Lord Dattatreya

શ્રી ગુરુચરિત્ર અધ્યાય 21

(Shri Gurucharitra Adhyay 21 in Gujarati)

Saraswati Gangadhar

Also known as Gurucharitra · Gurucharitra adhyay 21 · Shri Guru Charitra

Shri Gurucharitra Adhyay 21. Shri Gurucharitra, the central scripture of the Datta sampradaya, written by Saraswati Gangadhar in the fifteenth century. It tells the lives of Shripad Shrivallabha and Shri Nrisimha Saraswati, the first two incarnations of Dattatreya, as a dialogue between Siddha and Namdharak. Traditionally read as a saptaha — the whole book over seven days — most often in the month of Margashirsha. This adhyay is named in its colophon for बालसंजीवन.

#of 93
॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
સિદ્ધ મ્હણે નામધારકા । બ્રહ્મચારી કારણિકા ।
ઉપદેશી જ્ઞાન નિકા । તયે પ્રેતજનનીસી ॥૧॥
બ્રહ્મચારી મ્હણે નારીસી । મૂઢપણે દુઃખ કરિસી ।
કોણ વાચલા ધરણીસી । યા સંસારી સાંગ મજ ॥૨॥
ઉપજલા કોણ મેલા કોણ । ઉત્પત્તિ ઝાલી કોઠોન ।
જળાત ઉપજે જૈસા ફેણ । બુદબુદ રાહે કોઠે સ્થિર ॥૩॥
જૈસા દેહ પંચભૂતી । મિળોનિ હોય આકૃતિ ।
વેગળી હોતા પંચભૂતી । અવ્યક્ત હોય દેહ જાણ ॥૪॥
તયા પંચભૂતાંચે ગુણ । માયાપાશી વેષ્ટોન ।
ભ્રાંતિ લાવિલી મી દેહ મ્હણોન । પુત્રમિત્રકલત્રમિષે ॥૫॥
સત્ત્વ રજ તમોગુણ । તયા ભૂતાંપાસોન ।
વેગળાલી કેલી લક્ષણ । હોતી ઐકા એકચિત્તે ॥૬॥
દેવત્વ હોય સત્ત્વગુણ । રજોગુણ મનુષ્ય જાણ ।
દૈત્યાંસી તમોગુણ । ગુણાનુસારે કર્મે ઘડતી ॥૭॥
જેણે કર્મે આચરતી । સુકૃત અથવા દુષ્કૃતિ ।
તૈશીચ હોય ફળપ્રાપ્તિ । આપુલે આપણ ભોગાવે ॥૮॥
જૈસી ગુણાચી વાસના । ઇંદિયે તયાધીન જાણા ।
માયાપાશી વેષ્ટોનિ ગહના । સુખદુઃખે લિપ્ત કરિતી ॥૯॥
યા સંસારવર્તમાની । ઉપજતી જંતુ કર્માનુગુણી ।
આપલ્યા આર્જવાપાસોનિ । સુખદુઃખાદિ ભોગિતી ॥૧૦॥
કલ્પકોટી વરુષે જ્યાંસી । અસતી આયુષ્યે દેવઋષિ ।
ન સુટે કર્મ તયાસી । મનુષ્યાચા કવણ પાડ ॥૧૧॥
એખાદા નર દેહાધીન । કાળ કરી આપુલે ગુણ ।
કર્મ હોય અનેક ગુણ । દેહધારી યેણેપરી ॥૧૨॥
જો અસે દેહધારી । તયાસી વિકાર નાનાપરી ।
સ્થિર નવ્હે તો નિર્ધારી । આપુલે પાપ મ્હણાવયા ॥૧૩॥
યા કારણે જ્ઞાનવંત । સંતોષ ન કરી ઉપજત ।
અથવા નરા હોય મૃત્યુ । દુઃખ આપણ કરૂ નયે ॥૧૪॥
જધી ગર્ભસંભવ હોતા । કાય દિસે આકારતા ।
અવ્યક્ત દિસે વ્યક્તતા । સવેચિ હોય અવ્યક્ત પૈ ॥૧૫॥
બુદબુદ નિઘતી જૈસે જળી । સવેચિ નષ્ટ તાત્કાળી ।
તૈસા દેહ સર્વકાળી । સ્થિર નવ્હે સર્વથા ॥૧૬॥
જધી ગર્ભપ્રસવ ઝાલે । વિનાશી મ્હણોનિ જાણિલે ।
કર્માનુબંધે જૈસી ફળે । તૈસે ભોગણે દેહાસી ॥૧૭॥
કોણી મરતી પૂર્વવયેસી । અથવા મરતી વૃદ્ધપણેસી ।
આપુલે અર્જિતી અસતી જૈશી । તેણેપરી ઘડે જાણ ॥૧૮॥
માયાપાશી વેષ્ટોનિ । મ્હણતી પિતા સુત જનની ।
કલત્ર મિત્ર તેણે ગુણી । આપુલે આપુલે મ્હણતી મૂઢ ॥૧૯॥
નિર્મળ દેહ મ્હણો જરી । ઉત્પત્તિ માંસરુધિરી ।
મળમૂત્રાંત અઘોરી । ઉદ્ભવ ઝાલા પરિયેસા ॥૨૦॥
કર્માનુસાર ઉપજતાંચી । લલાટી લિહિતો વિરંચી ।
સુકૃત અથવા દુષ્કૃતેચી । ભોગ ભોગણે મ્હણોનિ ॥૨૧॥
ઐસે કર્મ કાળાસી । જિંકિલે નાહી પરિયેસી ।
યા કારણે દેહાસી । નિત્યત્વ નાહી પરિયેસા ॥૨૨॥
સ્વપ્ની નિધાન દિસે જૈસે । કોણી ધરાવે ભરવસે।
ઇંદ્રજાલ ગારૂડ જૈસે । સ્થિર કેવી માનિજે ॥૨૩॥
તુઝે તૂચિ સાંગ વહિલે । કોટી વેળા જન્મ ઝાલે ।
મનુષ્ય કિંવા પશુત્વ લાધલે । પક્ષી અથવા કૃમિરૂપ ॥૨૪॥
જરી હોતીસ મનુષ્યયોની । કોણ કોણાચી હોતીસ જનની ।
કોણ કોણાચી હોતીસ ગૃહિણી । સાંગ તુઝે ત્વા નિશ્ચયે ॥૨૫॥
કવણ તુઝી માતાપિતા । જન્માંતરીંચી સાંગ આતા ।
વાયા દુઃખ કરિસી વૃથા । પુત્ર આપુલા મ્હણોનિ ॥૨૬॥
પંચભૂતાત્મક દેહ । ચર્મમાંસ-અસ્થિ-મજ્જા -સમૂહ ।
વેષ્ટોનિયા નવ દેહ । મળબદ્ધ શરીર નાવે ॥૨૭॥
કૈચા પુત્ર કોઠે મૃત્યુ । વાયા ભ્રમોનિ કા રડત ।
સાંડોનિ દ્યાવે કૈચે પ્રેત । સંસ્કારિતી લૌકિકાર્થ ॥૨૮॥
યેણેપરી બ્રહ્મચારી । સાંગે તત્ત્વ વિસ્તારી ।
પરિસોનિયા વિપ્રનારી । વિનવિતસે તયાસી ॥૨૯॥
વિપ્રવનિતા તયે વેળી । વિનવીતસે કરુણા બહાળી ।
સ્વામી નિરોપિલે ધર્મ સકળી । પરી સ્થિર નવ્હે અંતઃકરણ ॥૩૦॥
પ્રારબ્ધ પ્રમાણ મ્હણો જરી । તરી કા ભજાવા શ્રીહરી ।
પરીસ સંપર્ક લોહ જરી । સુવર્ણ ન હોય કોણ બોલે ॥૩૧॥
આમ્હી પહિલે દૈવહીન । મ્હણોનિ ધરિલે શ્રીગુરુચરણ ।
અભય દિધલે નાહી મરણ । મ્હણોનિ વિશ્વાસલો આમ્હી ॥૩૨॥
એખાદ્યા નરા યેતા જ્વર । ધુંડીત જાય વૈદ્યઘર ।
ઔષધ ઘેવોનિ પ્રતિકાર । સવેચિ કરિતી આરોગ્યતા ॥૩૩॥
એકે સમયી મનુષ્યાસી । આશ્રય કરિતી કરુણેસી ।
સાહ્ય હોય ભરંવસી । આલી આપદા પરિહારી ॥૩૪॥
ત્રયમૂતીચા અવતાર । શ્રીનૃસિંહસરસ્વતી અસે નર ।
તેણે દિધલા અસે વર । કેવી અસત્ય હોય સાંગે ॥૩૫॥
આરાધિલે મ્યા તયાસી । વર દિધલા ગા મજસી ।
ત્યાચા ભરવસા માનસી । ધરોનિ હોતે સ્વસ્થચિત્ત ॥૩૬॥
વિશ્વાસુની અસતા આપણ । કેવી કેલે નિર્માણ ।
કૈસે ઝાલે માઝે મૂર્ખપણ । મ્હણોનિ સ્વામી નિરોપિસી ॥૩૭॥
યાકારણે આપણ આતા । પ્રાણ ત્યજીન તત્ત્વતા ।
દેહ સમર્પીન શ્રીગુરુનાથા । વાઢો કીર્તિ તયાચી ॥૩૮॥
ઐકોનિ તિયેચે વચન । ઓળખૂન ભાવ મન ।
સાંગે બુદ્ધિ તીસ જ્ઞાન । ઉપાય યાસી કરી આતા ॥૩૯॥
વિશ્વાસ કેલા શ્રીગુરૂસી । પુત્ર લાધલા પૂર્ણાયુષી ।
જરી આલા મૃત્યુ ત્યાસી । ઘેવોનિ જાય ગુરુસ્થાના ॥૪૦॥
જેથે લાધલા તુજ વર । તેથે ઠેવી કલેવર ।
પંચગંગાકૃષ્ણાતીર । ઔદુંબરવૃક્ષાતળી ॥૪૧॥
ઐસે વચન ઐકોનિ । વિશ્વાસ ઝાલા તિચે મની ।
પાઠી શવ બાંધોનિ । ઘેવોનિ ગેલી ઔદુંબરા ॥૪૨॥
જેથે હોત્યા ગુરુપાદુકા । આફળી શિર તે બાલિકા ।
રુધિરે ભરલ્યા ત્યા પાદુકા । આક્રોશે રડે તી નારી ॥૪૩॥
સમસ્ત શોકાહુની અધિક । સાહવેના પુત્રશોક ।
ક્ષયરોગ તોચિ એક । માતાપિતયા મૃત્યુમૂળ ॥૪૪॥
ઐસે કરિતા ઝાલી નિશી । વિપ્ર માગતી પ્રેતાસી ।
મ્હણતી આક્રોશ કા હો કરિસી । સંસ્કારોનિ જાઊ આતા ॥૪૫॥
મનુષ્ય નાહી અરણ્યાત । કેવી રાહૂ જાઊ મ્હણત ।
જળૂ દે વો આતા પ્રેત । અહો કર્કશા મ્હણે તી જ્ઞાતી ॥૪૬॥
કાહી કેલિયા નેદી પ્રેત । આપણાસવે જાળા મ્હણત ।
પોટી બાંધોનિયા પ્રેત । લોળતસે પાદુકાંવરી ॥૪૭॥
મ્હણતી વિપ્ર જ્ઞાતી લોક । રાહો નયે રાની ઐક ।
તસ્કરબાધા હોઈલ દેખ । જાઊ આતા ઘરાસી ॥૪૮॥
જાઊ સ્નાન કરૂનિ । ઉપવાસ હોય આજચ્યા દિની ।
પ્રાતઃકાળી યેવોનિ । દહન કરૂ મ્હણતાતી ॥૪૯॥
આજિચે રાત્રી પ્રેતાસી । સુટેલ વાસ દુર્ગંધીસી ।
દેઈલ આપોઆપ દહનાસી । ત્રાસૂન જાણા કર્કશા ॥૫૦॥
મ્હણોનિ નિઘતી સકળ લોક । રાહિલે તેથે જનનીજનક ।
પ્રેત દેખોનિ કરિતી શોક । ઝાલી રાત્રી પરિયેસા ॥૫૧॥
નિદ્રા નાહી દિવસ દોન્હી । શોક કરિતી જનકજનની ।
તીન યામ હોતા રજની । ઝોપ આલી તિયેસી ॥૫૨॥
દેખતસે સુષુપ્તીત । જટાધારી ભસ્મોધ્દૂલિત ।
વ્યાઘ્રચર્મે પરિધાનિત । રુદ્રાક્ષમાળા સર્વાંગી ॥૫૩॥
યોગદંડ ત્રિશૂળ હાતી । આલે ઔદુંબરાપ્રતિ ।
કા હો શોક કરિસી સતી । આક્રોશોનિ આમ્હાંવરી ॥૫૪॥
કાય ઝાલે તુઝિયા કુમારા । કરૂ ત્યાસી પ્રતિકારા ।
મ્હણોનિ દે તો અભય કરા । ભક્તવત્સલા શ્રીગુરુ ॥૫૫॥
ભસ્મ કાઢોનિ પ્રેતાસી । લાવીતસે સર્વાંગાસી ।
મુખ પસરી મ્હણે તિસી । વાયુપૂર કરૂ મ્હણે ॥૫૬॥
પ્રાણ મ્હણે વાયુ જાણ । બાહેર ગેલા નિઘોન ।
ઘાતલા માગુતી આણૂન । પુત્ર તુઝા જીવંત હોય ॥૫૭॥
ઇતુકે દેખોનિ ભયચકિત । ઝાલી નારી જાગૃત ।
મ્હણે આપણા કૈસી ભ્રાંત । પડિલી અસે પ્રેતાવરી ॥૫૮॥
જે કા વસે આપુલે મની । તૈસેચિ દિસે નિદ્રાસ્વપ્ની ।
કૈચા દેવ નૃસિંહમુનિ । ભ્રાંતિ આપણા લાગલિ અસે ॥૫૯॥
આમુચે પ્રારબ્ધ અસે ઉણે । દેવાવરી બોલ કાય ઠેવણે ।
અજ્ઞાન આમ્હી મૂર્ખપણે । શ્રીગુરૂવરી બોલ કાય ॥૬૦॥
યેણેપરી ચિંતા કરીત । તવ પ્રેતાસી ઝાલે ચેત।
સર્વાંગહી ઉષ્ણ હોત । સર્વસંધી જીવ આલા ॥૬૧॥
મ્હણે પ્રેતા કાય ઝાલે । કિંવા ભૂત સંચારલે ।
મની ભય ઉપજલે । ઠેવી કાઢોનિ દૂર પરતે ॥૬૨॥
સર્વ સંધીસી જીવ આલા । બાળ ઉઠોનિ બૈસલા ।
મ્હણે ક્ષુધા લાગલી મલા । અન્ન દે કી મ્હણે માતે ॥૬૩॥
રુદન કરીતસે તયે વેળી । આલા કુમાર માતેજવળી ।
સ્તન ઘાલિતા મુખકમળી । ક્ષીર નિઘે બત્તીસ ધારા ॥૬૪॥
સંતોશ ભય હોઊનિ તિસી । સંદેહ વાટે માનસી ।
કડે ઘેઊનિ બાળકાસી । ગેલી આપુલ્યા પતીજવળી ॥૬૫॥
જાગૃત કરૂનિ પતીસી । સાંગે વૃત્તાન્ત તયાસી ।
પતિ મ્હણે તિયેસી । ઐસે ચરિત્ર શ્રીગુરૂચે ॥૬૬॥
મ્હણોનિ દંપત્ય દોઘે જાણા । કરોનિ ઔદુંબરી પ્રદક્ષિણા ।
સાષ્ટાંગ નમુની ચરણા । નાનાપરી સ્તોત્રે કરિતી ॥૬૭॥
જય જયાજી વરદમૂર્તિ । બ્રહ્મા વિષ્ણુ શિવયતી ।
ભક્તવત્સલા તુઝી ખ્યાતિ । વાસના પહાસી ભક્તાંચી ॥૬૮॥
તૂ તારક વિશ્વાસી । મ્હણોનિ ભૂમી અવતરલાસી ।
અશક્ય તૂતે વર્ણાવયાસી ક્ષમા કરણે સ્વામિયા ॥૬૯॥
બાળ જૈસે કોપેસી । નિષ્ઠુર બોલે માતેસી ।
તૈસે અવિદ્યામાયાપાશી । તુમ્હા નિષ્ઠુર બોલિલો ॥૭૦॥
સર્વસ્વી આમ્હા ક્ષમા કરણે । મ્હણોનિ ઘાલિતી લોટાંગણે ।
વિનવોનિયા કરુણાવચને । ગેલી સ્નાનાસી ગંગેત ॥૭૧॥
સ્નાન કરોનિ બાળકાસહિત । ધુતી ઝાલી પાદુકાંચે રક્ત ।
ઔદુંબરા સ્નપન કરીત । લાવિતી દીપ તયે વેળી ॥૭૨॥
પૂજા કરિતી ભક્તીસી । મંત્રપૂર્વક વિધીંસી ।
શમીપત્ર કુસુમેસી । પૂજા કરિતી પરિયેસા ॥૭૩॥
નીરાંજન તયે વેળા । કરિતી ગાયન પરિબળા ।
અતિસંતોષી તી અબલા । ભક્તિભાવે સ્તુતિ કરીત ॥૭૪॥
ઇતુકે હોય તો ગેલી નિશી । ઉદય ઝાલા દિનકરાસી ।
સંસ્કારૂ મ્હણોનિ પ્રેતાસી । આલે વિપ્ર જ્ઞાતી સકળ ॥૭૫॥
તવ દેખતી કુમારાસી । વિસ્મય ઝાલા સકળિકાંસી ।
સમાધાન કરિતી હર્ષી । મહા આનંદ વર્તલા ॥૭૬॥
ઐસા શ્રીગુરુસ્થાનમહિમા । અખિલ લોક લાધલે કામા ।
એકેકાચી સાંગતા મહિમા । વિસ્તાર હોઈલ બહુ કથા ॥૭૭॥
પુત્રપ્રાપ્તિ વાંઝેસી । શ્રીપ્રાપ્તિ દારિદ્ર્યાસી ।
આરોગ્ય હોઈલ રોગિયાસી । અપમૃત્યુ ન યે જાણા ॥૭૮॥
સિદ્ધ મ્હણે નામધારકા । સ્થાનમહિમા ઐશી ઐકા ।
અપાર અસે સાંગતા દેખા । સાધારણ નિરોપિલે ॥૭૯॥
તયા ઔદુંબરાતળી । શ્રીગુરુ વસે સર્વકાળી ।
કામ્ય હોત તાત્કાળી । આરાધિતા નરહરીસી ॥૮૦॥
ભાવ અસાવા આપુલે મની । પૂજા કરાવી શ્રીગુરુચરણી ।
જી જી વાસના જ્યાચે મની । ત્વરિત હોય પરિયેસા ॥૮૧॥
હ્રદયશૂળ ગંડમાળ । અપસ્માર રોગ સકળ ।
પરિહરતી તાત્કાળ । શ્રીગુરુપાદુકા અર્ચિતા ॥૮૨॥
જો અસેલ મંદમતિ । બધિર મુકા ચરણ નસતી ।
ઔદુંબરી સેવા કરિતી । સુદેહ હોય સત્ય માના ॥૮૩॥
ચતુર્વિધ પુરુષાર્થ । તેથે હોય નિશ્ચિત ।
પ્રત્યક્ષ વસે શ્રીગુરુનાથ । ઔદુંબરી સનાતન ॥૮૪॥
તયા નાવ કલ્પતરૂ । પ્રત્યક્ષ ઝાણા ઔદુંબરૂ ।
જે જે મની ઇચ્છિતી નરૂ । સાધ્ય હોય પરિયેસા ॥૮૫॥
કિતી વર્ણૂ તેથીલ મહિમા । સાંગતા અશક્ય અસે આમ્હા ।
શ્રીગુરુસરસ્વતી નામા । પ્રખ્યાત અસે પરિયેસા ॥૮૬॥
ગંગાધરાચા નંદન । સાંગે ગુરુચરિત્ર વિસ્તારોન ।
ભક્તિપૂર્વક ઐકતી જે જન । સકલાભીષ્ટે પાવતી ॥૮૭॥
મ્હણોનિ સરસ્વતીગંગાધર । સદા શ્રીગુરુચરણી સ્થિર ।
ઉતરવી પૈલપાર । ઇહસૌખ્ય પરગતિ ॥૮૮॥
ઇતિ શ્રીગુરુચરિત્રામૃત । ગુરુમાહાત્મ્યપરમામૃત ।
વિપ્રપુત્રસંજીવનામૃત । નિરોપિલે અસે યેથે ॥૮૯॥
ઇતિ શ્રીગુરુચરિત્રપરમકથાકલ્પતરૌ શ્રીનૃસિંહસરસ્વત્યુપાખ્યાને
સિદ્ધનામધારકસંવાદે બાલસંજીવન નામ એકવિંશોઽધ્યાયઃ ॥૨૧॥
॥ ઓવીસંખ્યા ॥૮૯॥
॥શ્રીગુરુદત્તાત્રેયાર્પણમસ્તુ॥

Explore More