | jhaḍe ālā || 20||
śiṣyāsa na lavitī sādhana | na karavitī iṃdriyeṃdamana |
aise guru āḍakyāce tīna | mil̤āle tarī tyajāve || 21||
jo koṇī jñāna bodhī | samūl̤a avidyā chedī |
iṃdriyeṃdamana pratipādī | to sadguru jāṇāvā || 22||
yeka dravyāce vikile | yeka śiṣyāce ākhile |
atidurāśeneṃ kele | dīnarūpa || 23||
jeṃ jeṃ ruce śiṣyāmanīṃ | taisīca karī manadharaṇī |
aisī kāmanā pāpiṇī | paḍalī gal̤āṃ |
24|| jo guru bhīḍasāru | to addhamāhūna addhama thoru |
coraṭā maṃda pāmaru | dravyabhoṃdu || 25||
jaisā vaidya durācārī | kelī sarvasveṃ boharī |
āṇī sekhīṃ bhīḍa karī | ghātagheṇā || 26||
taisā guru nasāvā | jeṇeṃ aṃtara paḍe devā |
bhīḍa karūniyāṃ, govā- | ghālī baṃdhanācā || 27||
jetheṃ śuddha brahmajñāna | āṇī sthūl̤a kriyeceṃ sādhana |
toci sadguru nidhāna | dākhavī ḍol̤āṃ || 28||
dekhaṇeṃ dākhavitī ādareṃ | maṃtra phumkitī karṇadvāreṃ |
itukeṃca jñāna, teṃ pāmareṃ- | aṃtaralīṃ bhagavaṃtā || 29||
bāṇe tihīṃcī khūṇa | toci guru sulakṣaṇa |
tetheṃci righāveṃ śaraṇa | atyādareṃ mumukṣeṃ || 30||
advaitanirūpaṇīṃ agādha vaktā | parī viṣaīṃ lolaṃgatā |
aisiyā gurūceni sārthakatā | hoṇāra nāhīṃ || 31||
jaisā nirūpaṇasamayo | taiseṃci manahi karī vāyo |
kṛtabuddhīcā jayo | jālāca nāhīṃ || 32||
nirūpaṇīṃ sāmarthya siddhī | śravaṇa hotāṃ durāśā bādhī |
nānā camatkāreṃ buddhī | daṃḍal̤ūṃ lāge || 33||
pūrvīṃ jñāte virakta bhakta | tayāṃsi sādṛśya bhagavaṃta |
āṇī sāmarthyahi adbhuta | siddhīceni yogeṃ || 34||
aiseṃ tayāṃceṃ sāmarthya | āmuceṃ jñānaci nusadeṃ vertha |
aisā sāmarthyācā svārtha | aṃtarīṃ vase || 35||
niśeṣa durāśā tuṭe | tarīca bhagavaṃta bheṭe |
durāśā dharitī te vokhaṭe | śabdajñāte kāmika || 36||
bahuta jñātīṃ nāgavalīṃ | kāmaneneṃ veḍīṃ kelīṃ |
kāmanā icchitāṃca melīṃ | bāpuḍīṃ mūrkheṃ || 37||
niśeṣa kāmanārahita | aisā to virul̤ā saṃta |
avaghyāṃvegal̤eṃ mata | akṣai jyāceṃ || 38||
akṣai ṭhevā sakal̤āṃcā | parī pāṃgaḍā phiṭenā śarīrācā |
teṇeṃ mārga īśvarācā | cukoni jātī || 39||
siddhi āṇī sāmarthya jāleṃ | sāmarthyeṃ dehāsa mahattva āleṃ |
teṇeṃ veṃcāḍa val̤akāvaleṃ | dehabuddhīceṃ || 40||
sāṃḍūni akṣai sukha | sāmarthya ichitī te mūrkha |
kāmanesārikheṃ duḥkha | āṇīka kāṃhīṃca nāhīṃ || 41||
īśvareṃviṇa je kāmanā | teṇīṃci guṇeṃ nānā yātanā |
pāvatī, hotī patanā- | varapaḍe prāṇī || 42||
hotāṃ śarīrāsī aṃta | sāmarthyahi nighona jāta |
sekhīṃ aṃtaralā bhagavaṃta | kāmanāguṇeṃ || 43||
mhaṇoni niḥkāmatāvicāru | dṛḍhabuddhīcā nirdhāru |
toci sadguru pailapāru | pāvavī bhavācā || 44||
mukhya sadgurūceṃ lakṣaṇa | ādhīṃ pāhije vimal̤a jñāna |
niścayāceṃ samādhāna | svarūpasthitī || 45||
yāhīvarī vairāgya prabal̤a | vṛtti udāsa keval̤a |
viśeṣa ācāreṃ nirmal̤a | svadharmaviṣaīṃ || 46||
yāhivarī adhyātmaśravaṇa | harikathā nirūpaṇa |
jetheṃ paramārthavivaraṇa | niraṃtara || 47||
jetheṃ sārāsāravicāra | tetheṃ hoye jagoddhāra |
navavidhā bhaktīcā ādhāra | bahutā janāsī || 48||
mhaṇoni navavidhā bhajana | jetheṃ pratiṣṭhaleṃ sādhana |
heṃ sadgurūceṃ lakṣaṇa | śrotīṃ vol̤akhāveṃ || 49||
aṃtarīṃ śuddha brahmajñāna | bāhya niṣṭheceṃ bhajana |
tetheṃ bahu bhakta jana | viśrāṃti pāvatī || 50||
nāhīṃ upāsanecā ādhāra | to paramārtha nirādhāra |
karmeṃviṇa anācāra | bhraṣṭa hotī || 51||
mhaṇoni jñāna vairāgya āṇi bhajana | svadharmakarma āṇi sādhana |
kathā nirūpaṇa śravaṇa manana | nīti nyāye maryādā || 52||
yāmadheṃ yeka uṇeṃ ase | teṇeṃ teṃ vilakṣaṇa dise |
mhaṇauna sarvahi vilase | sadgurupāsīṃ || 53||
to bahutāṃceṃ pāl̤aṇakartā | tyāsa bahutāṃcī ase ciṃtā |
nānā sādhaneṃ samarthā | sadgurupāsīṃ || 54||
sādhaneṃviṇa paramārtha pratiṣṭhe | to māgutāṃ saveṃca bhraṣṭe |
yākāraṇe durīdraṣṭe | māhānubhāva || 55||
ācāra upāsanā soḍitī | te bhraṣṭa abhakta disatī |
jal̤o tayāṃcī mahaṃtī | koṇa puse || 56||
karma upāsanecā abhāva | tetheṃ bhakādhesi jālā ṭhāva |
to kānakoṃḍā samudāva | prapaṃcī hāṃsatī || 57||
nīca yātīcā guru | tohī kānakoṃḍa vicāru |
brahmasabhesa jaisā corū | taisā daḍe || 58||
brahmasabhe dekhatāṃ | tyāceṃ tīrtha naye ghetāṃ |
athavā prasāda sevitāṃ | prāścita paḍe || 59||
tīrthaprasādācī sāṃḍī kelī | tetheṃ nīcatā disona ālī |
gurubhakti te saṭavalī | yekāyekī || 60||
gurucī maryādā rākhatāṃ | brāhmaṇa kṣobhatī tatvatāṃ |
tetheṃ brāhmaṇya rakṣūṃ jātāṃ | gurukṣobha ghaḍe || 61||
aisīṃ sāṃkaḍīṃ dohīṃkaḍe | tetheṃ prastāvā ghaḍe |
nīca yātīsa gurutva na ghaḍe | yākāraṇeṃ || 62||
tathāpi āvaḍī ghetalī jīveṃ | tarī āpaṇaci bhraṣṭāveṃ |
bahuta janāṃsī bhraṣṭavāveṃ | heṃ toṃ dūṣaṇaci kīṃ || 63||
ātāṃ aso hā vicārū | svayātīcā pāhije guru |
nāhīṃ tarī bhraṣṭākāru | nemasta ghaḍe || 64||
je je kāṃhīṃ uttama guṇa | teṃ teṃ sadgurūceṃ lakṣaṇa |
tathāpi saṃgoṃ vol̤akhaṇa | hoye jeṇeṃ || 65||
yeka guru yeka maṃtraguru | yeka yaṃtraguru yeka tāṃtraguru |
yeka vastādaguru yeka rājaguru | mhaṇatī janīṃ || 66||
yeka kul̤aguru yeka mānilā guru | yeka vidyāguru yeka kuvidyāguru |
yeka asadguru yeka yātiguru | daṃḍakarte || 67||
yeka mātāguru yeka pitāguru | yeka rājāguru yeka devaguru |
yeka bolije jagadguru | sakal̤akal̤ā || 68||
aise he satrā guru | yāhivegal̤e āṇīka guru |
aika tayāṃcā vicāru | sāṃgijela || 69||
yeka svapnaguru yeka dīkṣāguru | yeka mhaṇatī pratimāguru |
yeka mhaṇatī svayeṃ guru | āpalā āpaṇa || 70||
je je yātīcā jo vyāpāru | te te tyāce tituke guru |
yācā pāhātāṃ vicāru | udaṃḍa āhe || 71||
aso aise udaṃḍa guru | nānā matāṃcā vicāru |
parī jo mokṣadātā sadguru | to vegal̤āci ase || 72||
nānā sadvidyece guṇa | yāhivarī kṛpāl̤ūpaṇa |
heṃ sadgurūceṃ lakṣaṇa | jāṇije śrotīṃ || 73||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde gurulakṣaṇanāma samāsa dusarā || 2||
samāsa tisarā : śiṣyalakṣaṇa || śrīrām ||
māagāṃ sadgurūceṃ lakṣaṇa | viśada keleṃ nirūpaṇa |
ātāṃ sacchiṣyācī vol̤akhaṇa | sāvadha aikā || 1||
sadguruviṇa sacchiṣya | to vāyāṃ jāya niśeṣa |
kāṃ sacchiṣyeṃviṇa viśeṣa | sadguru siṇe || 2||
uttamabhūmi śodhilī śuddha | tetheṃ bīja perileṃ kiḍakhāda |
kāṃ teṃ uttama bīja parī samaṃdha | khaḍakeṃsi paḍilā || 3||
taisā sacchiṣya teṃ satpātra | paraṃtu guru sāṃge maṃtra taṃtra |
tetheṃ aratra nā paratra | kāṃhiṃca nāhīṃ || 4||
athavā guru pūrṇa kṛpā karī | parī śiṣya anādhikārī |
bhāagyapuruṣācā bhikārī | putra jaisā || 5||
taiseṃ yekāviṇa yeka | hota ase nirārthaka |
paralokīṃceṃ sārthaka | teṃ duṟhāve || 6||
mhaṇauni sadguru āṇī sacchiṣya | tetheṃ na lagatī sāyāsa |
tyāṃ ubhayatāṃcā havyāsa | pure yekasarā || 7||
subhūmi āṇī uttama kaṇa | ugavenā prajanyeṃviṇa |
taiseṃ adhyātmanirūpaṇa | nastāṃ hoye || 8||
seta perileṃ āṇī ugavaleṃ | paraṃtu nigeviṇa geleṃ |
sādhaneṃviṇa taiseṃ jāleṃ | sādhakāṃsī || 9||
jaṃvarī pīka āpaṇāsa bhoge | taṃvarī avagheṃci karaṇeṃ lāge |
pīka āliyāṃhi, ugeṃ- | rāhoṃci naye || 10||
taiseṃ ātmajñāna jāleṃ | parī sādhana pāhije keleṃ |
yeka vel̤a udaṃḍa jevileṃ | taṟhīṃ sāmagrī pāhije || 11||
mhaṇauna sādhana abhyāsa āṇī sadgugu | sacchiṣya āṇī sacchāstravicāru |
satkarma sadvāsanā, pāru- | pāvavī bhavācā || 12||
sadupāsanā satkarma | satkriyā āṇī svadharma |
satsaṃga āṇī nitya nema | niraṃtara || 13||
aiseṃ heṃ avagheṃci mil̤e | tarīca vimal̤a jñāna nival̤e |
nāhīṃ tarī pāṣāṃḍa saṃcare bal̤eṃ | samudāīṃ || 14||
yetheṃ śabda nāhīṃ śiṣyāsī | heṃ avagheṃ sadgurupāsīṃ |
sadguru pālaṭī avaguṇāsī | nānā yetneṃ karūnī || 15||
sadguruceni asacchiṣya pālaṭe | paraṃtu sacchiṣyeṃ asadguru na pālaṭe |
kāṃ jeṃ thorapaṇa tuṭe | mhaṇauniyā || 16||
yākaraṇeṃ sadguru pāhije | tarīca sanmārga lāhije |
nāhiṃ tarī hoīje | pāṣāṃḍā varapaḍe || 17||
yetheṃ sadguruci kāraṇa | yera sarva niḥkāraṇa |
tathāpi sāṃgo vol̤akhaṇa | sacchiṣyācī || 18||
mukhya sacchiṣyāceṃ lakṣaṇa | sadguruvacanīṃ viśvāsa pūrṇa |
ananyabhāveṃ śaraṇa | tyā nāṃva sacchiṣya || 19||
śiṣya pāhije nirmal̤a | śiṣya pāhije ācārasīl̤a |
śiṣya pāhije keval̤a | virakta anutāpī || 20||
śiṣya pāhije niṣṭhāvaṃta | śiṣya pāhije suciṣmaṃta |
śiṣya pāhije nemasta | sarvaprakārīṃ || 21||
śiṣya pāhije sākṣapī viśeṣa | śiṣya pāhije parama dakṣa |
śiṣya pāhije alakṣa | lakṣī aisā || 22||
śiṣya pāhije ati dhīra | śiṣya pāhije ati udāra |
śiṣya pāhije ati tatpara | paramārthaviṣaīṃ || 23||
śiṣya pāhije paropakārī | śiṣya pāhije nirmatsarī |
śiṣya pāhije arthāṃtarīṃ | praveśakartā || 24||
śiṣya pāhije parama śuddha | śiṣya pāhije parama sāvadha |
śiṣya pāhije agādha | uttama guṇāṃcā || 25||
śiṣya pāhije prajñāvaṃta | śiṣya pāhije premal̤a bhakta |
śiṣya pāhije nītivaṃta | maryādecā || 26||
śiṣya pāhije yuktivaṃta | śiṣya pāhije buddhivaṃta |
śiṣya pāhije saṃtāsaṃta | vicāra ghetā || 27||
śiṣya pāhije dhāriṣṭācā | śiṣya pāhije dṛḍha vratācā |
śiṣya pāhije uttama kul̤īcā | puṇyasīl̤a || 28||
śiṣya asāvā sātvika | śiṣya asāvā bhajaka |
śiṣya asāvā sādhaka | sādhanakartā || 29||
śiṣya asāvā viśvāsī | śiṣya asāvā kāyākleśī |
śiṣya asāvā paramārthāsī | vāḍhaūṃ jāṇe || 30||
śiṣya asāvā svataṃtra | śiṣya asāvā jagamitra |
śiṣya asāvā satpātra | sarva guṇeṃ || 31||
śiṣya asāvā sadvidyecā | śiṣya asāvā sadbhāvācā |
śiṣya asāvā aṃtarīṃcā | paramaśuddha || 32||
śiṣya nasāvā avivekī | śiṣya nasāvā garbhasukhī |
śiṣya asāvā saṃsāraduḥkhī | saṃtapta dehī || 33||
jo saṃsāraduḥkheṃ duḥkhavalā | jo trividhatāpeṃ pol̤alā |
toci adhikārī jālā | paramārthaviṣīṃ || 34||
bahu duḥkha bhogileṃ jeṇeṃ | tayāsīca paramārtha bāṇe |
saṃsāraduḥkhāceni guṇeṃ | vairāgya upaje || 35||
jayā saṃsārācā trāsa | tayāsīca upaje visvāsa |
visvāsabal̤eṃ dṛḍha kāsa | dharilī sadgurūcī || 36||
avisvāseṃ kāsa soḍilī | aisīṃ bahuteka bhavīṃ buḍālīṃ |
nānā jal̤acarīṃ toḍilīṃ | madhyeṃci sukhaduḥkheṃ || 37||
yākāraṇeṃ dṛḍha visvāsa | toci jāṇāvā sacchiṣya |
mokṣādhikārī viśeṣa | āgragaṇyu || 38||
jo sadguruvacaneṃ nivālā | to sayojyatecā āṃkhilā |
sāṃsārasaṃge pāṃgilā | na vace kadā || 39||
sadguruhūna deva moṭhā | jayāsa vāṭe to karaṃṭā |
suṭalā vaibhavācā phāṃṭā | sāmarathyapiseṃ || 40||
sadgurusvarūpa teṃ saṃta | āṇī devāṃsa māṃḍela kalpāṃta |
tetheṃ kaiceṃ urela sāmarthya | hariharāṃceṃ || 41||
mhaṇauna sadgurusāmarthya ādhīka | jetheṃ āṭatī brahmādika |
alpabuddhī mānavī raṃka | tayāṃsi heṃ kal̤enā || 42||
gurudevāṃsa barābarī- | karī to śiṣya durācārī |
bhrāṃti baisalī abhyāṃtarīṃ | siddhāṃta neṇave || 43||
deva maniṣīṃ bhāvilā | maṃtrīṃ devapaṇāsi ālā |
sadguru na vace kalpilā | īśvarāceni || 44||
mhaṇauni sadguru pūrṇapaṇeṃ | devāhūna ādhīka koṭiguṇeṃ |
jayāsi varṇitāṃ bhāṃḍaṇeṃ | vedaśāstrīṃ lāgalīṃ || 45||
aso sadgurupadāpuḍheṃ | dujeṃ kāṃhīṃca na caḍhe |
devasāmarthya teṃ kevaḍheṃ | māyājanita || 46||
aho sadgurukṛpā jayāsī | sāmarthya na cale tayāpāsīṃ |
jñānabal̤eṃ vaibhavāsī | tṛṇatucha keleṃ || 47 ||
aho sadgurukṛpeceni bal̤eṃ | aparokṣajñānāceni usāl̤eṃ |
māyesahita brahmāṃḍa sagal̤eṃ | dṛṣṭīsa na yeṃ || 48||
aiseṃ sacchiṣyāceṃ vaibhava | sadguruvacanīṃ dṛḍha bhāva |
teṇeṃ guṇeṃ devarāva | svayeṃci hotī || 49||
aṃtarīṃ anutāpeṃ tāpale | teṇeṃ aṃtara śuddha jāleṃ |
puḍheṃ sadguruvacaneṃ nivāle | sacchiṣya aise || 50||
lāgatāṃ sadguruvacanapaṃtheṃ | jāleṃ brahmāṃḍa pālatheṃ |
tarī jayācyā śuddha bhāvārtheṃ | pālaṭa na dharije || 51||
śaraṇa sadgurūsa gele | sacchiṣya aise nivaḍale |
kriyāpālaṭeṃ jāle | pāvana īśvarīṃ || 52||
aisā sadbhāva aṃtarīṃ | teci muktīce vāṭekarī |
yera māīka veṣadhārī | asacchiṣya || 53||
vāṭe viṣayāṃce sukha | paramārtha saṃpādaṇe laukika |
dekhovekhīṃ paḍhatamūrkha | śaraṇa gele || 54||
jālī viṣaīṃ vṛtti anāvara | dṛḍha dharilā saṃsāra |
paramārthacarcecā vicāra | mal̤iṇa jhālā || 55||
moḍa ghetalā paramārthācā | havyāsa dharilā prapaṃcācā |
bhāra vāhilā kuṭuṃbācā | kābāḍī jālā || 56||
mānilā prapaṃcīṃ ānaṃda | kelā paramārthī vinoda |
bhrāṃta mūḍha matimaṃda | lodhalā kāmīṃ || 57||
sūkara pūjileṃ vilepaneṃ | mhaisā mardilā caṃdaneṃ |
taisā viṣaī brahmajñāneṃ | vivekeṃ bodhilā || 58||
rāsabha ukiraḍāṃ lol̤e | tayāsi parimal̤asohal̤e |
ulūka aṃdhārīṃ pal̤e | tayā kevī haṃsapaṃgatī || 59||
taisā viṣayadārīṃcā barāḍī | ghālī adhaḥpatanīṃ uḍī |
tayāsa bhagavaṃta āvaḍī | satsaṃga kaiṃcā || 60||
vartī karūna dāṃtāl̤īṃ | svānaputra hāḍeṃ cagal̤ī |
taisā viṣaī tal̤amal̤ī | viṣayasukhākāraṇe ||| 61||
tayā svānamukhīṃ paramānna | kīṃ markaṭāsa siṃhāsana |
taiseṃ viṣayaśaktāṃ jñāna | jirela kaiṃceṃ || 62||
rāsabheṃ rākhatāṃ janma gelā | to paṃḍitāṃmadhyeṃ pratiṣṭhalā |
na vace, taisā āaśaktālā | paramārtha nāhīṃ || 63||
mil̤ālā rājahaṃsāṃcā mel̤ā | tetheṃ ālā ḍoṃbakāval̤ā |
lakṣūna viṣṭhecā gol̤ā | haṃsa mhaṇavī || 64||
taise sajjanāce saṃgatī | viṣaī sajjana mhaṇavitī |
viṣaya āmedya cittīṃ | gol̤ā lakṣilā || 65||
kākhe gheūniyāṃ dārā | mhaṇe maja saṃnyāsī karā |
taisā viṣaī sairāvairā | jñāna baḍabaḍī || 66||
aso aise paḍhatamūrkha | te kāya jāṇatī advaitasukha |
nārakī prāṇī narka | bhogitī svaicchā || 67||
vaiṣecī karīla sevā | to kaisā maṃtrī mhaṇāvā |
taisā viṣayadāsa mānāvā | bhaktarāja kevī || 68||
taise viṣaī bāpuḍe | tyāṃsa jñāna koṇīkaḍe |
vācāl̤a śābdika baḍabaḍe | varapaḍe jāle || 69||
aise śiṣya parama naṣṭa | kaniṣṭhāṃmadheṃ kaniṣṭha |
hīna avivekī āṇī dṛṣṭa | khal̤a khoṭe durjana || 70||
aise je pāparūpa | dīrghadoṣī vajralepa |
tayāṃsa prāścīta, anutāpa- | udbhavatāṃ || 71||
teṃhi punhāṃ śaraṇa jāveṃ | sadgurūsa saṃtoṣavāveṃ |
kṛpādṛṣṭī jāliyāṃ vhāveṃ | punhāṃ śuddha || 72||
svāmīdroha jayā ghaḍe | to yāvaścaṃdra narakīṃ paḍe |
tayāsa upāvaci na ghaḍe | svāmī tuṣṭalyāvāṃcunī || 73||
smaśānavairāgya āleṃ | mhaṇona loṭāṃgaṇa ghātaleṃ |
teṇeṃ guṇeṃ upatiṣṭhale- | nāhīṃ jñāna |
74|| bhāva āṇilā jāyācā | maṃtra ghetalā gurūcā |
śiṣya jālā do disāṃcā | maṃtrākāraṇeṃ || 75||
aise kele guru udaṃḍa | śabda sikalā pāṣāṃḍa |
jālā toṃḍāl̤a tarmuṃḍa | māhāpāṣāṃḍī || 76||
ghaḍī yeka raḍe āṇī paḍe | ghaḍī yeka vairāgya caḍhe |
ghaḍī yeka ahaṃbhāva jaḍe | jñātepaṇācā || 77||
ghaḍī yeka visvāsa dharī | saveṃca ghaḍi yeka gurgurī |
aise nānā chaṃda karī | pisāṭa jaisā || 78||
kāma krodha mada matsara | lobha moha nānā vikāra |
abhimāna kāpaṭya tiraskāra | hṛdaīṃ nāṃdatī || 79||
ahaṃkāra āṇī dehapāṃga | anācāra āṇī viṣayasaṃga |
saṃsāra prapaṃca udvega | aṃtarīṃ vase || 80||
dīrghasūtrī kṛtaghna pāpī | kukarmī kutarkī vikalpī |
abhakta abhāva sīghrakopī | niṣṭhura paraghātaka || 81||
hṛdayeṃsunya āṇī āl̤asī | avivekī āṇi avisvāsī |
adhīra avicāra, saṃdehāsī- | dṛḍha dhartā || 82||
āśā mamatā tṛṣṇā kalpanā | kubuddhī durvṛtti durvāsanā |
alpabuddhi viṣayakāmanā | hṛdaīṃ vase || 83||
īṣaṇā asūyā tiraskāreṃ | niṃdesi pravarte ādareṃ |
dehābhimāneṃ huṃbare | jāṇapaṇeṃ || 84||
kṣudhā tṛṣṇā āvarenā | nidrā sahasā dharenā |
kuṭuṃbaciṃtā vosarenā | bhrāṃti paḍilī || 85||
śābdika bole udaṃḍa vācā | leśa nāhīṃ vairāgyācā |
anutāpa dhāriṣṭa sādhanācā | mārga na dharī || 86||
bhakti virakti nā śāṃtī | sadvṛtti līnatā nā dāṃtī |
kṛpā dayā nā tṛptī | subuddhi aseca nā || 87||
kāyāklesīṃ śerīrahīna | dharmaviṣaīṃ parama kṛpaṇa |
kriyā pālaṭenā kaṭhiṇa | hṛdaye jayāceṃ || 88||
ārjava nāhīṃ janāsī | jo apriye sajjanāsī |
jayāce jivīṃ āhirṇesīṃ | paranyūna vase || 89||
sadā sarvakāl̤a laṭikā | bole māīka lāpaṇikā |
kriyā vicāra pāhatāṃ, yekā | vacanīṃ satya nāhīṃ || 90||
parapīḍeviṣaīṃ tatpara | jaise viṃcu āṇi vikhāra |
taisā kuśabdeṃ jivhāra | bhedī sakal̤āṃceṃ || 91||
āpale jhāṃkī avaguṇa | puḍhilāṃsa bole kaṭhiṇa |
mithyā guṇadoṣeṃviṇa | guṇadoṣa lāvī || 92||
svayeṃ pāpātmā aṃtarīṃ | puḍhilāṃci kaṇava na karī |
jaisā hiṃsaka durācārī | paraduḥkheṃ śiṇenā || 93||
duḥkha parāvyāceṃ neṇatī | durjana gāṃjile ci gāṃjitī |
śrama pāvatāṃ ānaṃdatī | āpule manīṃ || 94||
svaduḥkheṃ jhure aṃtarīṃ | āṇī paraduḥkheṃ hāsya karī |
tayāsa prāpta yemapurī | rājadūta tāḍitī || 95||
aso aiseṃ madāṃdha bāpuḍeṃ | tayāṃsi bhagavaṃta kaiṃcā joḍe |
jayāṃsa subuddhi nāvaḍe | pūrvapātakeṃkarūnī || 96||
tayāsa dehācā aṃtīṃ | gātreṃ kṣīṇatā pāvatī |
jivalageṃ vosaṃḍitī | jāṇavela tevhāṃ || 97||
aso aise guṇāvegal̤e | te sacchiṣya āgal̤e |
dṛḍhabhāvārtheṃ sohal̤e | bhogitī svānaṃdāce || 98||
jaye sthal̤īṃ vikalpa jāge | kul̤ābhimāna pāṭhīṃ lāge |
te prāṇī prapaṃcasaṃgeṃ | hiṃpuṭī hotī || 99||
jeṇeṃkaritāṃ duḥkha jāleṃ | teṃci manīṃ dṛḍha dharileṃ |
teṇeṃ guṇeṃ prāpta jāleṃ | punhāṃ duḥkha || 100||
saṃsārasaṃgeṃ sukha jāleṃ | aiseṃ dekhileṃ nā aikileṃ |
aiseṃ jāṇona anahita keleṃ | te duḥkhī hotī svayeṃ || 101||
saṃsārīṃ sukha mānitī | te prāṇī mūḍhamatī |
jāṇona ḍol̤e jhāṃkitī | paḍhatamūrkha || 102||
prapaṃca sukheṃ karāvā | parī kāṃhīṃ paramārtha vāḍhavāvā |
paramārtha avaghāci buḍavāvā | heṃ vihita navhe || 103||
māgāṃ jāleṃ nirūpaṇa | guruśiṣyāṃcī vol̤akhaṇa |
ātāṃ upadeśāceṃ lakṣaṇa | sāṃgijela || 104||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde śiṣyalakṣaṇanāma samāsa tisarā || 3||
samāsa cavathā : upadeśalakṣaṇa || śrīrām ||
aikā upadeśācīṃ lakṣaṇeṃ | bahuvidheṃ koṇa koṇeṃ |
sāṃgatāṃ teṃ asādhāraṇeṃ | parī kāṃhīṃ yeka sāṃgoṃ || 1||
bahuta maṃtra upadeśitī | koṇī nāma mātra sāṃgatī |
yeka te japa karavitī | voṃkārācā || 2||
śivamaṃtra bhavānīmaṃtra | viṣṇumaṃtra māhālkṣmīmaṃtra |
avadhūtamaṃtra gaṇeśamaṃtra | mārtaṃḍamaṃtra sāṃgatī || 3||
machakūrmavaṟhāvamaṃtra | nṛsiṃhamaṃtra vāmanamaṃtra |
bhārgavamaṃtra raghunāthamaṃtra | kṛṣṇamaṃtra sāṃgatī || 4||
bhairavamaṃtra mallārimaṃtra | hanumaṃtamaṃtra yekṣiṇīmaṃtra |
nārāyeṇamaṃtra pāṃḍuraṃgamaṃtra | aghoramaṃtra sāṃgatī || 5||
śeṣamaṃtra garuḍamaṃtra | vāyomantra vetāl̤amaṃtra |
jhoṭiṃgamaṃtra bahudhā maṃtra | kitī mhaṇauni sāṃgāve || 6||
bāl̤āmaṃtra bagul̤āmaṃtra | kāl̤imaṃtra kaṃkāl̤imaṃtra |
baṭukamaṃtra nānā maṃtra | nānā śaktīṃce || 7||
pṛthakākāreṃ svataṃtra | jituke deva tituke maṃtra |
sope avaghaḍa vicitra | khecara dāruṇa bījāce || 8||
pāhoṃ jātāṃ pṛthvīvarī | devāṃcī gaṇanā koṇa karī |
tituke maṃtra vaikharī | kitī mhaṇauni vadavāvī || 9||
asaṃkhyāta maṃtramāl̤ā | yekāhūni yeka āgal̤ā |
vicitra māyecī kal̤ā | koṇa jāṇe || 10||
kityeka maṃtrīṃ bhūteṃ jātī | kityeka maṃtrīṃ vethā nāsatī |
kityeka maṃtrīṃ utaratī | siteṃ viṃcū vikhāra || 11||
aise nānā parīce maṃtrī | upadeśitī karṇapātrīṃ |
japa dhyāna pūjā yaṃtrī | vidhānayukta sāṃgatī || 12||
yeka śiva śiva sāṃgatī | |yeka hari hari mhaṇavitī |
yeka upadeśitī | viṭhala viṭhala mhaṇonī || 13 ||
yeka sāṃgatī kṛṣṇa kṛṣṇa | yeka sāṃgatī viṣṇa viṣṇa |
yeka nārāyaṇa nārāyaṇa | mhaṇauna upadeśitī || 14||
yeka mhaṇatī acyuta acyuta | yeka mhaṇatī anaṃta anaṃta |
yeka sāṃgatī datta datta | mhaṇata jāveṃ || 15||
yeka sāṃgatī rāma rāma | yeka sāṃgatī òṃ òṃ ma |
yeka mhaṇatī meghaśāma | bahutāṃ nāmīṃ smarāvā || 16||
yeka sāṃgatī guru guru | yeka mhaṇatī parameśvaru |
yeka mhaṇatī vighnaharu | ciṃtīta jāvā || 17||
yeka sāṃgatī śāmarāja | yeka sāṃgatī garuḍadhvaja |
yeka sāṃgatī adhokṣaja | mhaṇata jāveṃ || 18||
yeka sāṃgatī deva deva | yeka mhaṇatī keśava keśava |
yeka mhaṇatī bhārgava bhārgava | mhaṇata jāveṃ || 19||
yeka viśvanātha mhaṇavitī | yeka mallāri sāṃgatī |
yeka te japa karavitī | tukāī tukāī mhaṇaunī || 20||
heṃ mhaṇaunī sāṃgāveṃ | śivaśaktīcīṃ anaṃta nāṃveṃ |
ichesārikhīṃ svabhāveṃ | upadeśitī || 21||
yeka sāṃgatī mudrā cyārī | khecarī bhūcarī cācarī agocarī |
yeka āsaneṃ paroparī | upadeśitī || 22||
yeka dākhavitī dekhaṇī | yeka anuhātadhvanī |
yeka guru piṃḍajñānī | piṃḍajñāna sāṃgatī || 23||
yeka saṃgatī karmamārga | yeka upāsanāmārga |
yeka sāṃgatī aṣṭāṃga yoga | nānā cakreṃ || 24||
yeka tapeṃ sāṃgatī | yeka ajapāa niropitī |
yeka tatveṃ vistāritī , tatvajñānī || 25||
yeka sāṃgatī saguṇa | yeka niropitī nirguṇa |
yeka upadeśitī tīrthāṭaṇa | phirāveṃ mhaṇūnī || 26||
yeka māhāvākyeṃ sāṃgatī | tyāṃcā japa karāvā mhaṇatī |
yeka upadeśa karitī | sarva brahma mhaṇonī || 27||
yeka śāktamārga sāṃgatī | yeka muktamārga pratiṣṭhitī |
yeka iṃdriyeṃ pūjana karavitī | yekā bhāveṃ || 28||
yeka sāṃgatī vaśīkarṇa | staṃbana mohana uccāṭaṇa |
nānā ceṭakeṃ āpaṇa | svayeṃ niropitī || 29||
aisī upadeśāṃcī sthitī | pure ātāṃ sāṃgoṃ kitī |
aise he upadeśa asatī | asaṃkhyāta |
30|| aise upadeśa aneka | parī jñāneviṇa nirārthaka |
yeviṣaīṃ ase yeka | bhagavadvacana || 31||
śloka ||
nānāśāstraṃ paṭhelloko nānā daivatapūjanam |
ātmajñānaṃ vinā pārtha sarvakarma nirarthakam ||
śaivaśāktāgamādyā ye anye ca bahavo matāḥ |
apabhraṃśasamāste | api jīvānāṃ bhrāṃtacetasām ||
na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramidamuttamam ||
yākāraṇeṃ jñānāsamāna | pavitra uttama na dise anna |
mhaṇauna ādhīṃ ātmajñāna | sādhileṃ pāhije || 32||
sakal̤a upadeśīṃ viśeṣa | ātmajñānācā upadeśa |
yeviṣaīṃ jagadīśa | bahutāṃ ṭhāīṃ bolilā || 33||
śloka ||
yasya kasya ca varṇasya jñānaṃ dehe pratiṣṭhitam |
tasya dāsasya dāsohaṃ bhave janmani janmani ||
ātmajñānācā mahimā | neṇe caturmukha brahmā |
prāṇī bāpuḍā jīvātmā | kāye jāṇe || 34||
sakal̤a tīrthāṃcī saṃgatī | snānadānācī phal̤aśrutī |
tyāhūni jñānācī sthitī | viśeṣa koṭiguṇeṃ || 35||
śloka: ||
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni snānadāneṣu yatphalam |
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ brahmajñānasamopamam ||
mhaṇauni jeṃ ātmajñāna | teṃ gahanāhūni gahana |
aika tayāceṃ lakṣaṇa | sāṃgijela || 36||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde upadeśanāma samāsa cavathā || 4||
samāsa pācavā : bahudhājñāna nirūpaṇa || śrīrām ||
jaṃva teṃ jñāna nāhīṃ prāṃjal̤a | taṃva sarva kāṃhīṃ nirphal̤a |
jñānarahita tal̤amal̤a | jāṇāra nāhīṃ || 1||
jñāna mhaṇatāṃ vāṭe bhasma | kāye re bā asela varma |
mhaṇauni hā anukrama | sāṃgijela ātāṃ || 2||
bhūta bhaviṣya vartamāna | ṭhāūkeṃ āhe parichinna |
yāsīhi mhaṇijeta jñāna | parī teṃ jñāna navhe || 3||
bahuta keleṃ vidyāpaṭhaṇa | saṃgītaśāstra rāgajñāna |
vaidika śāstra vedādhena | heṃhi jñāna navhe || 4||
nānā vevasāyāceṃ jñāna | nānā dikṣeceṃ jñāna |
nānā parīkṣeceṃ jñāna | heṃ jñāna navhe || 5||
nānā vanitāṃcī parīkṣā | nānā manuṣyāṃcī parīkṣā |
nānā narāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 6||
nānā aśvāṃcī parīkṣā | nānā gajāṃcī parīkṣā |
nānā svāpadāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 7||
nānā paśūṃcī parīkṣā | nānā pakṣāṃcī parīkṣā |
nānā bhūtāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 8||
nānā yānāṃcī parīkṣā | nānā vastrāṃcī parīkṣā |
nānā śastrāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 9||
nānā dhātūṃcī parīkṣā | nānā nāṇyāṃcī parīkṣā |
nānā ratnāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 10||
nānā pāṣāṇa parīkṣā | nānā kāṣṭhāṃcī parīkṣā |
nānā vādyāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 11||
nānā bhūmīṃcī parīkṣā | nānā jal̤āṃcī parīkṣā |
nānā sateja parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 12||
nānā rasāṃcī parīkṣā | nānā bījāṃcī parīkṣā |
nānā aṃkura parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 13||
nānā puṣpāṃcī parīkṣā | nānā phal̤āṃcī parīkṣā |
nānā vallīṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 14||
nānā duḥkhāṃcī parīkṣā | nānā rogāṃcī parīkṣā |
nānā cinhāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 15||
nānā maṃtrāṃcī parīkṣā | nānā yaṃtrāṃcī parīkṣā |
nānā mūrtīṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 16||
nānā kṣatrāṃcī parīkṣā | nānā gṛhāṃcī parīkṣā |
nānā pātrāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 17||
nānā hoṇāra parīkṣā | nānā samayāṃcī parīkṣā |
nānā tarkāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 18||
nānā anumāna parīkṣā | nānā nemasta parīkṣā |
nānā prakāra parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 19||
nānā vidyecī parīkṣā | nānā kal̤ecī parīkṣā |
nānā cāturya parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 20||
nānā śabdāṃcī parīkṣā | nānā arthāṃcī parīkṣā |
nānā bhāṣāṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 21||
nānā svarāṃcī parīkṣā | nānā varṇāṃcī parīkṣā |
nānā lekṣanaparīkṣā | heṃ jñāna navhe || 22||
nānā matāṃcī parīkṣā | nānā jñānāṃcī parīkṣā |
nānā vṛttīṃcī parīkṣā | heṃ jñāna navhe || 23||
nānā rūpāṃcī parīkṣā | nānā rasanecī parīkṣā |
nānā sugaṃdhaparīkṣā | heṃ jñāna navhe || 24||
nānā sṛṣṭīṃcī parīkṣā | nānā vistāraparīkṣā |
nānā padārthaparīkṣā | heṃ jñāna navhe || 25||
nemakeci bolaṇeṃ | tatkāl̤aci prativacana deṇeṃ |
sīghraci kavitva karaṇeṃ | heṃ jñāna navhe || 26||
netrapālavī nādakal̤ā | karapālavī bhedakal̤ā |
svarapālavī saṃketakal̤ā | heṃ jñāna navhe || 27||
kāvyakuśal̤a saṃgītakal̤ā | gīta prabaṃda nṛtyakal̤ā |
sabhācyāturya śabdakal̤ā | heṃ jñāna navhe || 28||
vagvil̤āsa mohanakal̤ā | ramya rasāl̤a gāyanakal̤ā |
hāsya vinoda kāmakal̤ā | heṃ jñāna navhe || 29||
nānā lāghaveṃ citrakal̤ā | nānā vādyeṃ saṃgītakal̤ā |
nānā prakāreṃ vicitra kal̤ā | heṃ jñāna navhe || 30||
ādikarūni causaṣṭi kal̤ā | yāhi vegal̤yā nānā kal̤ā |
caudā vidyā siddhi sakal̤ā | heṃ jñāna navhe || 31||
aso sakal̤a kal̤āpravīṇa | vidyāmātra paripūrṇa |
tarī te kauśalyatā, parī jñāna- | mhaṇoṃci naye ||32||
heṃ jñāna hoyeseṃ bhāse | paraṃtu mukhya jñāna teṃ anāriseṃ |
jetheṃ prakṛtīceṃ piseṃ | samūl̤a vāva || 33||
jāṇāveṃ dusaryāceṃ jīvīceṃ | he jñāna vāṭe sāceṃ |
paraṃtu heṃ ātmajñānāceṃ | lakṣaṇa navhe || 34||
māhānubhāva māhābhalā | mānasapūjā karitāṃ cukalā |
koṇī yekeṃ pācārilā | aiseṃ navhe mhaṇonī || 35||
aisī jāṇe aṃtarasthitī | tayāsi parama jñātā mhaṇatī |
paraṃtu jeṇeṃ mokṣaprāptī | teṃ heṃ jñāna navhe || 36||
bahuta prakārīṃcī jñāneṃ | sāṃgoṃ jātāṃ asādhāraṇeṃ |
sāyojyaprāptī hoye jeṇeṃ | teṃ jñāna vegal̤eṃ || 37||
tarī teṃ kaiseṃ āhe jñāna | samādhānāceṃ lakṣaṇa |
aiseṃ heṃ viśada karūna | maja niropāveṃ || 38 ||
aiseṃ śuddha jñāna pusileṃ | teṃ puḍhile samāsīṃ niropileṃ |
śrotāṃ avadhāna didhaleṃ | pāhije puḍheṃ || 39||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde bahudhājñānanāma samāsa paṃcavā || 5||
samāsa sahāvā : śuddhajñāna nirūpaṇa || śrīrām ||
aika jñānāceṃ lakṣaṇa | jñāna mhaṇije ātmajñāna |
pāhāveṃ āpaṇāsi āpaṇa | yā nāṃva jñāna || 1||
mukhya devāsa jāṇāveṃ | satya svarūpa vol̤akhāveṃ |
nityānitya vicārāveṃ | yā nāṃva jñāna || 2||
jetheṃ dṛśya prakṛti sare | paṃcabhūtika vosare |
samūl̤a dvaita nivāre | yā nāṃva jñāna || 3||
manabuddhi agocara | na cale tarkācā vicāra |
ullekha parehuni para | yā nāṃva jñāna || 4||
jetheṃ nāhīṃ dṛśyabhāna | jetheṃ jāṇīva heṃ ajñāna |
vimal̤a śuddha svarūpajñāna | yāsi bolije || 5||
sarvasākṣī avastā turyā | jñāna aiseṃ mhaṇatī tayā |
parī teṃ jāṇije vāyāṃ | padārthajñāna || 6||
dṛśya padārtha jāṇije | tyāsa padārthajñāna bolije |
śuddha svarūpa jāṇije | yā nāṃva svarūpajñāna || 7||
jetheṃ sarvaci nāhīṃ ṭhāīṃceṃ | tetheṃ sarvasākṣatva kaiṃceṃ |
mhaṇauni śuddha jñāna turyeceṃ | mānūṃci naye || 8||
jñāna mhaṇije advaita | turyā pratyakṣa dvaita |
mhaṇauni śuddha jñāna sataṃta | vegal̤eṃci ase || 9||
aika śuddha jñānāceṃ lakṣaṇa | śuddha svarūpaci āpaṇa |
yā nāṃva śuddha svarūpajñāna | jāṇije śrotīṃ || 10||
māhāvākyaupadeśa bhalā | parī tyācā japa nāhīṃ bolilā |
tethīcā to vicāraci kelā | pāhije sādhakeṃ || 11||
māhāvākya upadeśasāra | parī ghetalā pāhije vicāra |
tyācyā japeṃ, aṃdhakāra- | na phiṭe bhrāṃtīcā || 12||
māhāvākyācā artha ghetāṃ | āpaṇa vastuci tatvatāṃ |
tyācā japa karitāṃ vṛthā | sīṇaci hoye || 13||
māhāvākyāśeṃ vivaraṇa | heṃ mukhya jñānāceṃ lakṣaṇa |
śuddha lakṣyāṃceṃ āpaṇa | vastuca āhe || 14||
āpalā āpaṇāsi lābha | heṃ jñāna parama dullabha |
jeṃ ādiaṃtīṃ svayaṃbha | svarūpaci svayeṃ || 15||
jethūna heṃ sarva hī pragaṭe | āṇi sakal̤ahī jetheṃ āṭe |
teṃ jñāna jāliyāṃ phiṭe | bhrāṃti baṃdhanācī || 16||
mateṃ āṇī matāṃtareṃ | jetheṃ hotī nirvikāreṃ |
atisūkṣma vicāreṃ | pāhātāṃ aikya || 17||
je yā carācarāceṃ mūl̤a | śuddha svarūpa nirmal̤a |
yā nāṃva jñāna keval̤a | vedāṃtamateṃ || 18||
śodhitāṃ āpaleṃ mūl̤a sthāna | sahajaci uḍe ajñāna |
yā nāṃva mhaṇije brahmajñāna | mokṣadāyeka || 19||
āpaṇāsi vol̤akhoṃ jātāṃ | āṃgīṃ bāṇe sarvajñatā |
teṇeṃ yekadesī vārtā | niśeṣa uḍe || 20||
mī koṇa aisā heta- | dharūna, pāhātāṃ dehātīta |
āvalokitāṃ nemasta | svarūpaci hoye || 21||
aso pūrvīṃ thora thora | jeṇeṃ jñāneṃ pailapāra- |
pāvale, te sācāra | aika ātāṃ || 22||
vyāsa vasiṣṭha māhāmunī | śuka nārada samādhānī |
janakādika māhājñānī | yeṇeṃci jñāneṃ || 23||
vāmadevādika yogeśvara | vālmīka atri ṛṣeśvara |
śonikādi adhyātmasāra | vedāṃtamateṃ || 24||
sanakādika mukhyakarūnī | ādinātha mīna gorakṣamunī |
āṇīka bolatāṃ vacanī | agādha asatī || 25||
siddha munī māhānubhāva | sakal̤āṃcā jo aṃtarbhāva |
jeṇeṃ sukheṃ māhādeva | ḍullata sadā || 26||
jeṃ vedaśāstrāṃceṃ sāra | siddhāṃta dhādāṃta vicāra |
jyācī prāptī bhāgyānusāra | bhāvikāṃsa hoye || 27||
sādhu saṃta āṇī sajjana | bhūta bhaviṣya vartamāna |
sarvatrāṃceṃ guhya jñāna | teṃ saṃgijela ātāṃ || 28||
tīrtheṃ vrateṃ tapeṃ dāneṃ | jeṃ na joḍe dhūmrapāneṃ |
paṃcāgnī gorāṃjaneṃ | jeṃ prāpta navhe || 29||
sakal̤a sādhanāceṃ phal̤a | jñānācī sigaci keval̤a |
jeṇeṃ saṃśayāceṃ mūl̤a | niśeṣa tuṭe || 30||
chapanna bhāṣā tituke graṃtha | ādikarūna vedāṃta |
yā itukiyāṃcā gahanārtha | yekaci āhe || 31||
jeṃ neṇave purāṇīṃ | jetheṃ siṇalyā vedavāṇī |
teṃci ātāṃ yeci kṣaṇīṃ | bodhīna gurukṛpeṃ || 32||
pāhileṃ nastāṃ saṃskṛtīṃ | rīga nāhīṃ maṟhāṣṭa graṃthīṃ |
hṛdaīṃ vasalyā kṛpāmurtī | sadguru svāmī || 33||
ātāṃ nalage saṃskṛta | athavā graṃtha prākṛta |
mājhā svāmī kṛpesahita | hṛdaīṃ vase || 34||
na karitāṃ vedābhyāsa | athavā śravaṇasāyāsa |
pretneṃviṇa saurasa | sadgurukṛpā || 35||
graṃtha mātra maṟhāṣṭa | tyāhūna saṃskṛta śreṣṭha |
tyā saṃskṛtāmadheṃ paṣṭa | thora to vedāṃta || 36||
tyā vedāṃtāparateṃ kāṃhīṃ | sarvathā śreṣṭha nāhīṃ |
jetheṃ vedagarbha sarvahī | pragaṭajālā || 37||
aso aisā jo vedāṃta | tyā vedāṃtācāhi mathitārtha |
atigahana jo paramārtha | to tūṃ aika ātāṃ || 38||
are gahanāceṃhī gahana | teṃ tūṃ jāṇa sadguruvacana |
sadguruvacaneṃ samādhāna | nemasta āhe || 39||
sadguruvacana toci vedāṃta | sadguruvacana toci siddhāṃta |
sadguruvacana toci dhādāṃta | sapracīta ātāṃ || 40||
jeṃ atyaṃta gahana | mājhyā svāmīceṃ vacana |
jeṇeṃ mājhe samādhāna | atyaṃta jāleṃ || 41||
teṃ heṃ mājheṃ jīvīceṃ guja | mī sāṃgaina mhaṇatoṃ tuja |
jarī avadhāna desī maja || tarī ātāṃ yeca kṣaṇīṃ || 42||
śiṣya mlānvadaneṃ bole | dharile sadṛḍha pāule |
maga boloṃ āraṃbhileṃ | gurudeveṃ || 43||
ahaṃ brahmāsmi māhāṃvākya | yethīcā artha atarkye |
tohī sāṃgatoṃ, aikya- | guruśiṣya jetheṃ || 44||
aika śiṣyā yethīceṃ varma | svayeṃ tūṃci āhesi brahma |
ye viṣaīṃ saṃdeha bhrama | dharūṃci nako || 45||
navavidhā prakāreṃ bhajana | tyāṃta mukhya teṃ ātmanivedana |
teṃ samagra prakāreṃ kathana | kījela ātāṃ || 46||
nirmāṇa paṃcabhūteṃ yīyeṃ | kalpāṃtīṃ nāsatīṃ yethānvayeṃ |
prakṛti puruṣa jīyeṃ | tehī brahma hotī || 47||
dṛśya padārtha āṭatāṃ | āpaṇahi nure tatvatāṃ |
aikyarūpeṃ aikyatā | mul̤īṃca āhe || 48||
sṛṣṭīcī nāhīṃ vārtā | tetheṃ mul̤īṃca aikyatā |
piṃḍa brahmāṃḍa pāhoṃ jātāṃ | disela koṭheṃ || 49||
jñānavanhī pragaṭe | teṇeṃ dṛśya kera āṭe |
tadākāreṃ mūl̤a tuṭe | bhinnatvāceṃ || 50||
mithyatveṃ vṛtti phire | toṃ dṛśya asatāṃca vosare |
sahajaci yeṇeṃ prakāreṃ | jāleṃ ātmanivedana || 51||
aso gurūce ṭhāīṃ ananyatā | tarī tuja kāyesī re ciṃtā |
vegal̤eṃpaṇeṃ abhaktā | uroṃci nako || 52||
ātāṃ heṃci dṛḍhīkarṇa- | vhāvayā, karīṃ sadgurubhajana |
sadgurubhajaneṃ samādhāna | nemasta āhe || 53||
yā nāṃva śiṣyā ātmajñāna | yeṇeṃ pāvije samādhāna |
bhavabhayāceṃ baṃdhana | samūl̤a mithyā || 54||
deha mī vāṭe jyā narā | to jāṇāvā ātmahatyārā |
dehābhināneṃ yerajhārā | bhogilyāca bhogī || 55||
aso cahūṃ dehāvegal̤ā | janmakarmāsī nirāl̤ā |
sakal̤a ābāl̤agobal̤ā | sabāhya tūṃ || 56||
koṇāsīca nāhīṃ baṃdhana | bhrāṃtistava bhulale jana |
dṛḍha ghetalā dehābhimāna | mhaṇauniyāṃ || 57||
śiṣyā yekāṃtīṃ baisāveṃ | svarūpīṃ viśrāṃtīsa jāveṃ |
teṇeṃ guṇeṃ dṛḍhāve | paramārtha hā || 58||
akhaṃḍa ghaḍe śravaṇamanana | tarīca pāvije samādhāna |
pūrṇa jāliyāṃ brahmajñāna | vairāgya bhare āṃgīṃ || 59||
śiṣyā muktapaṇeṃ anargal̤a | karisīṃ iṃdriyeṃ bāṣkal̤a |
teṇeṃ tujhī tal̤amal̤a | jāṇāra nāhīṃ || 60||
viṣaīṃ vairāgya upajaleṃ | tayāsīca pūrṇa jñāna jāleṃ |
maṇī ṭākitāṃci lādhaleṃ | rājya jevīṃ || 61||
maṇī hotāṃ sīgaṭācā | lobha dharūniyā tayācā |
mūrkhapaṇeṃ rājyācā | avhera kelā || 62||
aika śiṣyā sāvadhāna | ātāṃ bhaviṣya mī sāṃgena |
jayā puruṣāsa jeṃ dhyāna | tayāsi teṃci prāpta || 63||
mhaṇoni je avidyā | sāṃḍūna dharāvī suvidyā |
teṇeṃ guṇeṃ jagadvaṃdyā | pāvije sīghra || 64||
sanyapātāceni duḥkheṃ | bhayānaka dṛṣṭīsa dekhe |
auṣadha ghetāṃci sukheṃ | ānaṃda pāve || 65||
taiseṃ ajñānasanyapāteṃ | mithyā dṛṣṭīsa disateṃ |
jñānāuṣadha ghetāṃ teṃ | mul̤īṃca nāhīṃ || 66||
mithyā svapneṃ vosaṇālā | to jāgṛtīsa āṇilā |
teṇeṃ pūrvadaśā pāvalā | nirbhaya je || 67||
mithyāca parī satya vāṭaleṃ | teṇeṃ guṇeṃ duḥkha jāleṃ |
mithyā āṇī nirasaleṃ | heṃ toṃ ghaḍenā || 68||
mithyā āhe jāgṛtāsī | parī veḍhā lāvileṃ nidristāṃsī |
jāgā jāliyāṃ tayāsī | bhayeṃci nāhīṃ|| 69||
parī avidyājhoṃpa yete bhareṃ | bhare sarvāṃgī kāvireṃ |
pūrṇa jāgṛtī śravaṇadvāreṃ- | mananeṃ karāvī || 70||
jāgṛtīcī vol̤akhaṇa | aika tayāceṃ lakṣaṇa |
jo viṣaīṃ virakta pūrṇa | aṃtarāpāsunī || 71||
jeṇeṃ viraktīsa na yāveṃ | to sādhaka aiseṃ jāṇāveṃ |
teṇeṃ sādhana karāveṃ | thorīva sāṃḍunī || 72||
sādhana na mane jayālā | to siddhapaṇe baddha jālā |
tyāhūni mumukṣa bhalā | jñānādhikārī || 73||
taṃva śiṣyeṃ kelā praśna | kaiseṃ baddhamumukṣāceṃ lakṣaṇa |
sādhaka siddha vol̤akhaṇa | kaisī jāṇāvī || 74||
yāceṃ uttara śrotayāṃsī | didhaleṃ puḍhilīye samāsīṃ |
sāvadha śrotīṃ kathesī | avadhāna dyāveṃ || 75||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde śuddhajñānanirūpaṇanāma samāsa sahāvā || 6||
samāsa sātavā : baddhalakṣaṇa || śrīrām ||
sṛṣṭī je kāṃ carācara | jīva dāṭale apāra |
parī te avaghe catvāra | bolijetī || 1||
aika tayāṃceṃ lakṣaṇa | catvāra te koṇa koṇa |
baddha mumukṣa sādhaka jāṇa | cauthā siddha || 2||
yāṃ caughāṃvirahita kāṃhīṃ | sacarācarīṃ pāṃcavā nāhīṃ |
ātāṃ aso heṃ sarvahī | viśada karūṃ || 3||
baddha mhaṇije to koṇa | kaiseṃ mumukṣāceṃ lakṣaṇa |
sādhakasiddhavol̤akhaṇa | kaisī jāṇāvī || 4||
śrotīṃ vhāveṃ sāvadha | prastuta aikā baddha |
mumukṣa sādhaka āṇi siddha | puḍheṃ niropile || 5||
ātāṃ baddha to jāṇije aisā | aṃdhārīṃcā aṃdha jaisā |
cakṣuviṇa dāhī diśā | sunyākāra || 6||
bhakta jñāte tāpasī | yogī vītarāgī saṃnyāsī |
puḍheṃ dekhatāṃ dṛṣṭīsī | yeṇāra nāhīṃ || 7||
na dise neṇe karmākarma | na dise neṇe dharmādharma |
na dise neṇe sugama | paramārthapaṃtha || 8||
tayāsa na dise sacchāstra | satsaṃgati satpātra |
sanmārga jo kāṃ pavitra | to hī na dise || 9||
na kal̤e sārāsāra vicāra | na kal̤e svadharma ācāra |
na kal̤e kaisā paropakāra | dānapuṇya || 10||
nāhīṃ poṭīṃ bhūtadayā | nāhīṃ suciṣmaṃta kāyā |
nāhīṃ janāsi nivavāvayā | vacana mṛda || 11||
na kal̤e bhakti na kal̤e jñāna | na kal̤e vairāgya na kal̤e dhyāna |
na kal̤e mokṣa na kal̤e sādhana | yā nāṃva baddha || 12||
na kal̤e deva niścayātmaka | na kal̤e saṃtāṃcā viveka |
na kal̤e māyeceṃ kautuka | yā nāṃva baddha || 13||
na kal̤e paramārthācī khūṇa | na kal̤e adhyātmanirūpaṇa |
na kal̤e āpaṇāsi āpaṇa | yā nāṃva baddha || 14||
na kal̤e jīvāceṃ janmamūl̤a | na kal̤e sādhanāceṃ phal̤a |
na kal̤e tatvatāṃ keval̤a | yā nāṃva baddha || 15||
na kal̤e kaiseṃ teṃ baṃdhana | na kal̤e muktīceṃ lakṣaṇa |
na kal̤e vastu vilakṣaṇa | yā nāṃva baddha || 16||
na kal̤e śāstrārtha bolilā | na kal̤e nijasvārtha āpulā |
na kal̤e saṃkalpeṃ bāṃdhalā | yā nāṃva baddha || 17||
jayāsi nāhīṃ ātmajñāna | heṃ mukhya baddhāceṃ lakṣaṇa |
tīrtha vrata dāna puṇya | kāṃhīṃca nāhīṃ || 18||
dayā nāhīṃ karuṇā nāhīṃ | ārjava nāhīṃ mitri nāhīṃ |
śāṃti nāhīṃ kṣmā nāhīṃ | yā nāṃva baddha || 19||
jeṃ jñānaviśiṃ uṇeṃ | tetheṃ kaicīṃ jñānācīṃ lakṣaṇeṃ |
bahusāla kulakṣaṇeṃ | yā nāṃva baddha || 20||
nānā prakārīce doṣa- | karitāṃ, vāṭe parama saṃtoṣa |
bāṣkal̤apaṇācā havyāsa | yā nāṃva baddha || 21||
bahu kāma bahu krodha | bahu garva bahu mada |
bahu dvaṃda bahu kheda | yā nāṃva baddha || 22||
bahu darpa bahu daṃbha | bahu viṣaye bahu lobha |
bahu karkaśa bahu aśubha | yā nāṃva baddha || 23||
bahu grāmaṇī bahu matsara | bahu asūyā tiraskāra |
bahu pāpī bahu vikāra | yā nāṃva baddha || 24||
bahu abhimāna bahu tāṭhā | bahu ahaṃkāra bahu phāṃṭā |
bahu kukarmācā sāṃṭhā | yā nāṃva baddha || 25||
bahu kāpaṭya vādavevāda | bahu kutarka bhedābheda |
bahu krūira kṛpāmaṃda | yā nāṃva baddha || 26||
bahu niṃdā bahu dveṣa | bahu adharma bahu abhil̤āṣa |
bahu prakārīce doṣa | yā nāṃva baddha || 27||
bahu bhraṣṭa anācāra | bahu naṣṭa yekaṃkāra |
bahu ānitya avicāra | yā nāṃva baddha || 28||
bahu niṣṭhura bahu ghātakī | bahu hatyārā bahu pātakī |
tapīl̤a kuvidyā anekī | yā nāṃva baddha || 29||
bahu durāśā bahu svārthī | bahu kal̤aha bahu anarthī |
bahu ḍāīka durmatī | yā nāṃva baddha || 30||
bahu kalpanā bahu kāmanā | bahu tṛṣṇā bahu vāsanā |
bahu mamatā bahu bhāvanā | yā nāṃva baddha || 31||
bahu vikalpī bahu viṣādī | bahu mūrkha bahu samaṃdhī |
bahu prapaṃcī bahu upādhī | yā nāṃva baddha || 32||
bahu vācāl̤a bahu pāṣaṃḍī | bahu durjana bahu thotāṃḍī |
bahu paiśūnya bahu khoḍī | yā nāṃva baddha || 33||
bahu abhāva bahu bhrama | bahu bhrāṃti bahu tama |
bahu vikṣepa bahu virāma | yā nāṃva baddha || 34||
bahu kṛpaṇa bahu khaṃdastī | bahu ādakhaṇā bahu mastī |
bahu asatkriyā vyastī | yā nāṃva baddha || 35||
paramārthaviṣaīṃ ajñāna | prapaṃcāceṃ udaṃḍa jñāna |
neṇe svayeṃ samādhāna | yā nāṃva baddha || 36||
paramārthācā anādara | prapaṃcācā atyādara |
saṃsārabhāra jojāra | yā nāṃva baddha || 37||
satsaṃgācī nāhīṃ goḍī | saṃtaniṃdecī āvaḍī |
dehebuddhīcī ghātalī beḍī | yā nāva baddha || 38||
hātīṃ dravyācī japamāl̤a | kāṃtādhyāna sarvakāl̤a |
satsaṃgācā duṣkāl̤a | yā nāṃva baddha || 39||
netrīṃ dravya dārā pāhāvī | śravaṇīṃ dravya dārā aikāvī |
ciṃtanīṃ dravya dārā ciṃtāvī | yā nāṃva baddha || 40||
kāyā vācā āṇi mana | citta vitta jīva prāṇa |
dravyadāreceṃ karī bhajana | yā nāṃva baddha || 41||
iṃdriyeṃ karūna niścal̤a | caṃcal̤a hoūṃ nedī pal̤a |
dravyadāresi lāvī sakal̤a | yā nāṃva baddha || 42||
dravya dārā teṃci tīrtha | dravya dārā toci paramārtha |
dravya dārā sakal̤a svārtha | mhaṇe to baddha || 43||
verthaṃ jāūṃ nedī kāl̤a | saṃsāraciṃtā sarvakāl̤a |
kathā vārtā teci sakal̤a | yā nāṃva baddha || 44||
nānā ciṃtā nānā udvega | nānā duḥkhāce saṃsarga |
karī paramārthācā tyāga | yā nāṃva baddha || 45||
ghaṭikā pal̤a nimiṣyabharī | duścīta navhatāṃ aṃtarīṃ |
sarvakāl̤a dhyāna karī | dravyadārāprapaṃcāceṃ || 46||
tīrtha yātrā dāna puṇya | bhakti kathā nirūpaṇa |
maṃtra pūjā japa dhyāna | sarvahī dravya dārā || 47||
jāgṛti svapna rātri divasa | aisā lāgalā viṣayedhyāsa |
nāhīṃ kṣaṇācā avakāśa | yā nāṃva baddha || 48||
aiseṃ baddhāceṃ lakṣaṇa | mumukṣapaṇīṃ pālaṭe jāṇa |
aika tehī vol̤akhaṇa | puḍhilīye samāsīṃ || 49||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde baddhalakṣaṇanāma samāsa sātavā || 7||
samāsa āṭhavā : mumukṣalakṣaṇa || śrīrām ||
saṃsāramadāceni guṇeṃ | nānā hīneṃ kulakṣaṇeṃ |
jayāceni mukhāvalokaneṃ | doṣaci lāge || 1||
aisā praṇī jo kāṃ baddha | saṃsārīṃ vartatāṃ abaddha |
tāyasa prāpta jālā kheda | kāl̤āṃtarīṃ || 2||
saṃsāraduḥkheṃ dukhavalā | trividhatāpeṃ pol̤alā |
nirūpaṇeṃ prastāvalā | aṃtaryāmīṃ || 3||
jālā prapaṃcīṃ udāsa | maneṃ ghetalā viṣayatrāsa |
mhaṇe ātāṃ pure sosa | saṃsārīṃcā || 4||
prapaṃca jāīla sakal̤a | yethīla śrama toṃ nirphal̤a |
ātāṃ kāṃhīṃ āpulā kāl̤a | sārthaka karūṃ || 5||
aisī buddhi prastāvalī | poṭīṃ āvastā lāgalī |
mhaṇe mājhī vayesā gelī | verthaci āvaghī || 6||
pūrvī nānā doṣa kele | te avagheci āṭhavale |
puḍheṃ yeuni ubhe ṭhele | aṃtaryāmīṃ || 7||
āṭhave yemācī yātanā | teṇeṃ bhayeci vāṭe manā |
nāhīṃ pāpāsi gaṇanā | mhaṇauniyāṃ || 8||
nāhīṃ puṇyācā vicāra | jāle pāpāce ḍoṃgara |
ātāṃ dustara hā saṃsāra | kaisā taroṃ || 9||
āpale doṣa āchyādile | bhalyāṃsa guṇadoṣa lāvile |
devā myāṃ verthaca niṃdile | saṃta sādhu sajjana || 10||
niṃde aise nāhīṃ doṣa | teṃ maja ghaḍale kīṃ viśeṣa |
mājhe avaguṇīṃ ākāśa | buḍoṃ pāhe || 11||
nāhīṃ vol̤akhile saṃta | nāhīṃ arcilā bhagavaṃta |
nāhīṃ atita abhyāgata | saṃtuṣṭa kele || 12||
pūrva pāpa voḍhavaleṃ | maja kāṃhīṃca nāhīṃ ghaḍaleṃ |
mana avhāṭīṃ paḍileṃ | sarvakāl̤a || 13||
nāhīṃ kaṣṭavileṃ śerīra | nāhīṃ kelā paropakāra |
nāhīṃ rakṣilā ācāra | kāmamadeṃ || 14||
bhaktimātā he buḍavilī | śāṃti viśrāṃti moḍilī |
mūrkhapaṇeṃ myāṃ vighaḍilī | sadbuddhi sadvāsanā || 15||
ātāṃ kaiseṃ ghaḍe sārthaka | doṣa kele nirārthaka |
pāhoṃ jātāṃ viveka | uralā nāhīṃ || 16||
koṇa upāye karāvā | kaisā paraloka pāvāvā |
koṇyā guṇeṃ devādhidevā | pāvijela || 17||
nāhīṃ sadbhāva upajalā | avaghā lokika saṃpādilā |
daṃbha varapaṃgeṃ kelā | khaṭāṭopa karmācā || 18||
kīrtana keleṃ poṭāsāṭhīṃ | deva māṃḍile hāṭavaṭīṃ |
āhā devā buddhi khoṭī | mājhī mīca jāṇeṃ || 19||
poṭīṃ dharūni abhimāna | śabdīṃ bole nirābhimāna |
aṃtarīṃ vāṃchūniyāṃ dhana | dhyānasta jāloṃ || 20||
vitpattīneṃ loka bhoṃdile | poṭāsāṭhīṃ saṃta niṃdile |
mājhe poṭīṃ doṣa bharale | nānā prakārīṃce || 21||
satya teṃci uchedileṃ | mithya teṃci pratipādaleṃ |
aiseṃ nānā karma keleṃ | udaraṃbharākāraṇeṃ || 22||
aisā poṭīṃ prastāvalā | nirūpaṇeṃ pālaṭalā |
toci mumukṣa bolilā | graṃthāṃtarīṃ || 23||
puṇyamārga poṭīṃ dharī | satsaṃgācī vāṃchā karī |
virakta jālā saṃsārīṃ | yā nāṃva mumukṣa || 24||
gele rāje cakravartī | mājheṃ vaibhava teṃ kitī |
mhaṇe dharūṃ satsaṃgatī | yā nāṃva mumukṣa || 25||
āpule avaguṇa dekhe | viraktibal̤eṃ vol̤akhe |
āpaṇāsi niṃdī duḥkheṃ | yā nāṃva mumukṣa || 26||
mhaṇe mī kāye anopakārī | mhaṇe mī kāya daṃbhadhārī |
mhaṇe mī kāye anācārī | yā nāṃva mumukṣa || 27||
mhaṇe mī patita cāṃḍāl̤a | mhaṇe mī durācārī khal̤a |
mhaṇe mī pāpī keval̤a | yā nāṃva mumukṣa || 28||
mhaṇe mī abhakta durjana | mhaṇe mī hīnāhūni hīna |
mhaṇe mī janmalo pāṣāṇa | yā nāṃva mumukṣa || 29||
mhaṇe mī durābhimānī | mhaṇe mī tapīl̤a janīṃ |
mhaṇe mī nānā vesanī | yā nāṃva mumukṣa || 30||
mhaṇe mī āl̤asī āṃgacora | mhaṇe mī kapaṭī kātara |
mhaṇe mī mūrkha avicāra | yā nāṃva mumukṣa || 31||
mhaṇe mī nikāmī vācāl̤a | mhaṇe mī pāṣāṃḍī toṃḍāl̤a |
mhaṇe mī kubuddhi kuṭīl̤a | yā nāṃva mumukṣa || 32||
mhaṇe mī kāṃhīṃca neṇe | mhaṇe mī sakal̤āhūni uṇeṃ |
āpalīṃ varṇī kulakṣaṇeṃ | yā nāṃva mumukṣa || 33||
mhaṇe mī anādhikārī | mhaṇe mī kuścil̤a aghorī |
mhaṇe mī nīca nānāparī | yā nāṃva mumukṣa || 34||
mhaṇe mī kāye āpasvārthī | mhaṇe mī kāye anarthī |
mhaṇe mī navhe paramārthī | yā nāṃva mumukṣa || 35||
mhaṇe mī avaguṇācī rāsī | mhaṇe mī vertha āloṃ janmāsī |
mhaṇe mī bhāra jāloṃ bhūmīsī | yā nāṃva mumukṣa || 36||
āpaṇāsa niṃdī sāvakāsa | poṭīṃ saṃsārācā trāsa |
dharī satsaṃgācā havyāsa | yā nāṃva mumukṣa || 37||
nānā tīrthe dhuṃḍāl̤ilīṃ | śamadamādi sādhaneṃ kelīṃ |
nānā granthāṃtareṃ pāhilīṃ | śodhūniyāṃ || 38||
teṇeṃ navhe samādhāna | vāṭe avaghāca anumāna |
mhaṇe righoṃ saṃtāṃsa śaraṇa | yā nāṃva mumukṣa || 39||
dehābhimāna kul̤ābhimāna | dravyābhimāna nānābhimāna |
sāṃḍūni, saṃtacaraṇīṃ ananya- | yā nāṃva mumukṣa || 40||
ahaṃtā sāṃḍūni dūrī | āpaṇāsa niṃdī nānāparī |
mokṣācī apekṣā karī | yā nāṃva mumukṣa || 41||
jyāceṃ thorapaṇa lāje | jo paramārthākāraṇeṃ jhije |
saṃtāpāīṃ viśvāsa upaje | yā nāṃva mumukṣa || 42||
svārtha sāṃḍūna prapaṃcācā | havyāsa dharilā paramārthācā |
aṃkita hoīna sajjanācā | mhaṇe to mumukṣa || 43||
aisā mumukṣa jāṇije | saṃketacinheṃ vol̤akhije |
puḍheṃ śrotīṃ avadhāna dīje | sādhakalakṣaṇīṃ || 44||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde mumukṣalakṣaṇanāma samāsa āṭhavā || 8||
samāsa navavā : sādhakanirūpaṇa || śrīrām ||
māgāṃ mumukṣāceṃ lakṣaṇa | saṃketeṃ keleṃ kathana |
ātāṃ parisā sāvadhāna | sādhaka to kaisā || 1||
avaguṇācā karūni tyāga | jeṇeṃ dharilā saṃtasaṃga |
tayāsi bolije maga | sādhaka aisā ||2||
jo saṃtāṃsi śaraṇa gelā | saṃtajanīṃ āśvāsilā |
maga to sādhaka bolilā | granthāṃtarīṃ || 3||
upadeśileṃ ātmajñāna | tuṭaleṃ saṃsārabaṃdhana |
dṛḍhatekāraṇeṃ karī sādhana | yā nāṃva sādhaka || 4||
dharī śravaṇācī āvaḍī | advaitanirūpaṇācī goḍī |
mananeṃ arthāṃtara kāḍhī | yā nāṃva sādhaka || 5||
hotāṃ sārāsāra vicāra | aike hoūni tatpara |
saṃdeha chedūni, dṛḍhottara- | ātmajñāna pāhe || 6||
nānā saṃdehanivṛttī- | vhāvayā, dharī satsaṃgatī |
ātmaśāstragurupracītī | aikyatesī āṇī || 7||
dehabuddhi vivekeṃ vārī | ātmabuddhi sadṛḍha dharī |
śravaṇa mana keleṃci karī | yā nāṃva sādhaka || 8||
visaṃcūni dṛśyabhāna | dṛḍha dharī ātmajñāna |
vicāreṃ rākhe samādhāna | yā nāṃva sādhaka || 9||
toḍūni dvaitācī upādhī | advaita vastu sādhaneṃ sādhī |
lāvī aikyatecī samādhī | yā nāṃva sādhaka || 10||
ātmajñāna jīrṇa jarjara | tyācā karī jīrṇoddhāra |
vivekeṃ pāve pailapāra | yā nāṃva sādhaka || 11||
uttameṃ sādhūcīṃ lakṣaṇeṃ | āṃgikārī nirūpaṇeṃ |
bal̤eṃci svarūpākāra hoṇeṃ | yā nāṃva sādhaka || 12||
asatkriyā te soḍilī | āṇī satkriyā te vāḍhavilī |
svarūpasthitī bal̤āvalī | yā nāṃva sādhaka || 13||
avaguṇa tyāgī divaseṃdivasa | karī uttama guṇācā abhyāsa |
svarūpīṃ lāvī nijadhyāsa | yā nāṃva sādhaka || 14||
dṛḍha niścayāceni bal̤eṃ | dṛśya asatāṃca nāḍal̤e |
sadā svarūpīṃ misal̤e | yā nāṃva sādhaka || 15||
pratyakṣa māyā alakṣa karī | alakṣa vastu lakṣī aṃtarīṃ |
ātmasthitīcī dhāraṇā dharī | yā nāṃva sādhaka || 16||
jeṃ yā janāsi coraleṃ | manāsa na vace anumānaleṃ |
teṃci jeṇeṃ dṛḍha keleṃ | yā nāṃva sādhaka || 17||
jeṃ bolatāṃci vācā dharī | jeṃ pāhātāṃci aṃdha karī |
teṃ sādhī nānā parī | yā nāṃva sādhaka || 18||
jeṃ sādhūṃ jātā sādhavenā | jeṃ lakṣūṃ jātāṃ lakṣavenā |
teṃci anubhaveṃ āṇī manā | yā nāṃva sādhaka || 19||
jetheṃ manaci māval̤e | jethe tarkaci pāṃgul̤e |
teṃci anubhavā āṇī bal̤eṃ | yā nāṃva sādhaka || 20||
svānubhavāceni yogeṃ | vastu sādhī lāgavegeṃ |
teṃci vastu hoye āṃgeṃ | yā nāṃva sādhaka || 21||
anubhavācīṃ āṃgeṃ jāṇe | yogiyāṃce khuṇe bāṇe |
kāṃhīṃca nahona asaṇeṃ | yā nāṃva sādhaka || 22||
paratī sārūna upādhī | asādhya vastu sādhaneṃ sādhī |
svarūpīṃ karī dṛḍha buddhī | yā nāṃva sādhaka || 23||
devābhaktāceṃ mūl̤a | śodhūna pāhe sakal̤a |
sādhyaci hoye tatkāl̤a | yā nāṃva sādhaka || 24||
vivekabal̤eṃ gupta jālā | āpeṃāpa māval̤alā |
disato, parī dekhilā | nāhīṃca koṇīṃ || 25||
mīpaṇa māgeṃ sāṃḍileṃ | svayeṃ āpaṇāsa dhuṃḍileṃ |
turyesahi volāṃḍileṃ | yā nāṃva sādhaka || 26||
puḍheṃ unmanīcā sevaṭīṃ | āpalī āpaṇa akhaṃḍa bheṭī |
akhaṃḍa anubhavīṃ jyācī dṛṣṭī | yā nāṃva sādhaka || 27||
dvaitācā taṭakā toḍilā | bhāsācā bhāsa moḍilā |
dehīṃ asoni videha jālā | yā nāṃva sādhaka || 28||
jayāsa akhaṃḍa svarūpasthitī | nāhīṃ dehācī ahaṃkṛtī |
sakal̤a saṃdehanivṛttī | yā nāṃva sādhaka || 29||
paṃcabhūtāṃcā vistāra | jayāsi vāṭe svapnākāra |
nirguṇīṃ jayācā nirdhāra | yā nāṃva sādhaka || 30||
svapnīṃ bhaye jeṃ vāṭaleṃ | teṃ jāgṛtāsa nāhīṃ āleṃ |
sakal̤a mithyā nirdhārileṃ | yā nāṃva sādhaka || 31||
māyeceṃ jeṃ pratyakṣapaṇa | janāsa vāṭe heṃ pramāṇa |
svānubhaveṃ apramāṇa | sādhakeṃ keleṃ || 32||
nidrā sāṃḍūni ceirā jālā | to svapnabhayāpāsūna suṭalā |
māyā sāṃḍūna taisā gelā | sādhaka svarūpīṃ || 33||
aisi aṃtarasthitī bāṇalī | bāhya nispṛhatā avalaṃbilī |
saṃsāraupādhī tyāgilī | yā nāṃva sādhaka || 34||
kāmāpāsūni suṭalā | krodhāpāsūni pal̤ālā |
mada matsara sāṃḍilā | yekīkaḍe || 35||
kul̤ābhimānāsi sāṃḍileṃ | lokalājesa lājavileṃ |
paramārthāsa mājavileṃ | viraktibal̤eṃ || 36||
avidyepāsūni phaḍakalā | prapañcāpāsūni niṣṭalā |
lobhāce hātīṃcā gelā | akasmāta || 37||
thorapaṇāsi pāḍileṃ | vaibhavāsi lāthāḍileṃ |
mahatvāsi jhiṃjāḍileṃ | viraktibal̤eṃ || 38||
bhedācā maḍagā moḍilā | ahaṃkāra jhoḍūni pāḍilā |
pāīṃ dharūni āpaṭilā | saṃdehaśatrū || 39||
vikalpācā kelā vadhū | thāpeṃ mārilā bhavasiṃdhū |
sakal̤a bhūtāṃcā virodhū | toḍūni ṭākilā || 40||
bhavabhayāsi bhaḍakāvileṃ | kāl̤āceṃ ṭāṃgeṃ moḍileṃ |
mastaka hāṇoni phoḍileṃ | janmamṛtyāceṃ || 41||
deha samaṃdhāvarī loṭalā | saṃkalpāvarī uṭhāvalā |
kalpanecā ghāta kelā | akasmāta || 42||
apadhākāsi tāḍileṃ | liṃgadehāsi vibhāṃḍileṃ |
pāṣāṃḍāsi pachāḍileṃ | vivekabal̤eṃ || 43||
garvāvarī garva kelā | svārtha anarthīṃ ghātalā |
anartha tohī nirdāl̤ilā | nītinyāyeṃ || 44||
mohāsi madhyeṃci toḍileṃ | duḥkhāsi duḥdhaḍaci keleṃ |
śokāsi khaṃḍūna sāṃḍileṃ | ekīkaḍe || 45||
dveṣa kelā deśadhaḍī | abhāvācī ghetalī naraḍī |
dhākeṃ udara taḍāḍī | kutarkāce || 46||
jñāneṃ viveka mājalā | teṇeṃ niścayo bal̤āvalā |
avaguṇāṃcā saṃvhāra kelā | vairāgyabal̤eṃ || 47||
adharmāsa svadharmeṃ luṭileṃ | kukarmāsi satkarmeṃ jhugaṭileṃ |
lāṃṭuna vāṭā lāvileṃ | vicāreṃ avicārāsī || 48||
tiraskāra to ciraḍilā | dveṣa khiraḍūni sāṃḍilā |
viṣāda aviṣādeṃ ghātalā | pāyāṃtal̤īṃ || 49||
kopāvarī ghālaṇeṃ ghātaleṃ | kāpaṭya antarīṃ kuṭileṃ |
sakhya āpuleṃ mānileṃ | viśvajanīṃ || 50||
pravṛttīcā kelā tyāga | suhṛdāṃcā soḍilā saṃga |
nivṛttipaṃtheṃ jñānayoga | sādhitā jāhalā || 51||
viṣayamaiṃdāsi siṃtarileṃ | kuvidyesī veḍhā lāvileṃ |
āpaṇāsa soḍavileṃ | āptataskarāṃpāsūnī || 52||
parādhīnatevarī kopalā | mamatevarī saṃtāpalā |
durāśecā tyāga kelā | yekāyekīṃ || 53||
svarūpīṃ ghātaleṃ manā | yātanesi kelī yātanā |
sākṣepa āṇi pretnā | pratiṣṭhileṃ || 54||
abhyāsācā saṃga dharilā | sākṣapāsarisā nighālā |
pretna sāṃgātīṃ ghetalā | sādhanapaṃtheṃ || 55||
sāvadha dakṣa to sādhaka | pāhe nityānityaviveka |
saṃga tyāgūni eka | satsaṃga dharī || 56||
bal̤eṃci sārilā saṃsāra | vivekeṃ ṭākilā jojāra |
śuddhācāreṃ anācāra | bhraṣṭavilā || 57||
visarāsa visaralā | āl̤asācā āl̤asa kelā |
sāvadha nāhīṃ duścitta jhālā | duścittapaṇāsī || 58||
ātāṃ aso heṃ bolaṇeṃ | avaguṇa sāṃḍī nirūpaṇeṃ |
to sādhaka aisā yeṇeṃ- | pramāṇeṃ bujhāvā || 59||
bal̤eṃci avaghā tyāga kīje | mhaṇoni sādhaka bolije |
ātāṃ siddha toci jāṇije | puḍhile samāsīṃ || 60||
yetheṃ saṃśayo uṭhilā | nispṛha toci sādhaka jāhalā |
tyāga na ghaḍe saṃsārikālā | tari to sādhaka navhe kīṃ || 61||
aiseṃ śrotayāceṃ uttara | tyāceṃ kaiseṃ pratyuttara |
puḍhile samāsīṃ tatpara | hoūni aikā || 62||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde sādhakalakṣaṇanirūpaṇa nāma samāsa navavā || 9||
samāsa dahāvā : siddhalakṣaṇa nirūpaṇa || śrīrām ||
māgāṃ bolilā saṃsārika | tyāgeṃviṇa navhe kīṃ sādhaka |
aikā yācā viveka | aisā ase || 1||
sanmārga toci jīvīṃ dharaṇeṃ | anmārgācā tyāga karaṇeṃ |
saṃsārikā tyāga yeṇeṃ | prakāreṃ aisā || 2||
kubuddhityāgeṃviṇa kāṃhīṃ | subuddhi lāgaṇāra nāhīṃ |
saṃsārikāṃ tyāga pāhīṃ | aisā ase || 3||
prapaṃcīṃ vīṭa mānilā | maneṃ viṣayetyāga kelā |
tarīca puḍheṃ avalaṃbilā | paramārthamārga || 4||
tyāga ghaḍe abhāvācā | tyāga ghaḍe saṃśayācā |
tyāga ghaḍe ajñānācā | śanai śanai || 5||
aisā sūkṣma aṃtartyāga | ubhayatāṃsa ghaḍe sāṃga |
nispṛhāsa bāhya tyāga | viśeṣa āhe || 6||
saṃsārikā ṭhāīṃ ṭhāīṃ | bāhya tyāga ghaḍe kāṃhīṃ |
nitya nema śravaṇa nāhīṃ | tyāgeṃviṇa || 7||
phiṭalī āśaṃkā svabhāveṃ | tyāgeṃviṇa sādhaka navhe |
puḍheṃ kathecā anvaya | sāvadha aikā || 8||
māgāṃ jhāleṃ nirūpaṇa | sādhakācī ol̤akhaṇa |
ātāṃ sāṃgijela khūṇa | siddhalakṣaṇācī || 9||
sādhu vastu hoūni ṭhelā | saṃśayeṃ brahmāṃḍābāherī gelā |
niścayeṃ cal̤enā aisā jhālā | yā nāṃva siddha || 10||
baddhapaṇāce avaguṇa | mumukṣupaṇīṃ nāhīṃ jāṇa |
mumukṣupaṇāceṃ lakṣaṇa | sādhakapaṇīṃ nāhīṃ || 11||
sādhakāsi saṃdehavṛtti | puḍheṃ hotase nivṛttī |
yā kāraṇeṃ niḥsaṃdeha śrotīṃ | sādhu vol̤akhāvā || 12||
saṃśayarahita jñāna | teṃci sādhūceṃ lakṣaṇa |
siddhāāṃgīṃ saṃśayo hīna | lāgela kaisā || 13||
karmamārga saṃśayeṃ bharalā | sādhanīṃ saṃśaya kālavalā |
sarvāṃmadhyeṃ saṃśayo bharalā | sādhu to niḥsaṃdeha || 14||
saṃśayāceṃ jñāna khoṭeṃ | saṃśayāceṃ vairāgya poraṭeṃ |
saṃśayāceṃ bhajana vokhaṭeṃ | nirphal̤a hoya || 15||
vyartha saṃśayācā deva | vyartha saṃśayācā bhāva |
vyartha saṃśayācā svabhāva | sarva kāṃhī || 16||
vyartha saṃśayāceṃ vrata | vyartha saṃśayāceṃ tīrtha |
vyartha saṃśayācā paramārtha | niścayeṃvīṇa || 17||
vyartha saṃśayācī bhaktī | vyartha saṃśayācī prītī |
vyartha saṃśayācī saṃgatī | saṃśayo vāḍhavī || 18||
vyartha saṃśayāceṃ jiṇeṃ | vyartha saṃśayāceṃ dharaṇeṃ |
vyartha saṃśayāceṃ karaṇeṃ | sarva kāṃhīṃ || 19||
vyartha saṃśayācī pothī | vyartha saṃśayācī vyutpattī |
vyartha saṃśayācī gatī | niścayeṃviṇa || 20||
vyartha saṃśayācā dakṣa | vyartha saṃśayācā pakṣa |
vyartha saṃśayācā mokṣa | hoṇāra nāhīṃ || 21||
vyartha saṃśayācā saṃta | vyartha saṃśayācā paṃḍita |
vyartha saṃśayācā bahuśruta | niścayeṃviṇa || 22||
vyartha saṃśayācī śreṣṭhatā | vyartha saṃśayācī vyutpannatā |
vyartha saṃśayācā jñātā | niścayeṃviṇa || 23||
niścayeṃviṇa sarva kāṃhīṃ | aṇumātra teṃ pramāṇa nāhīṃ |
vyarthaci paḍile pravāhīṃ | saṃdehāce || 24||
niścayeṃviṇa jeṃ bolaṇeṃ | teṃ avagheṃci kaṃṭāl̤avāṇeṃ |
bāṣkal̤a bolije vācāl̤apaṇeṃ | nirarthaka || 25||
aso niścayeṃviṇa je valganā | te avaghīca viṭaṃbanā |
saṃśayeṃ kāhīṃ samādhānā | urī nāhīṃ || 26||
mhaṇoni saṃdeharahita jñāna | niścayāceṃ samādhāna |
teṃci siddhāceṃ lakṣaṇa | niścayeṃsīṃ || 27||
taṃva śrotā karī praśna | niścaya karāvā kavaṇa |
mukhya niścayāceṃ lakṣaṇa | maja nirūpāveṃ || 28||
aika niścaya to aisā | mukhya deva āhe kaisā |
nānā devāṃcā val̤asā | karūṃci naye || 29||
jeṇeṃ nirmileṃ sacarācara | tyācā karāvā vicāra |
śuddha vivekeṃ parameśvara | ol̤akhāvā || 30||
mukhya deva to koṇa | bhaktāṃceṃ kaiseṃ lakṣaṇa |
asatya sāṃḍūna vol̤akhaṇa | satyācī dharāvī || 31||
āpulyā devāsa vol̤akhāveṃ | maga mī koṇa heṃ pahāveṃ |
saṃga tyāgūna rahāveṃ | vasturūpa || 32||
toḍāvā baṃdhanācā saṃśayo | karāvā mokṣācā niścayo |
pahāvā bhūtāṃcā anvayo | vitirekeṃsīṃ || 33||
pūrvapakṣeṃ siddhāṃta | pahāvā prakṛtīcā aṃta |
maga pāvāvā nivāṃta | niścayo devācā || 34||
dehāceni yogeṃ saṃśayo | karī samādhānācā kṣayo |
cal̤oṃ nedāvā niścayo | ātmatvācā || 35||
siddha asatāṃ ātmajñāna | saṃdeha vāḍhavī dehābhimāna |
yākāraṇeṃ samādhāna | ātmaniścayeṃ rākhāveṃ || 36||
āṭhavatāṃ dehabuddhī | uḍe vivekācī śuddhī |
yākāraṇeṃ ātmabuddhī | sadṛḍha karāvī || 37||
ātmabuddhī niścayācī | teci daśā mokṣaśrīcī |
ahamātmā heṃ kadhīṃcī | visaroṃ naye || 38||
niropileṃ niścayāceṃ lakṣaṇa | parī heṃ na kal̤e satsaṃgeṃviṇa |
saṃtāṃsī geliyā śaraṇa | saṃśaye tuṭatī || 39||
ātāṃ aso heṃ bolaṇeṃ | aikā siddhācīṃ lakṣaṇeṃ |
mukhya niḥsaṃdehapaṇeṃ | siddha bolije || 40||
siddhasvarūpīṃ nāhīṃ deho | tetheṃ kaiṃcā ho saṃdeho |
yākāraṇeṃ siddha pāho | niḥsaṃdehī || 41||
dehasamaṃdhāceni guṇeṃ | lakṣaṇāsi kāye uṇeṃ |
dehātītāṃcīṃ lakṣaṇeṃ | kāya mhaṇoni sāṃgāvīṃ || 42||
jeṃ lakṣavenā cakṣūṃsī | tyācīṃ lakṣaṇeṃ sāṃgāvīṃ kaisīṃ |
nirmal̤a vastu siddha tyāsī | lakṣaṇeṃ kaiṃsīṃ || 43||
lakṣaṇeṃ mhaṇije keval̤a guṇa | vastu ṭhāīṃcī nirguṇa |
teṃci siddhāṃceṃ lakṣaṇa | vasturūpa || 44||
tathāpi jñānadaśakīṃ bolileṃ | mhaṇoni vaktṛtva āṭopileṃ |
nyūna pūrṇa kṣamā keleṃ | pāhije śrotīṃ || 45||
iti śrīdāsabodhe guruśiṣyasaṃvāde siddhalakṣaṇanirūpaṇanāma samāsa dahāvā || 10||
|| daśaka pāṃcavā samāpta ||

Explore More