Lord Dattatreya

śrī gurucaritra adhyāya 2

(Shri Gurucharitra Adhyay 2 in English (IAST))

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 2 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 2. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha.

#of 280
|| śrī gaṇeśāya namaḥ ||
traimūrtirājā guru tūci mājhā | kṛṣṇātirī vāsa karoni vojā |
subhakta tethe karitī ānaṃdā | te sura svargī pahātī vinodā ||1||
aise śrīgurucaraṇa dhyāta | jātāṃ viṣṇunāmāṃkita |
ati śramalā cālata | rāhilā ekā vṛkṣātal̤ī ||2||
kṣaṇa eka nidrista | manī śrīguru ciṃtita |
kṛpānidhi anaṃta | dise svapnī pariyesā ||3||
rūpa dise suṣuptīta | jaṭādhārī bhasmāṃkita |
vyāghracarma paridhānita | pītāṃbara kāse dekhā ||4||
yeūni yogīśvara javal̤ī | bhasma lāvile kapāl̤ī |
āśvāsūni tayā vel̤ī | abhayakara detase ||5||
ituke dekhoni suṣuptīta | cetana jhālā nāmāṃkita |
cārī diśā avalokita | vismaya karī tayā vel̤ī ||6||
mūrti dekhilī suṣuptīta | teci dhyātase manāta |
puḍhe nighālā mārga kramita | pratyakṣa dekhe taisāci ||7||
dekhoniyā yogīśāte | karitā jhālā daṃḍavate |
kṛpā bhākī karuṇavaktre | mātā pitā tū mhaṇatase ||8||
jaya jayājī yogādhīśā | ajñānatamavināśā |
tū jyotiḥprakāśā | kṛpānidhi siddhamunī ||9||
tujhe darśane niḥśeṣa | gele mājhe duritadoṣa |
tū tāraka āmhāsa | mhaṇoni ālāsi svāmiyā ||10||
kṛpene bhaktālāgunī | yeṇe jhāle koṭhoni |
tumace nāma kavaṇa muni | kavaṇe sthānī vāsa tumhā ||11||
siddha mhaṇe āpaṇa yogī | hiṃḍo tīrtha bhūmīsvargī |
prasiddha āmucā guru janī | nṛsiṃhasarasvatī vikhyāta ||12||
tyāṃce sthāna gāṇagāpūra | amarajāsaṃgama bhīmātīra |
trayamūrtīcā avatāra | śrīnṛsiṃhasarasvatī ||13||
bhakta tārāvayālāgī | avatāra trayamūrti jagī |
sadā dhyātī abhyāsayogī | bhavasāgara tarāvayā ||14||
aisā śrīguru kṛpāsiṃdhu | bhaktajanā sadā varadu |
akhila saukhya śriyānaṃdu | detā hoya śiṣyavargā ||15||
tyāce bhaktā kaice dainya | akhaṃḍa lakṣmī paripūrṇa |
dhanadhānyādi godhana | aṣṭaiśvarye nāṃdatī ||16||
aise mhaṇe siddha muni | aikoni vinavī nāmakaraṇī |
āmhī asatī sadā dhyānī | tayā śrīguruyatīce ||17||
aiśī kīrti brīda khyāti | sāṃgatase siddha yati |
vaṃśovaṃśī karito bhakti | kaṣṭa āmhā kevī pāhe ||18||
tū tāraka āmhāṃsī | mhaṇoni māte bheṭalāsī |
saṃhāra karoni saṃśayāsī | niropāve svāmiyā ||19||
siddha mhaṇe taye vel̤ī | aika śiṣyā stomamaul̤ī |
gurukṛpā sūkṣmasthūl̤ī | bhaktavatsala pariyesā ||20||
gurukṛpā hoya jyāsī | dainya dise kaice tyāsī |
samasta deva tyāce vaṃśī | kal̤ikāl̤āsī jiṃke nara ||21||
aisī vastu pūjūnī | dainyavṛtti sāṃgasī jhaṇī |
nasela tuje niścaya manī | mhaṇoni kaṣṭa bhogitosī ||22||
trayamūrti śrīguru | mhaṇoni jāṇije nirdhārū |
deū śakela akhila varū | ekā bhāve bhajāve ||23||
ekhāde samayī śrīhari | athavā kope tripurāri |
rakṣīla śrīguru nirdhārī | āpule bhaktajanāṃsī ||24||
āpaṇa kope ekhādyāsī | rakṣū na śake vyomakeśī |
athavā viṣṇu pariyesī | rakṣū na śake avadhārī ||25||
aise aikoni nāmakaraṇī | lāge siddhāciyā caraṇī |
vinavītase kara joḍunī | bhaktibhāve karoniyā ||26||
svāmī aisā niropa detī | saṃdeha hotā mājhe cittī |
guru kevī jhāle trimūrti | brahmā viṣṇu maheśvara ||27||
āṇīka tumhī niropiletī | viṣṇu rudra jarī kopatī |
rākho śake guru niścitī | guru kopaliyā na rakṣī koṇī ||28||
hā bola ase kavaṇācā | kavaṇa śāstrapurāṇīṃcā |
saṃdeha pheḍī gā manācā | jeṇe mana dṛḍha hoya ||29||
yeṇeparī nāmakaraṇī | siddhāṃsī puse vaṃdoni |
kṛpānidhi saṃtoṣoni | sāṃgatase pariyesā ||30||
siddha mhaṇe śiṣyāsī |
tuvā pusile āmhāṃsī vedavākya sākṣīsī | sāṃgena aikā ekacitte ||31||
veda cārī utpanna | jhāle brahmayāce mukhekarūna |
tyāpāsāva purāṇa | aṣṭādaśa vikhyāta ||32||
tayā aṣṭādaśāṃta | brahmavākya ase khyāta |
purāṇa brahmavaivarta | prakhyāta ase tribhuvanī ||33||
nārāyaṇa viṣṇumūrti | vyāsa jhālā dvāpārāṃtī |
prakāśa kelā yā kṣitī | brahmavākyavistāre ||34||
tayā vyāsāpāsunī | aikile samasta ṛṣijanī |
teci kathā vistāroni | sāṃgena aikā ekacittī ||35||
caturmukha brahmayāsī | kaliyuga puse harṣī |
gurumahimā vinavītase karadvaya joḍoni | bhāvabhakti karoniyā ||37||
mhaṇe siddhā yogīśvarā | ajñānatimirabhāskarā |
tū tāraka bhavasāgarā | bheṭalāsī kṛpāsiṃdhu ||38||
brahmadeve kaliyugāsī | sāṃgitale kevī kāryāsī |
ādyaṃta vistāresī | niropije svāmiyā ||39||
aika śiṣyā ekacittā | jadhī pral̤aya jhālā hotā |
ādimūti niścitā | hote vaṭapatraśayanī ||40||
avyaktamūrti nārāyaṇa | hote vaṭapatrī śayana |
buddhi saṃbhave cetana | āṇika sṛṣṭi racāvayā ||41||
prapaṃca mhaṇaje sṛṣṭiracanā | karaṇe mhaṇoni āle manā |
jāgṛta hoya yā kāraṇā | ādipuruṣa taye vel̤ī ||42||
jāgṛta hovoni nārāyaṇa | buddhi saṃbhave cetana |
kamal̤a upajavī nābhīhūna | trailokyāce racanāghara ||43||
tayā kamal̤āmadhūna | udaya jhālā brahmā āpaṇa |
cārī diśā pāhona | caturmukha jhālā dekhā ||44||
mhaṇe brahmā taye vel̤ī | samastāhunī āpaṇa bal̤ī |
majahūna āṇika bal̤ī | kavaṇa nāhī mhaṇatase ||45||
hāsoniyā nārāyaṇu | bole vāce śabdavacanu |
āpaṇa ase mahāviṣṇu | bhajā mhaṇe tayā vel̤ī ||46||
dekhoniyā śrīviṣṇusī | namaskārī brahmā harṣī |
stuti kelī bahuvasī | aneka kāl̤a pariyesā ||47||
saṃtoṣoni nārāyaṇa | niropa didhalā atigahana |
sṛṣṭi racī gā mhaṇūna | ājñā didhalī taye vel̤ī ||48||
brahmā mhaṇe viṣṇusī | neṇe sṛṣṭi racāvayāsī |
dekhilī nāhī kaisī | kevī racū mhaṇatase ||49||
aikoni brahmayāce vacana | niropi tyāsī mahāviṣṇu āpaṇa |
veda asatī he ghe mhaṇona | detā jhālā taye vel̤ī ||50||
sṛṣṭi racāvayācā vicāra | ase vedāṃta savistāra |
teṇeci parī racunī sthira | prakāśa karī mhaṇitale ||51||
anādi veda asatī jāṇa | ase sṛṣṭīce lakṣaṇa |
jaisā ārasā ase khūṇa | sṛṣṭi racāvī tayāparī ||52||
yā vedamārge sṛṣṭīsī | racī gā brahmayā aharniśī |
mhaṇoni sāṃge hraṣīkeśī | brahmā racī sṛṣṭite ||53||
sṛjī prajā anukrame | vividha sthāvarajaṃgame |
svedaja aṃḍaja nāme | jāraja udbhije upajavile ||54||
śrīviṣṇuce niropāne | trijaga racile brahmayāne |
jyāparī sṛṣṭikramaṇe | vyāse aisī kathiyelī ||55||
siddha mhaṇe śiṣyāsī | nārāyaṇa vedavyāsa ṛṣi |
vistāra kelā purāṇāṃsī | aṣṭādaśa vikhyāta ||56||
tayā aṣṭādaśāṃta | purāṇa brahmavaivarta |
ṛṣeśvarāsī sāṃge sūta | teci parī sāṃgatase ||57||
sanakādikāṃte upajavoni | brahmaniṣṭha nirguṇī |
marīcādi brahma saguṇī | upajavī brahmā taye vel̤ī ||58||
tethoni devadaityāṃsī | upajavī brahmā pariyesī |
sāṃgato kathā vistāresī | aika ātā śiṣyottamā ||59||
kṛta tretā dvāpāra yuga | upajavī maga kaliyuga |
ekekāte niropī maga | bhūmīvarī pravartāvayā ||60||
bolāvūni kṛtayugāsī niropī brahmā pariyesī |
tuvā jāvoni bhūmīsī | prakāśa karī āpaṇāte ||61||
aikoni brahmayāce vacana | kṛtayuga āle saṃtoṣona |
sāṃgena tyāce lakṣaṇa | aikā śrote ekacitte ||62||
asatya neṇe kadhī vāce | vairāgyapūrṇa jñānī sāce |
yajñopavīta āraṃbhaṇa tyāce | rudrākṣamāl̤ā karī kaṃkaṇe ||63||
yeṇe rūpe yuga kṛta | brahmayāsī ase vinavita |
māte tumhī niropa deta | kevī jāū bhūmīvarī ||64||
bhūmīvarī manuṣya loka | asatya niṃdā apavādaka |
māte na sāhave te aika | kavaṇe parī vartāve ||65||
aikoni satyayugāce vacana | niropīto brahmā āpaṇa |
tuvā vartāve sattvaguṇa | kvacittkāl̤a yeṇeparī ||66||
na karī jaḍa tūte jāṇa | āṇika yuga pāṭhavīna |
tuvā rahāve sāvadha hoūna | mhaṇūni pāṭhavī bhūmīvarī ||67||
vartatā yeṇeparī aikā | jhālī avadhi satyādhikā |
bolāvūni tretāyugā dekhā | niropī brahmā pariyesā ||68||
tretāyugāce lakṣaṇa | aika śiṣyā sāṃgena |
ase tyācī sthūla tana | hātī ase yajñasāmagrī ||69||
tretāyugāce kāraṇa | yajña karitī sakal̤a jana |
dharmaśāstrapravartana | karmamārga brāhmaṇāṃsī ||70||
hātī ase kuśa samidhā aise | dharmapravartaka sadā vase |
aise yuga gele harṣe | niropa gheūni bhūmivarī ||71||
bolāvūni brahmā harṣī | niropa deta dvāpārāsī |
sāṃgena tayāce rūpāsī | aikā śrote ekacitte ||72||
khaḍge khaṭvāṃga dharoni hātī | dhanuṣya bāṇa eke hātī |
lakṣaṇa ugra ase śāṃti | niṣṭhura dayā donī ase ||73||
puṇya pāpa samāna dekhā | svarūpe dvāpāra ase nikā |
niropa gheūni kautukā | ālā āpaṇa bhūmīvarī ||74||
tyāce divasa puralyāvarī | kaliyugāte pācārī |
jāve tvarita bhūmīvarī | mhaṇoni sāṃge brahmā dekhā ||75||
aise kaliyuga dekhā | sāṃgena lakṣaṇe aikā |
brahmayāce sanmukhā | kevī gele pariyesā ||76||
vicārahīna aṃtaḥkaraṇa | piśācāsārakhe vadana |
toṃḍa khālate karuna | ṭhāyī ṭhāyī paḍatase ||77||
vṛddha āpaṇa virāgahīna | kalaha dveṣa saṃge gheūna |
vāma hātī dharoni śiśna | yeta brahmayāsanmukha ||78||
jivhā dharoni ujave hātī | nāce kelī atiprītī |
doṣottare karī stuti | puṇyapāpasaṃmiśra ||79||
hāse raḍe vākulyā dāvī | vākuḍe toṃḍa mukhī śivī |
brahmayāpuḍhe ubhā rāhī | kāya niropa mhaṇoniyā ||80||
dekhoni tayāce lakṣaṇa | brahmā hāse atigahana |
pusatase ativinayāne | liṃga jivhā kā dharilī ||81||
kaliyuga mhaṇe brahmayāsī | jiṃkīna samasta lokāṃsī |
liṃga jivhā rakṣaṇārāṃsī | hārī ase āpaṇāte ||82||
yākāraṇe liṃga jivhā | dharoni nāce brahmadevā |
jethe mī jāīna svabhāvā | āpaṇa na bhiye kavaṇāte ||83||
aikoni kalīce vacana | niropa deta brahmā āpaṇa |
bhūmīvarī jāūna | prakāśa karī āpule guṇe ||84||
kali mhaṇe brahmayāsī | maja pāṭhavitā bhūmīsī |
āpule guṇa tumhāṃsī | sāṃgena aikā svāmiyā ||85||
uccheda karīna dharmāsī | āpaṇa ase niraṃkuśī |
nirānaṃda pariyesī | niṃdā kalaha mājhenī ||86||
paradravyahāraka parastrīrata | he doghe mājhe bhrāta |
prapaṃca matsara daṃbhaka | prāṇasakhe mājhe asatī ||87||
bakāsārikhe saṃnyāsī | teci mājhe prāṇa pariyesī |
chal̤aṇa karoni udarāsī | mil̤avitī poṣaṇārtha ||88||
teci mājhe sakhe jāṇa | āṇīka asatīla puṇyajana |
teci mājhe vairī jāṇa | mhaṇoni vinavī brahmayāsī ||89||
brahmā mhaṇe kaliyugāsī | sāṃge tuja upadeśī |
kaliyugī āyuṣya narāsī | svalpa ase eka śata ||90||
pūrva yugāṃtarī dekhā | āyuṣya bahu manuṣyalokā |
tapa anuṣṭhāna aikā | karitī aneka divasavarī ||91||
maga hoya tayāṃsī gatī | āyuṣya ase akhaṃḍitī |
yākāraṇe kṣitī kaṣṭatī | bahu divasaparyaṃta ||92||
taise navheci kaliyuga jāṇa | svalpa āyuṣya manuṣyapaṇa |
karitī tapa anuṣṭhāna | śīghra pāvatī paramārthā ||93||
je jana asatī brahmajñāni | puṇya karitīla jāṇoni |
tyāsa tuvā sāhya hoūni | vartata ase mhaṇe brahmā ||94||
aikoni brahmayāce vacana | kalī mhaṇatase namona |
svāmīṃnī niropile je jana | teci mājhe vairī asatī ||95||
aise vairī jethe asatī | kevī jāū tayā kṣitī |
aikatā hoya maja bhīti | kevī pāhū tayāsī ||96||
paṃcaśata bhūmaṃḍal̤āta | bharatakhaṃḍī puṇya bahuta |
maja māritīla dekhata | kaisā jāū mhaṇatase ||97||
aikoni kalīce vacana | brahmā niropī hāsona |
kāl̤ātmyāte mil̤ona | tuvā jāve bhūmīsī ||98||
kāl̤ātmyāce aise guṇa | dharmavāsanā karila chedana |
puṇyātmyāce aṃtaḥkaraṇa | upajela buddhi pāpāviṣayī ||99||
kalī mhaṇe brahmayāsī | vairī mājhe pariyesī |
vasatāta bhūmaṃḍal̤āsī | sāṃgena svāmī aikāve ||100||
upadravitī māte bahuta | kṛpā na ye maja dekhata |
je jana śivaharī dhyāta | dharmarata manuṣya dekhā ||1||
āṇika asatī mājhe vairī | vāsa karitī gaṃgātīrī |
āṇika vārāṇaśīpurī | jāūni dharma karitī dekhā ||2||
tīrthe hiṃḍatī je caraṇe | āṇika aikatī purāṇe |
je jana karitī sadā dāne | teci mājhe vairī jāṇa ||3||
jyāṃce manī vase śāṃti | teci mājhe vairī khyāti |
adāṃbhikapaṇe puṇya karitī | tyāṃsī dekhatā bhītase ||4||
nāsāgrī dṛṣṭi ṭhevunī | japa karitī anuṣṭhānī |
tyāsi dekhatāci nayanī | prāṇa mājhā jātase ||5||
striyāṃputrāṃvarī prīti | māyabāpā avheritī |
tyāvarī mājhī bahu prīti | parama iṣṭa mājhe jāṇā ||6||
vedaśāstrāṃte niṃditī | hariharāṃte bheda pāhatī |
athavā śiva viṣṇu dūṣitī | te parama āpta mājhe jāṇā ||7||
jiteṃdriya je asatī nara | sadā bhajatī harihara |
rāgadveṣavivarjita dhīra | dekhoni maja bhaya ||8||
brahmā mhaṇe kaliyugāsī | tujhā prakāśa bahuvasī |
tuvā jātāci bhūmīsī | tujhe icche rahāṭatīla ||9||
ekhādā viral̤āgata | hoīla nara puṇyavaṃta |
tyāte tuvā sāhya hota | vartāve mhaṇe brahmā ||110||
aikoni brahmayāce vacana | kaliyuga karītase namana |
karasaṃpuṭa joḍona | vinavitase pariyesā ||11||
mājhyā duṣṭa svabhāvāsī | kevī sāhya vhāve dharmāsī |
sāṃgā svāmī upāyāsī | kavaṇeparī rahāṭāve ||12||
kalīce vacana aikoni | brahmā hase atigahani |
sāṃgatase vistāroni | upāya kalīsī rahāṭāvayā ||13||
kāl̤a vel̤a asatī donī | tuja sāhya hounī |
yeta asatī nirguṇī | teci dāvitī tuja mārga ||14||
nirmal̤a asatī je jana | teci tujhe vairī jāṇa |
mal̤amūtre jayāsī veṣṭana | te tujhe iṣṭa pariyesī ||15||
yāci kāraṇe pāpapuṇyāsī | virodha ase pariyesī |
je adhika puṇyarāśī | teci jiṃkitī tuja ||16||
yā kāraṇe viral̤āgata | hotīla nara puṇyavaṃta |
teci jiṃkitī niścita | bahuteka tuja vaśya hotī ||17||
ekhādā vivekī jāṇa | rāhe tujhe upadrava sāhona |
je na sāhatī tujhe dāruṇa | teci hotī vaśya tuja ||18||
yā kāraṇe kaliyugābhītarī | janma hotīla yeṇeparī |
je jana tujheci parī | na hoya tyā īśvaraprāpti ||19||
aikoni brahmadevāce vacana | kaliyuga karitase praśna |
kaise sādhūce aṃtaḥkaraṇa | kavaṇa ase niropāve ||120||
brahmā mhaṇe taye vel̤ī | ekacitte aika kalī |
sāṃgena aikā śrote sakal̤ī | siddha mhaṇe śiṣyāsī ||21||
dhairya dharoni aṃtaḥkaraṇa | śuddha buddha vartatī jana |
doṣa na lāgatī kadhī jāṇa | lobhavarjita narāṃsī ||22||
je nara bhajanī hariharāṃsī | athavā asatī kāśīnivāsī |
guru sevitī niraṃtaresī | tyāsī tujhā na lage doṣa ||23||
mātāpitā sevakāsī | athavā sevī brāhmaṇāsī |
gāyatrī kapilā dhenūsī | bhajaṇārāṃsī na lage doṣa ||24||
vaiṣṇava athavā śaivāsī | je sevitī nitya tul̤asīsī |
ājñā mājhī āhe aisī | tayāsī bādhū nako ||25||
gurusevaka asatī nara | purāṇa śravaṇa karaṇāra |
sarvasādhanadharmapara | tyāte tuvā na bādhāve ||26||
sukṛtī śāstraparāyaṇāsī | gurūte sevita vaṃśovaṃśī |
viveke dharma karaṇārāsī | tyāte tuvā na bādhāve ||27||
kali mhaṇe brahmayāsī | gurumahimā āhe kaiśī |
kavaṇa gurusvarūpe kaisī | vistārāve majaprati ||28||
aikoni kalīce vacana | brahmā sāṃgatase āpaṇa |
gakāra mhaṇaje siddha jāṇa | rephaḥ pāpasya dāhakaḥ ||29||
ukāra viṣṇuravyakta | tritayātmā śrīguru satya |
parabrahma guru niścita | mhaṇoni sāṃge kalīsī ||130||
śloka ||
gaṇeśo vā'gninā yukto viṣṇunā ca samanvitaḥ varṇadvayātmako maṃtraścaturmuktipradāyakaḥ ||31||
ṭīkā || gaṇeśāte mhaṇatī guru | taisāci ase vaiśvānarū |
aisāci jāṇa śārṅgadharū | guruśabda varte ituke ṭhāyī ||32||
śloka || guruḥ pitā gururmātā | gurureva paraḥ śivaḥ |
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana ||33||
ṭīkā || guru āpalā mātāpitā | guru śaṃkaru niścitā |
īśvaru hoya jari kopatā | guru rakṣīla pariyesā ||33||
guru kopela ekhādyāsī | īśvara na rākhe pariyesī |
īśvarū kopela jyā narāsī | śrīguru rakṣī niścaye ||35||
śloka || gururbrahmā gururviṣṇuḥ gururdevo maheśvaraḥ |
gururekaḥ paraṃ brahma tasmātagurumupāśrayeta ||36||
ṭīkā || guru brahmā satya jāṇa | toci rudra nārāyaṇa |
guruci brahma kāraṇa | mhaṇoni guru āśrāvā ||37||
śloka || harau prasanne'pi ca vaiṣṇavā janāḥ saṃprārthayante guruaktimavyayām|
gurau prasanne jagadīśvaraḥ sadā janārdanastuṣyati sarvasiddhidaḥ ||38||
ṭīkā || īśvara jarī prasanna hotā | tyāsī guru hoya ol̤akhavitā |
guru āpaṇa prasanna hotā | īśvara hoya ādhīna āpulyā ||39||
śloka || guruḥ sadā darśayitā pravṛtti tīrthaṃ vrataṃ yogatapādidharmān |
ācāravarṇādivivekayajñān jñānaṃ paraṃ bhaktivivekayuktam ||140||
ṭīkā || guru bhaje śāstramārga vartoni | tīrthavratayogatapādi munī |
ācāravarṇādi jñānī | jñāna parama bhaktivivekayukta ||41||
yā kāraṇe śrīgurusī | bhajāve śāstramārgesī |
tīrthavratayāgatapāsī | jyotiḥsvarūpa ase jāṇā ||42||
ācāradharmāvarṇāśramāṃsī | vivekadharmamārgāsī bhaktivairāgyayuktāṃsī |
guruci mārga dāviṇāra ||43||
ituke aikoni kali āpaṇa | vinavītase kara joḍūna |
guru sarva devāsamāna | kevī jhālā sāṃgā maja ||44||
brahmā mhaṇe kalīsī | sāṃgena tuja vistāresī |
ekacitte pariyesī | guruvīṇa pāra nāhī ||45||
śloka || guru vinā na śraveṇa bhavet kasyāpi kasyacit |
vinā karṇena śāstrasya śravaṇaṃ tatkuto bhavet ||46||
ṭīkā | guruvīṇa samastāṃsī | śravaṇa kaice pariyesī |
śravaṇa hotā manuṣyāṃsī | samasta śāstre aikatī ||
śāstra aikatā pariyesī | taratīla saṃsārāsī |
yā kāraṇe guruci prakāśī | jyotaḥsvarūpa jāṇāvā ||48||
guru sevitā sarva siddhi | hotī pariyesā triśuddhi |
kathā vartalī anādi | apūrva tuja sāṃgena ||49||
pūrvī godāvarīce tīrī | aṃgirasa ṛṣīṃcā āśrama thorī |
vṛkṣa asatī nānāparī | puṇyanāme mṛga vasatī ||50||
brahmaṛṣi ādikaroni | tapa karitī tayā sthānī |
tayāṃta vedadharma mhaṇoni | pailaputra hotā dvija ||51||
tayā śiṣya bahu asatī | vedaśāstra abhyāsitī |
tyāta dīpaka mhaṇoni khyāti | śiṣya hotā pariyesā ||52||
hotā śiṣya guruparāyaṇa | kelā abhyāsa śāstrapurāṇa |
jhālā ase atinipuṇa | sevā karitā śrīgurucī ||53||
vedadharma eke dinī | samasta śiṣyāṃsī bolāvūnī |
pusatase saṃtoṣoni | aikā śrote ekacitte ||54||
bolāvuni śiṣyāṃsī | bole guru pariyesī |
prīti asela āmhāṃsī | tarī mājhe vākya pariyesā ||55||
śiṣya mhaṇatī gurūsī | je je svāmī niropisī |
tū tāraka āmhāṃsī | aṃgikārū hā bharavasā ||56||
gurūce vākya jo na karī | toci paḍe raurava ghorī |
avidyā māyāsāgarī | buḍona jāya to nara ||57||
maga tayā kaicī gati | narakī paḍe to satatī |
guru tāraka he khyāti | vedapurāṇe bolatī ||58||
aikoni śiṣyāṃcī vāṇī | toṣalā vedadharma munī |
saṃdīpakāte bolāvunī | sāṃgatase pariyesā ||59||
aikā śiṣya sakal̤īka | āmace pūrvārjita ase eka |
janmāṃtarī sahastrādhika | kelī hotī mahāpātake ||160||
āmace anuṣṭhāna karitā | bahuta gele prakṣāl̤itā |
kāhī śeṣa ase ātā | bhogilyāvācūna na suṭe jāṇā ||61||
tapa sāmarthye upekṣā karito | pāpamokṣā āḍa righato |
yāci kāraṇe niṣkṛti karito | tayā pāpa ghorāsī ||62||
na bhogitā āpule dehī | āpale pāpā niṣkṛti nāhī |
hā niścaya jāṇoni pāhī | bhogāve āmhī pariyesā ||63||
yā pāpāce niṣkṛtīsī | jāve āmhī vārāṇaśīsī |
jāīla pāpa śīghresī | prakhyāta ase akhila śāstrī ||64||
yā kāraṇe āmhāṃsī | nyāve purī vārāṇaśīsī |
pāpa bhogīna svadehāsī | māte tumhī sāṃbhāl̤āve ||65||
yā samasta śiṣyāṃta | kavaṇa ase sāmarthyavaṃta |
aṃgikārāve tvarita | mhaṇoni puse śiṣyāṃsī ||66||
tayā śiṣyāṃmadhye eka | nāma ase saṃdīpaka |
bolatase ativiveka | tayā gurūprati dekhā ||67||
dīpaka mhaṇe gurusa | pāpa karitāṃ dehanāśa |
na karāvā saṃgraho duḥkhāsa | śīghra karā pratikārū ||68||
vedadharma mhaṇe tayāsī | dṛḍha deha asatā manuṣyāsī |
kṣālana karāve pāpāsī | puḍhatī vāḍhe viṣāparī ||69||
athavā tīrthe prāyaścitte | āpule dehī bhogoni tvarite |
pāpāvegal̤e na hotā nirute | mukti navhe āpaṇāṃsī ||170||
deva athavā ṛṣeśvarāṃsī | manuṣyādi jñānavaṃtāsī |
kṣālana na hoya pāpāsī | āpule āpaṇa na bhogitā ||71||
dīpaka mhaṇe gurūsī | svāmī niropāve āpaṇāsī |
sevā karīna svaśaktīsī | na karitā anumāna sāṃgije ||72||
aikoni dīpakāce vacana | vedadharma mhaṇe āpaṇa |
kuṣṭhe hoīla aṃga hīna | aṃdhaka pāṃgūl̤a pariyesā ||73||
saṃvatsara ekaviśaṃta | māte sāṃbhāl̤āve bahuta |
jarī asela dṛḍha vrata | aṃgikārāvī tumhī sevā ||74||
dīpaka mhaṇe gurūsī | kuṣṭhī hoīna āpaṇa harṣī |
aṃdha hoīna ekavīsa varṣī | pāpaniṣkṛti karīna ||75||
tumace pāpāce niṣkṛti | mī karīna niścitī |
svāmī niropāve tvaritī | mhaṇoni caraṇāṃsī lāgalā ||76||
aikoni śiṣyācī vāṇī | saṃtoṣalā vedadharma munī |
sāṃgatase vistāroni | tayā pāpa-lakṣaṇe ||77||
āpule pāpa āpaṇāsī | grāhya navhe putraśiṣyāṃsī |
na bhogitāṃ svadehāsī | na vece pāpa pariyesā ||78||
yākāraṇe āpaṇa dekhā | bhogīna āpule pāpaduḥkhā |
sāṃbhāl̤ī maja tū saṃdīpakā | ekavīsa varṣeparyaṃta ||79||
je pīḍitī roge dekhā | pratipāl̤aṇārāsī kaṣṭa adhikā |
majahūni saṃdīpakā | tūte kaṣṭa adhika jāṇa ||180||
yā kāraṇe āpule dehī | bhogīna pāpa niścayī |
tuvā pratipāl̤āve pāhī | kāśīpūrā neūniyā ||81||
tayā kāśīpurī jāṇa | pāpāvegal̤ā hoīna |
āpaṇa śāśvatapada pāvena | tujakaritā śiṣyottamā ||82||
dīpaka mhaṇe gurūsī | avaśya neīna purī kāśī|
sevā karīna ekavīsa varṣī | viśvanāthāsama tumacī ||83||
brahmā mhaṇe kaliyugāsī | kaisā hotā śiṣya tyāsī |
kuṣṭha hotāṃcī gurūsī | nele kāśīpurā ||84||
maṇikarṇikā uttaradeśī | kaṃbal̤eśvara sannidhesī |
rāhile tethe pariyesī | gurū śiṣya doghejaṇa ||85||
snāna karūni maṇikarṇikesī | pūjā karitī viśvanāthāsī |
prārabdhabhoga tyā gurūsī | bhogīta hotā tayā sthānī ||86||
kuṣṭharoga jhālā bahuta | akṣahīna atiduḥkhita |
saṃdīpaka sevā karita | atibhaktī karūniyā ||87||
vyāpilā deha kuṣṭhe bahuta | pū kṛmi paḍe rakta |
duḥkhe vyāpalā atyaṃta | apasmārī jhālā jāṇa ||88||
bhikṣā māgoni saṃdīpaka | gurūsī āṇoni deta nityaka |
karī pūjā bhāve eka | viśvanāthasvarūpa mhaṇatase ||89||
roge karūni pīḍitāṃ narū | sādhujana hotī krūrū |
toci dekhā dvijavarū | hoya krūra ekhāde vel̤ī ||190||
bhikṣā āṇitāṃ ekhāde divaśī | na jeve śrīguru kopesī |
svalpa āṇile mhaṇoni kleśī | sāṃḍoni deta bhūmīvarī ||91||
yere divaśi jāūni śiṣya | āṇi anne bahuvasa |
miṣṭānne na āṇī mhaṇoni kleśa | karitā jhāla pariyesā ||92||
paroparīce pakvānna | kā nāṇiśī mhaṇe jāṇa |
kope mārū yeta āpaṇa | śākā paroparī māgatase ||93||
jituke āṇi māgoniyā | sarvasve karītase vāyā |
kope deta śiviyā | paroparī pariyesā ||94||
ekhāde samayi śiṣyāsī | mhaṇe tātā jñānarāśī |
majanimitta kaṣṭalāsī | śiṣyarāyā śikhāmaṇī ||95||
saveci mhaṇata vacane krūra | māte gāṃjile apāra |
tū āmuce viṣṭhāmūtra | kṣaṇākṣaṇā dhūta nāhī ||96||
khātātī maja makṣikā | kāṃ na nivārisī saṃdīpakā |
sevā karitāṃ mhaṇe aikā | bhikṣā nāṇiśī mhaṇatase ||97||
yā kāraṇe pāpaguṇa | aisecī asatī jāṇa |
vokhaṭa vākya nirguṇa | pāpa mhaṇoni jāṇāve ||98||
pāpa ase jethe bahuta | dainya matsara vase tetha |
śubhāśubha neṇe kvacita | pāparūpe jāṇāve ||99||
ekhāde dainyakāsī | duḥkhe prāpta hotī kaisī |
apasmāra hoya jayāsī | pāarūpa toci jāṇā ||200||
samasta roga asatī dekhā |
kuṣṭha sol̤ā bhāga navhe nikā | vedadharma dvija aikā kaṣṭatase yeṇeparī ||1||
aise gurūce guṇadoṣa | manāṃta na āṇī toci śiṣya|
sevā karī ekamānasa | toci īśvara mānoni ||2||
jaise jaise māge anna | āṇūni detase paripūrṇa |
jaisā viśveśvara nārāyaṇa | taisā guru mhaṇatase ||3||
kāśīkṣetra thora asatāṃ | na karī sadā tīrthayātrā |
na jāya devadarśanā sarvathā | gurusevevāṃcūni ||||
śloka || na tīrthayātrā na ca devayātrā na dehayātrā na ca gehayātrā |
aharniśa brahma hariḥ subuddho guruḥ prasevyo na hi sevyamanyat ||5||
ṭīkā || āpule dehasaṃrakṣaṇa | kadhī na karī śiṣya jāṇa |
laya lāvūni śrīgurucaraṇa | kavaṇāsave na bolecī ||6||
ahorātra yeṇeparī | brahmā śiva mhaṇe harī |
guruci hoya nirdhārī | mhaṇoni sevā karītase ||7||
guru bole niṣṭhuresī | āpaṇa manī saṃtoṣī |
je je tyāce mānasī | pāhije taise vartatase ||8||
vartatā yeneparī dekha | prasanna hovoni pināka |
ubhā yeūni sanmukha | vara māga mhaṇatase ||9||
aho gurubhakta dīpakā | mahājñānī kuladīpakā |
tuṣṭalo tujhe bhaktīsī aikā | prasanna jhālo māga ātā ||210||
dīpaka mhaṇe īśvarāsī | he mṛtyuṃjaya vyomakeśī |
na pusatāṃ āmhī gurusī | vara na ghe sarvathā ||11||
mhaṇoni gelā gurupāsī | vinavītase tayāsī |
viśvanātha āmhāṃsī | prasanna hovoni ālāse ||12||
niropa jhāliyā svāmīcā | māgena upaśarma vyādhīcā |
vara hotā sadāśivācā | barave hoīla mhaṇatase ||13||
aikoniyā śiṣyāce vacana | bole guru kopāyamāna |
mājhe vyādhinimitta jāṇa | nako prārthū īśvarāsī ||14||
bhogilyāvāconi pātakāsī | nivṛtti navhe gā pariyesī |
janmāṃtarī bādhitī niścayesī | dharmaśāstrī ase jāṇa ||15||
mukti apekṣā jyāce manī | teṇe karāvī pāpadhuṇī |
śeṣa rāhatāṃ nirguṇī | vighna karitīla mokṣāsī ||16||
aiśiyāparī śiṣyāsī | guru sāṃge pariyesī |
niropa māgoni śrīgurusī | gelā īśvarāsanmukha ||17||
jāūni sāṃge īśvarāsī | nalage vara āpaṇāsī |
naye guruce mānasī | kevī gheū mhaṇatase ||18||
vismaya karoni vyomakeśī | gelā nirvāṇamaṃḍapāsī |
bolāvūna samasta devāṃsī | sāṃge vṛttānta viṣṇūpuḍhe ||19||
śrīviṣṇu mhaṇe śaṃkarāsa | kaisā guru kaisā śiṣya |
koṭhe tyāṃcā rahivāsa | sāṃgāve maja nirdhāre ||220||
sāṃge īśvara viṣṇusī | āścarya dekhile pariyesī |
dīpaka śiṣya niścayesī | gurubhakta ase jāṇā ||21||
godāvarītīravāsī | vedadharma mhaṇije tāpasī |
tyācī sevā aharniśī | karito bhāve ekacitte ||22||
nāhī trilokī dekhilā koṇī | gurubhakti karaṇāra nirguṇī |
tyāte dekhoni mājhe manī | atiprīti vartatase ||23||
vara deīna mhaṇoni āpaṇa | gelo hoto tayājaval̤ī jāṇa |
gurūcā niropa nāhī mhaṇona | na ghe vara pariyesā ||24||
aneka divyasahastravarṣī | tapa karitī mahāṛṣi |
vara māgatī aharniśī | nānā kaṣṭa karoniyā ||25||
taisā tāpasī yogī yāṃsī | navhe maja vara dyāvayāsī |
balātkāre detā tayāsī | vara na ghe to dīpaka ||26||
tanamana arpūni śrīgurūsī | sevā karito saṃtoṣī |
trayamūrti mhaṇoni gurūsī | niścaye bhajatase ||27||
samasta deva mātāpitā | guruci ase tattvatāṃ |
niścaya kelā ase cittā | guru paramātmā mhaṇoni ||28||
kitī mhaṇoni varṇū tyāsī | avidyā-aṃdhakārāsī |
cheditā dīpaka pariyesī | kuladīpaka nāma satya ||29||
dharma jñāna sarva eka | guruci mhaṇe kuladīpaka |
caraṇasevā manaḥpūrvaka | karito gurūcī bhaktīne ||230||
ituke aikoni śārṅgadharū | pahāvayā gelā śiṣyaguru |
tyāṃcā bhaktiprakārū | pāhe taye vel̤ī ||31||
sāṃgitale viśvanāthe | tyāhūna dise āṇika tethe |
saṃtoṣoni dīpakāte | mhaṇe viṣṇu pariyesā ||32||
dīpaka mhaṇe viṣṇūsī | kāya bhakti dekhoni āmhāṃsī |
vara detosī pariyesī | kavaṇa kāryā sāṃga maja ||34||
lakṣa koṭī sahastra varuṣī | tapa karitī araṇyāvāsī |
tyāṃsī karitosī udāsī | vara na desī nārāyaṇa ||35||
mī tarī tuja bhajata nāhī | tujhe nāma smarata nāhī |
balātkāre yevoni pāhī | kevī deśī vara maja ||36||
aikoni dīpakāce vacana | saṃtoṣalā nārāyaṇa |
sāṃgatase vistārona | tayā dīpakāpratī dekhā ||37||
gurubhakti karisī nirvāṇesī | mhaṇoni āmhī jāhalo saṃtoṣī |
je bhakti kelī tvāṃ gurūsī | teci āmhāṃsī pāvalī ||38||
jo nara asela gurubhakta jāṇa | toci mājhā jīvaprāṇa |
tyāsī vaśya jhālo āpaṇa | je māgela te deto tayā ||39||
sevā karī mātā pitā | tī pāve maja tattvatāṃ |
patisevā striyā karitā | tehī maja pāvatase ||240||
ekhādyā bhalyā brāhmaṇāsī | yatī yogeśvara tāpasī |
karitī namana bhaktīsī | teci maja pāve jāṇā ||41||
aise aikoni dīpaka | namitā jhālā āṇika |
vinavītase dekha | mhaṇe siddha nāmadhārakā ||42||
aika viṣṇu hraṣīkeśī | niścaya aso mājhe mānasī |
vedaśāstra mīmāṃsādikāṃsī | guru āmhāṃsī deṇāra ||43||
gurūpāsoni sarva jñāna | trayamūrti hotī āmhāṃ ādhīna |
āmucā guruci deva jāṇa | anyathā nāhī jāṇa pā ||44||
sarva deva sarva tīrtha | gurūci āmhā ase satya |
gurūvāṃcūni āmhāṃ paramārtha | kāya dūra ase sāṃgā ||45||
samasta yogī siddhajana | gurūvāṃcūni na hotī sajñāna |
jñāna hotā īśvara āpaṇa | kevī dūra ase sāṃgā ||46||
jo vara dyāla tumhī maja | śrīguru deto kāya coja |
yākāraṇe śrīgururāja | bhajatase pariyesā ||47||
saṃtoṣoni nārāyaṇa | mhaṇe dhanya dhanya mājhā prāṇa |
tū śiṣya-śiroratna | bāl̤aka tūci āmucā ||48||
kāhī tarī māga ātā | vara deīna tattvatāṃ |
viśvanātha ālā hotā | dusarena vara dyāvayāsī mī ālo ||49||
āmaceni mana saṃtoṣī | vara māga jo tujhe mānasī |
tuja vaśya jhālo nirdhāresī | je pāhije te deīna ātā ||250||
dīpaka mhaṇe viṣṇusī | jarī vara āmhāṃ desī |
gurubhakti hoya adhika mānasī | aise maja jñāna dyāve ||51||
gurūce rūpa āpaṇa ol̤akhe | aise jñāna deī sukhe |
yāparate na māge nike | mhaṇoni caraṇī lāgalā ||52||
didhalā vara śārṅgapāṇī | saṃtoṣoni bole vāṇī |
are dīpakā śiromaṇī | tū mājhā prāṇasakhā hośī ||53||
tuvā ol̤akhile gurūsī | dekhile dṛṣṭī parabrahmāsī |
āṇīka jarī āmhāṃ pusasī | sāṃgena eka ekacitte ||54||
laukika subuddhi hoya jaiśī | dharmādharmasumane taiśī |
utkṛṣṭāhūni utkṛṣṭesī | stuti kari gā aharniśī ||55||
je je samayī śrīgurūsī | tū bhaktīne stuti karisī | teṇe |
hoū āmhī saṃtoṣī | teci āmucī stuti jāṇa ||56||
veda vācitī sāṃgesī | vedānta bhāṣya aharniṣī |
vācitī jana utkṛṣṭesī | āmhā pāve nirdhārī ||57||
bolatī veda siddhānta | guruci brahma ase mhaṇata |
yāci kāraṇe guru bhajatā satya | sarva devatā tuja vaśya ||58||
guru mhaṇaje akṣara dona | amṛtācā samudra jāṇa |
tayāmadhye buḍatā kṣaṇa | kevī hoya pariyesā ||59||
jayāce hradayī gurusmaraṇa | toci trilokī pūjya jāṇa |
amṛtapāna sadā saguṇa | toci śiṣya amara hoya ||260||
śloka || yadā mama śivasyāpi brahmaṇo brāhmaṇasya hi |
anugraho bhavennṛṇāṃ sevyate sadgurustadā ||61||
ṭīkā || āpaṇa athavā īśvaru | brahmā jarī detā varu |
tadvat phaladātā guru | guru traimūrti yāci kāraṇe ||62||
aisā vara dīpakāsī | didhalā viṣṇūne pariyesī |
brahmā sāṃge kalīsī | ekacitte pariyesā ||63||
vara lādhoni dīpaka | gelā gurūce sanmukha |
pusatase guru aika | tayā śiṣyā dīpakāsī ||64||
aika śiṣyā kul̤adīpakā | kāya didhale vaikuṃṭhanāyakā |
vistāroni sāṃge nikā | mājhe mana sthira hoya ||65||
dīpaka mhaṇe gurusī | vara didhalā hraṣīkeśī |
myā māgitale tayāsī | gurubhakti vhāvī mhaṇoniyā ||66||
gurucī sevā tatparesī | aṃtaḥkaraṇa dṛḍhesī |
vara didhalā saṃtoṣī | dṛḍhabhakti mājhī tumace caraṇī ||67||
saṃtoṣoni śrīguru | prasanna jhālā sākṣātkārū |
jīvitve hoya tū sthirū | kāśīpurī vāsa karī ||68||
tujhe vākya sarvasiddhi | tujhe gharī navanidhi |
viśvanātha tujhe svādhī | mhaṇe guru saṃtoṣoni ||69||
tujhe smaraṇa je karitī | tyāṃce kaṣṭa nivāraṇa hotī |
śriyāyukta nāṃdatī | tujhe smaraṇamātresī ||270||
yeṇeparī śiṣyāsī | prasanna jhālā pariyesī |
divyadeha jhālā tatkṣaṇesī | jhālā guru vedadharma ||71||
śiṣyācā bhāva pahāvayāsa | kuṣṭhī jhālā mahākleśa |
to tāpasī ativiśeṣa | tyāsī kaice pāpa rāhe ||72||
lokānugraha karāvayāsī | gelā hotā purī kāśī |
kāśīkṣetramahimā aisī | pāpa jāya sahastra janmīce ||73||
tayā kāśīnagarāta | dharma athavā adharma-rata |
vāsa karitī kvacita | tyāṃsi punarjanma nāhī jāṇā ||74||
sūta mhaṇe ṛṣīśvarāsī | yeṇe prakāre kalīsī |
sāṃge brahmā pariyesī | śiṣyadīpaka ākhyāna ||75||
siddha mhaṇe nāmakaraṇī | dṛḍha mana asāve yāci guṇī |
tarīca tarela bhavārṇī | gurubhakti ase yeṇevidhī ||76||
śloka || yatra yatra dṛḍhā bhaktiryadā kasya mahātmanaḥ |
tatra tatra mahādevaḥ prakāśamupagacchati ||77||
ṭīkā | jarī bhakti ase dṛḍhesī | trikaraṇasaha mānasī |
toci lādhe īśvarāsī | īśvara hoya tayā vaśya ||78||
iti śrīgurucaritraparamakathākalpatarau śrīnṛsiṃhasarasvatyupākhyāne
siddhanāmadhārakasaṃvāde śiṣyadīpakākhyānaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ ||2||
śrīdattātreyārpitamastu |
|| ovīsaṃkhyā ||279||
||śrīgurudattātreyārpaṇamastu||

Explore More