કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - સત્રકર્મનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
બૃહસ્પતિરકામયત શ્રન્મે દેવા દધીર-ન્ગચ્છેય-મ્પુરોધામિતિ સ એત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-મપશ્ય-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ તસ્મૈ શ્રદ્દેવા અદધતાગચ્છ-ત્પુરોધાં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-માસતે શ્રદેભ્યો મનુષ્યા દધતે ગચ્છન્તિ પુરોધા-ઞ્જ્યોતિર્ગૌરાયુરિતિ ત્ર્યહા ભવન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસા-વાયુ- [-વાયુઃ, ઇમાનેવ] 1
-રિમાનેવ લોકાનભ્યારોહન્ત્યભિ પૂર્વ-ન્ત્ર્યહા ભવન્ત્યભિપૂર્વમેવ સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ [ ] 2
યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 3 ॥
(અસાવાયુ - રાભ્યામેવ - પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
યથા વૈ મનુષ્યા એવ-ન્દેવા અગ્ર આસ-ન્તે-ઽકામયન્તા-ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુ-મપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદ-ઙ્ગચ્છેમેતિ ત એત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-મપશ્ય-ન્તમા-ઽહર-ન્તેનાયજન્ત તતો વૈ તે-ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુ-મપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદમગચ્છન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-માસતે-ઽવર્તિમેવ પાપ્માન-મપહત્ય શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય [શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય, દૈવી સગ્ંસ-જ્જ્યોતિ-] 4
દૈવી સગ્ંસ-જ્જ્યોતિ-રતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સરસ્ત-મ્માસા અર્ધમાસા ઋતવઃ પ્રવિશ્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદમગચ્છન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રમાસતે સંવઁથ્સરમેવ પ્રવિશ્ય વસ્યસીગ્ં સગ્ંસદ-ઙ્ગચ્છન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અવસ્તા-દ્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાઃ પરસ્તા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશૈરેવોભયતો ઽવર્તિ-મ્પાપ્માનમપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદ-મ્મદ્ધ્યતો [સગ્ંસદ-મ્મદ્ધ્યતઃ, ગચ્છન્તિ પૃષ્ઠાનિ હિ] 5
ગચ્છન્તિ પૃષ્ઠાનિ હિ દૈવી સગ્ંસજ્જામિ વા એત-ત્કુર્વન્તિ ય-ત્ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અન્વઞ્ચો મદ્ધ્યે-ઽનિરુક્તો ભવતિ તેનાજામ્યૂર્ધ્વાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્યૂર્ધ્વા-શ્છન્દોમા ઉભાભ્યાગ્ં રૂપાભ્યાગ્ં સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવ- [પશવઃ, છન્દોમા ઓજસ્યેવ] 6
-શ્છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અવસ્તા-દ્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાઃ પરસ્તાન્મદ્ધ્યે પૃષ્ઠાન્યુરો વૈ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા આત્મા પૃષ્ઠાન્યાત્મન એવ ત-દ્યજમાના-શ્શર્મ નહ્યન્તે-ઽનાર્ત્યૈ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ [તાભ્યામેવ, સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ] 7
સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પ્રત્યં ષડહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ ત્રિવૃતો-ઽધિ ત્રિવૃતમુપ યન્તિ સ્તોમાનાગ્ં સમ્પત્ત્યૈ પ્રભવાય જ્યોતિરગ્નિષ્ટોમો ભવત્યયં-વાઁવ સ ક્ષયો-ઽસ્માદેવ તેન ક્ષયાન્ન યન્તિ ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 8 ॥
(મનુષ્યસ્ય - મધ્યતઃ - પશવ - સ્તાભ્યામેવ - સંવઁથ્સર - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 2)
ઋક્ષા વા ઇયમલોમકા-ઽઽસી-થ્સા-ઽકામયતૌષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિઃ પ્ર જાયેયેતિ સૈતાસ્ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીરપશ્ય-ત્તતો વા ઇયમોષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિઃ પ્રાજાયત યે પ્રજાકામાઃ પશુકામા-સ્સ્યુસ્ત એતા આસીર-ન્પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિરિયં-વાઁ અક્ષુદ્ધ્ય-થ્સૈતાં-વિઁરાજમપશ્ય-ત્તામાત્મ-ન્ધિત્વા-ઽન્નાદ્યમવા ઽરુન્ધૌષધી- [-ઽરુન્ધૌષધીઃ, વનસ્પતી-ન્પ્રજા-] 9
-ર્વનસ્પતી-ન્પ્રજા-મ્પશૂ-ન્તેનાવર્ધત સા જેમાન-મ્મહિમાન-મગચ્છદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે વિરાજમેવા-ઽઽત્મ-ન્ધિત્વા-ઽન્નાદ્યમવ રુન્ધતે વર્ધન્તે પ્રજયા પશુભિર્જેમાન-મ્મહિમાન-ઙ્ગચ્છન્તિ જ્યોતિરતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષ-ડ્વા ઋતવ-ષ્ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈરેવર્તૂનન્વા-રોહન્ત્યૃતુભિઃ સંવઁથ્સર-ન્તે સંવઁથ્સર એવ [ ] 10
પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશમુપ યન્તિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા અથો પ્રજાપતિર્વૈ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશઃ પ્રજાપતિમેવા-ઽઽરભન્તે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યા એકવિગ્ંશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે ત્રિવૃદગ્નિષ્ટુ-દ્ભવતિ પાપ્માનમેવ તેન નિર્દહન્તે-ઽથો તેજો વૈ ત્રિવૃ-ત્તેજ એવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે પઞ્ચદશ ઇન્દ્રસ્તોમો ભવતીન્દ્રિય-મેવા-ઽવ [ભવતીન્દ્રિય-મેવા-ઽવ, રુન્ધતે સપ્તદશો ભવત્યન્નાદ્યસ્યા] 11
રુન્ધતે સપ્તદશો ભવત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તેન જાયન્ત એકવિગ્ંશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે ચતુર્વિગ્ંશો ભવતિ અતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો એષ વૈ વિષૂવાન્ વિષૂવન્તો ભવન્તિ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે ચતુર્વિગ્ંશા-ત્પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ સંવઁથ્સર એવ પ્રતિષ્ઠાય [ ] 12
દેવતા અભ્યારોહન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશમુપ યન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતા દેવતાસ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રિણવો ભવતીમે વૈ લોકાસ્ત્રિણવ એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાવેકવિગ્ંશૌ ભવતઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ તસ્મા-દ્બહવઃ પ્રજાસુ વૃષાણો યદેતે સ્તોમા વ્યતિષક્તા ભવન્તિ તસ્માદિય -મોષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિ-ર્વ્યતિષક્તા [-ર્વ્યતિષક્તા, વ્યતિષજ્યન્તે] 13
વ્યતિષજ્યન્તે પ્રજયા પશુભિર્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે ઽકૢપ્તા વા એતે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યુચ્ચાવચાન્ હિ સ્તોમાનુપયન્તિ યદેત ઊર્ધ્વાઃ કૢપ્તા-સ્સ્તોમા ભવન્તિ કૢપ્તા એવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યુભયોરેભ્યો લોકયોઃ કલ્પતે ત્રિગ્ંશદેતાસ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો ઽન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 14 ॥
(ઓષધીઃ - સંવઁથ્સર એવા - ઽવ - પ્રતિષ્ઠાય - વ્યતિષક્ત્યૈ - કાન્નપઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 3)
પ્રજાપતિ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમૈ-ત્ત-ન્દેવા યેનયેન છન્દસા-ઽનુ પ્રાયુઞ્જત તેન ના-ઽઽપ્નુવ-ન્ત એતા દ્વાત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીરપશ્ય-ન્દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા ઽનુષ્ટુગા-નુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિ-સ્સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિ-માપ્ત્વા ઽભ્યારુહ્ય સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે દ્વાત્રિગ્ંશદેતા દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા ઽનુષ્ટુગા-નુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિ-સ્સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમાપ્ત્વા શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ [શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ, શ્રીર્હિ] 15
શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય સુવર્ગો લોકો દ્વાત્રિગ્ંશદેતા દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા-ઽનુષ્ટુગ્-વાગનુષ્ટુ-ફ્સર્વામેવ વાચમાપ્નુવન્તિ સર્વે વાચો વદિતારો ભવન્તિ સર્વે હિ શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ જ્યોતિર્ગૌરાયુરિતિ ત્ર્યહા ભવન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસાવાયુરિમાનેવ લોકાનભ્યારોહન્ત્યભિપૂર્વ-ન્ત્ર્યહા ભવન્ત્યભિપૂર્વમેવ સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તી- [-ઁયન્તિ, ઇયં-વાઁવ] 16
-યં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચસ્ત્ર્યહાનુપયન્તિ પ્રત્ય-ન્ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર્. ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ દ્વાત્રિગ્ંશદેતાસ્તાસાં-યાઁ સ્ત્રિગ્ંશ-ત્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવા-ઽન્નાદ્યમવ રુન્ધતે યે દ્વે અહોરાત્રે એવ તે ઉભાભ્યાગ્ં રૂપાભ્યાગ્ં સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 17 ॥
(ગચ્છન્તિ - યન્તિ - ત્રિગ્ંશદક્ષરા - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 4)
દ્વે વાવ દેવસત્રે દ્વાદશાહશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહશ્ચ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસતે સાક્ષાદેવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ યથા ખલુ વૈ શ્રેયાનભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ યદ્યવવિદ્ધ્યતિ પાપીયા-ન્ભવતિ યદિ નાવવિદ્ધ્યતિ સદૃં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ં- શદહમાસતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા-ઽઽ વર્તન્તે ઽહર્ભાજો વા એતા દેવા અગ્ર આ-ઽહર- [આ-ઽહરન્ન્, અહરેકો ઽભજતા-] 18
-ન્નહરેકો ઽભજતા-હરેકસ્તાભિર્વૈતે પ્રબાહુગાર્ધ્નુવન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસતે સર્વ એવ પ્રબાહુગૃદ્ધ્નુવન્તિ સર્વે ગ્રામણીય-મ્પ્રાપ્નુવન્તિ પઞ્ચાહા ભવન્તિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધતે ત્રીણ્યાશ્વિનાનિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એ- [ઇમે લોકા એષુ, એવ લોકેષુ પ્રતિ] 19
-ષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ત્રીણિ વૈ યજ્ઞસ્યેન્દ્રિયાણિ તાન્યેવાવ રુન્ધતે વિશ્વજિ-દ્ભવત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યૈ સર્વપૃષ્ઠો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ વાગ્વૈ દ્વાદશાહો ય-ત્પુરસ્તા-દ્દ્વાદશાહ-મુપેયુરનાપ્તાં-વાઁચ-મુપેયુ-રુપદાસુકૈષાં-વાઁ-ખ્સ્યા-દુપરિષ્ટા-દ્દ્વાદશાહમુપ યન્ત્યાપ્તામેવ વાચમુપ યન્તિ તસ્મા-દુપરિષ્ટા-દ્વાચા વદામો ઽવાન્તરં- [વદામો ઽવાન્તરમ્, વૈ દશરાત્રેણ] 20
-ઁવૈ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત એતાગ્ં હ વા ઉદઙ્ક-શ્શૌલ્બાયન-સ્સત્રસ્યર્ધિમુવાચ ય-દ્દશરાત્રો ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ સત્રસ્યર્ધ્યા અથો યદેવ પૂર્વેષ્વહસ્સુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિદ્ર્વ્યનીકા વા એતા રાત્રયો યજમાના વિશ્વજિ-થ્સહાતિરાત્રેણ પૂર્વા-ષ્ષોડશ સહા તિરાત્રેણોત્તરા-ષ્ષોડશ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસત ઐષા-ન્દ્વ્યનીકા પ્રજા જાયતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 21 ॥
(અહર- ન્નેષ્વ - વાન્તરગ્ં - ષોડશ સહ - સપ્તદશ ચ) (અ. 5)
આદિત્યા અકામયન્ત સુવર્ગં-લોઁકમિયામેતિ તે સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાનન્ન સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્ત એતગ્ં ષટ્ત્રિગ્ંશદ્રાત્ર-મપશ્ય-ન્તમા-ઽહર-ન્તેનાયજન્ત તતો વૈ તે સુવર્ગં-લોઁક-મ્પ્રાજાનન્-થ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રમાસતે સુવર્ગમેવ લોક-મ્પ્ર જાનન્તિ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ જ્યોતિ-રતિરાત્રો [જ્યોતિ-રતિરાત્રઃ, ભવતિ જ્યોતિરેવ] 22
ભવતિ જ્યોતિરેવ પુરસ્તા-દ્દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ ષડહા ભવન્તિ ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ચત્વારો ભવન્તિ ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ [ ] 23
વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ષટ્-ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રો ભવતિ ષટ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યૈવ પશૂનવ રુન્ધતે બૃહતી છન્દસાગ્ સ્વારાજ્યમાશ્ઞુતા-શ્ઞુવતે સ્વારાજ્યં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રમાસતે સુવર્ગમેવ લોકં-યઁન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવત-સ્સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 24 ॥
(અતિરાત્ર - ઓજસ્યેવ - ષટ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
વસિષ્ઠો હતપુત્રો-ઽકામયત વિન્દેય પ્રજામભિ સાદાસા-ન્ભવેયમિતિ સ એતમેકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશ-મપશ્ય-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સો-ઽવિન્દત પ્રજામભિ સૌદાસાનભવદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશમાસતે વિન્દન્તે પ્રજામભિ ભ્રાતૃવ્યા-ન્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રિવૃતો-ઽગ્નિષ્ટોમા ભવન્તિ વજ્રસ્યૈવ મુખગ્ં સગ્ગ્ શ્યન્તિ દશ પઞ્ચદશા ભવન્તિ પઞ્ચદશો વજ્રો [વજ્રઃ, વજ્રમેવ] 25
વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ ષોડશિમ-દ્દશમમહ-ર્ભવતિ વજ્ર એવ વીર્ય-ન્દધતિ દ્વાદશ સપ્તદશા ભવન્ત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તૈર્જાયન્તે પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્વા ઋતવ-ષ્ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈરેવર્તૂનન્વારોહન્ત્યૃતૃભિઃ સંવઁથ્સર-ન્તે સંવઁથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાદશૈકવિગ્ંશા ભવન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ- [રુચમેવા-ઽઽત્મન્ન્, દધતે બહવઃ ષોડશિનો] 26
-ન્દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ વિજિત્યૈ ષડાશ્વિનાનિ ભવન્તિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યૂનાતિરિક્તા વા એતા રાત્રય ઊનાસ્ત-દ્યદેકસ્યૈ ન પઞ્ચાશદ-તિરિક્તાસ્ત-દ્ય-દ્ભૂયસી-રષ્ટાચત્વારિગ્ંશત ઊનાચ્ચ ખલુ વા અતિરિક્તાચ્ચ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાયત યે પ્રજાકામાઃ પશુકામા-સ્સ્યુસ્ત એતા આસીર-ન્પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિર્વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદેકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશો ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશમાસતે વિરાજમેવ ગચ્છન્ત્યન્નાદા ભવન્ત્યતિ-રાત્રાવભિતો ભવતો-ઽન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 27 ॥
(વજ્ર - આત્મન્ - પ્રજયા - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
સંવઁથ્સરાય દીક્ષિષ્યમાણા એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષેરન્નેષા વૈ સંવઁથ્સરસ્ય પત્ની યદેકાષ્ટકૈતસ્યાં-વાઁ એષ એતાગ્ં રાત્રિં-વઁસતિ સાક્ષાદેવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્ત આર્તં-વાઁ એતે સંવઁથ્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવૃતૂ ભવતો વ્યસ્તં-વાઁ એતે સંવઁથ્સરસ્યા-ઽભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષન્તે-ઽન્તનામાનાવૃતૂ ભવતઃ ફલ્ગુની પૂર્ણમાસે દીક્ષેર-ન્મુખં-વાઁ એત- [એતત્, સંવઁથ્સરસ્ય ય-ત્ફલ્ગુની-] 28
-થ્સંવઁથ્સરસ્ય ય-ત્ફલ્ગુની-પૂર્ણમાસો મુખત એવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્તે તસ્યૈકૈવ નિર્યા ય-થ્સામ્મેઘ્યે વિષૂવાન્-થ્સમ્પદ્યતે ચિત્રાપૂર્ણમાસે દીક્ષેર-ન્મુખં-વાઁ એત-થ્સંવઁથ્સરસ્ય યચ્ચિત્રાપૂર્ણમાસો મુખત એવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્તે તસ્ય ન કા ચન નિર્યા ભવતિ ચતુરહે પુરસ્તા-ત્પૌર્ણમાસ્યૈ દીક્ષેર-ન્તેષામેકાષ્ટકાયા-ઙ્ક્રય-સ્સ-મ્પદ્યતે તેનૈકાષ્ટકા-ન્ન છમ્બ-ટ્કુર્વન્તિ તેષા- [તેષામ્, પૂર્વપક્ષે સુત્યા] 29
-મ્પૂર્વપક્ષે સુત્યા સ-મ્પદ્યતે પૂર્વપક્ષ-મ્માસા અભિ સ-મ્પદ્યન્તે તે પૂર્વપક્ષ ઉ-ત્તિષ્ઠન્તિ તાનુત્તિષ્ઠત ઓષધયો વનસ્પતયો-ઽનૂ-ત્તિષ્ઠન્તિ તાન્ કલ્યાણી કીર્તિરનૂ-ત્તિષ્ઠત્યરા-થ્સુરિમે યજમાના ઇતિ તદનુ સર્વે રાદ્ધ્નુવન્તિ ॥ 30 ॥
(એત - ચ્છબણ્ટ્કુર્વન્તિ તેષાં - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
સુવર્ગં-વાઁ એતે લોકં-યઁન્તિ યે સત્રમુપયન્ત્યભીન્ધત એવ દીક્ષાભિરાત્માનગ્ગ્ શ્રપયન્ત ઉપસદ્ભિ-ર્દ્વાભ્યાં-લોઁમાવ દ્યન્તિ દ્વાભ્યા-ન્ત્વચ-ન્દ્વાભ્યામસૃ-દ્દ્વાભ્યા-મ્માગ્ંસ-ન્દ્વાભ્યામસ્થિ દ્વાભ્યા-મ્મજ્જાનમાત્મદક્ષિણં-વૈઁ સત્રમાત્માનમેવ દક્ષિણા-ન્નીત્વા સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ શિખામનુ પ્ર વપન્ત ઋદ્ધ્યા અથો રઘીયાગ્ંસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમયામેતિ ॥ 31 ॥
(સુવર્ગં - પઞ્ચાશત્) (અ. 9)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્ત્યતિરાત્રઃ પરમો યજ્ઞક્રતૂના-ઙ્કસ્મા-ત્ત-મ્પ્રથમમુપ યન્તીત્યેતદ્વા અગ્નિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્ત્યથોક્થ્યમથ ષોડશિન-મથાતિરાત્ર-મનુપૂર્વમેવૈત-દ્યજ્ઞક્રતૂનુપેત્ય તાનાલભ્ય પરિગૃહ્ય સોમમેવૈત-ત્પિબન્ત આસતે જ્યોતિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્તિ જ્યોતિષ્ટોમો વૈ સ્તોમાના-મ્મુખ-મ્મુખત એવ સ્તોમા-ન્પ્ર યુઞ્જતે તે [ ] 32
સગ્ગ્સ્તુતા વિરાજમભિ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયા-ઽઽયુરૂન-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિરૂર્ગ્-વિરાટ્-થ્સુવર્ગમેવ તેન લોકં-યઁન્તિ રથન્તર-ન્દિવા ભવતિ રથન્તર-ન્નક્તમિત્યાહુ-ર્બ્રહ્મવાદિનઃ કેન તદજામીતિ સૌભર-ન્તૃતીયસવને બ્રહ્મસામ-મ્બૃહ-ત્તન્મદ્ધ્યતો દધતિ વિધૃત્યૈ તેનાજામિ ॥ 33 ॥
(ત - એકાન્નપઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 10)
જ્યોતિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્ત્યસ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ગોષ્ટોમ-ન્દ્વિતીયમુપ યન્ત્યન્તરિક્ષ એવ તેન પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યાયુષ્ટોમ-ન્તૃતીયમુપ યન્ત્યમુષ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસાવાયુ-ર્યદેતાન્-થ્સ્તોમા-નુપયન્ત્યેષ્વેવ તલ્લોકેષુ સત્રિણઃ પ્રતિ તિષ્ઠન્તો યન્તિ તે સગ્ગ્સ્તુતા વિરાજ- [વિરાજમ્, અભિ સમ્પદ્યન્તે દ્વે] 34
-મભિ સમ્પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયા-ઽઽયુરૂન-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિરૂર્ગ્-વિરાડૂર્જ-મેવાવ રુન્ધતે તે ન ક્ષુધા ઽઽર્તિમાર્ચ્છન્ત્યક્ષોધુકા ભવન્તિ ક્ષુ-થ્સબાન્ધા ઇવ હિ સત્રિણો ઽગ્નિષ્ટોમાવભિતઃ પ્રધી તાવુક્થ્યા મદ્ધ્યે નભ્ય-ન્ત-ત્તદેત-ત્પરિય-દ્દેવચક્રં-યઁદેતેન [-ઁયદેતેન, ષડહેન યન્તિ] 35
ષડહેન યન્તિ દેવચક્રમેવ સમારોહન્ત્યરિષ્ટ્યૈ તે સ્વસ્તિ સમશ્ઞુવતે ષડહેન યન્તિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યુભયતો જ્યોતિષા યન્ત્યુભયત એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ દ્વૌ ષડહૌ ભવતસ્તાનિ દ્વાદશાહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશો વૈ પુરુષો દ્વે સક્થ્યૌ દ્વૌ બાહૂ આત્મા ચ શિરશ્ચ ચત્વાર્યઙ્ગાનિ સ્તનૌ દ્વાદશૌ [ ] 36
ત-ત્પુરુષમનુ પર્યાવર્તન્તે ત્રયઃ ષડહા ભવન્તિ તાન્યષ્ટાદશાહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે નવાન્યાનિ નવાન્યાનિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાસ્ત-ત્પ્રાણાનનુ પર્યાવર્તન્તે ચત્વારઃ ષડહા ભવન્તિ તાનિ ચતુર્વિગ્ંશતિરહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સરસ્ત-થ્સંવઁથ્સરમનુ પર્યાવર્તન્તે ઽપ્રતિષ્ઠિત-સ્સંવઁથ્સર ઇતિ ખલુ વા આહુર્વર્ષીયા-ન્પ્રતિષ્ઠાયા ઇત્યેતાવદ્વૈ સંવઁથ્સરસ્ય બ્રાહ્મણં-યાઁવન્માસો માસિમાસ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ॥ 37 ॥
(વિરાજ - મેતેન - દ્વાદશા - વેતાવદ્વા - અષ્ટૌ ચ) (અ. 11)
મેષસ્ત્વા પચતૈરવતુ લોહિતગ્રીવ-શ્છાગૈ-શ્શલ્મલિર્વૃદ્ધ્યા પર્ણો બ્રહ્મણા પ્લક્ષો મેધેન ન્યગ્રોધશ્ચમસૈરુદુબંર ઊર્જા ગાયત્રી છન્દોભિસ્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમૈરવન્તી-સ્સ્થાવન્તીસ્ત્વા-ઽવન્તુ પ્રિય-ન્ત્વા પ્રિયાણાં-વઁર્ષિષ્ઠમાપ્યાના-ન્નિધીના-ન્ત્વા નિધિપતિગ્ં હવામહે વસો મમ ॥ 38 ॥
(મેષઃ - ષ-ટ્ત્રિગ્ંશત્) (અ. 12)
કૂપ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા કૂલ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વિકર્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવટ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ખન્યાભ્ય-સ્સ્વાહા હ્રદ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા સૂદ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા સરસ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વૈશન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા પલ્વલ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વર્ષ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવર્ષ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા હ્રાદુનીભ્ય-સ્સ્વાહા પૃષ્વાભ્ય-સ્સ્વાહા સ્યન્દમાનાભ્ય-સ્સ્વાહા સ્થાવરાભ્ય-સ્સ્વાહા નાદેયીભ્ય-સ્સ્વાહા સૈન્ધવીભ્ય-સ્સ્વાહા સમુદ્રિયાભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વાભ્ય-સ્સ્વાહા ॥ 39 ॥
(કૂપ્યાભ્ય - શ્ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 13)
અદ્ભ્ય-સ્સ્વાહા વહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા પરિવહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા સમન્તં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા શીઘ્રં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા શીભં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહોગ્રં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા ભીમં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽમ્ભોભ્ય-સ્સ્વાહા નભોભ્ય-સ્સ્વાહા મહોભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 40 ॥
(અદ્ભ્ય - એકાન્નત્રિગ્ંશત્) (અ. 14)
યો અર્વન્ત-ઞ્જિઘાગ્ંસતિ તમભ્યમીતિ વરુણઃ ॥ પરો મર્તઃ પર-શ્શ્વા ॥ અહ-ઞ્ચ ત્વ-ઞ્ચ વૃત્રહન્થ્સ-મ્બભૂવ સનિભ્ય આ । અરાતીવા ચિદદ્રિવો-ઽનુ નૌ શૂર મગ્ંસતૈ ભદ્રા ઇન્દ્રસ્ય રાતયઃ ॥ અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂરધ જ્મન્ન તે વિવ્યમ્મહિમાનગ્ં રજાગ્ંસિ । સ્વેના હિ વૃત્રગ્ં શવસા જઘન્થ ન શત્રુરન્તં-વિઁવિદ-દ્યુધા તે ॥ 41 ॥
(વિવિદ-દ્- દ્વે ચ) (અ. 15)
નમો રાજ્ઞે નમો વરુણાય નમો-ઽશ્વાય નમઃ પ્રજાપતયે નમો-ઽધિપતયે ઽધિપતિરસ્યધિપતિ-મ્મા કુર્વધિપતિરહ-મ્પ્રજાના-મ્ભૂયાસ-મ્મા-ન્ધેહિ મયિ ધેહ્યુપાકૃતાય સ્વાહા ઽઽલબ્ધાય સ્વાહા હુતાય સ્વાહા ॥ 42 ॥
(નમ - એકાન્ન ત્રિગ્ંશત્) (અ. 16)
મયોભૂર્વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઊર્જસ્વતીરોષધીરા રિશન્તામ્ । પીવસ્વતીર્જીવધન્યાઃ પિબન્ત્વવસાય પદ્વતે રુદ્ર મૃડ ॥ યા-સ્સરૂપા વિરૂપા એકરૂપા યાસામગ્નિરિષ્ટ્યા નામાનિ વેદ । યા અઙ્ગિરસસ્તપસેહ ચક્રુસ્તાભ્યઃ પર્જન્ય મહિ શર્મ યચ્છ ॥ યા દેવેષુ તનુવમૈરયન્ત યાસાગ્ં સોમો વિશ્વા રૂપાણિ વેદ । તા અસ્મભ્ય-મ્પયસા પિન્વમાનાઃ પ્રજાવતીરિન્દ્ર [ ] 43
ગોષ્ઠે રિરીહિ ॥ પ્રજાપતિર્મહ્યમેતા રરાણો વિશ્વૈર્દેવૈઃ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનઃ । શિવા-સ્સતીરુપ નો ગોષ્ઠમા-ઽકસ્તાસાં-વઁય-મ્પ્રજયા સગ્ં સદેમ ॥ ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિ-સ્સ્વાહા મહીમૂ ષુ1 સુત્રામાણં2 ॥ 44 ॥
(ઇન્દ્રા - ષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 17)
કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પૂર્વચિત્તિઃ કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-દ્બૃહદ્વયઃ । કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પિશઙ્ગિલા કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પિલિપ્પિલા ॥ દ્યૌરાસી-ત્પૂર્વચિત્તિરશ્વ આસી-દ્બૃહદ્વયઃ । રાત્રિરાસી-ત્પિશઙ્ગિલા ઽવિરાસી-ત્પિલિપ્પિલા ॥ ક-સ્સ્વિદેકાકી ચરતિ ક ઉ સ્વિજ્જાયતે પુનઃ । કિગ્ગ્ સ્વિદ્ધિમસ્ય ભેષજ-ઙ્કિગ્ગ્ સ્વિદાવપન-મ્મહત્ ॥ સૂર્ય એકાકી ચરતિ [ ] 45
ચન્દ્રમા જાયતે પુનઃ । અગ્નિર્-હિમસ્ય ભેષજ-મ્ભૂમિરાવપન-મ્મહત્ ॥ પૃચ્છામિ ત્વા પરમન્ત-મ્પૃથિવ્યાઃ પૃચ્છામિ ત્વા ભુવનસ્ય નાભિમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતઃ પૃચ્છામિ વાચઃ પરમં-વ્યોઁમ ॥ વેદિમાહુઃ પરમન્ત-મ્પૃથિવ્યા યજ્ઞમાહુ ર્ભુવનસ્ય નાભિમ્ । સોમમાહુર્વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતો બ્રહ્મૈવ વાચઃ પરમં-વ્યોઁમ ॥ 46 ॥
(સૂર્ય એકાકી ચરતિ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 18)
અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા નયતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ સુભગે કામ્પીલવાસિનિ સુવર્ગે લોકે સ-મ્પ્રોર્ણ્વાથામ્ । આ-ઽહમજાનિ ગર્ભધમા ત્વમજાસિ ગર્ભધમ્ ॥ તૌ સહ ચતુરઃ પદ-સ્સ-મ્પ્ર સારયાવહૈ ॥ વૃષા વાગ્ં રેતોધા રેતો દધાતૂ-થ્સક્થ્યોર્ગૃદ-ન્ધેહ્યઞ્જિમુદઞ્જિમન્વજ । ય-સ્સ્ત્રીણા-ઞ્જીવભોજનો ય આસા- [ય આસામ્, બિલધાવનઃ ।] 47
-મ્બિલધાવનઃ । પ્રિય-સ્સ્ત્રીણામપીચ્યઃ ॥ ય આસા-ઙ્કૃષ્ણે લક્ષ્મણિ સર્દિગૃદિ-મ્પરાવધીત્ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ ઊર્ધ્વા-મેનામુચ્છ્રયતા-દ્વેણુભાર-ઙ્ગિરાવિવ । અથાસ્યા મદ્ધ્યમેધતાગ્ં શીતે વાતે પુનન્નિવ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ યદ્ધરિણી યવમત્તિ ન [ ] 48
પુષ્ટ-મ્પશુ મન્યતે । શૂદ્રા યદર્યજારા ન પોષાય ધનાયતિ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ ઇયં-યઁકા શકુન્તિકા ઽઽહલમિતિ સર્પતિ । આહત-ઙ્ગભે પસો નિ જલ્ગુલીતિ ધાણિકા ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ માતા ચ તે પિતા ચ તે-ઽગ્રં-વૃઁક્ષસ્ય રોહતઃ । 49
પ્ર સુલામીતિ તે પિતા ગભે મુષ્ટિમતગ્ંસયત્ ॥ દધિક્રાવ્.ણ્ણો અકારિષ-ઞ્જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કર-ત્પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષત્ ॥ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહેરણાય ચક્ષસે ॥ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ ॥ તસ્મા અર-ઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥ 50 ॥
(આસા - મત્તિ ન - રોહતો - જિન્વથ - ચત્વારિ ચ) (અ. 19)
ભૂર્ભુવ-સ્સુવર્વસવસ્ત્વા ઽઞ્જન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા રુદ્રાસ્ત્વા ઽઞ્જન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા, ઽઽદિત્યાસ્ત્વા-ઽઞ્જન્તુ જાગતેન છન્દસા ય-દ્વાતો અપો અગમદિન્દ્રસ્ય તનુવ-મ્પ્રિયામ્ । એતગ્ગ્ સ્તોતરેતેન પથા પુનરશ્વમા વર્તયાસિ નઃ ॥ લાજી(3)-ઞ્છાચી(3)ન્ યશો મમાઁ(4) । યવ્યાયૈ ગવ્યાયા એત-દ્દેવા અન્નમત્તૈતદન્નમદ્ધિ પ્રજાપતે ॥ યુઞ્જન્તિ બ્રદ્ધ્ન-મરુષ-ઞ્ચરન્ત-મ્પરિ તસ્થુષઃ । રોચન્તે રોચના દિવિ ॥ યુઞ્જન્ત્યસ્ય કામ્યા હરી વિપક્ષસા રથે । શોણા ધૃષ્ણૂ નૃવાહસા ॥ કેતુ-ઙ્કૃણ્વન્નકેતવે પેશો મર્યા અપેશસે । સમુષદ્ભિરજાયથાઃ ॥ 51 ॥
(બ્રદ્ધ્નં - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 20)
પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહા ઽપાનાય સ્વાહા સ્નાવભ્ય-સ્સ્વાહા સન્તાનેભ્ય-સ્સ્વાહા પરિસન્તાનેભ્ય-સ્સ્વાહા પર્વભ્ય-સ્સ્વાહા સધાન્નેભ્ય-સ્સ્વાહા શરીરેભ્ય-સ્સ્વાહા યજ્ઞાય સ્વાહા દક્ષિણાભ્ય-સ્સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 52 ॥
(પ્રાણાયા - ષ્ટાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 21)
સિતાય સ્વાહા ઽસિતાય સ્વાહા ઽભિહિતાય સ્વાહા ઽનભિહિતાય સ્વાહા યુક્તાય સ્વાહા ઽયુક્તાય સ્વાહા સુયુક્તાય સ્વાહો -દ્યુક્તાય સ્વાહા વિમુક્તાય સ્વાહા પ્રમુક્તાય સ્વાહા વઞ્ચતે સ્વાહા પરિવઞ્ચતે સ્વાહા સંવઁઞ્ચતે સ્વાહા ઽનુવઞ્ચતે સ્વાહો--દ્વઞ્ચતે સ્વાહા યતે સ્વાહા ધાવતે સ્વાહા તિષ્ઠતે સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 53 ॥
(સિતાયા - ષ્ટાત્રિગ્ંશત્) (અ. 22)
(બૃહસ્પતિ-શ્શ્ર--દ્યથા વા - ઋક્ષા વૈ - પ્રજાપતિર્યેનયેન - દ્વે વાવ દેવસત્રે - આદિત્યા અકામયન્ત સુવર્ગં - ઁવસિષ્ઠઃ - સંવઁથ્સરાય -સુર્વર્ગં-યેઁ સત્રં - બ્રહ્મવાદિનો-ઽતિરાત્રો - જ્યોતિષ્ટોમં - મેષઃ - કૂપ્યાભ્યો - ઽદ્ભ્યો - યો - નમો - મયોભૂઃ - કિગ્ગ્ સ્વિદ - મ્બે - ભૂઃ - પ્રાણાય - સિતાય - દ્વાવિગ્ંશતિઃ)
(બૃહસ્પતિઃ - પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ - વૈ દશરાત્રેણ - સુવર્ગં - ઁયો અર્વન્તં - ભૂ - સ્ત્રિપઞ્ચાશત્)
(બૃહસ્પતિ, સ્સર્વસ્મૈ સ્વાહા)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
બૃહસ્પતિરકામયત શ્રન્મે દેવા દધીર-ન્ગચ્છેય-મ્પુરોધામિતિ સ એત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-મપશ્ય-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ તસ્મૈ શ્રદ્દેવા અદધતાગચ્છ-ત્પુરોધાં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-માસતે શ્રદેભ્યો મનુષ્યા દધતે ગચ્છન્તિ પુરોધા-ઞ્જ્યોતિર્ગૌરાયુરિતિ ત્ર્યહા ભવન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસા-વાયુ- [-વાયુઃ, ઇમાનેવ] 1
-રિમાનેવ લોકાનભ્યારોહન્ત્યભિ પૂર્વ-ન્ત્ર્યહા ભવન્ત્યભિપૂર્વમેવ સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ [ ] 2
યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 3 ॥
(અસાવાયુ - રાભ્યામેવ - પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
યથા વૈ મનુષ્યા એવ-ન્દેવા અગ્ર આસ-ન્તે-ઽકામયન્તા-ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુ-મપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદ-ઙ્ગચ્છેમેતિ ત એત-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-મપશ્ય-ન્તમા-ઽહર-ન્તેનાયજન્ત તતો વૈ તે-ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુ-મપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદમગચ્છન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્ર-માસતે-ઽવર્તિમેવ પાપ્માન-મપહત્ય શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય [શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય, દૈવી સગ્ંસ-જ્જ્યોતિ-] 4
દૈવી સગ્ંસ-જ્જ્યોતિ-રતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સરસ્ત-મ્માસા અર્ધમાસા ઋતવઃ પ્રવિશ્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદમગચ્છન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રમાસતે સંવઁથ્સરમેવ પ્રવિશ્ય વસ્યસીગ્ં સગ્ંસદ-ઙ્ગચ્છન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અવસ્તા-દ્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાઃ પરસ્તા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશૈરેવોભયતો ઽવર્તિ-મ્પાપ્માનમપહત્ય દૈવીગ્ં સગ્ંસદ-મ્મદ્ધ્યતો [સગ્ંસદ-મ્મદ્ધ્યતઃ, ગચ્છન્તિ પૃષ્ઠાનિ હિ] 5
ગચ્છન્તિ પૃષ્ઠાનિ હિ દૈવી સગ્ંસજ્જામિ વા એત-ત્કુર્વન્તિ ય-ત્ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અન્વઞ્ચો મદ્ધ્યે-ઽનિરુક્તો ભવતિ તેનાજામ્યૂર્ધ્વાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્યૂર્ધ્વા-શ્છન્દોમા ઉભાભ્યાગ્ં રૂપાભ્યાગ્ં સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવ- [પશવઃ, છન્દોમા ઓજસ્યેવ] 6
-શ્છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા અવસ્તા-દ્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાઃ પરસ્તાન્મદ્ધ્યે પૃષ્ઠાન્યુરો વૈ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા આત્મા પૃષ્ઠાન્યાત્મન એવ ત-દ્યજમાના-શ્શર્મ નહ્યન્તે-ઽનાર્ત્યૈ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ [તાભ્યામેવ, સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ] 7
સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પ્રત્યં ષડહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ ત્રિવૃતો-ઽધિ ત્રિવૃતમુપ યન્તિ સ્તોમાનાગ્ં સમ્પત્ત્યૈ પ્રભવાય જ્યોતિરગ્નિષ્ટોમો ભવત્યયં-વાઁવ સ ક્ષયો-ઽસ્માદેવ તેન ક્ષયાન્ન યન્તિ ચતુર્વિગ્ંશતિરાત્રો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ગાયત્રિયૈવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 8 ॥
(મનુષ્યસ્ય - મધ્યતઃ - પશવ - સ્તાભ્યામેવ - સંવઁથ્સર - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 2)
ઋક્ષા વા ઇયમલોમકા-ઽઽસી-થ્સા-ઽકામયતૌષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિઃ પ્ર જાયેયેતિ સૈતાસ્ત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીરપશ્ય-ત્તતો વા ઇયમોષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિઃ પ્રાજાયત યે પ્રજાકામાઃ પશુકામા-સ્સ્યુસ્ત એતા આસીર-ન્પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિરિયં-વાઁ અક્ષુદ્ધ્ય-થ્સૈતાં-વિઁરાજમપશ્ય-ત્તામાત્મ-ન્ધિત્વા-ઽન્નાદ્યમવા ઽરુન્ધૌષધી- [-ઽરુન્ધૌષધીઃ, વનસ્પતી-ન્પ્રજા-] 9
-ર્વનસ્પતી-ન્પ્રજા-મ્પશૂ-ન્તેનાવર્ધત સા જેમાન-મ્મહિમાન-મગચ્છદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે વિરાજમેવા-ઽઽત્મ-ન્ધિત્વા-ઽન્નાદ્યમવ રુન્ધતે વર્ધન્તે પ્રજયા પશુભિર્જેમાન-મ્મહિમાન-ઙ્ગચ્છન્તિ જ્યોતિરતિરાત્રો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષ-ડ્વા ઋતવ-ષ્ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈરેવર્તૂનન્વા-રોહન્ત્યૃતુભિઃ સંવઁથ્સર-ન્તે સંવઁથ્સર એવ [ ] 10
પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશમુપ યન્તિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા અથો પ્રજાપતિર્વૈ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશઃ પ્રજાપતિમેવા-ઽઽરભન્તે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ત્રિણવો ભવતિ વિજિત્યા એકવિગ્ંશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે ત્રિવૃદગ્નિષ્ટુ-દ્ભવતિ પાપ્માનમેવ તેન નિર્દહન્તે-ઽથો તેજો વૈ ત્રિવૃ-ત્તેજ એવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે પઞ્ચદશ ઇન્દ્રસ્તોમો ભવતીન્દ્રિય-મેવા-ઽવ [ભવતીન્દ્રિય-મેવા-ઽવ, રુન્ધતે સપ્તદશો ભવત્યન્નાદ્યસ્યા] 11
રુન્ધતે સપ્તદશો ભવત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તેન જાયન્ત એકવિગ્ંશો ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે ચતુર્વિગ્ંશો ભવતિ અતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોક-સ્સંવઁથ્સર એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો એષ વૈ વિષૂવાન્ વિષૂવન્તો ભવન્તિ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે ચતુર્વિગ્ંશા-ત્પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ સંવઁથ્સર એવ પ્રતિષ્ઠાય [ ] 12
દેવતા અભ્યારોહન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા-ત્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશમુપ યન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતા દેવતાસ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ત્રિણવો ભવતીમે વૈ લોકાસ્ત્રિણવ એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાવેકવિગ્ંશૌ ભવતઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ-ન્દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ તસ્મા-દ્બહવઃ પ્રજાસુ વૃષાણો યદેતે સ્તોમા વ્યતિષક્તા ભવન્તિ તસ્માદિય -મોષધીભિ-ર્વનસ્પતિભિ-ર્વ્યતિષક્તા [-ર્વ્યતિષક્તા, વ્યતિષજ્યન્તે] 13
વ્યતિષજ્યન્તે પ્રજયા પશુભિર્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે ઽકૢપ્તા વા એતે સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યુચ્ચાવચાન્ હિ સ્તોમાનુપયન્તિ યદેત ઊર્ધ્વાઃ કૢપ્તા-સ્સ્તોમા ભવન્તિ કૢપ્તા એવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યુભયોરેભ્યો લોકયોઃ કલ્પતે ત્રિગ્ંશદેતાસ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો ઽન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 14 ॥
(ઓષધીઃ - સંવઁથ્સર એવા - ઽવ - પ્રતિષ્ઠાય - વ્યતિષક્ત્યૈ - કાન્નપઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 3)
પ્રજાપતિ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમૈ-ત્ત-ન્દેવા યેનયેન છન્દસા-ઽનુ પ્રાયુઞ્જત તેન ના-ઽઽપ્નુવ-ન્ત એતા દ્વાત્રિગ્ંશતગ્ં રાત્રીરપશ્ય-ન્દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા ઽનુષ્ટુગા-નુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિ-સ્સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિ-માપ્ત્વા ઽભ્યારુહ્ય સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસતે દ્વાત્રિગ્ંશદેતા દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા ઽનુષ્ટુગા-નુષ્ટુભઃ પ્રજાપતિ-સ્સ્વેનૈવ છન્દસા પ્રજાપતિમાપ્ત્વા શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ [શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ, શ્રીર્હિ] 15
શ્રીર્હિ મનુષ્યસ્ય સુવર્ગો લોકો દ્વાત્રિગ્ંશદેતા દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા-ઽનુષ્ટુગ્-વાગનુષ્ટુ-ફ્સર્વામેવ વાચમાપ્નુવન્તિ સર્વે વાચો વદિતારો ભવન્તિ સર્વે હિ શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્તિ જ્યોતિર્ગૌરાયુરિતિ ત્ર્યહા ભવન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસાવાયુરિમાનેવ લોકાનભ્યારોહન્ત્યભિપૂર્વ-ન્ત્ર્યહા ભવન્ત્યભિપૂર્વમેવ સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તી- [-ઁયન્તિ, ઇયં-વાઁવ] 16
-યં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચસ્ત્ર્યહાનુપયન્તિ પ્રત્ય-ન્ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર્. ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ દ્વાત્રિગ્ંશદેતાસ્તાસાં-યાઁ સ્ત્રિગ્ંશ-ત્ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવા-ઽન્નાદ્યમવ રુન્ધતે યે દ્વે અહોરાત્રે એવ તે ઉભાભ્યાગ્ં રૂપાભ્યાગ્ં સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 17 ॥
(ગચ્છન્તિ - યન્તિ - ત્રિગ્ંશદક્ષરા - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 4)
દ્વે વાવ દેવસત્રે દ્વાદશાહશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહશ્ચ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસતે સાક્ષાદેવ દેવતા અભ્યારોહન્તિ યથા ખલુ વૈ શ્રેયાનભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ યદ્યવવિદ્ધ્યતિ પાપીયા-ન્ભવતિ યદિ નાવવિદ્ધ્યતિ સદૃં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ં- શદહમાસતે વિ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા-ઽઽ વર્તન્તે ઽહર્ભાજો વા એતા દેવા અગ્ર આ-ઽહર- [આ-ઽહરન્ન્, અહરેકો ઽભજતા-] 18
-ન્નહરેકો ઽભજતા-હરેકસ્તાભિર્વૈતે પ્રબાહુગાર્ધ્નુવન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસતે સર્વ એવ પ્રબાહુગૃદ્ધ્નુવન્તિ સર્વે ગ્રામણીય-મ્પ્રાપ્નુવન્તિ પઞ્ચાહા ભવન્તિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધતે ત્રીણ્યાશ્વિનાનિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એ- [ઇમે લોકા એષુ, એવ લોકેષુ પ્રતિ] 19
-ષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો ત્રીણિ વૈ યજ્ઞસ્યેન્દ્રિયાણિ તાન્યેવાવ રુન્ધતે વિશ્વજિ-દ્ભવત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યૈ સર્વપૃષ્ઠો ભવતિ સર્વસ્યાભિજિત્યૈ વાગ્વૈ દ્વાદશાહો ય-ત્પુરસ્તા-દ્દ્વાદશાહ-મુપેયુરનાપ્તાં-વાઁચ-મુપેયુ-રુપદાસુકૈષાં-વાઁ-ખ્સ્યા-દુપરિષ્ટા-દ્દ્વાદશાહમુપ યન્ત્યાપ્તામેવ વાચમુપ યન્તિ તસ્મા-દુપરિષ્ટા-દ્વાચા વદામો ઽવાન્તરં- [વદામો ઽવાન્તરમ્, વૈ દશરાત્રેણ] 20
-ઁવૈ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત એતાગ્ં હ વા ઉદઙ્ક-શ્શૌલ્બાયન-સ્સત્રસ્યર્ધિમુવાચ ય-દ્દશરાત્રો ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ સત્રસ્યર્ધ્યા અથો યદેવ પૂર્વેષ્વહસ્સુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિદ્ર્વ્યનીકા વા એતા રાત્રયો યજમાના વિશ્વજિ-થ્સહાતિરાત્રેણ પૂર્વા-ષ્ષોડશ સહા તિરાત્રેણોત્તરા-ષ્ષોડશ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસસ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદહમાસત ઐષા-ન્દ્વ્યનીકા પ્રજા જાયતે ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 21 ॥
(અહર- ન્નેષ્વ - વાન્તરગ્ં - ષોડશ સહ - સપ્તદશ ચ) (અ. 5)
આદિત્યા અકામયન્ત સુવર્ગં-લોઁકમિયામેતિ તે સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાનન્ન સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્ત એતગ્ં ષટ્ત્રિગ્ંશદ્રાત્ર-મપશ્ય-ન્તમા-ઽહર-ન્તેનાયજન્ત તતો વૈ તે સુવર્ગં-લોઁક-મ્પ્રાજાનન્-થ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રમાસતે સુવર્ગમેવ લોક-મ્પ્ર જાનન્તિ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ જ્યોતિ-રતિરાત્રો [જ્યોતિ-રતિરાત્રઃ, ભવતિ જ્યોતિરેવ] 22
ભવતિ જ્યોતિરેવ પુરસ્તા-દ્દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ ષડહા ભવન્તિ ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ચત્વારો ભવન્તિ ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યસત્રં-વાઁ એત-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ [ ] 23
વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ષટ્-ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રો ભવતિ ષટ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યૈવ પશૂનવ રુન્ધતે બૃહતી છન્દસાગ્ સ્વારાજ્યમાશ્ઞુતા-શ્ઞુવતે સ્વારાજ્યં-યઁ એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ-દ્રાત્રમાસતે સુવર્ગમેવ લોકં-યઁન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવત-સ્સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 24 ॥
(અતિરાત્ર - ઓજસ્યેવ - ષટ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
વસિષ્ઠો હતપુત્રો-ઽકામયત વિન્દેય પ્રજામભિ સાદાસા-ન્ભવેયમિતિ સ એતમેકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશ-મપશ્ય-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સો-ઽવિન્દત પ્રજામભિ સૌદાસાનભવદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશમાસતે વિન્દન્તે પ્રજામભિ ભ્રાતૃવ્યા-ન્ભવન્તિ ત્રયસ્ત્રિવૃતો-ઽગ્નિષ્ટોમા ભવન્તિ વજ્રસ્યૈવ મુખગ્ં સગ્ગ્ શ્યન્તિ દશ પઞ્ચદશા ભવન્તિ પઞ્ચદશો વજ્રો [વજ્રઃ, વજ્રમેવ] 25
વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્તિ ષોડશિમ-દ્દશમમહ-ર્ભવતિ વજ્ર એવ વીર્ય-ન્દધતિ દ્વાદશ સપ્તદશા ભવન્ત્યન્નાદ્યસ્યા વરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તૈર્જાયન્તે પૃષ્ઠ્યઃ ષડહો ભવતિ ષડ્વા ઋતવ-ષ્ષટ્ પૃષ્ઠાનિ પૃષ્ઠૈરેવર્તૂનન્વારોહન્ત્યૃતૃભિઃ સંવઁથ્સર-ન્તે સંવઁથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દ્વાદશૈકવિગ્ંશા ભવન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો રુચમેવા-ઽઽત્મ- [રુચમેવા-ઽઽત્મન્ન્, દધતે બહવઃ ષોડશિનો] 26
-ન્દધતે બહવઃ ષોડશિનો ભવન્તિ વિજિત્યૈ ષડાશ્વિનાનિ ભવન્તિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યૂનાતિરિક્તા વા એતા રાત્રય ઊનાસ્ત-દ્યદેકસ્યૈ ન પઞ્ચાશદ-તિરિક્તાસ્ત-દ્ય-દ્ભૂયસી-રષ્ટાચત્વારિગ્ંશત ઊનાચ્ચ ખલુ વા અતિરિક્તાચ્ચ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાયત યે પ્રજાકામાઃ પશુકામા-સ્સ્યુસ્ત એતા આસીર-ન્પ્રૈવ જાયન્તે પ્રજયા પશુભિર્વૈરાજો વા એષ યજ્ઞો યદેકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશો ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એકસ્મા-ન્નપઞ્ચાશમાસતે વિરાજમેવ ગચ્છન્ત્યન્નાદા ભવન્ત્યતિ-રાત્રાવભિતો ભવતો-ઽન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 27 ॥
(વજ્ર - આત્મન્ - પ્રજયા - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
સંવઁથ્સરાય દીક્ષિષ્યમાણા એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષેરન્નેષા વૈ સંવઁથ્સરસ્ય પત્ની યદેકાષ્ટકૈતસ્યાં-વાઁ એષ એતાગ્ં રાત્રિં-વઁસતિ સાક્ષાદેવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્ત આર્તં-વાઁ એતે સંવઁથ્સરસ્યાભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષન્તે ઽન્તનામાનાવૃતૂ ભવતો વ્યસ્તં-વાઁ એતે સંવઁથ્સરસ્યા-ઽભિ દીક્ષન્તે ય એકાષ્ટકાયા-ન્દીક્ષન્તે-ઽન્તનામાનાવૃતૂ ભવતઃ ફલ્ગુની પૂર્ણમાસે દીક્ષેર-ન્મુખં-વાઁ એત- [એતત્, સંવઁથ્સરસ્ય ય-ત્ફલ્ગુની-] 28
-થ્સંવઁથ્સરસ્ય ય-ત્ફલ્ગુની-પૂર્ણમાસો મુખત એવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્તે તસ્યૈકૈવ નિર્યા ય-થ્સામ્મેઘ્યે વિષૂવાન્-થ્સમ્પદ્યતે ચિત્રાપૂર્ણમાસે દીક્ષેર-ન્મુખં-વાઁ એત-થ્સંવઁથ્સરસ્ય યચ્ચિત્રાપૂર્ણમાસો મુખત એવ સંવઁથ્સરમારભ્ય દીક્ષન્તે તસ્ય ન કા ચન નિર્યા ભવતિ ચતુરહે પુરસ્તા-ત્પૌર્ણમાસ્યૈ દીક્ષેર-ન્તેષામેકાષ્ટકાયા-ઙ્ક્રય-સ્સ-મ્પદ્યતે તેનૈકાષ્ટકા-ન્ન છમ્બ-ટ્કુર્વન્તિ તેષા- [તેષામ્, પૂર્વપક્ષે સુત્યા] 29
-મ્પૂર્વપક્ષે સુત્યા સ-મ્પદ્યતે પૂર્વપક્ષ-મ્માસા અભિ સ-મ્પદ્યન્તે તે પૂર્વપક્ષ ઉ-ત્તિષ્ઠન્તિ તાનુત્તિષ્ઠત ઓષધયો વનસ્પતયો-ઽનૂ-ત્તિષ્ઠન્તિ તાન્ કલ્યાણી કીર્તિરનૂ-ત્તિષ્ઠત્યરા-થ્સુરિમે યજમાના ઇતિ તદનુ સર્વે રાદ્ધ્નુવન્તિ ॥ 30 ॥
(એત - ચ્છબણ્ટ્કુર્વન્તિ તેષાં - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
સુવર્ગં-વાઁ એતે લોકં-યઁન્તિ યે સત્રમુપયન્ત્યભીન્ધત એવ દીક્ષાભિરાત્માનગ્ગ્ શ્રપયન્ત ઉપસદ્ભિ-ર્દ્વાભ્યાં-લોઁમાવ દ્યન્તિ દ્વાભ્યા-ન્ત્વચ-ન્દ્વાભ્યામસૃ-દ્દ્વાભ્યા-મ્માગ્ંસ-ન્દ્વાભ્યામસ્થિ દ્વાભ્યા-મ્મજ્જાનમાત્મદક્ષિણં-વૈઁ સત્રમાત્માનમેવ દક્ષિણા-ન્નીત્વા સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ શિખામનુ પ્ર વપન્ત ઋદ્ધ્યા અથો રઘીયાગ્ંસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમયામેતિ ॥ 31 ॥
(સુવર્ગં - પઞ્ચાશત્) (અ. 9)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્ત્યતિરાત્રઃ પરમો યજ્ઞક્રતૂના-ઙ્કસ્મા-ત્ત-મ્પ્રથમમુપ યન્તીત્યેતદ્વા અગ્નિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્ત્યથોક્થ્યમથ ષોડશિન-મથાતિરાત્ર-મનુપૂર્વમેવૈત-દ્યજ્ઞક્રતૂનુપેત્ય તાનાલભ્ય પરિગૃહ્ય સોમમેવૈત-ત્પિબન્ત આસતે જ્યોતિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્તિ જ્યોતિષ્ટોમો વૈ સ્તોમાના-મ્મુખ-મ્મુખત એવ સ્તોમા-ન્પ્ર યુઞ્જતે તે [ ] 32
સગ્ગ્સ્તુતા વિરાજમભિ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયા-ઽઽયુરૂન-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિરૂર્ગ્-વિરાટ્-થ્સુવર્ગમેવ તેન લોકં-યઁન્તિ રથન્તર-ન્દિવા ભવતિ રથન્તર-ન્નક્તમિત્યાહુ-ર્બ્રહ્મવાદિનઃ કેન તદજામીતિ સૌભર-ન્તૃતીયસવને બ્રહ્મસામ-મ્બૃહ-ત્તન્મદ્ધ્યતો દધતિ વિધૃત્યૈ તેનાજામિ ॥ 33 ॥
(ત - એકાન્નપઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 10)
જ્યોતિષ્ટોમ-મ્પ્રથમમુપ યન્ત્યસ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ગોષ્ટોમ-ન્દ્વિતીયમુપ યન્ત્યન્તરિક્ષ એવ તેન પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યાયુષ્ટોમ-ન્તૃતીયમુપ યન્ત્યમુષ્મિન્નેવ તેન લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિરન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌરસાવાયુ-ર્યદેતાન્-થ્સ્તોમા-નુપયન્ત્યેષ્વેવ તલ્લોકેષુ સત્રિણઃ પ્રતિ તિષ્ઠન્તો યન્તિ તે સગ્ગ્સ્તુતા વિરાજ- [વિરાજમ્, અભિ સમ્પદ્યન્તે દ્વે] 34
-મભિ સમ્પદ્યન્તે દ્વે ચર્ચાવતિ રિચ્યેતે એકયા ગૌરતિરિક્ત એકયા-ઽઽયુરૂન-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો જ્યોતિરૂર્ગ્-વિરાડૂર્જ-મેવાવ રુન્ધતે તે ન ક્ષુધા ઽઽર્તિમાર્ચ્છન્ત્યક્ષોધુકા ભવન્તિ ક્ષુ-થ્સબાન્ધા ઇવ હિ સત્રિણો ઽગ્નિષ્ટોમાવભિતઃ પ્રધી તાવુક્થ્યા મદ્ધ્યે નભ્ય-ન્ત-ત્તદેત-ત્પરિય-દ્દેવચક્રં-યઁદેતેન [-ઁયદેતેન, ષડહેન યન્તિ] 35
ષડહેન યન્તિ દેવચક્રમેવ સમારોહન્ત્યરિષ્ટ્યૈ તે સ્વસ્તિ સમશ્ઞુવતે ષડહેન યન્તિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યુભયતો જ્યોતિષા યન્ત્યુભયત એવ સુવર્ગે લોકે પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ દ્વૌ ષડહૌ ભવતસ્તાનિ દ્વાદશાહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશો વૈ પુરુષો દ્વે સક્થ્યૌ દ્વૌ બાહૂ આત્મા ચ શિરશ્ચ ચત્વાર્યઙ્ગાનિ સ્તનૌ દ્વાદશૌ [ ] 36
ત-ત્પુરુષમનુ પર્યાવર્તન્તે ત્રયઃ ષડહા ભવન્તિ તાન્યષ્ટાદશાહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે નવાન્યાનિ નવાન્યાનિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાસ્ત-ત્પ્રાણાનનુ પર્યાવર્તન્તે ચત્વારઃ ષડહા ભવન્તિ તાનિ ચતુર્વિગ્ંશતિરહાનિ સ-મ્પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સરસ્ત-થ્સંવઁથ્સરમનુ પર્યાવર્તન્તે ઽપ્રતિષ્ઠિત-સ્સંવઁથ્સર ઇતિ ખલુ વા આહુર્વર્ષીયા-ન્પ્રતિષ્ઠાયા ઇત્યેતાવદ્વૈ સંવઁથ્સરસ્ય બ્રાહ્મણં-યાઁવન્માસો માસિમાસ્યેવ પ્રતિતિષ્ઠન્તો યન્તિ ॥ 37 ॥
(વિરાજ - મેતેન - દ્વાદશા - વેતાવદ્વા - અષ્ટૌ ચ) (અ. 11)
મેષસ્ત્વા પચતૈરવતુ લોહિતગ્રીવ-શ્છાગૈ-શ્શલ્મલિર્વૃદ્ધ્યા પર્ણો બ્રહ્મણા પ્લક્ષો મેધેન ન્યગ્રોધશ્ચમસૈરુદુબંર ઊર્જા ગાયત્રી છન્દોભિસ્ત્રિવૃ-થ્સ્તોમૈરવન્તી-સ્સ્થાવન્તીસ્ત્વા-ઽવન્તુ પ્રિય-ન્ત્વા પ્રિયાણાં-વઁર્ષિષ્ઠમાપ્યાના-ન્નિધીના-ન્ત્વા નિધિપતિગ્ં હવામહે વસો મમ ॥ 38 ॥
(મેષઃ - ષ-ટ્ત્રિગ્ંશત્) (અ. 12)
કૂપ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા કૂલ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વિકર્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવટ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ખન્યાભ્ય-સ્સ્વાહા હ્રદ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા સૂદ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા સરસ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વૈશન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા પલ્વલ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા વર્ષ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવર્ષ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા હ્રાદુનીભ્ય-સ્સ્વાહા પૃષ્વાભ્ય-સ્સ્વાહા સ્યન્દમાનાભ્ય-સ્સ્વાહા સ્થાવરાભ્ય-સ્સ્વાહા નાદેયીભ્ય-સ્સ્વાહા સૈન્ધવીભ્ય-સ્સ્વાહા સમુદ્રિયાભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વાભ્ય-સ્સ્વાહા ॥ 39 ॥
(કૂપ્યાભ્ય - શ્ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 13)
અદ્ભ્ય-સ્સ્વાહા વહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા પરિવહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા સમન્તં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા શીઘ્રં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા શીભં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહોગ્રં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા ભીમં-વઁહન્તીભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽમ્ભોભ્ય-સ્સ્વાહા નભોભ્ય-સ્સ્વાહા મહોભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 40 ॥
(અદ્ભ્ય - એકાન્નત્રિગ્ંશત્) (અ. 14)
યો અર્વન્ત-ઞ્જિઘાગ્ંસતિ તમભ્યમીતિ વરુણઃ ॥ પરો મર્તઃ પર-શ્શ્વા ॥ અહ-ઞ્ચ ત્વ-ઞ્ચ વૃત્રહન્થ્સ-મ્બભૂવ સનિભ્ય આ । અરાતીવા ચિદદ્રિવો-ઽનુ નૌ શૂર મગ્ંસતૈ ભદ્રા ઇન્દ્રસ્ય રાતયઃ ॥ અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂરધ જ્મન્ન તે વિવ્યમ્મહિમાનગ્ં રજાગ્ંસિ । સ્વેના હિ વૃત્રગ્ં શવસા જઘન્થ ન શત્રુરન્તં-વિઁવિદ-દ્યુધા તે ॥ 41 ॥
(વિવિદ-દ્- દ્વે ચ) (અ. 15)
નમો રાજ્ઞે નમો વરુણાય નમો-ઽશ્વાય નમઃ પ્રજાપતયે નમો-ઽધિપતયે ઽધિપતિરસ્યધિપતિ-મ્મા કુર્વધિપતિરહ-મ્પ્રજાના-મ્ભૂયાસ-મ્મા-ન્ધેહિ મયિ ધેહ્યુપાકૃતાય સ્વાહા ઽઽલબ્ધાય સ્વાહા હુતાય સ્વાહા ॥ 42 ॥
(નમ - એકાન્ન ત્રિગ્ંશત્) (અ. 16)
મયોભૂર્વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઊર્જસ્વતીરોષધીરા રિશન્તામ્ । પીવસ્વતીર્જીવધન્યાઃ પિબન્ત્વવસાય પદ્વતે રુદ્ર મૃડ ॥ યા-સ્સરૂપા વિરૂપા એકરૂપા યાસામગ્નિરિષ્ટ્યા નામાનિ વેદ । યા અઙ્ગિરસસ્તપસેહ ચક્રુસ્તાભ્યઃ પર્જન્ય મહિ શર્મ યચ્છ ॥ યા દેવેષુ તનુવમૈરયન્ત યાસાગ્ં સોમો વિશ્વા રૂપાણિ વેદ । તા અસ્મભ્ય-મ્પયસા પિન્વમાનાઃ પ્રજાવતીરિન્દ્ર [ ] 43
ગોષ્ઠે રિરીહિ ॥ પ્રજાપતિર્મહ્યમેતા રરાણો વિશ્વૈર્દેવૈઃ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનઃ । શિવા-સ્સતીરુપ નો ગોષ્ઠમા-ઽકસ્તાસાં-વઁય-મ્પ્રજયા સગ્ં સદેમ ॥ ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિ-સ્સ્વાહા મહીમૂ ષુ1 સુત્રામાણં2 ॥ 44 ॥
(ઇન્દ્રા - ષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 17)
કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પૂર્વચિત્તિઃ કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-દ્બૃહદ્વયઃ । કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પિશઙ્ગિલા કિગ્ગ્ સ્વિદાસી-ત્પિલિપ્પિલા ॥ દ્યૌરાસી-ત્પૂર્વચિત્તિરશ્વ આસી-દ્બૃહદ્વયઃ । રાત્રિરાસી-ત્પિશઙ્ગિલા ઽવિરાસી-ત્પિલિપ્પિલા ॥ ક-સ્સ્વિદેકાકી ચરતિ ક ઉ સ્વિજ્જાયતે પુનઃ । કિગ્ગ્ સ્વિદ્ધિમસ્ય ભેષજ-ઙ્કિગ્ગ્ સ્વિદાવપન-મ્મહત્ ॥ સૂર્ય એકાકી ચરતિ [ ] 45
ચન્દ્રમા જાયતે પુનઃ । અગ્નિર્-હિમસ્ય ભેષજ-મ્ભૂમિરાવપન-મ્મહત્ ॥ પૃચ્છામિ ત્વા પરમન્ત-મ્પૃથિવ્યાઃ પૃચ્છામિ ત્વા ભુવનસ્ય નાભિમ્ । પૃચ્છામિ ત્વા વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતઃ પૃચ્છામિ વાચઃ પરમં-વ્યોઁમ ॥ વેદિમાહુઃ પરમન્ત-મ્પૃથિવ્યા યજ્ઞમાહુ ર્ભુવનસ્ય નાભિમ્ । સોમમાહુર્વૃષ્ણો અશ્વસ્ય રેતો બ્રહ્મૈવ વાચઃ પરમં-વ્યોઁમ ॥ 46 ॥
(સૂર્ય એકાકી ચરતિ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 18)
અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા નયતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ સુભગે કામ્પીલવાસિનિ સુવર્ગે લોકે સ-મ્પ્રોર્ણ્વાથામ્ । આ-ઽહમજાનિ ગર્ભધમા ત્વમજાસિ ગર્ભધમ્ ॥ તૌ સહ ચતુરઃ પદ-સ્સ-મ્પ્ર સારયાવહૈ ॥ વૃષા વાગ્ં રેતોધા રેતો દધાતૂ-થ્સક્થ્યોર્ગૃદ-ન્ધેહ્યઞ્જિમુદઞ્જિમન્વજ । ય-સ્સ્ત્રીણા-ઞ્જીવભોજનો ય આસા- [ય આસામ્, બિલધાવનઃ ।] 47
-મ્બિલધાવનઃ । પ્રિય-સ્સ્ત્રીણામપીચ્યઃ ॥ ય આસા-ઙ્કૃષ્ણે લક્ષ્મણિ સર્દિગૃદિ-મ્પરાવધીત્ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ ઊર્ધ્વા-મેનામુચ્છ્રયતા-દ્વેણુભાર-ઙ્ગિરાવિવ । અથાસ્યા મદ્ધ્યમેધતાગ્ં શીતે વાતે પુનન્નિવ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ યદ્ધરિણી યવમત્તિ ન [ ] 48
પુષ્ટ-મ્પશુ મન્યતે । શૂદ્રા યદર્યજારા ન પોષાય ધનાયતિ ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ ઇયં-યઁકા શકુન્તિકા ઽઽહલમિતિ સર્પતિ । આહત-ઙ્ગભે પસો નિ જલ્ગુલીતિ ધાણિકા ॥ અબેં અબાંલ્યમ્બિકે ન મા યભતિ કશ્ચન । સસસ્ત્યશ્વકઃ ॥ માતા ચ તે પિતા ચ તે-ઽગ્રં-વૃઁક્ષસ્ય રોહતઃ । 49
પ્ર સુલામીતિ તે પિતા ગભે મુષ્ટિમતગ્ંસયત્ ॥ દધિક્રાવ્.ણ્ણો અકારિષ-ઞ્જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કર-ત્પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષત્ ॥ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહેરણાય ચક્ષસે ॥ યો વઃ શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ ॥ તસ્મા અર-ઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥ 50 ॥
(આસા - મત્તિ ન - રોહતો - જિન્વથ - ચત્વારિ ચ) (અ. 19)
ભૂર્ભુવ-સ્સુવર્વસવસ્ત્વા ઽઞ્જન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસા રુદ્રાસ્ત્વા ઽઞ્જન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા, ઽઽદિત્યાસ્ત્વા-ઽઞ્જન્તુ જાગતેન છન્દસા ય-દ્વાતો અપો અગમદિન્દ્રસ્ય તનુવ-મ્પ્રિયામ્ । એતગ્ગ્ સ્તોતરેતેન પથા પુનરશ્વમા વર્તયાસિ નઃ ॥ લાજી(3)-ઞ્છાચી(3)ન્ યશો મમાઁ(4) । યવ્યાયૈ ગવ્યાયા એત-દ્દેવા અન્નમત્તૈતદન્નમદ્ધિ પ્રજાપતે ॥ યુઞ્જન્તિ બ્રદ્ધ્ન-મરુષ-ઞ્ચરન્ત-મ્પરિ તસ્થુષઃ । રોચન્તે રોચના દિવિ ॥ યુઞ્જન્ત્યસ્ય કામ્યા હરી વિપક્ષસા રથે । શોણા ધૃષ્ણૂ નૃવાહસા ॥ કેતુ-ઙ્કૃણ્વન્નકેતવે પેશો મર્યા અપેશસે । સમુષદ્ભિરજાયથાઃ ॥ 51 ॥
(બ્રદ્ધ્નં - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 20)
પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહા ઽપાનાય સ્વાહા સ્નાવભ્ય-સ્સ્વાહા સન્તાનેભ્ય-સ્સ્વાહા પરિસન્તાનેભ્ય-સ્સ્વાહા પર્વભ્ય-સ્સ્વાહા સધાન્નેભ્ય-સ્સ્વાહા શરીરેભ્ય-સ્સ્વાહા યજ્ઞાય સ્વાહા દક્ષિણાભ્ય-સ્સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 52 ॥
(પ્રાણાયા - ષ્ટાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 21)
સિતાય સ્વાહા ઽસિતાય સ્વાહા ઽભિહિતાય સ્વાહા ઽનભિહિતાય સ્વાહા યુક્તાય સ્વાહા ઽયુક્તાય સ્વાહા સુયુક્તાય સ્વાહો -દ્યુક્તાય સ્વાહા વિમુક્તાય સ્વાહા પ્રમુક્તાય સ્વાહા વઞ્ચતે સ્વાહા પરિવઞ્ચતે સ્વાહા સંવઁઞ્ચતે સ્વાહા ઽનુવઞ્ચતે સ્વાહો--દ્વઞ્ચતે સ્વાહા યતે સ્વાહા ધાવતે સ્વાહા તિષ્ઠતે સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 53 ॥
(સિતાયા - ષ્ટાત્રિગ્ંશત્) (અ. 22)
(બૃહસ્પતિ-શ્શ્ર--દ્યથા વા - ઋક્ષા વૈ - પ્રજાપતિર્યેનયેન - દ્વે વાવ દેવસત્રે - આદિત્યા અકામયન્ત સુવર્ગં - ઁવસિષ્ઠઃ - સંવઁથ્સરાય -સુર્વર્ગં-યેઁ સત્રં - બ્રહ્મવાદિનો-ઽતિરાત્રો - જ્યોતિષ્ટોમં - મેષઃ - કૂપ્યાભ્યો - ઽદ્ભ્યો - યો - નમો - મયોભૂઃ - કિગ્ગ્ સ્વિદ - મ્બે - ભૂઃ - પ્રાણાય - સિતાય - દ્વાવિગ્ંશતિઃ)
(બૃહસ્પતિઃ - પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ - વૈ દશરાત્રેણ - સુવર્ગં - ઁયો અર્વન્તં - ભૂ - સ્ત્રિપઞ્ચાશત્)
(બૃહસ્પતિ, સ્સર્વસ્મૈ સ્વાહા)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥