Lord Brihaspati

7.4 - bṛhaspati rakāmayata - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Brihaspati Akamayata in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita

This sacred passage is sourced from the seventh kanda and fourth prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It narrates the profound story of Lord Brihaspati, the preceptor of the gods, who performed the Chaturvimshati Ratra sacrifice to attain supreme priesthood and wisdom. Through this Vedic text, devotees learn of the power of intention and ritual sacrifice. Chanting these lines is believed to bestow intellectual clarity, spiritual authority, and the grace of divine guidance. It serves as a meditative invocation to align one's mind with the wisdom of the Guru and the cosmic order of the Vedas.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ saptamakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ - satrakarmanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
bṛhaspati̭rakāmayata śranmḙ devā dadhī̭ra-ngacchḙya-mpurodhāmiti sa eta-ñca̭turvigṃśatirātra-ma̭paśya-ttamā-'ha̭ra-ttenā̭yajata tato vai tasmai śraddevā ada̭dhatāga̭ccha-tpurodhāṃ-ya~ evaṃ-vi~dvāgṃsa̭-ścaturvigṃśatirātra-māsa̭te śradebhyo manuṣyā̭ dadhate gaccha̭nti purodhā-ñjyotirgaurāyuriti̭ tryahā bha̭vantīyaṃ-vā~va jyoti̭rantari̭kṣa-ṅgaurasā-vāyṷ- [-vāyuḥ̭, imāneva] 1
-rimāneva lokānabhyāro̭hantyabhi pūrva-ntryahā bha̭vantyabhipūrvameva sṷvargaṃ-lo~kamabhyāro̭hantyasa̭traṃ-vā~ eta-dyada̭chandomaṃ-ya~ccha̭ndomā bhava̭nti tena̭ satra-ndevatā̭ eva pṛṣṭhairava̭ rundhate paśūñcha̭ndomairojo vai vīrya̭-mpṛṣṭhāni̭ paśavaḥ̭ chandomā oja̭syeva vīryḙ paśuṣu prati̭ tiṣṭhanti bṛha-drathantarābhyāṃ-ya~ntīyaṃ-vā~va ra̭thantaramasau bṛhadābhyāmeva [ ] 2
yantyatho̭ anayo̭reva prati̭ tiṣṭhantyete vai yajñasyāñjasāya̭nī srutī tābhyā̭meva sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti caturvigṃśatirātro bha̭vati catṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsara-ssṷvargo loka-ssaṃ̭va~thsara eva sṷvarge loke prati̭ tiṣṭhantyatho catṷrvigṃśatyakṣarā gāyatrī gā̭yatrī bra̭hmavarcasa-ṅgā̭yatriyaiva bra̭hmavarcasamava̭ rundhate 'tirātrāvabhito̭ bhavato brahmavarcasasya pari̭gṛhītyai || 3 ||
(asāvāyṷ - rābhyāmeva - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 1)
yathā vai ma̭nuṣyā̭ eva-ndevā agra̭ āsa-ntḙ-'kāmayantā-'va̭rti-mpāpmāna̭-mmṛtyu-ma̭pahatya daivīgṃ̭ sagṃsada̭-ṅgacchemeti ta eta-ñca̭turvigṃśatirātra-ma̭paśya-ntamā-'ha̭ra-ntenā̭yajanta tato vai te-'va̭rti-mpāpmāna̭-mmṛtyu-ma̭pahatya daivīgṃ̭ sagṃsada̭magacchan. ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭-ścaturvigṃśatirātra-māsate-'va̭rtimeva pāpmāna̭-mapahatya śriya̭-ṅgacchanti śrīrhi ma̭nuṣya̭sya [śrīrhi ma̭nuṣya̭sya, daivī̭ sagṃsa-jjyoti̭-] 4
daivī̭ sagṃsa-jjyoti̭-ratirātro bha̭vati suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai pṛṣṭhyaḥ̭ ṣaḍaho bha̭vati ṣa-ḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsarasta-mmāsā̭ ardhamāsā ṛtavaḥ̭ praviśya daivīgṃ̭ sagṃsada̭magacchan. ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭-ścaturvigṃśatirātramāsa̭te saṃva~thsarameva praviśya vasya̭sīgṃ sagṃsada̭-ṅgacchanti traya̭strayastrigṃśā avastā-dbhavanti traya̭strayastrigṃśāḥ parastā-ttrayastrigṃśairevobhayato 'va̭rti-mpāpmāna̭mapahatya daivīgṃ̭ sagṃsada̭-mmaddhyato [sagṃsada̭-mmaddhyataḥ, gacchanti pṛṣṭhāni hi] 5
ga̭cchanti pṛṣṭhāni hi daivī̭ sagṃsajjāmi vā eta-tkṷrvanti ya-ttraya̭strayastrigṃśā anvañco maddhye-'ni̭rukto bhavati tenājāmyūrdhvāni̭ pṛṣṭhāni̭ bhavantyūrdhvā-ścha̭ndomā ubhābhyāgṃ̭ rūpābhyāgṃ̭ suvargaṃ-lo~kaṃ-ya~ntyasa̭traṃ-vā~ eta-dyada̭chandomaṃ-ya~ccha̭ndomā bhava̭nti tena̭ satra-ndevatā̭ eva pṛṣṭhairava̭ rundhate paśūñcha̭ndomairojo vai vīrya̭-mpṛṣṭhāni̭ paśava̭- [paśavaḥ̭, chandomā oja̭syeva] 6
-śchandomā oja̭syeva vīryḙ paśuṣu prati̭ tiṣṭhanti traya̭strayastrigṃśā avastā-dbhavanti traya̭strayastrigṃśāḥ parastānmaddhyḙ pṛṣṭhānyuro vai tra̭yastrigṃśā ātmā pṛṣṭhānyātmana̭ eva ta-dyaja̭mānā-śśarma̭ nahyante-'nārtyai bṛha-drathantarābhyāṃ-ya~ntīyaṃ-vā~va ra̭thantaramasau bṛhadābhyāmeva yantyatho̭ anayo̭reva prati̭ tiṣṭhantyete vai yajñasyāñjasāya̭nī srutī tābhyā̭meva [tābhyā̭meva, suvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti] 7
sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti parāñco vā ete sṷvargaṃ-lo~kamabhyāro̭hanti ye pa̭rācīnā̭ni pṛṣṭhānyṷpayanti̭ pratyaṃ ṣa̭ḍaho bha̭vati pratyava̭rūḍhyā atho prati̭ṣṭhityā ubhayorlokayora̭ ṛddhvo-tti̭ṣṭhanti trivṛto-'dhi̭ trivṛtamupa̭ yanti stomā̭nāgṃ sampa̭ttyai prabhavāya jyoti̭ragniṣṭomo bha̭vatyayaṃ-vā~va sa kṣayo-'smādeva tena kṣayānna ya̭nti caturvigṃśatirātro bha̭vati catṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsara-ssṷvargo loka-ssaṃ̭va~thsara eva sṷvarge loke prati̭ tiṣṭhantyatho catṷrvigṃśatyakṣarā gāyatrī gā̭yatrī bra̭hmavarcasa-ṅgā̭yatriyaiva bra̭hmavarcasamava̭ rundhate 'tirātrāvabhito̭ bhavato brahmavarcasasya pari̭gṛhītyai || 8 ||
(manuṣya̭sya - madhyataḥ - paśava - stābhyā̭meva - saṃ̭va~thsara - ścatṷrvigṃśatiśca) (a. 2)
ṛkṣā vā iyama̭lomakā̭-''sī-thsā-'kā̭mayatauṣa̭dhībhi-rvanaspati̭bhiḥ pra jā̭yeyeti saitāstrigṃśatagṃ rātrī̭rapaśya-ttato vā iyamoṣa̭dhībhi-rvanaspati̭bhiḥ prājā̭yata ye prajākā̭māḥ paśukā̭mā-ssyusta etā ā̭sīra-npraiva jā̭yante prajayā̭ paśubhi̭riyaṃ-vā~ a̭kṣuddhya-thsaitāṃ-vi~rāja̭mapaśya-ttāmātma-ndhitvā-'nnādyamavā̭ 'rundhauṣa̭dhī- [-'rundhauṣa̭dhīḥ, vanaspatī-nprajā-] 9
-rvanaspatī-nprajā-mpaśū-ntenā̭vardhata sā jemāna̭-mmahimāna̭-magacchadya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ etā āsa̭te virāja̭mevā-''tma-ndhitvā-'nnādyamava̭ rundhate vardha̭nte prajayā̭ paśubhi̭rjemāna̭-mmahimāna̭-ṅgacchanti jyoti̭ratirātro bha̭vati suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai pṛṣṭhyaḥ̭ ṣaḍaho bha̭vati ṣa-ḍvā ṛtava-ṣṣaṭ pṛṣṭhāni̭ pṛṣṭhairevartūnanvā-ro̭hantyṛtubhiḥ̭ saṃva~thsara-nte saṃ̭va~thsara eva [ ] 10
prati̭ tiṣṭhanti trayastrigṃśā-ttra̭yastrigṃśamupa̭ yanti yajñasya santa̭tyā atho prajāpa̭tirvai tra̭yastrigṃśaḥ prajāpa̭timevā-''ra̭bhante prati̭ṣṭhityai triṇavo bha̭vati viji̭tyā ekavigṃśo bha̭vati prati̭ṣṭhityā atho ruca̭mevā-''tma-nda̭dhate trivṛda̭gniṣṭu-dbha̭vati pāpmāna̭meva tena nirda̭hante-'tho tejo vai trivṛ-tteja̭ evā-''tma-nda̭dhate pañcadaśa i̭ndrastomo bha̭vatīndriya-mevā-'va̭ [bha̭vatīndriya-mevā-'va̭, rundhate saptadaśo bha̭vatyannādyasyā] 11
rundhate saptadaśo bha̭vatyannādyasyā va̭ruddhyā atho praiva tena̭ jāyanta ekavigṃśo bha̭vati prati̭ṣṭhityā atho ruca̭mevā-''tma-nda̭dhate caturvigṃśo bha̭vati atṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsara-ssṷvargo loka-ssaṃ̭va~thsara eva sṷvarge loke prati̭ tiṣṭhantyatho̭ eṣa vai vi̭ṣūvān vi̭ṣūvanto̭ bhavanti ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ etā āsa̭te caturvigṃśā-tpṛṣṭhānyupa̭ yanti saṃva~thsara eva pra̭tiṣṭhāya̭ [ ] 12
devatā̭ abhyāro̭hanti trayastrigṃśā-ttra̭yastrigṃśamupa̭ yanti traya̭strigṃśadvai devatā̭ devatāsveva prati̭ tiṣṭhanti triṇavo bha̭vatīme vai lokāstri̭ṇava eṣvḙva lokeṣu prati̭ tiṣṭhanti dvāvḙkavigṃśau bha̭vataḥ prati̭ṣṭhityā atho ruca̭mevā-''tma-nda̭dhate bahavaḥ̭ ṣoḍaśino̭ bhavanti tasmā-dbahavaḥ̭ prajāsu vṛṣā̭ṇo yadete stomā vyati̭ṣaktā bhava̭nti tasmā̭diya -moṣa̭dhībhi-rvanaspati̭bhi-rvyati̭ṣaktā [-rvyati̭ṣaktā, vyati̭ṣajyante] 13
vyati̭ṣajyante prajayā̭ paśubhirya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ etā āsate 'kḷ̭ptā vā ete sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭ntyuccāvacān hi stomā̭nupayanti yadeta ūrdhvāḥ kḷptā-sstomā bhava̭nti kḷptā eva sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭ntyubhayo̭rebhyo lokayoḥ kalpate trigṃśadetāstrigṃśada̭kṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājaivānnādyamava̭ rundhate 'tirātrāvabhito̭ bhavato 'nnādya̭sya pari̭gṛhītyai || 14 ||
(oṣa̭dhīḥ - saṃva~thsara evā - 'va̭ - pratiṣṭhāya - vyati̭ṣaktyai - kānnapa̭ñcāśacca̭) (a. 3)
prajāpa̭ti-ssuvargaṃ-lo~kamai-tta-ndevā yena̭yena chandasā-'nu prāyṷñjata tena nā-''pnṷva-nta etā dvātrigṃ̭śatagṃ rātrī̭rapaśya-ndvātrigṃ̭śadakṣarā 'nuṣṭugā-nṷṣṭubhaḥ prajāpa̭ti-ssvenaiva chanda̭sā prajāpa̭ti-māptvā 'bhyāruhya̭ suvargaṃ-lo~kamā̭yan. ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ etā āsa̭te dvātrigṃ̭śadetā dvātrigṃ̭śadakṣarā 'nuṣṭugā-nṷṣṭubhaḥ prajāpa̭ti-ssvenaiva chanda̭sā prajāpa̭timāptvā śriya̭-ṅgacchanti [śriya̭-ṅgacchanti, śrīrhi] 15
śrīrhi ma̭nuṣya̭sya suvargo loko dvātrigṃ̭śadetā dvātrigṃ̭śadakṣarā-'nuṣṭug-vāga̭nuṣṭu-phsarvā̭meva vāca̭māpnuvanti sarvḙ vāco va̭ditāro̭ bhavanti sarve hi śriya-ṅgaccha̭nti jyotirgaurāyuriti̭ tryahā bha̭vantīyaṃ-vā~va jyoti̭rantari̭kṣa-ṅgaurasāvāyṷrimāneva lokānabhyāro̭hantyabhipūrva-ntryahā bha̭vantyabhipūrvameva sṷvargaṃ-lo~kamabhyāro̭hanti bṛha-drathantarābhyāṃ-ya~ntī- [-~yanti, iyaṃ-vā~va] 16
-yaṃ-vā~va ra̭thantaramasau bṛhadābhyāmeva yantyatho̭ anayo̭reva prati̭ tiṣṭhantyete vai yajñasyāñjasāya̭nī srutī tābhyā̭meva sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti parāñco vā ete sṷvargaṃ-lo~kamabhyāro̭hanti ye parā̭castryahānṷpayanti̭ pratya-ntryaho bha̭vati pratyava̭rūḍhyā atho prati̭ṣṭhityā ubhayorlokayor̭. ṛddhvo-tti̭ṣṭhanti dvātrigṃ̭śadetāstāsāṃ-yā~ strigṃśa-ttrigṃśada̭kṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājaivā-'nnādyamava̭ rundhate ye dve a̭horātre eva te ubhābhyāgṃ̭ rūpābhyāgṃ̭ suvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭ntyatirātrāvabhito̭ bhavataḥ pari̭gṛhītyai || 17 ||
(gacchanti - yanti - trigṃśada̭kṣarā - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 4)
dve vāva dḙvasatre dvā̭daśāhaścaiva tra̭yastrigṃśadahaśca ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭strayastrigṃśadahamāsa̭te sākṣādeva devatā̭ abhyāro̭hanti yathā khalu vai śreyā̭nabhyārṷ̄ḍhaḥ kāmaya̭te tathā̭ karoti yadya̭vaviddhya̭ti pāpī̭yā-nbhavati yadi nāvaviddhya̭ti sadṛṃ-ya~ evaṃ-vi~dvāgṃsa̭strayastrigṃ- śadahamāsa̭te vi pāpmanā bhrātṛ̭vyeṇā-'' va̭rtante 'harbhājo vā etā devā agra ā-'ha̭ra- [ā-'ha̭rann, ahareko 'bha̭jatā-] 18
-nnahareko 'bha̭jatā-harekastābhirvaite prabāhṷgārdhnuvan. ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭strayastrigṃśadahamāsa̭te sarva̭ eva prabāhṷgṛddhnuvanti sarve grāma̭ṇīya-mprāpnṷvanti pañcāhā bha̭vanti pañca vā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara ṛtuṣveva saṃ̭va~thsare prati̭ tiṣṭhantyatho pañcākṣarā paṅktiḥ pāṅkto̭ yajño yajñamevāva̭ rundhate trīṇyāśvināni̭ bhavanti traya̭ ime lokā e- [ime lokā eṣu, eva lokeṣu prati̭] 19
-ṣvḙva lokeṣu prati̭ tiṣṭhantyatho trīṇi vai yajñasyendriyāṇi tānyevāva̭ rundhate viśvaji-dbha̭vatyannādyasyā va̭ruddhyai sarva̭pṛṣṭho bhavati sarva̭syābhiji̭tyai vāgvai dvā̭daśāho ya-tpurastā-ddvādaśāha-mṷpeyuranāptāṃ-vā~ca-mupḙyu-rupadāsṷkaiṣāṃ-vā~-khsyā̭-dupari̭ṣṭā-ddvādaśāhamupa̭ yantyāptāmeva vācamupa̭ yanti tasmā̭-dupari̭ṣṭā-dvācā va̭dāmo 'vāntaraṃ- [va̭dāmo 'vāntaram, vai da̭śarātreṇa̭] 20
-~vai da̭śarātreṇa̭ prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata ya-dda̭śarātro bhava̭ti prajā eva ta-dyaja̭mānā-ssṛjanta etāgṃ ha vā ṷdaṅka-śśaulbāyana-ssatrasyardhi̭muvāca ya-dda̭śarātro ya-dda̭śarātro bhava̭ti satrasyardhyā atho yadeva pūrveṣvaha̭ssu vilo̭ma kriyate tasyaivaiṣā śānti̭drvyanīkā vā etā rātra̭yo yaja̭mānā viśvaji-thsahāti̭rātreṇa pūrvā-ṣṣoḍa̭śa sahā ti̭rātreṇotta̭rā-ṣṣoḍa̭śa ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭strayastrigṃśadahamāsa̭ta aiṣā-ndvyanīkā prajā jā̭yate 'tirātrāvabhito̭ bhavataḥ pari̭gṛhītyai || 21 ||
(ahara- nneṣva̭ - vāntaragṃ - ṣoḍa̭śa saha - saptada̭śa ca) (a. 5)
ādityā a̭kāmayanta suvargaṃ-lo~kami̭yāmeti te sṷvargaṃ-lo~ka-nna prājā̭nanna sṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-nta etagṃ ṣa̭ṭtrigṃśadrātra-ma̭paśya-ntamā-'ha̭ra-ntenā̭yajanta tato vai te sṷvargaṃ-lo~ka-mprājā̭nan-thsuvargaṃ-lo~kamā̭yan. ya evaṃ-vi~dvāgṃsaḥ̭ ṣaṭtrigṃśa-drātramāsa̭te suvargameva loka-mpra jā̭nanti suvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti jyoti̭-ratirātro [jyoti̭-ratirātraḥ, bhavati jyoti̭reva] 22
bha̭vati jyoti̭reva purastā-ddadhate suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai ṣaḍahā bha̭vanti ṣa-ḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva prati̭ tiṣṭhanti catvāro̭ bhavanti cata̭sro diśo̭ dikṣvḙva prati̭ tiṣṭhantyasa̭traṃ-vā~ eta-dyada̭chandomaṃ-ya~ccha̭ndomā bhava̭nti tena̭ satra-ndevatā̭ eva pṛṣṭhairava̭ rundhate paśūñcha̭ndomairojo vai vīrya̭-mpṛṣṭhāni̭ paśavaḥ̭ chandomā oja̭syeva [ ] 23
vīryḙ paśuṣu prati̭ tiṣṭhanti ṣaṭ-trigṃśa-drātro bha̭vati ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛhatī bārha̭tāḥ paśavo̭ bṛhatyaiva paśūnava̭ rundhate bṛhatī chanda̭sāg svārājyamāśñutā-śñuvate svārājyaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvāgṃsaḥ̭ ṣaṭtrigṃśa-drātramāsa̭te suvargameva lokaṃ-ya~̭ntyatirātrāvabhito̭ bhavata-ssuvargasya̭ lokasya pari̭gṛhītyai || 24 ||
(atirātra - oja̭syeva - ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 6)
vasi̭ṣṭho hatapṷtro-'kāmayata vindeya̭ prajāmabhi sā̭dāsā-nbha̭veyamiti sa etamḙkasmā-nnapañcāśa-ma̭paśya-ttamā-'ha̭ra-ttenā̭yajata tato vai so-'vi̭ndata prajāmabhi saṷdāsāna̭bhavadya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ ekasmā-nnapañcāśamāsa̭te vindante prajāmabhi bhrātṛ̭vyā-nbhavanti traya̭strivṛto-'gniṣṭomā bha̭vanti vajra̭syaiva mukhagṃ sagg śya̭nti daśa̭ pañcadaśā bha̭vanti pañcadaśo vajro [vajraḥ̭, vajra̭meva] 25
vajra̭meva bhrātṛ̭vyebhyaḥ pra ha̭ranti ṣoḍaśima̭-ddaśamamaha̭-rbhavati vajra̭ eva vīrya̭-ndadhati dvāda̭śa saptadaśā bha̭vantyannādyasyā va̭ruddhyā atho praiva tairjā̭yante pṛṣṭhyaḥ̭ ṣaḍaho bha̭vati ṣaḍvā ṛtava-ṣṣaṭ pṛṣṭhāni̭ pṛṣṭhairevartūnanvāro̭hantyṛtṛbhiḥ̭ saṃva~thsara-nte saṃ̭va~thsara eva prati̭ tiṣṭhanti dvāda̭śaikavigṃśā bha̭vanti prati̭ṣṭhityā atho ruca̭mevā-''tma- [ruca̭mevā-''tmann, dadhate bahavaḥ̭ ṣoḍaśino̭] 26
-nda̭dhate bahavaḥ̭ ṣoḍaśino̭ bhavanti viji̭tyai ṣaḍāśvināni̭ bhavanti ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva prati̭ tiṣṭhantyūnātiriktā vā etā rātra̭ya ūnāsta-dyadeka̭syai na pa̭ñcāśada-ti̭riktāsta-dya-dbhūya̭sī-raṣṭāca̭tvārigṃśata ūnācca khalu vā ati̭riktācca prajāpa̭tiḥ prājā̭yata ye prajākā̭māḥ paśukā̭mā-ssyusta etā ā̭sīra-npraiva jā̭yante prajayā̭ paśubhi̭rvairājo vā eṣa yajño yadḙkasmā-nnapañcāśo ya evaṃ-vi~dvāgṃsa̭ ekasmā-nnapañcāśamāsa̭te virāja̭meva ga̭cchantyannādā bha̭vantyati-rātrāvabhito̭ bhavato-'nnādya̭sya pari̭gṛhītyai || 27 ||
(vajra̭ - ātman - prajayā - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)
saṃva~thsarāya̭ dīkṣiṣyamā̭ṇā ekāṣṭakāyā-ndīkṣeranneṣā vai saṃ̭va~thsarasya patnī yadḙkāṣṭakaitasyāṃ-vā~ eṣa etāgṃ rātriṃ̭-va~sati sākṣādeva saṃ̭va~thsaramārabhya̭ dīkṣanta ārtaṃ-vā~ ete saṃ̭va~thsarasyābhi dīkṣante ya ḙkāṣṭakāyā-ndīkṣante 'nta̭nāmānāvṛtū bha̭vato vya̭staṃ-vā~ ete saṃ̭va~thsarasyā-'bhi dīkṣante ya ḙkāṣṭakāyā-ndīkṣante-'nta̭nāmānāvṛtū bha̭vataḥ phalgunī pūrṇamāse dīkṣera-nmukhaṃ-vā~ eta- [etat, saṃva~thsarasya ya-tpha̭lgunī-] 28
-thsaṃ̭va~thsarasya ya-tpha̭lgunī-pūrṇamāso mṷkhata eva saṃ̭va~thsaramārabhya̭ dīkṣante tasyaikaiva niryā ya-thsāmmeghye viṣūvān-thsampadya̭te citrāpūrṇamāse dīkṣera-nmukhaṃ-vā~ eta-thsaṃ̭va~thsarasya yacci̭trāpūrṇamāso mṷkhata eva saṃ̭va~thsaramārabhya̭ dīkṣante tasya na kā cana niryā bha̭vati caturahe purastā-tpaurṇamāsyai dīkṣera-nteṣā̭mekāṣṭakāyā-ṅkraya-ssa-mpa̭dyate tenai̭kāṣṭakā-nna chamba-ṭkṷrvanti teṣā- [teṣām, pūrvapakṣe sutyā] 29
-mpūrvapakṣe sutyā sa-mpa̭dyate pūrvapakṣa-mmāsā̭ abhi sa-mpa̭dyante te pūrvapakṣa u-tti̭ṣṭhanti tānuttiṣṭha̭ta oṣa̭dhayo vanaspatayo-'nū-tti̭ṣṭhanti tān ka̭lyāṇī kīrtiranū-tti̭ṣṭhatyarā-thsurime yaja̭mānā iti tadanu sarvḙ rāddhnuvanti || 30 ||
(eta - cchabaṇṭkṷrvanti teṣāṃ - catṷstrigṃśacca) (a. 8)
suvargaṃ-vā~ ete lokaṃ-ya~̭nti ye satramṷpayantyabhīndha̭ta eva dīkṣābhi̭rātmānagg̭ śrapayanta upasadbhi-rdvābhyāṃ-lo~māva̭ dyanti dvābhyā-ntvaca-ndvābhyāmasṛ-ddvābhyā-mmāgṃsa-ndvābhyāmasthi dvābhyā-mmajjāna̭mātmada̭kṣiṇaṃ-vai~ satramātmāna̭meva dakṣi̭ṇā-nnītvā sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti śikhāmanu pra va̭panta ṛddhyā atho raghī̭yāgṃsa-ssuvargaṃ-lo~kama̭yāmeti̭ || 31 ||
(suvargaṃ - pa̭ñcāśat) (a. 9)
brahmavādino̭ vadantyatirātraḥ pa̭ramo ya̭jñakratūnā-ṅkasmā-tta-mpra̭thamamupa̭ yantītyetadvā a̭gniṣṭoma-mpra̭thamamupa̭ yantyathokthya̭matha̭ ṣoḍaśina-mathā̭tirātra-ma̭nupūrvamevaita-dya̭jñakratūnupetya tānālabhya̭ parigṛhya soma̭mevaita-tpiba̭nta āsate jyoti̭ṣṭoma-mprathamamupa̭ yanti jyoti̭ṣṭomo vai stomā̭nā-mmukha̭-mmukhata eva stomā-npra yṷñjate te [ ] 32
saggstṷtā virāja̭mabhi sa-mpa̭dyante dve carcāvati̭ ricyete eka̭yā gaurati̭rikta ekayā-''yṷrūna-ssṷvargo vai loko jyotirūrg-virāṭ-thsṷvargameva tena̭ lokaṃ-ya~̭nti rathantara-ndivā bhava̭ti rathantara-nnaktamityā̭hu-rbrahmavādinaḥ kena tadajāmīti̭ saubhara-ntṛ̭tīyasavane bra̭hmasāma-mbṛha-ttanma̭ddhyato da̭dhati vidhṛ̭tyai tenājā̭mi || 33 ||
(ta - ekānnapa̭ñcāśacca̭) (a. 10)
jyoti̭ṣṭoma-mprathamamupa̭ yantyasminneva tena̭ loke prati̭ tiṣṭhanti goṣṭo̭ma-ndvitīyamupa̭ yantyantari̭kṣa eva tena prati̭ tiṣṭhantyāyṷṣṭoma-ntṛtīyamupa̭ yantyamuṣmi̭nneva tena̭ loke prati̭ tiṣṭhantīyaṃ-vā~va jyoti̭rantari̭kṣa-ṅgaurasāvāyu-ryadetān-thstomā̭-nupayantyeṣvḙva tallokeṣṷ satriṇaḥ̭ prati tiṣṭha̭nto yanti te saggstṷtā virāja̭- [virājam, abhi sampa̭dyante dve] 34
-mabhi sampa̭dyante dve carcāvati̭ ricyete eka̭yā gaurati̭rikta ekayā-''yṷrūna-ssṷvargo vai loko jyotirūrg-virāḍūrja̭-mevāva̭ rundhate te na kṣudhā ''rtimārcchantyakṣo̭dhukā bhavanti kṣu-thsa̭bāndhā iva hi satriṇo 'gniṣṭomāvabhitaḥ̭ pradhī tāvukthyā̭ maddhye nabhya-nta-ttadeta-tpa̭riya-ddḙvacakraṃ-ya~detena̭ [-~yadetena̭, ṣaḍahena yanti̭] 35
ṣaḍahena yanti̭ devacakrameva samāro̭hantyari̭ṣṭyai te svasti sama̭śñuvate ṣaḍahena̭ yanti ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva prati̭ tiṣṭhantyubhayato jyotiṣā yantyubhayata̭ eva sṷvarge loke pra̭titiṣṭha̭nto yanti dvau ṣa̭ḍahau bha̭vatastāni dvādaśāhā̭ni sa-mpa̭dyante dvādaśo vai purṷṣo dve sakthyau dvau bāhū ātmā ca śira̭śca catvāryaṅgā̭ni stanau dvādaśau [ ] 36
ta-tpurṷṣamanṷ paryāva̭rtante trayaḥ̭ ṣaḍahā bha̭vanti tānyaṣṭādaśāhā̭ni sa-mpa̭dyante navānyāni navānyāni nava vai purṷṣe prāṇāsta-tprāṇānanṷ paryāva̭rtante catvāraḥ̭ ṣaḍahā bha̭vanti tāni catṷrvigṃśatirahā̭ni sa-mpa̭dyante catṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsarasta-thsaṃ̭va~thsaramanṷ paryāva̭rtante 'pra̭tiṣṭhita-ssaṃva~thsara iti khalu vā ā̭hurvarṣī̭yā-npratiṣṭhāyā ityetāvadvai saṃ̭va~thsarasya brāhma̭ṇaṃ-yā~va̭nmāso māsimāsyeva pra̭titiṣṭha̭nto yanti || 37 ||
(virāja̭ - metena̭ - dvādaśā - vetāvadvā - aṣṭau ca̭) (a. 11)
meṣastvā̭ pacataira̭vatu lohi̭tagrīva-śchāgai-śśalmalirvṛddhyā̭ parṇo brahma̭ṇā plakṣo medhḙna nyagrodha̭ścamasairṷdubaṃra̭ ūrjā gā̭yatrī chando̭bhistrivṛ-thstomairava̭ntī-ssthāva̭ntīstvā-'vantu priya-ntvā priyāṇāṃ-va~rṣi̭ṣṭhamāpyā̭nā-nnidhīnā-ntvā̭ nidhipatigṃ̭ havāmahe vaso mama || 38 ||
(meṣaḥ - ṣa-ṭtrigṃ̭śat) (a. 12)
kūpyābhya-ssvāhā kūlyābhya-ssvāhā̭ vikaryābhya-ssvāhā̭ 'vaṭyābhya-ssvāhā khanyābhya-ssvāhā hradyābhya-ssvāhā sūdyābhya-ssvāhā̭ sarasyābhya-ssvāhā̭ vaiśantībhya-ssvāhā̭ palvalyābhya-ssvāhā varṣyābhya-ssvāhā̭ 'varṣyābhya-ssvāhā hrādunībhya-ssvāhā pṛṣvābhya-ssvāhā syanda̭mānābhya-ssvāhā sthāvarābhya-ssvāhā̭ nādeyībhya-ssvāhā̭ saindhavībhya-ssvāhā̭ samudriyābhya-ssvāhā sarvābhya-ssvāhā || 39 ||
(kūpyābhya - ścatvārigṃśat) (a. 13)
adbhya-ssvāhā vaha̭ntībhya-ssvāhā̭ parivaha̭ntībhya-ssvāhā̭ samantaṃ-va~ha̭ntībhya-ssvāhā śīghraṃ-va~ha̭ntībhya-ssvāhā śībhaṃ-va~ha̭ntībhya-ssvāhograṃ-va~ha̭ntībhya-ssvāhā̭ bhīmaṃ-va~ha̭ntībhya-ssvāhā-'mbhobhya-ssvāhā nabhobhya-ssvāhā mahobhya-ssvāhā sarva̭smai svāhā || 40 ||
(adbhya - ekānnatrigṃśat) (a. 14)
yo arva̭nta-ñjighāgṃ̭sati tamabhya̭mīti varṷṇaḥ || paro martaḥ̭ para-śśvā || aha-ñca tva-ñca̭ vṛtrahanthsa-mba̭bhūva sanibhya ā | arātīvā ci̭dadrivo-'nṷ nau śūra magṃsatai bhadrā indra̭sya rātayaḥ̭ || abhi kratvendra bhūradha jmanna tḙ vivyammahimānagṃ rajāgṃ̭si | svenā hi vṛtragṃ śava̭sā jaghantha na śatrurantaṃ̭-vi~vida-dyudhā te || 41 ||
(vivida-d- dve ca̭) (a. 15)
namo rājñe namo varṷṇāya namo-'śvā̭ya namaḥ̭ prajāpa̭taye namo-'dhi̭pataye 'dhi̭patirasyadhi̭pati-mmā kurvadhi̭patiraha-mprajānā-mbhūyāsa-mmā-ndhḙhi mayi̭ dhehyupākṛ̭tāya svāhā ''la̭bdhāya svāhā̭ hutāya svāhā || 42 ||
(nama - ekānna trigṃśat) (a. 16)
mayobhūrvāto̭ abhi vā̭tūsrā ūrja̭svatīroṣa̭dhīrā ri̭śantām | pīva̭svatīrjīvadha̭nyāḥ pibantvavasāya̭ padvatḙ rudra mṛḍa || yā-ssarṷ̄pā virṷ̄pā eka̭rūpā yāsā̭magniriṣṭyā nāmā̭ni veda̭ | yā aṅgi̭rasastapa̭seha cakrustābhyaḥ̭ parjanya mahi śarma̭ yaccha || yā deveṣṷ tanuvamaira̭yanta yāsāgṃ somo viśvā̭ rūpāṇi veda̭ | tā asmabhya-mpaya̭sā pinva̭mānāḥ prajāva̭tīrindra [ ] 43
goṣṭhe ri̭rīhi || prajāpa̭tirmahya̭metā rarā̭ṇo viśvairdevaiḥ pitṛbhiḥ̭ saṃvi~dānaḥ | śivā-ssatīrupa̭ no goṣṭhamā-'kastāsāṃ-va~ya-mprajayā sagṃ sa̭dema || iha dhṛti-ssvāheha vidhṛ̭ti-ssvāheha ranti-ssvāheha rama̭ti-ssvāhā̭ mahīmū ṣu1 sutrāmā̭ṇaṃ2 || 44 ||
(indrā - ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 17)
kigg svi̭dāsī-tpūrvaci̭ttiḥ kigg svi̭dāsī-dbṛhadvayaḥ̭ | kigg svi̭dāsī-tpiśaṅgilā kigg svi̭dāsī-tpilippilā || dyaurā̭sī-tpūrvaci̭ttiraśva̭ āsī-dbṛhadvayaḥ̭ | rātri̭rāsī-tpiśaṅgilā 'vi̭rāsī-tpilippilā || ka-ssvi̭dekākī ca̭rati ka ṷ svijjāyate punaḥ̭ | kigg svi̭ddhimasya̭ bheṣaja-ṅkigg svi̭dāvapa̭na-mmahat || sūrya̭ ekākī ca̭rati [ ] 45
candramā̭ jāyate punaḥ̭ | agnir-himasya̭ bheṣaja-mbhūmi̭rāvapa̭na-mmahat || pṛcchāmi̭ tvā paramanta̭-mpṛthivyāḥ pṛcchāmi̭ tvā bhuva̭nasya nābhim | pṛcchāmi̭ tvā vṛṣṇo aśva̭sya retaḥ̭ pṛcchāmi̭ vācaḥ pa̭ramaṃ-vyo~̭ma || vedi̭māhuḥ paramanta̭-mpṛthivyā yajñamā̭hu rbhuva̭nasya nābhim | soma̭māhurvṛṣṇo aśva̭sya reto brahmaiva vācaḥ pa̭ramaṃ-vyo~̭ma || 46 ||
(sūrya̭ ekākī ca̭rati - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 18)
abeṃ abāṃlyambi̭ke na mā̭ nayati kaścana | sasastya̭śvakaḥ || subha̭ge kāmpī̭lavāsini suvarge loke sa-mprorṇvā̭thām | ā-'hama̭jāni garbhadhamā tvama̭jāsi garbhadham || tau saha caturaḥ̭ pada-ssa-mpra sā̭rayāvahai || vṛṣā̭ vāgṃ retodhā reto̭ dadhātū-thsakthyorgṛda-ndhehyañjimuda̭ñjimanva̭ja | ya-sstrīṇā-ñjī̭vabhoja̭no ya ā̭sā- [ya ā̭sām, biladhāva̭naḥ |] 47
-mbiladhāva̭naḥ | priya-sstrīṇāma̭pīcyaḥ̭ || ya ā̭sā-ṅkṛṣṇe lakṣma̭ṇi sardi̭gṛdi-mparāva̭dhīt || abeṃ abāṃlyambi̭ke na mā̭ yabhati kaścana | sasastya̭śvakaḥ || ūrdhvā-mḙnāmucchra̭yatā-dveṇubhāra-ṅgirāvi̭va | athāsyā maddhya̭medhatāgṃ śīte vātḙ punanni̭va || abeṃ abāṃlyambi̭ke na mā̭ yabhati kaścana | sasastya̭śvakaḥ || yaddha̭riṇī yavamatti na [ ] 48
puṣṭa-mpaśu ma̭nyate | śūdrā yadarya̭jārā na poṣā̭ya dhanāyati || abeṃ abāṃlyambi̭ke na mā̭ yabhati kaścana | sasastya̭śvakaḥ || iyaṃ-ya~kā śa̭kuntikā ''halamiti sarpa̭ti | āha̭ta-ṅgabhe paso ni ja̭lgulīti dhāṇi̭kā || abeṃ abāṃlyambi̭ke na mā̭ yabhati kaścana | sasastya̭śvakaḥ || mātā ca̭ te pitā ca te-'graṃ̭-vṛ~kṣasya̭ rohataḥ | 49
pra sṷlāmīti̭ te pitā gabhe muṣṭima̭tagṃsayat || dadhikrāv.ṇṇo̭ akāriṣa-ñjiṣṇoraśva̭sya vājinaḥ̭ | surabhi no mukhā̭ kara-tpraṇa āyūgṃ̭ṣi tāriṣat || āpo hi ṣṭhā ma̭yobhuvastā na̭ ūrje da̭dhātana | maheraṇā̭ya cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śivata̭mo rasastasya̭ bhājayateha naḥ̭ | uśatīri̭va mātaraḥ̭ || tasmā ara̭-ṅgamāma vo yasya kṣayā̭ya jinva̭tha | āpo̭ janaya̭thā ca naḥ || 50 ||
(āsā - matti na - ro̭hato - jinva̭tha - catvāri̭ ca) (a. 19)
bhūrbhuva-ssuvarvasa̭vastvā 'ñjantu gāyatreṇa chanda̭sā rudrāstvā 'ñjantu traiṣṭṷbhena chanda̭sā, ''dityāstvā-'ñjantu jāga̭tena chanda̭sā ya-dvāto̭ apo aga̭madindra̭sya tanuva̭-mpriyām | etagg sto̭taretena̭ pathā punaraśvamā va̭rtayāsi naḥ || lājī(3)-ñchācī(3)n yaśo̭ mamā~(4) | yavyāyai̭ gavyāyā̭ eta-ddḙvā anna̭mattaitadanna̭maddhi prajāpate || yuñjanti̭ braddhna-ma̭ruṣa-ñcara̭nta-mpari̭ tasthuṣaḥ̭ | roca̭nte rocanā divi || yuñjantya̭sya kāmyā harī vipa̭kṣasā rathe | śoṇā̭ dhṛṣṇū nṛvāha̭sā || ketu-ṅkṛṇvanna̭ketave peśo̭ maryā apeśase | samuṣadbhi̭rajāyathāḥ || 51 ||
(braddhnaṃ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 20)
prāṇāya svāhā vyānāya svāhā̭ 'pānāya svāhā snāva̭bhya-ssvāhā̭ santānebhya-ssvāhā pari̭santānebhya-ssvāhā parva̭bhya-ssvāhā̭ sadhānnebhya-ssvāhā śarī̭rebhya-ssvāhā̭ yajñāya svāhā dakṣi̭ṇābhya-ssvāhā̭ suvargāya svāhā̭ lokāya svāhā sarva̭smai svāhā || 52 ||
(prāṇāyā - ṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 21)
sitāya svāhā 'si̭tāya svāhā 'bhihi̭tāya svāhā 'na̭bhihitāya svāhā̭ yuktāya svāhā 'yṷktāya svāhā suyṷktāya svāho -dyṷktāya svāhā vimṷktāya svāhā pramṷktāya svāhā vañca̭te svāhā̭ parivañca̭te svāhā̭ saṃva~ñca̭te svāhā̭ 'nuvañca̭te svāho--dvañca̭te svāhā̭ yate svāhā dhāva̭te svāhā tiṣṭha̭te svāhā sarva̭smai svāhā || 53 ||
(sitāyā - ṣṭātrigṃ̭śat) (a. 22)
(bṛhaspati-śśra--dyathā vā - ṛkṣā vai - prajāpa̭tiryena̭yena - dve vāva dḙvasatre - ā̭dityā a̭kāmayanta suvargaṃ - ~vasi̭ṣṭhaḥ - saṃva~thsarāya̭ -survargaṃ-ye~ satraṃ - bra̭hmavādino̭-'tirātro - jyoti̭ṣṭomaṃ - meṣaḥ - kūpyābhyo - 'dbhyo - yo - namo̭ - mayobhūḥ - kigg svida - mbe - bhūḥ - prāṇāya̭ - sitāya - dvāvigṃ̭śatiḥ)
(bṛhaspatiḥ - prati̭ tiṣṭhanti - vai da̭śarātreṇa̭ - suvargaṃ - ~yo arva̭ntaṃ - bhū - stripa̭ñcāśat)
(bṛhaspati, ssarva̭smai svāhā)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ saptamakāṇḍe caturthaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More