শ্ৰীৰামচৰিতমানস
দ্ৱিতীয সোপান
অযোধ্যা-কাণ্ড
দ্ৱিতীয সোপান
অযোধ্যা-কাণ্ড
শ্লোক
যস্যাঙ্কে চ ৱিভাতি ভূধৰসুতা দেৱাপগা মস্তকে
ভালে বালৱিধুৰ্গলে চ গৰলং যস্যোৰসি ৱ্যালৰাট্।
সোঽযং ভূতিৱিভূষণঃ সুৰৱৰঃ সৰ্ৱাধিপঃ সৰ্ৱদা
শৰ্ৱঃ সৰ্ৱগতঃ শিৱঃ শশিনিভঃ শ্ৰীশঙ্কৰঃ পাতু মাম্ ॥ ১ ॥
যস্যাঙ্কে চ ৱিভাতি ভূধৰসুতা দেৱাপগা মস্তকে
ভালে বালৱিধুৰ্গলে চ গৰলং যস্যোৰসি ৱ্যালৰাট্।
সোঽযং ভূতিৱিভূষণঃ সুৰৱৰঃ সৰ্ৱাধিপঃ সৰ্ৱদা
শৰ্ৱঃ সৰ্ৱগতঃ শিৱঃ শশিনিভঃ শ্ৰীশঙ্কৰঃ পাতু মাম্ ॥ ১ ॥
প্ৰসন্নতাং যা ন গতাভিষেকতস্তথা ন মম্লে ৱনৱাসদুঃখতঃ।
মুখাম্বুজশ্ৰী ৰঘুনন্দনস্য মে সদাস্তু সা মঞ্জুলমংগলপ্ৰদা ॥ ২ ॥
মুখাম্বুজশ্ৰী ৰঘুনন্দনস্য মে সদাস্তু সা মঞ্জুলমংগলপ্ৰদা ॥ ২ ॥
নীলাম্বুজশ্যামলকোমলাঙ্গং সীতাসমাৰোপিতৱামভাগম্।
পাণৌ মহাসাযকচাৰুচাপং নমামি ৰামং ৰঘুৱংশনাথম্ ॥ ৩ ॥
পাণৌ মহাসাযকচাৰুচাপং নমামি ৰামং ৰঘুৱংশনাথম্ ॥ ৩ ॥
দো. শ্ৰীগুৰু চৰন সৰোজ ৰজ নিজ মনু মুকুৰু সুধাৰি।
বৰনউঁ ৰঘুবৰ বিমল জসু জো দাযকু ফল চাৰি ॥
জব তেং ৰামু ব্যাহি ঘৰ আএ। নিত নৱ মংগল মোদ বধাএ ॥
ভুৱন চাৰিদস ভূধৰ ভাৰী। সুকৃত মেঘ বৰষহি সুখ বাৰী ॥
ৰিধি সিধি সংপতি নদীং সুহাঈ। উমগি অৱধ অংবুধি কহুঁ আঈ ॥
মনিগন পুৰ নৰ নাৰি সুজাতী। সুচি অমোল সুংদৰ সব ভাঁতী ॥
কহি ন জাই কছু নগৰ বিভূতী। জনু এতনিঅ বিৰংচি কৰতূতী ॥
সব বিধি সব পুৰ লোগ সুখাৰী। ৰামচংদ মুখ চংদু নিহাৰী ॥
মুদিত মাতু সব সখীং সহেলী। ফলিত বিলোকি মনোৰথ বেলী ॥
ৰাম ৰূপু গুনসীলু সুভাঊ। প্ৰমুদিত হোই দেখি সুনি ৰাঊ ॥
দো. সব কেং উৰ অভিলাষু অস কহহিং মনাই মহেসু।
আপ অছত জুবৰাজ পদ ৰামহি দেউ নৰেসু ॥ ১ ॥
এক সময সব সহিত সমাজা। ৰাজসভাঁ ৰঘুৰাজু বিৰাজা ॥
সকল সুকৃত মূৰতি নৰনাহূ। ৰাম সুজসু সুনি অতিহি উছাহূ ॥
নৃপ সব ৰহহিং কৃপা অভিলাষেং। লোকপ কৰহিং প্ৰীতি ৰুখ ৰাখেং ॥
তিভুৱন তীনি কাল জগ মাহীং। ভূৰি ভাগ দসৰথ সম নাহীং ॥
মংগলমূল ৰামু সুত জাসূ। জো কছু কহিজ থোৰ সবু তাসূ ॥
ৰাযঁ সুভাযঁ মুকুৰু কৰ লীন্হা। বদনু বিলোকি মুকুট সম কীন্হা ॥
শ্ৰৱন সমীপ ভএ সিত কেসা। মনহুঁ জৰঠপনু অস উপদেসা ॥
নৃপ জুবৰাজ ৰাম কহুঁ দেহূ। জীৱন জনম লাহু কিন লেহূ ॥
দো. যহ বিচাৰু উৰ আনি নৃপ সুদিনু সুঅৱসৰু পাই।
প্ৰেম পুলকি তন মুদিত মন গুৰহি সুনাযউ জাই ॥ ২ ॥
কহই ভুআলু সুনিঅ মুনিনাযক। ভএ ৰাম সব বিধি সব লাযক ॥
সেৱক সচিৱ সকল পুৰবাসী। জে হমাৰে অৰি মিত্ৰ উদাসী ॥
সবহি ৰামু প্ৰিয জেহি বিধি মোহী। প্ৰভু অসীস জনু তনু ধৰি সোহী ॥
বিপ্ৰ সহিত পৰিৱাৰ গোসাঈং। কৰহিং ছোহু সব ৰৌৰিহি নাঈ ॥
জে গুৰ চৰন ৰেনু সিৰ ধৰহীং। তে জনু সকল বিভৱ বস কৰহীং ॥
মোহি সম যহু অনুভযউ ন দূজেং। সবু পাযউঁ ৰজ পাৱনি পূজেং ॥
অব অভিলাষু একু মন মোৰেং। পূজহি নাথ অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
মুনি প্ৰসন্ন লখি সহজ সনেহূ। কহেউ নৰেস ৰজাযসু দেহূ ॥
দো. ৰাজন ৰাউৰ নামু জসু সব অভিমত দাতাৰ।
ফল অনুগামী মহিপ মনি মন অভিলাষু তুম্হাৰ ॥ ৩ ॥
সব বিধি গুৰু প্ৰসন্ন জিযঁ জানী। বোলেউ ৰাউ ৰহঁসি মৃদু বানী ॥
নাথ ৰামু কৰিঅহিং জুবৰাজূ। কহিঅ কৃপা কৰি কৰিঅ সমাজূ ॥
মোহি অছত যহু হোই উছাহূ। লহহিং লোগ সব লোচন লাহূ ॥
প্ৰভু প্ৰসাদ সিৱ সবই নিবাহীং। যহ লালসা এক মন মাহীং ॥
পুনি ন সোচ তনু ৰহউ কি জাঊ। জেহিং ন হোই পাছেং পছিতাঊ ॥
সুনি মুনি দসৰথ বচন সুহাএ। মংগল মোদ মূল মন ভাএ ॥
সুনু নৃপ জাসু বিমুখ পছিতাহীং। জাসু ভজন বিনু জৰনি ন জাহীং ॥
ভযউ তুম্হাৰ তনয সোই স্ৱামী। ৰামু পুনীত প্ৰেম অনুগামী ॥
দো. বেগি বিলংবু ন কৰিঅ নৃপ সাজিঅ সবুই সমাজু।
সুদিন সুমংগলু তবহিং জব ৰামু হোহিং জুবৰাজু ॥ ৪ ॥
মুদিত মহিপতি মংদিৰ আএ। সেৱক সচিৱ সুমংত্ৰু বোলাএ ॥
কহি জযজীৱ সীস তিন্হ নাএ। ভূপ সুমংগল বচন সুনাএ ॥
জৌং পাঁচহি মত লাগৈ নীকা। কৰহু হৰষি হিযঁ ৰামহি টীকা ॥
মংত্ৰী মুদিত সুনত প্ৰিয বানী। অভিমত বিৰৱঁ পৰেউ জনু পানী ॥
বিনতী সচিৱ কৰহি কৰ জোৰী। জিঅহু জগতপতি বৰিস কৰোৰী ॥
জগ মংগল ভল কাজু বিচাৰা। বেগিঅ নাথ ন লাইঅ বাৰা ॥
নৃপহি মোদু সুনি সচিৱ সুভাষা। বঢত বৌংড জনু লহী সুসাখা ॥
দো. কহেউ ভূপ মুনিৰাজ কৰ জোই জোই আযসু হোই।
ৰাম ৰাজ অভিষেক হিত বেগি কৰহু সোই সোই ॥ ৫ ॥
হৰষি মুনীস কহেউ মৃদু বানী। আনহু সকল সুতীৰথ পানী ॥
ঔষধ মূল ফূল ফল পানা। কহে নাম গনি মংগল নানা ॥
চামৰ চৰম বসন বহু ভাঁতী। ৰোম পাট পট অগনিত জাতী ॥
মনিগন মংগল বস্তু অনেকা। জো জগ জোগু ভূপ অভিষেকা ॥
বেদ বিদিত কহি সকল বিধানা। কহেউ ৰচহু পুৰ বিবিধ বিতানা ॥
সফল ৰসাল পূগফল কেৰা। ৰোপহু বীথিন্হ পুৰ চহুঁ ফেৰা ॥
ৰচহু মংজু মনি চৌকেং চাৰূ। কহহু বনাৱন বেগি বজাৰূ ॥
পূজহু গনপতি গুৰ কুলদেৱা। সব বিধি কৰহু ভূমিসুৰ সেৱা ॥
দো. ধ্ৱজ পতাক তোৰন কলস সজহু তুৰগ ৰথ নাগ।
সিৰ ধৰি মুনিবৰ বচন সবু নিজ নিজ কাজহিং লাগ ॥ ৬ ॥
জো মুনীস জেহি আযসু দীন্হা। সো তেহিং কাজু প্ৰথম জনু কীন্হা ॥
বিপ্ৰ সাধু সুৰ পূজত ৰাজা। কৰত ৰাম হিত মংগল কাজা ॥
সুনত ৰাম অভিষেক সুহাৱা। বাজ গহাগহ অৱধ বধাৱা ॥
ৰাম সীয তন সগুন জনাএ। ফৰকহিং মংগল অংগ সুহাএ ॥
পুলকি সপ্ৰেম পৰসপৰ কহহীং। ভৰত আগমনু সূচক অহহীং ॥
ভএ বহুত দিন অতি অৱসেৰী। সগুন প্ৰতীতি ভেংট প্ৰিয কেৰী ॥
ভৰত সৰিস প্ৰিয কো জগ মাহীং। ইহই সগুন ফলু দূসৰ নাহীং ॥
ৰামহি বংধু সোচ দিন ৰাতী। অংডন্হি কমঠ হ্ৰদউ জেহি ভাঁতী ॥
দো. এহি অৱসৰ মংগলু পৰম সুনি ৰহঁসেউ ৰনিৱাসু।
সোভত লখি বিধু বঢত জনু বাৰিধি বীচি বিলাসু ॥ ৭ ॥
প্ৰথম জাই জিন্হ বচন সুনাএ। ভূষন বসন ভূৰি তিন্হ পাএ ॥
প্ৰেম পুলকি তন মন অনুৰাগীং। মংগল কলস সজন সব লাগীং ॥
চৌকেং চাৰু সুমিত্ৰাঁ পুৰী। মনিময বিবিধ ভাঁতি অতি ৰুৰী ॥
আনঁদ মগন ৰাম মহতাৰী। দিএ দান বহু বিপ্ৰ হঁকাৰী ॥
পূজীং গ্ৰামদেবি সুৰ নাগা। কহেউ বহোৰি দেন বলিভাগা ॥
জেহি বিধি হোই ৰাম কল্যানূ। দেহু দযা কৰি সো বৰদানূ ॥
গাৱহিং মংগল কোকিলবযনীং। বিধুবদনীং মৃগসাৱকনযনীং ॥
দো. ৰাম ৰাজ অভিষেকু সুনি হিযঁ হৰষে নৰ নাৰি।
লগে সুমংগল সজন সব বিধি অনুকূল বিচাৰি ॥ ৮ ॥
তব নৰনাহঁ বসিষ্ঠু বোলাএ। ৰামধাম সিখ দেন পঠাএ ॥
গুৰ আগমনু সুনত ৰঘুনাথা। দ্ৱাৰ আই পদ নাযউ মাথা ॥
সাদৰ অৰঘ দেই ঘৰ আনে। সোৰহ ভাঁতি পূজি সনমানে ॥
গহে চৰন সিয সহিত বহোৰী। বোলে ৰামু কমল কৰ জোৰী ॥
সেৱক সদন স্ৱামি আগমনূ। মংগল মূল অমংগল দমনূ ॥
তদপি উচিত জনু বোলি সপ্ৰীতী। পঠইঅ কাজ নাথ অসি নীতী ॥
প্ৰভুতা তজি প্ৰভু কীন্হ সনেহূ। ভযউ পুনীত আজু যহু গেহূ ॥
আযসু হোই সো কৰৌং গোসাঈ। সেৱক লহই স্ৱামি সেৱকাঈ ॥
দো. সুনি সনেহ সানে বচন মুনি ৰঘুবৰহি প্ৰসংস।
ৰাম কস ন তুম্হ কহহু অস হংস বংস অৱতংস ॥ ৯ ॥
বৰনি ৰাম গুন সীলু সুভাঊ। বোলে প্ৰেম পুলকি মুনিৰাঊ ॥
ভূপ সজেউ অভিষেক সমাজূ। চাহত দেন তুম্হহি জুবৰাজূ ॥
ৰাম কৰহু সব সংজম আজূ। জৌং বিধি কুসল নিবাহৈ কাজূ ॥
গুৰু সিখ দেই ৰায পহিং গযউ। ৰাম হৃদযঁ অস বিসমউ ভযঊ ॥
জনমে এক সংগ সব ভাঈ। ভোজন সযন কেলি লৰিকাঈ ॥
কৰনবেধ উপবীত বিআহা। সংগ সংগ সব ভএ উছাহা ॥
বিমল বংস যহু অনুচিত একূ। বংধু বিহাই বডেহি অভিষেকূ ॥
প্ৰভু সপ্ৰেম পছিতানি সুহাঈ। হৰউ ভগত মন কৈ কুটিলাঈ ॥
দো. তেহি অৱসৰ আএ লখন মগন প্ৰেম আনংদ।
সনমানে প্ৰিয বচন কহি ৰঘুকুল কৈৰৱ চংদ ॥ ১০ ॥
বাজহিং বাজনে বিবিধ বিধানা। পুৰ প্ৰমোদু নহিং জাই বখানা ॥
ভৰত আগমনু সকল মনাৱহিং। আৱহুঁ বেগি নযন ফলু পাৱহিং ॥
হাট বাট ঘৰ গলীং অথাঈ। কহহিং পৰসপৰ লোগ লোগাঈ ॥
কালি লগন ভলি কেতিক বাৰা। পূজিহি বিধি অভিলাষু হমাৰা ॥
কনক সিংঘাসন সীয সমেতা। বৈঠহিং ৰামু হোই চিত চেতা ॥
সকল কহহিং কব হোইহি কালী। বিঘন মনাৱহিং দেৱ কুচালী ॥
তিন্হহি সোহাই ন অৱধ বধাৱা। চোৰহি চংদিনি ৰাতি ন ভাৱা ॥
সাৰদ বোলি বিনয সুৰ কৰহীং। বাৰহিং বাৰ পায লৈ পৰহীং ॥
দো. বিপতি হমাৰি বিলোকি বডি মাতু কৰিঅ সোই আজু।
ৰামু জাহিং বন ৰাজু তজি হোই সকল সুৰকাজু ॥ ১১ ॥
সুনি সুৰ বিনয ঠাঢি পছিতাতী। ভইউঁ সৰোজ বিপিন হিমৰাতী ॥
দেখি দেৱ পুনি কহহিং নিহোৰী। মাতু তোহি নহিং থোৰিউ খোৰী ॥
বিসময হৰষ ৰহিত ৰঘুৰাঊ। তুম্হ জানহু সব ৰাম প্ৰভাঊ ॥
জীৱ কৰম বস সুখ দুখ ভাগী। জাইঅ অৱধ দেৱ হিত লাগী ॥
বাৰ বাৰ গহি চৰন সঁকোচৌ। চলী বিচাৰি বিবুধ মতি পোচী ॥
ঊঁচ নিৱাসু নীচি কৰতূতী। দেখি ন সকহিং পৰাই বিভূতী ॥
আগিল কাজু বিচাৰি বহোৰী। কৰহহিং চাহ কুসল কবি মোৰী ॥
হৰষি হৃদযঁ দসৰথ পুৰ আঈ। জনু গ্ৰহ দসা দুসহ দুখদাঈ ॥
দো. নামু মংথৰা মংদমতি চেৰী কৈকেই কেৰি।
অজস পেটাৰী তাহি কৰি গঈ গিৰা মতি ফেৰি ॥ ১২ ॥
দীখ মংথৰা নগৰু বনাৱা। মংজুল মংগল বাজ বধাৱা ॥
পূছেসি লোগন্হ কাহ উছাহূ। ৰাম তিলকু সুনি ভা উৰ দাহূ ॥
কৰই বিচাৰু কুবুদ্ধি কুজাতী। হোই অকাজু কৱনি বিধি ৰাতী ॥
দেখি লাগি মধু কুটিল কিৰাতী। জিমি গৱঁ তকই লেউঁ কেহি ভাঁতী ॥
ভৰত মাতু পহিং গই বিলখানী। কা অনমনি হসি কহ হঁসি ৰানী ॥
ঊতৰু দেই ন লেই উসাসূ। নাৰি চৰিত কৰি ঢাৰই আঁসূ ॥
হঁসি কহ ৰানি গালু বড তোৰেং। দীন্হ লখন সিখ অস মন মোৰেং ॥
তবহুঁ ন বোল চেৰি বডি পাপিনি। ছাডই স্ৱাস কাৰি জনু সাঁপিনি ॥
দো. সভয ৰানি কহ কহসি কিন কুসল ৰামু মহিপালু।
লখনু ভৰতু ৰিপুদমনু সুনি ভা কুবৰী উৰ সালু ॥ ১৩ ॥
কত সিখ দেই হমহি কোউ মাঈ। গালু কৰব কেহি কৰ বলু পাঈ ॥
ৰামহি ছাডি কুসল কেহি আজূ। জেহি জনেসু দেই জুবৰাজূ ॥
ভযউ কৌসিলহি বিধি অতি দাহিন। দেখত গৰব ৰহত উৰ নাহিন ॥
দেখেহু কস ন জাই সব সোভা। জো অৱলোকি মোৰ মনু ছোভা ॥
পূতু বিদেস ন সোচু তুম্হাৰেং। জানতি হহু বস নাহু হমাৰেং ॥
নীদ বহুত প্ৰিয সেজ তুৰাঈ। লখহু ন ভূপ কপট চতুৰাঈ ॥
সুনি প্ৰিয বচন মলিন মনু জানী। ঝুকী ৰানি অব ৰহু অৰগানী ॥
পুনি অস কবহুঁ কহসি ঘৰফোৰী। তব ধৰি জীভ কঢাৱউঁ তোৰী ॥
দো. কানে খোৰে কূবৰে কুটিল কুচালী জানি।
তিয বিসেষি পুনি চেৰি কহি ভৰতমাতু মুসুকানি ॥ ১৪ ॥
প্ৰিযবাদিনি সিখ দীন্হিউঁ তোহী। সপনেহুঁ তো পৰ কোপু ন মোহী ॥
সুদিনু সুমংগল দাযকু সোঈ। তোৰ কহা ফুৰ জেহি দিন হোঈ ॥
জেঠ স্ৱামি সেৱক লঘু ভাঈ। যহ দিনকৰ কুল ৰীতি সুহাঈ ॥
ৰাম তিলকু জৌং সাঁচেহুঁ কালী। দেউঁ মাগু মন ভাৱত আলী ॥
কৌসল্যা সম সব মহতাৰী। ৰামহি সহজ সুভাযঁ পিআৰী ॥
মো পৰ কৰহিং সনেহু বিসেষী। মৈং কৰি প্ৰীতি পৰীছা দেখী ॥
জৌং বিধি জনমু দেই কৰি ছোহূ। হোহুঁ ৰাম সিয পূত পুতোহূ ॥
প্ৰান তেং অধিক ৰামু প্ৰিয মোৰেং। তিন্হ কেং তিলক ছোভু কস তোৰেং ॥
দো. ভৰত সপথ তোহি সত্য কহু পৰিহৰি কপট দুৰাউ।
হৰষ সময বিসমউ কৰসি কাৰন মোহি সুনাউ ॥ ১৫ ॥
একহিং বাৰ আস সব পূজী। অব কছু কহব জীভ কৰি দূজী ॥
ফোৰৈ জোগু কপাৰু অভাগা। ভলেউ কহত দুখ ৰউৰেহি লাগা ॥
কহহিং ঝূঠি ফুৰি বাত বনাঈ। তে প্ৰিয তুম্হহি কৰুই মৈং মাঈ ॥
হমহুঁ কহবি অব ঠকুৰসোহাতী। নাহিং ত মৌন ৰহব দিনু ৰাতী ॥
কৰি কুৰূপ বিধি পৰবস কীন্হা। বৱা সো লুনিঅ লহিঅ জো দীন্হা ॥
কোউ নৃপ হোউ হমহি কা হানী। চেৰি ছাডি অব হোব কি ৰানী ॥
জাৰৈ জোগু সুভাউ হমাৰা। অনভল দেখি ন জাই তুম্হাৰা ॥
তাতেং কছুক বাত অনুসাৰী। ছমিঅ দেবি বডি চূক হমাৰী ॥
দো. গূঢ কপট প্ৰিয বচন সুনি তীয অধৰবুধি ৰানি।
সুৰমাযা বস বৈৰিনিহি সুহ্দ জানি পতিআনি ॥ ১৬ ॥
সাদৰ পুনি পুনি পূঁছতি ওহী। সবৰী গান মৃগী জনু মোহী ॥
তসি মতি ফিৰী অহই জসি ভাবী। ৰহসী চেৰি ঘাত জনু ফাবী ॥
তুম্হ পূঁছহু মৈং কহত ডেৰাঊঁ। ধৰেউ মোৰ ঘৰফোৰী নাঊঁ ॥
সজি প্ৰতীতি বহুবিধি গঢি ছোলী। অৱধ সাঢসাতী তব বোলী ॥
প্ৰিয সিয ৰামু কহা তুম্হ ৰানী। ৰামহি তুম্হ প্ৰিয সো ফুৰি বানী ॥
ৰহা প্ৰথম অব তে দিন বীতে। সমউ ফিৰেং ৰিপু হোহিং পিংৰীতে ॥
ভানু কমল কুল পোষনিহাৰা। বিনু জল জাৰি কৰই সোই ছাৰা ॥
জৰি তুম্হাৰি চহ সৱতি উখাৰী। ৰূঁধহু কৰি উপাউ বৰ বাৰী ॥
দো. তুম্হহি ন সোচু সোহাগ বল নিজ বস জানহু ৰাউ।
মন মলীন মুহ মীঠ নৃপ ৰাউৰ সৰল সুভাউ ॥ ১৭ ॥
চতুৰ গঁভীৰ ৰাম মহতাৰী। বীচু পাই নিজ বাত সঁৱাৰী ॥
পঠএ ভৰতু ভূপ ননিঅউৰেং। ৰাম মাতু মত জানৱ ৰউৰেং ॥
সেৱহিং সকল সৱতি মোহি নীকেং। গৰবিত ভৰত মাতু বল পী কেং ॥
সালু তুম্হাৰ কৌসিলহি মাঈ। কপট চতুৰ নহিং হোই জনাঈ ॥
ৰাজহি তুম্হ পৰ প্ৰেমু বিসেষী। সৱতি সুভাউ সকই নহিং দেখী ॥
ৰচী প্ৰংপচু ভূপহি অপনাঈ। ৰাম তিলক হিত লগন ধৰাঈ ॥
যহ কুল উচিত ৰাম কহুঁ টীকা। সবহি সোহাই মোহি সুঠি নীকা ॥
আগিলি বাত সমুঝি ডৰু মোহী। দেউ দৈউ ফিৰি সো ফলু ওহী ॥
দো. ৰচি পচি কোটিক কুটিলপন কীন্হেসি কপট প্ৰবোধু ॥
কহিসি কথা সত সৱতি কৈ জেহি বিধি বাঢ বিৰোধু ॥ ১৮ ॥
ভাৱী বস প্ৰতীতি উৰ আঈ। পূঁছ ৰানি পুনি সপথ দেৱাঈ ॥
কা পূছহুঁ তুম্হ অবহুঁ ন জানা। নিজ হিত অনহিত পসু পহিচানা ॥
ভযউ পাখু দিন সজত সমাজূ। তুম্হ পাঈ সুধি মোহি সন আজূ ॥
খাইঅ পহিৰিঅ ৰাজ তুম্হাৰেং। সত্য কহেং নহিং দোষু হমাৰেং ॥
জৌং অসত্য কছু কহব বনাঈ। তৌ বিধি দেইহি হমহি সজাঈ ॥
ৰামহি তিলক কালি জৌং ভযঊ।þ তুম্হ কহুঁ বিপতি বীজু বিধি বযঊ ॥
ৰেখ খঁচাই কহউঁ বলু ভাষী। ভামিনি ভইহু দূধ কই মাখী ॥
জৌং সুত সহিত কৰহু সেৱকাঈ। তৌ ঘৰ ৰহহু ন আন উপাঈ ॥
দো. কদ্ৰূঁ বিনতহি দীন্হ দুখু তুম্হহি কৌসিলাঁ দেব।
ভৰতু বংদিগৃহ সেইহহিং লখনু ৰাম কে নেব ॥ ১৯ ॥
কৈকযসুতা সুনত কটু বানী। কহি ন সকই কছু সহমি সুখানী ॥
তন পসেউ কদলী জিমি কাঁপী। কুবৰীং দসন জীভ তব চাঁপী ॥
কহি কহি কোটিক কপট কহানী। ধীৰজু ধৰহু প্ৰবোধিসি ৰানী ॥
ফিৰা কৰমু প্ৰিয লাগি কুচালী। বকিহি সৰাহই মানি মৰালী ॥
সুনু মংথৰা বাত ফুৰি তোৰী। দহিনি আঁখি নিত ফৰকই মোৰী ॥
দিন প্ৰতি দেখউঁ ৰাতি কুসপনে। কহউঁ ন তোহি মোহ বস অপনে ॥
কাহ কৰৌ সখি সূধ সুভাঊ। দাহিন বাম ন জানউঁ কাঊ ॥
দো. অপনে চলত ন আজু লগি অনভল কাহুক কীন্হ।
কেহিং অঘ একহি বাৰ মোহি দৈঅঁ দুসহ দুখু দীন্হ ॥ ২০ ॥
নৈহৰ জনমু ভৰব বৰু জাই। জিঅত ন কৰবি সৱতি সেৱকাঈ ॥
অৰি বস দৈউ জিআৱত জাহী। মৰনু নীক তেহি জীৱন চাহী ॥
দীন বচন কহ বহুবিধি ৰানী। সুনি কুবৰীং তিযমাযা ঠানী ॥
অস কস কহহু মানি মন ঊনা। সুখু সোহাগু তুম্হ কহুঁ দিন দূনা ॥
জেহিং ৰাউৰ অতি অনভল তাকা। সোই পাইহি যহু ফলু পৰিপাকা ॥
জব তেং কুমত সুনা মৈং স্ৱামিনি। ভূখ ন বাসৰ নীংদ ন জামিনি ॥
পূঁছেউ গুনিন্হ ৰেখ তিন্হ খাঁচী। ভৰত ভুআল হোহিং যহ সাঁচী ॥
ভামিনি কৰহু ত কহৌং উপাঊ। হৈ তুম্হৰীং সেৱা বস ৰাঊ ॥
দো. পৰউঁ কূপ তুঅ বচন পৰ সকউঁ পূত পতি ত্যাগি।
কহসি মোৰ দুখু দেখি বড কস ন কৰব হিত লাগি ॥ ২১ ॥
কুবৰীং কৰি কবুলী কৈকেঈ। কপট ছুৰী উৰ পাহন টেঈ ॥
লখই ন ৰানি নিকট দুখু কৈংসে। চৰই হৰিত তিন বলিপসু জৈসেং ॥
সুনত বাত মৃদু অংত কঠোৰী। দেতি মনহুঁ মধু মাহুৰ ঘোৰী ॥
কহই চেৰি সুধি অহই কি নাহী। স্ৱামিনি কহিহু কথা মোহি পাহীং ॥
দুই বৰদান ভূপ সন থাতী। মাগহু আজু জুডাৱহু ছাতী ॥
সুতহি ৰাজু ৰামহি বনৱাসূ। দেহু লেহু সব সৱতি হুলাসু ॥
ভূপতি ৰাম সপথ জব কৰঈ। তব মাগেহু জেহিং বচনু ন টৰঈ ॥
হোই অকাজু আজু নিসি বীতেং। বচনু মোৰ প্ৰিয মানেহু জী তেং ॥
দো. বড কুঘাতু কৰি পাতকিনি কহেসি কোপগৃহঁ জাহু।
কাজু সঁৱাৰেহু সজগ সবু সহসা জনি পতিআহু ॥ ২২ ॥
কুবৰিহি ৰানি প্ৰানপ্ৰিয জানী। বাৰ বাৰ বডি বুদ্ধি বখানী ॥
তোহি সম হিত ন মোৰ সংসাৰা। বহে জাত কই ভইসি অধাৰা ॥
জৌং বিধি পুৰব মনোৰথু কালী। কৰৌং তোহি চখ পূতৰি আলী ॥
বহুবিধি চেৰিহি আদৰু দেঈ। কোপভৱন গৱনি কৈকেঈ ॥
বিপতি বীজু বৰষা ৰিতু চেৰী। ভুইঁ ভই কুমতি কৈকেঈ কেৰী ॥
পাই কপট জলু অংকুৰ জামা। বৰ দোউ দল দুখ ফল পৰিনামা ॥
কোপ সমাজু সাজি সবু সোঈ। ৰাজু কৰত নিজ কুমতি বিগোঈ ॥
ৰাউৰ নগৰ কোলাহলু হোঈ। যহ কুচালি কছু জান ন কোঈ ॥
দো. প্ৰমুদিত পুৰ নৰ নাৰি। সব সজহিং সুমংগলচাৰ।
এক প্ৰবিসহিং এক নিৰ্গমহিং ভীৰ ভূপ দৰবাৰ ॥ ২৩ ॥
বাল সখা সুন হিযঁ হৰষাহীং। মিলি দস পাঁচ ৰাম পহিং জাহীং ॥
প্ৰভু আদৰহিং প্ৰেমু পহিচানী। পূঁছহিং কুসল খেম মৃদু বানী ॥
ফিৰহিং ভৱন প্ৰিয আযসু পাঈ। কৰত পৰসপৰ ৰাম বডাঈ ॥
কো ৰঘুবীৰ সৰিস সংসাৰা। সীলু সনেহ নিবাহনিহাৰা।
জেংহি জেংহি জোনি কৰম বস ভ্ৰমহীং। তহঁ তহঁ ঈসু দেউ যহ হমহীং ॥
সেৱক হম স্ৱামী সিযনাহূ। হোউ নাত যহ ওৰ নিবাহূ ॥
অস অভিলাষু নগৰ সব কাহূ। কৈকযসুতা হ্দযঁ অতি দাহূ ॥
কো ন কুসংগতি পাই নসাঈ। ৰহই ন নীচ মতেং চতুৰাঈ ॥
দো. সাঁস সময সানংদ নৃপু গযউ কৈকেঈ গেহঁ।
গৱনু নিঠুৰতা নিকট কিয জনু ধৰি দেহ সনেহঁ ॥ ২৪ ॥
কোপভৱন সুনি সকুচেউ ৰাউ। ভয বস অগহুড পৰই ন পাঊ ॥
সুৰপতি বসই বাহঁবল জাকে। নৰপতি সকল ৰহহিং ৰুখ তাকেং ॥
সো সুনি তিয ৰিস গযউ সুখাঈ। দেখহু কাম প্ৰতাপ বডাঈ ॥
সূল কুলিস অসি অঁগৱনিহাৰে। তে ৰতিনাথ সুমন সৰ মাৰে ॥
সভয নৰেসু প্ৰিযা পহিং গযঊ। দেখি দসা দুখু দাৰুন ভযঊ ॥
ভূমি সযন পটু মোট পুৰানা। দিএ ডাৰি তন ভূষণ নানা ॥
কুমতিহি কসি কুবেষতা ফাবী। অন অহিৱাতু সূচ জনু ভাবী ॥
জাই নিকট নৃপু কহ মৃদু বানী। প্ৰানপ্ৰিযা কেহি হেতু ৰিসানী ॥
ছং. কেহি হেতু ৰানি ৰিসানি পৰসত পানি পতিহি নেৱাৰঈ।
মানহুঁ সৰোষ ভুঅংগ ভামিনি বিষম ভাঁতি নিহাৰঈ ॥
দোউ বাসনা ৰসনা দসন বৰ মৰম ঠাহৰু দেখঈ।
তুলসী নৃপতি ভৱতব্যতা বস কাম কৌতুক লেখঈ ॥
সো. বাৰ বাৰ কহ ৰাউ সুমুখি সুলোচিনি পিকবচনি।
কাৰন মোহি সুনাউ গজগামিনি নিজ কোপ কৰ ॥ ২৫ ॥
অনহিত তোৰ প্ৰিযা কেইঁ কীন্হা। কেহি দুই সিৰ কেহি জমু চহ লীন্হা ॥
কহু কেহি ৰংকহি কৰৌ নৰেসূ। কহু কেহি নৃপহি নিকাসৌং দেসূ ॥
সকউঁ তোৰ অৰি অমৰউ মাৰী। কাহ কীট বপুৰে নৰ নাৰী ॥
জানসি মোৰ সুভাউ বৰোৰূ। মনু তৱ আনন চংদ চকোৰূ ॥
প্ৰিযা প্ৰান সুত সৰবসু মোৰেং। পৰিজন প্ৰজা সকল বস তোৰেং ॥
জৌং কছু কহৌ কপটু কৰি তোহী। ভামিনি ৰাম সপথ সত মোহী ॥
বিহসি মাগু মনভাৱতি বাতা। ভূষন সজহি মনোহৰ গাতা ॥
ঘৰী কুঘৰী সমুঝি জিযঁ দেখূ। বেগি প্ৰিযা পৰিহৰহি কুবেষূ ॥
দো. যহ সুনি মন গুনি সপথ বডি বিহসি উঠী মতিমংদ।
ভূষন সজতি বিলোকি মৃগু মনহুঁ কিৰাতিনি ফংদ ॥ ২৬ ॥
পুনি কহ ৰাউ সুহ্ৰদ জিযঁ জানী। প্ৰেম পুলকি মৃদু মংজুল বানী ॥
ভামিনি ভযউ তোৰ মনভাৱা। ঘৰ ঘৰ নগৰ অনংদ বধাৱা ॥
ৰামহি দেউঁ কালি জুবৰাজূ। সজহি সুলোচনি মংগল সাজূ ॥
দলকি উঠেউ সুনি হ্ৰদউ কঠোৰূ। জনু ছুই গযউ পাক বৰতোৰূ ॥
ঐসিউ পীৰ বিহসি তেহি গোঈ। চোৰ নাৰি জিমি প্ৰগটি ন ৰোঈ ॥
লখহিং ন ভূপ কপট চতুৰাঈ। কোটি কুটিল মনি গুৰূ পঢাঈ ॥
জদ্যপি নীতি নিপুন নৰনাহূ। নাৰিচৰিত জলনিধি অৱগাহূ ॥
কপট সনেহু বঢাই বহোৰী। বোলী বিহসি নযন মুহু মোৰী ॥
দো. মাগু মাগু পৈ কহহু পিয কবহুঁ ন দেহু ন লেহু।
দেন কহেহু বৰদান দুই তেউ পাৱত সংদেহু ॥ ২৭ ॥
জানেউঁ মৰমু ৰাউ হঁসি কহঈ। তুম্হহি কোহাব পৰম প্ৰিয অহঈ ॥
থাতি ৰাখি ন মাগিহু কাঊ। বিসৰি গযউ মোহি ভোৰ সুভাঊ ॥
ঝূঠেহুঁ হমহি দোষু জনি দেহূ। দুই কৈ চাৰি মাগি মকু লেহূ ॥
ৰঘুকুল ৰীতি সদা চলি আঈ। প্ৰান জাহুঁ বৰু বচনু ন জাঈ ॥
নহিং অসত্য সম পাতক পুংজা। গিৰি সম হোহিং কি কোটিক গুংজা ॥
সত্যমূল সব সুকৃত সুহাএ। বেদ পুৰান বিদিত মনু গাএ ॥
তেহি পৰ ৰাম সপথ কৰি আঈ। সুকৃত সনেহ অৱধি ৰঘুৰাঈ ॥
বাত দৃঢাই কুমতি হঁসি বোলী। কুমত কুবিহগ কুলহ জনু খোলী ॥
দো. ভূপ মনোৰথ সুভগ বনু সুখ সুবিহংগ সমাজু।
ভিল্লনি জিমি ছাডন চহতি বচনু ভযংকৰু বাজু ॥ ২৮ ॥
মাসপাৰাযণ, তেৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
সুনহু প্ৰানপ্ৰিয ভাৱত জী কা। দেহু এক বৰ ভৰতহি টীকা ॥
মাগউঁ দূসৰ বৰ কৰ জোৰী। পুৰৱহু নাথ মনোৰথ মোৰী ॥
তাপস বেষ বিসেষি উদাসী। চৌদহ বৰিস ৰামু বনবাসী ॥
সুনি মৃদু বচন ভূপ হিযঁ সোকূ। সসি কৰ ছুঅত বিকল জিমি কোকূ ॥
গযউ সহমি নহিং কছু কহি আৱা। জনু সচান বন ঝপটেউ লাৱা ॥
বিবৰন ভযউ নিপট নৰপালূ। দামিনি হনেউ মনহুঁ তৰু তালূ ॥
মাথে হাথ মূদি দোউ লোচন। তনু ধৰি সোচু লাগ জনু সোচন ॥
মোৰ মনোৰথু সুৰতৰু ফূলা। ফৰত কৰিনি জিমি হতেউ সমূলা ॥
অৱধ উজাৰি কীন্হি কৈকেঈং। দীন্হসি অচল বিপতি কৈ নেঈং ॥
দো. কৱনেং অৱসৰ কা ভযউ গযউঁ নাৰি বিস্ৱাস।
জোগ সিদ্ধি ফল সময জিমি জতিহি অবিদ্যা নাস ॥ ২৯ ॥
এহি বিধি ৰাউ মনহিং মন ঝাঁখা। দেখি কুভাঁতি কুমতি মন মাখা ॥
ভৰতু কি ৰাউৰ পূত ন হোহীং। আনেহু মোল বেসাহি কি মোহী ॥
জো সুনি সৰু অস লাগ তুম্হাৰেং। কাহে ন বোলহু বচনু সঁভাৰে ॥
দেহু উতৰু অনু কৰহু কি নাহীং। সত্যসংধ তুম্হ ৰঘুকুল মাহীং ॥
দেন কহেহু অব জনি বৰু দেহূ। তজহুঁ সত্য জগ অপজসু লেহূ ॥
সত্য সৰাহি কহেহু বৰু দেনা। জানেহু লেইহি মাগি চবেনা ॥
সিবি দধীচি বলি জো কছু ভাষা। তনু ধনু তজেউ বচন পনু ৰাখা ॥
অতি কটু বচন কহতি কৈকেঈ। মানহুঁ লোন জৰে পৰ দেঈ ॥
দো. ধৰম ধুৰংধৰ ধীৰ ধৰি নযন উঘাৰে ৰাযঁ।
সিৰু ধুনি লীন্হি উসাস অসি মাৰেসি মোহি কুঠাযঁ ॥ ৩০ ॥
আগেং দীখি জৰত ৰিস ভাৰী। মনহুঁ ৰোষ তৰৱাৰি উঘাৰী ॥
মূঠি কুবুদ্ধি ধাৰ নিঠুৰাঈ। ধৰী কূবৰীং সান বনাঈ ॥
লখী মহীপ কৰাল কঠোৰা। সত্য কি জীৱনু লেইহি মোৰা ॥
বোলে ৰাউ কঠিন কৰি ছাতী। বানী সবিনয তাসু সোহাতী ॥
প্ৰিযা বচন কস কহসি কুভাঁতী। ভীৰ প্ৰতীতি প্ৰীতি কৰি হাঁতী ॥
মোৰেং ভৰতু ৰামু দুই আঁখী। সত্য কহউঁ কৰি সংকৰূ সাখী ॥
অৱসি দূতু মৈং পঠইব প্ৰাতা। ঐহহিং বেগি সুনত দোউ ভ্ৰাতা ॥
সুদিন সোধি সবু সাজু সজাঈ। দেউঁ ভৰত কহুঁ ৰাজু বজাঈ ॥
দো. লোভু ন ৰামহি ৰাজু কৰ বহুত ভৰত পৰ প্ৰীতি।
মৈং বড ছোট বিচাৰি জিযঁ কৰত ৰহেউঁ নৃপনীতি ॥ ৩১ ॥
ৰাম সপথ সত কহূঁ সুভাঊ। ৰামমাতু কছু কহেউ ন কাঊ ॥
মৈং সবু কীন্হ তোহি বিনু পূঁছেং। তেহি তেং পৰেউ মনোৰথু ছূছেং ॥
ৰিস পৰিহৰূ অব মংগল সাজূ। কছু দিন গএঁ ভৰত জুবৰাজূ ॥
একহি বাত মোহি দুখু লাগা। বৰ দূসৰ অসমংজস মাগা ॥
অজহুঁ হৃদয জৰত তেহি আঁচা। ৰিস পৰিহাস কি সাঁচেহুঁ সাঁচা ॥
কহু তজি ৰোষু ৰাম অপৰাধূ। সবু কোউ কহই ৰামু সুঠি সাধূ ॥
তুহূঁ সৰাহসি কৰসি সনেহূ। অব সুনি মোহি ভযউ সংদেহূ ॥
জাসু সুভাউ অৰিহি অনুকূলা। সো কিমি কৰিহি মাতু প্ৰতিকূলা ॥
দো. প্ৰিযা হাস ৰিস পৰিহৰহি মাগু বিচাৰি বিবেকু।
জেহিং দেখাঁ অব নযন ভৰি ভৰত ৰাজ অভিষেকু ॥ ৩২ ॥
জিঐ মীন বৰূ বাৰি বিহীনা। মনি বিনু ফনিকু জিঐ দুখ দীনা ॥
কহউঁ সুভাউ ন ছলু মন মাহীং। জীৱনু মোৰ ৰাম বিনু নাহীং ॥
সমুঝি দেখু জিযঁ প্ৰিযা প্ৰবীনা। জীৱনু ৰাম দৰস আধীনা ॥
সুনি ম্ৰদু বচন কুমতি অতি জৰঈ। মনহুঁ অনল আহুতি ঘৃত পৰঈ ॥
কহই কৰহু কিন কোটি উপাযা। ইহাঁ ন লাগিহি ৰাউৰি মাযা ॥
দেহু কি লেহু অজসু কৰি নাহীং। মোহি ন বহুত প্ৰপংচ সোহাহীং।
ৰামু সাধু তুম্হ সাধু সযানে। ৰামমাতু ভলি সব পহিচানে ॥
জস কৌসিলাঁ মোৰ ভল তাকা। তস ফলু উন্হহি দেউঁ কৰি সাকা ॥
দো. হোত প্ৰাত মুনিবেষ ধৰি জৌং ন ৰামু বন জাহিং।
মোৰ মৰনু ৰাউৰ অজস নৃপ সমুঝিঅ মন মাহিং ॥ ৩৩ ॥
অস কহি কুটিল ভঈ উঠি ঠাঢী। মানহুঁ ৰোষ তৰংগিনি বাঢী ॥
পাপ পহাৰ প্ৰগট ভই সোঈ। ভৰী ক্ৰোধ জল জাই ন জোঈ ॥
দোউ বৰ কূল কঠিন হঠ ধাৰা। ভৱঁৰ কূবৰী বচন প্ৰচাৰা ॥
ঢাহত ভূপৰূপ তৰু মূলা। চলী বিপতি বাৰিধি অনুকূলা ॥
লখী নৰেস বাত ফুৰি সাঁচী। তিয মিস মীচু সীস পৰ নাচী ॥
গহি পদ বিনয কীন্হ বৈঠাৰী। জনি দিনকৰ কুল হোসি কুঠাৰী ॥
মাগু মাথ অবহীং দেউঁ তোহী। ৰাম বিৰহঁ জনি মাৰসি মোহী ॥
ৰাখু ৰাম কহুঁ জেহি তেহি ভাঁতী। নাহিং ত জৰিহি জনম ভৰি ছাতী ॥
দো. দেখী ব্যাধি অসাধ নৃপু পৰেউ ধৰনি ধুনি মাথ।
কহত পৰম আৰত বচন ৰাম ৰাম ৰঘুনাথ ॥ ৩৪ ॥
ব্যাকুল ৰাউ সিথিল সব গাতা। কৰিনি কলপতৰু মনহুঁ নিপাতা ॥
কংঠু সূখ মুখ আৱ ন বানী। জনু পাঠীনু দীন বিনু পানী ॥
পুনি কহ কটু কঠোৰ কৈকেঈ। মনহুঁ ঘায মহুঁ মাহুৰ দেঈ ॥
জৌং অংতহুঁ অস কৰতবু ৰহেঊ। মাগু মাগু তুম্হ কেহিং বল কহেঊ ॥
দুই কি হোই এক সময ভুআলা। হঁসব ঠঠাই ফুলাউব গালা ॥
দানি কহাউব অৰু কৃপনাঈ। হোই কি খেম কুসল ৰৌতাঈ ॥
ছাডহু বচনু কি ধীৰজু ধৰহূ। জনি অবলা জিমি কৰুনা কৰহূ ॥
তনু তিয তনয ধামু ধনু ধৰনী। সত্যসংধ কহুঁ তৃন সম বৰনী ॥
দো. মৰম বচন সুনি ৰাউ কহ কহু কছু দোষু ন তোৰ।
লাগেউ তোহি পিসাচ জিমি কালু কহাৱত মোৰ ॥ ৩৫ ॥
û
চহত ন ভৰত ভূপতহি ভোৰেং। বিধি বস কুমতি বসী জিয তোৰেং ॥
সো সবু মোৰ পাপ পৰিনামূ। ভযউ কুঠাহৰ জেহিং বিধি বামূ ॥
সুবস বসিহি ফিৰি অৱধ সুহাঈ। সব গুন ধাম ৰাম প্ৰভুতাঈ ॥
কৰিহহিং ভাই সকল সেৱকাঈ। হোইহি তিহুঁ পুৰ ৰাম বডাঈ ॥
তোৰ কলংকু মোৰ পছিতাঊ। মুএহুঁ ন মিটহি ন জাইহি কাঊ ॥
অব তোহি নীক লাগ কৰু সোঈ। লোচন ওট বৈঠু মুহু গোঈ ॥
জব লগি জিঔং কহউঁ কৰ জোৰী। তব লগি জনি কছু কহসি বহোৰী ॥
ফিৰি পছিতৈহসি অংত অভাগী। মাৰসি গাই নহাৰু লাগী ॥
দো. পৰেউ ৰাউ কহি কোটি বিধি কাহে কৰসি নিদানু।
কপট সযানি ন কহতি কছু জাগতি মনহুঁ মসানু ॥ ৩৬ ॥
ৰাম ৰাম ৰট বিকল ভুআলূ। জনু বিনু পংখ বিহংগ বেহালূ ॥
হৃদযঁ মনাৱ ভোৰু জনি হোঈ। ৰামহি জাই কহৈ জনি কোঈ ॥
উদউ কৰহু জনি ৰবি ৰঘুকুল গুৰ। অৱধ বিলোকি সূল হোইহি উৰ ॥
ভূপ প্ৰীতি কৈকই কঠিনাঈ। উভয অৱধি বিধি ৰচী বনাঈ ॥
বিলপত নৃপহি ভযউ ভিনুসাৰা। বীনা বেনু সংখ ধুনি দ্ৱাৰা ॥
পঢহিং ভাট গুন গাৱহিং গাযক। সুনত নৃপহি জনু লাগহিং সাযক ॥
মংগল সকল সোহাহিং ন কৈসেং। সহগামিনিহি বিভূষন জৈসেং ॥
তেহিং নিসি নীদ পৰী নহি কাহূ। ৰাম দৰস লালসা উছাহূ ॥
দো. দ্ৱাৰ ভীৰ সেৱক সচিৱ কহহিং উদিত ৰবি দেখি।
জাগেউ অজহুঁ ন অৱধপতি কাৰনু কৱনু বিসেষি ॥ ৩৭ ॥
পছিলে পহৰ ভূপু নিত জাগা। আজু হমহি বড অচৰজু লাগা ॥
জাহু সুমংত্ৰ জগাৱহু জাঈ। কীজিঅ কাজু ৰজাযসু পাঈ ॥
গএ সুমংত্ৰু তব ৰাউৰ মাহী। দেখি ভযাৱন জাত ডেৰাহীং ॥
ধাই খাই জনু জাই ন হেৰা। মানহুঁ বিপতি বিষাদ বসেৰা ॥
পূছেং কোউ ন ঊতৰু দেঈ। গএ জেংহিং ভৱন ভূপ কৈকৈঈ ॥
কহি জযজীৱ বৈঠ সিৰু নাঈ। দৈখি ভূপ গতি গযউ সুখাঈ ॥
সোচ বিকল বিবৰন মহি পৰেঊ। মানহুঁ কমল মূলু পৰিহৰেঊ ॥
সচিউ সভীত সকই নহিং পূঁছী। বোলী অসুভ ভৰী সুভ ছূছী ॥
দো. পৰী ন ৰাজহি নীদ নিসি হেতু জান জগদীসু।
ৰামু ৰামু ৰটি ভোৰু কিয কহই ন মৰমু মহীসু ॥ ৩৮ ॥
আনহু ৰামহি বেগি বোলাঈ। সমাচাৰ তব পূঁছেহু আঈ ॥
চলেউ সুমংত্ৰ ৰায ৰূখ জানী। লখী কুচালি কীন্হি কছু ৰানী ॥
সোচ বিকল মগ পৰই ন পাঊ। ৰামহি বোলি কহিহি কা ৰাঊ ॥
উৰ ধৰি ধীৰজু গযউ দুআৰেং। পূছঁহিং সকল দেখি মনু মাৰেং ॥
সমাধানু কৰি সো সবহী কা। গযউ জহাঁ দিনকৰ কুল টীকা ॥
ৰামু সুমংত্ৰহি আৱত দেখা। আদৰু কীন্হ পিতা সম লেখা ॥
নিৰখি বদনু কহি ভূপ ৰজাঈ। ৰঘুকুলদীপহি চলেউ লেৱাঈ ॥
ৰামু কুভাঁতি সচিৱ সঁগ জাহীং। দেখি লোগ জহঁ তহঁ বিলখাহীং ॥
দো. জাই দীখ ৰঘুবংসমনি নৰপতি নিপট কুসাজু ॥
সহমি পৰেউ লখি সিংঘিনিহি মনহুঁ বৃদ্ধ গজৰাজু ॥ ৩৯ ॥
সূখহিং অধৰ জৰই সবু অংগূ। মনহুঁ দীন মনিহীন ভুঅংগূ ॥
সৰুষ সমীপ দীখি কৈকেঈ। মানহুঁ মীচু ঘৰী গনি লেঈ ॥
কৰুনাময মৃদু ৰাম সুভাঊ। প্ৰথম দীখ দুখু সুনা ন কাঊ ॥
তদপি ধীৰ ধৰি সমউ বিচাৰী। পূঁছী মধুৰ বচন মহতাৰী ॥
মোহি কহু মাতু তাত দুখ কাৰন। কৰিঅ জতন জেহিং হোই নিৱাৰন ॥
সুনহু ৰাম সবু কাৰন এহূ। ৰাজহি তুম পৰ বহুত সনেহূ ॥
দেন কহেন্হি মোহি দুই বৰদানা। মাগেউঁ জো কছু মোহি সোহানা।
সো সুনি ভযউ ভূপ উৰ সোচূ। ছাডি ন সকহিং তুম্হাৰ সঁকোচূ ॥
দো. সুত সনেহ ইত বচনু উত সংকট পৰেউ নৰেসু।
সকহু ন আযসু ধৰহু সিৰ মেটহু কঠিন কলেসু ॥ ৪০ ॥
নিধৰক বৈঠি কহই কটু বানী। সুনত কঠিনতা অতি অকুলানী ॥
জীভ কমান বচন সৰ নানা। মনহুঁ মহিপ মৃদু লচ্ছ সমানা ॥
জনু কঠোৰপনু ধৰেং সৰীৰূ। সিখই ধনুষবিদ্যা বৰ বীৰূ ॥
সব প্ৰসংগু ৰঘুপতিহি সুনাঈ। বৈঠি মনহুঁ তনু ধৰি নিঠুৰাঈ ॥
মন মুসকাই ভানুকুল ভানু। ৰামু সহজ আনংদ নিধানূ ॥
বোলে বচন বিগত সব দূষন। মৃদু মংজুল জনু বাগ বিভূষন ॥
সুনু জননী সোই সুতু বডভাগী। জো পিতু মাতু বচন অনুৰাগী ॥
তনয মাতু পিতু তোষনিহাৰা। দুৰ্লভ জননি সকল সংসাৰা ॥
দো. মুনিগন মিলনু বিসেষি বন সবহি ভাঁতি হিত মোৰ।
তেহি মহঁ পিতু আযসু বহুৰি সংমত জননী তোৰ ॥ ৪১ ॥
ভৰত প্ৰানপ্ৰিয পাৱহিং ৰাজূ। বিধি সব বিধি মোহি সনমুখ আজু।
জোং ন জাউঁ বন ঐসেহু কাজা। প্ৰথম গনিঅ মোহি মূঢ সমাজা ॥
সেৱহিং অৰঁডু কলপতৰু ত্যাগী। পৰিহৰি অমৃত লেহিং বিষু মাগী ॥
তেউ ন পাই অস সমউ চুকাহীং। দেখু বিচাৰি মাতু মন মাহীং ॥
অংব এক দুখু মোহি বিসেষী। নিপট বিকল নৰনাযকু দেখী ॥
থোৰিহিং বাত পিতহি দুখ ভাৰী। হোতি প্ৰতীতি ন মোহি মহতাৰী ॥
ৰাউ ধীৰ গুন উদধি অগাধূ। ভা মোহি তে কছু বড অপৰাধূ ॥
জাতেং মোহি ন কহত কছু ৰাঊ। মোৰি সপথ তোহি কহু সতিভাঊ ॥
দো. সহজ সৰল ৰঘুবৰ বচন কুমতি কুটিল কৰি জান।
চলই জোংক জল বক্ৰগতি জদ্যপি সলিলু সমান ॥ ৪২ ॥
ৰহসী ৰানি ৰাম ৰুখ পাঈ। বোলী কপট সনেহু জনাঈ ॥
সপথ তুম্হাৰ ভৰত কৈ আনা। হেতু ন দূসৰ মৈ কছু জানা ॥
তুম্হ অপৰাধ জোগু নহিং তাতা। জননী জনক বংধু সুখদাতা ॥
ৰাম সত্য সবু জো কছু কহহূ। তুম্হ পিতু মাতু বচন ৰত অহহূ ॥
পিতহি বুঝাই কহহু বলি সোঈ। চৌথেংপন জেহিং অজসু ন হোঈ ॥
তুম্হ সম সুঅন সুকৃত জেহিং দীন্হে। উচিত ন তাসু নিৰাদৰু কীন্হে ॥
লাগহিং কুমুখ বচন সুভ কৈসে। মগহঁ গযাদিক তীৰথ জৈসে ॥
ৰামহি মাতু বচন সব ভাএ। জিমি সুৰসৰি গত সলিল সুহাএ ॥
দো. গই মুৰুছা ৰামহি সুমিৰি নৃপ ফিৰি কৰৱট লীন্হ।
সচিৱ ৰাম আগমন কহি বিনয সময সম কীন্হ ॥ ৪৩ ॥
অৱনিপ অকনি ৰামু পগু ধাৰে। ধৰি ধীৰজু তব নযন উঘাৰে ॥
সচিৱঁ সঁভাৰি ৰাউ বৈঠাৰে। চৰন পৰত নৃপ ৰামু নিহাৰে ॥
লিএ সনেহ বিকল উৰ লাঈ। গৈ মনি মনহুঁ ফনিক ফিৰি পাঈ ॥
ৰামহি চিতই ৰহেউ নৰনাহূ। চলা বিলোচন বাৰি প্ৰবাহূ ॥
সোক বিবস কছু কহৈ ন পাৰা। হৃদযঁ লগাৱত বাৰহিং বাৰা ॥
বিধিহি মনাৱ ৰাউ মন মাহীং। জেহিং ৰঘুনাথ ন কানন জাহীং ॥
সুমিৰি মহেসহি কহই নিহোৰী। বিনতী সুনহু সদাসিৱ মোৰী ॥
আসুতোষ তুম্হ অৱঢৰ দানী। আৰতি হৰহু দীন জনু জানী ॥
দো. তুম্হ প্ৰেৰক সব কে হৃদযঁ সো মতি ৰামহি দেহু।
বচনু মোৰ তজি ৰহহি ঘৰ পৰিহৰি সীলু সনেহু ॥ ৪৪ ॥
অজসু হোউ জগ সুজসু নসাঊ। নৰক পৰৌ বৰু সুৰপুৰু জাঊ ॥
সব দুখ দুসহ সহাৱহু মোহী। লোচন ওট ৰামু জনি হোংহী ॥
অস মন গুনই ৰাউ নহিং বোলা। পীপৰ পাত সৰিস মনু ডোলা ॥
ৰঘুপতি পিতহি প্ৰেমবস জানী। পুনি কছু কহিহি মাতু অনুমানী ॥
দেস কাল অৱসৰ অনুসাৰী। বোলে বচন বিনীত বিচাৰী ॥
তাত কহউঁ কছু কৰউঁ ঢিঠাঈ। অনুচিতু ছমব জানি লৰিকাঈ ॥
অতি লঘু বাত লাগি দুখু পাৱা। কাহুঁ ন মোহি কহি প্ৰথম জনাৱা ॥
দেখি গোসাইঁহি পূঁছিউঁ মাতা। সুনি প্ৰসংগু ভএ সীতল গাতা ॥
দো. মংগল সময সনেহ বস সোচ পৰিহৰিঅ তাত।
আযসু দেইঅ হৰষি হিযঁ কহি পুলকে প্ৰভু গাত ॥ ৪৫ ॥
ধন্য জনমু জগতীতল তাসূ। পিতহি প্ৰমোদু চৰিত সুনি জাসূ ॥
চাৰি পদাৰথ কৰতল তাকেং। প্ৰিয পিতু মাতু প্ৰান সম জাকেং ॥
আযসু পালি জনম ফলু পাঈ। ঐহউঁ বেগিহিং হোউ ৰজাঈ ॥
বিদা মাতু সন আৱউঁ মাগী। চলিহউঁ বনহি বহুৰি পগ লাগী ॥
অস কহি ৰাম গৱনু তব কীন্হা। ভূপ সোক বসু উতৰু ন দীন্হা ॥
নগৰ ব্যাপি গই বাত সুতীছী। ছুঅত চঢী জনু সব তন বীছী ॥
সুনি ভএ বিকল সকল নৰ নাৰী। বেলি বিটপ জিমি দেখি দৱাৰী ॥
জো জহঁ সুনই ধুনই সিৰু সোঈ। বড বিষাদু নহিং ধীৰজু হোঈ ॥
দো. মুখ সুখাহিং লোচন স্ত্ৰৱহি সোকু ন হৃদযঁ সমাই।
মনহুঁ কৰুন ৰস কটকঈ উতৰী অৱধ বজাই ॥ ৪৬ ॥
মিলেহি মাঝ বিধি বাত বেগাৰী। জহঁ তহঁ দেহিং কৈকেইহি গাৰী ॥
এহি পাপিনিহি বূঝি কা পৰেঊ। ছাই ভৱন পৰ পাৱকু ধৰেঊ ॥
নিজ কৰ নযন কাঢি চহ দীখা। ডাৰি সুধা বিষু চাহত চীখা ॥
কুটিল কঠোৰ কুবুদ্ধি অভাগী। ভই ৰঘুবংস বেনু বন আগী ॥
পালৱ বৈঠি পেডু এহিং কাটা। সুখ মহুঁ সোক ঠাটু ধৰি ঠাটা ॥
সদা ৰামু এহি প্ৰান সমানা। কাৰন কৱন কুটিলপনু ঠানা ॥
সত্য কহহিং কবি নাৰি সুভাঊ। সব বিধি অগহু অগাধ দুৰাঊ ॥
নিজ প্ৰতিবিংবু বৰুকু গহি জাঈ। জানি ন জাই নাৰি গতি ভাঈ ॥
দো. কাহ ন পাৱকু জাৰি সক কা ন সমুদ্ৰ সমাই।
কা ন কৰৈ অবলা প্ৰবল কেহি জগ কালু ন খাই ॥ ৪৭ ॥
কা সুনাই বিধি কাহ সুনাৱা। কা দেখাই চহ কাহ দেখাৱা ॥
এক কহহিং ভল ভূপ ন কীন্হা। বৰু বিচাৰি নহিং কুমতিহি দীন্হা ॥
জো হঠি ভযউ সকল দুখ ভাজনু। অবলা বিবস গ্যানু গুনু গা জনু ॥
এক ধৰম পৰমিতি পহিচানে। নৃপহি দোসু নহিং দেহিং সযানে ॥
সিবি দধীচি হৰিচংদ কহানী। এক এক সন কহহিং বখানী ॥
এক ভৰত কৰ সংমত কহহীং। এক উদাস ভাযঁ সুনি ৰহহীং ॥
কান মূদি কৰ ৰদ গহি জীহা। এক কহহিং যহ বাত অলীহা ॥
সুকৃত জাহিং অস কহত তুম্হাৰে। ৰামু ভৰত কহুঁ প্ৰানপিআৰে ॥
দো. চংদু চৱৈ বৰু অনল কন সুধা হোই বিষতূল।
সপনেহুঁ কবহুঁ ন কৰহিং কিছু ভৰতু ৰাম প্ৰতিকূল ॥ ৪৮ ॥
এক বিধাতহিং দূষনু দেংহীং। সুধা দেখাই দীন্হ বিষু জেহীং ॥
খৰভৰু নগৰ সোচু সব কাহূ। দুসহ দাহু উৰ মিটা উছাহূ ॥
বিপ্ৰবধূ কুলমান্য জঠেৰী। জে প্ৰিয পৰম কৈকেঈ কেৰী ॥
লগীং দেন সিখ সীলু সৰাহী। বচন বানসম লাগহিং তাহী ॥
ভৰতু ন মোহি প্ৰিয ৰাম সমানা। সদা কহহু যহু সবু জগু জানা ॥
কৰহু ৰাম পৰ সহজ সনেহূ। কেহিং অপৰাধ আজু বনু দেহূ ॥
কবহুঁ ন কিযহু সৱতি আৰেসূ। প্ৰীতি প্ৰতীতি জান সবু দেসূ ॥
কৌসল্যাঁ অব কাহ বিগাৰা। তুম্হ জেহি লাগি বজ্ৰ পুৰ পাৰা ॥
দো. সীয কি পিয সঁগু পৰিহৰিহি লখনু কি ৰহিহহিং ধাম।
ৰাজু কি ভূঁজব ভৰত পুৰ নৃপু কি জীহি বিনু ৰাম ॥ ৪৯ ॥
অস বিচাৰি উৰ ছাডহু কোহূ। সোক কলংক কোঠি জনি হোহূ ॥
ভৰতহি অৱসি দেহু জুবৰাজূ। কানন কাহ ৰাম কৰ কাজূ ॥
নাহিন ৰামু ৰাজ কে ভূখে। ধৰম ধুৰীন বিষয ৰস ৰূখে ॥
গুৰ গৃহ বসহুঁ ৰামু তজি গেহূ। নৃপ সন অস বৰু দূসৰ লেহূ ॥
জৌং নহিং লগিহহু কহেং হমাৰে। নহিং লাগিহি কছু হাথ তুম্হাৰে ॥
জৌং পৰিহাস কীন্হি কছু হোঈ। তৌ কহি প্ৰগট জনাৱহু সোঈ ॥
ৰাম সৰিস সুত কানন জোগূ। কাহ কহিহি সুনি তুম্হ কহুঁ লোগূ ॥
উঠহু বেগি সোই কৰহু উপাঈ। জেহি বিধি সোকু কলংকু নসাঈ ॥
ছং. জেহি ভাঁতি সোকু কলংকু জাই উপায কৰি কুল পালহী।
হঠি ফেৰু ৰামহি জাত বন জনি বাত দূসৰি চালহী ॥
জিমি ভানু বিনু দিনু প্ৰান বিনু তনু চংদ বিনু জিমি জামিনী।
তিমি অৱধ তুলসীদাস প্ৰভু বিনু সমুঝি ধৌং জিযঁ ভামিনী ॥
সো. সখিন্হ সিখাৱনু দীন্হ সুনত মধুৰ পৰিনাম হিত।
তেইঁ কছু কান ন কীন্হ কুটিল প্ৰবোধী কূবৰী ॥ ৫০ ॥
উতৰু ন দেই দুসহ ৰিস ৰূখী। মৃগিন্হ চিতৱ জনু বাঘিনি ভূখী ॥
ব্যাধি অসাধি জানি তিন্হ ত্যাগী। চলীং কহত মতিমংদ অভাগী ॥
ৰাজু কৰত যহ দৈঅঁ বিগোঈ। কীন্হেসি অস জস কৰই ন কোঈ ॥
এহি বিধি বিলপহিং পুৰ নৰ নাৰীং। দেহিং কুচালিহি কোটিক গাৰীং ॥
জৰহিং বিষম জৰ লেহিং উসাসা। কৱনি ৰাম বিনু জীৱন আসা ॥
বিপুল বিযোগ প্ৰজা অকুলানী। জনু জলচৰ গন সূখত পানী ॥
অতি বিষাদ বস লোগ লোগাঈ। গএ মাতু পহিং ৰামু গোসাঈ ॥
মুখ প্ৰসন্ন চিত চৌগুন চাঊ। মিটা সোচু জনি ৰাখৈ ৰাঊ ॥
দো. নৱ গযংদু ৰঘুবীৰ মনু ৰাজু অলান সমান।
ছূট জানি বন গৱনু সুনি উৰ অনংদু অধিকান ॥ ৫১ ॥
ৰঘুকুলতিলক জোৰি দোউ হাথা। মুদিত মাতু পদ নাযউ মাথা ॥
দীন্হি অসীস লাই উৰ লীন্হে। ভূষন বসন নিছাৱৰি কীন্হে ॥
বাৰ বাৰ মুখ চুংবতি মাতা। নযন নেহ জলু পুলকিত গাতা ॥
গোদ ৰাখি পুনি হৃদযঁ লগাএ। স্ত্ৰৱত প্ৰেনৰস পযদ সুহাএ ॥
প্ৰেমু প্ৰমোদু ন কছু কহি জাঈ। ৰংক ধনদ পদবী জনু পাঈ ॥
সাদৰ সুংদৰ বদনু নিহাৰী। বোলী মধুৰ বচন মহতাৰী ॥
কহহু তাত জননী বলিহাৰী। কবহিং লগন মুদ মংগলকাৰী ॥
সুকৃত সীল সুখ সীৱঁ সুহাঈ। জনম লাভ কই অৱধি অঘাঈ ॥
দো. জেহি চাহত নৰ নাৰি সব অতি আৰত এহি ভাঁতি।
জিমি চাতক চাতকি তৃষিত বৃষ্টি সৰদ ৰিতু স্ৱাতি ॥ ৫২ ॥
তাত জাউঁ বলি বেগি নহাহূ। জো মন ভাৱ মধুৰ কছু খাহূ ॥
পিতু সমীপ তব জাএহু ভৈআ। ভই বডি বাৰ জাই বলি মৈআ ॥
মাতু বচন সুনি অতি অনুকূলা। জনু সনেহ সুৰতৰু কে ফূলা ॥
সুখ মকৰংদ ভৰে শ্ৰিযমূলা। নিৰখি ৰাম মনু ভৱৰুঁ ন ভূলা ॥
ধৰম ধুৰীন ধৰম গতি জানী। কহেউ মাতু সন অতি মৃদু বানী ॥
পিতাঁ দীন্হ মোহি কানন ৰাজূ। জহঁ সব ভাঁতি মোৰ বড কাজূ ॥
আযসু দেহি মুদিত মন মাতা। জেহিং মুদ মংগল কানন জাতা ॥
জনি সনেহ বস ডৰপসি ভোৰেং। আনঁদু অংব অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
দো. বৰষ চাৰিদস বিপিন বসি কৰি পিতু বচন প্ৰমান।
আই পায পুনি দেখিহউঁ মনু জনি কৰসি মলান ॥ ৫৩ ॥
বচন বিনীত মধুৰ ৰঘুবৰ কে। সৰ সম লগে মাতু উৰ কৰকে ॥
সহমি সূখি সুনি সীতলি বানী। জিমি জৱাস পৰেং পাৱস পানী ॥
কহি ন জাই কছু হৃদয বিষাদূ। মনহুঁ মৃগী সুনি কেহৰি নাদূ ॥
নযন সজল তন থৰ থৰ কাঁপী। মাজহি খাই মীন জনু মাপী ॥
ধৰি ধীৰজু সুত বদনু নিহাৰী। গদগদ বচন কহতি মহতাৰী ॥
তাত পিতহি তুম্হ প্ৰানপিআৰে। দেখি মুদিত নিত চৰিত তুম্হাৰে ॥
ৰাজু দেন কহুঁ সুভ দিন সাধা। কহেউ জান বন কেহিং অপৰাধা ॥
তাত সুনাৱহু মোহি নিদানূ। কো দিনকৰ কুল ভযউ কৃসানূ ॥
দো. নিৰখি ৰাম ৰুখ সচিৱসুত কাৰনু কহেউ বুঝাই।
সুনি প্ৰসংগু ৰহি মূক জিমি দসা বৰনি নহিং জাই ॥ ৫৪ ॥
ৰাখি ন সকই ন কহি সক জাহূ। দুহূঁ ভাঁতি উৰ দাৰুন দাহূ ॥
লিখত সুধাকৰ গা লিখি ৰাহূ। বিধি গতি বাম সদা সব কাহূ ॥
ধৰম সনেহ উভযঁ মতি ঘেৰী। ভই গতি সাঁপ ছুছুংদৰি কেৰী ॥
ৰাখউঁ সুতহি কৰউঁ অনুৰোধূ। ধৰমু জাই অৰু বংধু বিৰোধূ ॥
কহউঁ জান বন তৌ বডি হানী। সংকট সোচ বিবস ভই ৰানী ॥
বহুৰি সমুঝি তিয ধৰমু সযানী। ৰামু ভৰতু দোউ সুত সম জানী ॥
সৰল সুভাউ ৰাম মহতাৰী। বোলী বচন ধীৰ ধৰি ভাৰী ॥
তাত জাউঁ বলি কীন্হেহু নীকা। পিতু আযসু সব ধৰমক টীকা ॥
দো. ৰাজু দেন কহি দীন্হ বনু মোহি ন সো দুখ লেসু।
তুম্হ বিনু ভৰতহি ভূপতিহি প্ৰজহি প্ৰচংড কলেসু ॥ ৫৫ ॥
জৌং কেৱল পিতু আযসু তাতা। তৌ জনি জাহু জানি বডি মাতা ॥
জৌং পিতু মাতু কহেউ বন জানা। তৌং কানন সত অৱধ সমানা ॥
পিতু বনদেৱ মাতু বনদেৱী। খগ মৃগ চৰন সৰোৰুহ সেৱী ॥
অংতহুঁ উচিত নৃপহি বনবাসূ। বয বিলোকি হিযঁ হোই হৰাঁসূ ॥
বডভাগী বনু অৱধ অভাগী। জো ৰঘুবংসতিলক তুম্হ ত্যাগী ॥
জৌং সুত কহৌ সংগ মোহি লেহূ। তুম্হৰে হৃদযঁ হোই সংদেহূ ॥
পূত পৰম প্ৰিয তুম্হ সবহী কে। প্ৰান প্ৰান কে জীৱন জী কে ॥
তে তুম্হ কহহু মাতু বন জাঊঁ। মৈং সুনি বচন বৈঠি পছিতাঊঁ ॥
দো. যহ বিচাৰি নহিং কৰউঁ হঠ ঝূঠ সনেহু বঢাই।
মানি মাতু কৰ নাত বলি সুৰতি বিসৰি জনি জাই ॥ ৫৬ ॥
দেৱ পিতৰ সব তুন্হহি গোসাঈ। ৰাখহুঁ পলক নযন কী নাঈ ॥
অৱধি অংবু প্ৰিয পৰিজন মীনা। তুম্হ কৰুনাকৰ ধৰম ধুৰীনা ॥
অস বিচাৰি সোই কৰহু উপাঈ। সবহি জিঅত জেহিং ভেংটেহু আঈ ॥
জাহু সুখেন বনহি বলি জাঊঁ। কৰি অনাথ জন পৰিজন গাঊঁ ॥
সব কৰ আজু সুকৃত ফল বীতা। ভযউ কৰাল কালু বিপৰীতা ॥
বহুবিধি বিলপি চৰন লপটানী। পৰম অভাগিনি আপুহি জানী ॥
দাৰুন দুসহ দাহু উৰ ব্যাপা। বৰনি ন জাহিং বিলাপ কলাপা ॥
ৰাম উঠাই মাতু উৰ লাঈ। কহি মৃদু বচন বহুৰি সমুঝাঈ ॥
দো. সমাচাৰ তেহি সময সুনি সীয উঠী অকুলাই।
জাই সাসু পদ কমল জুগ বংদি বৈঠি সিৰু নাই ॥ ৫৭ ॥
দীন্হি অসীস সাসু মৃদু বানী। অতি সুকুমাৰি দেখি অকুলানী ॥
বৈঠি নমিতমুখ সোচতি সীতা। ৰূপ ৰাসি পতি প্ৰেম পুনীতা ॥
চলন চহত বন জীৱননাথূ। কেহি সুকৃতী সন হোইহি সাথূ ॥
কী তনু প্ৰান কি কেৱল প্ৰানা। বিধি কৰতবু কছু জাই ন জানা ॥
চাৰু চৰন নখ লেখতি ধৰনী। নূপুৰ মুখৰ মধুৰ কবি বৰনী ॥
মনহুঁ প্ৰেম বস বিনতী কৰহীং। হমহি সীয পদ জনি পৰিহৰহীং ॥
মংজু বিলোচন মোচতি বাৰী। বোলী দেখি ৰাম মহতাৰী ॥
তাত সুনহু সিয অতি সুকুমাৰী। সাসু সসুৰ পৰিজনহি পিআৰী ॥
দো. পিতা জনক ভূপাল মনি সসুৰ ভানুকুল ভানু।
পতি ৰবিকুল কৈৰৱ বিপিন বিধু গুন ৰূপ নিধানু ॥ ৫৮ ॥
মৈং পুনি পুত্ৰবধূ প্ৰিয পাঈ। ৰূপ ৰাসি গুন সীল সুহাঈ ॥
নযন পুতৰি কৰি প্ৰীতি বঢাঈ। ৰাখেউঁ প্ৰান জানিকিহিং লাঈ ॥
কলপবেলি জিমি বহুবিধি লালী। সীংচি সনেহ সলিল প্ৰতিপালী ॥
ফূলত ফলত ভযউ বিধি বামা। জানি ন জাই কাহ পৰিনামা ॥
পলঁগ পীঠ তজি গোদ হিংডোৰা। সিযঁ ন দীন্হ পগু অৱনি কঠোৰা ॥
জিঅনমূৰি জিমি জোগৱত ৰহঊঁ। দীপ বাতি নহিং টাৰন কহঊঁ ॥
সোই সিয চলন চহতি বন সাথা। আযসু কাহ হোই ৰঘুনাথা।
চংদ কিৰন ৰস ৰসিক চকোৰী। ৰবি ৰুখ নযন সকই কিমি জোৰী ॥
দো. কৰি কেহৰি নিসিচৰ চৰহিং দুষ্ট জংতু বন ভূৰি।
বিষ বাটিকাঁ কি সোহ সুত সুভগ সজীৱনি মূৰি ॥ ৫৯ ॥
বন হিত কোল কিৰাত কিসোৰী। ৰচীং বিৰংচি বিষয সুখ ভোৰী ॥
পাইন কৃমি জিমি কঠিন সুভাঊ। তিন্হহি কলেসু ন কানন কাঊ ॥
কৈ তাপস তিয কানন জোগূ। জিন্হ তপ হেতু তজা সব ভোগূ ॥
সিয বন বসিহি তাত কেহি ভাঁতী। চিত্ৰলিখিত কপি দেখি ডেৰাতী ॥
সুৰসৰ সুভগ বনজ বন চাৰী। ডাবৰ জোগু কি হংসকুমাৰী ॥
অস বিচাৰি জস আযসু হোঈ। মৈং সিখ দেউঁ জানকিহি সোঈ ॥
জৌং সিয ভৱন ৰহৈ কহ অংবা। মোহি কহঁ হোই বহুত অৱলংবা ॥
সুনি ৰঘুবীৰ মাতু প্ৰিয বানী। সীল সনেহ সুধাঁ জনু সানী ॥
দো. কহি প্ৰিয বচন বিবেকময কীন্হি মাতু পৰিতোষ।
লগে প্ৰবোধন জানকিহি প্ৰগটি বিপিন গুন দোষ ॥ ৬০ ॥
মাসপাৰাযণ, চৌদহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
মাতু সমীপ কহত সকুচাহীং। বোলে সমউ সমুঝি মন মাহীং ॥
ৰাজকুমাৰি সিখাৱন সুনহূ। আন ভাঁতি জিযঁ জনি কছু গুনহূ ॥
আপন মোৰ নীক জৌং চহহূ। বচনু হমাৰ মানি গৃহ ৰহহূ ॥
আযসু মোৰ সাসু সেৱকাঈ। সব বিধি ভামিনি ভৱন ভলাঈ ॥
এহি তে অধিক ধৰমু নহিং দূজা। সাদৰ সাসু সসুৰ পদ পূজা ॥
জব জব মাতু কৰিহি সুধি মোৰী। হোইহি প্ৰেম বিকল মতি ভোৰী ॥
তব তব তুম্হ কহি কথা পুৰানী। সুংদৰি সমুঝাএহু মৃদু বানী ॥
কহউঁ সুভাযঁ সপথ সত মোহী। সুমুখি মাতু হিত ৰাখউঁ তোহী ॥
দো. গুৰ শ্ৰুতি সংমত ধৰম ফলু পাইঅ বিনহিং কলেস।
হঠ বস সব সংকট সহে গালৱ নহুষ নৰেস ॥ ৬১ ॥
মৈং পুনি কৰি প্ৰৱান পিতু বানী। বেগি ফিৰব সুনু সুমুখি সযানী ॥
দিৱস জাত নহিং লাগিহি বাৰা। সুংদৰি সিখৱনু সুনহু হমাৰা ॥
জৌ হঠ কৰহু প্ৰেম বস বামা। তৌ তুম্হ দুখু পাউব পৰিনামা ॥
কাননু কঠিন ভযংকৰু ভাৰী। ঘোৰ ঘামু হিম বাৰি বযাৰী ॥
কুস কংটক মগ কাঁকৰ নানা। চলব পযাদেহিং বিনু পদত্ৰানা ॥
চৰন কমল মুদু মংজু তুম্হাৰে। মাৰগ অগম ভূমিধৰ ভাৰে ॥
কংদৰ খোহ নদীং নদ নাৰে। অগম অগাধ ন জাহিং নিহাৰে ॥
ভালু বাঘ বৃক কেহৰি নাগা। কৰহিং নাদ সুনি ধীৰজু ভাগা ॥
দো. ভূমি সযন বলকল বসন অসনু কংদ ফল মূল।
তে কি সদা সব দিন মিলিহিং সবুই সময অনুকূল ॥ ৬২ ॥
নৰ অহাৰ ৰজনীচৰ চৰহীং। কপট বেষ বিধি কোটিক কৰহীং ॥
লাগই অতি পহাৰ কৰ পানী। বিপিন বিপতি নহিং জাই বখানী ॥
ব্যাল কৰাল বিহগ বন ঘোৰা। নিসিচৰ নিকৰ নাৰি নৰ চোৰা ॥
ডৰপহিং ধীৰ গহন সুধি আএঁ। মৃগলোচনি তুম্হ ভীৰু সুভাএঁ ॥
হংসগৱনি তুম্হ নহিং বন জোগূ। সুনি অপজসু মোহি দেইহি লোগূ ॥
মানস সলিল সুধাঁ প্ৰতিপালী। জিঅই কি লৱন পযোধি মৰালী ॥
নৱ ৰসাল বন বিহৰনসীলা। সোহ কি কোকিল বিপিন কৰীলা ॥
ৰহহু ভৱন অস হৃদযঁ বিচাৰী। চংদবদনি দুখু কানন ভাৰী ॥
দো. সহজ সুহ্দ গুৰ স্ৱামি সিখ জো ন কৰই সিৰ মানি ॥
সো পছিতাই অঘাই উৰ অৱসি হোই হিত হানি ॥ ৬৩ ॥
সুনি মৃদু বচন মনোহৰ পিয কে। লোচন ললিত ভৰে জল সিয কে ॥
সীতল সিখ দাহক ভই কৈংসেং। চকইহি সৰদ চংদ নিসি জৈংসেং ॥
উতৰু ন আৱ বিকল বৈদেহী। তজন চহত সুচি স্ৱামি সনেহী ॥
বৰবস ৰোকি বিলোচন বাৰী। ধৰি ধীৰজু উৰ অৱনিকুমাৰী ॥
লাগি সাসু পগ কহ কৰ জোৰী। ছমবি দেবি বডি অবিনয মোৰী ॥
দীন্হি প্ৰানপতি মোহি সিখ সোঈ। জেহি বিধি মোৰ পৰম হিত হোঈ ॥
মৈং পুনি সমুঝি দীখি মন মাহীং। পিয বিযোগ সম দুখু জগ নাহীং ॥
দো. প্ৰাননাথ কৰুনাযতন সুংদৰ সুখদ সুজান।
তুম্হ বিনু ৰঘুকুল কুমুদ বিধু সুৰপুৰ নৰক সমান ॥ ৬৪ ॥
মাতু পিতা ভগিনী প্ৰিয ভাঈ। প্ৰিয পৰিৱাৰু সুহ্ৰদ সমুদাঈ ॥
সাসু সসুৰ গুৰ সজন সহাঈ। সুত সুংদৰ সুসীল সুখদাঈ ॥
জহঁ লগি নাথ নেহ অৰু নাতে। পিয বিনু তিযহি তৰনিহু তে তাতে ॥
তনু ধনু ধামু ধৰনি পুৰ ৰাজূ। পতি বিহীন সবু সোক সমাজূ ॥
ভোগ ৰোগসম ভূষন ভাৰূ। জম জাতনা সৰিস সংসাৰূ ॥
প্ৰাননাথ তুম্হ বিনু জগ মাহীং। মো কহুঁ সুখদ কতহুঁ কছু নাহীং ॥
জিয বিনু দেহ নদী বিনু বাৰী। তৈসিঅ নাথ পুৰুষ বিনু নাৰী ॥
নাথ সকল সুখ সাথ তুম্হাৰেং। সৰদ বিমল বিধু বদনু নিহাৰেং ॥
দো. খগ মৃগ পৰিজন নগৰু বনু বলকল বিমল দুকূল।
নাথ সাথ সুৰসদন সম পৰনসাল সুখ মূল ॥ ৬৫ ॥
বনদেৱীং বনদেৱ উদাৰা। কৰিহহিং সাসু সসুৰ সম সাৰা ॥
কুস কিসলয সাথৰী সুহাঈ। প্ৰভু সঁগ মংজু মনোজ তুৰাঈ ॥
কংদ মূল ফল অমিঅ অহাৰূ। অৱধ সৌধ সত সৰিস পহাৰূ ॥
ছিনু ছিনু প্ৰভু পদ কমল বিলোকি। ৰহিহউঁ মুদিত দিৱস জিমি কোকী ॥
বন দুখ নাথ কহে বহুতেৰে। ভয বিষাদ পৰিতাপ ঘনেৰে ॥
প্ৰভু বিযোগ লৱলেস সমানা। সব মিলি হোহিং ন কৃপানিধানা ॥
অস জিযঁ জানি সুজান সিৰোমনি। লেইঅ সংগ মোহি ছাডিঅ জনি ॥
বিনতী বহুত কৰৌং কা স্ৱামী। কৰুনাময উৰ অংতৰজামী ॥
দো. ৰাখিঅ অৱধ জো অৱধি লগি ৰহত ন জনিঅহিং প্ৰান।
দীনবংধু সংদৰ সুখদ সীল সনেহ নিধান ॥ ৬৬ ॥
মোহি মগ চলত ন হোইহি হাৰী। ছিনু ছিনু চৰন সৰোজ নিহাৰী ॥
সবহি ভাঁতি পিয সেৱা কৰিহৌং। মাৰগ জনিত সকল শ্ৰম হৰিহৌং ॥
পায পখাৰী বৈঠি তৰু ছাহীং। কৰিহউঁ বাউ মুদিত মন মাহীং ॥
শ্ৰম কন সহিত স্যাম তনু দেখেং। কহঁ দুখ সমউ প্ৰানপতি পেখেং ॥
সম মহি তৃন তৰুপল্লৱ ডাসী। পাগ পলোটিহি সব নিসি দাসী ॥
বাৰবাৰ মৃদু মূৰতি জোহী। লাগহি তাত বযাৰি ন মোহী।
কো প্ৰভু সঁগ মোহি চিতৱনিহাৰা। সিংঘবধুহি জিমি সসক সিআৰা ॥
মৈং সুকুমাৰি নাথ বন জোগূ। তুম্হহি উচিত তপ মো কহুঁ ভোগূ ॥
দো. ঐসেউ বচন কঠোৰ সুনি জৌং ন হ্ৰদউ বিলগান।
তৌ প্ৰভু বিষম বিযোগ দুখ সহিহহিং পাৱঁৰ প্ৰান ॥ ৬৭ ॥
অস কহি সীয বিকল ভই ভাৰী। বচন বিযোগু ন সকী সঁভাৰী ॥
দেখি দসা ৰঘুপতি জিযঁ জানা। হঠি ৰাখেং নহিং ৰাখিহি প্ৰানা ॥
কহেউ কৃপাল ভানুকুলনাথা। পৰিহৰি সোচু চলহু বন সাথা ॥
নহিং বিষাদ কৰ অৱসৰু আজূ। বেগি কৰহু বন গৱন সমাজূ ॥
কহি প্ৰিয বচন প্ৰিযা সমুঝাঈ। লগে মাতু পদ আসিষ পাঈ ॥
বেগি প্ৰজা দুখ মেটব আঈ। জননী নিঠুৰ বিসৰি জনি জাঈ ॥
ফিৰহি দসা বিধি বহুৰি কি মোৰী। দেখিহউঁ নযন মনোহৰ জোৰী ॥
সুদিন সুঘৰী তাত কব হোইহি। জননী জিঅত বদন বিধু জোইহি ॥
দো. বহুৰি বচ্ছ কহি লালু কহি ৰঘুপতি ৰঘুবৰ তাত।
কবহিং বোলাই লগাই হিযঁ হৰষি নিৰখিহউঁ গাত ॥ ৬৮ ॥
লখি সনেহ কাতৰি মহতাৰী। বচনু ন আৱ বিকল ভই ভাৰী ॥
ৰাম প্ৰবোধু কীন্হ বিধি নানা। সমউ সনেহু ন জাই বখানা ॥
তব জানকী সাসু পগ লাগী। সুনিঅ মায মৈং পৰম অভাগী ॥
সেৱা সময দৈঅঁ বনু দীন্হা। মোৰ মনোৰথু সফল ন কীন্হা ॥
তজব ছোভু জনি ছাডিঅ ছোহূ। কৰমু কঠিন কছু দোসু ন মোহূ ॥
সুনি সিয বচন সাসু অকুলানী। দসা কৱনি বিধি কহৌং বখানী ॥
বাৰহি বাৰ লাই উৰ লীন্হী। ধৰি ধীৰজু সিখ আসিষ দীন্হী ॥
অচল হোউ অহিৱাতু তুম্হাৰা। জব লগি গংগ জমুন জল ধাৰা ॥
দো. সীতহি সাসু অসীস সিখ দীন্হি অনেক প্ৰকাৰ।
চলী নাই পদ পদুম সিৰু অতি হিত বাৰহিং বাৰ ॥ ৬৯ ॥
সমাচাৰ জব লছিমন পাএ। ব্যাকুল বিলখ বদন উঠি ধাএ ॥
কংপ পুলক তন নযন সনীৰা। গহে চৰন অতি প্ৰেম অধীৰা ॥
কহি ন সকত কছু চিতৱত ঠাঢে। মীনু দীন জনু জল তেং কাঢে ॥
সোচু হৃদযঁ বিধি কা হোনিহাৰা। সবু সুখু সুকৃত সিৰান হমাৰা ॥
মো কহুঁ কাহ কহব ৰঘুনাথা। ৰখিহহিং ভৱন কি লেহহিং সাথা ॥
ৰাম বিলোকি বংধু কৰ জোৰেং। দেহ গেহ সব সন তৃনু তোৰেং ॥
বোলে বচনু ৰাম নয নাগৰ। সীল সনেহ সৰল সুখ সাগৰ ॥
তাত প্ৰেম বস জনি কদৰাহূ। সমুঝি হৃদযঁ পৰিনাম উছাহূ ॥
দো. মাতু পিতা গুৰু স্ৱামি সিখ সিৰ ধৰি কৰহি সুভাযঁ।
লহেউ লাভু তিন্হ জনম কৰ নতৰু জনমু জগ জাযঁ ॥ ৭০ ॥
অস জিযঁ জানি সুনহু সিখ ভাঈ। কৰহু মাতু পিতু পদ সেৱকাঈ ॥
ভৱন ভৰতু ৰিপুসূদন নাহীং। ৰাউ বৃদ্ধ মম দুখু মন মাহীং ॥
মৈং বন জাউঁ তুম্হহি লেই সাথা। হোই সবহি বিধি অৱধ অনাথা ॥
গুৰু পিতু মাতু প্ৰজা পৰিৱাৰূ। সব কহুঁ পৰই দুসহ দুখ ভাৰূ ॥
ৰহহু কৰহু সব কৰ পৰিতোষূ। নতৰু তাত হোইহি বড দোষূ ॥
জাসু ৰাজ প্ৰিয প্ৰজা দুখাৰী। সো নৃপু অৱসি নৰক অধিকাৰী ॥
ৰহহু তাত অসি নীতি বিচাৰী। সুনত লখনু ভএ ব্যাকুল ভাৰী ॥
সিঅৰেং বচন সূখি গএ কৈংসেং। পৰসত তুহিন তামৰসু জৈসেং ॥
দো. উতৰু ন আৱত প্ৰেম বস গহে চৰন অকুলাই।
নাথ দাসু মৈং স্ৱামি তুম্হ তজহু ত কাহ বসাই ॥ ৭১ ॥
দীন্হি মোহি সিখ নীকি গোসাঈং। লাগি অগম অপনী কদৰাঈং ॥
নৰবৰ ধীৰ ধৰম ধুৰ ধাৰী। নিগম নীতি কহুঁ তে অধিকাৰী ॥
মৈং সিসু প্ৰভু সনেহঁ প্ৰতিপালা। মংদৰু মেৰু কি লেহিং মৰালা ॥
গুৰ পিতু মাতু ন জানউঁ কাহূ। কহউঁ সুভাউ নাথ পতিআহূ ॥
জহঁ লগি জগত সনেহ সগাঈ। প্ৰীতি প্ৰতীতি নিগম নিজু গাঈ ॥
মোৰেং সবই এক তুম্হ স্ৱামী। দীনবংধু উৰ অংতৰজামী ॥
ধৰম নীতি উপদেসিঅ তাহী। কীৰতি ভূতি সুগতি প্ৰিয জাহী ॥
মন ক্ৰম বচন চৰন ৰত হোঈ। কৃপাসিংধু পৰিহৰিঅ কি সোঈ ॥
দো. কৰুনাসিংধু সুবংধ কে সুনি মৃদু বচন বিনীত।
সমুঝাএ উৰ লাই প্ৰভু জানি সনেহঁ সভীত ॥ ৭২ ॥
মাগহু বিদা মাতু সন জাঈ। আৱহু বেগি চলহু বন ভাঈ ॥
মুদিত ভএ সুনি ৰঘুবৰ বানী। ভযউ লাভ বড গই বডি হানী ॥
হৰষিত হ্দযঁ মাতু পহিং আএ। মনহুঁ অংধ ফিৰি লোচন পাএ।
জাই জননি পগ নাযউ মাথা। মনু ৰঘুনংদন জানকি সাথা ॥
পূঁছে মাতু মলিন মন দেখী। লখন কহী সব কথা বিসেষী ॥
গঈ সহমি সুনি বচন কঠোৰা। মৃগী দেখি দৱ জনু চহু ওৰা ॥
লখন লখেউ ভা অনৰথ আজূ। এহিং সনেহ বস কৰব অকাজূ ॥
মাগত বিদা সভয সকুচাহীং। জাই সংগ বিধি কহিহি কি নাহী ॥
দো. সমুঝি সুমিত্ৰাঁ ৰাম সিয ৰূপ সুসীলু সুভাউ।
নৃপ সনেহু লখি ধুনেউ সিৰু পাপিনি দীন্হ কুদাউ ॥ ৭৩ ॥
ধীৰজু ধৰেউ কুঅৱসৰ জানী। সহজ সুহ্দ বোলী মৃদু বানী ॥
তাত তুম্হাৰি মাতু বৈদেহী। পিতা ৰামু সব ভাঁতি সনেহী ॥
অৱধ তহাঁ জহঁ ৰাম নিৱাসূ। তহঁইঁ দিৱসু জহঁ ভানু প্ৰকাসূ ॥
জৌ পৈ সীয ৰামু বন জাহীং। অৱধ তুম্হাৰ কাজু কছু নাহিং ॥
গুৰ পিতু মাতু বংধু সুৰ সাঈ। সেইঅহিং সকল প্ৰান কী নাঈং ॥
ৰামু প্ৰানপ্ৰিয জীৱন জী কে। স্ৱাৰথ ৰহিত সখা সবহী কৈ ॥
পূজনীয প্ৰিয পৰম জহাঁ তেং। সব মানিঅহিং ৰাম কে নাতেং ॥
অস জিযঁ জানি সংগ বন জাহূ। লেহু তাত জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. ভূৰি ভাগ ভাজনু ভযহু মোহি সমেত বলি জাউঁ।
জৌম তুম্হৰেং মন ছাডি ছলু কীন্হ ৰাম পদ ঠাউঁ ॥ ৭৪ ॥
পুত্ৰৱতী জুবতী জগ সোঈ। ৰঘুপতি ভগতু জাসু সুতু হোঈ ॥
নতৰু বাঁঝ ভলি বাদি বিআনী। ৰাম বিমুখ সুত তেং হিত জানী ॥
তুম্হৰেহিং ভাগ ৰামু বন জাহীং। দূসৰ হেতু তাত কছু নাহীং ॥
সকল সুকৃত কৰ বড ফলু এহূ। ৰাম সীয পদ সহজ সনেহূ ॥
ৰাগ ৰোষু ইৰিষা মদু মোহূ। জনি সপনেহুঁ ইন্হ কে বস হোহূ ॥
সকল প্ৰকাৰ বিকাৰ বিহাঈ। মন ক্ৰম বচন কৰেহু সেৱকাঈ ॥
তুম্হ কহুঁ বন সব ভাঁতি সুপাসূ। সঁগ পিতু মাতু ৰামু সিয জাসূ ॥
জেহিং ন ৰামু বন লহহিং কলেসূ। সুত সোই কৰেহু ইহই উপদেসূ ॥
ছং. উপদেসু যহু জেহিং তাত তুম্হৰে ৰাম সিয সুখ পাৱহীং।
পিতু মাতু প্ৰিয পৰিৱাৰ পুৰ সুখ সুৰতি বন বিসৰাৱহীং।
তুলসী প্ৰভুহি সিখ দেই আযসু দীন্হ পুনি আসিষ দঈ।
ৰতি হোউ অবিৰল অমল সিয ৰঘুবীৰ পদ নিত নিত নঈ ॥
সো. মাতু চৰন সিৰু নাই চলে তুৰত সংকিত হৃদযঁ।
বাগুৰ বিষম তোৰাই মনহুঁ ভাগ মৃগু ভাগ বস ॥ ৭৫ ॥
গএ লখনু জহঁ জানকিনাথূ। ভে মন মুদিত পাই প্ৰিয সাথূ ॥
বংদি ৰাম সিয চৰন সুহাএ। চলে সংগ নৃপমংদিৰ আএ ॥
কহহিং পৰসপৰ পুৰ নৰ নাৰী। ভলি বনাই বিধি বাত বিগাৰী ॥
তন কৃস দুখু বদন মলীনে। বিকল মনহুঁ মাখী মধু ছীনে ॥
কৰ মীজহিং সিৰু ধুনি পছিতাহীং। জনু বিন পংখ বিহগ অকুলাহীং ॥
ভই বডি ভীৰ ভূপ দৰবাৰা। বৰনি ন জাই বিষাদু অপাৰা ॥
সচিৱঁ উঠাই ৰাউ বৈঠাৰে। কহি প্ৰিয বচন ৰামু পগু ধাৰে ॥
সিয সমেত দোউ তনয নিহাৰী। ব্যাকুল ভযউ ভূমিপতি ভাৰী ॥
দো. সীয সহিত সুত সুভগ দোউ দেখি দেখি অকুলাই।
বাৰহিং বাৰ সনেহ বস ৰাউ লেই উৰ লাই ॥ ৭৬ ॥
সকই ন বোলি বিকল নৰনাহূ। সোক জনিত উৰ দাৰুন দাহূ ॥
নাই সীসু পদ অতি অনুৰাগা। উঠি ৰঘুবীৰ বিদা তব মাগা ॥
পিতু অসীস আযসু মোহি দীজৈ। হৰষ সময বিসমউ কত কীজৈ ॥
তাত কিএঁ প্ৰিয প্ৰেম প্ৰমাদূ। জসু জগ জাই হোই অপবাদূ ॥
সুনি সনেহ বস উঠি নৰনাহাঁ। বৈঠাৰে ৰঘুপতি গহি বাহাঁ ॥
সুনহু তাত তুম্হ কহুঁ মুনি কহহীং। ৰামু চৰাচৰ নাযক অহহীং ॥
সুভ অৰু অসুভ কৰম অনুহাৰী। ঈস দেই ফলু হ্দযঁ বিচাৰী ॥
কৰই জো কৰম পাৱ ফল সোঈ। নিগম নীতি অসি কহ সবু কোঈ ॥
দো. -ঔৰু কৰৈ অপৰাধু কোউ ঔৰ পাৱ ফল ভোগু।
অতি বিচিত্ৰ ভগৱংত গতি কো জগ জানৈ জোগু ॥ ৭৭ ॥
ৰাযঁ ৰাম ৰাখন হিত লাগী। বহুত উপায কিএ ছলু ত্যাগী ॥
লখী ৰাম ৰুখ ৰহত ন জানে। ধৰম ধুৰংধৰ ধীৰ সযানে ॥
তব নৃপ সীয লাই উৰ লীন্হী। অতি হিত বহুত ভাঁতি সিখ দীন্হী ॥
কহি বন কে দুখ দুসহ সুনাএ। সাসু সসুৰ পিতু সুখ সমুঝাএ ॥
সিয মনু ৰাম চৰন অনুৰাগা। ঘৰু ন সুগমু বনু বিষমু ন লাগা ॥
ঔৰউ সবহিং সীয সমুঝাঈ। কহি কহি বিপিন বিপতি অধিকাঈ ॥
সচিৱ নাৰি গুৰ নাৰি সযানী। সহিত সনেহ কহহিং মৃদু বানী ॥
তুম্হ কহুঁ তৌ ন দীন্হ বনবাসূ। কৰহু জো কহহিং সসুৰ গুৰ সাসূ ॥
দো. -সিখ সীতলি হিত মধুৰ মৃদু সুনি সীতহি ন সোহানি।
সৰদ চংদ চংদনি লগত জনু চকঈ অকুলানি ॥ ৭৮ ॥
সীয সকুচ বস উতৰু ন দেঈ। সো সুনি তমকি উঠী কৈকেঈ ॥
মুনি পট ভূষন ভাজন আনী। আগেং ধৰি বোলী মৃদু বানী ॥
নৃপহি প্ৰান প্ৰিয তুম্হ ৰঘুবীৰা। সীল সনেহ ন ছাডিহি ভীৰা ॥
সুকৃত সুজসু পৰলোকু নসাঊ। তুম্হহি জান বন কহিহি ন কাঊ ॥
অস বিচাৰি সোই কৰহু জো ভাৱা। ৰাম জননি সিখ সুনি সুখু পাৱা ॥
ভূপহি বচন বানসম লাগে। কৰহিং ন প্ৰান পযান অভাগে ॥
লোগ বিকল মুৰুছিত নৰনাহূ। কাহ কৰিঅ কছু সূঝ ন কাহূ ॥
ৰামু তুৰত মুনি বেষু বনাঈ। চলে জনক জননিহি সিৰু নাঈ ॥
দো. সজি বন সাজু সমাজু সবু বনিতা বংধু সমেত।
বংদি বিপ্ৰ গুৰ চৰন প্ৰভু চলে কৰি সবহি অচেত ॥ ৭৯ ॥
নিকসি বসিষ্ঠ দ্ৱাৰ ভএ ঠাঢে। দেখে লোগ বিৰহ দৱ দাঢে ॥
কহি প্ৰিয বচন সকল সমুঝাএ। বিপ্ৰ বৃংদ ৰঘুবীৰ বোলাএ ॥
গুৰ সন কহি বৰষাসন দীন্হে। আদৰ দান বিনয বস কীন্হে ॥
জাচক দান মান সংতোষে। মীত পুনীত প্ৰেম পৰিতোষে ॥
দাসীং দাস বোলাই বহোৰী। গুৰহি সৌংপি বোলে কৰ জোৰী ॥
সব কৈ সাৰ সঁভাৰ গোসাঈং। কৰবি জনক জননী কী নাঈ ॥
বাৰহিং বাৰ জোৰি জুগ পানী। কহত ৰামু সব সন মৃদু বানী ॥
সোই সব ভাঁতি মোৰ হিতকাৰী। জেহি তেং ৰহৈ ভুআল সুখাৰী ॥
দো. মাতু সকল মোৰে বিৰহঁ জেহিং ন হোহিং দুখ দীন।
সোই উপাউ তুম্হ কৰেহু সব পুৰ জন পৰম প্ৰবীন ॥ ৮০ ॥
এহি বিধি ৰাম সবহি সমুঝাৱা। গুৰ পদ পদুম হৰষি সিৰু নাৱা।
গনপতী গৌৰি গিৰীসু মনাঈ। চলে অসীস পাই ৰঘুৰাঈ ॥
ৰাম চলত অতি ভযউ বিষাদূ। সুনি ন জাই পুৰ আৰত নাদূ ॥
কুসগুন লংক অৱধ অতি সোকূ। হহৰষ বিষাদ বিবস সুৰলোকূ ॥
গই মুৰুছা তব ভূপতি জাগে। বোলি সুমংত্ৰু কহন অস লাগে ॥
ৰামু চলে বন প্ৰান ন জাহীং। কেহি সুখ লাগি ৰহত তন মাহীং।
এহি তেং কৱন ব্যথা বলৱানা। জো দুখু পাই তজহিং তনু প্ৰানা ॥
পুনি ধৰি ধীৰ কহই নৰনাহূ। লৈ ৰথু সংগ সখা তুম্হ জাহূ ॥
দো. -সুঠি সুকুমাৰ কুমাৰ দোউ জনকসুতা সুকুমাৰি।
ৰথ চঢাই দেখৰাই বনু ফিৰেহু গএঁ দিন চাৰি ॥ ৮১ ॥
জৌ নহিং ফিৰহিং ধীৰ দোউ ভাঈ। সত্যসংধ দৃঢব্ৰত ৰঘুৰাঈ ॥
তৌ তুম্হ বিনয কৰেহু কৰ জোৰী। ফেৰিঅ প্ৰভু মিথিলেসকিসোৰী ॥
জব সিয কানন দেখি ডেৰাঈ। কহেহু মোৰি সিখ অৱসৰু পাঈ ॥
সাসু সসুৰ অস কহেউ সঁদেসূ। পুত্ৰি ফিৰিঅ বন বহুত কলেসূ ॥
পিতৃগৃহ কবহুঁ কবহুঁ সসুৰাৰী। ৰহেহু জহাঁ ৰুচি হোই তুম্হাৰী ॥
এহি বিধি কৰেহু উপায কদংবা। ফিৰই ত হোই প্ৰান অৱলংবা ॥
নাহিং ত মোৰ মৰনু পৰিনামা। কছু ন বসাই ভএঁ বিধি বামা ॥
অস কহি মুৰুছি পৰা মহি ৰাঊ। ৰামু লখনু সিয আনি দেখাঊ ॥
দো. -পাই ৰজাযসু নাই সিৰু ৰথু অতি বেগ বনাই।
গযউ জহাঁ বাহেৰ নগৰ সীয সহিত দোউ ভাই ॥ ৮২ ॥
তব সুমংত্ৰ নৃপ বচন সুনাএ। কৰি বিনতী ৰথ ৰামু চঢাএ ॥
চঢি ৰথ সীয সহিত দোউ ভাঈ। চলে হৃদযঁ অৱধহি সিৰু নাঈ ॥
চলত ৰামু লখি অৱধ অনাথা। বিকল লোগ সব লাগে সাথা ॥
কৃপাসিংধু বহুবিধি সমুঝাৱহিং। ফিৰহিং প্ৰেম বস পুনি ফিৰি আৱহিং ॥
লাগতি অৱধ ভযাৱনি ভাৰী। মানহুঁ কালৰাতি অঁধিআৰী ॥
ঘোৰ জংতু সম পুৰ নৰ নাৰী। ডৰপহিং একহি এক নিহাৰী ॥
ঘৰ মসান পৰিজন জনু ভূতা। সুত হিত মীত মনহুঁ জমদূতা ॥
বাগন্হ বিটপ বেলি কুম্হিলাহীং। সৰিত সৰোৱৰ দেখি ন জাহীং ॥
দো. হয গয কোটিন্হ কেলিমৃগ পুৰপসু চাতক মোৰ।
পিক ৰথাংগ সুক সাৰিকা সাৰস হংস চকোৰ ॥ ৮৩ ॥
ৰাম বিযোগ বিকল সব ঠাঢে। জহঁ তহঁ মনহুঁ চিত্ৰ লিখি কাঢে ॥
নগৰু সফল বনু গহবৰ ভাৰী। খগ মৃগ বিপুল সকল নৰ নাৰী ॥
বিধি কৈকেঈ কিৰাতিনি কীন্হী। জেংহি দৱ দুসহ দসহুঁ দিসি দীন্হী ॥
সহি ন সকে ৰঘুবৰ বিৰহাগী। চলে লোগ সব ব্যাকুল ভাগী ॥
সবহিং বিচাৰ কীন্হ মন মাহীং। ৰাম লখন সিয বিনু সুখু নাহীং ॥
জহাঁ ৰামু তহঁ সবুই সমাজূ। বিনু ৰঘুবীৰ অৱধ নহিং কাজূ ॥
চলে সাথ অস মংত্ৰু দৃঢাঈ। সুৰ দুৰ্লভ সুখ সদন বিহাঈ ॥
ৰাম চৰন পংকজ প্ৰিয জিন্হহী। বিষয ভোগ বস কৰহিং কি তিন্হহী ॥
দো. বালক বৃদ্ধ বিহাই গৃঁহ লগে লোগ সব সাথ।
তমসা তীৰ নিৱাসু কিয প্ৰথম দিৱস ৰঘুনাথ ॥ ৮৪ ॥
ৰঘুপতি প্ৰজা প্ৰেমবস দেখী। সদয হৃদযঁ দুখু ভযউ বিসেষী ॥
কৰুনাময ৰঘুনাথ গোসাঁঈ। বেগি পাইঅহিং পীৰ পৰাঈ ॥
কহি সপ্ৰেম মৃদু বচন সুহাএ। বহুবিধি ৰাম লোগ সমুঝাএ ॥
কিএ ধৰম উপদেস ঘনেৰে। লোগ প্ৰেম বস ফিৰহিং ন ফেৰে ॥
সীলু সনেহু ছাডি নহিং জাঈ। অসমংজস বস ভে ৰঘুৰাঈ ॥
লোগ সোগ শ্ৰম বস গএ সোঈ। কছুক দেৱমাযাঁ মতি মোঈ ॥
জবহিং জাম জুগ জামিনি বীতী। ৰাম সচিৱ সন কহেউ সপ্ৰীতী ॥
খোজ মাৰি ৰথু হাঁকহু তাতা। আন উপাযঁ বনিহি নহিং বাতা ॥
দো. ৰাম লখন সুয জান চঢি সংভু চৰন সিৰু নাই ॥
সচিৱঁ চলাযউ তুৰত ৰথু ইত উত খোজ দুৰাই ॥ ৮৫ ॥
জাগে সকল লোগ ভএঁ ভোৰূ। গে ৰঘুনাথ ভযউ অতি সোৰূ ॥
ৰথ কৰ খোজ কতহহুঁ নহিং পাৱহিং। ৰাম ৰাম কহি চহু দিসি ধাৱহিং ॥
মনহুঁ বাৰিনিধি বূড জহাজূ। ভযউ বিকল বড বনিক সমাজূ ॥
একহি এক দেংহিং উপদেসূ। তজে ৰাম হম জানি কলেসূ ॥
নিংদহিং আপু সৰাহহিং মীনা। ধিগ জীৱনু ৰঘুবীৰ বিহীনা ॥
জৌং পৈ প্ৰিয বিযোগু বিধি কীন্হা। তৌ কস মৰনু ন মাগেং দীন্হা ॥
এহি বিধি কৰত প্ৰলাপ কলাপা। আএ অৱধ ভৰে পৰিতাপা ॥
বিষম বিযোগু ন জাই বখানা। অৱধি আস সব ৰাখহিং প্ৰানা ॥
দো. ৰাম দৰস হিত নেম ব্ৰত লগে কৰন নৰ নাৰি।
মনহুঁ কোক কোকী কমল দীন বিহীন তমাৰি ॥ ৮৬ ॥
সীতা সচিৱ সহিত দোউ ভাঈ। সৃংগবেৰপুৰ পহুঁচে জাঈ ॥
উতৰে ৰাম দেৱসৰি দেখী। কীন্হ দংডৱত হৰষু বিসেষী ॥
লখন সচিৱঁ সিযঁ কিএ প্ৰনামা। সবহি সহিত সুখু পাযউ ৰামা ॥
গংগ সকল মুদ মংগল মূলা। সব সুখ কৰনি হৰনি সব সূলা ॥
কহি কহি কোটিক কথা প্ৰসংগা। ৰামু বিলোকহিং গংগ তৰংগা ॥
সচিৱহি অনুজহি প্ৰিযহি সুনাঈ। বিবুধ নদী মহিমা অধিকাঈ ॥
মজ্জনু কীন্হ পংথ শ্ৰম গযঊ। সুচি জলু পিঅত মুদিত মন ভযঊ ॥
সুমিৰত জাহি মিটই শ্ৰম ভাৰূ। তেহি শ্ৰম যহ লৌকিক ব্যৱহাৰূ ॥
দো. সুধ্দ সচিদানংদময কংদ ভানুকুল কেতু।
চৰিত কৰত নৰ অনুহৰত সংসৃতি সাগৰ সেতু ॥ ৮৭ ॥
যহ সুধি গুহঁ নিষাদ জব পাঈ। মুদিত লিএ প্ৰিয বংধু বোলাঈ ॥
লিএ ফল মূল ভেংট ভৰি ভাৰা। মিলন চলেউ হিঁযঁ হৰষু অপাৰা ॥
কৰি দংডৱত ভেংট ধৰি আগেং। প্ৰভুহি বিলোকত অতি অনুৰাগেং ॥
সহজ সনেহ বিবস ৰঘুৰাঈ। পূঁছী কুসল নিকট বৈঠাঈ ॥
নাথ কুসল পদ পংকজ দেখেং। ভযউঁ ভাগভাজন জন লেখেং ॥
দেৱ ধৰনি ধনু ধামু তুম্হাৰা। মৈং জনু নীচু সহিত পৰিৱাৰা ॥
কৃপা কৰিঅ পুৰ ধাৰিঅ পাঊ। থাপিয জনু সবু লোগু সিহাঊ ॥
কহেহু সত্য সবু সখা সুজানা। মোহি দীন্হ পিতু আযসু আনা ॥
দো. বৰষ চাৰিদস বাসু বন মুনি ব্ৰত বেষু অহাৰু।
গ্ৰাম বাসু নহিং উচিত সুনি গুহহি ভযউ দুখু ভাৰু ॥ ৮৮ ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপ নিহাৰী। কহহিং সপ্ৰেম গ্ৰাম নৰ নাৰী ॥
তে পিতু মাতু কহহু সখি কৈসে। জিন্হ পঠএ বন বালক ঐসে ॥
এক কহহিং ভল ভূপতি কীন্হা। লোযন লাহু হমহি বিধি দীন্হা ॥
তব নিষাদপতি উৰ অনুমানা। তৰু সিংসুপা মনোহৰ জানা ॥
লৈ ৰঘুনাথহি ঠাউঁ দেখাৱা। কহেউ ৰাম সব ভাঁতি সুহাৱা ॥
পুৰজন কৰি জোহাৰু ঘৰ আএ। ৰঘুবৰ সংধ্যা কৰন সিধাএ ॥
গুহঁ সঁৱাৰি সাঁথৰী ডসাঈ। কুস কিসলযময মৃদুল সুহাঈ ॥
সুচি ফল মূল মধুৰ মৃদু জানী। দোনা ভৰি ভৰি ৰাখেসি পানী ॥
দো. সিয সুমংত্ৰ ভ্ৰাতা সহিত কংদ মূল ফল খাই।
সযন কীন্হ ৰঘুবংসমনি পায পলোটত ভাই ॥ ৮৯ ॥
উঠে লখনু প্ৰভু সোৱত জানী। কহি সচিৱহি সোৱন মৃদু বানী ॥
কছুক দূৰ সজি বান সৰাসন। জাগন লগে বৈঠি বীৰাসন ॥
গুঁহ বোলাই পাহৰূ প্ৰতীতী। ঠাৱঁ ঠাঁৱ ৰাখে অতি প্ৰীতী ॥
আপু লখন পহিং বৈঠেউ জাঈ। কটি ভাথী সৰ চাপ চঢাঈ ॥
সোৱত প্ৰভুহি নিহাৰি নিষাদূ। ভযউ প্ৰেম বস হ্দযঁ বিষাদূ ॥
তনু পুলকিত জলু লোচন বহঈ। বচন সপ্ৰেম লখন সন কহঈ ॥
ভূপতি ভৱন সুভাযঁ সুহাৱা। সুৰপতি সদনু ন পটতৰ পাৱা ॥
মনিময ৰচিত চাৰু চৌবাৰে। জনু ৰতিপতি নিজ হাথ সঁৱাৰে ॥
দো. সুচি সুবিচিত্ৰ সুভোগময সুমন সুগংধ সুবাস।
পলঁগ মংজু মনিদীপ জহঁ সব বিধি সকল সুপাস ॥ ৯০ ॥
বিবিধ বসন উপধান তুৰাঈ। ছীৰ ফেন মৃদু বিসদ সুহাঈ ॥
তহঁ সিয ৰামু সযন নিসি কৰহীং। নিজ ছবি ৰতি মনোজ মদু হৰহীং ॥
তে সিয ৰামু সাথৰীং সোএ। শ্ৰমিত বসন বিনু জাহিং ন জোএ ॥
মাতু পিতা পৰিজন পুৰবাসী। সখা সুসীল দাস অৰু দাসী ॥
জোগৱহিং জিন্হহি প্ৰান কী নাঈ। মহি সোৱত তেই ৰাম গোসাঈং ॥
পিতা জনক জগ বিদিত প্ৰভাঊ। সসুৰ সুৰেস সখা ৰঘুৰাঊ ॥
ৰামচংদু পতি সো বৈদেহী। সোৱত মহি বিধি বাম ন কেহী ॥
সিয ৰঘুবীৰ কি কানন জোগূ। কৰম প্ৰধান সত্য কহ লোগূ ॥
দো. কৈকযনংদিনি মংদমতি কঠিন কুটিলপনু কীন্হ।
জেহীং ৰঘুনংদন জানকিহি সুখ অৱসৰ দুখু দীন্হ ॥ ৯১ ॥
ভই দিনকৰ কুল বিটপ কুঠাৰী। কুমতি কীন্হ সব বিস্ৱ দুখাৰী ॥
ভযউ বিষাদু নিষাদহি ভাৰী। ৰাম সীয মহি সযন নিহাৰী ॥
বোলে লখন মধুৰ মৃদু বানী। গ্যান বিৰাগ ভগতি ৰস সানী ॥
কাহু ন কোউ সুখ দুখ কৰ দাতা। নিজ কৃত কৰম ভোগ সবু ভ্ৰাতা ॥
জোগ বিযোগ ভোগ ভল মংদা। হিত অনহিত মধ্যম ভ্ৰম ফংদা ॥
জনমু মৰনু জহঁ লগি জগ জালূ। সংপতী বিপতি কৰমু অৰু কালূ ॥
ধৰনি ধামু ধনু পুৰ পৰিৱাৰূ। সৰগু নৰকু জহঁ লগি ব্যৱহাৰূ ॥
দেখিঅ সুনিঅ গুনিঅ মন মাহীং। মোহ মূল পৰমাৰথু নাহীং ॥
দো. সপনেং হোই ভিখাৰি নৃপ ৰংকু নাকপতি হোই।
জাগেং লাভু ন হানি কছু তিমি প্ৰপংচ জিযঁ জোই ॥ ৯২ ॥
অস বিচাৰি নহিং কীজা ৰোসূ। কাহুহি বাদি ন দেইঅ দোসূ ॥
মোহ নিসাঁ সবু সোৱনিহাৰা। দেখিঅ সপন অনেক প্ৰকাৰা ॥
এহিং জগ জামিনি জাগহিং জোগী। পৰমাৰথী প্ৰপংচ বিযোগী ॥
জানিঅ তবহিং জীৱ জগ জাগা। জব জব বিষয বিলাস বিৰাগা ॥
হোই বিবেকু মোহ ভ্ৰম ভাগা। তব ৰঘুনাথ চৰন অনুৰাগা ॥
সখা পৰম পৰমাৰথু এহূ। মন ক্ৰম বচন ৰাম পদ নেহূ ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম পৰমাৰথ ৰূপা। অবিগত অলখ অনাদি অনূপা ॥
সকল বিকাৰ ৰহিত গতভেদা। কহি নিত নেতি নিৰূপহিং বেদা।
দো. ভগত ভূমি ভূসুৰ সুৰভি সুৰ হিত লাগি কৃপাল।
কৰত চৰিত ধৰি মনুজ তনু সুনত মিটহি জগ জাল ॥ ৯৩ ॥
মাসপাৰাযণ, পংদ্ৰহৱা ৱিশ্ৰাম
সখা সমুঝি অস পৰিহৰি মোহু। সিয ৰঘুবীৰ চৰন ৰত হোহূ ॥
কহত ৰাম গুন ভা ভিনুসাৰা। জাগে জগ মংগল সুখদাৰা ॥
সকল সোচ কৰি ৰাম নহাৱা। সুচি সুজান বট ছীৰ মগাৱা ॥
অনুজ সহিত সিৰ জটা বনাএ। দেখি সুমংত্ৰ নযন জল ছাএ ॥
হৃদযঁ দাহু অতি বদন মলীনা। কহ কৰ জোৰি বচন অতি দীনা ॥
নাথ কহেউ অস কোসলনাথা। লৈ ৰথু জাহু ৰাম কেং সাথা ॥
বনু দেখাই সুৰসৰি অন্হৱাঈ। আনেহু ফেৰি বেগি দোউ ভাঈ ॥
লখনু ৰামু সিয আনেহু ফেৰী। সংসয সকল সঁকোচ নিবেৰী ॥
দো. নৃপ অস কহেউ গোসাঈঁ জস কহই কৰৌং বলি সোই।
কৰি বিনতী পাযন্হ পৰেউ দীন্হ বাল জিমি ৰোই ॥ ৯৪ ॥
তাত কৃপা কৰি কীজিঅ সোঈ। জাতেং অৱধ অনাথ ন হোঈ ॥
মংত্ৰহি ৰাম উঠাই প্ৰবোধা। তাত ধৰম মতু তুম্হ সবু সোধা ॥
সিবি দধীচি হৰিচংদ নৰেসা। সহে ধৰম হিত কোটি কলেসা ॥
ৰংতিদেৱ বলি ভূপ সুজানা। ধৰমু ধৰেউ সহি সংকট নানা ॥
ধৰমু ন দূসৰ সত্য সমানা। আগম নিগম পুৰান বখানা ॥
মৈং সোই ধৰমু সুলভ কৰি পাৱা। তজেং তিহূঁ পুৰ অপজসু ছাৱা ॥
সংভাৱিত কহুঁ অপজস লাহূ। মৰন কোটি সম দাৰুন দাহূ ॥
তুম্হ সন তাত বহুত কা কহঊঁ। দিএঁ উতৰু ফিৰি পাতকু লহঊঁ ॥
দো. পিতু পদ গহি কহি কোটি নতি বিনয কৰব কৰ জোৰি।
চিংতা কৱনিহু বাত কৈ তাত কৰিঅ জনি মোৰি ॥ ৯৫ ॥
তুম্হ পুনি পিতু সম অতি হিত মোৰেং। বিনতী কৰউঁ তাত কৰ জোৰেং ॥
সব বিধি সোই কৰতব্য তুম্হাৰেং। দুখ ন পাৱ পিতু সোচ হমাৰেং ॥
সুনি ৰঘুনাথ সচিৱ সংবাদূ। ভযউ সপৰিজন বিকল নিষাদূ ॥
পুনি কছু লখন কহী কটু বানী। প্ৰভু বৰজে বড অনুচিত জানী ॥
সকুচি ৰাম নিজ সপথ দেৱাঈ। লখন সঁদেসু কহিঅ জনি জাঈ ॥
কহ সুমংত্ৰু পুনি ভূপ সঁদেসূ। সহি ন সকিহি সিয বিপিন কলেসূ ॥
জেহি বিধি অৱধ আৱ ফিৰি সীযা। সোই ৰঘুবৰহি তুম্হহি কৰনীযা ॥
নতৰু নিপট অৱলংব বিহীনা। মৈং ন জিঅব জিমি জল বিনু মীনা ॥
দো. মইকেং সসৰেং সকল সুখ জবহিং জহাঁ মনু মান ॥
তঁহ তব ৰহিহি সুখেন সিয জব লগি বিপতি বিহান ॥ ৯৬ ॥
বিনতী ভূপ কীন্হ জেহি ভাঁতী। আৰতি প্ৰীতি ন সো কহি জাতী ॥
পিতু সঁদেসু সুনি কৃপানিধানা। সিযহি দীন্হ সিখ কোটি বিধানা ॥
সাসু সসুৰ গুৰ প্ৰিয পৰিৱাৰূ। ফিৰতু ত সব কৰ মিটৈ খভাৰূ ॥
সুনি পতি বচন কহতি বৈদেহী। সুনহু প্ৰানপতি পৰম সনেহী ॥
প্ৰভু কৰুনাময পৰম বিবেকী। তনু তজি ৰহতি ছাঁহ কিমি ছেংকী ॥
প্ৰভা জাই কহঁ ভানু বিহাঈ। কহঁ চংদ্ৰিকা চংদু তজি জাঈ ॥
পতিহি প্ৰেমময বিনয সুনাঈ। কহতি সচিৱ সন গিৰা সুহাঈ ॥
তুম্হ পিতু সসুৰ সৰিস হিতকাৰী। উতৰু দেউঁ ফিৰি অনুচিত ভাৰী ॥
দো. আৰতি বস সনমুখ ভইউঁ বিলগু ন মানব তাত।
আৰজসুত পদ কমল বিনু বাদি জহাঁ লগি নাত ॥ ৯৭ ॥
পিতু বৈভৱ বিলাস মৈং ডীঠা। নৃপ মনি মুকুট মিলিত পদ পীঠা ॥
সুখনিধান অস পিতু গৃহ মোৰেং। পিয বিহীন মন ভাৱ ন ভোৰেং ॥
সসুৰ চক্কৱই কোসলৰাঊ। ভুৱন চাৰিদস প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
আগেং হোই জেহি সুৰপতি লেঈ। অৰধ সিংঘাসন আসনু দেঈ ॥
সসুৰু এতাদৃস অৱধ নিৱাসূ। প্ৰিয পৰিৱাৰু মাতু সম সাসূ ॥
বিনু ৰঘুপতি পদ পদুম পৰাগা। মোহি কেউ সপনেহুঁ সুখদ ন লাগা ॥
অগম পংথ বনভূমি পহাৰা। কৰি কেহৰি সৰ সৰিত অপাৰা ॥
কোল কিৰাত কুৰংগ বিহংগা। মোহি সব সুখদ প্ৰানপতি সংগা ॥
দো. সাসু সসুৰ সন মোৰি হুঁতি বিনয কৰবি পৰি পাযঁ ॥
মোৰ সোচু জনি কৰিঅ কছু মৈং বন সুখী সুভাযঁ ॥ ৯৮ ॥
প্ৰাননাথ প্ৰিয দেৱৰ সাথা। বীৰ ধুৰীন ধৰেং ধনু ভাথা ॥
নহিং মগ শ্ৰমু ভ্ৰমু দুখ মন মোৰেং। মোহি লগি সোচু কৰিঅ জনি ভোৰেং ॥
সুনি সুমংত্ৰু সিয সীতলি বানী। ভযউ বিকল জনু ফনি মনি হানী ॥
নযন সূঝ নহিং সুনই ন কানা। কহি ন সকই কছু অতি অকুলানা ॥
ৰাম প্ৰবোধু কীন্হ বহু ভাঁতি। তদপি হোতি নহিং সীতলি ছাতী ॥
জতন অনেক সাথ হিত কীন্হে। উচিত উতৰ ৰঘুনংদন দীন্হে ॥
মেটি জাই নহিং ৰাম ৰজাঈ। কঠিন কৰম গতি কছু ন বসাঈ ॥
ৰাম লখন সিয পদ সিৰু নাঈ। ফিৰেউ বনিক জিমি মূৰ গৱাঁঈ ॥
দো. -ৰথ হাঁকেউ হয ৰাম তন হেৰি হেৰি হিহিনাহিং।
দেখি নিষাদ বিষাদবস ধুনহিং সীস পছিতাহিং ॥ ৯৯ ॥
জাসু বিযোগ বিকল পসু ঐসে। প্ৰজা মাতু পিতু জীহহিং কৈসেং ॥
বৰবস ৰাম সুমংত্ৰু পঠাএ। সুৰসৰি তীৰ আপু তব আএ ॥
মাগী নাৱ ন কেৱটু আনা। কহই তুম্হাৰ মৰমু মৈং জানা ॥
চৰন কমল ৰজ কহুঁ সবু কহঈ। মানুষ কৰনি মূৰি কছু অহঈ ॥
ছুঅত সিলা ভই নাৰি সুহাঈ। পাহন তেং ন কাঠ কঠিনাঈ ॥
তৰনিউ মুনি ঘৰিনি হোই জাঈ। বাট পৰই মোৰি নাৱ উডাঈ ॥
এহিং প্ৰতিপালউঁ সবু পৰিৱাৰূ। নহিং জানউঁ কছু অউৰ কবাৰূ ॥
জৌ প্ৰভু পাৰ অৱসি গা চহহূ। মোহি পদ পদুম পখাৰন কহহূ ॥
ছং. পদ কমল ধোই চঢাই নাৱ ন নাথ উতৰাঈ চহৌং।
মোহি ৰাম ৰাউৰি আন দসৰথ সপথ সব সাচী কহৌং ॥
বৰু তীৰ মাৰহুঁ লখনু পৈ জব লগি ন পায পখাৰিহৌং।
তব লগি ন তুলসীদাস নাথ কৃপাল পাৰু উতাৰিহৌং ॥
সো. সুনি কেবট কে বৈন প্ৰেম লপেটে অটপটে।
বিহসে কৰুনাঐন চিতই জানকী লখন তন ॥ ১০০ ॥
কৃপাসিংধু বোলে মুসুকাঈ। সোই কৰু জেংহি তৱ নাৱ ন জাঈ ॥
ৱেগি আনু জল পায পখাৰূ। হোত বিলংবু উতাৰহি পাৰূ ॥
জাসু নাম সুমৰত এক বাৰা। উতৰহিং নৰ ভৱসিংধু অপাৰা ॥
সোই কৃপালু কেৱটহি নিহোৰা। জেহিং জগু কিয তিহু পগহু তে থোৰা ॥
পদ নখ নিৰখি দেৱসৰি হৰষী। সুনি প্ৰভু বচন মোহঁ মতি কৰষী ॥
কেৱট ৰাম ৰজাযসু পাৱা। পানি কঠৱতা ভৰি লেই আৱা ॥
অতি আনংদ উমগি অনুৰাগা। চৰন সৰোজ পখাৰন লাগা ॥
বৰষি সুমন সুৰ সকল সিহাহীং। এহি সম পুন্যপুংজ কোউ নাহীং ॥
দো. পদ পখাৰি জলু পান কৰি আপু সহিত পৰিৱাৰ।
পিতৰ পাৰু কৰি প্ৰভুহি পুনি মুদিত গযউ লেই পাৰ ॥ ১০১ ॥
উতৰি ঠাড ভএ সুৰসৰি ৰেতা। সীযৰাম গুহ লখন সমেতা ॥
কেৱট উতৰি দংডৱত কীন্হা। প্ৰভুহি সকুচ এহি নহিং কছু দীন্হা ॥
পিয হিয কী সিয জাননিহাৰী। মনি মুদৰী মন মুদিত উতাৰী ॥
কহেউ কৃপাল লেহি উতৰাঈ। কেৱট চৰন গহে অকুলাঈ ॥
নাথ আজু মৈং কাহ ন পাৱা। মিটে দোষ দুখ দাৰিদ দাৱা ॥
বহুত কাল মৈং কীন্হি মজূৰী। আজু দীন্হ বিধি বনি ভলি ভূৰী ॥
অব কছু নাথ ন চাহিঅ মোৰেং। দীনদযাল অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
ফিৰতী বাৰ মোহি জে দেবা। সো প্ৰসাদু মৈং সিৰ ধৰি লেবা ॥
দো. বহুত কীন্হ প্ৰভু লখন সিযঁ নহিং কছু কেৱটু লেই।
বিদা কীন্হ কৰুনাযতন ভগতি বিমল বৰু দেই ॥ ১০২ ॥
তব মজ্জনু কৰি ৰঘুকুলনাথা। পূজি পাৰথিৱ নাযউ মাথা ॥
সিযঁ সুৰসৰিহি কহেউ কৰ জোৰী। মাতু মনোৰথ পুৰউবি মোৰী ॥
পতি দেৱৰ সংগ কুসল বহোৰী। আই কৰৌং জেহিং পূজা তোৰী ॥
সুনি সিয বিনয প্ৰেম ৰস সানী। ভই তব বিমল বাৰি বৰ বানী ॥
সুনু ৰঘুবীৰ প্ৰিযা বৈদেহী। তৱ প্ৰভাউ জগ বিদিত ন কেহী ॥
লোকপ হোহিং বিলোকত তোৰেং। তোহি সেৱহিং সব সিধি কৰ জোৰেং ॥
তুম্হ জো হমহি বডি বিনয সুনাঈ। কৃপা কীন্হি মোহি দীন্হি বডাঈ ॥
তদপি দেবি মৈং দেবি অসীসা। সফল হোপন হিত নিজ বাগীসা ॥
দো. প্ৰাননাথ দেৱৰ সহিত কুসল কোসলা আই।
পূজহি সব মনকামনা সুজসু ৰহিহি জগ ছাই ॥ ১০৩ ॥
গংগ বচন সুনি মংগল মূলা। মুদিত সীয সুৰসৰি অনুকুলা ॥
তব প্ৰভু গুহহি কহেউ ঘৰ জাহূ। সুনত সূখ মুখু ভা উৰ দাহূ ॥
দীন বচন গুহ কহ কৰ জোৰী। বিনয সুনহু ৰঘুকুলমনি মোৰী ॥
নাথ সাথ ৰহি পংথু দেখাঈ। কৰি দিন চাৰি চৰন সেৱকাঈ ॥
জেহিং বন জাই ৰহব ৰঘুৰাঈ। পৰনকুটী মৈং কৰবি সুহাঈ ॥
তব মোহি কহঁ জসি দেব ৰজাঈ। সোই কৰিহউঁ ৰঘুবীৰ দোহাঈ ॥
সহজ সনেহ ৰাম লখি তাসু। সংগ লীন্হ গুহ হৃদয হুলাসূ ॥
পুনি গুহঁ গ্যাতি বোলি সব লীন্হে। কৰি পৰিতোষু বিদা তব কীন্হে ॥
দো. তব গনপতি সিৱ সুমিৰি প্ৰভু নাই সুৰসৰিহি মাথ। ì
সখা অনুজ সিযা সহিত বন গৱনু কীন্হ ৰধুনাথ ॥ ১০৪ ॥
তেহি দিন ভযউ বিটপ তৰ বাসূ। লখন সখাঁ সব কীন্হ সুপাসূ ॥
প্ৰাত প্ৰাতকৃত কৰি ৰধুসাঈ। তীৰথৰাজু দীখ প্ৰভু জাঈ ॥
সচিৱ সত্য শ্ৰধ্দা প্ৰিয নাৰী। মাধৱ সৰিস মীতু হিতকাৰী ॥
চাৰি পদাৰথ ভৰা ভঁডাৰু। পুন্য প্ৰদেস দেস অতি চাৰু ॥
ছেত্ৰ অগম গঢু গাঢ সুহাৱা। সপনেহুঁ নহিং প্ৰতিপচ্ছিন্হ পাৱা ॥
সেন সকল তীৰথ বৰ বীৰা। কলুষ অনীক দলন ৰনধীৰা ॥
সংগমু সিংহাসনু সুঠি সোহা। ছত্ৰু অখযবটু মুনি মনু মোহা ॥
চৱঁৰ জমুন অৰু গংগ তৰংগা। দেখি হোহিং দুখ দাৰিদ ভংগা ॥
দো. সেৱহিং সুকৃতি সাধু সুচি পাৱহিং সব মনকাম।
বংদী বেদ পুৰান গন কহহিং বিমল গুন গ্ৰাম ॥ ১০৫ ॥
কো কহি সকই প্ৰযাগ প্ৰভাঊ। কলুষ পুংজ কুংজৰ মৃগৰাঊ ॥
অস তীৰথপতি দেখি সুহাৱা। সুখ সাগৰ ৰঘুবৰ সুখু পাৱা ॥
কহি সিয লখনহি সখহি সুনাঈ। শ্ৰীমুখ তীৰথৰাজ বডাঈ ॥
কৰি প্ৰনামু দেখত বন বাগা। কহত মহাতম অতি অনুৰাগা ॥
এহি বিধি আই বিলোকী বেনী। সুমিৰত সকল সুমংগল দেনী ॥
মুদিত নহাই কীন্হি সিৱ সেৱা। পুজি জথাবিধি তীৰথ দেৱা ॥
তব প্ৰভু ভৰদ্ৱাজ পহিং আএ। কৰত দংডৱত মুনি উৰ লাএ ॥
মুনি মন মোদ ন কছু কহি জাই। ব্ৰহ্মানংদ ৰাসি জনু পাঈ ॥
দো. দীন্হি অসীস মুনীস উৰ অতি অনংদু অস জানি।
লোচন গোচৰ সুকৃত ফল মনহুঁ কিএ বিধি আনি ॥ ১০৬ ॥
কুসল প্ৰস্ন কৰি আসন দীন্হে। পূজি প্ৰেম পৰিপূৰন কীন্হে ॥
কংদ মূল ফল অংকুৰ নীকে। দিএ আনি মুনি মনহুঁ অমী কে ॥
সীয লখন জন সহিত সুহাএ। অতি ৰুচি ৰাম মূল ফল খাএ ॥
ভএ বিগতশ্ৰম ৰামু সুখাৰে। ভৰৱ্দাজ মৃদু বচন উচাৰে ॥
আজু সুফল তপু তীৰথ ত্যাগূ। আজু সুফল জপ জোগ বিৰাগূ ॥
সফল সকল সুভ সাধন সাজূ। ৰাম তুম্হহি অৱলোকত আজূ ॥
লাভ অৱধি সুখ অৱধি ন দূজী। তুম্হাৰেং দৰস আস সব পূজী ॥
অব কৰি কৃপা দেহু বৰ এহূ। নিজ পদ সৰসিজ সহজ সনেহূ ॥
দো. কৰম বচন মন ছাডি ছলু জব লগি জনু ন তুম্হাৰ।
তব লগি সুখু সপনেহুঁ নহীং কিএঁ কোটি উপচাৰ ॥
সুনি মুনি বচন ৰামু সকুচানে। ভাৱ ভগতি আনংদ অঘানে ॥
তব ৰঘুবৰ মুনি সুজসু সুহাৱা। কোটি ভাঁতি কহি সবহি সুনাৱা ॥
সো বড সো সব গুন গন গেহূ। জেহি মুনীস তুম্হ আদৰ দেহূ ॥
মুনি ৰঘুবীৰ পৰসপৰ নৱহীং। বচন অগোচৰ সুখু অনুভৱহীং ॥
যহ সুধি পাই প্ৰযাগ নিৱাসী। বটু তাপস মুনি সিদ্ধ উদাসী ॥
ভৰদ্ৱাজ আশ্ৰম সব আএ। দেখন দসৰথ সুঅন সুহাএ ॥
ৰাম প্ৰনাম কীন্হ সব কাহূ। মুদিত ভএ লহি লোযন লাহূ ॥
দেহিং অসীস পৰম সুখু পাঈ। ফিৰে সৰাহত সুংদৰতাঈ ॥
দো. ৰাম কীন্হ বিশ্ৰাম নিসি প্ৰাত প্ৰযাগ নহাই।
চলে সহিত সিয লখন জন মুদদিত মুনিহি সিৰু নাই ॥ ১০৮ ॥
ৰাম সপ্ৰেম কহেউ মুনি পাহীং। নাথ কহিঅ হম কেহি মগ জাহীং ॥
মুনি মন বিহসি ৰাম সন কহহীং। সুগম সকল মগ তুম্হ কহুঁ অহহীং ॥
সাথ লাগি মুনি সিষ্য বোলাএ। সুনি মন মুদিত পচাসক আএ ॥
সবন্হি ৰাম পৰ প্ৰেম অপাৰা। সকল কহহি মগু দীখ হমাৰা ॥
মুনি বটু চাৰি সংগ তব দীন্হে। জিন্হ বহু জনম সুকৃত সব কীন্হে ॥
কৰি প্ৰনামু ৰিষি আযসু পাঈ। প্ৰমুদিত হৃদযঁ চলে ৰঘুৰাঈ ॥
গ্ৰাম নিকট জব নিকসহি জাঈ। দেখহি দৰসু নাৰি নৰ ধাঈ ॥
হোহি সনাথ জনম ফলু পাঈ। ফিৰহি দুখিত মনু সংগ পঠাঈ ॥
দো. বিদা কিএ বটু বিনয কৰি ফিৰে পাই মন কাম।
উতৰি নহাএ জমুন জল জো সৰীৰ সম স্যাম ॥ ১০৯ ॥
সুনত তীৰৱাসী নৰ নাৰী। ধাএ নিজ নিজ কাজ বিসাৰী ॥
লখন ৰাম সিয সুন্দৰতাঈ। দেখি কৰহিং নিজ ভাগ্য বডাঈ ॥
অতি লালসা বসহিং মন মাহীং। নাউঁ গাউঁ বূঝত সকুচাহীং ॥
জে তিন্হ মহুঁ বযবিৰিধ সযানে। তিন্হ কৰি জুগুতি ৰামু পহিচানে ॥
সকল কথা তিন্হ সবহি সুনাঈ। বনহি চলে পিতু আযসু পাঈ ॥
সুনি সবিষাদ সকল পছিতাহীং। ৰানী ৰাযঁ কীন্হ ভল নাহীং ॥
তেহি অৱসৰ এক তাপসু আৱা। তেজপুংজ লঘুবযস সুহাৱা ॥
কৱি অলখিত গতি বেষু বিৰাগী। মন ক্ৰম বচন ৰাম অনুৰাগী ॥
দো. সজল নযন তন পুলকি নিজ ইষ্টদেউ পহিচানি।
পৰেউ দংড জিমি ধৰনিতল দসা ন জাই বখানি ॥ ১১০ ॥
ৰাম সপ্ৰেম পুলকি উৰ লাৱা। পৰম ৰংক জনু পাৰসু পাৱা ॥
মনহুঁ প্ৰেমু পৰমাৰথু দোঊ। মিলত ধৰে তন কহ সবু কোঊ ॥
বহুৰি লখন পাযন্হ সোই লাগা। লীন্হ উঠাই উমগি অনুৰাগা ॥
পুনি সিয চৰন ধূৰি ধৰি সীসা। জননি জানি সিসু দীন্হি অসীসা ॥
কীন্হ নিষাদ দংডৱত তেহী। মিলেউ মুদিত লখি ৰাম সনেহী ॥
পিঅত নযন পুট ৰূপু পিযূষা। মুদিত সুঅসনু পাই জিমি ভূখা ॥
তে পিতু মাতু কহহু সখি কৈসে। জিন্হ পঠএ বন বালক ঐসে ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপু নিহাৰী। হোহিং সনেহ বিকল নৰ নাৰী ॥
দো. তব ৰঘুবীৰ অনেক বিধি সখহি সিখাৱনু দীন্হ।
ৰাম ৰজাযসু সীস ধৰি ভৱন গৱনু তেঁইঁ কীন্হ ॥ ১১১ ॥
পুনি সিযঁ ৰাম লখন কৰ জোৰী। জমুনহি কীন্হ প্ৰনামু বহোৰী ॥
চলে সসীয মুদিত দোউ ভাঈ। ৰবিতনুজা কই কৰত বডাঈ ॥
পথিক অনেক মিলহিং মগ জাতা। কহহিং সপ্ৰেম দেখি দোউ ভ্ৰাতা ॥
ৰাজ লখন সব অংগ তুম্হাৰেং। দেখি সোচু অতি হৃদয হমাৰেং ॥
মাৰগ চলহু পযাদেহি পাএঁ। জ্যোতিষু ঝূঠ হমাৰেং ভাএঁ ॥
অগমু পংথ গিৰি কানন ভাৰী। তেহি মহঁ সাথ নাৰি সুকুমাৰী ॥
কৰি কেহৰি বন জাই ন জোঈ। হম সঁগ চলহি জো আযসু হোঈ ॥
জাব জহাঁ লগি তহঁ পহুঁচাঈ। ফিৰব বহোৰি তুম্হহি সিৰু নাঈ ॥
দো. এহি বিধি পূঁছহিং প্ৰেম বস পুলক গাত জলু নৈন।
কৃপাসিংধু ফেৰহি তিন্হহি কহি বিনীত মৃদু বৈন ॥ ১১২ ॥
জে পুৰ গাঁৱ বসহিং মগ মাহীং। তিন্হহি নাগ সুৰ নগৰ সিহাহীং ॥
কেহি সুকৃতীং কেহি ঘৰীং বসাএ। ধন্য পুন্যময পৰম সুহাএ ॥
জহঁ জহঁ ৰাম চৰন চলি জাহীং। তিন্হ সমান অমৰাৱতি নাহীং ॥
পুন্যপুংজ মগ নিকট নিৱাসী। তিন্হহি সৰাহহিং সুৰপুৰবাসী ॥
জে ভৰি নযন বিলোকহিং ৰামহি। সীতা লখন সহিত ঘনস্যামহি ॥
জে সৰ সৰিত ৰাম অৱগাহহিং। তিন্হহি দেৱ সৰ সৰিত সৰাহহিং ॥
জেহি তৰু তৰ প্ৰভু বৈঠহিং জাঈ। কৰহিং কলপতৰু তাসু বডাঈ ॥
পৰসি ৰাম পদ পদুম পৰাগা। মানতি ভূমি ভূৰি নিজ ভাগা ॥
দো. ছাঁহ কৰহি ঘন বিবুধগন বৰষহি সুমন সিহাহিং।
দেখত গিৰি বন বিহগ মৃগ ৰামু চলে মগ জাহিং ॥ ১১৩ ॥
সীতা লখন সহিত ৰঘুৰাঈ। গাঁৱ নিকট জব নিকসহিং জাঈ ॥
সুনি সব বাল বৃদ্ধ নৰ নাৰী। চলহিং তুৰত গৃহকাজু বিসাৰী ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপ নিহাৰী। পাই নযনফলু হোহিং সুখাৰী ॥
সজল বিলোচন পুলক সৰীৰা। সব ভএ মগন দেখি দোউ বীৰা ॥
বৰনি ন জাই দসা তিন্হ কেৰী। লহি জনু ৰংকন্হ সুৰমনি ঢেৰী ॥
একন্হ এক বোলি সিখ দেহীং। লোচন লাহু লেহু ছন এহীং ॥
ৰামহি দেখি এক অনুৰাগে। চিতৱত চলে জাহিং সঁগ লাগে ॥
এক নযন মগ ছবি উৰ আনী। হোহিং সিথিল তন মন বৰ বানী ॥
দো. এক দেখিং বট ছাঁহ ভলি ডাসি মৃদুল তৃন পাত।
কহহিং গৱাঁইঅ ছিনুকু শ্ৰমু গৱনব অবহিং কি প্ৰাত ॥ ১১৪ ॥
এক কলস ভৰি আনহিং পানী। অঁচইঅ নাথ কহহিং মৃদু বানী ॥
সুনি প্ৰিয বচন প্ৰীতি অতি দেখী। ৰাম কৃপাল সুসীল বিসেষী ॥
জানী শ্ৰমিত সীয মন মাহীং। ঘৰিক বিলংবু কীন্হ বট ছাহীং ॥
মুদিত নাৰি নৰ দেখহিং সোভা। ৰূপ অনূপ নযন মনু লোভা ॥
একটক সব সোহহিং চহুঁ ওৰা। ৰামচংদ্ৰ মুখ চংদ চকোৰা ॥
তৰুন তমাল বৰন তনু সোহা। দেখত কোটি মদন মনু মোহা ॥
দামিনি বৰন লখন সুঠি নীকে। নখ সিখ সুভগ ভাৱতে জী কে ॥
মুনিপট কটিন্হ কসেং তূনীৰা। সোহহিং কৰ কমলিনি ধনু তীৰা ॥
দো. জটা মুকুট সীসনি সুভগ উৰ ভুজ নযন বিসাল।
সৰদ পৰব বিধু বদন বৰ লসত স্ৱেদ কন জাল ॥ ১১৫ ॥
বৰনি ন জাই মনোহৰ জোৰী। সোভা বহুত থোৰি মতি মোৰী ॥
ৰাম লখন সিয সুংদৰতাঈ। সব চিতৱহিং চিত মন মতি লাঈ ॥
থকে নাৰি নৰ প্ৰেম পিআসে। মনহুঁ মৃগী মৃগ দেখি দিআ সে ॥
সীয সমীপ গ্ৰামতিয জাহীং। পূঁছত অতি সনেহঁ সকুচাহীং ॥
বাৰ বাৰ সব লাগহিং পাএঁ। কহহিং বচন মৃদু সৰল সুভাএঁ ॥
ৰাজকুমাৰি বিনয হম কৰহীং। তিয সুভাযঁ কছু পূঁছত ডৰহীং।
স্ৱামিনি অবিনয ছমবি হমাৰী। বিলগু ন মানব জানি গৱাঁৰী ॥
ৰাজকুঅঁৰ দোউ সহজ সলোনে। ইন্হ তেং লহী দুতি মৰকত সোনে ॥
দো. স্যামল গৌৰ কিসোৰ বৰ সুংদৰ সুষমা ঐন।
সৰদ সৰ্বৰীনাথ মুখু সৰদ সৰোৰুহ নৈন ॥ ১১৬ ॥
মাসপাৰাযণ, সোলহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱান্হপাৰাযণ, চৌথা ৱিশ্ৰাম
কোটি মনোজ লজাৱনিহাৰে। সুমুখি কহহু কো আহিং তুম্হাৰে ॥
সুনি সনেহময মংজুল বানী। সকুচী সিয মন মহুঁ মুসুকানী ॥
তিন্হহি বিলোকি বিলোকতি ধৰনী। দুহুঁ সকোচ সকুচিত বৰবৰনী ॥
সকুচি সপ্ৰেম বাল মৃগ নযনী। বোলী মধুৰ বচন পিকবযনী ॥
সহজ সুভায সুভগ তন গোৰে। নামু লখনু লঘু দেৱৰ মোৰে ॥
বহুৰি বদনু বিধু অংচল ঢাঁকী। পিয তন চিতই ভৌংহ কৰি বাঁকী ॥
খংজন মংজু তিৰীছে নযননি। নিজ পতি কহেউ তিন্হহি সিযঁ সযননি ॥
ভই মুদিত সব গ্ৰামবধূটীং। ৰংকন্হ ৰায ৰাসি জনু লূটীং ॥
দো. অতি সপ্ৰেম সিয পাযঁ পৰি বহুবিধি দেহিং অসীস।
সদা সোহাগিনি হোহু তুম্হ জব লগি মহি অহি সীস ॥ ১১৭ ॥
পাৰবতী সম পতিপ্ৰিয হোহূ। দেবি ন হম পৰ ছাডব ছোহূ ॥
পুনি পুনি বিনয কৰিঅ কৰ জোৰী। জৌং এহি মাৰগ ফিৰিঅ বহোৰী ॥
দৰসনু দেব জানি নিজ দাসী। লখীং সীযঁ সব প্ৰেম পিআসী ॥
মধুৰ বচন কহি কহি পৰিতোষীং। জনু কুমুদিনীং কৌমুদীং পোষীং ॥
তবহিং লখন ৰঘুবৰ ৰুখ জানী। পূঁছেউ মগু লোগন্হি মৃদু বানী ॥
সুনত নাৰি নৰ ভএ দুখাৰী। পুলকিত গাত বিলোচন বাৰী ॥
মিটা মোদু মন ভএ মলীনে। বিধি নিধি দীন্হ লেত জনু ছীনে ॥
সমুঝি কৰম গতি ধীৰজু কীন্হা। সোধি সুগম মগু তিন্হ কহি দীন্হা ॥
দো. লখন জানকী সহিত তব গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথ।
ফেৰে সব প্ৰিয বচন কহি লিএ লাই মন সাথ ॥ ১১৮ ॥
ý
ফিৰত নাৰি নৰ অতি পছিতাহীং। দেঅহি দোষু দেহিং মন মাহীং ॥
সহিত বিষাদ পৰসপৰ কহহীং। বিধি কৰতব উলটে সব অহহীং ॥
নিপট নিৰংকুস নিঠুৰ নিসংকূ। জেহিং সসি কীন্হ সৰুজ সকলংকূ ॥
ৰূখ কলপতৰু সাগৰু খাৰা। তেহিং পঠএ বন ৰাজকুমাৰা ॥
জৌং পে ইন্হহি দীন্হ বনবাসূ। কীন্হ বাদি বিধি ভোগ বিলাসূ ॥
এ বিচৰহিং মগ বিনু পদত্ৰানা। ৰচে বাদি বিধি বাহন নানা ॥
এ মহি পৰহিং ডাসি কুস পাতা। সুভগ সেজ কত সৃজত বিধাতা ॥
তৰুবৰ বাস ইন্হহি বিধি দীন্হা। ধৱল ধাম ৰচি ৰচি শ্ৰমু কীন্হা ॥
দো. জৌং এ মুনি পট ধৰ জটিল সুংদৰ সুঠি সুকুমাৰ।
বিবিধ ভাঁতি ভূষন বসন বাদি কিএ কৰতাৰ ॥ ১১৯ ॥
জৌং এ কংদ মূল ফল খাহীং। বাদি সুধাদি অসন জগ মাহীং ॥
এক কহহিং এ সহজ সুহাএ। আপু প্ৰগট ভএ বিধি ন বনাএ ॥
জহঁ লগি বেদ কহী বিধি কৰনী। শ্ৰৱন নযন মন গোচৰ বৰনী ॥
দেখহু খোজি ভুঅন দস চাৰী। কহঁ অস পুৰুষ কহাঁ অসি নাৰী ॥
ইন্হহি দেখি বিধি মনু অনুৰাগা। পটতৰ জোগ বনাৱৈ লাগা ॥
কীন্হ বহুত শ্ৰম ঐক ন আএ। তেহিং ইৰিষা বন আনি দুৰাএ ॥
এক কহহিং হম বহুত ন জানহিং। আপুহি পৰম ধন্য কৰি মানহিং ॥
তে পুনি পুন্যপুংজ হম লেখে। জে দেখহিং দেখিহহিং জিন্হ দেখে ॥
দো. এহি বিধি কহি কহি বচন প্ৰিয লেহিং নযন ভৰি নীৰ।
কিমি চলিহহি মাৰগ অগম সুঠি সুকুমাৰ সৰীৰ ॥ ১২০ ॥
নাৰি সনেহ বিকল বস হোহীং। চকঈ সাঁঝ সময জনু সোহীং ॥
মৃদু পদ কমল কঠিন মগু জানী। গহবৰি হৃদযঁ কহহিং বৰ বানী ॥
পৰসত মৃদুল চৰন অৰুনাৰে। সকুচতি মহি জিমি হৃদয হমাৰে ॥
জৌং জগদীস ইন্হহি বনু দীন্হা। কস ন সুমনময মাৰগু কীন্হা ॥
জৌং মাগা পাইঅ বিধি পাহীং। এ ৰখিঅহিং সখি আঁখিন্হ মাহীং ॥
জে নৰ নাৰি ন অৱসৰ আএ। তিন্হ সিয ৰামু ন দেখন পাএ ॥
সুনি সুৰুপ বূঝহিং অকুলাঈ। অব লগি গএ কহাঁ লগি ভাঈ ॥
সমৰথ ধাই বিলোকহিং জাঈ। প্ৰমুদিত ফিৰহিং জনমফলু পাঈ ॥
দো. অবলা বালক বৃদ্ধ জন কৰ মীজহিং পছিতাহিং ॥
হোহিং প্ৰেমবস লোগ ইমি ৰামু জহাঁ জহঁ জাহিং ॥ ১২১ ॥
গাঁৱ গাঁৱ অস হোই অনংদূ। দেখি ভানুকুল কৈৰৱ চংদূ ॥
জে কছু সমাচাৰ সুনি পাৱহিং। তে নৃপ ৰানিহি দোসু লগাৱহিং ॥
কহহিং এক অতি ভল নৰনাহূ। দীন্হ হমহি জোই লোচন লাহূ ॥
কহহিং পৰস্পৰ লোগ লোগাঈং। বাতেং সৰল সনেহ সুহাঈং ॥
তে পিতু মাতু ধন্য জিন্হ জাএ। ধন্য সো নগৰু জহাঁ তেং আএ ॥
ধন্য সো দেসু সৈলু বন গাঊঁ। জহঁ জহঁ জাহিং ধন্য সোই ঠাঊঁ ॥
সুখ পাযউ বিৰংচি ৰচি তেহী। এ জেহি কে সব ভাঁতি সনেহী ॥
ৰাম লখন পথি কথা সুহাঈ। ৰহী সকল মগ কানন ছাঈ ॥
দো. এহি বিধি ৰঘুকুল কমল ৰবি মগ লোগন্হ সুখ দেত।
জাহিং চলে দেখত বিপিন সিয সৌমিত্ৰি সমেত ॥ ১২২ ॥
আগে ৰামু লখনু বনে পাছেং। তাপস বেষ বিৰাজত কাছেং ॥
উভয বীচ সিয সোহতি কৈসে। ব্ৰহ্ম জীৱ বিচ মাযা জৈসে ॥
বহুৰি কহউঁ ছবি জসি মন বসঈ। জনু মধু মদন মধ্য ৰতি লসঈ ॥
উপমা বহুৰি কহউঁ জিযঁ জোহী। জনু বুধ বিধু বিচ ৰোহিনি সোহী ॥
প্ৰভু পদ ৰেখ বীচ বিচ সীতা। ধৰতি চৰন মগ চলতি সভীতা ॥
সীয ৰাম পদ অংক বৰাএঁ। লখন চলহিং মগু দাহিন লাএঁ ॥
ৰাম লখন সিয প্ৰীতি সুহাঈ। বচন অগোচৰ কিমি কহি জাঈ ॥
খগ মৃগ মগন দেখি ছবি হোহীং। লিএ চোৰি চিত ৰাম বটোহীং ॥
দো. জিন্হ জিন্হ দেখে পথিক প্ৰিয সিয সমেত দোউ ভাই।
ভৱ মগু অগমু অনংদু তেই বিনু শ্ৰম ৰহে সিৰাই ॥ ১২৩ ॥
অজহুঁ জাসু উৰ সপনেহুঁ কাঊ। বসহুঁ লখনু সিয ৰামু বটাঊ ॥
ৰাম ধাম পথ পাইহি সোঈ। জো পথ পাৱ কবহুঁ মুনি কোঈ ॥
তব ৰঘুবীৰ শ্ৰমিত সিয জানী। দেখি নিকট বটু সীতল পানী ॥
তহঁ বসি কংদ মূল ফল খাঈ। প্ৰাত নহাই চলে ৰঘুৰাঈ ॥
দেখত বন সৰ সৈল সুহাএ। বালমীকি আশ্ৰম প্ৰভু আএ ॥
ৰাম দীখ মুনি বাসু সুহাৱন। সুংদৰ গিৰি কাননু জলু পাৱন ॥
সৰনি সৰোজ বিটপ বন ফূলে। গুংজত মংজু মধুপ ৰস ভূলে ॥
খগ মৃগ বিপুল কোলাহল কৰহীং। বিৰহিত বৈৰ মুদিত মন চৰহীং ॥
দো. সুচি সুংদৰ আশ্ৰমু নিৰখি হৰষে ৰাজিৱনেন।
সুনি ৰঘুবৰ আগমনু মুনি আগেং আযউ লেন ॥ ১২৪ ॥
মুনি কহুঁ ৰাম দংডৱত কীন্হা। আসিৰবাদু বিপ্ৰবৰ দীন্হা ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডানে। কৰি সনমানু আশ্ৰমহিং আনে ॥
মুনিবৰ অতিথি প্ৰানপ্ৰিয পাএ। কংদ মূল ফল মধুৰ মগাএ ॥
সিয সৌমিত্ৰি ৰাম ফল খাএ। তব মুনি আশ্ৰম দিএ সুহাএ ॥
বালমীকি মন আনঁদু ভাৰী। মংগল মূৰতি নযন নিহাৰী ॥
তব কৰ কমল জোৰি ৰঘুৰাঈ। বোলে বচন শ্ৰৱন সুখদাঈ ॥
তুম্হ ত্ৰিকাল দৰসী মুনিনাথা। বিস্ৱ বদৰ জিমি তুম্হৰেং হাথা ॥
অস কহি প্ৰভু সব কথা বখানী। জেহি জেহি ভাঁতি দীন্হ বনু ৰানী ॥
দো. তাত বচন পুনি মাতু হিত ভাই ভৰত অস ৰাউ।
মো কহুঁ দৰস তুম্হাৰ প্ৰভু সবু মম পুন্য প্ৰভাউ ॥ ১২৫ ॥
দেখি পায মুনিৰায তুম্হাৰে। ভএ সুকৃত সব সুফল হমাৰে ॥
অব জহঁ ৰাউৰ আযসু হোঈ। মুনি উদবেগু ন পাৱৈ কোঈ ॥
মুনি তাপস জিন্হ তেং দুখু লহহীং। তে নৰেস বিনু পাৱক দহহীং ॥
মংগল মূল বিপ্ৰ পৰিতোষূ। দহই কোটি কুল ভূসুৰ ৰোষূ ॥
অস জিযঁ জানি কহিঅ সোই ঠাঊঁ। সিয সৌমিত্ৰি সহিত জহঁ জাঊঁ ॥
তহঁ ৰচি ৰুচিৰ পৰন তৃন সালা। বাসু কৰৌ কছু কাল কৃপালা ॥
সহজ সৰল সুনি ৰঘুবৰ বানী। সাধু সাধু বোলে মুনি গ্যানী ॥
কস ন কহহু অস ৰঘুকুলকেতূ। তুম্হ পালক সংতত শ্ৰুতি সেতূ ॥
ছং. শ্ৰুতি সেতু পালক ৰাম তুম্হ জগদীস মাযা জানকী।
জো সৃজতি জগু পালতি হৰতি ৰূখ পাই কৃপানিধান কী ॥
জো সহসসীসু অহীসু মহিধৰু লখনু সচৰাচৰ ধনী।
সুৰ কাজ ধৰি নৰৰাজ তনু চলে দলন খল নিসিচৰ অনী ॥
সো. ৰাম সৰুপ তুম্হাৰ বচন অগোচৰ বুদ্ধিপৰ।
অবিগত অকথ অপাৰ নেতি নিত নিগম কহ ॥ ১২৬ ॥
জগু পেখন তুম্হ দেখনিহাৰে। বিধি হৰি সংভু নচাৱনিহাৰে ॥
তেউ ন জানহিং মৰমু তুম্হাৰা। ঔৰু তুম্হহি কো জাননিহাৰা ॥
সোই জানই জেহি দেহু জনাঈ। জানত তুম্হহি তুম্হই হোই জাঈ ॥
তুম্হৰিহি কৃপাঁ তুম্হহি ৰঘুনংদন। জানহিং ভগত ভগত উৰ চংদন ॥
চিদানংদময দেহ তুম্হাৰী। বিগত বিকাৰ জান অধিকাৰী ॥
নৰ তনু ধৰেহু সংত সুৰ কাজা। কহহু কৰহু জস প্ৰাকৃত ৰাজা ॥
ৰাম দেখি সুনি চৰিত তুম্হাৰে। জড মোহহিং বুধ হোহিং সুখাৰে ॥
তুম্হ জো কহহু কৰহু সবু সাঁচা। জস কাছিঅ তস চাহিঅ নাচা ॥
দো. পূঁছেহু মোহি কি ৰহৌং কহঁ মৈং পূঁছত সকুচাউঁ।
জহঁ ন হোহু তহঁ দেহু কহি তুম্হহি দেখাৱৌং ঠাউঁ ॥ ১২৭ ॥
সুনি মুনি বচন প্ৰেম ৰস সানে। সকুচি ৰাম মন মহুঁ মুসুকানে ॥
বালমীকি হঁসি কহহিং বহোৰী। বানী মধুৰ অমিঅ ৰস বোৰী ॥
সুনহু ৰাম অব কহউঁ নিকেতা। জহাঁ বসহু সিয লখন সমেতা ॥
জিন্হ কে শ্ৰৱন সমুদ্ৰ সমানা। কথা তুম্হাৰি সুভগ সৰি নানা ॥
ভৰহিং নিৰংতৰ হোহিং ন পূৰে। তিন্হ কে হিয তুম্হ কহুঁ গৃহ ৰূৰে ॥
লোচন চাতক জিন্হ কৰি ৰাখে। ৰহহিং দৰস জলধৰ অভিলাষে ॥
নিদৰহিং সৰিত সিংধু সৰ ভাৰী। ৰূপ বিংদু জল হোহিং সুখাৰী ॥
তিন্হ কে হৃদয সদন সুখদাযক। বসহু বংধু সিয সহ ৰঘুনাযক ॥
দো. জসু তুম্হাৰ মানস বিমল হংসিনি জীহা জাসু।
মুকুতাহল গুন গন চুনই ৰাম বসহু হিযঁ তাসু ॥ ১২৮ ॥
প্ৰভু প্ৰসাদ সুচি সুভগ সুবাসা। সাদৰ জাসু লহই নিত নাসা ॥
তুম্হহি নিবেদিত ভোজন কৰহীং। প্ৰভু প্ৰসাদ পট ভূষন ধৰহীং ॥
সীস নৱহিং সুৰ গুৰু দ্ৱিজ দেখী। প্ৰীতি সহিত কৰি বিনয বিসেষী ॥
কৰ নিত কৰহিং ৰাম পদ পূজা। ৰাম ভৰোস হৃদযঁ নহি দূজা ॥
চৰন ৰাম তীৰথ চলি জাহীং। ৰাম বসহু তিন্হ কে মন মাহীং ॥
মংত্ৰৰাজু নিত জপহিং তুম্হাৰা। পূজহিং তুম্হহি সহিত পৰিৱাৰা ॥
তৰপন হোম কৰহিং বিধি নানা। বিপ্ৰ জেৱাঁই দেহিং বহু দানা ॥
তুম্হ তেং অধিক গুৰহি জিযঁ জানী। সকল ভাযঁ সেৱহিং সনমানী ॥
দো. সবু কৰি মাগহিং এক ফলু ৰাম চৰন ৰতি হোউ।
তিন্হ কেং মন মংদিৰ বসহু সিয ৰঘুনংদন দোউ ॥ ১২৯ ॥
কাম কোহ মদ মান ন মোহা। লোভ ন ছোভ ন ৰাগ ন দ্ৰোহা ॥
জিন্হ কেং কপট দংভ নহিং মাযা। তিন্হ কেং হৃদয বসহু ৰঘুৰাযা ॥
সব কে প্ৰিয সব কে হিতকাৰী। দুখ সুখ সৰিস প্ৰসংসা গাৰী ॥
কহহিং সত্য প্ৰিয বচন বিচাৰী। জাগত সোৱত সৰন তুম্হাৰী ॥
তুম্হহি ছাডি গতি দূসৰি নাহীং। ৰাম বসহু তিন্হ কে মন মাহীং ॥
জননী সম জানহিং পৰনাৰী। ধনু পৰাৱ বিষ তেং বিষ ভাৰী ॥
জে হৰষহিং পৰ সংপতি দেখী। দুখিত হোহিং পৰ বিপতি বিসেষী ॥
জিন্হহি ৰাম তুম্হ প্ৰানপিআৰে। তিন্হ কে মন সুভ সদন তুম্হাৰে ॥
দো. স্ৱামি সখা পিতু মাতু গুৰ জিন্হ কে সব তুম্হ তাত।
মন মংদিৰ তিন্হ কেং বসহু সীয সহিত দোউ ভ্ৰাত ॥ ১৩০ ॥
অৱগুন তজি সব কে গুন গহহীং। বিপ্ৰ ধেনু হিত সংকট সহহীং ॥
নীতি নিপুন জিন্হ কই জগ লীকা। ঘৰ তুম্হাৰ তিন্হ কৰ মনু নীকা ॥
গুন তুম্হাৰ সমুঝই নিজ দোসা। জেহি সব ভাঁতি তুম্হাৰ ভৰোসা ॥
ৰাম ভগত প্ৰিয লাগহিং জেহী। তেহি উৰ বসহু সহিত বৈদেহী ॥
জাতি পাঁতি ধনু ধৰম বডাঈ। প্ৰিয পৰিৱাৰ সদন সুখদাঈ ॥
সব তজি তুম্হহি ৰহই উৰ লাঈ। তেহি কে হৃদযঁ ৰহহু ৰঘুৰাঈ ॥
সৰগু নৰকু অপবৰগু সমানা। জহঁ তহঁ দেখ ধৰেং ধনু বানা ॥
কৰম বচন মন ৰাউৰ চেৰা। ৰাম কৰহু তেহি কেং উৰ ডেৰা ॥
দো. জাহি ন চাহিঅ কবহুঁ কছু তুম্হ সন সহজ সনেহু।
বসহু নিৰংতৰ তাসু মন সো ৰাউৰ নিজ গেহু ॥ ১৩১ ॥
এহি বিধি মুনিবৰ ভৱন দেখাএ। বচন সপ্ৰেম ৰাম মন ভাএ ॥
কহ মুনি সুনহু ভানুকুলনাযক। আশ্ৰম কহউঁ সময সুখদাযক ॥
চিত্ৰকূট গিৰি কৰহু নিৱাসূ। তহঁ তুম্হাৰ সব ভাঁতি সুপাসূ ॥
সৈলু সুহাৱন কানন চাৰূ। কৰি কেহৰি মৃগ বিহগ বিহাৰূ ॥
নদী পুনীত পুৰান বখানী। অত্ৰিপ্ৰিযা নিজ তপবল আনী ॥
সুৰসৰি ধাৰ নাউঁ মংদাকিনি। জো সব পাতক পোতক ডাকিনি ॥
অত্ৰি আদি মুনিবৰ বহু বসহীং। কৰহিং জোগ জপ তপ তন কসহীং ॥
চলহু সফল শ্ৰম সব কৰ কৰহূ। ৰাম দেহু গৌৰৱ গিৰিবৰহূ ॥
দো. চিত্ৰকূট মহিমা অমিত কহীং মহামুনি গাই।
আএ নহাএ সৰিত বৰ সিয সমেত দোউ ভাই ॥ ১৩২ ॥
ৰঘুবৰ কহেউ লখন ভল ঘাটূ। কৰহু কতহুঁ অব ঠাহৰ ঠাটূ ॥
লখন দীখ পয উতৰ কৰাৰা। চহুঁ দিসি ফিৰেউ ধনুষ জিমি নাৰা ॥
নদী পনচ সৰ সম দম দানা। সকল কলুষ কলি সাউজ নানা ॥
চিত্ৰকূট জনু অচল অহেৰী। চুকই ন ঘাত মাৰ মুঠভেৰী ॥
অস কহি লখন ঠাউঁ দেখৰাৱা। থলু বিলোকি ৰঘুবৰ সুখু পাৱা ॥
ৰমেউ ৰাম মনু দেৱন্হ জানা। চলে সহিত সুৰ থপতি প্ৰধানা ॥
কোল কিৰাত বেষ সব আএ। ৰচে পৰন তৃন সদন সুহাএ ॥
বৰনি ন জাহি মংজু দুই সালা। এক ললিত লঘু এক বিসালা ॥
দো. লখন জানকী সহিত প্ৰভু ৰাজত ৰুচিৰ নিকেত।
সোহ মদনু মুনি বেষ জনু ৰতি ৰিতুৰাজ সমেত ॥ ১৩৩ ॥
মাসপাৰাযণ, সত্ৰহঁৱা ৱিশ্ৰাম
অমৰ নাগ কিংনৰ দিসিপালা। চিত্ৰকূট আএ তেহি কালা ॥
ৰাম প্ৰনামু কীন্হ সব কাহূ। মুদিত দেৱ লহি লোচন লাহূ ॥
বৰষি সুমন কহ দেৱ সমাজূ। নাথ সনাথ ভএ হম আজূ ॥
কৰি বিনতী দুখ দুসহ সুনাএ। হৰষিত নিজ নিজ সদন সিধাএ ॥
চিত্ৰকূট ৰঘুনংদনু ছাএ। সমাচাৰ সুনি সুনি মুনি আএ ॥
আৱত দেখি মুদিত মুনিবৃংদা। কীন্হ দংডৱত ৰঘুকুল চংদা ॥
মুনি ৰঘুবৰহি লাই উৰ লেহীং। সুফল হোন হিত আসিষ দেহীং ॥
সিয সৌমিত্ৰ ৰাম ছবি দেখহিং। সাধন সকল সফল কৰি লেখহিং ॥
দো. জথাজোগ সনমানি প্ৰভু বিদা কিএ মুনিবৃংদ।
কৰহি জোগ জপ জাগ তপ নিজ আশ্ৰমন্হি সুছংদ ॥ ১৩৪ ॥
যহ সুধি কোল কিৰাতন্হ পাঈ। হৰষে জনু নৱ নিধি ঘৰ আঈ ॥
কংদ মূল ফল ভৰি ভৰি দোনা। চলে ৰংক জনু লূটন সোনা ॥
তিন্হ মহঁ জিন্হ দেখে দোউ ভ্ৰাতা। অপৰ তিন্হহি পূঁছহি মগু জাতা ॥
কহত সুনত ৰঘুবীৰ নিকাঈ। আই সবন্হি দেখে ৰঘুৰাঈ ॥
কৰহিং জোহাৰু ভেংট ধৰি আগে। প্ৰভুহি বিলোকহিং অতি অনুৰাগে ॥
চিত্ৰ লিখে জনু জহঁ তহঁ ঠাঢে। পুলক সৰীৰ নযন জল বাঢে ॥
ৰাম সনেহ মগন সব জানে। কহি প্ৰিয বচন সকল সনমানে ॥
প্ৰভুহি জোহাৰি বহোৰি বহোৰী। বচন বিনীত কহহিং কৰ জোৰী ॥
দো. অব হম নাথ সনাথ সব ভএ দেখি প্ৰভু পায।
ভাগ হমাৰে আগমনু ৰাউৰ কোসলৰায ॥ ১৩৫ ॥
ধন্য ভূমি বন পংথ পহাৰা। জহঁ জহঁ নাথ পাউ তুম্হ ধাৰা ॥
ধন্য বিহগ মৃগ কাননচাৰী। সফল জনম ভএ তুম্হহি নিহাৰী ॥
হম সব ধন্য সহিত পৰিৱাৰা। দীখ দৰসু ভৰি নযন তুম্হাৰা ॥
কীন্হ বাসু ভল ঠাউঁ বিচাৰী। ইহাঁ সকল ৰিতু ৰহব সুখাৰী ॥
হম সব ভাঁতি কৰব সেৱকাঈ। কৰি কেহৰি অহি বাঘ বৰাঈ ॥
বন বেহড গিৰি কংদৰ খোহা। সব হমাৰ প্ৰভু পগ পগ জোহা ॥
তহঁ তহঁ তুম্হহি অহেৰ খেলাউব। সৰ নিৰঝৰ জলঠাউঁ দেখাউব ॥
হম সেৱক পৰিৱাৰ সমেতা। নাথ ন সকুচব আযসু দেতা ॥
দো. বেদ বচন মুনি মন অগম তে প্ৰভু কৰুনা ঐন।
বচন কিৰাতন্হ কে সুনত জিমি পিতু বালক বৈন ॥ ১৩৬ ॥
ৰামহি কেৱল প্ৰেমু পিআৰা। জানি লেউ জো জাননিহাৰা ॥
ৰাম সকল বনচৰ তব তোষে। কহি মৃদু বচন প্ৰেম পৰিপোষে ॥
বিদা কিএ সিৰ নাই সিধাএ। প্ৰভু গুন কহত সুনত ঘৰ আএ ॥
এহি বিধি সিয সমেত দোউ ভাঈ। বসহিং বিপিন সুৰ মুনি সুখদাঈ ॥
জব তে আই ৰহে ৰঘুনাযকু। তব তেং ভযউ বনু মংগলদাযকু ॥
ফূলহিং ফলহিং বিটপ বিধি নানা ॥ মংজু বলিত বৰ বেলি বিতানা ॥
সুৰতৰু সৰিস সুভাযঁ সুহাএ। মনহুঁ বিবুধ বন পৰিহৰি আএ ॥
গংজ মংজুতৰ মধুকৰ শ্ৰেনী। ত্ৰিবিধ বযাৰি বহই সুখ দেনী ॥
দো. নীলকংঠ কলকংঠ সুক চাতক চক্ক চকোৰ।
ভাঁতি ভাঁতি বোলহিং বিহগ শ্ৰৱন সুখদ চিত চোৰ ॥ ১৩৭ ॥
কেৰি কেহৰি কপি কোল কুৰংগা। বিগতবৈৰ বিচৰহিং সব সংগা ॥
ফিৰত অহেৰ ৰাম ছবি দেখী। হোহিং মুদিত মৃগবংদ বিসেষী ॥
বিবুধ বিপিন জহঁ লগি জগ মাহীং। দেখি ৰাম বনু সকল সিহাহীং ॥
সুৰসৰি সৰসই দিনকৰ কন্যা। মেকলসুতা গোদাৱৰি ধন্যা ॥
সব সৰ সিংধু নদী নদ নানা। মংদাকিনি কৰ কৰহিং বখানা ॥
উদয অস্ত গিৰি অৰু কৈলাসূ। মংদৰ মেৰু সকল সুৰবাসূ ॥
সৈল হিমাচল আদিক জেতে। চিত্ৰকূট জসু গাৱহিং তেতে ॥
বিংধি মুদিত মন সুখু ন সমাঈ। শ্ৰম বিনু বিপুল বডাঈ পাঈ ॥
দো. চিত্ৰকূট কে বিহগ মৃগ বেলি বিটপ তৃন জাতি।
পুন্য পুংজ সব ধন্য অস কহহিং দেৱ দিন ৰাতি ॥ ১৩৮ ॥
নযনৱংত ৰঘুবৰহি বিলোকী। পাই জনম ফল হোহিং বিসোকী ॥
পৰসি চৰন ৰজ অচৰ সুখাৰী। ভএ পৰম পদ কে অধিকাৰী ॥
সো বনু সৈলু সুভাযঁ সুহাৱন। মংগলময অতি পাৱন পাৱন ॥
মহিমা কহিঅ কৱনি বিধি তাসূ। সুখসাগৰ জহঁ কীন্হ নিৱাসূ ॥
পয পযোধি তজি অৱধ বিহাঈ। জহঁ সিয লখনু ৰামু ৰহে আঈ ॥
কহি ন সকহিং সুষমা জসি কানন। জৌং সত সহস হোংহিং সহসানন ॥
সো মৈং বৰনি কহৌং বিধি কেহীং। ডাবৰ কমঠ কি মংদৰ লেহীং ॥
সেৱহিং লখনু কৰম মন বানী। জাই ন সীলু সনেহু বখানী ॥
দো. -ছিনু ছিনু লখি সিয ৰাম পদ জানি আপু পৰ নেহু।
কৰত ন সপনেহুঁ লখনু চিতু বংধু মাতু পিতু গেহু ॥ ১৩৯ ॥
ৰাম সংগ সিয ৰহতি সুখাৰী। পুৰ পৰিজন গৃহ সুৰতি বিসাৰী ॥
ছিনু ছিনু পিয বিধু বদনু নিহাৰী। প্ৰমুদিত মনহুঁ চকোৰকুমাৰী ॥
নাহ নেহু নিত বঢত বিলোকী। হৰষিত ৰহতি দিৱস জিমি কোকী ॥
সিয মনু ৰাম চৰন অনুৰাগা। অৱধ সহস সম বনু প্ৰিয লাগা ॥
পৰনকুটী প্ৰিয প্ৰিযতম সংগা। প্ৰিয পৰিৱাৰু কুৰংগ বিহংগা ॥
সাসু সসুৰ সম মুনিতিয মুনিবৰ। অসনু অমিঅ সম কংদ মূল ফৰ ॥
নাথ সাথ সাঁথৰী সুহাঈ। মযন সযন সয সম সুখদাঈ ॥
লোকপ হোহিং বিলোকত জাসূ। তেহি কি মোহি সক বিষয বিলাসূ ॥
দো. -সুমিৰত ৰামহি তজহিং জন তৃন সম বিষয বিলাসু।
ৰামপ্ৰিযা জগ জননি সিয কছু ন আচৰজু তাসু ॥ ১৪০ ॥
সীয লখন জেহি বিধি সুখু লহহীং। সোই ৰঘুনাথ কৰহি সোই কহহীং ॥
কহহিং পুৰাতন কথা কহানী। সুনহিং লখনু সিয অতি সুখু মানী।
জব জব ৰামু অৱধ সুধি কৰহীং। তব তব বাৰি বিলোচন ভৰহীং ॥
সুমিৰি মাতু পিতু পৰিজন ভাঈ। ভৰত সনেহু সীলু সেৱকাঈ ॥
কৃপাসিংধু প্ৰভু হোহিং দুখাৰী। ধীৰজু ধৰহিং কুসমউ বিচাৰী ॥
লখি সিয লখনু বিকল হোই জাহীং। জিমি পুৰুষহি অনুসৰ পৰিছাহীং ॥
প্ৰিযা বংধু গতি লখি ৰঘুনংদনু। ধীৰ কৃপাল ভগত উৰ চংদনু ॥
লগে কহন কছু কথা পুনীতা। সুনি সুখু লহহিং লখনু অৰু সীতা ॥
দো. ৰামু লখন সীতা সহিত সোহত পৰন নিকেত।
জিমি বাসৱ বস অমৰপুৰ সচী জযংত সমেত ॥ ১৪১ ॥
জোগৱহিং প্ৰভু সিয লখনহিং কৈসেং। পলক বিলোচন গোলক জৈসেং ॥
সেৱহিং লখনু সীয ৰঘুবীৰহি। জিমি অবিবেকী পুৰুষ সৰীৰহি ॥
এহি বিধি প্ৰভু বন বসহিং সুখাৰী। খগ মৃগ সুৰ তাপস হিতকাৰী ॥
কহেউঁ ৰাম বন গৱনু সুহাৱা। সুনহু সুমংত্ৰ অৱধ জিমি আৱা ॥
ফিৰেউ নিষাদু প্ৰভুহি পহুঁচাঈ। সচিৱ সহিত ৰথ দেখেসি আঈ ॥
মংত্ৰী বিকল বিলোকি নিষাদূ। কহি ন জাই জস ভযউ বিষাদূ ॥
ৰাম ৰাম সিয লখন পুকাৰী। পৰেউ ধৰনিতল ব্যাকুল ভাৰী ॥
দেখি দখিন দিসি হয হিহিনাহীং। জনু বিনু পংখ বিহগ অকুলাহীং ॥
দো. নহিং তৃন চৰহিং পিঅহিং জলু মোচহিং লোচন বাৰি।
ব্যাকুল ভএ নিষাদ সব ৰঘুবৰ বাজি নিহাৰি ॥ ১৪২ ॥
ধৰি ধীৰজ তব কহই নিষাদূ। অব সুমংত্ৰ পৰিহৰহু বিষাদূ ॥
তুম্হ পংডিত পৰমাৰথ গ্যাতা। ধৰহু ধীৰ লখি বিমুখ বিধাতা
বিবিধ কথা কহি কহি মৃদু বানী। ৰথ বৈঠাৰেউ বৰবস আনী ॥
সোক সিথিল ৰথ সকই ন হাঁকী। ৰঘুবৰ বিৰহ পীৰ উৰ বাঁকী ॥
চৰফৰাহিঁ মগ চলহিং ন ঘোৰে। বন মৃগ মনহুঁ আনি ৰথ জোৰে ॥
অঢুকি পৰহিং ফিৰি হেৰহিং পীছেং। ৰাম বিযোগি বিকল দুখ তীছেং ॥
জো কহ ৰামু লখনু বৈদেহী। হিংকৰি হিংকৰি হিত হেৰহিং তেহী ॥
বাজি বিৰহ গতি কহি কিমি জাতী। বিনু মনি ফনিক বিকল জেহি ভাঁতী ॥
দো. ভযউ নিষাদ বিষাদবস দেখত সচিৱ তুৰংগ।
বোলি সুসেৱক চাৰি তব দিএ সাৰথী সংগ ॥ ১৪৩ ॥
গুহ সাৰথিহি ফিৰেউ পহুঁচাঈ। বিৰহু বিষাদু বৰনি নহিং জাঈ ॥
চলে অৱধ লেই ৰথহি নিষাদা। হোহি ছনহিং ছন মগন বিষাদা ॥
সোচ সুমংত্ৰ বিকল দুখ দীনা। ধিগ জীৱন ৰঘুবীৰ বিহীনা ॥
ৰহিহি ন অংতহুঁ অধম সৰীৰূ। জসু ন লহেউ বিছুৰত ৰঘুবীৰূ ॥
ভএ অজস অঘ ভাজন প্ৰানা। কৱন হেতু নহিং কৰত পযানা ॥
অহহ মংদ মনু অৱসৰ চূকা। অজহুঁ ন হৃদয হোত দুই টূকা ॥
মীজি হাথ সিৰু ধুনি পছিতাঈ। মনহঁ কৃপন ধন ৰাসি গৱাঁঈ ॥
বিৰিদ বাঁধি বৰ বীৰু কহাঈ। চলেউ সমৰ জনু সুভট পৰাঈ ॥
দো. বিপ্ৰ বিবেকী বেদবিদ সংমত সাধু সুজাতি।
জিমি ধোখেং মদপান কৰ সচিৱ সোচ তেহি ভাঁতি ॥ ১৪৪ ॥
জিমি কুলীন তিয সাধু সযানী। পতিদেৱতা কৰম মন বানী ॥
ৰহৈ কৰম বস পৰিহৰি নাহূ। সচিৱ হৃদযঁ তিমি দাৰুন দাহু ॥
লোচন সজল ডীঠি ভই থোৰী। সুনই ন শ্ৰৱন বিকল মতি ভোৰী ॥
সূখহিং অধৰ লাগি মুহঁ লাটী। জিউ ন জাই উৰ অৱধি কপাটী ॥
বিবৰন ভযউ ন জাই নিহাৰী। মাৰেসি মনহুঁ পিতা মহতাৰী ॥
হানি গলানি বিপুল মন ব্যাপী। জমপুৰ পংথ সোচ জিমি পাপী ॥
বচনু ন আৱ হৃদযঁ পছিতাঈ। অৱধ কাহ মৈং দেখব জাঈ ॥
ৰাম ৰহিত ৰথ দেখিহি জোঈ। সকুচিহি মোহি বিলোকত সোঈ ॥
দো. -ধাই পূঁছিহহিং মোহি জব বিকল নগৰ নৰ নাৰি।
উতৰু দেব মৈং সবহি তব হৃদযঁ বজ্ৰু বৈঠাৰি ॥ ১৪৫ ॥
পুছিহহিং দীন দুখিত সব মাতা। কহব কাহ মৈং তিন্হহি বিধাতা ॥
পূছিহি জবহিং লখন মহতাৰী। কহিহউঁ কৱন সঁদেস সুখাৰী ॥
ৰাম জননি জব আইহি ধাঈ। সুমিৰি বচ্ছু জিমি ধেনু লৱাঈ ॥
পূঁছত উতৰু দেব মৈং তেহী। গে বনু ৰাম লখনু বৈদেহী ॥
জোই পূঁছিহি তেহি ঊতৰু দেবা।জাই অৱধ অব যহু সুখু লেবা ॥
পূঁছিহি জবহিং ৰাউ দুখ দীনা। জিৱনু জাসু ৰঘুনাথ অধীনা ॥
দেহউঁ উতৰু কৌনু মুহু লাঈ। আযউঁ কুসল কুঅঁৰ পহুঁচাঈ ॥
সুনত লখন সিয ৰাম সঁদেসূ। তৃন জিমি তনু পৰিহৰিহি নৰেসূ ॥
দো. -হ্ৰদউ ন বিদৰেউ পংক জিমি বিছুৰত প্ৰীতমু নীৰু ॥
জানত হৌং মোহি দীন্হ বিধি যহু জাতনা সৰীৰু ॥ ১৪৬ ॥
এহি বিধি কৰত পংথ পছিতাৱা। তমসা তীৰ তুৰত ৰথু আৱা ॥
বিদা কিএ কৰি বিনয নিষাদা। ফিৰে পাযঁ পৰি বিকল বিষাদা ॥
পৈঠত নগৰ সচিৱ সকুচাঈ। জনু মাৰেসি গুৰ বাঁভন গাঈ ॥
বৈঠি বিটপ তৰ দিৱসু গৱাঁৱা। সাঁঝ সময তব অৱসৰু পাৱা ॥
অৱধ প্ৰবেসু কীন্হ অঁধিআৰেং। পৈঠ ভৱন ৰথু ৰাখি দুআৰেং ॥
জিন্হ জিন্হ সমাচাৰ সুনি পাএ। ভূপ দ্ৱাৰ ৰথু দেখন আএ ॥
ৰথু পহিচানি বিকল লখি ঘোৰে। গৰহিং গাত জিমি আতপ ওৰে ॥
নগৰ নাৰি নৰ ব্যাকুল কৈংসেং। নিঘটত নীৰ মীনগন জৈংসেং ॥
দো. -সচিৱ আগমনু সুনত সবু বিকল ভযউ ৰনিৱাসু।
ভৱন ভযংকৰু লাগ তেহি মানহুঁ প্ৰেত নিৱাসু ॥ ১৪৭ ॥
অতি আৰতি সব পূঁছহিং ৰানী। উতৰু ন আৱ বিকল ভই বানী ॥
সুনই ন শ্ৰৱন নযন নহিং সূঝা। কহহু কহাঁ নৃপ তেহি তেহি বূঝা ॥
দাসিন্হ দীখ সচিৱ বিকলাঈ। কৌসল্যা গৃহঁ গঈং লৱাঈ ॥
জাই সুমংত্ৰ দীখ কস ৰাজা। অমিঅ ৰহিত জনু চংদু বিৰাজা ॥
আসন সযন বিভূষন হীনা। পৰেউ ভূমিতল নিপট মলীনা ॥
লেই উসাসু সোচ এহি ভাঁতী। সুৰপুৰ তেং জনু খঁসেউ জজাতী ॥
লেত সোচ ভৰি ছিনু ছিনু ছাতী। জনু জৰি পংখ পৰেউ সংপাতী ॥
ৰাম ৰাম কহ ৰাম সনেহী। পুনি কহ ৰাম লখন বৈদেহী ॥
দো. দেখি সচিৱঁ জয জীৱ কহি কীন্হেউ দংড প্ৰনামু।
সুনত উঠেউ ব্যাকুল নৃপতি কহু সুমংত্ৰ কহঁ ৰামু ॥ ১৪৮ ॥
ভূপ সুমংত্ৰু লীন্হ উৰ লাঈ। বূডত কছু অধাৰ জনু পাঈ ॥
সহিত সনেহ নিকট বৈঠাৰী। পূঁছত ৰাউ নযন ভৰি বাৰী ॥
ৰাম কুসল কহু সখা সনেহী। কহঁ ৰঘুনাথু লখনু বৈদেহী ॥
আনে ফেৰি কি বনহি সিধাএ। সুনত সচিৱ লোচন জল ছাএ ॥
সোক বিকল পুনি পূঁছ নৰেসূ। কহু সিয ৰাম লখন সংদেসূ ॥
ৰাম ৰূপ গুন সীল সুভাঊ। সুমিৰি সুমিৰি উৰ সোচত ৰাঊ ॥
ৰাউ সুনাই দীন্হ বনবাসূ। সুনি মন ভযউ ন হৰষু হৰাঁসূ ॥
সো সুত বিছুৰত গএ ন প্ৰানা। কো পাপী বড মোহি সমানা ॥
দো. সখা ৰামু সিয লখনু জহঁ তহাঁ মোহি পহুঁচাউ।
নাহিং ত চাহত চলন অব প্ৰান কহউঁ সতিভাউ ॥ ১৪৯ ॥
পুনি পুনি পূঁছত মংত্ৰহি ৰাঊ। প্ৰিযতম সুঅন সঁদেস সুনাঊ ॥
কৰহি সখা সোই বেগি উপাঊ। ৰামু লখনু সিয নযন দেখাঊ ॥
সচিৱ ধীৰ ধৰি কহ মুদু বানী। মহাৰাজ তুম্হ পংডিত গ্যানী ॥
বীৰ সুধীৰ ধুৰংধৰ দেৱা। সাধু সমাজু সদা তুম্হ সেৱা ॥
জনম মৰন সব দুখ ভোগা। হানি লাভ প্ৰিয মিলন বিযোগা ॥
কাল কৰম বস হৌহিং গোসাঈং। বৰবস ৰাতি দিৱস কী নাঈং ॥
সুখ হৰষহিং জড দুখ বিলখাহীং। দোউ সম ধীৰ ধৰহিং মন মাহীং ॥
ধীৰজ ধৰহু বিবেকু বিচাৰী। ছাডিঅ সোচ সকল হিতকাৰী ॥
দো. প্ৰথম বাসু তমসা ভযউ দূসৰ সুৰসৰি তীৰ।
ন্হাঈ ৰহে জলপানু কৰি সিয সমেত দোউ বীৰ ॥ ১৫০ ॥
কেৱট কীন্হি বহুত সেৱকাঈ। সো জামিনি সিংগৰৌৰ গৱাঁঈ ॥
হোত প্ৰাত বট ছীৰু মগাৱা। জটা মুকুট নিজ সীস বনাৱা ॥
ৰাম সখাঁ তব নাৱ মগাঈ। প্ৰিযা চঢাই চঢে ৰঘুৰাঈ ॥
লখন বান ধনু ধৰে বনাঈ। আপু চঢে প্ৰভু আযসু পাঈ ॥
বিকল বিলোকি মোহি ৰঘুবীৰা। বোলে মধুৰ বচন ধৰি ধীৰা ॥
তাত প্ৰনামু তাত সন কহেহু। বাৰ বাৰ পদ পংকজ গহেহূ ॥
কৰবি পাযঁ পৰি বিনয বহোৰী। তাত কৰিঅ জনি চিংতা মোৰী ॥
বন মগ মংগল কুসল হমাৰেং। কৃপা অনুগ্ৰহ পুন্য তুম্হাৰেং ॥
ছং. তুম্হৰে অনুগ্ৰহ তাত কানন জাত সব সুখু পাইহৌং।
প্ৰতিপালি আযসু কুসল দেখন পায পুনি ফিৰি আইহৌং ॥
জননীং সকল পৰিতোষি পৰি পৰি পাযঁ কৰি বিনতী ঘনী।
তুলসী কৰেহু সোই জতনু জেহিং কুসলী ৰহহিং কোসল ধনী ॥
সো. গুৰ সন কহব সঁদেসু বাৰ বাৰ পদ পদুম গহি।
কৰব সোই উপদেসু জেহিং ন সোচ মোহি অৱধপতি ॥ ১৫১ ॥
পুৰজন পৰিজন সকল নিহোৰী। তাত সুনাএহু বিনতী মোৰী ॥
সোই সব ভাঁতি মোৰ হিতকাৰী। জাতেং ৰহ নৰনাহু সুখাৰী ॥
কহব সঁদেসু ভৰত কে আএঁ। নীতি ন তজিঅ ৰাজপদু পাএঁ ॥
পালেহু প্ৰজহি কৰম মন বানী। সীহু মাতু সকল সম জানী ॥
ওৰ নিবাহেহু ভাযপ ভাঈ। কৰি পিতু মাতু সুজন সেৱকাঈ ॥
তাত ভাঁতি তেহি ৰাখব ৰাঊ। সোচ মোৰ জেহিং কৰৈ ন কাঊ ॥
লখন কহে কছু বচন কঠোৰা। বৰজি ৰাম পুনি মোহি নিহোৰা ॥
বাৰ বাৰ নিজ সপথ দেৱাঈ। কহবি ন তাত লখন লৰিকাঈ ॥
দো. কহি প্ৰনাম কছু কহন লিয সিয ভই সিথিল সনেহ।
থকিত বচন লোচন সজল পুলক পল্লৱিত দেহ ॥ ১৫২ ॥
তেহি অৱসৰ ৰঘুবৰ ৰূখ পাঈ। কেৱট পাৰহি নাৱ চলাঈ ॥
ৰঘুকুলতিলক চলে এহি ভাঁতী। দেখউঁ ঠাঢ কুলিস ধৰি ছাতী ॥
মৈং আপন কিমি কহৌং কলেসূ। জিঅত ফিৰেউঁ লেই ৰাম সঁদেসূ ॥
অস কহি সচিৱ বচন ৰহি গযঊ। হানি গলানি সোচ বস ভযঊ ॥
সুত বচন সুনতহিং নৰনাহূ। পৰেউ ধৰনি উৰ দাৰুন দাহূ ॥
তলফত বিষম মোহ মন মাপা। মাজা মনহুঁ মীন কহুঁ ব্যাপা ॥
কৰি বিলাপ সব ৰোৱহিং ৰানী। মহা বিপতি কিমি জাই বখানী ॥
সুনি বিলাপ দুখহূ দুখু লাগা। ধীৰজহূ কৰ ধীৰজু ভাগা ॥
দো. ভযউ কোলাহলু অৱধ অতি সুনি নৃপ ৰাউৰ সোৰু।
বিপুল বিহগ বন পৰেউ নিসি মানহুঁ কুলিস কঠোৰু ॥ ১৫৩ ॥
প্ৰান কংঠগত ভযউ ভুআলূ। মনি বিহীন জনু ব্যাকুল ব্যালূ ॥
ইদ্ৰীং সকল বিকল ভইঁ ভাৰী। জনু সৰ সৰসিজ বনু বিনু বাৰী ॥
কৌসল্যাঁ নৃপু দীখ মলানা। ৰবিকুল ৰবি অঁথযউ জিযঁ জানা।
উৰ ধৰি ধীৰ ৰাম মহতাৰী। বোলী বচন সময অনুসাৰী ॥
নাথ সমুঝি মন কৰিঅ বিচাৰূ। ৰাম বিযোগ পযোধি অপাৰূ ॥
কৰনধাৰ তুম্হ অৱধ জহাজূ। চঢেউ সকল প্ৰিয পথিক সমাজূ ॥
ধীৰজু ধৰিঅ ত পাইঅ পাৰূ। নাহিং ত বূডিহি সবু পৰিৱাৰূ ॥
জৌং জিযঁ ধৰিঅ বিনয পিয মোৰী। ৰামু লখনু সিয মিলহিং বহোৰী ॥
দো. -প্ৰিযা বচন মৃদু সুনত নৃপু চিতযউ আঁখি উঘাৰি।
তলফত মীন মলীন জনু সীংচত সীতল বাৰি ॥ ১৫৪ ॥
ধৰি ধীৰজু উঠী বৈঠ ভুআলূ। কহু সুমংত্ৰ কহঁ ৰাম কৃপালূ ॥
কহাঁ লখনু কহঁ ৰামু সনেহী। কহঁ প্ৰিয পুত্ৰবধূ বৈদেহী ॥
বিলপত ৰাউ বিকল বহু ভাঁতী। ভই জুগ সৰিস সিৰাতি ন ৰাতী ॥
তাপস অংধ সাপ সুধি আঈ। কৌসল্যহি সব কথা সুনাঈ ॥
ভযউ বিকল বৰনত ইতিহাসা। ৰাম ৰহিত ধিগ জীৱন আসা ॥
সো তনু ৰাখি কৰব মৈং কাহা। জেংহি ন প্ৰেম পনু মোৰ নিবাহা ॥
হা ৰঘুনংদন প্ৰান পিৰীতে। তুম্হ বিনু জিঅত বহুত দিন বীতে ॥
হা জানকী লখন হা ৰঘুবৰ। হা পিতু হিত চিত চাতক জলধৰ।
দো. ৰাম ৰাম কহি ৰাম কহি ৰাম ৰাম কহি ৰাম।
তনু পৰিহৰি ৰঘুবৰ বিৰহঁ ৰাউ গযউ সুৰধাম ॥ ১৫৫ ॥
জিঅন মৰন ফলু দসৰথ পাৱা। অংড অনেক অমল জসু ছাৱা ॥
জিঅত ৰাম বিধু বদনু নিহাৰা। ৰাম বিৰহ কৰি মৰনু সঁৱাৰা ॥
সোক বিকল সব ৰোৱহিং ৰানী। ৰূপু সীল বলু তেজু বখানী ॥
কৰহিং বিলাপ অনেক প্ৰকাৰা। পৰহীং ভূমিতল বাৰহিং বাৰা ॥
বিলপহিং বিকল দাস অৰু দাসী। ঘৰ ঘৰ ৰুদনু কৰহিং পুৰবাসী ॥
অঁথযউ আজু ভানুকুল ভানূ। ধৰম অৱধি গুন ৰূপ নিধানূ ॥
গাৰীং সকল কৈকইহি দেহীং। নযন বিহীন কীন্হ জগ জেহীং ॥
এহি বিধি বিলপত ৰৈনি বিহানী। আএ সকল মহামুনি গ্যানী ॥
দো. তব বসিষ্ঠ মুনি সময সম কহি অনেক ইতিহাস।
সোক নেৱাৰেউ সবহি কৰ নিজ বিগ্যান প্ৰকাস ॥ ১৫৬ ॥
তেল নাঁৱ ভৰি নৃপ তনু ৰাখা। দূত বোলাই বহুৰি অস ভাষা ॥
ধাৱহু বেগি ভৰত পহিং জাহূ। নৃপ সুধি কতহুঁ কহহু জনি কাহূ ॥
এতনেই কহেহু ভৰত সন জাঈ। গুৰ বোলাঈ পঠযউ দোউ ভাঈ ॥
সুনি মুনি আযসু ধাৱন ধাএ। চলে বেগ বৰ বাজি লজাএ ॥
অনৰথু অৱধ অৰংভেউ জব তেং। কুসগুন হোহিং ভৰত কহুঁ তব তেং ॥
দেখহিং ৰাতি ভযানক সপনা। জাগি কৰহিং কটু কোটি কলপনা ॥
বিপ্ৰ জেৱাঁই দেহিং দিন দানা। সিৱ অভিষেক কৰহিং বিধি নানা ॥
মাগহিং হৃদযঁ মহেস মনাঈ। কুসল মাতু পিতু পৰিজন ভাঈ ॥
দো. এহি বিধি সোচত ভৰত মন ধাৱন পহুঁচে আই।
গুৰ অনুসাসন শ্ৰৱন সুনি চলে গনেসু মনাই ॥ ১৫৭ ॥
চলে সমীৰ বেগ হয হাঁকে। নাঘত সৰিত সৈল বন বাঁকে ॥
হৃদযঁ সোচু বড কছু ন সোহাঈ। অস জানহিং জিযঁ জাউঁ উডাঈ ॥
এক নিমেষ বৰস সম জাঈ। এহি বিধি ভৰত নগৰ নিঅৰাঈ ॥
অসগুন হোহিং নগৰ পৈঠাৰা। ৰটহিং কুভাঁতি কুখেত কৰাৰা ॥
খৰ সিআৰ বোলহিং প্ৰতিকূলা। সুনি সুনি হোই ভৰত মন সূলা ॥
শ্ৰীহত সৰ সৰিতা বন বাগা। নগৰু বিসেষি ভযাৱনু লাগা ॥
খগ মৃগ হয গয জাহিং ন জোএ। ৰাম বিযোগ কুৰোগ বিগোএ ॥
নগৰ নাৰি নৰ নিপট দুখাৰী। মনহুঁ সবন্হি সব সংপতি হাৰী ॥
দো. পুৰজন মিলিহিং ন কহহিং কছু গৱঁহিং জোহাৰহিং জাহিং।
ভৰত কুসল পূঁছি ন সকহিং ভয বিষাদ মন মাহিং ॥ ১৫৮ ॥
হাট বাট নহিং জাই নিহাৰী। জনু পুৰ দহঁ দিসি লাগি দৱাৰী ॥
আৱত সুত সুনি কৈকযনংদিনি। হৰষী ৰবিকুল জলৰুহ চংদিনি ॥
সজি আৰতী মুদিত উঠি ধাঈ। দ্ৱাৰেহিং ভেংটি ভৱন লেই আঈ ॥
ভৰত দুখিত পৰিৱাৰু নিহাৰা। মানহুঁ তুহিন বনজ বনু মাৰা ॥
কৈকেঈ হৰষিত এহি ভাঁতি। মনহুঁ মুদিত দৱ লাই কিৰাতী ॥
সুতহি সসোচ দেখি মনু মাৰেং। পূঁছতি নৈহৰ কুসল হমাৰেং ॥
সকল কুসল কহি ভৰত সুনাঈ। পূঁছী নিজ কুল কুসল ভলাঈ ॥
কহু কহঁ তাত কহাঁ সব মাতা। কহঁ সিয ৰাম লখন প্ৰিয ভ্ৰাতা ॥
দো. সুনি সুত বচন সনেহময কপট নীৰ ভৰি নৈন।
ভৰত শ্ৰৱন মন সূল সম পাপিনি বোলী বৈন ॥ ১৫৯ ॥
তাত বাত মৈং সকল সঁৱাৰী। ভৈ মংথৰা সহায বিচাৰী ॥
কছুক কাজ বিধি বীচ বিগাৰেউ। ভূপতি সুৰপতি পুৰ পগু ধাৰেউ ॥
সুনত ভৰতু ভএ বিবস বিষাদা। জনু সহমেউ কৰি কেহৰি নাদা ॥
তাত তাত হা তাত পুকাৰী। পৰে ভূমিতল ব্যাকুল ভাৰী ॥
চলত ন দেখন পাযউঁ তোহী। তাত ন ৰামহি সৌংপেহু মোহী ॥
বহুৰি ধীৰ ধৰি উঠে সঁভাৰী। কহু পিতু মৰন হেতু মহতাৰী ॥
সুনি সুত বচন কহতি কৈকেঈ। মৰমু পাঁছি জনু মাহুৰ দেঈ ॥
আদিহু তেং সব আপনি কৰনী। কুটিল কঠোৰ মুদিত মন বৰনী ॥
দো. ভৰতহি বিসৰেউ পিতু মৰন সুনত ৰাম বন গৌনু।
হেতু অপনপউ জানি জিযঁ থকিত ৰহে ধৰি মৌনু ॥ ১৬০ ॥
বিকল বিলোকি সুতহি সমুঝাৱতি। মনহুঁ জৰে পৰ লোনু লগাৱতি ॥
তাত ৰাউ নহিং সোচে জোগূ। বিঢই সুকৃত জসু কীন্হেউ ভোগূ ॥
জীৱত সকল জনম ফল পাএ। অংত অমৰপতি সদন সিধাএ ॥
অস অনুমানি সোচ পৰিহৰহূ। সহিত সমাজ ৰাজ পুৰ কৰহূ ॥
সুনি সুঠি সহমেউ ৰাজকুমাৰূ। পাকেং ছত জনু লাগ অঁগাৰূ ॥
ধীৰজ ধৰি ভৰি লেহিং উসাসা। পাপনি সবহি ভাঁতি কুল নাসা ॥
জৌং পৈ কুৰুচি ৰহী অতি তোহী। জনমত কাহে ন মাৰে মোহী ॥
পেড কাটি তৈং পালউ সীংচা। মীন জিঅন নিতি বাৰি উলীচা ॥
দো. হংসবংসু দসৰথু জনকু ৰাম লখন সে ভাই।
জননী তূঁ জননী ভঈ বিধি সন কছু ন বসাই ॥ ১৬১ ॥
জব তৈং কুমতি কুমত জিযঁ ঠযঊ। খংড খংড হোই হ্ৰদউ ন গযঊ ॥
বৰ মাগত মন ভই নহিং পীৰা। গৰি ন জীহ মুহঁ পৰেউ ন কীৰা ॥
ভূপঁ প্ৰতীত তোৰি কিমি কীন্হী। মৰন কাল বিধি মতি হৰি লীন্হী ॥
বিধিহুঁ ন নাৰি হৃদয গতি জানী। সকল কপট অঘ অৱগুন খানী ॥
সৰল সুসীল ধৰম ৰত ৰাঊ। সো কিমি জানৈ তীয সুভাঊ ॥
অস কো জীৱ জংতু জগ মাহীং। জেহি ৰঘুনাথ প্ৰানপ্ৰিয নাহীং ॥
ভে অতি অহিত ৰামু তেউ তোহী। কো তূ অহসি সত্য কহু মোহী ॥
জো হসি সো হসি মুহঁ মসি লাঈ। আঁখি ওট উঠি বৈঠহিং জাঈ ॥
দো. ৰাম বিৰোধী হৃদয তেং প্ৰগট কীন্হ বিধি মোহি।
মো সমান কো পাতকী বাদি কহউঁ কছু তোহি ॥ ১৬২ ॥
সুনি সত্ৰুঘুন মাতু কুটিলাঈ। জৰহিং গাত ৰিস কছু ন বসাঈ ॥
তেহি অৱসৰ কুবৰী তহঁ আঈ। বসন বিভূষন বিবিধ বনাঈ ॥
লখি ৰিস ভৰেউ লখন লঘু ভাঈ। বৰত অনল ঘৃত আহুতি পাঈ ॥
হুমগি লাত তকি কূবৰ মাৰা। পৰি মুহ ভৰ মহি কৰত পুকাৰা ॥
কূবৰ টূটেউ ফূট কপাৰূ। দলিত দসন মুখ ৰুধিৰ প্ৰচাৰূ ॥
আহ দইঅ মৈং কাহ নসাৱা। কৰত নীক ফলু অনইস পাৱা ॥
সুনি ৰিপুহন লখি নখ সিখ খোটী। লগে ঘসীটন ধৰি ধৰি ঝোংটী ॥
ভৰত দযানিধি দীন্হি ছডাঈ। কৌসল্যা পহিং গে দোউ ভাঈ ॥
দো. মলিন বসন বিবৰন বিকল কৃস সৰীৰ দুখ ভাৰ।
কনক কলপ বৰ বেলি বন মানহুঁ হনী তুসাৰ ॥ ১৬৩ ॥
ভৰতহি দেখি মাতু উঠি ধাঈ। মুৰুছিত অৱনি পৰী ঝইঁ আঈ ॥
দেখত ভৰতু বিকল ভএ ভাৰী। পৰে চৰন তন দসা বিসাৰী ॥
মাতু তাত কহঁ দেহি দেখাঈ। কহঁ সিয ৰামু লখনু দোউ ভাঈ ॥
কৈকই কত জনমী জগ মাঝা। জৌং জনমি ত ভই কাহে ন বাঁঝা ॥
কুল কলংকু জেহিং জনমেউ মোহী। অপজস ভাজন প্ৰিযজন দ্ৰোহী ॥
কো তিভুৱন মোহি সৰিস অভাগী। গতি অসি তোৰি মাতু জেহি লাগী ॥
পিতু সুৰপুৰ বন ৰঘুবৰ কেতূ। মৈং কেৱল সব অনৰথ হেতু ॥
ধিগ মোহি ভযউঁ বেনু বন আগী। দুসহ দাহ দুখ দূষন ভাগী ॥
দো. মাতু ভৰত কে বচন মৃদু সুনি সুনি উঠী সঁভাৰি ॥
লিএ উঠাই লগাই উৰ লোচন মোচতি বাৰি ॥ ১৬৪ ॥
সৰল সুভায মাযঁ হিযঁ লাএ। অতি হিত মনহুঁ ৰাম ফিৰি আএ ॥
ভেংটেউ বহুৰি লখন লঘু ভাঈ। সোকু সনেহু ন হৃদযঁ সমাঈ ॥
দেখি সুভাউ কহত সবু কোঈ। ৰাম মাতু অস কাহে ন হোঈ ॥
মাতাঁ ভৰতু গোদ বৈঠাৰে। আঁসু পৌংছি মৃদু বচন উচাৰে ॥
অজহুঁ বচ্ছ বলি ধীৰজ ধৰহূ। কুসমউ সমুঝি সোক পৰিহৰহূ ॥
জনি মানহু হিযঁ হানি গলানী। কাল কৰম গতি অঘটিত জানি ॥
কাহুহি দোসু দেহু জনি তাতা। ভা মোহি সব বিধি বাম বিধাতা ॥
জো এতেহুঁ দুখ মোহি জিআৱা। অজহুঁ কো জানই কা তেহি ভাৱা ॥
দো. পিতু আযস ভূষন বসন তাত তজে ৰঘুবীৰ।
বিসমউ হৰষু ন হৃদযঁ কছু পহিৰে বলকল চীৰ। ১৬৫ ॥
মুখ প্ৰসন্ন মন ৰংগ ন ৰোষূ। সব কৰ সব বিধি কৰি পৰিতোষূ ॥
চলে বিপিন সুনি সিয সঁগ লাগী। ৰহই ন ৰাম চৰন অনুৰাগী ॥
সুনতহিং লখনু চলে উঠি সাথা। ৰহহিং ন জতন কিএ ৰঘুনাথা ॥
তব ৰঘুপতি সবহী সিৰু নাঈ। চলে সংগ সিয অৰু লঘু ভাঈ ॥
ৰামু লখনু সিয বনহি সিধাএ। গইউঁ ন সংগ ন প্ৰান পঠাএ ॥
যহু সবু ভা ইন্হ আঁখিন্হ আগেং। তউ ন তজা তনু জীৱ অভাগেং ॥
মোহি ন লাজ নিজ নেহু নিহাৰী। ৰাম সৰিস সুত মৈং মহতাৰী ॥
জিঐ মৰৈ ভল ভূপতি জানা। মোৰ হৃদয সত কুলিস সমানা ॥
দো. কৌসল্যা কে বচন সুনি ভৰত সহিত ৰনিৱাস।
ব্যাকুল বিলপত ৰাজগৃহ মানহুঁ সোক নেৱাসু ॥ ১৬৬ ॥
বিলপহিং বিকল ভৰত দোউ ভাঈ। কৌসল্যাঁ লিএ হৃদযঁ লগাঈ ॥
ভাঁতি অনেক ভৰতু সমুঝাএ। কহি বিবেকময বচন সুনাএ ॥
ভৰতহুঁ মাতু সকল সমুঝাঈং। কহি পুৰান শ্ৰুতি কথা সুহাঈং ॥
ছল বিহীন সুচি সৰল সুবানী। বোলে ভৰত জোৰি জুগ পানী ॥
জে অঘ মাতু পিতা সুত মাৰেং। গাই গোঠ মহিসুৰ পুৰ জাৰেং ॥
জে অঘ তিয বালক বধ কীন্হেং। মীত মহীপতি মাহুৰ দীন্হেং ॥
জে পাতক উপপাতক অহহীং। কৰম বচন মন ভৱ কবি কহহীং ॥
তে পাতক মোহি হোহুঁ বিধাতা। জৌং যহু হোই মোৰ মত মাতা ॥
দো. জে পৰিহৰি হৰি হৰ চৰন ভজহিং ভূতগন ঘোৰ।
তেহি কই গতি মোহি দেউ বিধি জৌং জননী মত মোৰ ॥ ১৬৭ ॥
বেচহিং বেদু ধৰমু দুহি লেহীং। পিসুন পৰায পাপ কহি দেহীং ॥
কপটী কুটিল কলহপ্ৰিয ক্ৰোধী। বেদ বিদূষক বিস্ৱ বিৰোধী ॥
লোভী লংপট লোলুপচাৰা। জে তাকহিং পৰধনু পৰদাৰা ॥
পাৱৌং মৈং তিন্হ কে গতি ঘোৰা। জৌং জননী যহু সংমত মোৰা ॥
জে নহিং সাধুসংগ অনুৰাগে। পৰমাৰথ পথ বিমুখ অভাগে ॥
জে ন ভজহিং হৰি নৰতনু পাঈ। জিন্হহি ন হৰি হৰ সুজসু সোহাঈ ॥
তজি শ্ৰুতিপংথু বাম পথ চলহীং। বংচক বিৰচি বেষ জগু ছলহীং ॥
তিন্হ কৈ গতি মোহি সংকৰ দেঊ। জননী জৌং যহু জানৌং ভেঊ ॥
দো. মাতু ভৰত কে বচন সুনি সাঁচে সৰল সুভাযঁ।
কহতি ৰাম প্ৰিয তাত তুম্হ সদা বচন মন কাযঁ ॥ ১৬৮ ॥
ৰাম প্ৰানহু তেং প্ৰান তুম্হাৰে। তুম্হ ৰঘুপতিহি প্ৰানহু তেং প্যাৰে ॥
বিধু বিষ চৱৈ স্ত্ৰৱৈ হিমু আগী। হোই বাৰিচৰ বাৰি বিৰাগী ॥
ভএঁ গ্যানু বৰু মিটৈ ন মোহূ। তুম্হ ৰামহি প্ৰতিকূল ন হোহূ ॥
মত তুম্হাৰ যহু জো জগ কহহীং। সো সপনেহুঁ সুখ সুগতি ন লহহীং ॥
অস কহি মাতু ভৰতু হিযঁ লাএ। থন পয স্ত্ৰৱহিং নযন জল ছাএ ॥
কৰত বিলাপ বহুত যহি ভাঁতী। বৈঠেহিং বীতি গই সব ৰাতী ॥
বামদেউ বসিষ্ঠ তব আএ। সচিৱ মহাজন সকল বোলাএ ॥
মুনি বহু ভাঁতি ভৰত উপদেসে। কহি পৰমাৰথ বচন সুদেসে ॥
দো. তাত হৃদযঁ ধীৰজু ধৰহু কৰহু জো অৱসৰ আজু।
উঠে ভৰত গুৰ বচন সুনি কৰন কহেউ সবু সাজু ॥ ১৬৯ ॥
নৃপতনু বেদ বিদিত অন্হৱাৱা। পৰম বিচিত্ৰ বিমানু বনাৱা ॥
গহি পদ ভৰত মাতু সব ৰাখী। ৰহীং ৰানি দৰসন অভিলাষী ॥
চংদন অগৰ ভাৰ বহু আএ। অমিত অনেক সুগংধ সুহাএ ॥
সৰজু তীৰ ৰচি চিতা বনাঈ। জনু সুৰপুৰ সোপান সুহাঈ ॥
এহি বিধি দাহ ক্ৰিযা সব কীন্হী। বিধিৱত ন্হাই তিলাংজুলি দীন্হী ॥
সোধি সুমৃতি সব বেদ পুৰানা। কীন্হ ভৰত দসগাত বিধানা ॥
জহঁ জস মুনিবৰ আযসু দীন্হা। তহঁ তস সহস ভাঁতি সবু কীন্হা ॥
ভএ বিসুদ্ধ দিএ সব দানা। ধেনু বাজি গজ বাহন নানা ॥
দো. সিংঘাসন ভূষন বসন অন্ন ধৰনি ধন ধাম।
দিএ ভৰত লহি ভূমিসুৰ ভে পৰিপূৰন কাম ॥ ১৭০ ॥
পিতু হিত ভৰত কীন্হি জসি কৰনী। সো মুখ লাখ জাই নহিং বৰনী ॥
সুদিনু সোধি মুনিবৰ তব আএ। সচিৱ মহাজন সকল বোলাএ ॥
বৈঠে ৰাজসভাঁ সব জাঈ। পঠএ বোলি ভৰত দোউ ভাঈ ॥
ভৰতু বসিষ্ঠ নিকট বৈঠাৰে। নীতি ধৰমময বচন উচাৰে ॥
প্ৰথম কথা সব মুনিবৰ বৰনী। কৈকই কুটিল কীন্হি জসি কৰনী ॥
ভূপ ধৰমব্ৰতু সত্য সৰাহা। জেহিং তনু পৰিহৰি প্ৰেমু নিবাহা ॥
কহত ৰাম গুন সীল সুভাঊ। সজল নযন পুলকেউ মুনিৰাঊ ॥
বহুৰি লখন সিয প্ৰীতি বখানী। সোক সনেহ মগন মুনি গ্যানী ॥
দো. সুনহু ভৰত ভাৱী প্ৰবল বিলখি কহেউ মুনিনাথ।
হানি লাভু জীৱন মৰনু জসু অপজসু বিধি হাথ ॥ ১৭১ ॥
অস বিচাৰি কেহি দেইঅ দোসূ। ব্যৰথ কাহি পৰ কীজিঅ ৰোসূ ॥
তাত বিচাৰু কেহি কৰহু মন মাহীং। সোচ জোগু দসৰথু নৃপু নাহীং ॥
সোচিঅ বিপ্ৰ জো বেদ বিহীনা। তজি নিজ ধৰমু বিষয লযলীনা ॥
সোচিঅ নৃপতি জো নীতি ন জানা। জেহি ন প্ৰজা প্ৰিয প্ৰান সমানা ॥
সোচিঅ বযসু কৃপন ধনৱানূ। জো ন অতিথি সিৱ ভগতি সুজানূ ॥
সোচিঅ সূদ্ৰু বিপ্ৰ অৱমানী। মুখৰ মানপ্ৰিয গ্যান গুমানী ॥
সোচিঅ পুনি পতি বংচক নাৰী। কুটিল কলহপ্ৰিয ইচ্ছাচাৰী ॥
সোচিঅ বটু নিজ ব্ৰতু পৰিহৰঈ। জো নহিং গুৰ আযসু অনুসৰঈ ॥
দো. সোচিঅ গৃহী জো মোহ বস কৰই কৰম পথ ত্যাগ।
সোচিঅ জতি প্ৰংপচ ৰত বিগত বিবেক বিৰাগ ॥ ১৭২ ॥
বৈখানস সোই সোচৈ জোগু। তপু বিহাই জেহি ভাৱই ভোগূ ॥
সোচিঅ পিসুন অকাৰন ক্ৰোধী। জননি জনক গুৰ বংধু বিৰোধী ॥
সব বিধি সোচিঅ পৰ অপকাৰী। নিজ তনু পোষক নিৰদয ভাৰী ॥
সোচনীয সবহি বিধি সোঈ। জো ন ছাডি ছলু হৰি জন হোঈ ॥
সোচনীয নহিং কোসলৰাঊ। ভুৱন চাৰিদস প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
ভযউ ন অহই ন অব হোনিহাৰা। ভূপ ভৰত জস পিতা তুম্হাৰা ॥
বিধি হৰি হৰু সুৰপতি দিসিনাথা। বৰনহিং সব দসৰথ গুন গাথা ॥
দো. কহহু তাত কেহি ভাঁতি কোউ কৰিহি বডাঈ তাসু।
ৰাম লখন তুম্হ সত্ৰুহন সৰিস সুঅন সুচি জাসু ॥ ১৭৩ ॥
সব প্ৰকাৰ ভূপতি বডভাগী। বাদি বিষাদু কৰিঅ তেহি লাগী ॥
যহু সুনি সমুঝি সোচু পৰিহৰহূ। সিৰ ধৰি ৰাজ ৰজাযসু কৰহূ ॥
ৰাঁয ৰাজপদু তুম্হ কহুঁ দীন্হা। পিতা বচনু ফুৰ চাহিঅ কীন্হা ॥
তজে ৰামু জেহিং বচনহি লাগী। তনু পৰিহৰেউ ৰাম বিৰহাগী ॥
নৃপহি বচন প্ৰিয নহিং প্ৰিয প্ৰানা। কৰহু তাত পিতু বচন প্ৰৱানা ॥
কৰহু সীস ধৰি ভূপ ৰজাঈ। হই তুম্হ কহঁ সব ভাঁতি ভলাঈ ॥
পৰসুৰাম পিতু অগ্যা ৰাখী। মাৰী মাতু লোক সব সাখী ॥
তনয জজাতিহি জৌবনু দযঊ। পিতু অগ্যাঁ অঘ অজসু ন ভযঊ ॥
দো. অনুচিত উচিত বিচাৰু তজি জে পালহিং পিতু বৈন।
তে ভাজন সুখ সুজস কে বসহিং অমৰপতি ঐন ॥ ১৭৪ ॥
অৱসি নৰেস বচন ফুৰ কৰহূ। পালহু প্ৰজা সোকু পৰিহৰহূ ॥
সুৰপুৰ নৃপ পাইহি পৰিতোষূ। তুম্হ কহুঁ সুকৃত সুজসু নহিং দোষূ ॥
বেদ বিদিত সংমত সবহী কা। জেহি পিতু দেই সো পাৱই টীকা ॥
কৰহু ৰাজু পৰিহৰহু গলানী। মানহু মোৰ বচন হিত জানী ॥
সুনি সুখু লহব ৰাম বৈদেহীং। অনুচিত কহব ন পংডিত কেহীং ॥
কৌসল্যাদি সকল মহতাৰীং। তেউ প্ৰজা সুখ হোহিং সুখাৰীং ॥
পৰম তুম্হাৰ ৰাম কৰ জানিহি। সো সব বিধি তুম্হ সন ভল মানিহি ॥
সৌংপেহু ৰাজু ৰাম কৈ আএঁ। সেৱা কৰেহু সনেহ সুহাএঁ ॥
দো. কীজিঅ গুৰ আযসু অৱসি কহহিং সচিৱ কৰ জোৰি।
ৰঘুপতি আএঁ উচিত জস তস তব কৰব বহোৰি ॥ ১৭৫ ॥
কৌসল্যা ধৰি ধীৰজু কহঈ। পূত পথ্য গুৰ আযসু অহঈ ॥
সো আদৰিঅ কৰিঅ হিত মানী। তজিঅ বিষাদু কাল গতি জানী ॥
বন ৰঘুপতি সুৰপতি নৰনাহূ। তুম্হ এহি ভাঁতি তাত কদৰাহূ ॥
পৰিজন প্ৰজা সচিৱ সব অংবা। তুম্হহী সুত সব কহঁ অৱলংবা ॥
লখি বিধি বাম কালু কঠিনাঈ। ধীৰজু ধৰহু মাতু বলি জাঈ ॥
সিৰ ধৰি গুৰ আযসু অনুসৰহূ। প্ৰজা পালি পৰিজন দুখু হৰহূ ॥
গুৰ কে বচন সচিৱ অভিনংদনু। সুনে ভৰত হিয হিত জনু চংদনু ॥
সুনী বহোৰি মাতু মৃদু বানী। সীল সনেহ সৰল ৰস সানী ॥
ছং. সানী সৰল ৰস মাতু বানী সুনি ভৰত ব্যাকুল ভএ।
লোচন সৰোৰুহ স্ত্ৰৱত সীংচত বিৰহ উৰ অংকুৰ নএ ॥
সো দসা দেখত সময তেহি বিসৰী সবহি সুধি দেহ কী।
তুলসী সৰাহত সকল সাদৰ সীৱঁ সহজ সনেহ কী ॥
সো. ভৰতু কমল কৰ জোৰি ধীৰ ধুৰংধৰ ধীৰ ধৰি।
বচন অমিঅঁ জনু বোৰি দেত উচিত উত্তৰ সবহি ॥ ১৭৬ ॥
মাসপাৰাযণ, অঠাৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
মোহি উপদেসু দীন্হ গুৰ নীকা। প্ৰজা সচিৱ সংমত সবহী কা ॥
মাতু উচিত ধৰি আযসু দীন্হা। অৱসি সীস ধৰি চাহউঁ কীন্হা ॥
গুৰ পিতু মাতু স্ৱামি হিত বানী। সুনি মন মুদিত কৰিঅ ভলি জানী ॥
উচিত কি অনুচিত কিএঁ বিচাৰূ। ধৰমু জাই সিৰ পাতক ভাৰূ ॥
তুম্হ তৌ দেহু সৰল সিখ সোঈ। জো আচৰত মোৰ ভল হোঈ ॥
জদ্যপি যহ সমুঝত হউঁ নীকেং। তদপি হোত পৰিতোষু ন জী কেং ॥
অব তুম্হ বিনয মোৰি সুনি লেহূ। মোহি অনুহৰত সিখাৱনু দেহূ ॥
ঊতৰু দেউঁ ছমব অপৰাধূ। দুখিত দোষ গুন গনহিং ন সাধূ ॥
দো. পিতু সুৰপুৰ সিয ৰামু বন কৰন কহহু মোহি ৰাজু।
এহি তেং জানহু মোৰ হিত কৈ আপন বড কাজু ॥ ১৭৭ ॥
হিত হমাৰ সিযপতি সেৱকাঈ। সো হৰি লীন্হ মাতু কুটিলাঈ ॥
মৈং অনুমানি দীখ মন মাহীং। আন উপাযঁ মোৰ হিত নাহীং ॥
সোক সমাজু ৰাজু কেহি লেখেং। লখন ৰাম সিয বিনু পদ দেখেং ॥
বাদি বসন বিনু ভূষন ভাৰূ। বাদি বিৰতি বিনু ব্ৰহ্ম বিচাৰূ ॥
সৰুজ সৰীৰ বাদি বহু ভোগা। বিনু হৰিভগতি জাযঁ জপ জোগা ॥
জাযঁ জীৱ বিনু দেহ সুহাঈ। বাদি মোৰ সবু বিনু ৰঘুৰাঈ ॥
জাউঁ ৰাম পহিং আযসু দেহূ। একহিং আঁক মোৰ হিত এহূ ॥
মোহি নৃপ কৰি ভল আপন চহহূ। সোউ সনেহ জডতা বস কহহূ ॥
দো. কৈকেঈ সুঅ কুটিলমতি ৰাম বিমুখ গতলাজ।
তুম্হ চাহত সুখু মোহবস মোহি সে অধম কেং ৰাজ ॥ ১৭৮ ॥
কহউঁ সাঁচু সব সুনি পতিআহূ। চাহিঅ ধৰমসীল নৰনাহূ ॥
মোহি ৰাজু হঠি দেইহহু জবহীং। ৰসা ৰসাতল জাইহি তবহীং ॥
মোহি সমান কো পাপ নিৱাসূ। জেহি লগি সীয ৰাম বনবাসূ ॥
ৰাযঁ ৰাম কহুঁ কাননু দীন্হা। বিছুৰত গমনু অমৰপুৰ কীন্হা ॥
মৈং সঠু সব অনৰথ কৰ হেতূ। বৈঠ বাত সব সুনউঁ সচেতূ ॥
বিনু ৰঘুবীৰ বিলোকি অবাসূ। ৰহে প্ৰান সহি জগ উপহাসূ ॥
ৰাম পুনীত বিষয ৰস ৰূখে। লোলুপ ভূমি ভোগ কে ভূখে ॥
কহঁ লগি কহৌং হৃদয কঠিনাঈ। নিদৰি কুলিসু জেহিং লহী বডাঈ ॥
দো. কাৰন তেং কাৰজু কঠিন হোই দোসু নহি মোৰ।
কুলিস অস্থি তেং উপল তেং লোহ কৰাল কঠোৰ ॥ ১৭৯ ॥
কৈকেঈ ভৱ তনু অনুৰাগে। পাঁৱৰ প্ৰান অঘাই অভাগে ॥
জৌং প্ৰিয বিৰহঁ প্ৰান প্ৰিয লাগে। দেখব সুনব বহুত অব আগে ॥
লখন ৰাম সিয কহুঁ বনু দীন্হা। পঠই অমৰপুৰ পতি হিত কীন্হা ॥
লীন্হ বিধৱপন অপজসু আপূ। দীন্হেউ প্ৰজহি সোকু সংতাপূ ॥
মোহি দীন্হ সুখু সুজসু সুৰাজূ। কীন্হ কৈকেঈং সব কৰ কাজূ ॥
এহি তেং মোৰ কাহ অব নীকা। তেহি পৰ দেন কহহু তুম্হ টীকা ॥
কৈকঈ জঠৰ জনমি জগ মাহীং। যহ মোহি কহঁ কছু অনুচিত নাহীং ॥
মোৰি বাত সব বিধিহিং বনাঈ। প্ৰজা পাঁচ কত কৰহু সহাঈ ॥
দো. গ্ৰহ গ্ৰহীত পুনি বাত বস তেহি পুনি বীছী মাৰ।
তেহি পিআইঅ বাৰুনী কহহু কাহ উপচাৰ ॥ ১৮০ ॥
কৈকই সুঅন জোগু জগ জোঈ। চতুৰ বিৰংচি দীন্হ মোহি সোঈ ॥
দসৰথ তনয ৰাম লঘু ভাঈ। দীন্হি মোহি বিধি বাদি বডাঈ ॥
তুম্হ সব কহহু কঢাৱন টীকা। ৰায ৰজাযসু সব কহঁ নীকা ॥
উতৰু দেউঁ কেহি বিধি কেহি কেহী। কহহু সুখেন জথা ৰুচি জেহী ॥
মোহি কুমাতু সমেত বিহাঈ। কহহু কহিহি কে কীন্হ ভলাঈ ॥
মো বিনু কো সচৰাচৰ মাহীং। জেহি সিয ৰামু প্ৰানপ্ৰিয নাহীং ॥
পৰম হানি সব কহঁ বড লাহূ। অদিনু মোৰ নহি দূষন কাহূ ॥
সংসয সীল প্ৰেম বস অহহূ। সবুই উচিত সব জো কছু কহহূ ॥
দো. ৰাম মাতু সুঠি সৰলচিত মো পৰ প্ৰেমু বিসেষি।
কহই সুভায সনেহ বস মোৰি দীনতা দেখি ॥ ১৮১।
গুৰ বিবেক সাগৰ জগু জানা। জিন্হহি বিস্ৱ কৰ বদৰ সমানা ॥
মো কহঁ তিলক সাজ সজ সোঊ। ভএঁ বিধি বিমুখ বিমুখ সবু কোঊ ॥
পৰিহৰি ৰামু সীয জগ মাহীং। কোউ ন কহিহি মোৰ মত নাহীং ॥
সো মৈং সুনব সহব সুখু মানী। অংতহুঁ কীচ তহাঁ জহঁ পানী ॥
ডৰু ন মোহি জগ কহিহি কি পোচূ। পৰলোকহু কৰ নাহিন সোচূ ॥
একই উৰ বস দুসহ দৱাৰী। মোহি লগি ভে সিয ৰামু দুখাৰী ॥
জীৱন লাহু লখন ভল পাৱা। সবু তজি ৰাম চৰন মনু লাৱা ॥
মোৰ জনম ৰঘুবৰ বন লাগী। ঝূঠ কাহ পছিতাউঁ অভাগী ॥
দো. আপনি দাৰুন দীনতা কহউঁ সবহি সিৰু নাই।
দেখেং বিনু ৰঘুনাথ পদ জিয কৈ জৰনি ন জাই ॥ ১৮২ ॥
আন উপাউ মোহি নহি সূঝা। কো জিয কৈ ৰঘুবৰ বিনু বূঝা ॥
একহিং আঁক ইহই মন মাহীং। প্ৰাতকাল চলিহউঁ প্ৰভু পাহীং ॥
জদ্যপি মৈং অনভল অপৰাধী। ভৈ মোহি কাৰন সকল উপাধী ॥
তদপি সৰন সনমুখ মোহি দেখী। ছমি সব কৰিহহিং কৃপা বিসেষী ॥
সীল সকুচ সুঠি সৰল সুভাঊ। কৃপা সনেহ সদন ৰঘুৰাঊ ॥
অৰিহুক অনভল কীন্হ ন ৰামা। মৈং সিসু সেৱক জদ্যপি বামা ॥
তুম্হ পৈ পাঁচ মোৰ ভল মানী। আযসু আসিষ দেহু সুবানী ॥
জেহিং সুনি বিনয মোহি জনু জানী। আৱহিং বহুৰি ৰামু ৰজধানী ॥
দো. জদ্যপি জনমু কুমাতু তেং মৈং সঠু সদা সদোস।
আপন জানি ন ত্যাগিহহিং মোহি ৰঘুবীৰ ভৰোস ॥ ১৮৩ ॥
ভৰত বচন সব কহঁ প্ৰিয লাগে। ৰাম সনেহ সুধাঁ জনু পাগে ॥
লোগ বিযোগ বিষম বিষ দাগে। মংত্ৰ সবীজ সুনত জনু জাগে ॥
মাতু সচিৱ গুৰ পুৰ নৰ নাৰী। সকল সনেহঁ বিকল ভএ ভাৰী ॥
ভৰতহি কহহি সৰাহি সৰাহী। ৰাম প্ৰেম মূৰতি তনু আহী ॥
তাত ভৰত অস কাহে ন কহহূ। প্ৰান সমান ৰাম প্ৰিয অহহূ ॥
জো পাৱঁৰু অপনী জডতাঈ। তুম্হহি সুগাই মাতু কুটিলাঈ ॥
সো সঠু কোটিক পুৰুষ সমেতা। বসিহি কলপ সত নৰক নিকেতা ॥
অহি অঘ অৱগুন নহি মনি গহঈ। হৰই গৰল দুখ দাৰিদ দহঈ ॥
দো. অৱসি চলিঅ বন ৰামু জহঁ ভৰত মংত্ৰু ভল কীন্হ।
সোক সিংধু বূডত সবহি তুম্হ অৱলংবনু দীন্হ ॥ ১৮৪ ॥
ভা সব কেং মন মোদু ন থোৰা। জনু ঘন ধুনি সুনি চাতক মোৰা ॥
চলত প্ৰাত লখি নিৰনউ নীকে। ভৰতু প্ৰানপ্ৰিয ভে সবহী কে ॥
মুনিহি বংদি ভৰতহি সিৰু নাঈ। চলে সকল ঘৰ বিদা কৰাঈ ॥
ধন্য ভৰত জীৱনু জগ মাহীং। সীলু সনেহু সৰাহত জাহীং ॥
কহহি পৰসপৰ ভা বড কাজূ। সকল চলৈ কৰ সাজহিং সাজূ ॥
জেহি ৰাখহিং ৰহু ঘৰ ৰখৱাৰী। সো জানই জনু গৰদনি মাৰী ॥
কোউ কহ ৰহন কহিঅ নহিং কাহূ। কো ন চহই জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. জৰউ সো সংপতি সদন সুখু সুহদ মাতু পিতু ভাই।
সনমুখ হোত জো ৰাম পদ কৰৈ ন সহস সহাই ॥ ১৮৫ ॥
ঘৰ ঘৰ সাজহিং বাহন নানা। হৰষু হৃদযঁ পৰভাত পযানা ॥
ভৰত জাই ঘৰ কীন্হ বিচাৰূ। নগৰু বাজি গজ ভৱন ভঁডাৰূ ॥
সংপতি সব ৰঘুপতি কৈ আহী। জৌ বিনু জতন চলৌং তজি তাহী ॥
তৌ পৰিনাম ন মোৰি ভলাঈ। পাপ সিৰোমনি সাইঁ দোহাঈ ॥
কৰই স্ৱামি হিত সেৱকু সোঈ। দূষন কোটি দেই কিন কোঈ ॥
অস বিচাৰি সুচি সেৱক বোলে। জে সপনেহুঁ নিজ ধৰম ন ডোলে ॥
কহি সবু মৰমু ধৰমু ভল ভাষা। জো জেহি লাযক সো তেহিং ৰাখা ॥
কৰি সবু জতনু ৰাখি ৰখৱাৰে। ৰাম মাতু পহিং ভৰতু সিধাৰে ॥
দো. আৰত জননী জানি সব ভৰত সনেহ সুজান।
কহেউ বনাৱন পালকীং সজন সুখাসন জান ॥ ১৮৬ ॥
চক্ক চক্কি জিমি পুৰ নৰ নাৰী। চহত প্ৰাত উৰ আৰত ভাৰী ॥
জাগত সব নিসি ভযউ বিহানা। ভৰত বোলাএ সচিৱ সুজানা ॥
কহেউ লেহু সবু তিলক সমাজূ। বনহিং দেব মুনি ৰামহিং ৰাজূ ॥
বেগি চলহু সুনি সচিৱ জোহাৰে। তুৰত তুৰগ ৰথ নাগ সঁৱাৰে ॥
অৰুংধতী অৰু অগিনি সমাঊ। ৰথ চঢি চলে প্ৰথম মুনিৰাঊ ॥
বিপ্ৰ বৃংদ চঢি বাহন নানা। চলে সকল তপ তেজ নিধানা ॥
নগৰ লোগ সব সজি সজি জানা। চিত্ৰকূট কহঁ কীন্হ পযানা ॥
সিবিকা সুভগ ন জাহিং বখানী। চঢি চঢি চলত ভঈ সব ৰানী ॥
দো. সৌংপি নগৰ সুচি সেৱকনি সাদৰ সকল চলাই।
সুমিৰি ৰাম সিয চৰন তব চলে ভৰত দোউ ভাই ॥ ১৮৭ ॥
ৰাম দৰস বস সব নৰ নাৰী। জনু কৰি কৰিনি চলে তকি বাৰী ॥
বন সিয ৰামু সমুঝি মন মাহীং। সানুজ ভৰত পযাদেহিং জাহীং ॥
দেখি সনেহু লোগ অনুৰাগে। উতৰি চলে হয গয ৰথ ত্যাগে ॥
জাই সমীপ ৰাখি নিজ ডোলী। ৰাম মাতু মৃদু বানী বোলী ॥
তাত চঢহু ৰথ বলি মহতাৰী। হোইহি প্ৰিয পৰিৱাৰু দুখাৰী ॥
তুম্হৰেং চলত চলিহি সবু লোগূ। সকল সোক কৃস নহিং মগ জোগূ ॥
সিৰ ধৰি বচন চৰন সিৰু নাঈ। ৰথ চঢি চলত ভএ দোউ ভাঈ ॥
তমসা প্ৰথম দিৱস কৰি বাসূ। দূসৰ গোমতি তীৰ নিৱাসূ ॥
দো. পয অহাৰ ফল অসন এক নিসি ভোজন এক লোগ।
কৰত ৰাম হিত নেম ব্ৰত পৰিহৰি ভূষন ভোগ ॥ ১৮৮ ॥
সঈ তীৰ বসি চলে বিহানে। সৃংগবেৰপুৰ সব নিঅৰানে ॥
সমাচাৰ সব সুনে নিষাদা। হৃদযঁ বিচাৰ কৰই সবিষাদা ॥
কাৰন কৱন ভৰতু বন জাহীং। হৈ কছু কপট ভাউ মন মাহীং ॥
জৌং পৈ জিযঁ ন হোতি কুটিলাঈ। তৌ কত লীন্হ সংগ কটকাঈ ॥
জানহিং সানুজ ৰামহি মাৰী। কৰউঁ অকংটক ৰাজু সুখাৰী ॥
ভৰত ন ৰাজনীতি উৰ আনী। তব কলংকু অব জীৱন হানী ॥
সকল সুৰাসুৰ জুৰহিং জুঝাৰা। ৰামহি সমৰ ন জীতনিহাৰা ॥
কা আচৰজু ভৰতু অস কৰহীং। নহিং বিষ বেলি অমিঅ ফল ফৰহীং ॥
দো. অস বিচাৰি গুহঁ গ্যাতি সন কহেউ সজগ সব হোহু।
হথৱাঁসহু বোৰহু তৰনি কীজিঅ ঘাটাৰোহু ॥ ১৮৯ ॥
হোহু সঁজোইল ৰোকহু ঘাটা। ঠাটহু সকল মৰৈ কে ঠাটা ॥
সনমুখ লোহ ভৰত সন লেঊঁ। জিঅত ন সুৰসৰি উতৰন দেঊঁ ॥
সমৰ মৰনু পুনি সুৰসৰি তীৰা। ৰাম কাজু ছনভংগু সৰীৰা ॥
ভৰত ভাই নৃপু মৈ জন নীচূ। বডেং ভাগ অসি পাইঅ মীচূ ॥
স্ৱামি কাজ কৰিহউঁ ৰন ৰাৰী। জস ধৱলিহউঁ ভুৱন দস চাৰী ॥
তজউঁ প্ৰান ৰঘুনাথ নিহোৰেং। দুহূঁ হাথ মুদ মোদক মোৰেং ॥
সাধু সমাজ ন জাকৰ লেখা। ৰাম ভগত মহুঁ জাসু ন ৰেখা ॥
জাযঁ জিঅত জগ সো মহি ভাৰূ। জননী জৌবন বিটপ কুঠাৰূ ॥
দো. বিগত বিষাদ নিষাদপতি সবহি বঢাই উছাহু।
সুমিৰি ৰাম মাগেউ তুৰত তৰকস ধনুষ সনাহু ॥ ১৯০ ॥
বেগহু ভাইহু সজহু সঁজোঊ। সুনি ৰজাই কদৰাই ন কোঊ ॥
ভলেহিং নাথ সব কহহিং সহৰষা। একহিং এক বঢাৱই কৰষা ॥
চলে নিষাদ জোহাৰি জোহাৰী। সূৰ সকল ৰন ৰূচই ৰাৰী ॥
সুমিৰি ৰাম পদ পংকজ পনহীং। ভাথীং বাঁধি চঢাইন্হি ধনহীং ॥
অঁগৰী পহিৰি কূঁডি সিৰ ধৰহীং। ফৰসা বাঁস সেল সম কৰহীং ॥
এক কুসল অতি ওডন খাঁডে। কূদহি গগন মনহুঁ ছিতি ছাঁডে ॥
নিজ নিজ সাজু সমাজু বনাঈ। গুহ ৰাউতহি জোহাৰে জাঈ ॥
দেখি সুভট সব লাযক জানে। লৈ লৈ নাম সকল সনমানে ॥
দো. ভাইহু লাৱহু ধোখ জনি আজু কাজ বড মোহি।
সুনি সৰোষ বোলে সুভট বীৰ অধীৰ ন হোহি ॥ ১৯১ ॥
ৰাম প্ৰতাপ নাথ বল তোৰে। কৰহিং কটকু বিনু ভট বিনু ঘোৰে ॥
জীৱত পাউ ন পাছেং ধৰহীং। ৰুংড মুংডময মেদিনি কৰহীং ॥
দীখ নিষাদনাথ ভল টোলূ। কহেউ বজাউ জুঝাঊ ঢোলূ ॥
এতনা কহত ছীংক ভই বাঁএ। কহেউ সগুনিঅন্হ খেত সুহাএ ॥
বূঢু একু কহ সগুন বিচাৰী। ভৰতহি মিলিঅ ন হোইহি ৰাৰী ॥
ৰামহি ভৰতু মনাৱন জাহীং। সগুন কহই অস বিগ্ৰহু নাহীং ॥
সুনি গুহ কহই নীক কহ বূঢা। সহসা কৰি পছিতাহিং বিমূঢা ॥
ভৰত সুভাউ সীলু বিনু বূঝেং। বডি হিত হানি জানি বিনু জূঝেং ॥
দো. গহহু ঘাট ভট সমিটি সব লেউঁ মৰম মিলি জাই।
বূঝি মিত্ৰ অৰি মধ্য গতি তস তব কৰিহউঁ আই ॥ ১৯২ ॥
লখন সনেহু সুভাযঁ সুহাএঁ। বৈৰু প্ৰীতি নহিং দুৰইঁ দুৰাএঁ ॥
অস কহি ভেংট সঁজোৱন লাগে। কংদ মূল ফল খগ মৃগ মাগে ॥
মীন পীন পাঠীন পুৰানে। ভৰি ভৰি ভাৰ কহাৰন্হ আনে ॥
মিলন সাজু সজি মিলন সিধাএ। মংগল মূল সগুন সুভ পাএ ॥
দেখি দূৰি তেং কহি নিজ নামূ। কীন্হ মুনীসহি দংড প্ৰনামূ ॥
জানি ৰামপ্ৰিয দীন্হি অসীসা। ভৰতহি কহেউ বুঝাই মুনীসা ॥
ৰাম সখা সুনি সংদনু ত্যাগা। চলে উতৰি উমগত অনুৰাগা ॥
গাউঁ জাতি গুহঁ নাউঁ সুনাঈ। কীন্হ জোহাৰু মাথ মহি লাঈ ॥
দো. কৰত দংডৱত দেখি তেহি ভৰত লীন্হ উৰ লাই।
মনহুঁ লখন সন ভেংট ভই প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাই ॥ ১৯৩ ॥
ভেংটত ভৰতু তাহি অতি প্ৰীতী। লোগ সিহাহিং প্ৰেম কৈ ৰীতী ॥
ধন্য ধন্য ধুনি মংগল মূলা। সুৰ সৰাহি তেহি বৰিসহিং ফূলা ॥
লোক বেদ সব ভাঁতিহিং নীচা। জাসু ছাঁহ ছুই লেইঅ সীংচা ॥
তেহি ভৰি অংক ৰাম লঘু ভ্ৰাতা। মিলত পুলক পৰিপূৰিত গাতা ॥
ৰাম ৰাম কহি জে জমুহাহীং। তিন্হহি ন পাপ পুংজ সমুহাহীং ॥
যহ তৌ ৰাম লাই উৰ লীন্হা। কুল সমেত জগু পাৱন কীন্হা ॥
কৰমনাস জলু সুৰসৰি পৰঈ। তেহি কো কহহু সীস নহিং ধৰঈ ॥
উলটা নামু জপত জগু জানা। বালমীকি ভএ ব্ৰহ্ম সমানা ॥
দো. স্ৱপচ সবৰ খস জমন জড পাৱঁৰ কোল কিৰাত।
ৰামু কহত পাৱন পৰম হোত ভুৱন বিখ্যাত ॥ ১৯৪ ॥
নহিং অচিৰজু জুগ জুগ চলি আঈ। কেহি ন দীন্হি ৰঘুবীৰ বডাঈ ॥
ৰাম নাম মহিমা সুৰ কহহীং। সুনি সুনি অৱধলোগ সুখু লহহীং ॥
ৰামসখহি মিলি ভৰত সপ্ৰেমা। পূঁছী কুসল সুমংগল খেমা ॥
দেখি ভৰত কৰ সীল সনেহূ। ভা নিষাদ তেহি সময বিদেহূ ॥
সকুচ সনেহু মোদু মন বাঢা। ভৰতহি চিতৱত একটক ঠাঢা ॥
ধৰি ধীৰজু পদ বংদি বহোৰী। বিনয সপ্ৰেম কৰত কৰ জোৰী ॥
কুসল মূল পদ পংকজ পেখী। মৈং তিহুঁ কাল কুসল নিজ লেখী ॥
অব প্ৰভু পৰম অনুগ্ৰহ তোৰেং। সহিত কোটি কুল মংগল মোৰেং ॥
দো. সমুঝি মোৰি কৰতূতি কুলু প্ৰভু মহিমা জিযঁ জোই।
জো ন ভজই ৰঘুবীৰ পদ জগ বিধি বংচিত সোই ॥ ১৯৫ ॥
কপটী কাযৰ কুমতি কুজাতী। লোক বেদ বাহেৰ সব ভাঁতী ॥
ৰাম কীন্হ আপন জবহী তেং। ভযউঁ ভুৱন ভূষন তবহী তেং ॥
দেখি প্ৰীতি সুনি বিনয সুহাঈ। মিলেউ বহোৰি ভৰত লঘু ভাঈ ॥
কহি নিষাদ নিজ নাম সুবানীং। সাদৰ সকল জোহাৰীং ৰানীং ॥
জানি লখন সম দেহিং অসীসা। জিঅহু সুখী সয লাখ বৰীসা ॥
নিৰখি নিষাদু নগৰ নৰ নাৰী। ভএ সুখী জনু লখনু নিহাৰী ॥
কহহিং লহেউ এহিং জীৱন লাহূ। ভেংটেউ ৰামভদ্ৰ ভৰি বাহূ ॥
সুনি নিষাদু নিজ ভাগ বডাঈ। প্ৰমুদিত মন লই চলেউ লেৱাঈ ॥
দো. সনকাৰে সেৱক সকল চলে স্ৱামি ৰুখ পাই।
ঘৰ তৰু তৰ সৰ বাগ বন বাস বনাএন্হি জাই ॥ ১৯৬ ॥
সৃংগবেৰপুৰ ভৰত দীখ জব। ভে সনেহঁ সব অংগ সিথিল তব ॥
সোহত দিএঁ নিষাদহি লাগূ। জনু তনু ধৰেং বিনয অনুৰাগূ ॥
এহি বিধি ভৰত সেনু সবু সংগা। দীখি জাই জগ পাৱনি গংগা ॥
ৰামঘাট কহঁ কীন্হ প্ৰনামূ। ভা মনু মগনু মিলে জনু ৰামূ ॥
কৰহিং প্ৰনাম নগৰ নৰ নাৰী। মুদিত ব্ৰহ্মময বাৰি নিহাৰী ॥
কৰি মজ্জনু মাগহিং কৰ জোৰী। ৰামচংদ্ৰ পদ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
ভৰত কহেউ সুৰসৰি তৱ ৰেনূ। সকল সুখদ সেৱক সুৰধেনূ ॥
জোৰি পানি বৰ মাগউঁ এহূ। সীয ৰাম পদ সহজ সনেহূ ॥
দো. এহি বিধি মজ্জনু ভৰতু কৰি গুৰ অনুসাসন পাই।
মাতু নহানীং জানি সব ডেৰা চলে লৱাই ॥ ১৯৭ ॥
জহঁ তহঁ লোগন্হ ডেৰা কীন্হা। ভৰত সোধু সবহী কৰ লীন্হা ॥
সুৰ সেৱা কৰি আযসু পাঈ। ৰাম মাতু পহিং গে দোউ ভাঈ ॥
চৰন চাঁপি কহি কহি মৃদু বানী। জননীং সকল ভৰত সনমানী ॥
ভাইহি সৌংপি মাতু সেৱকাঈ। আপু নিষাদহি লীন্হ বোলাঈ ॥
চলে সখা কৰ সোং কৰ জোৰেং। সিথিল সৰীৰ সনেহ ন থোৰেং ॥
পূঁছত সখহি সো ঠাউঁ দেখাঊ। নেকু নযন মন জৰনি জুডাঊ ॥
জহঁ সিয ৰামু লখনু নিসি সোএ। কহত ভৰে জল লোচন কোএ ॥
ভৰত বচন সুনি ভযউ বিষাদূ। তুৰত তহাঁ লই গযউ নিষাদূ ॥
দো. জহঁ সিংসুপা পুনীত তৰ ৰঘুবৰ কিয বিশ্ৰামু।
অতি সনেহঁ সাদৰ ভৰত কীন্হেউ দংড প্ৰনামু ॥ ১৯৮ ॥
কুস সাঁথৰীíনিহাৰি সুহাঈ। কীন্হ প্ৰনামু প্ৰদচ্ছিন জাঈ ॥
চৰন ৰেখ ৰজ আঁখিন্হ লাঈ। বনই ন কহত প্ৰীতি অধিকাঈ ॥
কনক বিংদু দুই চাৰিক দেখে। ৰাখে সীস সীয সম লেখে ॥
সজল বিলোচন হৃদযঁ গলানী। কহত সখা সন বচন সুবানী ॥
শ্ৰীহত সীয বিৰহঁ দুতিহীনা। জথা অৱধ নৰ নাৰি বিলীনা ॥
পিতা জনক দেউঁ পটতৰ কেহী। কৰতল ভোগু জোগু জগ জেহী ॥
সসুৰ ভানুকুল ভানু ভুআলূ। জেহি সিহাত অমৰাৱতিপালূ ॥
প্ৰাননাথু ৰঘুনাথ গোসাঈ। জো বড হোত সো ৰাম বডাঈ ॥
দো. পতি দেৱতা সুতীয মনি সীয সাঁথৰী দেখি।
বিহৰত হ্ৰদউ ন হহৰি হৰ পবি তেং কঠিন বিসেষি ॥ ১৯৯ ॥
লালন জোগু লখন লঘু লোনে। ভে ন ভাই অস অহহিং ন হোনে ॥
পুৰজন প্ৰিয পিতু মাতু দুলাৰে। সিয ৰঘুবৰহি প্ৰানপিআৰে ॥
মৃদু মূৰতি সুকুমাৰ সুভাঊ। তাত বাউ তন লাগ ন কাঊ ॥
তে বন সহহিং বিপতি সব ভাঁতী। নিদৰে কোটি কুলিস এহিং ছাতী ॥
ৰাম জনমি জগু কীন্হ উজাগৰ। ৰূপ সীল সুখ সব গুন সাগৰ ॥
পুৰজন পৰিজন গুৰ পিতু মাতা। ৰাম সুভাউ সবহি সুখদাতা ॥
বৈৰিউ ৰাম বডাঈ কৰহীং। বোলনি মিলনি বিনয মন হৰহীং ॥
সাৰদ কোটি কোটি সত সেষা। কৰি ন সকহিং প্ৰভু গুন গন লেখা ॥
দো. সুখস্ৱৰুপ ৰঘুবংসমনি মংগল মোদ নিধান।
তে সোৱত কুস ডাসি মহি বিধি গতি অতি বলৱান ॥ ২০০ ॥
ৰাম সুনা দুখু কান ন কাঊ। জীৱনতৰু জিমি জোগৱই ৰাঊ ॥
পলক নযন ফনি মনি জেহি ভাঁতী। জোগৱহিং জননি সকল দিন ৰাতী ॥
তে অব ফিৰত বিপিন পদচাৰী। কংদ মূল ফল ফূল অহাৰী ॥
ধিগ কৈকেঈ অমংগল মূলা। ভইসি প্ৰান প্ৰিযতম প্ৰতিকূলা ॥
মৈং ধিগ ধিগ অঘ উদধি অভাগী। সবু উতপাতু ভযউ জেহি লাগী ॥
কুল কলংকু কৰি সৃজেউ বিধাতাঁ। সাইঁদোহ মোহি কীন্হ কুমাতাঁ ॥
সুনি সপ্ৰেম সমুঝাৱ নিষাদূ। নাথ কৰিঅ কত বাদি বিষাদূ ॥
ৰাম তুম্হহি প্ৰিয তুম্হ প্ৰিয ৰামহি। যহ নিৰজোসু দোসু বিধি বামহি ॥
ছং. বিধি বাম কী কৰনী কঠিন জেংহিং মাতু কীন্হী বাৱৰী।
তেহি ৰাতি পুনি পুনি কৰহিং প্ৰভু সাদৰ সৰহনা ৰাৱৰী ॥
তুলসী ন তুম্হ সো ৰাম প্ৰীতমু কহতু হৌং সৌহেং কিএঁ।
পৰিনাম মংগল জানি অপনে আনিএ ধীৰজু হিএঁ ॥
সো. অংতৰজামী ৰামু সকুচ সপ্ৰেম কৃপাযতন।
চলিঅ কৰিঅ বিশ্ৰামু যহ বিচাৰি দৃঢ আনি মন ॥ ২০১ ॥
সখা বচন সুনি উৰ ধৰি ধীৰা। বাস চলে সুমিৰত ৰঘুবীৰা ॥
যহ সুধি পাই নগৰ নৰ নাৰী। চলে বিলোকন আৰত ভাৰী ॥
পৰদখিনা কৰি কৰহিং প্ৰনামা। দেহিং কৈকইহি খোৰি নিকামা ॥
ভৰী ভৰি বাৰি বিলোচন লেংহীং। বাম বিধাতাহি দূষন দেহীং ॥
এক সৰাহহিং ভৰত সনেহূ। কোউ কহ নৃপতি নিবাহেউ নেহূ ॥
নিংদহিং আপু সৰাহি নিষাদহি। কো কহি সকই বিমোহ বিষাদহি ॥
এহি বিধি ৰাতি লোগু সবু জাগা। ভা ভিনুসাৰ গুদাৰা লাগা ॥
গুৰহি সুনাৱঁ চঢাই সুহাঈং। নঈং নাৱ সব মাতু চঢাঈং ॥
দংড চাৰি মহঁ ভা সবু পাৰা। উতৰি ভৰত তব সবহি সঁভাৰা ॥
দো. প্ৰাতক্ৰিযা কৰি মাতু পদ বংদি গুৰহি সিৰু নাই।
আগেং কিএ নিষাদ গন দীন্হেউ কটকু চলাই ॥ ২০২ ॥
কিযউ নিষাদনাথু অগুআঈং। মাতু পালকীং সকল চলাঈং ॥
সাথ বোলাই ভাই লঘু দীন্হা। বিপ্ৰন্হ সহিত গৱনু গুৰ কীন্হা ॥
আপু সুৰসৰিহি কীন্হ প্ৰনামূ। সুমিৰে লখন সহিত সিয ৰামূ ॥
গৱনে ভৰত পযোদেহিং পাএ। কোতল সংগ জাহিং ডোৰিআএ ॥
কহহিং সুসেৱক বাৰহিং বাৰা। হোইঅ নাথ অস্ৱ অসৱাৰা ॥
ৰামু পযোদেহি পাযঁ সিধাএ। হম কহঁ ৰথ গজ বাজি বনাএ ॥
সিৰ ভৰ জাউঁ উচিত অস মোৰা। সব তেং সেৱক ধৰমু কঠোৰা ॥
দেখি ভৰত গতি সুনি মৃদু বানী। সব সেৱক গন গৰহিং গলানী ॥
দো. ভৰত তীসৰে পহৰ কহঁ কীন্হ প্ৰবেসু প্ৰযাগ।
কহত ৰাম সিয ৰাম সিয উমগি উমগি অনুৰাগ ॥ ২০৩ ॥
ঝলকা ঝলকত পাযন্হ কৈংসেং। পংকজ কোস ওস কন জৈসেং ॥
ভৰত পযাদেহিং আএ আজূ। ভযউ দুখিত সুনি সকল সমাজূ ॥
খবৰি লীন্হ সব লোগ নহাএ। কীন্হ প্ৰনামু ত্ৰিবেনিহিং আএ ॥
সবিধি সিতাসিত নীৰ নহানে। দিএ দান মহিসুৰ সনমানে ॥
দেখত স্যামল ধৱল হলোৰে। পুলকি সৰীৰ ভৰত কৰ জোৰে ॥
সকল কাম প্ৰদ তীৰথৰাঊ। বেদ বিদিত জগ প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
মাগউঁ ভীখ ত্যাগি নিজ ধৰমূ। আৰত কাহ ন কৰই কুকৰমূ ॥
অস জিযঁ জানি সুজান সুদানী। সফল কৰহিং জগ জাচক বানী ॥
দো. অৰথ ন ধৰম ন কাম ৰুচি গতি ন চহউঁ নিৰবান।
জনম জনম ৰতি ৰাম পদ যহ বৰদানু ন আন ॥ ২০৪ ॥
জানহুঁ ৰামু কুটিল কৰি মোহী। লোগ কহউ গুৰ সাহিব দ্ৰোহী ॥
সীতা ৰাম চৰন ৰতি মোৰেং। অনুদিন বঢউ অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
জলদু জনম ভৰি সুৰতি বিসাৰউ। জাচত জলু পবি পাহন ডাৰউ ॥
চাতকু ৰটনি ঘটেং ঘটি জাঈ। বঢে প্ৰেমু সব ভাঁতি ভলাঈ ॥
কনকহিং বান চঢই জিমি দাহেং। তিমি প্ৰিযতম পদ নেম নিবাহেং ॥
ভৰত বচন সুনি মাঝ ত্ৰিবেনী। ভই মৃদু বানি সুমংগল দেনী ॥
তাত ভৰত তুম্হ সব বিধি সাধূ। ৰাম চৰন অনুৰাগ অগাধূ ॥
বাদ গলানি কৰহু মন মাহীং। তুম্হ সম ৰামহি কোউ প্ৰিয নাহীং ॥
দো. তনু পুলকেউ হিযঁ হৰষু সুনি বেনি বচন অনুকূল।
ভৰত ধন্য কহি ধন্য সুৰ হৰষিত বৰষহিং ফূল ॥ ২০৫ ॥
প্ৰমুদিত তীৰথৰাজ নিৱাসী। বৈখানস বটু গৃহী উদাসী ॥
কহহিং পৰসপৰ মিলি দস পাঁচা। ভৰত সনেহ সীলু সুচি সাঁচা ॥
সুনত ৰাম গুন গ্ৰাম সুহাএ। ভৰদ্ৱাজ মুনিবৰ পহিং আএ ॥
দংড প্ৰনামু কৰত মুনি দেখে। মূৰতিমংত ভাগ্য নিজ লেখে ॥
ধাই উঠাই লাই উৰ লীন্হে। দীন্হি অসীস কৃতাৰথ কীন্হে ॥
আসনু দীন্হ নাই সিৰু বৈঠে। চহত সকুচ গৃহঁ জনু ভজি পৈঠে ॥
মুনি পূঁছব কছু যহ বড সোচূ। বোলে ৰিষি লখি সীলু সঁকোচূ ॥
সুনহু ভৰত হম সব সুধি পাঈ। বিধি কৰতব পৰ কিছু ন বসাঈ ॥
দো. তুম্হ গলানি জিযঁ জনি কৰহু সমুঝী মাতু কৰতূতি।
তাত কৈকইহি দোসু নহিং গঈ গিৰা মতি ধূতি ॥ ২০৬ ॥
যহউ কহত ভল কহিহি ন কোঊ। লোকু বেদ বুধ সংমত দোঊ ॥
তাত তুম্হাৰ বিমল জসু গাঈ। পাইহি লোকউ বেদু বডাঈ ॥
লোক বেদ সংমত সবু কহঈ। জেহি পিতু দেই ৰাজু সো লহঈ ॥
ৰাউ সত্যব্ৰত তুম্হহি বোলাঈ। দেত ৰাজু সুখু ধৰমু বডাঈ ॥
ৰাম গৱনু বন অনৰথ মূলা। জো সুনি সকল বিস্ৱ ভই সূলা ॥
সো ভাৱী বস ৰানি অযানী। কৰি কুচালি অংতহুঁ পছিতানী ॥
তহঁউঁ তুম্হাৰ অলপ অপৰাধূ। কহৈ সো অধম অযান অসাধূ ॥
কৰতেহু ৰাজু ত তুম্হহি ন দোষূ। ৰামহি হোত সুনত সংতোষূ ॥
দো. অব অতি কীন্হেহু ভৰত ভল তুম্হহি উচিত মত এহু।
সকল সুমংগল মূল জগ ৰঘুবৰ চৰন সনেহু ॥ ২০৭ ॥
সো তুম্হাৰ ধনু জীৱনু প্ৰানা। ভূৰিভাগ কো তুম্হহি সমানা ॥
যহ তম্হাৰ আচৰজু ন তাতা। দসৰথ সুঅন ৰাম প্ৰিয ভ্ৰাতা ॥
সুনহু ভৰত ৰঘুবৰ মন মাহীং। পেম পাত্ৰু তুম্হ সম কোউ নাহীং ॥
লখন ৰাম সীতহি অতি প্ৰীতী। নিসি সব তুম্হহি সৰাহত বীতী ॥
জানা মৰমু নহাত প্ৰযাগা। মগন হোহিং তুম্হৰেং অনুৰাগা ॥
তুম্হ পৰ অস সনেহু ৰঘুবৰ কেং। সুখ জীৱন জগ জস জড নৰ কেং ॥
যহ ন অধিক ৰঘুবীৰ বডাঈ। প্ৰনত কুটুংব পাল ৰঘুৰাঈ ॥
তুম্হ তৌ ভৰত মোৰ মত এহূ। ধৰেং দেহ জনু ৰাম সনেহূ ॥
দো. তুম্হ কহঁ ভৰত কলংক যহ হম সব কহঁ উপদেসু।
ৰাম ভগতি ৰস সিদ্ধি হিত ভা যহ সমউ গনেসু ॥ ২০৮ ॥
নৱ বিধু বিমল তাত জসু তোৰা। ৰঘুবৰ কিংকৰ কুমুদ চকোৰা ॥
উদিত সদা অঁথইহি কবহূঁ না। ঘটিহি ন জগ নভ দিন দিন দূনা ॥
কোক তিলোক প্ৰীতি অতি কৰিহী। প্ৰভু প্ৰতাপ ৰবি ছবিহি ন হৰিহী ॥
নিসি দিন সুখদ সদা সব কাহূ। গ্ৰসিহি ন কৈকই কৰতবু ৰাহূ ॥
পূৰন ৰাম সুপেম পিযূষা। গুৰ অৱমান দোষ নহিং দূষা ॥
ৰাম ভগত অব অমিঅঁ অঘাহূঁ। কীন্হেহু সুলভ সুধা বসুধাহূঁ ॥
ভূপ ভগীৰথ সুৰসৰি আনী। সুমিৰত সকল সুংমগল খানী ॥
দসৰথ গুন গন বৰনি ন জাহীং। অধিকু কহা জেহি সম জগ নাহীং ॥
দো. জাসু সনেহ সকোচ বস ৰাম প্ৰগট ভএ আই ॥
জে হৰ হিয নযননি কবহুঁ নিৰখে নহীং অঘাই ॥ ২০৯ ॥
কীৰতি বিধু তুম্হ কীন্হ অনূপা। জহঁ বস ৰাম পেম মৃগৰূপা ॥
তাত গলানি কৰহু জিযঁ জাএঁ। ডৰহু দৰিদ্ৰহি পাৰসু পাএঁ ॥ ॥
সুনহু ভৰত হম ঝূঠ ন কহহীং। উদাসীন তাপস বন ৰহহীং ॥
সব সাধন কৰ সুফল সুহাৱা। লখন ৰাম সিয দৰসনু পাৱা ॥
তেহি ফল কৰ ফলু দৰস তুম্হাৰা। সহিত পযাগ সুভাগ হমাৰা ॥
ভৰত ধন্য তুম্হ জসু জগু জযঊ। কহি অস পেম মগন পুনি ভযঊ ॥
সুনি মুনি বচন সভাসদ হৰষে। সাধু সৰাহি সুমন সুৰ বৰষে ॥
ধন্য ধন্য ধুনি গগন পযাগা। সুনি সুনি ভৰতু মগন অনুৰাগা ॥
দো. পুলক গাত হিযঁ ৰামু সিয সজল সৰোৰুহ নৈন।
কৰি প্ৰনামু মুনি মংডলিহি বোলে গদগদ বৈন ॥ ২১০ ॥
মুনি সমাজু অৰু তীৰথৰাজূ। সাঁচিহুঁ সপথ অঘাই অকাজূ ॥
এহিং থল জৌং কিছু কহিঅ বনাঈ। এহি সম অধিক ন অঘ অধমাঈ ॥
তুম্হ সৰ্বগ্য কহউঁ সতিভাঊ। উৰ অংতৰজামী ৰঘুৰাঊ ॥
মোহি ন মাতু কৰতব কৰ সোচূ। নহিং দুখু জিযঁ জগু জানিহি পোচূ ॥
নাহিন ডৰু বিগৰিহি পৰলোকূ। পিতহু মৰন কৰ মোহি ন সোকূ ॥
সুকৃত সুজস ভৰি ভুঅন সুহাএ। লছিমন ৰাম সৰিস সুত পাএ ॥
ৰাম বিৰহঁ তজি তনু ছনভংগূ। ভূপ সোচ কৰ কৱন প্ৰসংগূ ॥
ৰাম লখন সিয বিনু পগ পনহীং। কৰি মুনি বেষ ফিৰহিং বন বনহী ॥
দো. অজিন বসন ফল অসন মহি সযন ডাসি কুস পাত।
বসি তৰু তৰ নিত সহত হিম আতপ বৰষা বাত ॥ ২১১ ॥
এহি দুখ দাহঁ দহই দিন ছাতী। ভূখ ন বাসৰ নীদ ন ৰাতী ॥
এহি কুৰোগ কৰ ঔষধু নাহীং। সোধেউঁ সকল বিস্ৱ মন মাহীং ॥
মাতু কুমত বঢঈ অঘ মূলা। তেহিং হমাৰ হিত কীন্হ বঁসূলা ॥
কলি কুকাঠ কৰ কীন্হ কুজংত্ৰূ। গাডি অৱধি পঢি কঠিন কুমংত্ৰু ॥
মোহি লগি যহু কুঠাটু তেহিং ঠাটা। ঘালেসি সব জগু বাৰহবাটা ॥
মিটই কুজোগু ৰাম ফিৰি আএঁ। বসই অৱধ নহিং আন উপাএঁ ॥
ভৰত বচন সুনি মুনি সুখু পাঈ। সবহিং কীন্হ বহু ভাঁতি বডাঈ ॥
তাত কৰহু জনি সোচু বিসেষী। সব দুখু মিটহি ৰাম পগ দেখী ॥
দো. কৰি প্ৰবোধ মুনিবৰ কহেউ অতিথি পেমপ্ৰিয হোহু।
কংদ মূল ফল ফূল হম দেহিং লেহু কৰি ছোহু ॥ ২১২ ॥
সুনি মুনি বচন ভৰত হিঁয সোচূ। ভযউ কুঅৱসৰ কঠিন সঁকোচূ ॥
জানি গৰুই গুৰ গিৰা বহোৰী। চৰন বংদি বোলে কৰ জোৰী ॥
সিৰ ধৰি আযসু কৰিঅ তুম্হাৰা। পৰম ধৰম যহু নাথ হমাৰা ॥
ভৰত বচন মুনিবৰ মন ভাএ। সুচি সেৱক সিষ নিকট বোলাএ ॥
চাহিএ কীন্হ ভৰত পহুনাঈ। কংদ মূল ফল আনহু জাঈ ॥
ভলেহীং নাথ কহি তিন্হ সিৰ নাএ। প্ৰমুদিত নিজ নিজ কাজ সিধাএ ॥
মুনিহি সোচ পাহুন বড নেৱতা। তসি পূজা চাহিঅ জস দেৱতা ॥
সুনি ৰিধি সিধি অনিমাদিক আঈ। আযসু হোই সো কৰহিং গোসাঈ ॥
দো. ৰাম বিৰহ ব্যাকুল ভৰতু সানুজ সহিত সমাজ।
পহুনাঈ কৰি হৰহু শ্ৰম কহা মুদিত মুনিৰাজ ॥ ২১৩ ॥
ৰিধি সিধি সিৰ ধৰি মুনিবৰ বানী। বডভাগিনি আপুহি অনুমানী ॥
কহহিং পৰসপৰ সিধি সমুদাঈ। অতুলিত অতিথি ৰাম লঘু ভাঈ ॥
মুনি পদ বংদি কৰিঅ সোই আজূ। হোই সুখী সব ৰাজ সমাজূ ॥
অস কহি ৰচেউ ৰুচিৰ গৃহ নানা। জেহি বিলোকি বিলখাহিং বিমানা ॥
ভোগ বিভূতি ভূৰি ভৰি ৰাখে। দেখত জিন্হহি অমৰ অভিলাষে ॥
দাসীং দাস সাজু সব লীন্হেং। জোগৱত ৰহহিং মনহি মনু দীন্হেং ॥
সব সমাজু সজি সিধি পল মাহীং। জে সুখ সুৰপুৰ সপনেহুঁ নাহীং ॥
প্ৰথমহিং বাস দিএ সব কেহী। সুংদৰ সুখদ জথা ৰুচি জেহী ॥
দো. বহুৰি সপৰিজন ভৰত কহুঁ ৰিষি অস আযসু দীন্হ।
বিধি বিসময দাযকু বিভৱ মুনিবৰ তপবল কীন্হ ॥ ২১৪ ॥
মুনি প্ৰভাউ জব ভৰত বিলোকা। সব লঘু লগে লোকপতি লোকা ॥
সুখ সমাজু নহিং জাই বখানী। দেখত বিৰতি বিসাৰহীং গ্যানী ॥
আসন সযন সুবসন বিতানা। বন বাটিকা বিহগ মৃগ নানা ॥
সুৰভি ফূল ফল অমিঅ সমানা। বিমল জলাসয বিবিধ বিধানা।
অসন পান সুচ অমিঅ অমী সে। দেখি লোগ সকুচাত জমী সে ॥
সুৰ সুৰভী সুৰতৰু সবহী কেং। লখি অভিলাষু সুৰেস সচী কেং ॥
ৰিতু বসংত বহ ত্ৰিবিধ বযাৰী। সব কহঁ সুলভ পদাৰথ চাৰী ॥
স্ত্ৰক চংদন বনিতাদিক ভোগা। দেখি হৰষ বিসময বস লোগা ॥
দো. সংপত চকঈ ভৰতু চক মুনি আযস খেলৱাৰ ॥
তেহি নিসি আশ্ৰম পিংজৰাঁ ৰাখে ভা ভিনুসাৰ ॥ ২১৫ ॥
মাসপাৰাযণ, উন্নীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
কীন্হ নিমজ্জনু তীৰথৰাজা। নাই মুনিহি সিৰু সহিত সমাজা ॥
ৰিষি আযসু অসীস সিৰ ৰাখী। কৰি দংডৱত বিনয বহু ভাষী ॥
পথ গতি কুসল সাথ সব লীন্হে। চলে চিত্ৰকূটহিং চিতু দীন্হেং ॥
ৰামসখা কৰ দীন্হেং লাগূ। চলত দেহ ধৰি জনু অনুৰাগূ ॥
নহিং পদ ত্ৰান সীস নহিং ছাযা। পেমু নেমু ব্ৰতু ধৰমু অমাযা ॥
লখন ৰাম সিয পংথ কহানী। পূঁছত সখহি কহত মৃদু বানী ॥
ৰাম বাস থল বিটপ বিলোকেং। উৰ অনুৰাগ ৰহত নহিং ৰোকৈং ॥
দৈখি দসা সুৰ বৰিসহিং ফূলা। ভই মৃদু মহি মগু মংগল মূলা ॥
দো. কিএঁ জাহিং ছাযা জলদ সুখদ বহই বৰ বাত।
তস মগু ভযউ ন ৰাম কহঁ জস ভা ভৰতহি জাত ॥ ২১৬ ॥
জড চেতন মগ জীৱ ঘনেৰে। জে চিতএ প্ৰভু জিন্হ প্ৰভু হেৰে ॥
তে সব ভএ পৰম পদ জোগূ। ভৰত দৰস মেটা ভৱ ৰোগূ ॥
যহ বডি বাত ভৰত কই নাহীং। সুমিৰত জিনহি ৰামু মন মাহীং ॥
বাৰক ৰাম কহত জগ জেঊ। হোত তৰন তাৰন নৰ তেঊ ॥
ভৰতু ৰাম প্ৰিয পুনি লঘু ভ্ৰাতা। কস ন হোই মগু মংগলদাতা ॥
সিদ্ধ সাধু মুনিবৰ অস কহহীং। ভৰতহি নিৰখি হৰষু হিযঁ লহহীং ॥
দেখি প্ৰভাউ সুৰেসহি সোচূ। জগু ভল ভলেহি পোচ কহুঁ পোচূ ॥
গুৰ সন কহেউ কৰিঅ প্ৰভু সোঈ। ৰামহি ভৰতহি ভেংট ন হোঈ ॥
দো. ৰামু সঁকোচী প্ৰেম বস ভৰত সপেম পযোধি।
বনী বাত বেগৰন চহতি কৰিঅ জতনু ছলু সোধি ॥ ২১৭ ॥
বচন সুনত সুৰগুৰু মুসকানে। সহস্ৰনযন বিনু লোচন জানে ॥
মাযাপতি সেৱক সন মাযা। কৰই ত উলটি পৰই সুৰৰাযা ॥
তব কিছু কীন্হ ৰাম ৰুখ জানী। অব কুচালি কৰি হোইহি হানী ॥
সুনু সুৰেস ৰঘুনাথ সুভাঊ। নিজ অপৰাধ ৰিসাহিং ন কাঊ ॥
জো অপৰাধু ভগত কৰ কৰঈ। ৰাম ৰোষ পাৱক সো জৰঈ ॥
লোকহুঁ বেদ বিদিত ইতিহাসা। যহ মহিমা জানহিং দুৰবাসা ॥
ভৰত সৰিস কো ৰাম সনেহী। জগু জপ ৰাম ৰামু জপ জেহী ॥
দো. মনহুঁ ন আনিঅ অমৰপতি ৰঘুবৰ ভগত অকাজু।
অজসু লোক পৰলোক দুখ দিন দিন সোক সমাজু ॥ ২১৮ ॥
সুনু সুৰেস উপদেসু হমাৰা। ৰামহি সেৱকু পৰম পিআৰা ॥
মানত সুখু সেৱক সেৱকাঈ। সেৱক বৈৰ বৈৰু অধিকাঈ ॥
জদ্যপি সম নহিং ৰাগ ন ৰোষূ। গহহিং ন পাপ পূনু গুন দোষূ ॥
কৰম প্ৰধান বিস্ৱ কৰি ৰাখা। জো জস কৰই সো তস ফলু চাখা ॥
তদপি কৰহিং সম বিষম বিহাৰা। ভগত অভগত হৃদয অনুসাৰা ॥
অগুন অলেপ অমান একৰস। ৰামু সগুন ভএ ভগত পেম বস ॥
ৰাম সদা সেৱক ৰুচি ৰাখী। বেদ পুৰান সাধু সুৰ সাখী ॥
অস জিযঁ জানি তজহু কুটিলাঈ। কৰহু ভৰত পদ প্ৰীতি সুহাঈ ॥
দো. ৰাম ভগত পৰহিত নিৰত পৰ দুখ দুখী দযাল।
ভগত সিৰোমনি ভৰত তেং জনি ডৰপহু সুৰপাল ॥ ২১৯ ॥
সত্যসংধ প্ৰভু সুৰ হিতকাৰী। ভৰত ৰাম আযস অনুসাৰী ॥
স্ৱাৰথ বিবস বিকল তুম্হ হোহূ। ভৰত দোসু নহিং ৰাউৰ মোহূ ॥
সুনি সুৰবৰ সুৰগুৰ বৰ বানী। ভা প্ৰমোদু মন মিটী গলানী ॥
বৰষি প্ৰসূন হৰষি সুৰৰাঊ। লগে সৰাহন ভৰত সুভাঊ ॥
এহি বিধি ভৰত চলে মগ জাহীং। দসা দেখি মুনি সিদ্ধ সিহাহীং ॥
জবহিং ৰামু কহি লেহিং উসাসা। উমগত পেমু মনহঁ চহু পাসা ॥
দ্ৰৱহিং বচন সুনি কুলিস পষানা। পুৰজন পেমু ন জাই বখানা ॥
বীচ বাস কৰি জমুনহিং আএ। নিৰখি নীৰু লোচন জল ছাএ ॥
দো. ৰঘুবৰ বৰন বিলোকি বৰ বাৰি সমেত সমাজ।
হোত মগন বাৰিধি বিৰহ চঢে বিবেক জহাজ ॥ ২২০ ॥
জমুন তীৰ তেহি দিন কৰি বাসূ। ভযউ সময সম সবহি সুপাসূ ॥
ৰাতহিং ঘাট ঘাট কী তৰনী। আঈং অগনিত জাহিং ন বৰনী ॥
প্ৰাত পাৰ ভএ একহি খেংৱাঁ। তোষে ৰামসখা কী সেৱাঁ ॥
চলে নহাই নদিহি সিৰ নাঈ। সাথ নিষাদনাথ দোউ ভাঈ ॥
আগেং মুনিবৰ বাহন আছেং। ৰাজসমাজ জাই সবু পাছেং ॥
তেহিং পাছেং দোউ বংধু পযাদেং। ভূষন বসন বেষ সুঠি সাদেং ॥
সেৱক সুহ্ৰদ সচিৱসুত সাথা। সুমিৰত লখনু সীয ৰঘুনাথা ॥
জহঁ জহঁ ৰাম বাস বিশ্ৰামা। তহঁ তহঁ কৰহিং সপ্ৰেম প্ৰনামা ॥
দো. মগবাসী নৰ নাৰি সুনি ধাম কাম তজি ধাই।
দেখি সৰূপ সনেহ সব মুদিত জনম ফলু পাই ॥ ২২১ ॥
কহহিং সপেম এক এক পাহীং। ৰামু লখনু সখি হোহিং কি নাহীং ॥
বয বপু বৰন ৰূপ সোই আলী। সীলু সনেহু সৰিস সম চালী ॥
বেষু ন সো সখি সীয ন সংগা। আগেং অনী চলী চতুৰংগা ॥
নহিং প্ৰসন্ন মুখ মানস খেদা। সখি সংদেহু হোই এহিং ভেদা ॥
তাসু তৰক তিযগন মন মানী। কহহিং সকল তেহি সম ন সযানী ॥
তেহি সৰাহি বানী ফুৰি পূজী। বোলী মধুৰ বচন তিয দূজী ॥
কহি সপেম সব কথাপ্ৰসংগূ। জেহি বিধি ৰাম ৰাজ ৰস ভংগূ ॥
ভৰতহি বহুৰি সৰাহন লাগী। সীল সনেহ সুভায সুভাগী ॥
দো. চলত পযাদেং খাত ফল পিতা দীন্হ তজি ৰাজু।
জাত মনাৱন ৰঘুবৰহি ভৰত সৰিস কো আজু ॥ ২২২ ॥
ভাযপ ভগতি ভৰত আচৰনূ। কহত সুনত দুখ দূষন হৰনূ ॥
জো কছু কহব থোৰ সখি সোঈ। ৰাম বংধু অস কাহে ন হোঈ ॥
হম সব সানুজ ভৰতহি দেখেং। ভইন্হ ধন্য জুবতী জন লেখেং ॥
সুনি গুন দেখি দসা পছিতাহীং। কৈকই জননি জোগু সুতু নাহীং ॥
কোউ কহ দূষনু ৰানিহি নাহিন। বিধি সবু কীন্হ হমহি জো দাহিন ॥
কহঁ হম লোক বেদ বিধি হীনী। লঘু তিয কুল কৰতূতি মলীনী ॥
বসহিং কুদেস কুগাঁৱ কুবামা। কহঁ যহ দৰসু পুন্য পৰিনামা ॥
অস অনংদু অচিৰিজু প্ৰতি গ্ৰামা। জনু মৰুভূমি কলপতৰু জামা ॥
দো. ভৰত দৰসু দেখত খুলেউ মগ লোগন্হ কৰ ভাগু।
জনু সিংঘলবাসিন্হ ভযউ বিধি বস সুলভ প্ৰযাগু ॥ ২২৩ ॥
নিজ গুন সহিত ৰাম গুন গাথা। সুনত জাহিং সুমিৰত ৰঘুনাথা ॥
তীৰথ মুনি আশ্ৰম সুৰধামা। নিৰখি নিমজ্জহিং কৰহিং প্ৰনামা ॥
মনহীং মন মাগহিং বৰু এহূ। সীয ৰাম পদ পদুম সনেহূ ॥
মিলহিং কিৰাত কোল বনবাসী। বৈখানস বটু জতী উদাসী ॥
কৰি প্ৰনামু পূঁছহিং জেহিং তেহী। কেহি বন লখনু ৰামু বৈদেহী ॥
তে প্ৰভু সমাচাৰ সব কহহীং। ভৰতহি দেখি জনম ফলু লহহীং ॥
জে জন কহহিং কুসল হম দেখে। তে প্ৰিয ৰাম লখন সম লেখে ॥
এহি বিধি বূঝত সবহি সুবানী। সুনত ৰাম বনবাস কহানী ॥
দো. তেহি বাসৰ বসি প্ৰাতহীং চলে সুমিৰি ৰঘুনাথ।
ৰাম দৰস কী লালসা ভৰত সৰিস সব সাথ ॥ ২২৪ ॥
মংগল সগুন হোহিং সব কাহূ। ফৰকহিং সুখদ বিলোচন বাহূ ॥
ভৰতহি সহিত সমাজ উছাহূ। মিলিহহিং ৰামু মিটহি দুখ দাহূ ॥
কৰত মনোৰথ জস জিযঁ জাকে। জাহিং সনেহ সুৰাঁ সব ছাকে ॥
সিথিল অংগ পগ মগ ডগি ডোলহিং। বিহবল বচন পেম বস বোলহিং ॥
ৰামসখাঁ তেহি সময দেখাৱা। সৈল সিৰোমনি সহজ সুহাৱা ॥
জাসু সমীপ সৰিত পয তীৰা। সীয সমেত বসহিং দোউ বীৰা ॥
দেখি কৰহিং সব দংড প্ৰনামা। কহি জয জানকি জীৱন ৰামা ॥
প্ৰেম মগন অস ৰাজ সমাজূ। জনু ফিৰি অৱধ চলে ৰঘুৰাজূ ॥
দো. ভৰত প্ৰেমু তেহি সময জস তস কহি সকই ন সেষু।
কবিহিং অগম জিমি ব্ৰহ্মসুখু অহ মম মলিন জনেষু ॥ ২২৫।
সকল সনেহ সিথিল ৰঘুবৰ কেং। গএ কোস দুই দিনকৰ ঢৰকেং ॥
জলু থলু দেখি বসে নিসি বীতেং। কীন্হ গৱন ৰঘুনাথ পিৰীতেং ॥
উহাঁ ৰামু ৰজনী অৱসেষা। জাগে সীযঁ সপন অস দেখা ॥
সহিত সমাজ ভৰত জনু আএ। নাথ বিযোগ তাপ তন তাএ ॥
সকল মলিন মন দীন দুখাৰী। দেখীং সাসু আন অনুহাৰী ॥
সুনি সিয সপন ভৰে জল লোচন। ভএ সোচবস সোচ বিমোচন ॥
লখন সপন যহ নীক ন হোঈ। কঠিন কুচাহ সুনাইহি কোঈ ॥
অস কহি বংধু সমেত নহানে। পূজি পুৰাৰি সাধু সনমানে ॥
ছং. সনমানি সুৰ মুনি বংদি বৈঠে উত্তৰ দিসি দেখত ভএ।
নভ ধূৰি খগ মৃগ ভূৰি ভাগে বিকল প্ৰভু আশ্ৰম গএ ॥
তুলসী উঠে অৱলোকি কাৰনু কাহ চিত সচকিত ৰহে।
সব সমাচাৰ কিৰাত কোলন্হি আই তেহি অৱসৰ কহে ॥
দো. সুনত সুমংগল বৈন মন প্ৰমোদ তন পুলক ভৰ।
সৰদ সৰোৰুহ নৈন তুলসী ভৰে সনেহ জল ॥ ২২৬ ॥
বহুৰি সোচবস ভে সিযৰৱনূ। কাৰন কৱন ভৰত আগৱনূ ॥
এক আই অস কহা বহোৰী। সেন সংগ চতুৰংগ ন থোৰী ॥
সো সুনি ৰামহি ভা অতি সোচূ। ইত পিতু বচ ইত বংধু সকোচূ ॥
ভৰত সুভাউ সমুঝি মন মাহীং। প্ৰভু চিত হিত থিতি পাৱত নাহী ॥
সমাধান তব ভা যহ জানে। ভৰতু কহে মহুঁ সাধু সযানে ॥
লখন লখেউ প্ৰভু হৃদযঁ খভাৰূ। কহত সময সম নীতি বিচাৰূ ॥
বিনু পূঁছ কছু কহউঁ গোসাঈং। সেৱকু সমযঁ ন ঢীঠ ঢিঠাঈ ॥
তুম্হ সৰ্বগ্য সিৰোমনি স্ৱামী। আপনি সমুঝি কহউঁ অনুগামী ॥
দো. নাথ সুহ্ৰদ সুঠি সৰল চিত সীল সনেহ নিধান ॥
সব পৰ প্ৰীতি প্ৰতীতি জিযঁ জানিঅ আপু সমান ॥ ২২৭ ॥
বিষঈ জীৱ পাই প্ৰভুতাঈ। মূঢ মোহ বস হোহিং জনাঈ ॥
ভৰতু নীতি ৰত সাধু সুজানা। প্ৰভু পদ প্ৰেম সকল জগু জানা ॥
তেঊ আজু ৰাম পদু পাঈ। চলে ধৰম মৰজাদ মেটাঈ ॥
কুটিল কুবংধ কুঅৱসৰু তাকী। জানি ৰাম বনৱাস একাকী ॥
কৰি কুমংত্ৰু মন সাজি সমাজূ। আএ কৰৈ অকংটক ৰাজূ ॥
কোটি প্ৰকাৰ কলপি কুটলাঈ। আএ দল বটোৰি দোউ ভাঈ ॥
জৌং জিযঁ হোতি ন কপট কুচালী। কেহি সোহাতি ৰথ বাজি গজালী ॥
ভৰতহি দোসু দেই কো জাএঁ। জগ বৌৰাই ৰাজ পদু পাএঁ ॥
দো. সসি গুৰ তিয গামী নঘুষু চঢেউ ভূমিসুৰ জান।
লোক বেদ তেং বিমুখ ভা অধম ন বেন সমান ॥ ২২৮ ॥
সহসবাহু সুৰনাথু ত্ৰিসংকূ। কেহি ন ৰাজমদ দীন্হ কলংকূ ॥
ভৰত কীন্হ যহ উচিত উপাঊ। ৰিপু ৰিন ৰংচ ন ৰাখব কাঊ ॥
এক কীন্হি নহিং ভৰত ভলাঈ। নিদৰে ৰামু জানি অসহাঈ ॥
সমুঝি পৰিহি সোউ আজু বিসেষী। সমৰ সৰোষ ৰাম মুখু পেখী ॥
এতনা কহত নীতি ৰস ভূলা। ৰন ৰস বিটপু পুলক মিস ফূলা ॥
প্ৰভু পদ বংদি সীস ৰজ ৰাখী। বোলে সত্য সহজ বলু ভাষী ॥
অনুচিত নাথ ন মানব মোৰা। ভৰত হমহি উপচাৰ ন থোৰা ॥
কহঁ লগি সহিঅ ৰহিঅ মনু মাৰেং। নাথ সাথ ধনু হাথ হমাৰেং ॥
দো. ছত্ৰি জাতি ৰঘুকুল জনমু ৰাম অনুগ জগু জান।
লাতহুঁ মাৰেং চঢতি সিৰ নীচ কো ধূৰি সমান ॥ ২২৯ ॥
উঠি কৰ জোৰি ৰজাযসু মাগা। মনহুঁ বীৰ ৰস সোৱত জাগা ॥
বাঁধি জটা সিৰ কসি কটি ভাথা। সাজি সৰাসনু সাযকু হাথা ॥
আজু ৰাম সেৱক জসু লেঊঁ। ভৰতহি সমৰ সিখাৱন দেঊঁ ॥
ৰাম নিৰাদৰ কৰ ফলু পাঈ। সোৱহুঁ সমৰ সেজ দোউ ভাঈ ॥
আই বনা ভল সকল সমাজূ। প্ৰগট কৰউঁ ৰিস পাছিল আজূ ॥
জিমি কৰি নিকৰ দলই মৃগৰাজূ। লেই লপেটি লৱা জিমি বাজূ ॥
তৈসেহিং ভৰতহি সেন সমেতা। সানুজ নিদৰি নিপাতউঁ খেতা ॥
জৌং সহায কৰ সংকৰু আঈ। তৌ মাৰউঁ ৰন ৰাম দোহাঈ ॥
দো. অতি সৰোষ মাখে লখনু লখি সুনি সপথ প্ৰৱান।
সভয লোক সব লোকপতি চাহত ভভৰি ভগান ॥ ২৩০ ॥
জগু ভয মগন গগন ভই বানী। লখন বাহুবলু বিপুল বখানী ॥
তাত প্ৰতাপ প্ৰভাউ তুম্হাৰা। কো কহি সকই কো জাননিহাৰা ॥
অনুচিত উচিত কাজু কিছু হোঊ। সমুঝি কৰিঅ ভল কহ সবু কোঊ ॥
সহসা কৰি পাছৈং পছিতাহীং। কহহিং বেদ বুধ তে বুধ নাহীং ॥
সুনি সুৰ বচন লখন সকুচানে। ৰাম সীযঁ সাদৰ সনমানে ॥
কহী তাত তুম্হ নীতি সুহাঈ। সব তেং কঠিন ৰাজমদু ভাঈ ॥
জো অচৱঁত নৃপ মাতহিং তেঈ। নাহিন সাধুসভা জেহিং সেঈ ॥
সুনহু লখন ভল ভৰত সৰীসা। বিধি প্ৰপংচ মহঁ সুনা ন দীসা ॥
দো. ভৰতহি হোই ন ৰাজমদু বিধি হৰি হৰ পদ পাই ॥
কবহুঁ কি কাঁজী সীকৰনি ছীৰসিংধু বিনসাই ॥ ২৩১ ॥
তিমিৰু তৰুন তৰনিহি মকু গিলঈ। গগনু মগন মকু মেঘহিং মিলঈ ॥
গোপদ জল বূডহিং ঘটজোনী। সহজ ছমা বৰু ছাডৈ ছোনী ॥
মসক ফূঁক মকু মেৰু উডাঈ। হোই ন নৃপমদু ভৰতহি ভাঈ ॥
লখন তুম্হাৰ সপথ পিতু আনা। সুচি সুবংধু নহিং ভৰত সমানা ॥
সগুন খীৰু অৱগুন জলু তাতা। মিলই ৰচই পৰপংচু বিধাতা ॥
ভৰতু হংস ৰবিবংস তডাগা। জনমি কীন্হ গুন দোষ বিভাগা ॥
গহি গুন পয তজি অৱগুন বাৰী। নিজ জস জগত কীন্হি উজিআৰী ॥
কহত ভৰত গুন সীলু সুভাঊ। পেম পযোধি মগন ৰঘুৰাঊ ॥
দো. সুনি ৰঘুবৰ বানী বিবুধ দেখি ভৰত পৰ হেতু।
সকল সৰাহত ৰাম সো প্ৰভু কো কৃপানিকেতু ॥ ২৩২ ॥
জৌং ন হোত জগ জনম ভৰত কো। সকল ধৰম ধুৰ ধৰনি ধৰত কো ॥
কবি কুল অগম ভৰত গুন গাথা। কো জানই তুম্হ বিনু ৰঘুনাথা ॥
লখন ৰাম সিযঁ সুনি সুৰ বানী। অতি সুখু লহেউ ন জাই বখানী ॥
ইহাঁ ভৰতু সব সহিত সহাএ। মংদাকিনীং পুনীত নহাএ ॥
সৰিত সমীপ ৰাখি সব লোগা। মাগি মাতু গুৰ সচিৱ নিযোগা ॥
চলে ভৰতু জহঁ সিয ৰঘুৰাঈ। সাথ নিষাদনাথু লঘু ভাঈ ॥
সমুঝি মাতু কৰতব সকুচাহীং। কৰত কুতৰক কোটি মন মাহীং ॥
ৰামু লখনু সিয সুনি মম নাঊঁ। উঠি জনি অনত জাহিং তজি ঠাঊঁ ॥
দো. মাতু মতে মহুঁ মানি মোহি জো কছু কৰহিং সো থোৰ।
অঘ অৱগুন ছমি আদৰহিং সমুঝি আপনী ওৰ ॥ ২৩৩ ॥
জৌং পৰিহৰহিং মলিন মনু জানী। জৌ সনমানহিং সেৱকু মানী ॥
মোৰেং সৰন ৰামহি কী পনহী। ৰাম সুস্ৱামি দোসু সব জনহী ॥
জগ জস ভাজন চাতক মীনা। নেম পেম নিজ নিপুন নবীনা ॥
অস মন গুনত চলে মগ জাতা। সকুচ সনেহঁ সিথিল সব গাতা ॥
ফেৰত মনহুঁ মাতু কৃত খোৰী। চলত ভগতি বল ধীৰজ ধোৰী ॥
জব সমুঝত ৰঘুনাথ সুভাঊ। তব পথ পৰত উতাইল পাঊ ॥
ভৰত দসা তেহি অৱসৰ কৈসী। জল প্ৰবাহঁ জল অলি গতি জৈসী ॥
দেখি ভৰত কৰ সোচু সনেহূ। ভা নিষাদ তেহি সমযঁ বিদেহূ ॥
দো. লগে হোন মংগল সগুন সুনি গুনি কহত নিষাদু।
মিটিহি সোচু হোইহি হৰষু পুনি পৰিনাম বিষাদু ॥ ২৩৪ ॥
সেৱক বচন সত্য সব জানে। আশ্ৰম নিকট জাই নিঅৰানে ॥
ভৰত দীখ বন সৈল সমাজূ। মুদিত ছুধিত জনু পাই সুনাজূ ॥
ঈতি ভীতি জনু প্ৰজা দুখাৰী। ত্ৰিবিধ তাপ পীডিত গ্ৰহ মাৰী ॥
জাই সুৰাজ সুদেস সুখাৰী। হোহিং ভৰত গতি তেহি অনুহাৰী ॥
ৰাম বাস বন সংপতি ভ্ৰাজা। সুখী প্ৰজা জনু পাই সুৰাজা ॥
সচিৱ বিৰাগু বিবেকু নৰেসূ। বিপিন সুহাৱন পাৱন দেসূ ॥
ভট জম নিযম সৈল ৰজধানী। সাংতি সুমতি সুচি সুংদৰ ৰানী ॥
সকল অংগ সংপন্ন সুৰাঊ। ৰাম চৰন আশ্ৰিত চিত চাঊ ॥
দো. জীতি মোহ মহিপালু দল সহিত বিবেক ভুআলু।
কৰত অকংটক ৰাজু পুৰঁ সুখ সংপদা সুকালু ॥ ২৩৫ ॥
বন প্ৰদেস মুনি বাস ঘনেৰে। জনু পুৰ নগৰ গাউঁ গন খেৰে ॥
বিপুল বিচিত্ৰ বিহগ মৃগ নানা। প্ৰজা সমাজু ন জাই বখানা ॥
খগহা কৰি হৰি বাঘ বৰাহা। দেখি মহিষ বৃষ সাজু সৰাহা ॥
বযৰু বিহাই চৰহিং এক সংগা। জহঁ তহঁ মনহুঁ সেন চতুৰংগা ॥
ঝৰনা ঝৰহিং মত্ত গজ গাজহিং। মনহুঁ নিসান বিবিধি বিধি বাজহিং ॥
চক চকোৰ চাতক সুক পিক গন। কূজত মংজু মৰাল মুদিত মন ॥
অলিগন গাৱত নাচত মোৰা। জনু সুৰাজ মংগল চহু ওৰা ॥
বেলি বিটপ তৃন সফল সফূলা। সব সমাজু মুদ মংগল মূলা ॥
দো. ৰাম সৈল সোভা নিৰখি ভৰত হৃদযঁ অতি পেমু।
তাপস তপ ফলু পাই জিমি সুখী সিৰানেং নেমু ॥ ২৩৬ ॥
মাসপাৰাযণ, বীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱাহ্নপাৰাযণ, পাঁচৱাঁ ৱিশ্ৰাম
তব কেৱট ঊঁচেং চঢি ধাঈ। কহেউ ভৰত সন ভুজা উঠাঈ ॥
নাথ দেখিঅহিং বিটপ বিসালা। পাকৰি জংবু ৰসাল তমালা ॥
জিন্হ তৰুবৰন্হ মধ্য বটু সোহা। মংজু বিসাল দেখি মনু মোহা ॥
নীল সঘন পল্ল্ৱ ফল লালা। অবিৰল ছাহঁ সুখদ সব কালা ॥
মানহুঁ তিমিৰ অৰুনময ৰাসী। বিৰচী বিধি সঁকেলি সুষমা সী ॥
এ তৰু সৰিত সমীপ গোসাঁঈ। ৰঘুবৰ পৰনকুটী জহঁ ছাঈ ॥
তুলসী তৰুবৰ বিবিধ সুহাএ। কহুঁ কহুঁ সিযঁ কহুঁ লখন লগাএ ॥
বট ছাযাঁ বেদিকা বনাঈ। সিযঁ নিজ পানি সৰোজ সুহাঈ ॥
দো. জহাঁ বৈঠি মুনিগন সহিত নিত সিয ৰামু সুজান।
সুনহিং কথা ইতিহাস সব আগম নিগম পুৰান ॥ ২৩৭ ॥
সখা বচন সুনি বিটপ নিহাৰী। উমগে ভৰত বিলোচন বাৰী ॥
কৰত প্ৰনাম চলে দোউ ভাঈ। কহত প্ৰীতি সাৰদ সকুচাঈ ॥
হৰষহিং নিৰখি ৰাম পদ অংকা। মানহুঁ পাৰসু পাযউ ৰংকা ॥
ৰজ সিৰ ধৰি হিযঁ নযনন্হি লাৱহিং। ৰঘুবৰ মিলন সৰিস সুখ পাৱহিং ॥
দেখি ভৰত গতি অকথ অতীৱা। প্ৰেম মগন মৃগ খগ জড জীৱা ॥
সখহি সনেহ বিবস মগ ভূলা। কহি সুপংথ সুৰ বৰষহিং ফূলা ॥
নিৰখি সিদ্ধ সাধক অনুৰাগে। সহজ সনেহু সৰাহন লাগে ॥
হোত ন ভূতল ভাউ ভৰত কো। অচৰ সচৰ চৰ অচৰ কৰত কো ॥
দো. পেম অমিঅ মংদৰু বিৰহু ভৰতু পযোধি গঁভীৰ।
মথি প্ৰগটেউ সুৰ সাধু হিত কৃপাসিংধু ৰঘুবীৰ ॥ ২৩৮ ॥
সখা সমেত মনোহৰ জোটা। লখেউ ন লখন সঘন বন ওটা ॥
ভৰত দীখ প্ৰভু আশ্ৰমু পাৱন। সকল সুমংগল সদনু সুহাৱন ॥
কৰত প্ৰবেস মিটে দুখ দাৱা। জনু জোগীং পৰমাৰথু পাৱা ॥
দেখে ভৰত লখন প্ৰভু আগে। পূঁছে বচন কহত অনুৰাগে ॥
সীস জটা কটি মুনি পট বাঁধেং। তূন কসেং কৰ সৰু ধনু কাঁধেং ॥
বেদী পৰ মুনি সাধু সমাজূ। সীয সহিত ৰাজত ৰঘুৰাজূ ॥
বলকল বসন জটিল তনু স্যামা। জনু মুনি বেষ কীন্হ ৰতি কামা ॥
কৰ কমলনি ধনু সাযকু ফেৰত। জিয কী জৰনি হৰত হঁসি হেৰত ॥
দো. লসত মংজু মুনি মংডলী মধ্য সীয ৰঘুচংদু।
গ্যান সভাঁ জনু তনু ধৰে ভগতি সচ্চিদানংদু ॥ ২৩৯ ॥
সানুজ সখা সমেত মগন মন। বিসৰে হৰষ সোক সুখ দুখ গন ॥
পাহি নাথ কহি পাহি গোসাঈ। ভূতল পৰে লকুট কী নাঈ ॥
বচন সপেম লখন পহিচানে। কৰত প্ৰনামু ভৰত জিযঁ জানে ॥
বংধু সনেহ সৰস এহি ওৰা। উত সাহিব সেৱা বস জোৰা ॥
মিলি ন জাই নহিং গুদৰত বনঈ। সুকবি লখন মন কী গতি ভনঈ ॥
ৰহে ৰাখি সেৱা পৰ ভাৰূ। চঢী চংগ জনু খৈংচ খেলাৰূ ॥
কহত সপ্ৰেম নাই মহি মাথা। ভৰত প্ৰনাম কৰত ৰঘুনাথা ॥
উঠে ৰামু সুনি পেম অধীৰা। কহুঁ পট কহুঁ নিষংগ ধনু তীৰা ॥
দো. বৰবস লিএ উঠাই উৰ লাএ কৃপানিধান।
ভৰত ৰাম কী মিলনি লখি বিসৰে সবহি অপান ॥ ২৪০ ॥
মিলনি প্ৰীতি কিমি জাই বখানী। কবিকুল অগম কৰম মন বানী ॥
পৰম পেম পূৰন দোউ ভাঈ। মন বুধি চিত অহমিতি বিসৰাঈ ॥
কহহু সুপেম প্ৰগট কো কৰঈ। কেহি ছাযা কবি মতি অনুসৰঈ ॥
কবিহি অৰথ আখৰ বলু সাঁচা। অনুহৰি তাল গতিহি নটু নাচা ॥
অগম সনেহ ভৰত ৰঘুবৰ কো। জহঁ ন জাই মনু বিধি হৰি হৰ কো ॥
সো মৈং কুমতি কহৌং কেহি ভাঁতী। বাজ সুৰাগ কি গাঁডৰ তাঁতী ॥
মিলনি বিলোকি ভৰত ৰঘুবৰ কী। সুৰগন সভয ধকধকী ধৰকী ॥
সমুঝাএ সুৰগুৰু জড জাগে। বৰষি প্ৰসূন প্ৰসংসন লাগে ॥
দো. মিলি সপেম ৰিপুসূদনহি কেৱটু ভেংটেউ ৰাম।
ভূৰি ভাযঁ ভেংটে ভৰত লছিমন কৰত প্ৰনাম ॥ ২৪১ ॥
ভেংটেউ লখন ললকি লঘু ভাঈ। বহুৰি নিষাদু লীন্হ উৰ লাঈ ॥
পুনি মুনিগন দুহুঁ ভাইন্হ বংদে। অভিমত আসিষ পাই অনংদে ॥
সানুজ ভৰত উমগি অনুৰাগা। ধৰি সিৰ সিয পদ পদুম পৰাগা ॥
পুনি পুনি কৰত প্ৰনাম উঠাএ। সিৰ কৰ কমল পৰসি বৈঠাএ ॥
সীযঁ অসীস দীন্হি মন মাহীং। মগন সনেহঁ দেহ সুধি নাহীং ॥
সব বিধি সানুকূল লখি সীতা। ভে নিসোচ উৰ অপডৰ বীতা ॥
কোউ কিছু কহই ন কোউ কিছু পূঁছা। প্ৰেম ভৰা মন নিজ গতি ছূঁছা ॥
তেহি অৱসৰ কেৱটু ধীৰজু ধৰি। জোৰি পানি বিনৱত প্ৰনামু কৰি ॥
দো. নাথ সাথ মুনিনাথ কে মাতু সকল পুৰ লোগ।
সেৱক সেনপ সচিৱ সব আএ বিকল বিযোগ ॥ ২৪২ ॥
সীলসিংধু সুনি গুৰ আগৱনূ। সিয সমীপ ৰাখে ৰিপুদৱনূ ॥
চলে সবেগ ৰামু তেহি কালা। ধীৰ ধৰম ধুৰ দীনদযালা ॥
গুৰহি দেখি সানুজ অনুৰাগে। দংড প্ৰনাম কৰন প্ৰভু লাগে ॥
মুনিবৰ ধাই লিএ উৰ লাঈ। প্ৰেম উমগি ভেংটে দোউ ভাঈ ॥
প্ৰেম পুলকি কেৱট কহি নামূ। কীন্হ দূৰি তেং দংড প্ৰনামূ ॥
ৰামসখা ৰিষি বৰবস ভেংটা। জনু মহি লুঠত সনেহ সমেটা ॥
ৰঘুপতি ভগতি সুমংগল মূলা। নভ সৰাহি সুৰ বৰিসহিং ফূলা ॥
এহি সম নিপট নীচ কোউ নাহীং। বড বসিষ্ঠ সম কো জগ মাহীং ॥
দো. জেহি লখি লখনহু তেং অধিক মিলে মুদিত মুনিৰাউ।
সো সীতাপতি ভজন কো প্ৰগট প্ৰতাপ প্ৰভাউ ॥ ২৪৩ ॥
আৰত লোগ ৰাম সবু জানা। কৰুনাকৰ সুজান ভগৱানা ॥
জো জেহি ভাযঁ ৰহা অভিলাষী। তেহি তেহি কৈ তসি তসি ৰুখ ৰাখী ॥
সানুজ মিলি পল মহু সব কাহূ। কীন্হ দূৰি দুখু দাৰুন দাহূ ॥
যহ বডি বাতঁ ৰাম কৈ নাহীং। জিমি ঘট কোটি এক ৰবি ছাহীং ॥
মিলি কেৱটিহি উমগি অনুৰাগা। পুৰজন সকল সৰাহহিং ভাগা ॥
দেখীং ৰাম দুখিত মহতাৰীং। জনু সুবেলি অৱলীং হিম মাৰীং ॥
প্ৰথম ৰাম ভেংটী কৈকেঈ। সৰল সুভাযঁ ভগতি মতি ভেঈ ॥
পগ পৰি কীন্হ প্ৰবোধু বহোৰী। কাল কৰম বিধি সিৰ ধৰি খোৰী ॥
দো. ভেটীং ৰঘুবৰ মাতু সব কৰি প্ৰবোধু পৰিতোষু ॥
অংব ঈস আধীন জগু কাহু ন দেইঅ দোষু ॥ ২৪৪ ॥
গুৰতিয পদ বংদে দুহু ভাঈ। সহিত বিপ্ৰতিয জে সঁগ আঈ ॥
গংগ গৌৰি সম সব সনমানীং ॥ দেহিং অসীস মুদিত মৃদু বানী ॥
গহি পদ লগে সুমিত্ৰা অংকা। জনু ভেটীং সংপতি অতি ৰংকা ॥
পুনি জননি চৰননি দোউ ভ্ৰাতা। পৰে পেম ব্যাকুল সব গাতা ॥
অতি অনুৰাগ অংব উৰ লাএ। নযন সনেহ সলিল অন্হৱাএ ॥
তেহি অৱসৰ কৰ হৰষ বিষাদূ। কিমি কবি কহৈ মূক জিমি স্ৱাদূ ॥
মিলি জননহি সানুজ ৰঘুৰাঊ। গুৰ সন কহেউ কি ধাৰিঅ পাঊ ॥
পুৰজন পাই মুনীস নিযোগূ। জল থল তকি তকি উতৰেউ লোগূ ॥
দো. মহিসুৰ মংত্ৰী মাতু গুৰ গনে লোগ লিএ সাথ ॥
পাৱন আশ্ৰম গৱনু কিয ভৰত লখন ৰঘুনাথ ॥ ২৪৫ ॥
সীয আই মুনিবৰ পগ লাগী। উচিত অসীস লহী মন মাগী ॥
গুৰপতিনিহি মুনিতিযন্হ সমেতা। মিলী পেমু কহি জাই ন জেতা ॥
বংদি বংদি পগ সিয সবহী কে। আসিৰবচন লহে প্ৰিয জী কে ॥
সাসু সকল জব সীযঁ নিহাৰীং। মূদে নযন সহমি সুকুমাৰীং ॥
পৰীং বধিক বস মনহুঁ মৰালীং। কাহ কীন্হ কৰতাৰ কুচালীং ॥
তিন্হ সিয নিৰখি নিপট দুখু পাৱা। সো সবু সহিঅ জো দৈউ সহাৱা ॥
জনকসুতা তব উৰ ধৰি ধীৰা। নীল নলিন লোযন ভৰি নীৰা ॥
মিলী সকল সাসুন্হ সিয জাঈ। তেহি অৱসৰ কৰুনা মহি ছাঈ ॥
দো. লাগি লাগি পগ সবনি সিয ভেংটতি অতি অনুৰাগ ॥
হৃদযঁ অসীসহিং পেম বস ৰহিঅহু ভৰী সোহাগ ॥ ২৪৬ ॥
বিকল সনেহঁ সীয সব ৰানীং। বৈঠন সবহি কহেউ গুৰ গ্যানীং ॥
কহি জগ গতি মাযিক মুনিনাথা। কহে কছুক পৰমাৰথ গাথা ॥
নৃপ কৰ সুৰপুৰ গৱনু সুনাৱা। সুনি ৰঘুনাথ দুসহ দুখু পাৱা ॥
মৰন হেতু নিজ নেহু বিচাৰী। ভে অতি বিকল ধীৰ ধুৰ ধাৰী ॥
কুলিস কঠোৰ সুনত কটু বানী। বিলপত লখন সীয সব ৰানী ॥
সোক বিকল অতি সকল সমাজূ। মানহুঁ ৰাজু অকাজেউ আজূ ॥
মুনিবৰ বহুৰি ৰাম সমুঝাএ। সহিত সমাজ সুসৰিত নহাএ ॥
ব্ৰতু নিৰংবু তেহি দিন প্ৰভু কীন্হা। মুনিহু কহেং জলু কাহুঁ ন লীন্হা ॥
দো. ভোৰু ভএঁ ৰঘুনংদনহি জো মুনি আযসু দীন্হ ॥
শ্ৰদ্ধা ভগতি সমেত প্ৰভু সো সবু সাদৰু কীন্হ ॥ ২৪৭ ॥
কৰি পিতু ক্ৰিযা বেদ জসি বৰনী। ভে পুনীত পাতক তম তৰনী ॥
জাসু নাম পাৱক অঘ তূলা। সুমিৰত সকল সুমংগল মূলা ॥
সুদ্ধ সো ভযউ সাধু সংমত অস। তীৰথ আৱাহন সুৰসৰি জস ॥
সুদ্ধ ভএঁ দুই বাসৰ বীতে। বোলে গুৰ সন ৰাম পিৰীতে ॥
নাথ লোগ সব নিপট দুখাৰী। কংদ মূল ফল অংবু অহাৰী ॥
সানুজ ভৰতু সচিৱ সব মাতা। দেখি মোহি পল জিমি জুগ জাতা ॥
সব সমেত পুৰ ধাৰিঅ পাঊ। আপু ইহাঁ অমৰাৱতি ৰাঊ ॥
বহুত কহেউঁ সব কিযউঁ ঢিঠাঈ। উচিত হোই তস কৰিঅ গোসাঁঈ ॥
দো. ধৰ্ম সেতু কৰুনাযতন কস ন কহহু অস ৰাম।
লোগ দুখিত দিন দুই দৰস দেখি লহহুঁ বিশ্ৰাম ॥ ২৪৮ ॥
ৰাম বচন সুনি সভয সমাজূ। জনু জলনিধি মহুঁ বিকল জহাজূ ॥
সুনি গুৰ গিৰা সুমংগল মূলা। ভযউ মনহুঁ মাৰুত অনুকুলা ॥
পাৱন পযঁ তিহুঁ কাল নহাহীং। জো বিলোকি অংঘ ওঘ নসাহীং ॥
মংগলমূৰতি লোচন ভৰি ভৰি। নিৰখহিং হৰষি দংডৱত কৰি কৰি ॥
ৰাম সৈল বন দেখন জাহীং। জহঁ সুখ সকল সকল দুখ নাহীং ॥
ঝৰনা ঝৰিহিং সুধাসম বাৰী। ত্ৰিবিধ তাপহৰ ত্ৰিবিধ বযাৰী ॥
বিটপ বেলি তৃন অগনিত জাতী। ফল প্ৰসূন পল্লৱ বহু ভাঁতী ॥
সুংদৰ সিলা সুখদ তৰু ছাহীং। জাই বৰনি বন ছবি কেহি পাহীং ॥
দো. সৰনি সৰোৰুহ জল বিহগ কূজত গুংজত ভৃংগ।
বৈৰ বিগত বিহৰত বিপিন মৃগ বিহংগ বহুৰংগ ॥ ২৪৯ ॥
কোল কিৰাত ভিল্ল বনবাসী। মধু সুচি সুংদৰ স্ৱাদু সুধা সী ॥
ভৰি ভৰি পৰন পুটীং ৰচি ৰুৰী। কংদ মূল ফল অংকুৰ জূৰী ॥
সবহি দেহিং কৰি বিনয প্ৰনামা। কহি কহি স্ৱাদ ভেদ গুন নামা ॥
দেহিং লোগ বহু মোল ন লেহীং। ফেৰত ৰাম দোহাঈ দেহীং ॥
কহহিং সনেহ মগন মৃদু বানী। মানত সাধু পেম পহিচানী ॥
তুম্হ সুকৃতী হম নীচ নিষাদা। পাৱা দৰসনু ৰাম প্ৰসাদা ॥
হমহি অগম অতি দৰসু তুম্হাৰা। জস মৰু ধৰনি দেৱধুনি ধাৰা ॥
ৰাম কৃপাল নিষাদ নেৱাজা। পৰিজন প্ৰজউ চহিঅ জস ৰাজা ॥
দো. যহ জিঁযঁ জানি সঁকোচু তজি কৰিঅ ছোহু লখি নেহু।
হমহি কৃতাৰথ কৰন লগি ফল তৃন অংকুৰ লেহু ॥ ২৫০ ॥
তুম্হ প্ৰিয পাহুনে বন পগু ধাৰে। সেৱা জোগু ন ভাগ হমাৰে ॥
দেব কাহ হম তুম্হহি গোসাঁঈ। ঈধনু পাত কিৰাত মিতাঈ ॥
যহ হমাৰি অতি বডি সেৱকাঈ। লেহি ন বাসন বসন চোৰাঈ ॥
হম জড জীৱ জীৱ গন ঘাতী। কুটিল কুচালী কুমতি কুজাতী ॥
পাপ কৰত নিসি বাসৰ জাহীং। নহিং পট কটি নহি পেট অঘাহীং ॥
সপোনেহুঁ ধৰম বুদ্ধি কস কাঊ। যহ ৰঘুনংদন দৰস প্ৰভাঊ ॥
জব তেং প্ৰভু পদ পদুম নিহাৰে। মিটে দুসহ দুখ দোষ হমাৰে ॥
বচন সুনত পুৰজন অনুৰাগে। তিন্হ কে ভাগ সৰাহন লাগে ॥
ছং. লাগে সৰাহন ভাগ সব অনুৰাগ বচন সুনাৱহীং।
বোলনি মিলনি সিয ৰাম চৰন সনেহু লখি সুখু পাৱহীং ॥
নৰ নাৰি নিদৰহিং নেহু নিজ সুনি কোল ভিল্লনি কী গিৰা।
তুলসী কৃপা ৰঘুবংসমনি কী লোহ লৈ লৌকা তিৰা ॥
সো. বিহৰহিং বন চহু ওৰ প্ৰতিদিন প্ৰমুদিত লোগ সব।
জল জ্যোং দাদুৰ মোৰ ভএ পীন পাৱস প্ৰথম ॥ ২৫১ ॥
পুৰ জন নাৰি মগন অতি প্ৰীতী। বাসৰ জাহিং পলক সম বীতী ॥
সীয সাসু প্ৰতি বেষ বনাঈ। সাদৰ কৰই সৰিস সেৱকাঈ ॥
লখা ন মৰমু ৰাম বিনু কাহূঁ। মাযা সব সিয মাযা মাহূঁ ॥
সীযঁ সাসু সেৱা বস কীন্হীং। তিন্হ লহি সুখ সিখ আসিষ দীন্হীং ॥
লখি সিয সহিত সৰল দোউ ভাঈ। কুটিল ৰানি পছিতানি অঘাঈ ॥
অৱনি জমহি জাচতি কৈকেঈ। মহি ন বীচু বিধি মীচু ন দেঈ ॥
লোকহুঁ বেদ বিদিত কবি কহহীং। ৰাম বিমুখ থলু নৰক ন লহহীং ॥
যহু সংসউ সব কে মন মাহীং। ৰাম গৱনু বিধি অৱধ কি নাহীং ॥
দো. নিসি ন নীদ নহিং ভূখ দিন ভৰতু বিকল সুচি সোচ।
নীচ কীচ বিচ মগন জস মীনহি সলিল সঁকোচ ॥ ২৫২ ॥
কীন্হী মাতু মিস কাল কুচালী। ঈতি ভীতি জস পাকত সালী ॥
কেহি বিধি হোই ৰাম অভিষেকূ। মোহি অৱকলত উপাউ ন একূ ॥
অৱসি ফিৰহিং গুৰ আযসু মানী। মুনি পুনি কহব ৰাম ৰুচি জানী ॥
মাতু কহেহুঁ বহুৰহিং ৰঘুৰাঊ। ৰাম জননি হঠ কৰবি কি কাঊ ॥
মোহি অনুচৰ কৰ কেতিক বাতা। তেহি মহঁ কুসমউ বাম বিধাতা ॥
জৌং হঠ কৰউঁ ত নিপট কুকৰমূ। হৰগিৰি তেং গুৰু সেৱক ধৰমূ ॥
একউ জুগুতি ন মন ঠহৰানী। সোচত ভৰতহি ৰৈনি বিহানী ॥
প্ৰাত নহাই প্ৰভুহি সিৰ নাঈ। বৈঠত পঠএ ৰিষযঁ বোলাঈ ॥
দো. গুৰ পদ কমল প্ৰনামু কৰি বৈঠে আযসু পাই।
বিপ্ৰ মহাজন সচিৱ সব জুৰে সভাসদ আই ॥ ২৫৩ ॥
বোলে মুনিবৰু সময সমানা। সুনহু সভাসদ ভৰত সুজানা ॥
ধৰম ধুৰীন ভানুকুল ভানূ। ৰাজা ৰামু স্ৱবস ভগৱানূ ॥
সত্যসংধ পালক শ্ৰুতি সেতূ। ৰাম জনমু জগ মংগল হেতূ ॥
গুৰ পিতু মাতু বচন অনুসাৰী। খল দলু দলন দেৱ হিতকাৰী ॥
নীতি প্ৰীতি পৰমাৰথ স্ৱাৰথু। কোউ ন ৰাম সম জান জথাৰথু ॥
বিধি হৰি হৰু সসি ৰবি দিসিপালা। মাযা জীৱ কৰম কুলি কালা ॥
অহিপ মহিপ জহঁ লগি প্ৰভুতাঈ। জোগ সিদ্ধি নিগমাগম গাঈ ॥
কৰি বিচাৰ জিঁযঁ দেখহু নীকেং। ৰাম ৰজাই সীস সবহী কেং ॥
দো. ৰাখেং ৰাম ৰজাই ৰুখ হম সব কৰ হিত হোই।
সমুঝি সযানে কৰহু অব সব মিলি সংমত সোই ॥ ২৫৪ ॥
সব কহুঁ সুখদ ৰাম অভিষেকূ। মংগল মোদ মূল মগ একূ ॥
কেহি বিধি অৱধ চলহিং ৰঘুৰাঊ। কহহু সমুঝি সোই কৰিঅ উপাঊ ॥
সব সাদৰ সুনি মুনিবৰ বানী। নয পৰমাৰথ স্ৱাৰথ সানী ॥
উতৰু ন আৱ লোগ ভএ ভোৰে। তব সিৰু নাই ভৰত কৰ জোৰে ॥
ভানুবংস ভএ ভূপ ঘনেৰে। অধিক এক তেং এক বডেৰে ॥
জনমু হেতু সব কহঁ পিতু মাতা। কৰম সুভাসুভ দেই বিধাতা ॥
দলি দুখ সজই সকল কল্যানা। অস অসীস ৰাউৰি জগু জানা ॥
সো গোসাইঁ বিধি গতি জেহিং ছেংকী। সকই কো টাৰি টেক জো টেকী ॥
দো. বূঝিঅ মোহি উপাউ অব সো সব মোৰ অভাগু।
সুনি সনেহময বচন গুৰ উৰ উমগা অনুৰাগু ॥ ২৫৫ ॥
তাত বাত ফুৰি ৰাম কৃপাহীং। ৰাম বিমুখ সিধি সপনেহুঁ নাহীং ॥
সকুচউঁ তাত কহত এক বাতা। অৰধ তজহিং বুধ সৰবস জাতা ॥
তুম্হ কানন গৱনহু দোউ ভাঈ। ফেৰিঅহিং লখন সীয ৰঘুৰাঈ ॥
সুনি সুবচন হৰষে দোউ ভ্ৰাতা। ভে প্ৰমোদ পৰিপূৰন গাতা ॥
মন প্ৰসন্ন তন তেজু বিৰাজা। জনু জিয ৰাউ ৰামু ভএ ৰাজা ॥
বহুত লাভ লোগন্হ লঘু হানী। সম দুখ সুখ সব ৰোৱহিং ৰানী ॥
কহহিং ভৰতু মুনি কহা সো কীন্হে। ফলু জগ জীৱন্হ অভিমত দীন্হে ॥
কানন কৰউঁ জনম ভৰি বাসূ। এহিং তেং অধিক ন মোৰ সুপাসূ ॥
দো. অঁতৰজামী ৰামু সিয তুম্হ সৰবগ্য সুজান।
জো ফুৰ কহহু ত নাথ নিজ কীজিঅ বচনু প্ৰৱান ॥ ২৫৬ ॥
ভৰত বচন সুনি দেখি সনেহূ। সভা সহিত মুনি ভএ বিদেহূ ॥
ভৰত মহা মহিমা জলৰাসী। মুনি মতি ঠাঢি তীৰ অবলা সী ॥
গা চহ পাৰ জতনু হিযঁ হেৰা। পাৱতি নাৱ ন বোহিতু বেৰা ॥
ঔৰু কৰিহি কো ভৰত বডাঈ। সৰসী সীপি কি সিংধু সমাঈ ॥
ভৰতু মুনিহি মন ভীতৰ ভাএ। সহিত সমাজ ৰাম পহিঁ আএ ॥
প্ৰভু প্ৰনামু কৰি দীন্হ সুআসনু। বৈঠে সব সুনি মুনি অনুসাসনু ॥
বোলে মুনিবৰু বচন বিচাৰী। দেস কাল অৱসৰ অনুহাৰী ॥
সুনহু ৰাম সৰবগ্য সুজানা। ধৰম নীতি গুন গ্যান নিধানা ॥
দো. সব কে উৰ অংতৰ বসহু জানহু ভাউ কুভাউ।
পুৰজন জননী ভৰত হিত হোই সো কহিঅ উপাউ ॥ ২৫৭ ॥
আৰত কহহিং বিচাৰি ন কাঊ। সূঝ জূআৰিহি আপন দাঊ ॥
সুনি মুনি বচন কহত ৰঘুৰাঊ। নাথ তুম্হাৰেহি হাথ উপাঊ ॥
সব কৰ হিত ৰুখ ৰাউৰি ৰাখেঁ। আযসু কিএঁ মুদিত ফুৰ ভাষেং ॥
প্ৰথম জো আযসু মো কহুঁ হোঈ। মাথেঁ মানি কৰৌ সিখ সোঈ ॥
পুনি জেহি কহঁ জস কহব গোসাঈঁ। সো সব ভাঁতি ঘটিহি সেৱকাঈঁ ॥
কহ মুনি ৰাম সত্য তুম্হ ভাষা। ভৰত সনেহঁ বিচাৰু ন ৰাখা ॥
তেহি তেং কহউঁ বহোৰি বহোৰী। ভৰত ভগতি বস ভই মতি মোৰী ॥
মোৰেঁ জান ভৰত ৰুচি ৰাখি। জো কীজিঅ সো সুভ সিৱ সাখী ॥
দো. ভৰত বিনয সাদৰ সুনিঅ কৰিঅ বিচাৰু বহোৰি।
কৰব সাধুমত লোকমত নৃপনয নিগম নিচোৰি ॥ ২৫৮ ॥
গুৰু অনুৰাগ ভৰত পৰ দেখী। ৰাম হ্দযঁ আনংদু বিসেষী ॥
ভৰতহি ধৰম ধুৰংধৰ জানী। নিজ সেৱক তন মানস বানী ॥
বোলে গুৰ আযস অনুকূলা। বচন মংজু মৃদু মংগলমূলা ॥
নাথ সপথ পিতু চৰন দোহাঈ। ভযউ ন ভুঅন ভৰত সম ভাঈ ॥
জে গুৰ পদ অংবুজ অনুৰাগী। তে লোকহুঁ বেদহুঁ বডভাগী ॥
ৰাউৰ জা পৰ অস অনুৰাগূ। কো কহি সকই ভৰত কৰ ভাগূ ॥
লখি লঘু বংধু বুদ্ধি সকুচাঈ। কৰত বদন পৰ ভৰত বডাঈ ॥
ভৰতু কহহীং সোই কিএঁ ভলাঈ। অস কহি ৰাম ৰহে অৰগাঈ ॥
দো. তব মুনি বোলে ভৰত সন সব সঁকোচু তজি তাত।
কৃপাসিংধু প্ৰিয বংধু সন কহহু হৃদয কৈ বাত ॥ ২৫৯ ॥
সুনি মুনি বচন ৰাম ৰুখ পাঈ। গুৰু সাহিব অনুকূল অঘাঈ ॥
লখি অপনে সিৰ সবু ছৰু ভাৰূ। কহি ন সকহিং কছু কৰহিং বিচাৰূ ॥
পুলকি সৰীৰ সভাঁ ভএ ঠাঢেং। নীৰজ নযন নেহ জল বাঢেং ॥
কহব মোৰ মুনিনাথ নিবাহা। এহি তেং অধিক কহৌং মৈং কাহা।
মৈং জানউঁ নিজ নাথ সুভাঊ। অপৰাধিহু পৰ কোহ ন কাঊ ॥
মো পৰ কৃপা সনেহ বিসেষী। খেলত খুনিস ন কবহূঁ দেখী ॥
সিসুপন তেম পৰিহৰেউঁ ন সংগূ। কবহুঁ ন কীন্হ মোৰ মন ভংগূ ॥
মৈং প্ৰভু কৃপা ৰীতি জিযঁ জোহী। হাৰেহুঁ খেল জিতাৱহিং মোহী ॥
দো. মহূঁ সনেহ সকোচ বস সনমুখ কহী ন বৈন।
দৰসন তৃপিত ন আজু লগি পেম পিআসে নৈন ॥ ২৬০ ॥
বিধি ন সকেউ সহি মোৰ দুলাৰা। নীচ বীচু জননী মিস পাৰা।
যহউ কহত মোহি আজু ন সোভা। অপনীং সমুঝি সাধু সুচি কো ভা ॥
মাতু মংদি মৈং সাধু সুচালী। উৰ অস আনত কোটি কুচালী ॥
ফৰই কি কোদৱ বালি সুসালী। মুকুতা প্ৰসৱ কি সংবুক কালী ॥
সপনেহুঁ দোসক লেসু ন কাহূ। মোৰ অভাগ উদধি অৱগাহূ ॥
বিনু সমুঝেং নিজ অঘ পৰিপাকূ। জাৰিউঁ জাযঁ জননি কহি কাকূ ॥
হৃদযঁ হেৰি হাৰেউঁ সব ওৰা। একহি ভাঁতি ভলেহিং ভল মোৰা ॥
গুৰ গোসাইঁ সাহিব সিয ৰামূ। লাগত মোহি নীক পৰিনামূ ॥
দো. সাধু সভা গুৰ প্ৰভু নিকট কহউঁ সুথল সতি ভাউ।
প্ৰেম প্ৰপংচু কি ঝূঠ ফুৰ জানহিং মুনি ৰঘুৰাউ ॥ ২৬১ ॥
ভূপতি মৰন পেম পনু ৰাখী। জননী কুমতি জগতু সবু সাখী ॥
দেখি ন জাহি বিকল মহতাৰী। জৰহিং দুসহ জৰ পুৰ নৰ নাৰী ॥
মহীং সকল অনৰথ কৰ মূলা। সো সুনি সমুঝি সহিউঁ সব সূলা ॥
সুনি বন গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথা। কৰি মুনি বেষ লখন সিয সাথা ॥
বিনু পানহিন্হ পযাদেহি পাএঁ। সংকৰু সাখি ৰহেউঁ এহি ঘাএঁ ॥
বহুৰি নিহাৰ নিষাদ সনেহূ। কুলিস কঠিন উৰ ভযউ ন বেহূ ॥
অব সবু আঁখিন্হ দেখেউঁ আঈ। জিঅত জীৱ জড সবই সহাঈ ॥
জিন্হহি নিৰখি মগ সাঁপিনি বীছী। তজহিং বিষম বিষু তামস তীছী ॥
দো. তেই ৰঘুনংদনু লখনু সিয অনহিত লাগে জাহি।
তাসু তনয তজি দুসহ দুখ দৈউ সহাৱই কাহি ॥ ২৬২ ॥
সুনি অতি বিকল ভৰত বৰ বানী। আৰতি প্ৰীতি বিনয নয সানী ॥
সোক মগন সব সভাঁ খভাৰূ। মনহুঁ কমল বন পৰেউ তুসাৰূ ॥
কহি অনেক বিধি কথা পুৰানী। ভৰত প্ৰবোধু কীন্হ মুনি গ্যানী ॥
বোলে উচিত বচন ৰঘুনংদূ। দিনকৰ কুল কৈৰৱ বন চংদূ ॥
তাত জাঁয জিযঁ কৰহু গলানী। ঈস অধীন জীৱ গতি জানী ॥
তীনি কাল তিভুঅন মত মোৰেং। পুন্যসিলোক তাত তৰ তোৰে ॥
উৰ আনত তুম্হ পৰ কুটিলাঈ। জাই লোকু পৰলোকু নসাঈ ॥
দোসু দেহিং জননিহি জড তেঈ। জিন্হ গুৰ সাধু সভা নহিং সেঈ ॥
দো. মিটিহহিং পাপ প্ৰপংচ সব অখিল অমংগল ভাৰ।
লোক সুজসু পৰলোক সুখু সুমিৰত নামু তুম্হাৰ ॥ ২৬৩ ॥
কহউঁ সুভাউ সত্য সিৱ সাখী। ভৰত ভূমি ৰহ ৰাউৰি ৰাখী ॥
তাত কুতৰক কৰহু জনি জাএঁ। বৈৰ পেম নহি দুৰই দুৰাএঁ ॥
মুনি গন নিকট বিহগ মৃগ জাহীং। বাধক বধিক বিলোকি পৰাহীং ॥
হিত অনহিত পসু পচ্ছিউ জানা। মানুষ তনু গুন গ্যান নিধানা ॥
তাত তুম্হহি মৈং জানউঁ নীকেং। কৰৌং কাহ অসমংজস জীকেং ॥
ৰাখেউ ৰাযঁ সত্য মোহি ত্যাগী। তনু পৰিহৰেউ পেম পন লাগী ॥
তাসু বচন মেটত মন সোচূ। তেহি তেং অধিক তুম্হাৰ সঁকোচূ ॥
তা পৰ গুৰ মোহি আযসু দীন্হা। অৱসি জো কহহু চহউঁ সোই কীন্হা ॥
দো. মনু প্ৰসন্ন কৰি সকুচ তজি কহহু কৰৌং সোই আজু।
সত্যসংধ ৰঘুবৰ বচন সুনি ভা সুখী সমাজু ॥ ২৬৪ ॥
সুৰ গন সহিত সভয সুৰৰাজূ। সোচহিং চাহত হোন অকাজূ ॥
বনত উপাউ কৰত কছু নাহীং। ৰাম সৰন সব গে মন মাহীং ॥
বহুৰি বিচাৰি পৰস্পৰ কহহীং। ৰঘুপতি ভগত ভগতি বস অহহীং।
সুধি কৰি অংবৰীষ দুৰবাসা। ভে সুৰ সুৰপতি নিপট নিৰাসা ॥
সহে সুৰন্হ বহু কাল বিষাদা। নৰহৰি কিএ প্ৰগট প্ৰহলাদা ॥
লগি লগি কান কহহিং ধুনি মাথা। অব সুৰ কাজ ভৰত কে হাথা ॥
আন উপাউ ন দেখিঅ দেৱা। মানত ৰামু সুসেৱক সেৱা ॥
হিযঁ সপেম সুমিৰহু সব ভৰতহি। নিজ গুন সীল ৰাম বস কৰতহি ॥
দো. সুনি সুৰ মত সুৰগুৰ কহেউ ভল তুম্হাৰ বড ভাগু।
সকল সুমংগল মূল জগ ভৰত চৰন অনুৰাগু ॥ ২৬৫ ॥
সীতাপতি সেৱক সেৱকাঈ। কামধেনু সয সৰিস সুহাঈ ॥
ভৰত ভগতি তুম্হৰেং মন আঈ। তজহু সোচু বিধি বাত বনাঈ ॥
দেখু দেৱপতি ভৰত প্ৰভাঊ। সহজ সুভাযঁ বিবস ৰঘুৰাঊ ॥
মন থিৰ কৰহু দেৱ ডৰু নাহীং। ভৰতহি জানি ৰাম পৰিছাহীং ॥
সুনো সুৰগুৰ সুৰ সংমত সোচূ। অংতৰজামী প্ৰভুহি সকোচূ ॥
নিজ সিৰ ভাৰু ভৰত জিযঁ জানা। কৰত কোটি বিধি উৰ অনুমানা ॥
কৰি বিচাৰু মন দীন্হী ঠীকা। ৰাম ৰজাযস আপন নীকা ॥
নিজ পন তজি ৰাখেউ পনু মোৰা। ছোহু সনেহু কীন্হ নহিং থোৰা ॥
দো. কীন্হ অনুগ্ৰহ অমিত অতি সব বিধি সীতানাথ।
কৰি প্ৰনামু বোলে ভৰতু জোৰি জলজ জুগ হাথ ॥ ২৬৬ ॥
কহৌং কহাৱৌং কা অব স্ৱামী। কৃপা অংবুনিধি অংতৰজামী ॥
গুৰ প্ৰসন্ন সাহিব অনুকূলা। মিটী মলিন মন কলপিত সূলা ॥
অপডৰ ডৰেউঁ ন সোচ সমূলেং। ৰবিহি ন দোসু দেৱ দিসি ভূলেং ॥
মোৰ অভাগু মাতু কুটিলাঈ। বিধি গতি বিষম কাল কঠিনাঈ ॥
পাউ ৰোঽপি সব মিলি মোহি ঘালা। প্ৰনতপাল পন আপন পালা ॥
যহ নই ৰীতি ন ৰাউৰি হোঈ। লোকহুঁ বেদ বিদিত নহিং গোঈ ॥
জগু অনভল ভল একু গোসাঈং। কহিঅ হোই ভল কাসু ভলাঈং ॥
দেউ দেৱতৰু সৰিস সুভাঊ। সনমুখ বিমুখ ন কাহুহি কাঊ ॥
দো. জাই নিকট পহিচানি তৰু ছাহঁ সমনি সব সোচ।
মাগত অভিমত পাৱ জগ ৰাউ ৰংকু ভল পোচ ॥ ২৬৭ ॥
লখি সব বিধি গুৰ স্ৱামি সনেহূ। মিটেউ ছোভু নহিং মন সংদেহূ ॥
অব কৰুনাকৰ কীজিঅ সোঈ। জন হিত প্ৰভু চিত ছোভু ন হোঈ ॥
জো সেৱকু সাহিবহি সঁকোচী। নিজ হিত চহই তাসু মতি পোচী ॥
সেৱক হিত সাহিব সেৱকাঈ। কৰৈ সকল সুখ লোভ বিহাঈ ॥
স্ৱাৰথু নাথ ফিৰেং সবহী কা। কিএঁ ৰজাই কোটি বিধি নীকা ॥
যহ স্ৱাৰথ পৰমাৰথ সাৰু। সকল সুকৃত ফল সুগতি সিংগাৰু ॥
দেৱ এক বিনতী সুনি মোৰী। উচিত হোই তস কৰব বহোৰী ॥
তিলক সমাজু সাজি সবু আনা। কৰিঅ সুফল প্ৰভু জৌং মনু মানা ॥
দো. সানুজ পঠইঅ মোহি বন কীজিঅ সবহি সনাথ।
নতৰু ফেৰিঅহিং বংধু দোউ নাথ চলৌং মৈং সাথ ॥ ২৬৮ ॥
নতৰু জাহিং বন তীনিউ ভাঈ। বহুৰিঅ সীয সহিত ৰঘুৰাঈ ॥
জেহি বিধি প্ৰভু প্ৰসন্ন মন হোঈ। কৰুনা সাগৰ কীজিঅ সোঈ ॥
দেৱঁ দীন্হ সবু মোহি অভাৰু। মোৰেং নীতি ন ধৰম বিচাৰু ॥
কহউঁ বচন সব স্ৱাৰথ হেতূ। ৰহত ন আৰত কেং চিত চেতূ ॥
উতৰু দেই সুনি স্ৱামি ৰজাঈ। সো সেৱকু লখি লাজ লজাঈ ॥
অস মৈং অৱগুন উদধি অগাধূ। স্ৱামি সনেহঁ সৰাহত সাধূ ॥
অব কৃপাল মোহি সো মত ভাৱা। সকুচ স্ৱামি মন জাইঁ ন পাৱা ॥
প্ৰভু পদ সপথ কহউঁ সতি ভাঊ। জগ মংগল হিত এক উপাঊ ॥
দো. প্ৰভু প্ৰসন্ন মন সকুচ তজি জো জেহি আযসু দেব।
সো সিৰ ধৰি ধৰি কৰিহি সবু মিটিহি অনট অৱৰেব ॥ ২৬৯ ॥
ভৰত বচন সুচি সুনি সুৰ হৰষে। সাধু সৰাহি সুমন সুৰ বৰষে ॥
অসমংজস বস অৱধ নেৱাসী। প্ৰমুদিত মন তাপস বনবাসী ॥
চুপহিং ৰহে ৰঘুনাথ সঁকোচী। প্ৰভু গতি দেখি সভা সব সোচী ॥
জনক দূত তেহি অৱসৰ আএ। মুনি বসিষ্ঠঁ সুনি বেগি বোলাএ ॥
কৰি প্ৰনাম তিন্হ ৰামু নিহাৰে। বেষু দেখি ভএ নিপট দুখাৰে ॥
দূতন্হ মুনিবৰ বূঝী বাতা। কহহু বিদেহ ভূপ কুসলাতা ॥
সুনি সকুচাই নাই মহি মাথা। বোলে চৰ বৰ জোৰেং হাথা ॥
বূঝব ৰাউৰ সাদৰ সাঈং। কুসল হেতু সো ভযউ গোসাঈং ॥
দো. নাহি ত কোসল নাথ কেং সাথ কুসল গই নাথ।
মিথিলা অৱধ বিসেষ তেং জগু সব ভযউ অনাথ ॥ ২৭০ ॥
কোসলপতি গতি সুনি জনকৌৰা। ভে সব লোক সোক বস বৌৰা ॥
জেহিং দেখে তেহি সময বিদেহূ। নামু সত্য অস লাগ ন কেহূ ॥
ৰানি কুচালি সুনত নৰপালহি। সূঝ ন কছু জস মনি বিনু ব্যালহি ॥
ভৰত ৰাজ ৰঘুবৰ বনবাসূ। ভা মিথিলেসহি হৃদযঁ হৰাঁসূ ॥
নৃপ বূঝে বুধ সচিৱ সমাজূ। কহহু বিচাৰি উচিত কা আজূ ॥
সমুঝি অৱধ অসমংজস দোঊ। চলিঅ কি ৰহিঅ ন কহ কছু কোঊ ॥
নৃপহি ধীৰ ধৰি হৃদযঁ বিচাৰী। পঠএ অৱধ চতুৰ চৰ চাৰী ॥
বূঝি ভৰত সতি ভাউ কুভাঊ। আএহু বেগি ন হোই লখাঊ ॥
দো. গএ অৱধ চৰ ভৰত গতি বূঝি দেখি কৰতূতি।
চলে চিত্ৰকূটহি ভৰতু চাৰ চলে তেৰহূতি ॥ ২৭১ ॥
দূতন্হ আই ভৰত কই কৰনী। জনক সমাজ জথামতি বৰনী ॥
সুনি গুৰ পৰিজন সচিৱ মহীপতি। ভে সব সোচ সনেহঁ বিকল অতি ॥
ধৰি ধীৰজু কৰি ভৰত বডাঈ। লিএ সুভট সাহনী বোলাঈ ॥
ঘৰ পুৰ দেস ৰাখি ৰখৱাৰে। হয গয ৰথ বহু জান সঁৱাৰে ॥
দুঘৰী সাধি চলে ততকালা। কিএ বিশ্ৰামু ন মগ মহীপালা ॥
ভোৰহিং আজু নহাই প্ৰযাগা। চলে জমুন উতৰন সবু লাগা ॥
খবৰি লেন হম পঠএ নাথা। তিন্হ কহি অস মহি নাযউ মাথা ॥
সাথ কিৰাত ছ সাতক দীন্হে। মুনিবৰ তুৰত বিদা চৰ কীন্হে ॥
দো. সুনত জনক আগৱনু সবু হৰষেউ অৱধ সমাজু।
ৰঘুনংদনহি সকোচু বড সোচ বিবস সুৰৰাজু ॥ ২৭২ ॥
গৰই গলানি কুটিল কৈকেঈ। কাহি কহৈ কেহি দূষনু দেঈ ॥
অস মন আনি মুদিত নৰ নাৰী। ভযউ বহোৰি ৰহব দিন চাৰী ॥
এহি প্ৰকাৰ গত বাসৰ সোঊ। প্ৰাত নহান লাগ সবু কোঊ ॥
কৰি মজ্জনু পূজহিং নৰ নাৰী। গনপ গৌৰি তিপুৰাৰি তমাৰী ॥
ৰমা ৰমন পদ বংদি বহোৰী। বিনৱহিং অংজুলি অংচল জোৰী ॥
ৰাজা ৰামু জানকী ৰানী। আনঁদ অৱধি অৱধ ৰজধানী ॥
সুবস বসউ ফিৰি সহিত সমাজা। ভৰতহি ৰামু কৰহুঁ জুবৰাজা ॥
এহি সুখ সুধাঁ সীংচী সব কাহূ। দেৱ দেহু জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. গুৰ সমাজ ভাইন্হ সহিত ৰাম ৰাজু পুৰ হোউ।
অছত ৰাম ৰাজা অৱধ মৰিঅ মাগ সবু কোউ ॥ ২৭৩ ॥
সুনি সনেহময পুৰজন বানী। নিংদহিং জোগ বিৰতি মুনি গ্যানী ॥
এহি বিধি নিত্যকৰম কৰি পুৰজন। ৰামহি কৰহিং প্ৰনাম পুলকি তন ॥
ঊঁচ নীচ মধ্যম নৰ নাৰী। লহহিং দৰসু নিজ নিজ অনুহাৰী ॥
সাৱধান সবহী সনমানহিং। সকল সৰাহত কৃপানিধানহিং ॥
লৰিকাইহি তে ৰঘুবৰ বানী। পালত নীতি প্ৰীতি পহিচানী ॥
সীল সকোচ সিংধু ৰঘুৰাঊ। সুমুখ সুলোচন সৰল সুভাঊ ॥
কহত ৰাম গুন গন অনুৰাগে। সব নিজ ভাগ সৰাহন লাগে ॥
হম সম পুন্য পুংজ জগ থোৰে। জিন্হহি ৰামু জানত কৰি মোৰে ॥
দো. প্ৰেম মগন তেহি সময সব সুনি আৱত মিথিলেসু।
সহিত সভা সংভ্ৰম উঠেউ ৰবিকুল কমল দিনেসু ॥ ২৭৪ ॥
ভাই সচিৱ গুৰ পুৰজন সাথা। আগেং গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথা ॥
গিৰিবৰু দীখ জনকপতি জবহীং। কৰি প্ৰনাম ৰথ ত্যাগেউ তবহীং ॥
ৰাম দৰস লালসা উছাহূ। পথ শ্ৰম লেসু কলেসু ন কাহূ ॥
মন তহঁ জহঁ ৰঘুবৰ বৈদেহী। বিনু মন তন দুখ সুখ সুধি কেহী ॥
আৱত জনকু চলে এহি ভাঁতী। সহিত সমাজ প্ৰেম মতি মাতী ॥
আএ নিকট দেখি অনুৰাগে। সাদৰ মিলন পৰসপৰ লাগে ॥
লগে জনক মুনিজন পদ বংদন। ৰিষিন্হ প্ৰনামু কীন্হ ৰঘুনংদন ॥
ভাইন্হ সহিত ৰামু মিলি ৰাজহি। চলে লৱাই সমেত সমাজহি ॥
দো. আশ্ৰম সাগৰ সাংত ৰস পূৰন পাৱন পাথু।
সেন মনহুঁ কৰুনা সৰিত লিএঁ জাহিং ৰঘুনাথু ॥ ২৭৫ ॥
বোৰতি গ্যান বিৰাগ কৰাৰে। বচন সসোক মিলত নদ নাৰে ॥
সোচ উসাস সমীৰ তংৰগা। ধীৰজ তট তৰুবৰ কৰ ভংগা ॥
বিষম বিষাদ তোৰাৱতি ধাৰা। ভয ভ্ৰম ভৱঁৰ অবৰ্ত অপাৰা ॥
কেৱট বুধ বিদ্যা বডি নাৱা। সকহিং ন খেই ঐক নহিং আৱা ॥
বনচৰ কোল কিৰাত বিচাৰে। থকে বিলোকি পথিক হিযঁ হাৰে ॥
আশ্ৰম উদধি মিলী জব জাঈ। মনহুঁ উঠেউ অংবুধি অকুলাঈ ॥
সোক বিকল দোউ ৰাজ সমাজা। ৰহা ন গ্যানু ন ধীৰজু লাজা ॥
ভূপ ৰূপ গুন সীল সৰাহী। ৰোৱহিং সোক সিংধু অৱগাহী ॥
ছং. অৱগাহি সোক সমুদ্ৰ সোচহিং নাৰি নৰ ব্যাকুল মহা।
দৈ দোষ সকল সৰোষ বোলহিং বাম বিধি কীন্হো কহা ॥
সুৰ সিদ্ধ তাপস জোগিজন মুনি দেখি দসা বিদেহ কী।
তুলসী ন সমৰথু কোউ জো তৰি সকৈ সৰিত সনেহ কী ॥
সো. কিএ অমিত উপদেস জহঁ তহঁ লোগন্হ মুনিবৰন্হ।
ধীৰজু ধৰিঅ নৰেস কহেউ বসিষ্ঠ বিদেহ সন ॥ ২৭৬ ॥
জাসু গ্যানু ৰবি ভৱ নিসি নাসা। বচন কিৰন মুনি কমল বিকাসা ॥
তেহি কি মোহ মমতা নিঅৰাঈ। যহ সিয ৰাম সনেহ বডাঈ ॥
বিষঈ সাধক সিদ্ধ সযানে। ত্ৰিবিধ জীৱ জগ বেদ বখানে ॥
ৰাম সনেহ সৰস মন জাসূ। সাধু সভাঁ বড আদৰ তাসূ ॥
সোহ ন ৰাম পেম বিনু গ্যানূ। কৰনধাৰ বিনু জিমি জলজানূ ॥
মুনি বহুবিধি বিদেহু সমুঝাএ। ৰামঘাট সব লোগ নহাএ ॥
সকল সোক সংকুল নৰ নাৰী। সো বাসৰু বীতেউ বিনু বাৰী ॥
পসু খগ মৃগন্হ ন কীন্হ অহাৰূ। প্ৰিয পৰিজন কৰ কৌন বিচাৰূ ॥
দো. দোউ সমাজ নিমিৰাজু ৰঘুৰাজু নহানে প্ৰাত।
বৈঠে সব বট বিটপ তৰ মন মলীন কৃস গাত ॥ ২৭৭ ॥
জে মহিসুৰ দসৰথ পুৰ বাসী। জে মিথিলাপতি নগৰ নিৱাসী ॥
হংস বংস গুৰ জনক পুৰোধা। জিন্হ জগ মগু পৰমাৰথু সোধা ॥
লগে কহন উপদেস অনেকা। সহিত ধৰম নয বিৰতি বিবেকা ॥
কৌসিক কহি কহি কথা পুৰানীং। সমুঝাঈ সব সভা সুবানীং ॥
তব ৰঘুনাথ কোসিকহি কহেঊ। নাথ কালি জল বিনু সবু ৰহেঊ ॥
মুনি কহ উচিত কহত ৰঘুৰাঈ। গযউ বীতি দিন পহৰ অঢাঈ ॥
ৰিষি ৰুখ লখি কহ তেৰহুতিৰাজূ। ইহাঁ উচিত নহিং অসন অনাজূ ॥
কহা ভূপ ভল সবহি সোহানা। পাই ৰজাযসু চলে নহানা ॥
দো. তেহি অৱসৰ ফল ফূল দল মূল অনেক প্ৰকাৰ।
লই আএ বনচৰ বিপুল ভৰি ভৰি কাঁৱৰি ভাৰ ॥ ২৭৮ ॥
কামদ মে গিৰি ৰাম প্ৰসাদা। অৱলোকত অপহৰত বিষাদা ॥
সৰ সৰিতা বন ভূমি বিভাগা। জনু উমগত আনঁদ অনুৰাগা ॥
বেলি বিটপ সব সফল সফূলা। বোলত খগ মৃগ অলি অনুকূলা ॥
তেহি অৱসৰ বন অধিক উছাহূ। ত্ৰিবিধ সমীৰ সুখদ সব কাহূ ॥
জাই ন বৰনি মনোহৰতাঈ। জনু মহি কৰতি জনক পহুনাঈ ॥
তব সব লোগ নহাই নহাঈ। ৰাম জনক মুনি আযসু পাঈ ॥
দেখি দেখি তৰুবৰ অনুৰাগে। জহঁ তহঁ পুৰজন উতৰন লাগে ॥
দল ফল মূল কংদ বিধি নানা। পাৱন সুংদৰ সুধা সমানা ॥
দো. সাদৰ সব কহঁ ৰামগুৰ পঠএ ভৰি ভৰি ভাৰ।
পূজি পিতৰ সুৰ অতিথি গুৰ লগে কৰন ফৰহাৰ ॥ ২৭৯ ॥
এহি বিধি বাসৰ বীতে চাৰী। ৰামু নিৰখি নৰ নাৰি সুখাৰী ॥
দুহু সমাজ অসি ৰুচি মন মাহীং। বিনু সিয ৰাম ফিৰব ভল নাহীং ॥
সীতা ৰাম সংগ বনবাসূ। কোটি অমৰপুৰ সৰিস সুপাসূ ॥
পৰিহৰি লখন ৰামু বৈদেহী। জেহি ঘৰু ভাৱ বাম বিধি তেহী ॥
দাহিন দইউ হোই জব সবহী। ৰাম সমীপ বসিঅ বন তবহী ॥
মংদাকিনি মজ্জনু তিহু কালা। ৰাম দৰসু মুদ মংগল মালা ॥
অটনু ৰাম গিৰি বন তাপস থল। অসনু অমিঅ সম কংদ মূল ফল ॥
সুখ সমেত সংবত দুই সাতা। পল সম হোহিং ন জনিঅহিং জাতা ॥
দো. এহি সুখ জোগ ন লোগ সব কহহিং কহাঁ অস ভাগু ॥
সহজ সুভাযঁ সমাজ দুহু ৰাম চৰন অনুৰাগু ॥ ২৮০ ॥
এহি বিধি সকল মনোৰথ কৰহীং। বচন সপ্ৰেম সুনত মন হৰহীং ॥
সীয মাতু তেহি সময পঠাঈং। দাসীং দেখি সুঅৱসৰু আঈং ॥
সাৱকাস সুনি সব সিয সাসূ। আযউ জনকৰাজ ৰনিৱাসূ ॥
কৌসল্যাঁ সাদৰ সনমানী। আসন দিএ সময সম আনী ॥
সীলু সনেহ সকল দুহু ওৰা। দ্ৰৱহিং দেখি সুনি কুলিস কঠোৰা ॥
পুলক সিথিল তন বাৰি বিলোচন। মহি নখ লিখন লগীং সব সোচন ॥
সব সিয ৰাম প্ৰীতি কি সি মূৰতী। জনু কৰুনা বহু বেষ বিসূৰতি ॥
সীয মাতু কহ বিধি বুধি বাঁকী। জো পয ফেনু ফোৰ পবি টাঁকী ॥
দো. সুনিঅ সুধা দেখিঅহিং গৰল সব কৰতূতি কৰাল।
জহঁ তহঁ কাক উলূক বক মানস সকৃত মৰাল ॥ ২৮১ ॥
সুনি সসোচ কহ দেবি সুমিত্ৰা। বিধি গতি বডি বিপৰীত বিচিত্ৰা ॥
জো সৃজি পালই হৰই বহোৰী। বাল কেলি সম বিধি মতি ভোৰী ॥
কৌসল্যা কহ দোসু ন কাহূ। কৰম বিবস দুখ সুখ ছতি লাহূ ॥
কঠিন কৰম গতি জান বিধাতা। জো সুভ অসুভ সকল ফল দাতা ॥
ঈস ৰজাই সীস সবহী কেং। উতপতি থিতি লয বিষহু অমী কেং ॥
দেবি মোহ বস সোচিঅ বাদী। বিধি প্ৰপংচু অস অচল অনাদী ॥
ভূপতি জিঅব মৰব উৰ আনী। সোচিঅ সখি লখি নিজ হিত হানী ॥
সীয মাতু কহ সত্য সুবানী। সুকৃতী অৱধি অৱধপতি ৰানী ॥
দো. লখনু ৰাম সিয জাহুঁ বন ভল পৰিনাম ন পোচু।
গহবৰি হিযঁ কহ কৌসিলা মোহি ভৰত কৰ সোচু ॥ ২৮২ ॥
ঈস প্ৰসাদ অসীস তুম্হাৰী। সুত সুতবধূ দেৱসৰি বাৰী ॥
ৰাম সপথ মৈং কীন্হ ন কাঊ। সো কৰি কহউঁ সখী সতি ভাঊ ॥
ভৰত সীল গুন বিনয বডাঈ। ভাযপ ভগতি ভৰোস ভলাঈ ॥
কহত সাৰদহু কৰ মতি হীচে। সাগৰ সীপ কি জাহিং উলীচে ॥
জানউঁ সদা ভৰত কুলদীপা। বাৰ বাৰ মোহি কহেউ মহীপা ॥
কসেং কনকু মনি পাৰিখি পাএঁ। পুৰুষ পৰিখিঅহিং সমযঁ সুভাএঁ।
অনুচিত আজু কহব অস মোৰা। সোক সনেহঁ সযানপ থোৰা ॥
সুনি সুৰসৰি সম পাৱনি বানী। ভঈং সনেহ বিকল সব ৰানী ॥
দো. কৌসল্যা কহ ধীৰ ধৰি সুনহু দেবি মিথিলেসি।
কো বিবেকনিধি বল্লভহি তুম্হহি সকই উপদেসি ॥ ২৮৩ ॥
ৰানি ৰায সন অৱসৰু পাঈ। অপনী ভাঁতি কহব সমুঝাঈ ॥
ৰখিঅহিং লখনু ভৰতু গবনহিং বন। জৌং যহ মত মানৈ মহীপ মন ॥
তৌ ভল জতনু কৰব সুবিচাৰী। মোৰেং সৌচু ভৰত কৰ ভাৰী ॥
গূঢ সনেহ ভৰত মন মাহী। ৰহেং নীক মোহি লাগত নাহীং ॥
লখি সুভাউ সুনি সৰল সুবানী। সব ভই মগন কৰুন ৰস ৰানী ॥
নভ প্ৰসূন ঝৰি ধন্য ধন্য ধুনি। সিথিল সনেহঁ সিদ্ধ জোগী মুনি ॥
সবু ৰনিৱাসু বিথকি লখি ৰহেঊ। তব ধৰি ধীৰ সুমিত্ৰাঁ কহেঊ ॥
দেবি দংড জুগ জামিনি বীতী। ৰাম মাতু সুনী উঠী সপ্ৰীতী ॥
দো. বেগি পাউ ধাৰিঅ থলহি কহ সনেহঁ সতিভায।
হমৰেং তৌ অব ঈস গতি কে মিথিলেস সহায ॥ ২৮৪ ॥
লখি সনেহ সুনি বচন বিনীতা। জনকপ্ৰিযা গহ পায পুনীতা ॥
দেবি উচিত অসি বিনয তুম্হাৰী। দসৰথ ঘৰিনি ৰাম মহতাৰী ॥
প্ৰভু অপনে নীচহু আদৰহীং। অগিনি ধূম গিৰি সিৰ তিনু ধৰহীং ॥
সেৱকু ৰাউ কৰম মন বানী। সদা সহায মহেসু ভৱানী ॥
ৰউৰে অংগ জোগু জগ কো হৈ। দীপ সহায কি দিনকৰ সোহৈ ॥
ৰামু জাই বনু কৰি সুৰ কাজূ। অচল অৱধপুৰ কৰিহহিং ৰাজূ ॥
অমৰ নাগ নৰ ৰাম বাহুবল। সুখ বসিহহিং অপনেং অপনে থল ॥
যহ সব জাগবলিক কহি ৰাখা। দেবি ন হোই মুধা মুনি ভাষা ॥
দো. অস কহি পগ পৰি পেম অতি সিয হিত বিনয সুনাই ॥
সিয সমেত সিযমাতু তব চলী সুআযসু পাই ॥ ২৮৫ ॥
প্ৰিয পৰিজনহি মিলী বৈদেহী। জো জেহি জোগু ভাঁতি তেহি তেহী ॥
তাপস বেষ জানকী দেখী। ভা সবু বিকল বিষাদ বিসেষী ॥
জনক ৰাম গুৰ আযসু পাঈ। চলে থলহি সিয দেখী আঈ ॥
লীন্হি লাই উৰ জনক জানকী। পাহুন পাৱন পেম প্ৰান কী ॥
উৰ উমগেউ অংবুধি অনুৰাগূ। ভযউ ভূপ মনু মনহুঁ পযাগূ ॥
সিয সনেহ বটু বাঢত জোহা। তা পৰ ৰাম পেম সিসু সোহা ॥
চিৰজীৱী মুনি গ্যান বিকল জনু। বূডত লহেউ বাল অৱলংবনু ॥
মোহ মগন মতি নহিং বিদেহ কী। মহিমা সিয ৰঘুবৰ সনেহ কী ॥
দো. সিয পিতু মাতু সনেহ বস বিকল ন সকী সঁভাৰি।
ধৰনিসুতাঁ ধীৰজু ধৰেউ সমউ সুধৰমু বিচাৰি ॥ ২৮৬ ॥
তাপস বেষ জনক সিয দেখী। ভযউ পেমু পৰিতোষু বিসেষী ॥
পুত্ৰি পৱিত্ৰ কিএ কুল দোঊ। সুজস ধৱল জগু কহ সবু কোঊ ॥
জিতি সুৰসৰি কীৰতি সৰি তোৰী। গৱনু কীন্হ বিধি অংড কৰোৰী ॥
গংগ অৱনি থল তীনি বডেৰে। এহিং কিএ সাধু সমাজ ঘনেৰে ॥
পিতু কহ সত্য সনেহঁ সুবানী। সীয সকুচ মহুঁ মনহুঁ সমানী ॥
পুনি পিতু মাতু লীন্হ উৰ লাঈ। সিখ আসিষ হিত দীন্হি সুহাঈ ॥
কহতি ন সীয সকুচি মন মাহীং। ইহাঁ বসব ৰজনীং ভল নাহীং ॥
লখি ৰুখ ৰানি জনাযউ ৰাঊ। হৃদযঁ সৰাহত সীলু সুভাঊ ॥
দো. বাৰ বাৰ মিলি ভেংট সিয বিদা কীন্হ সনমানি।
কহী সময সিৰ ভৰত গতি ৰানি সুবানি সযানি ॥ ২৮৭ ॥
সুনি ভূপাল ভৰত ব্যৱহাৰূ। সোন সুগংধ সুধা সসি সাৰূ ॥
মূদে সজল নযন পুলকে তন। সুজসু সৰাহন লগে মুদিত মন ॥
সাৱধান সুনু সুমুখি সুলোচনি। ভৰত কথা ভৱ বংধ বিমোচনি ॥
ধৰম ৰাজনয ব্ৰহ্মবিচাৰূ। ইহাঁ জথামতি মোৰ প্ৰচাৰূ ॥
সো মতি মোৰি ভৰত মহিমাহী। কহৈ কাহ ছলি ছুঅতি ন ছাঁহী ॥
বিধি গনপতি অহিপতি সিৱ সাৰদ। কবি কোবিদ বুধ বুদ্ধি বিসাৰদ ॥
ভৰত চৰিত কীৰতি কৰতূতী। ধৰম সীল গুন বিমল বিভূতী ॥
সমুঝত সুনত সুখদ সব কাহূ। সুচি সুৰসৰি ৰুচি নিদৰ সুধাহূ ॥
দো. নিৰৱধি গুন নিৰুপম পুৰুষু ভৰতু ভৰত সম জানি।
কহিঅ সুমেৰু কি সেৰ সম কবিকুল মতি সকুচানি ॥ ২৮৮ ॥
অগম সবহি বৰনত বৰবৰনী। জিমি জলহীন মীন গমু ধৰনী ॥
ভৰত অমিত মহিমা সুনু ৰানী। জানহিং ৰামু ন সকহিং বখানী ॥
বৰনি সপ্ৰেম ভৰত অনুভাঊ। তিয জিয কী ৰুচি লখি কহ ৰাঊ ॥
বহুৰহিং লখনু ভৰতু বন জাহীং। সব কৰ ভল সব কে মন মাহীং ॥
দেবি পৰংতু ভৰত ৰঘুবৰ কী। প্ৰীতি প্ৰতীতি জাই নহিং তৰকী ॥
ভৰতু অৱধি সনেহ মমতা কী। জদ্যপি ৰামু সীম সমতা কী ॥
পৰমাৰথ স্ৱাৰথ সুখ সাৰে। ভৰত ন সপনেহুঁ মনহুঁ নিহাৰে ॥
সাধন সিদ্ধ ৰাম পগ নেহূ ॥ মোহি লখি পৰত ভৰত মত এহূ ॥
দো. ভোৰেহুঁ ভৰত ন পেলিহহিং মনসহুঁ ৰাম ৰজাই।
কৰিঅ ন সোচু সনেহ বস কহেউ ভূপ বিলখাই ॥ ২৮৯ ॥
ৰাম ভৰত গুন গনত সপ্ৰীতী। নিসি দংপতিহি পলক সম বীতী ॥
ৰাজ সমাজ প্ৰাত জুগ জাগে। ন্হাই ন্হাই সুৰ পূজন লাগে ॥
গে নহাই গুৰ পহীং ৰঘুৰাঈ। বংদি চৰন বোলে ৰুখ পাঈ ॥
নাথ ভৰতু পুৰজন মহতাৰী। সোক বিকল বনবাস দুখাৰী ॥
সহিত সমাজ ৰাউ মিথিলেসূ। বহুত দিৱস ভএ সহত কলেসূ ॥
উচিত হোই সোই কীজিঅ নাথা। হিত সবহী কৰ ৰৌৰেং হাথা ॥
অস কহি অতি সকুচে ৰঘুৰাঊ। মুনি পুলকে লখি সীলু সুভাঊ ॥
তুম্হ বিনু ৰাম সকল সুখ সাজা। নৰক সৰিস দুহু ৰাজ সমাজা ॥
দো. প্ৰান প্ৰান কে জীৱ কে জিৱ সুখ কে সুখ ৰাম।
তুম্হ তজি তাত সোহাত গৃহ জিন্হহি তিন্হহিং বিধি বাম ॥ ২৯০ ॥
সো সুখু কৰমু ধৰমু জৰি জাঊ। জহঁ ন ৰাম পদ পংকজ ভাঊ ॥
জোগু কুজোগু গ্যানু অগ্যানূ। জহঁ নহিং ৰাম পেম পৰধানূ ॥
তুম্হ বিনু দুখী সুখী তুম্হ তেহীং। তুম্হ জানহু জিয জো জেহি কেহীং ॥
ৰাউৰ আযসু সিৰ সবহী কেং। বিদিত কৃপালহি গতি সব নীকেং ॥
আপু আশ্ৰমহি ধাৰিঅ পাঊ। ভযউ সনেহ সিথিল মুনিৰাঊ ॥
কৰি প্ৰনাম তব ৰামু সিধাএ। ৰিষি ধৰি ধীৰ জনক পহিং আএ ॥
ৰাম বচন গুৰু নৃপহি সুনাএ। সীল সনেহ সুভাযঁ সুহাএ ॥
মহাৰাজ অব কীজিঅ সোঈ। সব কৰ ধৰম সহিত হিত হোঈ।
দো. গ্যান নিধান সুজান সুচি ধৰম ধীৰ নৰপাল।
তুম্হ বিনু অসমংজস সমন কো সমৰথ এহি কাল ॥ ২৯১ ॥
সুনি মুনি বচন জনক অনুৰাগে। লখি গতি গ্যানু বিৰাগু বিৰাগে ॥
সিথিল সনেহঁ গুনত মন মাহীং। আএ ইহাঁ কীন্হ ভল নাহী ॥
ৰামহি ৰাযঁ কহেউ বন জানা। কীন্হ আপু প্ৰিয প্ৰেম প্ৰৱানা ॥
হম অব বন তেং বনহি পঠাঈ। প্ৰমুদিত ফিৰব বিবেক বডাঈ ॥
তাপস মুনি মহিসুৰ সুনি দেখী। ভএ প্ৰেম বস বিকল বিসেষী ॥
সমউ সমুঝি ধৰি ধীৰজু ৰাজা। চলে ভৰত পহিং সহিত সমাজা ॥
ভৰত আই আগেং ভই লীন্হে। অৱসৰ সৰিস সুআসন দীন্হে ॥
তাত ভৰত কহ তেৰহুতি ৰাঊ। তুম্হহি বিদিত ৰঘুবীৰ সুভাঊ ॥
দো. ৰাম সত্যব্ৰত ধৰম ৰত সব কৰ সীলু সনেহু ॥
সংকট সহত সকোচ বস কহিঅ জো আযসু দেহু ॥ ২৯২ ॥
সুনি তন পুলকি নযন ভৰি বাৰী। বোলে ভৰতু ধীৰ ধৰি ভাৰী ॥
প্ৰভু প্ৰিয পূজ্য পিতা সম আপূ। কুলগুৰু সম হিত মায ন বাপূ ॥
কৌসিকাদি মুনি সচিৱ সমাজূ। গ্যান অংবুনিধি আপুনু আজূ ॥
সিসু সেৱক আযসু অনুগামী। জানি মোহি সিখ দেইঅ স্ৱামী ॥
এহিং সমাজ থল বূঝব ৰাউৰ। মৌন মলিন মৈং বোলব বাউৰ ॥
ছোটে বদন কহউঁ বডি বাতা। ছমব তাত লখি বাম বিধাতা ॥
আগম নিগম প্ৰসিদ্ধ পুৰানা। সেৱাধৰমু কঠিন জগু জানা ॥
স্ৱামি ধৰম স্ৱাৰথহি বিৰোধূ। বৈৰু অংধ প্ৰেমহি ন প্ৰবোধূ ॥
দো. ৰাখি ৰাম ৰুখ ধৰমু ব্ৰতু পৰাধীন মোহি জানি।
সব কেং সংমত সৰ্ব হিত কৰিঅ পেমু পহিচানি ॥ ২৯৩ ॥
ভৰত বচন সুনি দেখি সুভাঊ। সহিত সমাজ সৰাহত ৰাঊ ॥
সুগম অগম মৃদু মংজু কঠোৰে। অৰথু অমিত অতি আখৰ থোৰে ॥
জ্যৌ মুখ মুকুৰ মুকুৰু নিজ পানী। গহি ন জাই অস অদভুত বানী ॥
ভূপ ভৰত মুনি সহিত সমাজূ। গে জহঁ বিবুধ কুমুদ দ্ৱিজৰাজূ ॥
সুনি সুধি সোচ বিকল সব লোগা। মনহুঁ মীনগন নৱ জল জোগা ॥
দেৱঁ প্ৰথম কুলগুৰ গতি দেখী। নিৰখি বিদেহ সনেহ বিসেষী ॥
ৰাম ভগতিময ভৰতু নিহাৰে। সুৰ স্ৱাৰথী হহৰি হিযঁ হাৰে ॥
সব কোউ ৰাম পেমময পেখা। ভউ অলেখ সোচ বস লেখা ॥
দো. ৰামু সনেহ সকোচ বস কহ সসোচ সুৰৰাজ।
ৰচহু প্ৰপংচহি পংচ মিলি নাহিং ত ভযউ অকাজু ॥ ২৯৪ ॥
সুৰন্হ সুমিৰি সাৰদা সৰাহী। দেবি দেৱ সৰনাগত পাহী ॥
ফেৰি ভৰত মতি কৰি নিজ মাযা। পালু বিবুধ কুল কৰি ছল ছাযা ॥
বিবুধ বিনয সুনি দেবি সযানী। বোলী সুৰ স্ৱাৰথ জড জানী ॥
মো সন কহহু ভৰত মতি ফেৰূ। লোচন সহস ন সূঝ সুমেৰূ ॥
বিধি হৰি হৰ মাযা বডি ভাৰী। সোউ ন ভৰত মতি সকই নিহাৰী ॥
সো মতি মোহি কহত কৰু ভোৰী। চংদিনি কৰ কি চংডকৰ চোৰী ॥
ভৰত হৃদযঁ সিয ৰাম নিৱাসূ। তহঁ কি তিমিৰ জহঁ তৰনি প্ৰকাসূ ॥
অস কহি সাৰদ গই বিধি লোকা। বিবুধ বিকল নিসি মানহুঁ কোকা ॥
দো. সুৰ স্ৱাৰথী মলীন মন কীন্হ কুমংত্ৰ কুঠাটু ॥
ৰচি প্ৰপংচ মাযা প্ৰবল ভয ভ্ৰম অৰতি উচাটু ॥ ২৯৫ ॥
কৰি কুচালি সোচত সুৰৰাজূ। ভৰত হাথ সবু কাজু অকাজূ ॥
গএ জনকু ৰঘুনাথ সমীপা। সনমানে সব ৰবিকুল দীপা ॥
সময সমাজ ধৰম অবিৰোধা। বোলে তব ৰঘুবংস পুৰোধা ॥
জনক ভৰত সংবাদু সুনাঈ। ভৰত কহাউতি কহী সুহাঈ ॥
তাত ৰাম জস আযসু দেহূ। সো সবু কৰৈ মোৰ মত এহূ ॥
সুনি ৰঘুনাথ জোৰি জুগ পানী। বোলে সত্য সৰল মৃদু বানী ॥
বিদ্যমান আপুনি মিথিলেসূ। মোৰ কহব সব ভাঁতি ভদেসূ ॥
ৰাউৰ ৰায ৰজাযসু হোঈ। ৰাউৰি সপথ সহী সিৰ সোঈ ॥
দো. ৰাম সপথ সুনি মুনি জনকু সকুচে সভা সমেত।
সকল বিলোকত ভৰত মুখু বনই ন উতৰু দেত ॥ ২৯৬ ॥
সভা সকুচ বস ভৰত নিহাৰী। ৰামবংধু ধৰি ধীৰজু ভাৰী ॥
কুসমউ দেখি সনেহু সঁভাৰা। বঢত বিংধি জিমি ঘটজ নিৱাৰা ॥
সোক কনকলোচন মতি ছোনী। হৰী বিমল গুন গন জগজোনী ॥
ভৰত বিবেক বৰাহঁ বিসালা। অনাযাস উধৰী তেহি কালা ॥
কৰি প্ৰনামু সব কহঁ কৰ জোৰে। ৰামু ৰাউ গুৰ সাধু নিহোৰে ॥
ছমব আজু অতি অনুচিত মোৰা। কহউঁ বদন মৃদু বচন কঠোৰা ॥
হিযঁ সুমিৰী সাৰদা সুহাঈ। মানস তেং মুখ পংকজ আঈ ॥
বিমল বিবেক ধৰম নয সালী। ভৰত ভাৰতী মংজু মৰালী ॥
দো. নিৰখি বিবেক বিলোচনন্হি সিথিল সনেহঁ সমাজু।
কৰি প্ৰনামু বোলে ভৰতু সুমিৰি সীয ৰঘুৰাজু ॥ ২৯৭ ॥
প্ৰভু পিতু মাতু সুহ্ৰদ গুৰ স্ৱামী। পূজ্য পৰম হিত অতংৰজামী ॥
সৰল সুসাহিবু সীল নিধানূ। প্ৰনতপাল সৰ্বগ্য সুজানূ ॥
সমৰথ সৰনাগত হিতকাৰী। গুনগাহকু অৱগুন অঘ হাৰী ॥
স্ৱামি গোসাঁইহি সৰিস গোসাঈ। মোহি সমান মৈং সাইঁ দোহাঈ ॥
প্ৰভু পিতু বচন মোহ বস পেলী। আযউঁ ইহাঁ সমাজু সকেলী ॥
জগ ভল পোচ ঊঁচ অৰু নীচূ। অমিঅ অমৰপদ মাহুৰু মীচূ ॥
ৰাম ৰজাই মেট মন মাহীং। দেখা সুনা কতহুঁ কোউ নাহীং ॥
সো মৈং সব বিধি কীন্হি ঢিঠাঈ। প্ৰভু মানী সনেহ সেৱকাঈ ॥
দো. কৃপাঁ ভলাঈ আপনী নাথ কীন্হ ভল মোৰ।
দূষন ভে ভূষন সৰিস সুজসু চাৰু চহু ওৰ ॥ ২৯৮ ॥
ৰাউৰি ৰীতি সুবানি বডাঈ। জগত বিদিত নিগমাগম গাঈ ॥
কূৰ কুটিল খল কুমতি কলংকী। নীচ নিসীল নিৰীস নিসংকী ॥
তেউ সুনি সৰন সামুহেং আএ। সকৃত প্ৰনামু কিহেং অপনাএ ॥
দেখি দোষ কবহুঁ ন উৰ আনে। সুনি গুন সাধু সমাজ বখানে ॥
কো সাহিব সেৱকহি নেৱাজী। আপু সমাজ সাজ সব সাজী ॥
নিজ কৰতূতি ন সমুঝিঅ সপনেং। সেৱক সকুচ সোচু উৰ অপনেং ॥
সো গোসাইঁ নহি দূসৰ কোপী। ভুজা উঠাই কহউঁ পন ৰোপী ॥
পসু নাচত সুক পাঠ প্ৰবীনা। গুন গতি নট পাঠক আধীনা ॥
দো. যোং সুধাৰি সনমানি জন কিএ সাধু সিৰমোৰ।
কো কৃপাল বিনু পালিহৈ বিৰিদাৱলি বৰজোৰ ॥ ২৯৯ ॥
সোক সনেহঁ কি বাল সুভাএঁ। আযউঁ লাই ৰজাযসু বাএঁ ॥
তবহুঁ কৃপাল হেৰি নিজ ওৰা। সবহি ভাঁতি ভল মানেউ মোৰা ॥
দেখেউঁ পায সুমংগল মূলা। জানেউঁ স্ৱামি সহজ অনুকূলা ॥
বডেং সমাজ বিলোকেউঁ ভাগূ। বডীং চূক সাহিব অনুৰাগূ ॥
কৃপা অনুগ্ৰহ অংগু অঘাঈ। কীন্হি কৃপানিধি সব অধিকাঈ ॥
ৰাখা মোৰ দুলাৰ গোসাঈং। অপনেং সীল সুভাযঁ ভলাঈং ॥
নাথ নিপট মৈং কীন্হি ঢিঠাঈ। স্ৱামি সমাজ সকোচ বিহাঈ ॥
অবিনয বিনয জথাৰুচি বানী। ছমিহি দেউ অতি আৰতি জানী ॥
দো. সুহ্ৰদ সুজান সুসাহিবহি বহুত কহব বডি খোৰি।
আযসু দেইঅ দেৱ অব সবই সুধাৰী মোৰি ॥ ৩০০ ॥
প্ৰভু পদ পদুম পৰাগ দোহাঈ। সত্য সুকৃত সুখ সীৱঁ সুহাঈ ॥
সো কৰি কহউঁ হিএ অপনে কী। ৰুচি জাগত সোৱত সপনে কী ॥
সহজ সনেহঁ স্ৱামি সেৱকাঈ। স্ৱাৰথ ছল ফল চাৰি বিহাঈ ॥
অগ্যা সম ন সুসাহিব সেৱা। সো প্ৰসাদু জন পাৱৈ দেৱা ॥
অস কহি প্ৰেম বিবস ভএ ভাৰী। পুলক সৰীৰ বিলোচন বাৰী ॥
প্ৰভু পদ কমল গহে অকুলাঈ। সমউ সনেহু ন সো কহি জাঈ ॥
কৃপাসিংধু সনমানি সুবানী। বৈঠাএ সমীপ গহি পানী ॥
ভৰত বিনয সুনি দেখি সুভাঊ। সিথিল সনেহঁ সভা ৰঘুৰাঊ ॥
ছং. ৰঘুৰাউ সিথিল সনেহঁ সাধু সমাজ মুনি মিথিলা ধনী।
মন মহুঁ সৰাহত ভৰত ভাযপ ভগতি কী মহিমা ঘনী ॥
ভৰতহি প্ৰসংসত বিবুধ বৰষত সুমন মানস মলিন সে।
তুলসী বিকল সব লোগ সুনি সকুচে নিসাগম নলিন সে ॥
সো. দেখি দুখাৰী দীন দুহু সমাজ নৰ নাৰি সব।
মঘৱা মহা মলীন মুএ মাৰি মংগল চহত ॥ ৩০১ ॥
কপট কুচালি সীৱঁ সুৰৰাজূ। পৰ অকাজ প্ৰিয আপন কাজূ ॥
কাক সমান পাকৰিপু ৰীতী। ছলী মলীন কতহুঁ ন প্ৰতীতী ॥
প্ৰথম কুমত কৰি কপটু সঁকেলা। সো উচাটু সব কেং সিৰ মেলা ॥
সুৰমাযাঁ সব লোগ বিমোহে। ৰাম প্ৰেম অতিসয ন বিছোহে ॥
ভয উচাট বস মন থিৰ নাহীং। ছন বন ৰুচি ছন সদন সোহাহীং ॥
দুবিধ মনোগতি প্ৰজা দুখাৰী। সৰিত সিংধু সংগম জনু বাৰী ॥
দুচিত কতহুঁ পৰিতোষু ন লহহীং। এক এক সন মৰমু ন কহহীং ॥
লখি হিযঁ হঁসি কহ কৃপানিধানূ। সৰিস স্ৱান মঘৱান জুবানূ ॥
দো. ভৰতু জনকু মুনিজন সচিৱ সাধু সচেত বিহাই।
লাগি দেৱমাযা সবহি জথাজোগু জনু পাই ॥ ৩০২ ॥
কৃপাসিংধু লখি লোগ দুখাৰে। নিজ সনেহঁ সুৰপতি ছল ভাৰে ॥
সভা ৰাউ গুৰ মহিসুৰ মংত্ৰী। ভৰত ভগতি সব কৈ মতি জংত্ৰী ॥
ৰামহি চিতৱত চিত্ৰ লিখে সে। সকুচত বোলত বচন সিখে সে ॥
ভৰত প্ৰীতি নতি বিনয বডাঈ। সুনত সুখদ বৰনত কঠিনাঈ ॥
জাসু বিলোকি ভগতি লৱলেসূ। প্ৰেম মগন মুনিগন মিথিলেসূ ॥
মহিমা তাসু কহৈ কিমি তুলসী। ভগতি সুভাযঁ সুমতি হিযঁ হুলসী ॥
আপু ছোটি মহিমা বডি জানী। কবিকুল কানি মানি সকুচানী ॥
কহি ন সকতি গুন ৰুচি অধিকাঈ। মতি গতি বাল বচন কী নাঈ ॥
দো. ভৰত বিমল জসু বিমল বিধু সুমতি চকোৰকুমাৰি।
উদিত বিমল জন হৃদয নভ একটক ৰহী নিহাৰি ॥ ৩০৩ ॥
ভৰত সুভাউ ন সুগম নিগমহূঁ। লঘু মতি চাপলতা কবি ছমহূঁ ॥
কহত সুনত সতি ভাউ ভৰত কো। সীয ৰাম পদ হোই ন ৰত কো ॥
সুমিৰত ভৰতহি প্ৰেমু ৰাম কো। জেহি ন সুলভ তেহি সৰিস বাম কো ॥
দেখি দযাল দসা সবহী কী। ৰাম সুজান জানি জন জী কী ॥
ধৰম ধুৰীন ধীৰ নয নাগৰ। সত্য সনেহ সীল সুখ সাগৰ ॥
দেসু কাল লখি সমউ সমাজূ। নীতি প্ৰীতি পালক ৰঘুৰাজূ ॥
বোলে বচন বানি সৰবসু সে। হিত পৰিনাম সুনত সসি ৰসু সে ॥
তাত ভৰত তুম্হ ধৰম ধুৰীনা। লোক বেদ বিদ প্ৰেম প্ৰবীনা ॥
দো. কৰম বচন মানস বিমল তুম্হ সমান তুম্হ তাত।
গুৰ সমাজ লঘু বংধু গুন কুসমযঁ কিমি কহি জাত ॥ ৩০৪ ॥
জানহু তাত তৰনি কুল ৰীতী। সত্যসংধ পিতু কীৰতি প্ৰীতী ॥
সমউ সমাজু লাজ গুৰুজন কী। উদাসীন হিত অনহিত মন কী ॥
তুম্হহি বিদিত সবহী কৰ কৰমূ। আপন মোৰ পৰম হিত ধৰমূ ॥
মোহি সব ভাঁতি ভৰোস তুম্হাৰা। তদপি কহউঁ অৱসৰ অনুসাৰা ॥
তাত তাত বিনু বাত হমাৰী। কেৱল গুৰুকুল কৃপাঁ সঁভাৰী ॥
নতৰু প্ৰজা পৰিজন পৰিৱাৰূ। হমহি সহিত সবু হোত খুআৰূ ॥
জৌং বিনু অৱসৰ অথৱঁ দিনেসূ। জগ কেহি কহহু ন হোই কলেসূ ॥
তস উতপাতু তাত বিধি কীন্হা। মুনি মিথিলেস ৰাখি সবু লীন্হা ॥
দো. ৰাজ কাজ সব লাজ পতি ধৰম ধৰনি ধন ধাম।
গুৰ প্ৰভাউ পালিহি সবহি ভল হোইহি পৰিনাম ॥ ৩০৫ ॥
সহিত সমাজ তুম্হাৰ হমাৰা। ঘৰ বন গুৰ প্ৰসাদ ৰখৱাৰা ॥
মাতু পিতা গুৰ স্ৱামি নিদেসূ। সকল ধৰম ধৰনীধৰ সেসূ ॥
সো তুম্হ কৰহু কৰাৱহু মোহূ। তাত তৰনিকুল পালক হোহূ ॥
সাধক এক সকল সিধি দেনী। কীৰতি সুগতি ভূতিময বেনী ॥
সো বিচাৰি সহি সংকটু ভাৰী। কৰহু প্ৰজা পৰিৱাৰু সুখাৰী ॥
বাঁটী বিপতি সবহিং মোহি ভাঈ। তুম্হহি অৱধি ভৰি বডি কঠিনাঈ ॥
জানি তুম্হহি মৃদু কহউঁ কঠোৰা। কুসমযঁ তাত ন অনুচিত মোৰা ॥
হোহিং কুঠাযঁ সুবংধু সুহাএ। ওডিঅহিং হাথ অসনিহু কে ঘাএ ॥
দো. সেৱক কৰ পদ নযন সে মুখ সো সাহিবু হোই।
তুলসী প্ৰীতি কি ৰীতি সুনি সুকবি সৰাহহিং সোই ॥ ৩০৬ ॥
সভা সকল সুনি ৰঘুবৰ বানী। প্ৰেম পযোধি অমিঅ জনু সানী ॥
সিথিল সমাজ সনেহ সমাধী। দেখি দসা চুপ সাৰদ সাধী ॥
ভৰতহি ভযউ পৰম সংতোষূ। সনমুখ স্ৱামি বিমুখ দুখ দোষূ ॥
মুখ প্ৰসন্ন মন মিটা বিষাদূ। ভা জনু গূঁগেহি গিৰা প্ৰসাদূ ॥
কীন্হ সপ্ৰেম প্ৰনামু বহোৰী। বোলে পানি পংকৰুহ জোৰী ॥
নাথ ভযউ সুখু সাথ গএ কো। লহেউঁ লাহু জগ জনমু ভএ কো ॥
অব কৃপাল জস আযসু হোঈ। কৰৌং সীস ধৰি সাদৰ সোঈ ॥
সো অৱলংব দেৱ মোহি দেঈ। অৱধি পাৰু পাৱৌং জেহি সেঈ ॥
দো. দেৱ দেৱ অভিষেক হিত গুৰ অনুসাসনু পাই।
আনেউঁ সব তীৰথ সলিলু তেহি কহঁ কাহ ৰজাই ॥ ৩০৭ ॥
একু মনোৰথু বড মন মাহীং। সভযঁ সকোচ জাত কহি নাহীং ॥
কহহু তাত প্ৰভু আযসু পাঈ। বোলে বানি সনেহ সুহাঈ ॥
চিত্ৰকূট সুচি থল তীৰথ বন। খগ মৃগ সৰ সৰি নিৰ্ঝৰ গিৰিগন ॥
প্ৰভু পদ অংকিত অৱনি বিসেষী। আযসু হোই ত আৱৌং দেখী ॥
অৱসি অত্ৰি আযসু সিৰ ধৰহূ। তাত বিগতভয কানন চৰহূ ॥
মুনি প্ৰসাদ বনু মংগল দাতা। পাৱন পৰম সুহাৱন ভ্ৰাতা ॥
ৰিষিনাযকু জহঁ আযসু দেহীং। ৰাখেহু তীৰথ জলু থল তেহীং ॥
সুনি প্ৰভু বচন ভৰত সুখ পাৱা। মুনি পদ কমল মুদিত সিৰু নাৱা ॥
দো. ভৰত ৰাম সংবাদু সুনি সকল সুমংগল মূল।
সুৰ স্ৱাৰথী সৰাহি কুল বৰষত সুৰতৰু ফূল ॥ ৩০৮ ॥
ধন্য ভৰত জয ৰাম গোসাঈং। কহত দেৱ হৰষত বৰিআঈ।
মুনি মিথিলেস সভাঁ সব কাহূ। ভৰত বচন সুনি ভযউ উছাহূ ॥
ভৰত ৰাম গুন গ্ৰাম সনেহূ। পুলকি প্ৰসংসত ৰাউ বিদেহূ ॥
সেৱক স্ৱামি সুভাউ সুহাৱন। নেমু পেমু অতি পাৱন পাৱন ॥
মতি অনুসাৰ সৰাহন লাগে। সচিৱ সভাসদ সব অনুৰাগে ॥
সুনি সুনি ৰাম ভৰত সংবাদূ। দুহু সমাজ হিযঁ হৰষু বিষাদূ ॥
ৰাম মাতু দুখু সুখু সম জানী। কহি গুন ৰাম প্ৰবোধীং ৰানী ॥
এক কহহিং ৰঘুবীৰ বডাঈ। এক সৰাহত ভৰত ভলাঈ ॥
দো. অত্ৰি কহেউ তব ভৰত সন সৈল সমীপ সুকূপ।
ৰাখিঅ তীৰথ তোয তহঁ পাৱন অমিঅ অনূপ ॥ ৩০৯ ॥
ভৰত অত্ৰি অনুসাসন পাঈ। জল ভাজন সব দিএ চলাঈ ॥
সানুজ আপু অত্ৰি মুনি সাধূ। সহিত গএ জহঁ কূপ অগাধূ ॥
পাৱন পাথ পুন্যথল ৰাখা। প্ৰমুদিত প্ৰেম অত্ৰি অস ভাষা ॥
তাত অনাদি সিদ্ধ থল এহূ। লোপেউ কাল বিদিত নহিং কেহূ ॥
তব সেৱকন্হ সৰস থলু দেখা। কিন্হ সুজল হিত কূপ বিসেষা ॥
বিধি বস ভযউ বিস্ৱ উপকাৰূ। সুগম অগম অতি ধৰম বিচাৰূ ॥
ভৰতকূপ অব কহিহহিং লোগা। অতি পাৱন তীৰথ জল জোগা ॥
প্ৰেম সনেম নিমজ্জত প্ৰানী। হোইহহিং বিমল কৰম মন বানী ॥
দো. কহত কূপ মহিমা সকল গএ জহাঁ ৰঘুৰাউ।
অত্ৰি সুনাযউ ৰঘুবৰহি তীৰথ পুন্য প্ৰভাউ ॥ ৩১০ ॥
কহত ধৰম ইতিহাস সপ্ৰীতী। ভযউ ভোৰু নিসি সো সুখ বীতী ॥
নিত্য নিবাহি ভৰত দোউ ভাঈ। ৰাম অত্ৰি গুৰ আযসু পাঈ ॥
সহিত সমাজ সাজ সব সাদেং। চলে ৰাম বন অটন পযাদেং ॥
কোমল চৰন চলত বিনু পনহীং। ভই মৃদু ভূমি সকুচি মন মনহীং ॥
কুস কংটক কাঁকৰীং কুৰাঈং। কটুক কঠোৰ কুবস্তু দুৰাঈং ॥
মহি মংজুল মৃদু মাৰগ কীন্হে। বহত সমীৰ ত্ৰিবিধ সুখ লীন্হে ॥
সুমন বৰষি সুৰ ঘন কৰি ছাহীং। বিটপ ফূলি ফলি তৃন মৃদুতাহীং ॥
মৃগ বিলোকি খগ বোলি সুবানী। সেৱহিং সকল ৰাম প্ৰিয জানী ॥
দো. সুলভ সিদ্ধি সব প্ৰাকৃতহু ৰাম কহত জমুহাত।
ৰাম প্ৰান প্ৰিয ভৰত কহুঁ যহ ন হোই বডি বাত ॥ ৩১১ ॥
এহি বিধি ভৰতু ফিৰত বন মাহীং। নেমু প্ৰেমু লখি মুনি সকুচাহীং ॥
পুন্য জলাশ্ৰয ভূমি বিভাগা। খগ মৃগ তৰু তৃন গিৰি বন বাগা ॥
চাৰু বিচিত্ৰ পবিত্ৰ বিসেষী। বূঝত ভৰতু দিব্য সব দেখী ॥
সুনি মন মুদিত কহত ৰিষিৰাঊ। হেতু নাম গুন পুন্য প্ৰভাঊ ॥
কতহুঁ নিমজ্জন কতহুঁ প্ৰনামা। কতহুঁ বিলোকত মন অভিৰামা ॥
কতহুঁ বৈঠি মুনি আযসু পাঈ। সুমিৰত সীয সহিত দোউ ভাঈ ॥
দেখি সুভাউ সনেহু সুসেৱা। দেহিং অসীস মুদিত বনদেৱা ॥
ফিৰহিং গএঁ দিনু পহৰ অঢাঈ। প্ৰভু পদ কমল বিলোকহিং আঈ ॥
দো. দেখে থল তীৰথ সকল ভৰত পাঁচ দিন মাঝ।
কহত সুনত হৰি হৰ সুজসু গযউ দিৱসু ভই সাঁঝ ॥ ৩১২ ॥
ভোৰ ন্হাই সবু জুৰা সমাজূ। ভৰত ভূমিসুৰ তেৰহুতি ৰাজূ ॥
ভল দিন আজু জানি মন মাহীং। ৰামু কৃপাল কহত সকুচাহীং ॥
গুৰ নৃপ ভৰত সভা অৱলোকী। সকুচি ৰাম ফিৰি অৱনি বিলোকী ॥
সীল সৰাহি সভা সব সোচী। কহুঁ ন ৰাম সম স্ৱামি সঁকোচী ॥
ভৰত সুজান ৰাম ৰুখ দেখী। উঠি সপ্ৰেম ধৰি ধীৰ বিসেষী ॥
কৰি দংডৱত কহত কৰ জোৰী। ৰাখীং নাথ সকল ৰুচি মোৰী ॥
মোহি লগি সহেউ সবহিং সংতাপূ। বহুত ভাঁতি দুখু পাৱা আপূ ॥
অব গোসাইঁ মোহি দেউ ৰজাঈ। সেৱৌং অৱধ অৱধি ভৰি জাঈ ॥
দো. জেহিং উপায পুনি পায জনু দেখৈ দীনদযাল।
সো সিখ দেইঅ অৱধি লগি কোসলপাল কৃপাল ॥ ৩১৩ ॥
পুৰজন পৰিজন প্ৰজা গোসাঈ। সব সুচি সৰস সনেহঁ সগাঈ ॥
ৰাউৰ বদি ভল ভৱ দুখ দাহূ। প্ৰভু বিনু বাদি পৰম পদ লাহূ ॥
স্ৱামি সুজানু জানি সব হী কী। ৰুচি লালসা ৰহনি জন জী কী ॥
প্ৰনতপালু পালিহি সব কাহূ। দেউ দুহূ দিসি ওৰ নিবাহূ ॥
অস মোহি সব বিধি ভূৰি ভৰোসো। কিএঁ বিচাৰু ন সোচু খৰো সো ॥
আৰতি মোৰ নাথ কৰ ছোহূ। দুহুঁ মিলি কীন্হ ঢীঠু হঠি মোহূ ॥
যহ বড দোষু দূৰি কৰি স্ৱামী। তজি সকোচ সিখইঅ অনুগামী ॥
ভৰত বিনয সুনি সবহিং প্ৰসংসী। খীৰ নীৰ বিবৰন গতি হংসী ॥
দো. দীনবংধু সুনি বংধু কে বচন দীন ছলহীন।
দেস কাল অৱসৰ সৰিস বোলে ৰামু প্ৰবীন ॥ ৩১৪ ॥
তাত তুম্হাৰি মোৰি পৰিজন কী। চিংতা গুৰহি নৃপহি ঘৰ বন কী ॥
মাথে পৰ গুৰ মুনি মিথিলেসূ। হমহি তুম্হহি সপনেহুঁ ন কলেসূ ॥
মোৰ তুম্হাৰ পৰম পুৰুষাৰথু। স্ৱাৰথু সুজসু ধৰমু পৰমাৰথু ॥
পিতু আযসু পালিহিং দুহু ভাঈ। লোক বেদ ভল ভূপ ভলাঈ ॥
গুৰ পিতু মাতু স্ৱামি সিখ পালেং। চলেহুঁ কুমগ পগ পৰহিং ন খালেং ॥
অস বিচাৰি সব সোচ বিহাঈ। পালহু অৱধ অৱধি ভৰি জাঈ ॥
দেসু কোসু পৰিজন পৰিৱাৰূ। গুৰ পদ ৰজহিং লাগ ছৰুভাৰূ ॥
তুম্হ মুনি মাতু সচিৱ সিখ মানী। পালেহু পুহুমি প্ৰজা ৰজধানী ॥
দো. মুখিআ মুখু সো চাহিঐ খান পান কহুঁ এক।
পালই পোষই সকল অঁগ তুলসী সহিত বিবেক ॥ ৩১৫ ॥
ৰাজধৰম সৰবসু এতনোঈ। জিমি মন মাহঁ মনোৰথ গোঈ ॥
বংধু প্ৰবোধু কীন্হ বহু ভাঁতী। বিনু অধাৰ মন তোষু ন সাঁতী ॥
ভৰত সীল গুৰ সচিৱ সমাজূ। সকুচ সনেহ বিবস ৰঘুৰাজূ ॥
প্ৰভু কৰি কৃপা পাঁৱৰীং দীন্হীং। সাদৰ ভৰত সীস ধৰি লীন্হীং ॥
চৰনপীঠ কৰুনানিধান কে। জনু জুগ জামিক প্ৰজা প্ৰান কে ॥
সংপুট ভৰত সনেহ ৰতন কে। আখৰ জুগ জুন জীৱ জতন কে ॥
কুল কপাট কৰ কুসল কৰম কে। বিমল নযন সেৱা সুধৰম কে ॥
ভৰত মুদিত অৱলংব লহে তেং। অস সুখ জস সিয ৰামু ৰহে তেং ॥
দো. মাগেউ বিদা প্ৰনামু কৰি ৰাম লিএ উৰ লাই।
লোগ উচাটে অমৰপতি কুটিল কুঅৱসৰু পাই ॥ ৩১৬ ॥
সো কুচালি সব কহঁ ভই নীকী। অৱধি আস সম জীৱনি জী কী ॥
নতৰু লখন সিয সম বিযোগা। হহৰি মৰত সব লোগ কুৰোগা ॥
ৰামকৃপাঁ অৱৰেব সুধাৰী। বিবুধ ধাৰি ভই গুনদ গোহাৰী ॥
ভেংটত ভুজ ভৰি ভাই ভৰত সো। ৰাম প্ৰেম ৰসু কহি ন পৰত সো ॥
তন মন বচন উমগ অনুৰাগা। ধীৰ ধুৰংধৰ ধীৰজু ত্যাগা ॥
বাৰিজ লোচন মোচত বাৰী। দেখি দসা সুৰ সভা দুখাৰী ॥
মুনিগন গুৰ ধুৰ ধীৰ জনক সে। গ্যান অনল মন কসেং কনক সে ॥
জে বিৰংচি নিৰলেপ উপাএ। পদুম পত্ৰ জিমি জগ জল জাএ ॥
দো. তেউ বিলোকি ৰঘুবৰ ভৰত প্ৰীতি অনূপ অপাৰ।
ভএ মগন মন তন বচন সহিত বিৰাগ বিচাৰ ॥ ৩১৭ ॥
জহাঁ জনক গুৰ মতি ভোৰী। প্ৰাকৃত প্ৰীতি কহত বডি খোৰী ॥
বৰনত ৰঘুবৰ ভৰত বিযোগূ। সুনি কঠোৰ কবি জানিহি লোগূ ॥
সো সকোচ ৰসু অকথ সুবানী। সমউ সনেহু সুমিৰি সকুচানী ॥
ভেংটি ভৰত ৰঘুবৰ সমুঝাএ। পুনি ৰিপুদৱনু হৰষি হিযঁ লাএ ॥
সেৱক সচিৱ ভৰত ৰুখ পাঈ। নিজ নিজ কাজ লগে সব জাঈ ॥
সুনি দাৰুন দুখু দুহূঁ সমাজা। লগে চলন কে সাজন সাজা ॥
প্ৰভু পদ পদুম বংদি দোউ ভাঈ। চলে সীস ধৰি ৰাম ৰজাঈ ॥
মুনি তাপস বনদেৱ নিহোৰী। সব সনমানি বহোৰি বহোৰী ॥
দো. লখনহি ভেংটি প্ৰনামু কৰি সিৰ ধৰি সিয পদ ধূৰি।
চলে সপ্ৰেম অসীস সুনি সকল সুমংগল মূৰি ॥ ৩১৮ ॥
সানুজ ৰাম নৃপহি সিৰ নাঈ। কীন্হি বহুত বিধি বিনয বডাঈ ॥
দেৱ দযা বস বড দুখু পাযউ। সহিত সমাজ কাননহিং আযউ ॥
পুৰ পগু ধাৰিঅ দেই অসীসা। কীন্হ ধীৰ ধৰি গৱনু মহীসা ॥
মুনি মহিদেৱ সাধু সনমানে। বিদা কিএ হৰি হৰ সম জানে ॥
সাসু সমীপ গএ দোউ ভাঈ। ফিৰে বংদি পগ আসিষ পাঈ ॥
কৌসিক বামদেৱ জাবালী। পুৰজন পৰিজন সচিৱ সুচালী ॥
জথা জোগু কৰি বিনয প্ৰনামা। বিদা কিএ সব সানুজ ৰামা ॥
নাৰি পুৰুষ লঘু মধ্য বডেৰে। সব সনমানি কৃপানিধি ফেৰে ॥
দো. ভৰত মাতু পদ বংদি প্ৰভু সুচি সনেহঁ মিলি ভেংটি।
বিদা কীন্হ সজি পালকী সকুচ সোচ সব মেটি ॥ ৩১৯ ॥
পৰিজন মাতু পিতহি মিলি সীতা। ফিৰী প্ৰানপ্ৰিয প্ৰেম পুনীতা ॥
কৰি প্ৰনামু ভেংটী সব সাসূ। প্ৰীতি কহত কবি হিযঁ ন হুলাসূ ॥
সুনি সিখ অভিমত আসিষ পাঈ। ৰহী সীয দুহু প্ৰীতি সমাঈ ॥
ৰঘুপতি পটু পালকীং মগাঈং। কৰি প্ৰবোধু সব মাতু চঢাঈ ॥
বাৰ বাৰ হিলি মিলি দুহু ভাঈ। সম সনেহঁ জননী পহুঁচাঈ ॥
সাজি বাজি গজ বাহন নানা। ভৰত ভূপ দল কীন্হ পযানা ॥
হৃদযঁ ৰামু সিয লখন সমেতা। চলে জাহিং সব লোগ অচেতা ॥
বসহ বাজি গজ পসু হিযঁ হাৰেং। চলে জাহিং পৰবস মন মাৰেং ॥
দো. গুৰ গুৰতিয পদ বংদি প্ৰভু সীতা লখন সমেত।
ফিৰে হৰষ বিসময সহিত আএ পৰন নিকেত ॥ ৩২০ ॥
বিদা কীন্হ সনমানি নিষাদূ। চলেউ হৃদযঁ বড বিৰহ বিষাদূ ॥
কোল কিৰাত ভিল্ল বনচাৰী। ফেৰে ফিৰে জোহাৰি জোহাৰী ॥
প্ৰভু সিয লখন বৈঠি বট ছাহীং। প্ৰিয পৰিজন বিযোগ বিলখাহীং ॥
ভৰত সনেহ সুভাউ সুবানী। প্ৰিযা অনুজ সন কহত বখানী ॥
প্ৰীতি প্ৰতীতি বচন মন কৰনী। শ্ৰীমুখ ৰাম প্ৰেম বস বৰনী ॥
তেহি অৱসৰ খগ মৃগ জল মীনা। চিত্ৰকূট চৰ অচৰ মলীনা ॥
বিবুধ বিলোকি দসা ৰঘুবৰ কী। বৰষি সুমন কহি গতি ঘৰ ঘৰ কী ॥
প্ৰভু প্ৰনামু কৰি দীন্হ ভৰোসো। চলে মুদিত মন ডৰ ন খৰো সো ॥
দো. সানুজ সীয সমেত প্ৰভু ৰাজত পৰন কুটীৰ।
ভগতি গ্যানু বৈৰাগ্য জনু সোহত ধৰেং সৰীৰ ॥ ৩২১ ॥
মুনি মহিসুৰ গুৰ ভৰত ভুআলূ। ৰাম বিৰহঁ সবু সাজু বিহালূ ॥
প্ৰভু গুন গ্ৰাম গনত মন মাহীং। সব চুপচাপ চলে মগ জাহীং ॥
জমুনা উতৰি পাৰ সবু ভযঊ। সো বাসৰু বিনু ভোজন গযঊ ॥
উতৰি দেৱসৰি দূসৰ বাসূ। ৰামসখাঁ সব কীন্হ সুপাসূ ॥
সঈ উতৰি গোমতীং নহাএ। চৌথেং দিৱস অৱধপুৰ আএ।
জনকু ৰহে পুৰ বাসৰ চাৰী। ৰাজ কাজ সব সাজ সঁভাৰী ॥
সৌংপি সচিৱ গুৰ ভৰতহি ৰাজূ। তেৰহুতি চলে সাজি সবু সাজূ ॥
নগৰ নাৰি নৰ গুৰ সিখ মানী। বসে সুখেন ৰাম ৰজধানী ॥
দো. ৰাম দৰস লগি লোগ সব কৰত নেম উপবাস।
তজি তজি ভূষন ভোগ সুখ জিঅত অৱধি কীং আস ॥ ৩২২ ॥
সচিৱ সুসেৱক ভৰত প্ৰবোধে। নিজ নিজ কাজ পাই পাই সিখ ওধে ॥
পুনি সিখ দীন্হ বোলি লঘু ভাঈ। সৌংপী সকল মাতু সেৱকাঈ ॥
ভূসুৰ বোলি ভৰত কৰ জোৰে। কৰি প্ৰনাম বয বিনয নিহোৰে ॥
ঊঁচ নীচ কাৰজু ভল পোচূ। আযসু দেব ন কৰব সঁকোচূ ॥
পৰিজন পুৰজন প্ৰজা বোলাএ। সমাধানু কৰি সুবস বসাএ ॥
সানুজ গে গুৰ গেহঁ বহোৰী। কৰি দংডৱত কহত কৰ জোৰী ॥
আযসু হোই ত ৰহৌং সনেমা। বোলে মুনি তন পুলকি সপেমা ॥
সমুঝৱ কহব কৰব তুম্হ জোঈ। ধৰম সাৰু জগ হোইহি সোঈ ॥
দো. সুনি সিখ পাই অসীস বডি গনক বোলি দিনু সাধি।
সিংঘাসন প্ৰভু পাদুকা বৈঠাৰে নিৰুপাধি ॥ ৩২৩ ॥
ৰাম মাতু গুৰ পদ সিৰু নাঈ। প্ৰভু পদ পীঠ ৰজাযসু পাঈ ॥
নংদিগাৱঁ কৰি পৰন কুটীৰা। কীন্হ নিৱাসু ধৰম ধুৰ ধীৰা ॥
জটাজূট সিৰ মুনিপট ধাৰী। মহি খনি কুস সাঁথৰী সঁৱাৰী ॥
অসন বসন বাসন ব্ৰত নেমা। কৰত কঠিন ৰিষিধৰম সপ্ৰেমা ॥
ভূষন বসন ভোগ সুখ ভূৰী। মন তন বচন তজে তিন তূৰী ॥
অৱধ ৰাজু সুৰ ৰাজু সিহাঈ। দসৰথ ধনু সুনি ধনদু লজাঈ ॥
তেহিং পুৰ বসত ভৰত বিনু ৰাগা। চংচৰীক জিমি চংপক বাগা ॥
ৰমা বিলাসু ৰাম অনুৰাগী। তজত বমন জিমি জন বডভাগী ॥
দো. ৰাম পেম ভাজন ভৰতু বডে ন এহিং কৰতূতি।
চাতক হংস সৰাহিঅত টেংক বিবেক বিভূতি ॥ ৩২৪ ॥
দেহ দিনহুঁ দিন দূবৰি হোঈ। ঘটই তেজু বলু মুখছবি সোঈ ॥
নিত নৱ ৰাম প্ৰেম পনু পীনা। বঢত ধৰম দলু মনু ন মলীনা ॥
জিমি জলু নিঘটত সৰদ প্ৰকাসে। বিলসত বেতস বনজ বিকাসে ॥
সম দম সংজম নিযম উপাসা। নখত ভৰত হিয বিমল অকাসা ॥
ধ্ৰুৱ বিস্ৱাস অৱধি ৰাকা সী। স্ৱামি সুৰতি সুৰবীথি বিকাসী ॥
ৰাম পেম বিধু অচল অদোষা। সহিত সমাজ সোহ নিত চোখা ॥
ভৰত ৰহনি সমুঝনি কৰতূতী। ভগতি বিৰতি গুন বিমল বিভূতী ॥
বৰনত সকল সুকচি সকুচাহীং। সেস গনেস গিৰা গমু নাহীং ॥
দো. নিত পূজত প্ৰভু পাঁৱৰী প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতি ॥
মাগি মাগি আযসু কৰত ৰাজ কাজ বহু ভাঁতি ॥ ৩২৫ ॥
পুলক গাত হিযঁ সিয ৰঘুবীৰূ। জীহ নামু জপ লোচন নীৰূ ॥
লখন ৰাম সিয কানন বসহীং। ভৰতু ভৱন বসি তপ তনু কসহীং ॥
দোউ দিসি সমুঝি কহত সবু লোগূ। সব বিধি ভৰত সৰাহন জোগূ ॥
সুনি ব্ৰত নেম সাধু সকুচাহীং। দেখি দসা মুনিৰাজ লজাহীং ॥
পৰম পুনীত ভৰত আচৰনূ। মধুৰ মংজু মুদ মংগল কৰনূ ॥
হৰন কঠিন কলি কলুষ কলেসূ। মহামোহ নিসি দলন দিনেসূ ॥
পাপ পুংজ কুংজৰ মৃগৰাজূ। সমন সকল সংতাপ সমাজূ।
জন ৰংজন ভংজন ভৱ ভাৰূ। ৰাম সনেহ সুধাকৰ সাৰূ ॥
ছং. সিয ৰাম প্ৰেম পিযূষ পূৰন হোত জনমু ন ভৰত কো।
মুনি মন অগম জম নিযম সম দম বিষম ব্ৰত আচৰত কো ॥
দুখ দাহ দাৰিদ দংভ দূষন সুজস মিস অপহৰত কো।
কলিকাল তুলসী সে সঠন্হি হঠি ৰাম সনমুখ কৰত কো ॥
সো. ভৰত চৰিত কৰি নেমু তুলসী জো সাদৰ সুনহিং।
সীয ৰাম পদ পেমু অৱসি হোই ভৱ ৰস বিৰতি ॥ ৩২৬ ॥
বৰনউঁ ৰঘুবৰ বিমল জসু জো দাযকু ফল চাৰি ॥
জব তেং ৰামু ব্যাহি ঘৰ আএ। নিত নৱ মংগল মোদ বধাএ ॥
ভুৱন চাৰিদস ভূধৰ ভাৰী। সুকৃত মেঘ বৰষহি সুখ বাৰী ॥
ৰিধি সিধি সংপতি নদীং সুহাঈ। উমগি অৱধ অংবুধি কহুঁ আঈ ॥
মনিগন পুৰ নৰ নাৰি সুজাতী। সুচি অমোল সুংদৰ সব ভাঁতী ॥
কহি ন জাই কছু নগৰ বিভূতী। জনু এতনিঅ বিৰংচি কৰতূতী ॥
সব বিধি সব পুৰ লোগ সুখাৰী। ৰামচংদ মুখ চংদু নিহাৰী ॥
মুদিত মাতু সব সখীং সহেলী। ফলিত বিলোকি মনোৰথ বেলী ॥
ৰাম ৰূপু গুনসীলু সুভাঊ। প্ৰমুদিত হোই দেখি সুনি ৰাঊ ॥
দো. সব কেং উৰ অভিলাষু অস কহহিং মনাই মহেসু।
আপ অছত জুবৰাজ পদ ৰামহি দেউ নৰেসু ॥ ১ ॥
এক সময সব সহিত সমাজা। ৰাজসভাঁ ৰঘুৰাজু বিৰাজা ॥
সকল সুকৃত মূৰতি নৰনাহূ। ৰাম সুজসু সুনি অতিহি উছাহূ ॥
নৃপ সব ৰহহিং কৃপা অভিলাষেং। লোকপ কৰহিং প্ৰীতি ৰুখ ৰাখেং ॥
তিভুৱন তীনি কাল জগ মাহীং। ভূৰি ভাগ দসৰথ সম নাহীং ॥
মংগলমূল ৰামু সুত জাসূ। জো কছু কহিজ থোৰ সবু তাসূ ॥
ৰাযঁ সুভাযঁ মুকুৰু কৰ লীন্হা। বদনু বিলোকি মুকুট সম কীন্হা ॥
শ্ৰৱন সমীপ ভএ সিত কেসা। মনহুঁ জৰঠপনু অস উপদেসা ॥
নৃপ জুবৰাজ ৰাম কহুঁ দেহূ। জীৱন জনম লাহু কিন লেহূ ॥
দো. যহ বিচাৰু উৰ আনি নৃপ সুদিনু সুঅৱসৰু পাই।
প্ৰেম পুলকি তন মুদিত মন গুৰহি সুনাযউ জাই ॥ ২ ॥
কহই ভুআলু সুনিঅ মুনিনাযক। ভএ ৰাম সব বিধি সব লাযক ॥
সেৱক সচিৱ সকল পুৰবাসী। জে হমাৰে অৰি মিত্ৰ উদাসী ॥
সবহি ৰামু প্ৰিয জেহি বিধি মোহী। প্ৰভু অসীস জনু তনু ধৰি সোহী ॥
বিপ্ৰ সহিত পৰিৱাৰ গোসাঈং। কৰহিং ছোহু সব ৰৌৰিহি নাঈ ॥
জে গুৰ চৰন ৰেনু সিৰ ধৰহীং। তে জনু সকল বিভৱ বস কৰহীং ॥
মোহি সম যহু অনুভযউ ন দূজেং। সবু পাযউঁ ৰজ পাৱনি পূজেং ॥
অব অভিলাষু একু মন মোৰেং। পূজহি নাথ অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
মুনি প্ৰসন্ন লখি সহজ সনেহূ। কহেউ নৰেস ৰজাযসু দেহূ ॥
দো. ৰাজন ৰাউৰ নামু জসু সব অভিমত দাতাৰ।
ফল অনুগামী মহিপ মনি মন অভিলাষু তুম্হাৰ ॥ ৩ ॥
সব বিধি গুৰু প্ৰসন্ন জিযঁ জানী। বোলেউ ৰাউ ৰহঁসি মৃদু বানী ॥
নাথ ৰামু কৰিঅহিং জুবৰাজূ। কহিঅ কৃপা কৰি কৰিঅ সমাজূ ॥
মোহি অছত যহু হোই উছাহূ। লহহিং লোগ সব লোচন লাহূ ॥
প্ৰভু প্ৰসাদ সিৱ সবই নিবাহীং। যহ লালসা এক মন মাহীং ॥
পুনি ন সোচ তনু ৰহউ কি জাঊ। জেহিং ন হোই পাছেং পছিতাঊ ॥
সুনি মুনি দসৰথ বচন সুহাএ। মংগল মোদ মূল মন ভাএ ॥
সুনু নৃপ জাসু বিমুখ পছিতাহীং। জাসু ভজন বিনু জৰনি ন জাহীং ॥
ভযউ তুম্হাৰ তনয সোই স্ৱামী। ৰামু পুনীত প্ৰেম অনুগামী ॥
দো. বেগি বিলংবু ন কৰিঅ নৃপ সাজিঅ সবুই সমাজু।
সুদিন সুমংগলু তবহিং জব ৰামু হোহিং জুবৰাজু ॥ ৪ ॥
মুদিত মহিপতি মংদিৰ আএ। সেৱক সচিৱ সুমংত্ৰু বোলাএ ॥
কহি জযজীৱ সীস তিন্হ নাএ। ভূপ সুমংগল বচন সুনাএ ॥
জৌং পাঁচহি মত লাগৈ নীকা। কৰহু হৰষি হিযঁ ৰামহি টীকা ॥
মংত্ৰী মুদিত সুনত প্ৰিয বানী। অভিমত বিৰৱঁ পৰেউ জনু পানী ॥
বিনতী সচিৱ কৰহি কৰ জোৰী। জিঅহু জগতপতি বৰিস কৰোৰী ॥
জগ মংগল ভল কাজু বিচাৰা। বেগিঅ নাথ ন লাইঅ বাৰা ॥
নৃপহি মোদু সুনি সচিৱ সুভাষা। বঢত বৌংড জনু লহী সুসাখা ॥
দো. কহেউ ভূপ মুনিৰাজ কৰ জোই জোই আযসু হোই।
ৰাম ৰাজ অভিষেক হিত বেগি কৰহু সোই সোই ॥ ৫ ॥
হৰষি মুনীস কহেউ মৃদু বানী। আনহু সকল সুতীৰথ পানী ॥
ঔষধ মূল ফূল ফল পানা। কহে নাম গনি মংগল নানা ॥
চামৰ চৰম বসন বহু ভাঁতী। ৰোম পাট পট অগনিত জাতী ॥
মনিগন মংগল বস্তু অনেকা। জো জগ জোগু ভূপ অভিষেকা ॥
বেদ বিদিত কহি সকল বিধানা। কহেউ ৰচহু পুৰ বিবিধ বিতানা ॥
সফল ৰসাল পূগফল কেৰা। ৰোপহু বীথিন্হ পুৰ চহুঁ ফেৰা ॥
ৰচহু মংজু মনি চৌকেং চাৰূ। কহহু বনাৱন বেগি বজাৰূ ॥
পূজহু গনপতি গুৰ কুলদেৱা। সব বিধি কৰহু ভূমিসুৰ সেৱা ॥
দো. ধ্ৱজ পতাক তোৰন কলস সজহু তুৰগ ৰথ নাগ।
সিৰ ধৰি মুনিবৰ বচন সবু নিজ নিজ কাজহিং লাগ ॥ ৬ ॥
জো মুনীস জেহি আযসু দীন্হা। সো তেহিং কাজু প্ৰথম জনু কীন্হা ॥
বিপ্ৰ সাধু সুৰ পূজত ৰাজা। কৰত ৰাম হিত মংগল কাজা ॥
সুনত ৰাম অভিষেক সুহাৱা। বাজ গহাগহ অৱধ বধাৱা ॥
ৰাম সীয তন সগুন জনাএ। ফৰকহিং মংগল অংগ সুহাএ ॥
পুলকি সপ্ৰেম পৰসপৰ কহহীং। ভৰত আগমনু সূচক অহহীং ॥
ভএ বহুত দিন অতি অৱসেৰী। সগুন প্ৰতীতি ভেংট প্ৰিয কেৰী ॥
ভৰত সৰিস প্ৰিয কো জগ মাহীং। ইহই সগুন ফলু দূসৰ নাহীং ॥
ৰামহি বংধু সোচ দিন ৰাতী। অংডন্হি কমঠ হ্ৰদউ জেহি ভাঁতী ॥
দো. এহি অৱসৰ মংগলু পৰম সুনি ৰহঁসেউ ৰনিৱাসু।
সোভত লখি বিধু বঢত জনু বাৰিধি বীচি বিলাসু ॥ ৭ ॥
প্ৰথম জাই জিন্হ বচন সুনাএ। ভূষন বসন ভূৰি তিন্হ পাএ ॥
প্ৰেম পুলকি তন মন অনুৰাগীং। মংগল কলস সজন সব লাগীং ॥
চৌকেং চাৰু সুমিত্ৰাঁ পুৰী। মনিময বিবিধ ভাঁতি অতি ৰুৰী ॥
আনঁদ মগন ৰাম মহতাৰী। দিএ দান বহু বিপ্ৰ হঁকাৰী ॥
পূজীং গ্ৰামদেবি সুৰ নাগা। কহেউ বহোৰি দেন বলিভাগা ॥
জেহি বিধি হোই ৰাম কল্যানূ। দেহু দযা কৰি সো বৰদানূ ॥
গাৱহিং মংগল কোকিলবযনীং। বিধুবদনীং মৃগসাৱকনযনীং ॥
দো. ৰাম ৰাজ অভিষেকু সুনি হিযঁ হৰষে নৰ নাৰি।
লগে সুমংগল সজন সব বিধি অনুকূল বিচাৰি ॥ ৮ ॥
তব নৰনাহঁ বসিষ্ঠু বোলাএ। ৰামধাম সিখ দেন পঠাএ ॥
গুৰ আগমনু সুনত ৰঘুনাথা। দ্ৱাৰ আই পদ নাযউ মাথা ॥
সাদৰ অৰঘ দেই ঘৰ আনে। সোৰহ ভাঁতি পূজি সনমানে ॥
গহে চৰন সিয সহিত বহোৰী। বোলে ৰামু কমল কৰ জোৰী ॥
সেৱক সদন স্ৱামি আগমনূ। মংগল মূল অমংগল দমনূ ॥
তদপি উচিত জনু বোলি সপ্ৰীতী। পঠইঅ কাজ নাথ অসি নীতী ॥
প্ৰভুতা তজি প্ৰভু কীন্হ সনেহূ। ভযউ পুনীত আজু যহু গেহূ ॥
আযসু হোই সো কৰৌং গোসাঈ। সেৱক লহই স্ৱামি সেৱকাঈ ॥
দো. সুনি সনেহ সানে বচন মুনি ৰঘুবৰহি প্ৰসংস।
ৰাম কস ন তুম্হ কহহু অস হংস বংস অৱতংস ॥ ৯ ॥
বৰনি ৰাম গুন সীলু সুভাঊ। বোলে প্ৰেম পুলকি মুনিৰাঊ ॥
ভূপ সজেউ অভিষেক সমাজূ। চাহত দেন তুম্হহি জুবৰাজূ ॥
ৰাম কৰহু সব সংজম আজূ। জৌং বিধি কুসল নিবাহৈ কাজূ ॥
গুৰু সিখ দেই ৰায পহিং গযউ। ৰাম হৃদযঁ অস বিসমউ ভযঊ ॥
জনমে এক সংগ সব ভাঈ। ভোজন সযন কেলি লৰিকাঈ ॥
কৰনবেধ উপবীত বিআহা। সংগ সংগ সব ভএ উছাহা ॥
বিমল বংস যহু অনুচিত একূ। বংধু বিহাই বডেহি অভিষেকূ ॥
প্ৰভু সপ্ৰেম পছিতানি সুহাঈ। হৰউ ভগত মন কৈ কুটিলাঈ ॥
দো. তেহি অৱসৰ আএ লখন মগন প্ৰেম আনংদ।
সনমানে প্ৰিয বচন কহি ৰঘুকুল কৈৰৱ চংদ ॥ ১০ ॥
বাজহিং বাজনে বিবিধ বিধানা। পুৰ প্ৰমোদু নহিং জাই বখানা ॥
ভৰত আগমনু সকল মনাৱহিং। আৱহুঁ বেগি নযন ফলু পাৱহিং ॥
হাট বাট ঘৰ গলীং অথাঈ। কহহিং পৰসপৰ লোগ লোগাঈ ॥
কালি লগন ভলি কেতিক বাৰা। পূজিহি বিধি অভিলাষু হমাৰা ॥
কনক সিংঘাসন সীয সমেতা। বৈঠহিং ৰামু হোই চিত চেতা ॥
সকল কহহিং কব হোইহি কালী। বিঘন মনাৱহিং দেৱ কুচালী ॥
তিন্হহি সোহাই ন অৱধ বধাৱা। চোৰহি চংদিনি ৰাতি ন ভাৱা ॥
সাৰদ বোলি বিনয সুৰ কৰহীং। বাৰহিং বাৰ পায লৈ পৰহীং ॥
দো. বিপতি হমাৰি বিলোকি বডি মাতু কৰিঅ সোই আজু।
ৰামু জাহিং বন ৰাজু তজি হোই সকল সুৰকাজু ॥ ১১ ॥
সুনি সুৰ বিনয ঠাঢি পছিতাতী। ভইউঁ সৰোজ বিপিন হিমৰাতী ॥
দেখি দেৱ পুনি কহহিং নিহোৰী। মাতু তোহি নহিং থোৰিউ খোৰী ॥
বিসময হৰষ ৰহিত ৰঘুৰাঊ। তুম্হ জানহু সব ৰাম প্ৰভাঊ ॥
জীৱ কৰম বস সুখ দুখ ভাগী। জাইঅ অৱধ দেৱ হিত লাগী ॥
বাৰ বাৰ গহি চৰন সঁকোচৌ। চলী বিচাৰি বিবুধ মতি পোচী ॥
ঊঁচ নিৱাসু নীচি কৰতূতী। দেখি ন সকহিং পৰাই বিভূতী ॥
আগিল কাজু বিচাৰি বহোৰী। কৰহহিং চাহ কুসল কবি মোৰী ॥
হৰষি হৃদযঁ দসৰথ পুৰ আঈ। জনু গ্ৰহ দসা দুসহ দুখদাঈ ॥
দো. নামু মংথৰা মংদমতি চেৰী কৈকেই কেৰি।
অজস পেটাৰী তাহি কৰি গঈ গিৰা মতি ফেৰি ॥ ১২ ॥
দীখ মংথৰা নগৰু বনাৱা। মংজুল মংগল বাজ বধাৱা ॥
পূছেসি লোগন্হ কাহ উছাহূ। ৰাম তিলকু সুনি ভা উৰ দাহূ ॥
কৰই বিচাৰু কুবুদ্ধি কুজাতী। হোই অকাজু কৱনি বিধি ৰাতী ॥
দেখি লাগি মধু কুটিল কিৰাতী। জিমি গৱঁ তকই লেউঁ কেহি ভাঁতী ॥
ভৰত মাতু পহিং গই বিলখানী। কা অনমনি হসি কহ হঁসি ৰানী ॥
ঊতৰু দেই ন লেই উসাসূ। নাৰি চৰিত কৰি ঢাৰই আঁসূ ॥
হঁসি কহ ৰানি গালু বড তোৰেং। দীন্হ লখন সিখ অস মন মোৰেং ॥
তবহুঁ ন বোল চেৰি বডি পাপিনি। ছাডই স্ৱাস কাৰি জনু সাঁপিনি ॥
দো. সভয ৰানি কহ কহসি কিন কুসল ৰামু মহিপালু।
লখনু ভৰতু ৰিপুদমনু সুনি ভা কুবৰী উৰ সালু ॥ ১৩ ॥
কত সিখ দেই হমহি কোউ মাঈ। গালু কৰব কেহি কৰ বলু পাঈ ॥
ৰামহি ছাডি কুসল কেহি আজূ। জেহি জনেসু দেই জুবৰাজূ ॥
ভযউ কৌসিলহি বিধি অতি দাহিন। দেখত গৰব ৰহত উৰ নাহিন ॥
দেখেহু কস ন জাই সব সোভা। জো অৱলোকি মোৰ মনু ছোভা ॥
পূতু বিদেস ন সোচু তুম্হাৰেং। জানতি হহু বস নাহু হমাৰেং ॥
নীদ বহুত প্ৰিয সেজ তুৰাঈ। লখহু ন ভূপ কপট চতুৰাঈ ॥
সুনি প্ৰিয বচন মলিন মনু জানী। ঝুকী ৰানি অব ৰহু অৰগানী ॥
পুনি অস কবহুঁ কহসি ঘৰফোৰী। তব ধৰি জীভ কঢাৱউঁ তোৰী ॥
দো. কানে খোৰে কূবৰে কুটিল কুচালী জানি।
তিয বিসেষি পুনি চেৰি কহি ভৰতমাতু মুসুকানি ॥ ১৪ ॥
প্ৰিযবাদিনি সিখ দীন্হিউঁ তোহী। সপনেহুঁ তো পৰ কোপু ন মোহী ॥
সুদিনু সুমংগল দাযকু সোঈ। তোৰ কহা ফুৰ জেহি দিন হোঈ ॥
জেঠ স্ৱামি সেৱক লঘু ভাঈ। যহ দিনকৰ কুল ৰীতি সুহাঈ ॥
ৰাম তিলকু জৌং সাঁচেহুঁ কালী। দেউঁ মাগু মন ভাৱত আলী ॥
কৌসল্যা সম সব মহতাৰী। ৰামহি সহজ সুভাযঁ পিআৰী ॥
মো পৰ কৰহিং সনেহু বিসেষী। মৈং কৰি প্ৰীতি পৰীছা দেখী ॥
জৌং বিধি জনমু দেই কৰি ছোহূ। হোহুঁ ৰাম সিয পূত পুতোহূ ॥
প্ৰান তেং অধিক ৰামু প্ৰিয মোৰেং। তিন্হ কেং তিলক ছোভু কস তোৰেং ॥
দো. ভৰত সপথ তোহি সত্য কহু পৰিহৰি কপট দুৰাউ।
হৰষ সময বিসমউ কৰসি কাৰন মোহি সুনাউ ॥ ১৫ ॥
একহিং বাৰ আস সব পূজী। অব কছু কহব জীভ কৰি দূজী ॥
ফোৰৈ জোগু কপাৰু অভাগা। ভলেউ কহত দুখ ৰউৰেহি লাগা ॥
কহহিং ঝূঠি ফুৰি বাত বনাঈ। তে প্ৰিয তুম্হহি কৰুই মৈং মাঈ ॥
হমহুঁ কহবি অব ঠকুৰসোহাতী। নাহিং ত মৌন ৰহব দিনু ৰাতী ॥
কৰি কুৰূপ বিধি পৰবস কীন্হা। বৱা সো লুনিঅ লহিঅ জো দীন্হা ॥
কোউ নৃপ হোউ হমহি কা হানী। চেৰি ছাডি অব হোব কি ৰানী ॥
জাৰৈ জোগু সুভাউ হমাৰা। অনভল দেখি ন জাই তুম্হাৰা ॥
তাতেং কছুক বাত অনুসাৰী। ছমিঅ দেবি বডি চূক হমাৰী ॥
দো. গূঢ কপট প্ৰিয বচন সুনি তীয অধৰবুধি ৰানি।
সুৰমাযা বস বৈৰিনিহি সুহ্দ জানি পতিআনি ॥ ১৬ ॥
সাদৰ পুনি পুনি পূঁছতি ওহী। সবৰী গান মৃগী জনু মোহী ॥
তসি মতি ফিৰী অহই জসি ভাবী। ৰহসী চেৰি ঘাত জনু ফাবী ॥
তুম্হ পূঁছহু মৈং কহত ডেৰাঊঁ। ধৰেউ মোৰ ঘৰফোৰী নাঊঁ ॥
সজি প্ৰতীতি বহুবিধি গঢি ছোলী। অৱধ সাঢসাতী তব বোলী ॥
প্ৰিয সিয ৰামু কহা তুম্হ ৰানী। ৰামহি তুম্হ প্ৰিয সো ফুৰি বানী ॥
ৰহা প্ৰথম অব তে দিন বীতে। সমউ ফিৰেং ৰিপু হোহিং পিংৰীতে ॥
ভানু কমল কুল পোষনিহাৰা। বিনু জল জাৰি কৰই সোই ছাৰা ॥
জৰি তুম্হাৰি চহ সৱতি উখাৰী। ৰূঁধহু কৰি উপাউ বৰ বাৰী ॥
দো. তুম্হহি ন সোচু সোহাগ বল নিজ বস জানহু ৰাউ।
মন মলীন মুহ মীঠ নৃপ ৰাউৰ সৰল সুভাউ ॥ ১৭ ॥
চতুৰ গঁভীৰ ৰাম মহতাৰী। বীচু পাই নিজ বাত সঁৱাৰী ॥
পঠএ ভৰতু ভূপ ননিঅউৰেং। ৰাম মাতু মত জানৱ ৰউৰেং ॥
সেৱহিং সকল সৱতি মোহি নীকেং। গৰবিত ভৰত মাতু বল পী কেং ॥
সালু তুম্হাৰ কৌসিলহি মাঈ। কপট চতুৰ নহিং হোই জনাঈ ॥
ৰাজহি তুম্হ পৰ প্ৰেমু বিসেষী। সৱতি সুভাউ সকই নহিং দেখী ॥
ৰচী প্ৰংপচু ভূপহি অপনাঈ। ৰাম তিলক হিত লগন ধৰাঈ ॥
যহ কুল উচিত ৰাম কহুঁ টীকা। সবহি সোহাই মোহি সুঠি নীকা ॥
আগিলি বাত সমুঝি ডৰু মোহী। দেউ দৈউ ফিৰি সো ফলু ওহী ॥
দো. ৰচি পচি কোটিক কুটিলপন কীন্হেসি কপট প্ৰবোধু ॥
কহিসি কথা সত সৱতি কৈ জেহি বিধি বাঢ বিৰোধু ॥ ১৮ ॥
ভাৱী বস প্ৰতীতি উৰ আঈ। পূঁছ ৰানি পুনি সপথ দেৱাঈ ॥
কা পূছহুঁ তুম্হ অবহুঁ ন জানা। নিজ হিত অনহিত পসু পহিচানা ॥
ভযউ পাখু দিন সজত সমাজূ। তুম্হ পাঈ সুধি মোহি সন আজূ ॥
খাইঅ পহিৰিঅ ৰাজ তুম্হাৰেং। সত্য কহেং নহিং দোষু হমাৰেং ॥
জৌং অসত্য কছু কহব বনাঈ। তৌ বিধি দেইহি হমহি সজাঈ ॥
ৰামহি তিলক কালি জৌং ভযঊ।þ তুম্হ কহুঁ বিপতি বীজু বিধি বযঊ ॥
ৰেখ খঁচাই কহউঁ বলু ভাষী। ভামিনি ভইহু দূধ কই মাখী ॥
জৌং সুত সহিত কৰহু সেৱকাঈ। তৌ ঘৰ ৰহহু ন আন উপাঈ ॥
দো. কদ্ৰূঁ বিনতহি দীন্হ দুখু তুম্হহি কৌসিলাঁ দেব।
ভৰতু বংদিগৃহ সেইহহিং লখনু ৰাম কে নেব ॥ ১৯ ॥
কৈকযসুতা সুনত কটু বানী। কহি ন সকই কছু সহমি সুখানী ॥
তন পসেউ কদলী জিমি কাঁপী। কুবৰীং দসন জীভ তব চাঁপী ॥
কহি কহি কোটিক কপট কহানী। ধীৰজু ধৰহু প্ৰবোধিসি ৰানী ॥
ফিৰা কৰমু প্ৰিয লাগি কুচালী। বকিহি সৰাহই মানি মৰালী ॥
সুনু মংথৰা বাত ফুৰি তোৰী। দহিনি আঁখি নিত ফৰকই মোৰী ॥
দিন প্ৰতি দেখউঁ ৰাতি কুসপনে। কহউঁ ন তোহি মোহ বস অপনে ॥
কাহ কৰৌ সখি সূধ সুভাঊ। দাহিন বাম ন জানউঁ কাঊ ॥
দো. অপনে চলত ন আজু লগি অনভল কাহুক কীন্হ।
কেহিং অঘ একহি বাৰ মোহি দৈঅঁ দুসহ দুখু দীন্হ ॥ ২০ ॥
নৈহৰ জনমু ভৰব বৰু জাই। জিঅত ন কৰবি সৱতি সেৱকাঈ ॥
অৰি বস দৈউ জিআৱত জাহী। মৰনু নীক তেহি জীৱন চাহী ॥
দীন বচন কহ বহুবিধি ৰানী। সুনি কুবৰীং তিযমাযা ঠানী ॥
অস কস কহহু মানি মন ঊনা। সুখু সোহাগু তুম্হ কহুঁ দিন দূনা ॥
জেহিং ৰাউৰ অতি অনভল তাকা। সোই পাইহি যহু ফলু পৰিপাকা ॥
জব তেং কুমত সুনা মৈং স্ৱামিনি। ভূখ ন বাসৰ নীংদ ন জামিনি ॥
পূঁছেউ গুনিন্হ ৰেখ তিন্হ খাঁচী। ভৰত ভুআল হোহিং যহ সাঁচী ॥
ভামিনি কৰহু ত কহৌং উপাঊ। হৈ তুম্হৰীং সেৱা বস ৰাঊ ॥
দো. পৰউঁ কূপ তুঅ বচন পৰ সকউঁ পূত পতি ত্যাগি।
কহসি মোৰ দুখু দেখি বড কস ন কৰব হিত লাগি ॥ ২১ ॥
কুবৰীং কৰি কবুলী কৈকেঈ। কপট ছুৰী উৰ পাহন টেঈ ॥
লখই ন ৰানি নিকট দুখু কৈংসে। চৰই হৰিত তিন বলিপসু জৈসেং ॥
সুনত বাত মৃদু অংত কঠোৰী। দেতি মনহুঁ মধু মাহুৰ ঘোৰী ॥
কহই চেৰি সুধি অহই কি নাহী। স্ৱামিনি কহিহু কথা মোহি পাহীং ॥
দুই বৰদান ভূপ সন থাতী। মাগহু আজু জুডাৱহু ছাতী ॥
সুতহি ৰাজু ৰামহি বনৱাসূ। দেহু লেহু সব সৱতি হুলাসু ॥
ভূপতি ৰাম সপথ জব কৰঈ। তব মাগেহু জেহিং বচনু ন টৰঈ ॥
হোই অকাজু আজু নিসি বীতেং। বচনু মোৰ প্ৰিয মানেহু জী তেং ॥
দো. বড কুঘাতু কৰি পাতকিনি কহেসি কোপগৃহঁ জাহু।
কাজু সঁৱাৰেহু সজগ সবু সহসা জনি পতিআহু ॥ ২২ ॥
কুবৰিহি ৰানি প্ৰানপ্ৰিয জানী। বাৰ বাৰ বডি বুদ্ধি বখানী ॥
তোহি সম হিত ন মোৰ সংসাৰা। বহে জাত কই ভইসি অধাৰা ॥
জৌং বিধি পুৰব মনোৰথু কালী। কৰৌং তোহি চখ পূতৰি আলী ॥
বহুবিধি চেৰিহি আদৰু দেঈ। কোপভৱন গৱনি কৈকেঈ ॥
বিপতি বীজু বৰষা ৰিতু চেৰী। ভুইঁ ভই কুমতি কৈকেঈ কেৰী ॥
পাই কপট জলু অংকুৰ জামা। বৰ দোউ দল দুখ ফল পৰিনামা ॥
কোপ সমাজু সাজি সবু সোঈ। ৰাজু কৰত নিজ কুমতি বিগোঈ ॥
ৰাউৰ নগৰ কোলাহলু হোঈ। যহ কুচালি কছু জান ন কোঈ ॥
দো. প্ৰমুদিত পুৰ নৰ নাৰি। সব সজহিং সুমংগলচাৰ।
এক প্ৰবিসহিং এক নিৰ্গমহিং ভীৰ ভূপ দৰবাৰ ॥ ২৩ ॥
বাল সখা সুন হিযঁ হৰষাহীং। মিলি দস পাঁচ ৰাম পহিং জাহীং ॥
প্ৰভু আদৰহিং প্ৰেমু পহিচানী। পূঁছহিং কুসল খেম মৃদু বানী ॥
ফিৰহিং ভৱন প্ৰিয আযসু পাঈ। কৰত পৰসপৰ ৰাম বডাঈ ॥
কো ৰঘুবীৰ সৰিস সংসাৰা। সীলু সনেহ নিবাহনিহাৰা।
জেংহি জেংহি জোনি কৰম বস ভ্ৰমহীং। তহঁ তহঁ ঈসু দেউ যহ হমহীং ॥
সেৱক হম স্ৱামী সিযনাহূ। হোউ নাত যহ ওৰ নিবাহূ ॥
অস অভিলাষু নগৰ সব কাহূ। কৈকযসুতা হ্দযঁ অতি দাহূ ॥
কো ন কুসংগতি পাই নসাঈ। ৰহই ন নীচ মতেং চতুৰাঈ ॥
দো. সাঁস সময সানংদ নৃপু গযউ কৈকেঈ গেহঁ।
গৱনু নিঠুৰতা নিকট কিয জনু ধৰি দেহ সনেহঁ ॥ ২৪ ॥
কোপভৱন সুনি সকুচেউ ৰাউ। ভয বস অগহুড পৰই ন পাঊ ॥
সুৰপতি বসই বাহঁবল জাকে। নৰপতি সকল ৰহহিং ৰুখ তাকেং ॥
সো সুনি তিয ৰিস গযউ সুখাঈ। দেখহু কাম প্ৰতাপ বডাঈ ॥
সূল কুলিস অসি অঁগৱনিহাৰে। তে ৰতিনাথ সুমন সৰ মাৰে ॥
সভয নৰেসু প্ৰিযা পহিং গযঊ। দেখি দসা দুখু দাৰুন ভযঊ ॥
ভূমি সযন পটু মোট পুৰানা। দিএ ডাৰি তন ভূষণ নানা ॥
কুমতিহি কসি কুবেষতা ফাবী। অন অহিৱাতু সূচ জনু ভাবী ॥
জাই নিকট নৃপু কহ মৃদু বানী। প্ৰানপ্ৰিযা কেহি হেতু ৰিসানী ॥
ছং. কেহি হেতু ৰানি ৰিসানি পৰসত পানি পতিহি নেৱাৰঈ।
মানহুঁ সৰোষ ভুঅংগ ভামিনি বিষম ভাঁতি নিহাৰঈ ॥
দোউ বাসনা ৰসনা দসন বৰ মৰম ঠাহৰু দেখঈ।
তুলসী নৃপতি ভৱতব্যতা বস কাম কৌতুক লেখঈ ॥
সো. বাৰ বাৰ কহ ৰাউ সুমুখি সুলোচিনি পিকবচনি।
কাৰন মোহি সুনাউ গজগামিনি নিজ কোপ কৰ ॥ ২৫ ॥
অনহিত তোৰ প্ৰিযা কেইঁ কীন্হা। কেহি দুই সিৰ কেহি জমু চহ লীন্হা ॥
কহু কেহি ৰংকহি কৰৌ নৰেসূ। কহু কেহি নৃপহি নিকাসৌং দেসূ ॥
সকউঁ তোৰ অৰি অমৰউ মাৰী। কাহ কীট বপুৰে নৰ নাৰী ॥
জানসি মোৰ সুভাউ বৰোৰূ। মনু তৱ আনন চংদ চকোৰূ ॥
প্ৰিযা প্ৰান সুত সৰবসু মোৰেং। পৰিজন প্ৰজা সকল বস তোৰেং ॥
জৌং কছু কহৌ কপটু কৰি তোহী। ভামিনি ৰাম সপথ সত মোহী ॥
বিহসি মাগু মনভাৱতি বাতা। ভূষন সজহি মনোহৰ গাতা ॥
ঘৰী কুঘৰী সমুঝি জিযঁ দেখূ। বেগি প্ৰিযা পৰিহৰহি কুবেষূ ॥
দো. যহ সুনি মন গুনি সপথ বডি বিহসি উঠী মতিমংদ।
ভূষন সজতি বিলোকি মৃগু মনহুঁ কিৰাতিনি ফংদ ॥ ২৬ ॥
পুনি কহ ৰাউ সুহ্ৰদ জিযঁ জানী। প্ৰেম পুলকি মৃদু মংজুল বানী ॥
ভামিনি ভযউ তোৰ মনভাৱা। ঘৰ ঘৰ নগৰ অনংদ বধাৱা ॥
ৰামহি দেউঁ কালি জুবৰাজূ। সজহি সুলোচনি মংগল সাজূ ॥
দলকি উঠেউ সুনি হ্ৰদউ কঠোৰূ। জনু ছুই গযউ পাক বৰতোৰূ ॥
ঐসিউ পীৰ বিহসি তেহি গোঈ। চোৰ নাৰি জিমি প্ৰগটি ন ৰোঈ ॥
লখহিং ন ভূপ কপট চতুৰাঈ। কোটি কুটিল মনি গুৰূ পঢাঈ ॥
জদ্যপি নীতি নিপুন নৰনাহূ। নাৰিচৰিত জলনিধি অৱগাহূ ॥
কপট সনেহু বঢাই বহোৰী। বোলী বিহসি নযন মুহু মোৰী ॥
দো. মাগু মাগু পৈ কহহু পিয কবহুঁ ন দেহু ন লেহু।
দেন কহেহু বৰদান দুই তেউ পাৱত সংদেহু ॥ ২৭ ॥
জানেউঁ মৰমু ৰাউ হঁসি কহঈ। তুম্হহি কোহাব পৰম প্ৰিয অহঈ ॥
থাতি ৰাখি ন মাগিহু কাঊ। বিসৰি গযউ মোহি ভোৰ সুভাঊ ॥
ঝূঠেহুঁ হমহি দোষু জনি দেহূ। দুই কৈ চাৰি মাগি মকু লেহূ ॥
ৰঘুকুল ৰীতি সদা চলি আঈ। প্ৰান জাহুঁ বৰু বচনু ন জাঈ ॥
নহিং অসত্য সম পাতক পুংজা। গিৰি সম হোহিং কি কোটিক গুংজা ॥
সত্যমূল সব সুকৃত সুহাএ। বেদ পুৰান বিদিত মনু গাএ ॥
তেহি পৰ ৰাম সপথ কৰি আঈ। সুকৃত সনেহ অৱধি ৰঘুৰাঈ ॥
বাত দৃঢাই কুমতি হঁসি বোলী। কুমত কুবিহগ কুলহ জনু খোলী ॥
দো. ভূপ মনোৰথ সুভগ বনু সুখ সুবিহংগ সমাজু।
ভিল্লনি জিমি ছাডন চহতি বচনু ভযংকৰু বাজু ॥ ২৮ ॥
মাসপাৰাযণ, তেৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
সুনহু প্ৰানপ্ৰিয ভাৱত জী কা। দেহু এক বৰ ভৰতহি টীকা ॥
মাগউঁ দূসৰ বৰ কৰ জোৰী। পুৰৱহু নাথ মনোৰথ মোৰী ॥
তাপস বেষ বিসেষি উদাসী। চৌদহ বৰিস ৰামু বনবাসী ॥
সুনি মৃদু বচন ভূপ হিযঁ সোকূ। সসি কৰ ছুঅত বিকল জিমি কোকূ ॥
গযউ সহমি নহিং কছু কহি আৱা। জনু সচান বন ঝপটেউ লাৱা ॥
বিবৰন ভযউ নিপট নৰপালূ। দামিনি হনেউ মনহুঁ তৰু তালূ ॥
মাথে হাথ মূদি দোউ লোচন। তনু ধৰি সোচু লাগ জনু সোচন ॥
মোৰ মনোৰথু সুৰতৰু ফূলা। ফৰত কৰিনি জিমি হতেউ সমূলা ॥
অৱধ উজাৰি কীন্হি কৈকেঈং। দীন্হসি অচল বিপতি কৈ নেঈং ॥
দো. কৱনেং অৱসৰ কা ভযউ গযউঁ নাৰি বিস্ৱাস।
জোগ সিদ্ধি ফল সময জিমি জতিহি অবিদ্যা নাস ॥ ২৯ ॥
এহি বিধি ৰাউ মনহিং মন ঝাঁখা। দেখি কুভাঁতি কুমতি মন মাখা ॥
ভৰতু কি ৰাউৰ পূত ন হোহীং। আনেহু মোল বেসাহি কি মোহী ॥
জো সুনি সৰু অস লাগ তুম্হাৰেং। কাহে ন বোলহু বচনু সঁভাৰে ॥
দেহু উতৰু অনু কৰহু কি নাহীং। সত্যসংধ তুম্হ ৰঘুকুল মাহীং ॥
দেন কহেহু অব জনি বৰু দেহূ। তজহুঁ সত্য জগ অপজসু লেহূ ॥
সত্য সৰাহি কহেহু বৰু দেনা। জানেহু লেইহি মাগি চবেনা ॥
সিবি দধীচি বলি জো কছু ভাষা। তনু ধনু তজেউ বচন পনু ৰাখা ॥
অতি কটু বচন কহতি কৈকেঈ। মানহুঁ লোন জৰে পৰ দেঈ ॥
দো. ধৰম ধুৰংধৰ ধীৰ ধৰি নযন উঘাৰে ৰাযঁ।
সিৰু ধুনি লীন্হি উসাস অসি মাৰেসি মোহি কুঠাযঁ ॥ ৩০ ॥
আগেং দীখি জৰত ৰিস ভাৰী। মনহুঁ ৰোষ তৰৱাৰি উঘাৰী ॥
মূঠি কুবুদ্ধি ধাৰ নিঠুৰাঈ। ধৰী কূবৰীং সান বনাঈ ॥
লখী মহীপ কৰাল কঠোৰা। সত্য কি জীৱনু লেইহি মোৰা ॥
বোলে ৰাউ কঠিন কৰি ছাতী। বানী সবিনয তাসু সোহাতী ॥
প্ৰিযা বচন কস কহসি কুভাঁতী। ভীৰ প্ৰতীতি প্ৰীতি কৰি হাঁতী ॥
মোৰেং ভৰতু ৰামু দুই আঁখী। সত্য কহউঁ কৰি সংকৰূ সাখী ॥
অৱসি দূতু মৈং পঠইব প্ৰাতা। ঐহহিং বেগি সুনত দোউ ভ্ৰাতা ॥
সুদিন সোধি সবু সাজু সজাঈ। দেউঁ ভৰত কহুঁ ৰাজু বজাঈ ॥
দো. লোভু ন ৰামহি ৰাজু কৰ বহুত ভৰত পৰ প্ৰীতি।
মৈং বড ছোট বিচাৰি জিযঁ কৰত ৰহেউঁ নৃপনীতি ॥ ৩১ ॥
ৰাম সপথ সত কহূঁ সুভাঊ। ৰামমাতু কছু কহেউ ন কাঊ ॥
মৈং সবু কীন্হ তোহি বিনু পূঁছেং। তেহি তেং পৰেউ মনোৰথু ছূছেং ॥
ৰিস পৰিহৰূ অব মংগল সাজূ। কছু দিন গএঁ ভৰত জুবৰাজূ ॥
একহি বাত মোহি দুখু লাগা। বৰ দূসৰ অসমংজস মাগা ॥
অজহুঁ হৃদয জৰত তেহি আঁচা। ৰিস পৰিহাস কি সাঁচেহুঁ সাঁচা ॥
কহু তজি ৰোষু ৰাম অপৰাধূ। সবু কোউ কহই ৰামু সুঠি সাধূ ॥
তুহূঁ সৰাহসি কৰসি সনেহূ। অব সুনি মোহি ভযউ সংদেহূ ॥
জাসু সুভাউ অৰিহি অনুকূলা। সো কিমি কৰিহি মাতু প্ৰতিকূলা ॥
দো. প্ৰিযা হাস ৰিস পৰিহৰহি মাগু বিচাৰি বিবেকু।
জেহিং দেখাঁ অব নযন ভৰি ভৰত ৰাজ অভিষেকু ॥ ৩২ ॥
জিঐ মীন বৰূ বাৰি বিহীনা। মনি বিনু ফনিকু জিঐ দুখ দীনা ॥
কহউঁ সুভাউ ন ছলু মন মাহীং। জীৱনু মোৰ ৰাম বিনু নাহীং ॥
সমুঝি দেখু জিযঁ প্ৰিযা প্ৰবীনা। জীৱনু ৰাম দৰস আধীনা ॥
সুনি ম্ৰদু বচন কুমতি অতি জৰঈ। মনহুঁ অনল আহুতি ঘৃত পৰঈ ॥
কহই কৰহু কিন কোটি উপাযা। ইহাঁ ন লাগিহি ৰাউৰি মাযা ॥
দেহু কি লেহু অজসু কৰি নাহীং। মোহি ন বহুত প্ৰপংচ সোহাহীং।
ৰামু সাধু তুম্হ সাধু সযানে। ৰামমাতু ভলি সব পহিচানে ॥
জস কৌসিলাঁ মোৰ ভল তাকা। তস ফলু উন্হহি দেউঁ কৰি সাকা ॥
দো. হোত প্ৰাত মুনিবেষ ধৰি জৌং ন ৰামু বন জাহিং।
মোৰ মৰনু ৰাউৰ অজস নৃপ সমুঝিঅ মন মাহিং ॥ ৩৩ ॥
অস কহি কুটিল ভঈ উঠি ঠাঢী। মানহুঁ ৰোষ তৰংগিনি বাঢী ॥
পাপ পহাৰ প্ৰগট ভই সোঈ। ভৰী ক্ৰোধ জল জাই ন জোঈ ॥
দোউ বৰ কূল কঠিন হঠ ধাৰা। ভৱঁৰ কূবৰী বচন প্ৰচাৰা ॥
ঢাহত ভূপৰূপ তৰু মূলা। চলী বিপতি বাৰিধি অনুকূলা ॥
লখী নৰেস বাত ফুৰি সাঁচী। তিয মিস মীচু সীস পৰ নাচী ॥
গহি পদ বিনয কীন্হ বৈঠাৰী। জনি দিনকৰ কুল হোসি কুঠাৰী ॥
মাগু মাথ অবহীং দেউঁ তোহী। ৰাম বিৰহঁ জনি মাৰসি মোহী ॥
ৰাখু ৰাম কহুঁ জেহি তেহি ভাঁতী। নাহিং ত জৰিহি জনম ভৰি ছাতী ॥
দো. দেখী ব্যাধি অসাধ নৃপু পৰেউ ধৰনি ধুনি মাথ।
কহত পৰম আৰত বচন ৰাম ৰাম ৰঘুনাথ ॥ ৩৪ ॥
ব্যাকুল ৰাউ সিথিল সব গাতা। কৰিনি কলপতৰু মনহুঁ নিপাতা ॥
কংঠু সূখ মুখ আৱ ন বানী। জনু পাঠীনু দীন বিনু পানী ॥
পুনি কহ কটু কঠোৰ কৈকেঈ। মনহুঁ ঘায মহুঁ মাহুৰ দেঈ ॥
জৌং অংতহুঁ অস কৰতবু ৰহেঊ। মাগু মাগু তুম্হ কেহিং বল কহেঊ ॥
দুই কি হোই এক সময ভুআলা। হঁসব ঠঠাই ফুলাউব গালা ॥
দানি কহাউব অৰু কৃপনাঈ। হোই কি খেম কুসল ৰৌতাঈ ॥
ছাডহু বচনু কি ধীৰজু ধৰহূ। জনি অবলা জিমি কৰুনা কৰহূ ॥
তনু তিয তনয ধামু ধনু ধৰনী। সত্যসংধ কহুঁ তৃন সম বৰনী ॥
দো. মৰম বচন সুনি ৰাউ কহ কহু কছু দোষু ন তোৰ।
লাগেউ তোহি পিসাচ জিমি কালু কহাৱত মোৰ ॥ ৩৫ ॥
û
চহত ন ভৰত ভূপতহি ভোৰেং। বিধি বস কুমতি বসী জিয তোৰেং ॥
সো সবু মোৰ পাপ পৰিনামূ। ভযউ কুঠাহৰ জেহিং বিধি বামূ ॥
সুবস বসিহি ফিৰি অৱধ সুহাঈ। সব গুন ধাম ৰাম প্ৰভুতাঈ ॥
কৰিহহিং ভাই সকল সেৱকাঈ। হোইহি তিহুঁ পুৰ ৰাম বডাঈ ॥
তোৰ কলংকু মোৰ পছিতাঊ। মুএহুঁ ন মিটহি ন জাইহি কাঊ ॥
অব তোহি নীক লাগ কৰু সোঈ। লোচন ওট বৈঠু মুহু গোঈ ॥
জব লগি জিঔং কহউঁ কৰ জোৰী। তব লগি জনি কছু কহসি বহোৰী ॥
ফিৰি পছিতৈহসি অংত অভাগী। মাৰসি গাই নহাৰু লাগী ॥
দো. পৰেউ ৰাউ কহি কোটি বিধি কাহে কৰসি নিদানু।
কপট সযানি ন কহতি কছু জাগতি মনহুঁ মসানু ॥ ৩৬ ॥
ৰাম ৰাম ৰট বিকল ভুআলূ। জনু বিনু পংখ বিহংগ বেহালূ ॥
হৃদযঁ মনাৱ ভোৰু জনি হোঈ। ৰামহি জাই কহৈ জনি কোঈ ॥
উদউ কৰহু জনি ৰবি ৰঘুকুল গুৰ। অৱধ বিলোকি সূল হোইহি উৰ ॥
ভূপ প্ৰীতি কৈকই কঠিনাঈ। উভয অৱধি বিধি ৰচী বনাঈ ॥
বিলপত নৃপহি ভযউ ভিনুসাৰা। বীনা বেনু সংখ ধুনি দ্ৱাৰা ॥
পঢহিং ভাট গুন গাৱহিং গাযক। সুনত নৃপহি জনু লাগহিং সাযক ॥
মংগল সকল সোহাহিং ন কৈসেং। সহগামিনিহি বিভূষন জৈসেং ॥
তেহিং নিসি নীদ পৰী নহি কাহূ। ৰাম দৰস লালসা উছাহূ ॥
দো. দ্ৱাৰ ভীৰ সেৱক সচিৱ কহহিং উদিত ৰবি দেখি।
জাগেউ অজহুঁ ন অৱধপতি কাৰনু কৱনু বিসেষি ॥ ৩৭ ॥
পছিলে পহৰ ভূপু নিত জাগা। আজু হমহি বড অচৰজু লাগা ॥
জাহু সুমংত্ৰ জগাৱহু জাঈ। কীজিঅ কাজু ৰজাযসু পাঈ ॥
গএ সুমংত্ৰু তব ৰাউৰ মাহী। দেখি ভযাৱন জাত ডেৰাহীং ॥
ধাই খাই জনু জাই ন হেৰা। মানহুঁ বিপতি বিষাদ বসেৰা ॥
পূছেং কোউ ন ঊতৰু দেঈ। গএ জেংহিং ভৱন ভূপ কৈকৈঈ ॥
কহি জযজীৱ বৈঠ সিৰু নাঈ। দৈখি ভূপ গতি গযউ সুখাঈ ॥
সোচ বিকল বিবৰন মহি পৰেঊ। মানহুঁ কমল মূলু পৰিহৰেঊ ॥
সচিউ সভীত সকই নহিং পূঁছী। বোলী অসুভ ভৰী সুভ ছূছী ॥
দো. পৰী ন ৰাজহি নীদ নিসি হেতু জান জগদীসু।
ৰামু ৰামু ৰটি ভোৰু কিয কহই ন মৰমু মহীসু ॥ ৩৮ ॥
আনহু ৰামহি বেগি বোলাঈ। সমাচাৰ তব পূঁছেহু আঈ ॥
চলেউ সুমংত্ৰ ৰায ৰূখ জানী। লখী কুচালি কীন্হি কছু ৰানী ॥
সোচ বিকল মগ পৰই ন পাঊ। ৰামহি বোলি কহিহি কা ৰাঊ ॥
উৰ ধৰি ধীৰজু গযউ দুআৰেং। পূছঁহিং সকল দেখি মনু মাৰেং ॥
সমাধানু কৰি সো সবহী কা। গযউ জহাঁ দিনকৰ কুল টীকা ॥
ৰামু সুমংত্ৰহি আৱত দেখা। আদৰু কীন্হ পিতা সম লেখা ॥
নিৰখি বদনু কহি ভূপ ৰজাঈ। ৰঘুকুলদীপহি চলেউ লেৱাঈ ॥
ৰামু কুভাঁতি সচিৱ সঁগ জাহীং। দেখি লোগ জহঁ তহঁ বিলখাহীং ॥
দো. জাই দীখ ৰঘুবংসমনি নৰপতি নিপট কুসাজু ॥
সহমি পৰেউ লখি সিংঘিনিহি মনহুঁ বৃদ্ধ গজৰাজু ॥ ৩৯ ॥
সূখহিং অধৰ জৰই সবু অংগূ। মনহুঁ দীন মনিহীন ভুঅংগূ ॥
সৰুষ সমীপ দীখি কৈকেঈ। মানহুঁ মীচু ঘৰী গনি লেঈ ॥
কৰুনাময মৃদু ৰাম সুভাঊ। প্ৰথম দীখ দুখু সুনা ন কাঊ ॥
তদপি ধীৰ ধৰি সমউ বিচাৰী। পূঁছী মধুৰ বচন মহতাৰী ॥
মোহি কহু মাতু তাত দুখ কাৰন। কৰিঅ জতন জেহিং হোই নিৱাৰন ॥
সুনহু ৰাম সবু কাৰন এহূ। ৰাজহি তুম পৰ বহুত সনেহূ ॥
দেন কহেন্হি মোহি দুই বৰদানা। মাগেউঁ জো কছু মোহি সোহানা।
সো সুনি ভযউ ভূপ উৰ সোচূ। ছাডি ন সকহিং তুম্হাৰ সঁকোচূ ॥
দো. সুত সনেহ ইত বচনু উত সংকট পৰেউ নৰেসু।
সকহু ন আযসু ধৰহু সিৰ মেটহু কঠিন কলেসু ॥ ৪০ ॥
নিধৰক বৈঠি কহই কটু বানী। সুনত কঠিনতা অতি অকুলানী ॥
জীভ কমান বচন সৰ নানা। মনহুঁ মহিপ মৃদু লচ্ছ সমানা ॥
জনু কঠোৰপনু ধৰেং সৰীৰূ। সিখই ধনুষবিদ্যা বৰ বীৰূ ॥
সব প্ৰসংগু ৰঘুপতিহি সুনাঈ। বৈঠি মনহুঁ তনু ধৰি নিঠুৰাঈ ॥
মন মুসকাই ভানুকুল ভানু। ৰামু সহজ আনংদ নিধানূ ॥
বোলে বচন বিগত সব দূষন। মৃদু মংজুল জনু বাগ বিভূষন ॥
সুনু জননী সোই সুতু বডভাগী। জো পিতু মাতু বচন অনুৰাগী ॥
তনয মাতু পিতু তোষনিহাৰা। দুৰ্লভ জননি সকল সংসাৰা ॥
দো. মুনিগন মিলনু বিসেষি বন সবহি ভাঁতি হিত মোৰ।
তেহি মহঁ পিতু আযসু বহুৰি সংমত জননী তোৰ ॥ ৪১ ॥
ভৰত প্ৰানপ্ৰিয পাৱহিং ৰাজূ। বিধি সব বিধি মোহি সনমুখ আজু।
জোং ন জাউঁ বন ঐসেহু কাজা। প্ৰথম গনিঅ মোহি মূঢ সমাজা ॥
সেৱহিং অৰঁডু কলপতৰু ত্যাগী। পৰিহৰি অমৃত লেহিং বিষু মাগী ॥
তেউ ন পাই অস সমউ চুকাহীং। দেখু বিচাৰি মাতু মন মাহীং ॥
অংব এক দুখু মোহি বিসেষী। নিপট বিকল নৰনাযকু দেখী ॥
থোৰিহিং বাত পিতহি দুখ ভাৰী। হোতি প্ৰতীতি ন মোহি মহতাৰী ॥
ৰাউ ধীৰ গুন উদধি অগাধূ। ভা মোহি তে কছু বড অপৰাধূ ॥
জাতেং মোহি ন কহত কছু ৰাঊ। মোৰি সপথ তোহি কহু সতিভাঊ ॥
দো. সহজ সৰল ৰঘুবৰ বচন কুমতি কুটিল কৰি জান।
চলই জোংক জল বক্ৰগতি জদ্যপি সলিলু সমান ॥ ৪২ ॥
ৰহসী ৰানি ৰাম ৰুখ পাঈ। বোলী কপট সনেহু জনাঈ ॥
সপথ তুম্হাৰ ভৰত কৈ আনা। হেতু ন দূসৰ মৈ কছু জানা ॥
তুম্হ অপৰাধ জোগু নহিং তাতা। জননী জনক বংধু সুখদাতা ॥
ৰাম সত্য সবু জো কছু কহহূ। তুম্হ পিতু মাতু বচন ৰত অহহূ ॥
পিতহি বুঝাই কহহু বলি সোঈ। চৌথেংপন জেহিং অজসু ন হোঈ ॥
তুম্হ সম সুঅন সুকৃত জেহিং দীন্হে। উচিত ন তাসু নিৰাদৰু কীন্হে ॥
লাগহিং কুমুখ বচন সুভ কৈসে। মগহঁ গযাদিক তীৰথ জৈসে ॥
ৰামহি মাতু বচন সব ভাএ। জিমি সুৰসৰি গত সলিল সুহাএ ॥
দো. গই মুৰুছা ৰামহি সুমিৰি নৃপ ফিৰি কৰৱট লীন্হ।
সচিৱ ৰাম আগমন কহি বিনয সময সম কীন্হ ॥ ৪৩ ॥
অৱনিপ অকনি ৰামু পগু ধাৰে। ধৰি ধীৰজু তব নযন উঘাৰে ॥
সচিৱঁ সঁভাৰি ৰাউ বৈঠাৰে। চৰন পৰত নৃপ ৰামু নিহাৰে ॥
লিএ সনেহ বিকল উৰ লাঈ। গৈ মনি মনহুঁ ফনিক ফিৰি পাঈ ॥
ৰামহি চিতই ৰহেউ নৰনাহূ। চলা বিলোচন বাৰি প্ৰবাহূ ॥
সোক বিবস কছু কহৈ ন পাৰা। হৃদযঁ লগাৱত বাৰহিং বাৰা ॥
বিধিহি মনাৱ ৰাউ মন মাহীং। জেহিং ৰঘুনাথ ন কানন জাহীং ॥
সুমিৰি মহেসহি কহই নিহোৰী। বিনতী সুনহু সদাসিৱ মোৰী ॥
আসুতোষ তুম্হ অৱঢৰ দানী। আৰতি হৰহু দীন জনু জানী ॥
দো. তুম্হ প্ৰেৰক সব কে হৃদযঁ সো মতি ৰামহি দেহু।
বচনু মোৰ তজি ৰহহি ঘৰ পৰিহৰি সীলু সনেহু ॥ ৪৪ ॥
অজসু হোউ জগ সুজসু নসাঊ। নৰক পৰৌ বৰু সুৰপুৰু জাঊ ॥
সব দুখ দুসহ সহাৱহু মোহী। লোচন ওট ৰামু জনি হোংহী ॥
অস মন গুনই ৰাউ নহিং বোলা। পীপৰ পাত সৰিস মনু ডোলা ॥
ৰঘুপতি পিতহি প্ৰেমবস জানী। পুনি কছু কহিহি মাতু অনুমানী ॥
দেস কাল অৱসৰ অনুসাৰী। বোলে বচন বিনীত বিচাৰী ॥
তাত কহউঁ কছু কৰউঁ ঢিঠাঈ। অনুচিতু ছমব জানি লৰিকাঈ ॥
অতি লঘু বাত লাগি দুখু পাৱা। কাহুঁ ন মোহি কহি প্ৰথম জনাৱা ॥
দেখি গোসাইঁহি পূঁছিউঁ মাতা। সুনি প্ৰসংগু ভএ সীতল গাতা ॥
দো. মংগল সময সনেহ বস সোচ পৰিহৰিঅ তাত।
আযসু দেইঅ হৰষি হিযঁ কহি পুলকে প্ৰভু গাত ॥ ৪৫ ॥
ধন্য জনমু জগতীতল তাসূ। পিতহি প্ৰমোদু চৰিত সুনি জাসূ ॥
চাৰি পদাৰথ কৰতল তাকেং। প্ৰিয পিতু মাতু প্ৰান সম জাকেং ॥
আযসু পালি জনম ফলু পাঈ। ঐহউঁ বেগিহিং হোউ ৰজাঈ ॥
বিদা মাতু সন আৱউঁ মাগী। চলিহউঁ বনহি বহুৰি পগ লাগী ॥
অস কহি ৰাম গৱনু তব কীন্হা। ভূপ সোক বসু উতৰু ন দীন্হা ॥
নগৰ ব্যাপি গই বাত সুতীছী। ছুঅত চঢী জনু সব তন বীছী ॥
সুনি ভএ বিকল সকল নৰ নাৰী। বেলি বিটপ জিমি দেখি দৱাৰী ॥
জো জহঁ সুনই ধুনই সিৰু সোঈ। বড বিষাদু নহিং ধীৰজু হোঈ ॥
দো. মুখ সুখাহিং লোচন স্ত্ৰৱহি সোকু ন হৃদযঁ সমাই।
মনহুঁ কৰুন ৰস কটকঈ উতৰী অৱধ বজাই ॥ ৪৬ ॥
মিলেহি মাঝ বিধি বাত বেগাৰী। জহঁ তহঁ দেহিং কৈকেইহি গাৰী ॥
এহি পাপিনিহি বূঝি কা পৰেঊ। ছাই ভৱন পৰ পাৱকু ধৰেঊ ॥
নিজ কৰ নযন কাঢি চহ দীখা। ডাৰি সুধা বিষু চাহত চীখা ॥
কুটিল কঠোৰ কুবুদ্ধি অভাগী। ভই ৰঘুবংস বেনু বন আগী ॥
পালৱ বৈঠি পেডু এহিং কাটা। সুখ মহুঁ সোক ঠাটু ধৰি ঠাটা ॥
সদা ৰামু এহি প্ৰান সমানা। কাৰন কৱন কুটিলপনু ঠানা ॥
সত্য কহহিং কবি নাৰি সুভাঊ। সব বিধি অগহু অগাধ দুৰাঊ ॥
নিজ প্ৰতিবিংবু বৰুকু গহি জাঈ। জানি ন জাই নাৰি গতি ভাঈ ॥
দো. কাহ ন পাৱকু জাৰি সক কা ন সমুদ্ৰ সমাই।
কা ন কৰৈ অবলা প্ৰবল কেহি জগ কালু ন খাই ॥ ৪৭ ॥
কা সুনাই বিধি কাহ সুনাৱা। কা দেখাই চহ কাহ দেখাৱা ॥
এক কহহিং ভল ভূপ ন কীন্হা। বৰু বিচাৰি নহিং কুমতিহি দীন্হা ॥
জো হঠি ভযউ সকল দুখ ভাজনু। অবলা বিবস গ্যানু গুনু গা জনু ॥
এক ধৰম পৰমিতি পহিচানে। নৃপহি দোসু নহিং দেহিং সযানে ॥
সিবি দধীচি হৰিচংদ কহানী। এক এক সন কহহিং বখানী ॥
এক ভৰত কৰ সংমত কহহীং। এক উদাস ভাযঁ সুনি ৰহহীং ॥
কান মূদি কৰ ৰদ গহি জীহা। এক কহহিং যহ বাত অলীহা ॥
সুকৃত জাহিং অস কহত তুম্হাৰে। ৰামু ভৰত কহুঁ প্ৰানপিআৰে ॥
দো. চংদু চৱৈ বৰু অনল কন সুধা হোই বিষতূল।
সপনেহুঁ কবহুঁ ন কৰহিং কিছু ভৰতু ৰাম প্ৰতিকূল ॥ ৪৮ ॥
এক বিধাতহিং দূষনু দেংহীং। সুধা দেখাই দীন্হ বিষু জেহীং ॥
খৰভৰু নগৰ সোচু সব কাহূ। দুসহ দাহু উৰ মিটা উছাহূ ॥
বিপ্ৰবধূ কুলমান্য জঠেৰী। জে প্ৰিয পৰম কৈকেঈ কেৰী ॥
লগীং দেন সিখ সীলু সৰাহী। বচন বানসম লাগহিং তাহী ॥
ভৰতু ন মোহি প্ৰিয ৰাম সমানা। সদা কহহু যহু সবু জগু জানা ॥
কৰহু ৰাম পৰ সহজ সনেহূ। কেহিং অপৰাধ আজু বনু দেহূ ॥
কবহুঁ ন কিযহু সৱতি আৰেসূ। প্ৰীতি প্ৰতীতি জান সবু দেসূ ॥
কৌসল্যাঁ অব কাহ বিগাৰা। তুম্হ জেহি লাগি বজ্ৰ পুৰ পাৰা ॥
দো. সীয কি পিয সঁগু পৰিহৰিহি লখনু কি ৰহিহহিং ধাম।
ৰাজু কি ভূঁজব ভৰত পুৰ নৃপু কি জীহি বিনু ৰাম ॥ ৪৯ ॥
অস বিচাৰি উৰ ছাডহু কোহূ। সোক কলংক কোঠি জনি হোহূ ॥
ভৰতহি অৱসি দেহু জুবৰাজূ। কানন কাহ ৰাম কৰ কাজূ ॥
নাহিন ৰামু ৰাজ কে ভূখে। ধৰম ধুৰীন বিষয ৰস ৰূখে ॥
গুৰ গৃহ বসহুঁ ৰামু তজি গেহূ। নৃপ সন অস বৰু দূসৰ লেহূ ॥
জৌং নহিং লগিহহু কহেং হমাৰে। নহিং লাগিহি কছু হাথ তুম্হাৰে ॥
জৌং পৰিহাস কীন্হি কছু হোঈ। তৌ কহি প্ৰগট জনাৱহু সোঈ ॥
ৰাম সৰিস সুত কানন জোগূ। কাহ কহিহি সুনি তুম্হ কহুঁ লোগূ ॥
উঠহু বেগি সোই কৰহু উপাঈ। জেহি বিধি সোকু কলংকু নসাঈ ॥
ছং. জেহি ভাঁতি সোকু কলংকু জাই উপায কৰি কুল পালহী।
হঠি ফেৰু ৰামহি জাত বন জনি বাত দূসৰি চালহী ॥
জিমি ভানু বিনু দিনু প্ৰান বিনু তনু চংদ বিনু জিমি জামিনী।
তিমি অৱধ তুলসীদাস প্ৰভু বিনু সমুঝি ধৌং জিযঁ ভামিনী ॥
সো. সখিন্হ সিখাৱনু দীন্হ সুনত মধুৰ পৰিনাম হিত।
তেইঁ কছু কান ন কীন্হ কুটিল প্ৰবোধী কূবৰী ॥ ৫০ ॥
উতৰু ন দেই দুসহ ৰিস ৰূখী। মৃগিন্হ চিতৱ জনু বাঘিনি ভূখী ॥
ব্যাধি অসাধি জানি তিন্হ ত্যাগী। চলীং কহত মতিমংদ অভাগী ॥
ৰাজু কৰত যহ দৈঅঁ বিগোঈ। কীন্হেসি অস জস কৰই ন কোঈ ॥
এহি বিধি বিলপহিং পুৰ নৰ নাৰীং। দেহিং কুচালিহি কোটিক গাৰীং ॥
জৰহিং বিষম জৰ লেহিং উসাসা। কৱনি ৰাম বিনু জীৱন আসা ॥
বিপুল বিযোগ প্ৰজা অকুলানী। জনু জলচৰ গন সূখত পানী ॥
অতি বিষাদ বস লোগ লোগাঈ। গএ মাতু পহিং ৰামু গোসাঈ ॥
মুখ প্ৰসন্ন চিত চৌগুন চাঊ। মিটা সোচু জনি ৰাখৈ ৰাঊ ॥
দো. নৱ গযংদু ৰঘুবীৰ মনু ৰাজু অলান সমান।
ছূট জানি বন গৱনু সুনি উৰ অনংদু অধিকান ॥ ৫১ ॥
ৰঘুকুলতিলক জোৰি দোউ হাথা। মুদিত মাতু পদ নাযউ মাথা ॥
দীন্হি অসীস লাই উৰ লীন্হে। ভূষন বসন নিছাৱৰি কীন্হে ॥
বাৰ বাৰ মুখ চুংবতি মাতা। নযন নেহ জলু পুলকিত গাতা ॥
গোদ ৰাখি পুনি হৃদযঁ লগাএ। স্ত্ৰৱত প্ৰেনৰস পযদ সুহাএ ॥
প্ৰেমু প্ৰমোদু ন কছু কহি জাঈ। ৰংক ধনদ পদবী জনু পাঈ ॥
সাদৰ সুংদৰ বদনু নিহাৰী। বোলী মধুৰ বচন মহতাৰী ॥
কহহু তাত জননী বলিহাৰী। কবহিং লগন মুদ মংগলকাৰী ॥
সুকৃত সীল সুখ সীৱঁ সুহাঈ। জনম লাভ কই অৱধি অঘাঈ ॥
দো. জেহি চাহত নৰ নাৰি সব অতি আৰত এহি ভাঁতি।
জিমি চাতক চাতকি তৃষিত বৃষ্টি সৰদ ৰিতু স্ৱাতি ॥ ৫২ ॥
তাত জাউঁ বলি বেগি নহাহূ। জো মন ভাৱ মধুৰ কছু খাহূ ॥
পিতু সমীপ তব জাএহু ভৈআ। ভই বডি বাৰ জাই বলি মৈআ ॥
মাতু বচন সুনি অতি অনুকূলা। জনু সনেহ সুৰতৰু কে ফূলা ॥
সুখ মকৰংদ ভৰে শ্ৰিযমূলা। নিৰখি ৰাম মনু ভৱৰুঁ ন ভূলা ॥
ধৰম ধুৰীন ধৰম গতি জানী। কহেউ মাতু সন অতি মৃদু বানী ॥
পিতাঁ দীন্হ মোহি কানন ৰাজূ। জহঁ সব ভাঁতি মোৰ বড কাজূ ॥
আযসু দেহি মুদিত মন মাতা। জেহিং মুদ মংগল কানন জাতা ॥
জনি সনেহ বস ডৰপসি ভোৰেং। আনঁদু অংব অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
দো. বৰষ চাৰিদস বিপিন বসি কৰি পিতু বচন প্ৰমান।
আই পায পুনি দেখিহউঁ মনু জনি কৰসি মলান ॥ ৫৩ ॥
বচন বিনীত মধুৰ ৰঘুবৰ কে। সৰ সম লগে মাতু উৰ কৰকে ॥
সহমি সূখি সুনি সীতলি বানী। জিমি জৱাস পৰেং পাৱস পানী ॥
কহি ন জাই কছু হৃদয বিষাদূ। মনহুঁ মৃগী সুনি কেহৰি নাদূ ॥
নযন সজল তন থৰ থৰ কাঁপী। মাজহি খাই মীন জনু মাপী ॥
ধৰি ধীৰজু সুত বদনু নিহাৰী। গদগদ বচন কহতি মহতাৰী ॥
তাত পিতহি তুম্হ প্ৰানপিআৰে। দেখি মুদিত নিত চৰিত তুম্হাৰে ॥
ৰাজু দেন কহুঁ সুভ দিন সাধা। কহেউ জান বন কেহিং অপৰাধা ॥
তাত সুনাৱহু মোহি নিদানূ। কো দিনকৰ কুল ভযউ কৃসানূ ॥
দো. নিৰখি ৰাম ৰুখ সচিৱসুত কাৰনু কহেউ বুঝাই।
সুনি প্ৰসংগু ৰহি মূক জিমি দসা বৰনি নহিং জাই ॥ ৫৪ ॥
ৰাখি ন সকই ন কহি সক জাহূ। দুহূঁ ভাঁতি উৰ দাৰুন দাহূ ॥
লিখত সুধাকৰ গা লিখি ৰাহূ। বিধি গতি বাম সদা সব কাহূ ॥
ধৰম সনেহ উভযঁ মতি ঘেৰী। ভই গতি সাঁপ ছুছুংদৰি কেৰী ॥
ৰাখউঁ সুতহি কৰউঁ অনুৰোধূ। ধৰমু জাই অৰু বংধু বিৰোধূ ॥
কহউঁ জান বন তৌ বডি হানী। সংকট সোচ বিবস ভই ৰানী ॥
বহুৰি সমুঝি তিয ধৰমু সযানী। ৰামু ভৰতু দোউ সুত সম জানী ॥
সৰল সুভাউ ৰাম মহতাৰী। বোলী বচন ধীৰ ধৰি ভাৰী ॥
তাত জাউঁ বলি কীন্হেহু নীকা। পিতু আযসু সব ধৰমক টীকা ॥
দো. ৰাজু দেন কহি দীন্হ বনু মোহি ন সো দুখ লেসু।
তুম্হ বিনু ভৰতহি ভূপতিহি প্ৰজহি প্ৰচংড কলেসু ॥ ৫৫ ॥
জৌং কেৱল পিতু আযসু তাতা। তৌ জনি জাহু জানি বডি মাতা ॥
জৌং পিতু মাতু কহেউ বন জানা। তৌং কানন সত অৱধ সমানা ॥
পিতু বনদেৱ মাতু বনদেৱী। খগ মৃগ চৰন সৰোৰুহ সেৱী ॥
অংতহুঁ উচিত নৃপহি বনবাসূ। বয বিলোকি হিযঁ হোই হৰাঁসূ ॥
বডভাগী বনু অৱধ অভাগী। জো ৰঘুবংসতিলক তুম্হ ত্যাগী ॥
জৌং সুত কহৌ সংগ মোহি লেহূ। তুম্হৰে হৃদযঁ হোই সংদেহূ ॥
পূত পৰম প্ৰিয তুম্হ সবহী কে। প্ৰান প্ৰান কে জীৱন জী কে ॥
তে তুম্হ কহহু মাতু বন জাঊঁ। মৈং সুনি বচন বৈঠি পছিতাঊঁ ॥
দো. যহ বিচাৰি নহিং কৰউঁ হঠ ঝূঠ সনেহু বঢাই।
মানি মাতু কৰ নাত বলি সুৰতি বিসৰি জনি জাই ॥ ৫৬ ॥
দেৱ পিতৰ সব তুন্হহি গোসাঈ। ৰাখহুঁ পলক নযন কী নাঈ ॥
অৱধি অংবু প্ৰিয পৰিজন মীনা। তুম্হ কৰুনাকৰ ধৰম ধুৰীনা ॥
অস বিচাৰি সোই কৰহু উপাঈ। সবহি জিঅত জেহিং ভেংটেহু আঈ ॥
জাহু সুখেন বনহি বলি জাঊঁ। কৰি অনাথ জন পৰিজন গাঊঁ ॥
সব কৰ আজু সুকৃত ফল বীতা। ভযউ কৰাল কালু বিপৰীতা ॥
বহুবিধি বিলপি চৰন লপটানী। পৰম অভাগিনি আপুহি জানী ॥
দাৰুন দুসহ দাহু উৰ ব্যাপা। বৰনি ন জাহিং বিলাপ কলাপা ॥
ৰাম উঠাই মাতু উৰ লাঈ। কহি মৃদু বচন বহুৰি সমুঝাঈ ॥
দো. সমাচাৰ তেহি সময সুনি সীয উঠী অকুলাই।
জাই সাসু পদ কমল জুগ বংদি বৈঠি সিৰু নাই ॥ ৫৭ ॥
দীন্হি অসীস সাসু মৃদু বানী। অতি সুকুমাৰি দেখি অকুলানী ॥
বৈঠি নমিতমুখ সোচতি সীতা। ৰূপ ৰাসি পতি প্ৰেম পুনীতা ॥
চলন চহত বন জীৱননাথূ। কেহি সুকৃতী সন হোইহি সাথূ ॥
কী তনু প্ৰান কি কেৱল প্ৰানা। বিধি কৰতবু কছু জাই ন জানা ॥
চাৰু চৰন নখ লেখতি ধৰনী। নূপুৰ মুখৰ মধুৰ কবি বৰনী ॥
মনহুঁ প্ৰেম বস বিনতী কৰহীং। হমহি সীয পদ জনি পৰিহৰহীং ॥
মংজু বিলোচন মোচতি বাৰী। বোলী দেখি ৰাম মহতাৰী ॥
তাত সুনহু সিয অতি সুকুমাৰী। সাসু সসুৰ পৰিজনহি পিআৰী ॥
দো. পিতা জনক ভূপাল মনি সসুৰ ভানুকুল ভানু।
পতি ৰবিকুল কৈৰৱ বিপিন বিধু গুন ৰূপ নিধানু ॥ ৫৮ ॥
মৈং পুনি পুত্ৰবধূ প্ৰিয পাঈ। ৰূপ ৰাসি গুন সীল সুহাঈ ॥
নযন পুতৰি কৰি প্ৰীতি বঢাঈ। ৰাখেউঁ প্ৰান জানিকিহিং লাঈ ॥
কলপবেলি জিমি বহুবিধি লালী। সীংচি সনেহ সলিল প্ৰতিপালী ॥
ফূলত ফলত ভযউ বিধি বামা। জানি ন জাই কাহ পৰিনামা ॥
পলঁগ পীঠ তজি গোদ হিংডোৰা। সিযঁ ন দীন্হ পগু অৱনি কঠোৰা ॥
জিঅনমূৰি জিমি জোগৱত ৰহঊঁ। দীপ বাতি নহিং টাৰন কহঊঁ ॥
সোই সিয চলন চহতি বন সাথা। আযসু কাহ হোই ৰঘুনাথা।
চংদ কিৰন ৰস ৰসিক চকোৰী। ৰবি ৰুখ নযন সকই কিমি জোৰী ॥
দো. কৰি কেহৰি নিসিচৰ চৰহিং দুষ্ট জংতু বন ভূৰি।
বিষ বাটিকাঁ কি সোহ সুত সুভগ সজীৱনি মূৰি ॥ ৫৯ ॥
বন হিত কোল কিৰাত কিসোৰী। ৰচীং বিৰংচি বিষয সুখ ভোৰী ॥
পাইন কৃমি জিমি কঠিন সুভাঊ। তিন্হহি কলেসু ন কানন কাঊ ॥
কৈ তাপস তিয কানন জোগূ। জিন্হ তপ হেতু তজা সব ভোগূ ॥
সিয বন বসিহি তাত কেহি ভাঁতী। চিত্ৰলিখিত কপি দেখি ডেৰাতী ॥
সুৰসৰ সুভগ বনজ বন চাৰী। ডাবৰ জোগু কি হংসকুমাৰী ॥
অস বিচাৰি জস আযসু হোঈ। মৈং সিখ দেউঁ জানকিহি সোঈ ॥
জৌং সিয ভৱন ৰহৈ কহ অংবা। মোহি কহঁ হোই বহুত অৱলংবা ॥
সুনি ৰঘুবীৰ মাতু প্ৰিয বানী। সীল সনেহ সুধাঁ জনু সানী ॥
দো. কহি প্ৰিয বচন বিবেকময কীন্হি মাতু পৰিতোষ।
লগে প্ৰবোধন জানকিহি প্ৰগটি বিপিন গুন দোষ ॥ ৬০ ॥
মাসপাৰাযণ, চৌদহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
মাতু সমীপ কহত সকুচাহীং। বোলে সমউ সমুঝি মন মাহীং ॥
ৰাজকুমাৰি সিখাৱন সুনহূ। আন ভাঁতি জিযঁ জনি কছু গুনহূ ॥
আপন মোৰ নীক জৌং চহহূ। বচনু হমাৰ মানি গৃহ ৰহহূ ॥
আযসু মোৰ সাসু সেৱকাঈ। সব বিধি ভামিনি ভৱন ভলাঈ ॥
এহি তে অধিক ধৰমু নহিং দূজা। সাদৰ সাসু সসুৰ পদ পূজা ॥
জব জব মাতু কৰিহি সুধি মোৰী। হোইহি প্ৰেম বিকল মতি ভোৰী ॥
তব তব তুম্হ কহি কথা পুৰানী। সুংদৰি সমুঝাএহু মৃদু বানী ॥
কহউঁ সুভাযঁ সপথ সত মোহী। সুমুখি মাতু হিত ৰাখউঁ তোহী ॥
দো. গুৰ শ্ৰুতি সংমত ধৰম ফলু পাইঅ বিনহিং কলেস।
হঠ বস সব সংকট সহে গালৱ নহুষ নৰেস ॥ ৬১ ॥
মৈং পুনি কৰি প্ৰৱান পিতু বানী। বেগি ফিৰব সুনু সুমুখি সযানী ॥
দিৱস জাত নহিং লাগিহি বাৰা। সুংদৰি সিখৱনু সুনহু হমাৰা ॥
জৌ হঠ কৰহু প্ৰেম বস বামা। তৌ তুম্হ দুখু পাউব পৰিনামা ॥
কাননু কঠিন ভযংকৰু ভাৰী। ঘোৰ ঘামু হিম বাৰি বযাৰী ॥
কুস কংটক মগ কাঁকৰ নানা। চলব পযাদেহিং বিনু পদত্ৰানা ॥
চৰন কমল মুদু মংজু তুম্হাৰে। মাৰগ অগম ভূমিধৰ ভাৰে ॥
কংদৰ খোহ নদীং নদ নাৰে। অগম অগাধ ন জাহিং নিহাৰে ॥
ভালু বাঘ বৃক কেহৰি নাগা। কৰহিং নাদ সুনি ধীৰজু ভাগা ॥
দো. ভূমি সযন বলকল বসন অসনু কংদ ফল মূল।
তে কি সদা সব দিন মিলিহিং সবুই সময অনুকূল ॥ ৬২ ॥
নৰ অহাৰ ৰজনীচৰ চৰহীং। কপট বেষ বিধি কোটিক কৰহীং ॥
লাগই অতি পহাৰ কৰ পানী। বিপিন বিপতি নহিং জাই বখানী ॥
ব্যাল কৰাল বিহগ বন ঘোৰা। নিসিচৰ নিকৰ নাৰি নৰ চোৰা ॥
ডৰপহিং ধীৰ গহন সুধি আএঁ। মৃগলোচনি তুম্হ ভীৰু সুভাএঁ ॥
হংসগৱনি তুম্হ নহিং বন জোগূ। সুনি অপজসু মোহি দেইহি লোগূ ॥
মানস সলিল সুধাঁ প্ৰতিপালী। জিঅই কি লৱন পযোধি মৰালী ॥
নৱ ৰসাল বন বিহৰনসীলা। সোহ কি কোকিল বিপিন কৰীলা ॥
ৰহহু ভৱন অস হৃদযঁ বিচাৰী। চংদবদনি দুখু কানন ভাৰী ॥
দো. সহজ সুহ্দ গুৰ স্ৱামি সিখ জো ন কৰই সিৰ মানি ॥
সো পছিতাই অঘাই উৰ অৱসি হোই হিত হানি ॥ ৬৩ ॥
সুনি মৃদু বচন মনোহৰ পিয কে। লোচন ললিত ভৰে জল সিয কে ॥
সীতল সিখ দাহক ভই কৈংসেং। চকইহি সৰদ চংদ নিসি জৈংসেং ॥
উতৰু ন আৱ বিকল বৈদেহী। তজন চহত সুচি স্ৱামি সনেহী ॥
বৰবস ৰোকি বিলোচন বাৰী। ধৰি ধীৰজু উৰ অৱনিকুমাৰী ॥
লাগি সাসু পগ কহ কৰ জোৰী। ছমবি দেবি বডি অবিনয মোৰী ॥
দীন্হি প্ৰানপতি মোহি সিখ সোঈ। জেহি বিধি মোৰ পৰম হিত হোঈ ॥
মৈং পুনি সমুঝি দীখি মন মাহীং। পিয বিযোগ সম দুখু জগ নাহীং ॥
দো. প্ৰাননাথ কৰুনাযতন সুংদৰ সুখদ সুজান।
তুম্হ বিনু ৰঘুকুল কুমুদ বিধু সুৰপুৰ নৰক সমান ॥ ৬৪ ॥
মাতু পিতা ভগিনী প্ৰিয ভাঈ। প্ৰিয পৰিৱাৰু সুহ্ৰদ সমুদাঈ ॥
সাসু সসুৰ গুৰ সজন সহাঈ। সুত সুংদৰ সুসীল সুখদাঈ ॥
জহঁ লগি নাথ নেহ অৰু নাতে। পিয বিনু তিযহি তৰনিহু তে তাতে ॥
তনু ধনু ধামু ধৰনি পুৰ ৰাজূ। পতি বিহীন সবু সোক সমাজূ ॥
ভোগ ৰোগসম ভূষন ভাৰূ। জম জাতনা সৰিস সংসাৰূ ॥
প্ৰাননাথ তুম্হ বিনু জগ মাহীং। মো কহুঁ সুখদ কতহুঁ কছু নাহীং ॥
জিয বিনু দেহ নদী বিনু বাৰী। তৈসিঅ নাথ পুৰুষ বিনু নাৰী ॥
নাথ সকল সুখ সাথ তুম্হাৰেং। সৰদ বিমল বিধু বদনু নিহাৰেং ॥
দো. খগ মৃগ পৰিজন নগৰু বনু বলকল বিমল দুকূল।
নাথ সাথ সুৰসদন সম পৰনসাল সুখ মূল ॥ ৬৫ ॥
বনদেৱীং বনদেৱ উদাৰা। কৰিহহিং সাসু সসুৰ সম সাৰা ॥
কুস কিসলয সাথৰী সুহাঈ। প্ৰভু সঁগ মংজু মনোজ তুৰাঈ ॥
কংদ মূল ফল অমিঅ অহাৰূ। অৱধ সৌধ সত সৰিস পহাৰূ ॥
ছিনু ছিনু প্ৰভু পদ কমল বিলোকি। ৰহিহউঁ মুদিত দিৱস জিমি কোকী ॥
বন দুখ নাথ কহে বহুতেৰে। ভয বিষাদ পৰিতাপ ঘনেৰে ॥
প্ৰভু বিযোগ লৱলেস সমানা। সব মিলি হোহিং ন কৃপানিধানা ॥
অস জিযঁ জানি সুজান সিৰোমনি। লেইঅ সংগ মোহি ছাডিঅ জনি ॥
বিনতী বহুত কৰৌং কা স্ৱামী। কৰুনাময উৰ অংতৰজামী ॥
দো. ৰাখিঅ অৱধ জো অৱধি লগি ৰহত ন জনিঅহিং প্ৰান।
দীনবংধু সংদৰ সুখদ সীল সনেহ নিধান ॥ ৬৬ ॥
মোহি মগ চলত ন হোইহি হাৰী। ছিনু ছিনু চৰন সৰোজ নিহাৰী ॥
সবহি ভাঁতি পিয সেৱা কৰিহৌং। মাৰগ জনিত সকল শ্ৰম হৰিহৌং ॥
পায পখাৰী বৈঠি তৰু ছাহীং। কৰিহউঁ বাউ মুদিত মন মাহীং ॥
শ্ৰম কন সহিত স্যাম তনু দেখেং। কহঁ দুখ সমউ প্ৰানপতি পেখেং ॥
সম মহি তৃন তৰুপল্লৱ ডাসী। পাগ পলোটিহি সব নিসি দাসী ॥
বাৰবাৰ মৃদু মূৰতি জোহী। লাগহি তাত বযাৰি ন মোহী।
কো প্ৰভু সঁগ মোহি চিতৱনিহাৰা। সিংঘবধুহি জিমি সসক সিআৰা ॥
মৈং সুকুমাৰি নাথ বন জোগূ। তুম্হহি উচিত তপ মো কহুঁ ভোগূ ॥
দো. ঐসেউ বচন কঠোৰ সুনি জৌং ন হ্ৰদউ বিলগান।
তৌ প্ৰভু বিষম বিযোগ দুখ সহিহহিং পাৱঁৰ প্ৰান ॥ ৬৭ ॥
অস কহি সীয বিকল ভই ভাৰী। বচন বিযোগু ন সকী সঁভাৰী ॥
দেখি দসা ৰঘুপতি জিযঁ জানা। হঠি ৰাখেং নহিং ৰাখিহি প্ৰানা ॥
কহেউ কৃপাল ভানুকুলনাথা। পৰিহৰি সোচু চলহু বন সাথা ॥
নহিং বিষাদ কৰ অৱসৰু আজূ। বেগি কৰহু বন গৱন সমাজূ ॥
কহি প্ৰিয বচন প্ৰিযা সমুঝাঈ। লগে মাতু পদ আসিষ পাঈ ॥
বেগি প্ৰজা দুখ মেটব আঈ। জননী নিঠুৰ বিসৰি জনি জাঈ ॥
ফিৰহি দসা বিধি বহুৰি কি মোৰী। দেখিহউঁ নযন মনোহৰ জোৰী ॥
সুদিন সুঘৰী তাত কব হোইহি। জননী জিঅত বদন বিধু জোইহি ॥
দো. বহুৰি বচ্ছ কহি লালু কহি ৰঘুপতি ৰঘুবৰ তাত।
কবহিং বোলাই লগাই হিযঁ হৰষি নিৰখিহউঁ গাত ॥ ৬৮ ॥
লখি সনেহ কাতৰি মহতাৰী। বচনু ন আৱ বিকল ভই ভাৰী ॥
ৰাম প্ৰবোধু কীন্হ বিধি নানা। সমউ সনেহু ন জাই বখানা ॥
তব জানকী সাসু পগ লাগী। সুনিঅ মায মৈং পৰম অভাগী ॥
সেৱা সময দৈঅঁ বনু দীন্হা। মোৰ মনোৰথু সফল ন কীন্হা ॥
তজব ছোভু জনি ছাডিঅ ছোহূ। কৰমু কঠিন কছু দোসু ন মোহূ ॥
সুনি সিয বচন সাসু অকুলানী। দসা কৱনি বিধি কহৌং বখানী ॥
বাৰহি বাৰ লাই উৰ লীন্হী। ধৰি ধীৰজু সিখ আসিষ দীন্হী ॥
অচল হোউ অহিৱাতু তুম্হাৰা। জব লগি গংগ জমুন জল ধাৰা ॥
দো. সীতহি সাসু অসীস সিখ দীন্হি অনেক প্ৰকাৰ।
চলী নাই পদ পদুম সিৰু অতি হিত বাৰহিং বাৰ ॥ ৬৯ ॥
সমাচাৰ জব লছিমন পাএ। ব্যাকুল বিলখ বদন উঠি ধাএ ॥
কংপ পুলক তন নযন সনীৰা। গহে চৰন অতি প্ৰেম অধীৰা ॥
কহি ন সকত কছু চিতৱত ঠাঢে। মীনু দীন জনু জল তেং কাঢে ॥
সোচু হৃদযঁ বিধি কা হোনিহাৰা। সবু সুখু সুকৃত সিৰান হমাৰা ॥
মো কহুঁ কাহ কহব ৰঘুনাথা। ৰখিহহিং ভৱন কি লেহহিং সাথা ॥
ৰাম বিলোকি বংধু কৰ জোৰেং। দেহ গেহ সব সন তৃনু তোৰেং ॥
বোলে বচনু ৰাম নয নাগৰ। সীল সনেহ সৰল সুখ সাগৰ ॥
তাত প্ৰেম বস জনি কদৰাহূ। সমুঝি হৃদযঁ পৰিনাম উছাহূ ॥
দো. মাতু পিতা গুৰু স্ৱামি সিখ সিৰ ধৰি কৰহি সুভাযঁ।
লহেউ লাভু তিন্হ জনম কৰ নতৰু জনমু জগ জাযঁ ॥ ৭০ ॥
অস জিযঁ জানি সুনহু সিখ ভাঈ। কৰহু মাতু পিতু পদ সেৱকাঈ ॥
ভৱন ভৰতু ৰিপুসূদন নাহীং। ৰাউ বৃদ্ধ মম দুখু মন মাহীং ॥
মৈং বন জাউঁ তুম্হহি লেই সাথা। হোই সবহি বিধি অৱধ অনাথা ॥
গুৰু পিতু মাতু প্ৰজা পৰিৱাৰূ। সব কহুঁ পৰই দুসহ দুখ ভাৰূ ॥
ৰহহু কৰহু সব কৰ পৰিতোষূ। নতৰু তাত হোইহি বড দোষূ ॥
জাসু ৰাজ প্ৰিয প্ৰজা দুখাৰী। সো নৃপু অৱসি নৰক অধিকাৰী ॥
ৰহহু তাত অসি নীতি বিচাৰী। সুনত লখনু ভএ ব্যাকুল ভাৰী ॥
সিঅৰেং বচন সূখি গএ কৈংসেং। পৰসত তুহিন তামৰসু জৈসেং ॥
দো. উতৰু ন আৱত প্ৰেম বস গহে চৰন অকুলাই।
নাথ দাসু মৈং স্ৱামি তুম্হ তজহু ত কাহ বসাই ॥ ৭১ ॥
দীন্হি মোহি সিখ নীকি গোসাঈং। লাগি অগম অপনী কদৰাঈং ॥
নৰবৰ ধীৰ ধৰম ধুৰ ধাৰী। নিগম নীতি কহুঁ তে অধিকাৰী ॥
মৈং সিসু প্ৰভু সনেহঁ প্ৰতিপালা। মংদৰু মেৰু কি লেহিং মৰালা ॥
গুৰ পিতু মাতু ন জানউঁ কাহূ। কহউঁ সুভাউ নাথ পতিআহূ ॥
জহঁ লগি জগত সনেহ সগাঈ। প্ৰীতি প্ৰতীতি নিগম নিজু গাঈ ॥
মোৰেং সবই এক তুম্হ স্ৱামী। দীনবংধু উৰ অংতৰজামী ॥
ধৰম নীতি উপদেসিঅ তাহী। কীৰতি ভূতি সুগতি প্ৰিয জাহী ॥
মন ক্ৰম বচন চৰন ৰত হোঈ। কৃপাসিংধু পৰিহৰিঅ কি সোঈ ॥
দো. কৰুনাসিংধু সুবংধ কে সুনি মৃদু বচন বিনীত।
সমুঝাএ উৰ লাই প্ৰভু জানি সনেহঁ সভীত ॥ ৭২ ॥
মাগহু বিদা মাতু সন জাঈ। আৱহু বেগি চলহু বন ভাঈ ॥
মুদিত ভএ সুনি ৰঘুবৰ বানী। ভযউ লাভ বড গই বডি হানী ॥
হৰষিত হ্দযঁ মাতু পহিং আএ। মনহুঁ অংধ ফিৰি লোচন পাএ।
জাই জননি পগ নাযউ মাথা। মনু ৰঘুনংদন জানকি সাথা ॥
পূঁছে মাতু মলিন মন দেখী। লখন কহী সব কথা বিসেষী ॥
গঈ সহমি সুনি বচন কঠোৰা। মৃগী দেখি দৱ জনু চহু ওৰা ॥
লখন লখেউ ভা অনৰথ আজূ। এহিং সনেহ বস কৰব অকাজূ ॥
মাগত বিদা সভয সকুচাহীং। জাই সংগ বিধি কহিহি কি নাহী ॥
দো. সমুঝি সুমিত্ৰাঁ ৰাম সিয ৰূপ সুসীলু সুভাউ।
নৃপ সনেহু লখি ধুনেউ সিৰু পাপিনি দীন্হ কুদাউ ॥ ৭৩ ॥
ধীৰজু ধৰেউ কুঅৱসৰ জানী। সহজ সুহ্দ বোলী মৃদু বানী ॥
তাত তুম্হাৰি মাতু বৈদেহী। পিতা ৰামু সব ভাঁতি সনেহী ॥
অৱধ তহাঁ জহঁ ৰাম নিৱাসূ। তহঁইঁ দিৱসু জহঁ ভানু প্ৰকাসূ ॥
জৌ পৈ সীয ৰামু বন জাহীং। অৱধ তুম্হাৰ কাজু কছু নাহিং ॥
গুৰ পিতু মাতু বংধু সুৰ সাঈ। সেইঅহিং সকল প্ৰান কী নাঈং ॥
ৰামু প্ৰানপ্ৰিয জীৱন জী কে। স্ৱাৰথ ৰহিত সখা সবহী কৈ ॥
পূজনীয প্ৰিয পৰম জহাঁ তেং। সব মানিঅহিং ৰাম কে নাতেং ॥
অস জিযঁ জানি সংগ বন জাহূ। লেহু তাত জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. ভূৰি ভাগ ভাজনু ভযহু মোহি সমেত বলি জাউঁ।
জৌম তুম্হৰেং মন ছাডি ছলু কীন্হ ৰাম পদ ঠাউঁ ॥ ৭৪ ॥
পুত্ৰৱতী জুবতী জগ সোঈ। ৰঘুপতি ভগতু জাসু সুতু হোঈ ॥
নতৰু বাঁঝ ভলি বাদি বিআনী। ৰাম বিমুখ সুত তেং হিত জানী ॥
তুম্হৰেহিং ভাগ ৰামু বন জাহীং। দূসৰ হেতু তাত কছু নাহীং ॥
সকল সুকৃত কৰ বড ফলু এহূ। ৰাম সীয পদ সহজ সনেহূ ॥
ৰাগ ৰোষু ইৰিষা মদু মোহূ। জনি সপনেহুঁ ইন্হ কে বস হোহূ ॥
সকল প্ৰকাৰ বিকাৰ বিহাঈ। মন ক্ৰম বচন কৰেহু সেৱকাঈ ॥
তুম্হ কহুঁ বন সব ভাঁতি সুপাসূ। সঁগ পিতু মাতু ৰামু সিয জাসূ ॥
জেহিং ন ৰামু বন লহহিং কলেসূ। সুত সোই কৰেহু ইহই উপদেসূ ॥
ছং. উপদেসু যহু জেহিং তাত তুম্হৰে ৰাম সিয সুখ পাৱহীং।
পিতু মাতু প্ৰিয পৰিৱাৰ পুৰ সুখ সুৰতি বন বিসৰাৱহীং।
তুলসী প্ৰভুহি সিখ দেই আযসু দীন্হ পুনি আসিষ দঈ।
ৰতি হোউ অবিৰল অমল সিয ৰঘুবীৰ পদ নিত নিত নঈ ॥
সো. মাতু চৰন সিৰু নাই চলে তুৰত সংকিত হৃদযঁ।
বাগুৰ বিষম তোৰাই মনহুঁ ভাগ মৃগু ভাগ বস ॥ ৭৫ ॥
গএ লখনু জহঁ জানকিনাথূ। ভে মন মুদিত পাই প্ৰিয সাথূ ॥
বংদি ৰাম সিয চৰন সুহাএ। চলে সংগ নৃপমংদিৰ আএ ॥
কহহিং পৰসপৰ পুৰ নৰ নাৰী। ভলি বনাই বিধি বাত বিগাৰী ॥
তন কৃস দুখু বদন মলীনে। বিকল মনহুঁ মাখী মধু ছীনে ॥
কৰ মীজহিং সিৰু ধুনি পছিতাহীং। জনু বিন পংখ বিহগ অকুলাহীং ॥
ভই বডি ভীৰ ভূপ দৰবাৰা। বৰনি ন জাই বিষাদু অপাৰা ॥
সচিৱঁ উঠাই ৰাউ বৈঠাৰে। কহি প্ৰিয বচন ৰামু পগু ধাৰে ॥
সিয সমেত দোউ তনয নিহাৰী। ব্যাকুল ভযউ ভূমিপতি ভাৰী ॥
দো. সীয সহিত সুত সুভগ দোউ দেখি দেখি অকুলাই।
বাৰহিং বাৰ সনেহ বস ৰাউ লেই উৰ লাই ॥ ৭৬ ॥
সকই ন বোলি বিকল নৰনাহূ। সোক জনিত উৰ দাৰুন দাহূ ॥
নাই সীসু পদ অতি অনুৰাগা। উঠি ৰঘুবীৰ বিদা তব মাগা ॥
পিতু অসীস আযসু মোহি দীজৈ। হৰষ সময বিসমউ কত কীজৈ ॥
তাত কিএঁ প্ৰিয প্ৰেম প্ৰমাদূ। জসু জগ জাই হোই অপবাদূ ॥
সুনি সনেহ বস উঠি নৰনাহাঁ। বৈঠাৰে ৰঘুপতি গহি বাহাঁ ॥
সুনহু তাত তুম্হ কহুঁ মুনি কহহীং। ৰামু চৰাচৰ নাযক অহহীং ॥
সুভ অৰু অসুভ কৰম অনুহাৰী। ঈস দেই ফলু হ্দযঁ বিচাৰী ॥
কৰই জো কৰম পাৱ ফল সোঈ। নিগম নীতি অসি কহ সবু কোঈ ॥
দো. -ঔৰু কৰৈ অপৰাধু কোউ ঔৰ পাৱ ফল ভোগু।
অতি বিচিত্ৰ ভগৱংত গতি কো জগ জানৈ জোগু ॥ ৭৭ ॥
ৰাযঁ ৰাম ৰাখন হিত লাগী। বহুত উপায কিএ ছলু ত্যাগী ॥
লখী ৰাম ৰুখ ৰহত ন জানে। ধৰম ধুৰংধৰ ধীৰ সযানে ॥
তব নৃপ সীয লাই উৰ লীন্হী। অতি হিত বহুত ভাঁতি সিখ দীন্হী ॥
কহি বন কে দুখ দুসহ সুনাএ। সাসু সসুৰ পিতু সুখ সমুঝাএ ॥
সিয মনু ৰাম চৰন অনুৰাগা। ঘৰু ন সুগমু বনু বিষমু ন লাগা ॥
ঔৰউ সবহিং সীয সমুঝাঈ। কহি কহি বিপিন বিপতি অধিকাঈ ॥
সচিৱ নাৰি গুৰ নাৰি সযানী। সহিত সনেহ কহহিং মৃদু বানী ॥
তুম্হ কহুঁ তৌ ন দীন্হ বনবাসূ। কৰহু জো কহহিং সসুৰ গুৰ সাসূ ॥
দো. -সিখ সীতলি হিত মধুৰ মৃদু সুনি সীতহি ন সোহানি।
সৰদ চংদ চংদনি লগত জনু চকঈ অকুলানি ॥ ৭৮ ॥
সীয সকুচ বস উতৰু ন দেঈ। সো সুনি তমকি উঠী কৈকেঈ ॥
মুনি পট ভূষন ভাজন আনী। আগেং ধৰি বোলী মৃদু বানী ॥
নৃপহি প্ৰান প্ৰিয তুম্হ ৰঘুবীৰা। সীল সনেহ ন ছাডিহি ভীৰা ॥
সুকৃত সুজসু পৰলোকু নসাঊ। তুম্হহি জান বন কহিহি ন কাঊ ॥
অস বিচাৰি সোই কৰহু জো ভাৱা। ৰাম জননি সিখ সুনি সুখু পাৱা ॥
ভূপহি বচন বানসম লাগে। কৰহিং ন প্ৰান পযান অভাগে ॥
লোগ বিকল মুৰুছিত নৰনাহূ। কাহ কৰিঅ কছু সূঝ ন কাহূ ॥
ৰামু তুৰত মুনি বেষু বনাঈ। চলে জনক জননিহি সিৰু নাঈ ॥
দো. সজি বন সাজু সমাজু সবু বনিতা বংধু সমেত।
বংদি বিপ্ৰ গুৰ চৰন প্ৰভু চলে কৰি সবহি অচেত ॥ ৭৯ ॥
নিকসি বসিষ্ঠ দ্ৱাৰ ভএ ঠাঢে। দেখে লোগ বিৰহ দৱ দাঢে ॥
কহি প্ৰিয বচন সকল সমুঝাএ। বিপ্ৰ বৃংদ ৰঘুবীৰ বোলাএ ॥
গুৰ সন কহি বৰষাসন দীন্হে। আদৰ দান বিনয বস কীন্হে ॥
জাচক দান মান সংতোষে। মীত পুনীত প্ৰেম পৰিতোষে ॥
দাসীং দাস বোলাই বহোৰী। গুৰহি সৌংপি বোলে কৰ জোৰী ॥
সব কৈ সাৰ সঁভাৰ গোসাঈং। কৰবি জনক জননী কী নাঈ ॥
বাৰহিং বাৰ জোৰি জুগ পানী। কহত ৰামু সব সন মৃদু বানী ॥
সোই সব ভাঁতি মোৰ হিতকাৰী। জেহি তেং ৰহৈ ভুআল সুখাৰী ॥
দো. মাতু সকল মোৰে বিৰহঁ জেহিং ন হোহিং দুখ দীন।
সোই উপাউ তুম্হ কৰেহু সব পুৰ জন পৰম প্ৰবীন ॥ ৮০ ॥
এহি বিধি ৰাম সবহি সমুঝাৱা। গুৰ পদ পদুম হৰষি সিৰু নাৱা।
গনপতী গৌৰি গিৰীসু মনাঈ। চলে অসীস পাই ৰঘুৰাঈ ॥
ৰাম চলত অতি ভযউ বিষাদূ। সুনি ন জাই পুৰ আৰত নাদূ ॥
কুসগুন লংক অৱধ অতি সোকূ। হহৰষ বিষাদ বিবস সুৰলোকূ ॥
গই মুৰুছা তব ভূপতি জাগে। বোলি সুমংত্ৰু কহন অস লাগে ॥
ৰামু চলে বন প্ৰান ন জাহীং। কেহি সুখ লাগি ৰহত তন মাহীং।
এহি তেং কৱন ব্যথা বলৱানা। জো দুখু পাই তজহিং তনু প্ৰানা ॥
পুনি ধৰি ধীৰ কহই নৰনাহূ। লৈ ৰথু সংগ সখা তুম্হ জাহূ ॥
দো. -সুঠি সুকুমাৰ কুমাৰ দোউ জনকসুতা সুকুমাৰি।
ৰথ চঢাই দেখৰাই বনু ফিৰেহু গএঁ দিন চাৰি ॥ ৮১ ॥
জৌ নহিং ফিৰহিং ধীৰ দোউ ভাঈ। সত্যসংধ দৃঢব্ৰত ৰঘুৰাঈ ॥
তৌ তুম্হ বিনয কৰেহু কৰ জোৰী। ফেৰিঅ প্ৰভু মিথিলেসকিসোৰী ॥
জব সিয কানন দেখি ডেৰাঈ। কহেহু মোৰি সিখ অৱসৰু পাঈ ॥
সাসু সসুৰ অস কহেউ সঁদেসূ। পুত্ৰি ফিৰিঅ বন বহুত কলেসূ ॥
পিতৃগৃহ কবহুঁ কবহুঁ সসুৰাৰী। ৰহেহু জহাঁ ৰুচি হোই তুম্হাৰী ॥
এহি বিধি কৰেহু উপায কদংবা। ফিৰই ত হোই প্ৰান অৱলংবা ॥
নাহিং ত মোৰ মৰনু পৰিনামা। কছু ন বসাই ভএঁ বিধি বামা ॥
অস কহি মুৰুছি পৰা মহি ৰাঊ। ৰামু লখনু সিয আনি দেখাঊ ॥
দো. -পাই ৰজাযসু নাই সিৰু ৰথু অতি বেগ বনাই।
গযউ জহাঁ বাহেৰ নগৰ সীয সহিত দোউ ভাই ॥ ৮২ ॥
তব সুমংত্ৰ নৃপ বচন সুনাএ। কৰি বিনতী ৰথ ৰামু চঢাএ ॥
চঢি ৰথ সীয সহিত দোউ ভাঈ। চলে হৃদযঁ অৱধহি সিৰু নাঈ ॥
চলত ৰামু লখি অৱধ অনাথা। বিকল লোগ সব লাগে সাথা ॥
কৃপাসিংধু বহুবিধি সমুঝাৱহিং। ফিৰহিং প্ৰেম বস পুনি ফিৰি আৱহিং ॥
লাগতি অৱধ ভযাৱনি ভাৰী। মানহুঁ কালৰাতি অঁধিআৰী ॥
ঘোৰ জংতু সম পুৰ নৰ নাৰী। ডৰপহিং একহি এক নিহাৰী ॥
ঘৰ মসান পৰিজন জনু ভূতা। সুত হিত মীত মনহুঁ জমদূতা ॥
বাগন্হ বিটপ বেলি কুম্হিলাহীং। সৰিত সৰোৱৰ দেখি ন জাহীং ॥
দো. হয গয কোটিন্হ কেলিমৃগ পুৰপসু চাতক মোৰ।
পিক ৰথাংগ সুক সাৰিকা সাৰস হংস চকোৰ ॥ ৮৩ ॥
ৰাম বিযোগ বিকল সব ঠাঢে। জহঁ তহঁ মনহুঁ চিত্ৰ লিখি কাঢে ॥
নগৰু সফল বনু গহবৰ ভাৰী। খগ মৃগ বিপুল সকল নৰ নাৰী ॥
বিধি কৈকেঈ কিৰাতিনি কীন্হী। জেংহি দৱ দুসহ দসহুঁ দিসি দীন্হী ॥
সহি ন সকে ৰঘুবৰ বিৰহাগী। চলে লোগ সব ব্যাকুল ভাগী ॥
সবহিং বিচাৰ কীন্হ মন মাহীং। ৰাম লখন সিয বিনু সুখু নাহীং ॥
জহাঁ ৰামু তহঁ সবুই সমাজূ। বিনু ৰঘুবীৰ অৱধ নহিং কাজূ ॥
চলে সাথ অস মংত্ৰু দৃঢাঈ। সুৰ দুৰ্লভ সুখ সদন বিহাঈ ॥
ৰাম চৰন পংকজ প্ৰিয জিন্হহী। বিষয ভোগ বস কৰহিং কি তিন্হহী ॥
দো. বালক বৃদ্ধ বিহাই গৃঁহ লগে লোগ সব সাথ।
তমসা তীৰ নিৱাসু কিয প্ৰথম দিৱস ৰঘুনাথ ॥ ৮৪ ॥
ৰঘুপতি প্ৰজা প্ৰেমবস দেখী। সদয হৃদযঁ দুখু ভযউ বিসেষী ॥
কৰুনাময ৰঘুনাথ গোসাঁঈ। বেগি পাইঅহিং পীৰ পৰাঈ ॥
কহি সপ্ৰেম মৃদু বচন সুহাএ। বহুবিধি ৰাম লোগ সমুঝাএ ॥
কিএ ধৰম উপদেস ঘনেৰে। লোগ প্ৰেম বস ফিৰহিং ন ফেৰে ॥
সীলু সনেহু ছাডি নহিং জাঈ। অসমংজস বস ভে ৰঘুৰাঈ ॥
লোগ সোগ শ্ৰম বস গএ সোঈ। কছুক দেৱমাযাঁ মতি মোঈ ॥
জবহিং জাম জুগ জামিনি বীতী। ৰাম সচিৱ সন কহেউ সপ্ৰীতী ॥
খোজ মাৰি ৰথু হাঁকহু তাতা। আন উপাযঁ বনিহি নহিং বাতা ॥
দো. ৰাম লখন সুয জান চঢি সংভু চৰন সিৰু নাই ॥
সচিৱঁ চলাযউ তুৰত ৰথু ইত উত খোজ দুৰাই ॥ ৮৫ ॥
জাগে সকল লোগ ভএঁ ভোৰূ। গে ৰঘুনাথ ভযউ অতি সোৰূ ॥
ৰথ কৰ খোজ কতহহুঁ নহিং পাৱহিং। ৰাম ৰাম কহি চহু দিসি ধাৱহিং ॥
মনহুঁ বাৰিনিধি বূড জহাজূ। ভযউ বিকল বড বনিক সমাজূ ॥
একহি এক দেংহিং উপদেসূ। তজে ৰাম হম জানি কলেসূ ॥
নিংদহিং আপু সৰাহহিং মীনা। ধিগ জীৱনু ৰঘুবীৰ বিহীনা ॥
জৌং পৈ প্ৰিয বিযোগু বিধি কীন্হা। তৌ কস মৰনু ন মাগেং দীন্হা ॥
এহি বিধি কৰত প্ৰলাপ কলাপা। আএ অৱধ ভৰে পৰিতাপা ॥
বিষম বিযোগু ন জাই বখানা। অৱধি আস সব ৰাখহিং প্ৰানা ॥
দো. ৰাম দৰস হিত নেম ব্ৰত লগে কৰন নৰ নাৰি।
মনহুঁ কোক কোকী কমল দীন বিহীন তমাৰি ॥ ৮৬ ॥
সীতা সচিৱ সহিত দোউ ভাঈ। সৃংগবেৰপুৰ পহুঁচে জাঈ ॥
উতৰে ৰাম দেৱসৰি দেখী। কীন্হ দংডৱত হৰষু বিসেষী ॥
লখন সচিৱঁ সিযঁ কিএ প্ৰনামা। সবহি সহিত সুখু পাযউ ৰামা ॥
গংগ সকল মুদ মংগল মূলা। সব সুখ কৰনি হৰনি সব সূলা ॥
কহি কহি কোটিক কথা প্ৰসংগা। ৰামু বিলোকহিং গংগ তৰংগা ॥
সচিৱহি অনুজহি প্ৰিযহি সুনাঈ। বিবুধ নদী মহিমা অধিকাঈ ॥
মজ্জনু কীন্হ পংথ শ্ৰম গযঊ। সুচি জলু পিঅত মুদিত মন ভযঊ ॥
সুমিৰত জাহি মিটই শ্ৰম ভাৰূ। তেহি শ্ৰম যহ লৌকিক ব্যৱহাৰূ ॥
দো. সুধ্দ সচিদানংদময কংদ ভানুকুল কেতু।
চৰিত কৰত নৰ অনুহৰত সংসৃতি সাগৰ সেতু ॥ ৮৭ ॥
যহ সুধি গুহঁ নিষাদ জব পাঈ। মুদিত লিএ প্ৰিয বংধু বোলাঈ ॥
লিএ ফল মূল ভেংট ভৰি ভাৰা। মিলন চলেউ হিঁযঁ হৰষু অপাৰা ॥
কৰি দংডৱত ভেংট ধৰি আগেং। প্ৰভুহি বিলোকত অতি অনুৰাগেং ॥
সহজ সনেহ বিবস ৰঘুৰাঈ। পূঁছী কুসল নিকট বৈঠাঈ ॥
নাথ কুসল পদ পংকজ দেখেং। ভযউঁ ভাগভাজন জন লেখেং ॥
দেৱ ধৰনি ধনু ধামু তুম্হাৰা। মৈং জনু নীচু সহিত পৰিৱাৰা ॥
কৃপা কৰিঅ পুৰ ধাৰিঅ পাঊ। থাপিয জনু সবু লোগু সিহাঊ ॥
কহেহু সত্য সবু সখা সুজানা। মোহি দীন্হ পিতু আযসু আনা ॥
দো. বৰষ চাৰিদস বাসু বন মুনি ব্ৰত বেষু অহাৰু।
গ্ৰাম বাসু নহিং উচিত সুনি গুহহি ভযউ দুখু ভাৰু ॥ ৮৮ ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপ নিহাৰী। কহহিং সপ্ৰেম গ্ৰাম নৰ নাৰী ॥
তে পিতু মাতু কহহু সখি কৈসে। জিন্হ পঠএ বন বালক ঐসে ॥
এক কহহিং ভল ভূপতি কীন্হা। লোযন লাহু হমহি বিধি দীন্হা ॥
তব নিষাদপতি উৰ অনুমানা। তৰু সিংসুপা মনোহৰ জানা ॥
লৈ ৰঘুনাথহি ঠাউঁ দেখাৱা। কহেউ ৰাম সব ভাঁতি সুহাৱা ॥
পুৰজন কৰি জোহাৰু ঘৰ আএ। ৰঘুবৰ সংধ্যা কৰন সিধাএ ॥
গুহঁ সঁৱাৰি সাঁথৰী ডসাঈ। কুস কিসলযময মৃদুল সুহাঈ ॥
সুচি ফল মূল মধুৰ মৃদু জানী। দোনা ভৰি ভৰি ৰাখেসি পানী ॥
দো. সিয সুমংত্ৰ ভ্ৰাতা সহিত কংদ মূল ফল খাই।
সযন কীন্হ ৰঘুবংসমনি পায পলোটত ভাই ॥ ৮৯ ॥
উঠে লখনু প্ৰভু সোৱত জানী। কহি সচিৱহি সোৱন মৃদু বানী ॥
কছুক দূৰ সজি বান সৰাসন। জাগন লগে বৈঠি বীৰাসন ॥
গুঁহ বোলাই পাহৰূ প্ৰতীতী। ঠাৱঁ ঠাঁৱ ৰাখে অতি প্ৰীতী ॥
আপু লখন পহিং বৈঠেউ জাঈ। কটি ভাথী সৰ চাপ চঢাঈ ॥
সোৱত প্ৰভুহি নিহাৰি নিষাদূ। ভযউ প্ৰেম বস হ্দযঁ বিষাদূ ॥
তনু পুলকিত জলু লোচন বহঈ। বচন সপ্ৰেম লখন সন কহঈ ॥
ভূপতি ভৱন সুভাযঁ সুহাৱা। সুৰপতি সদনু ন পটতৰ পাৱা ॥
মনিময ৰচিত চাৰু চৌবাৰে। জনু ৰতিপতি নিজ হাথ সঁৱাৰে ॥
দো. সুচি সুবিচিত্ৰ সুভোগময সুমন সুগংধ সুবাস।
পলঁগ মংজু মনিদীপ জহঁ সব বিধি সকল সুপাস ॥ ৯০ ॥
বিবিধ বসন উপধান তুৰাঈ। ছীৰ ফেন মৃদু বিসদ সুহাঈ ॥
তহঁ সিয ৰামু সযন নিসি কৰহীং। নিজ ছবি ৰতি মনোজ মদু হৰহীং ॥
তে সিয ৰামু সাথৰীং সোএ। শ্ৰমিত বসন বিনু জাহিং ন জোএ ॥
মাতু পিতা পৰিজন পুৰবাসী। সখা সুসীল দাস অৰু দাসী ॥
জোগৱহিং জিন্হহি প্ৰান কী নাঈ। মহি সোৱত তেই ৰাম গোসাঈং ॥
পিতা জনক জগ বিদিত প্ৰভাঊ। সসুৰ সুৰেস সখা ৰঘুৰাঊ ॥
ৰামচংদু পতি সো বৈদেহী। সোৱত মহি বিধি বাম ন কেহী ॥
সিয ৰঘুবীৰ কি কানন জোগূ। কৰম প্ৰধান সত্য কহ লোগূ ॥
দো. কৈকযনংদিনি মংদমতি কঠিন কুটিলপনু কীন্হ।
জেহীং ৰঘুনংদন জানকিহি সুখ অৱসৰ দুখু দীন্হ ॥ ৯১ ॥
ভই দিনকৰ কুল বিটপ কুঠাৰী। কুমতি কীন্হ সব বিস্ৱ দুখাৰী ॥
ভযউ বিষাদু নিষাদহি ভাৰী। ৰাম সীয মহি সযন নিহাৰী ॥
বোলে লখন মধুৰ মৃদু বানী। গ্যান বিৰাগ ভগতি ৰস সানী ॥
কাহু ন কোউ সুখ দুখ কৰ দাতা। নিজ কৃত কৰম ভোগ সবু ভ্ৰাতা ॥
জোগ বিযোগ ভোগ ভল মংদা। হিত অনহিত মধ্যম ভ্ৰম ফংদা ॥
জনমু মৰনু জহঁ লগি জগ জালূ। সংপতী বিপতি কৰমু অৰু কালূ ॥
ধৰনি ধামু ধনু পুৰ পৰিৱাৰূ। সৰগু নৰকু জহঁ লগি ব্যৱহাৰূ ॥
দেখিঅ সুনিঅ গুনিঅ মন মাহীং। মোহ মূল পৰমাৰথু নাহীং ॥
দো. সপনেং হোই ভিখাৰি নৃপ ৰংকু নাকপতি হোই।
জাগেং লাভু ন হানি কছু তিমি প্ৰপংচ জিযঁ জোই ॥ ৯২ ॥
অস বিচাৰি নহিং কীজা ৰোসূ। কাহুহি বাদি ন দেইঅ দোসূ ॥
মোহ নিসাঁ সবু সোৱনিহাৰা। দেখিঅ সপন অনেক প্ৰকাৰা ॥
এহিং জগ জামিনি জাগহিং জোগী। পৰমাৰথী প্ৰপংচ বিযোগী ॥
জানিঅ তবহিং জীৱ জগ জাগা। জব জব বিষয বিলাস বিৰাগা ॥
হোই বিবেকু মোহ ভ্ৰম ভাগা। তব ৰঘুনাথ চৰন অনুৰাগা ॥
সখা পৰম পৰমাৰথু এহূ। মন ক্ৰম বচন ৰাম পদ নেহূ ॥
ৰাম ব্ৰহ্ম পৰমাৰথ ৰূপা। অবিগত অলখ অনাদি অনূপা ॥
সকল বিকাৰ ৰহিত গতভেদা। কহি নিত নেতি নিৰূপহিং বেদা।
দো. ভগত ভূমি ভূসুৰ সুৰভি সুৰ হিত লাগি কৃপাল।
কৰত চৰিত ধৰি মনুজ তনু সুনত মিটহি জগ জাল ॥ ৯৩ ॥
মাসপাৰাযণ, পংদ্ৰহৱা ৱিশ্ৰাম
সখা সমুঝি অস পৰিহৰি মোহু। সিয ৰঘুবীৰ চৰন ৰত হোহূ ॥
কহত ৰাম গুন ভা ভিনুসাৰা। জাগে জগ মংগল সুখদাৰা ॥
সকল সোচ কৰি ৰাম নহাৱা। সুচি সুজান বট ছীৰ মগাৱা ॥
অনুজ সহিত সিৰ জটা বনাএ। দেখি সুমংত্ৰ নযন জল ছাএ ॥
হৃদযঁ দাহু অতি বদন মলীনা। কহ কৰ জোৰি বচন অতি দীনা ॥
নাথ কহেউ অস কোসলনাথা। লৈ ৰথু জাহু ৰাম কেং সাথা ॥
বনু দেখাই সুৰসৰি অন্হৱাঈ। আনেহু ফেৰি বেগি দোউ ভাঈ ॥
লখনু ৰামু সিয আনেহু ফেৰী। সংসয সকল সঁকোচ নিবেৰী ॥
দো. নৃপ অস কহেউ গোসাঈঁ জস কহই কৰৌং বলি সোই।
কৰি বিনতী পাযন্হ পৰেউ দীন্হ বাল জিমি ৰোই ॥ ৯৪ ॥
তাত কৃপা কৰি কীজিঅ সোঈ। জাতেং অৱধ অনাথ ন হোঈ ॥
মংত্ৰহি ৰাম উঠাই প্ৰবোধা। তাত ধৰম মতু তুম্হ সবু সোধা ॥
সিবি দধীচি হৰিচংদ নৰেসা। সহে ধৰম হিত কোটি কলেসা ॥
ৰংতিদেৱ বলি ভূপ সুজানা। ধৰমু ধৰেউ সহি সংকট নানা ॥
ধৰমু ন দূসৰ সত্য সমানা। আগম নিগম পুৰান বখানা ॥
মৈং সোই ধৰমু সুলভ কৰি পাৱা। তজেং তিহূঁ পুৰ অপজসু ছাৱা ॥
সংভাৱিত কহুঁ অপজস লাহূ। মৰন কোটি সম দাৰুন দাহূ ॥
তুম্হ সন তাত বহুত কা কহঊঁ। দিএঁ উতৰু ফিৰি পাতকু লহঊঁ ॥
দো. পিতু পদ গহি কহি কোটি নতি বিনয কৰব কৰ জোৰি।
চিংতা কৱনিহু বাত কৈ তাত কৰিঅ জনি মোৰি ॥ ৯৫ ॥
তুম্হ পুনি পিতু সম অতি হিত মোৰেং। বিনতী কৰউঁ তাত কৰ জোৰেং ॥
সব বিধি সোই কৰতব্য তুম্হাৰেং। দুখ ন পাৱ পিতু সোচ হমাৰেং ॥
সুনি ৰঘুনাথ সচিৱ সংবাদূ। ভযউ সপৰিজন বিকল নিষাদূ ॥
পুনি কছু লখন কহী কটু বানী। প্ৰভু বৰজে বড অনুচিত জানী ॥
সকুচি ৰাম নিজ সপথ দেৱাঈ। লখন সঁদেসু কহিঅ জনি জাঈ ॥
কহ সুমংত্ৰু পুনি ভূপ সঁদেসূ। সহি ন সকিহি সিয বিপিন কলেসূ ॥
জেহি বিধি অৱধ আৱ ফিৰি সীযা। সোই ৰঘুবৰহি তুম্হহি কৰনীযা ॥
নতৰু নিপট অৱলংব বিহীনা। মৈং ন জিঅব জিমি জল বিনু মীনা ॥
দো. মইকেং সসৰেং সকল সুখ জবহিং জহাঁ মনু মান ॥
তঁহ তব ৰহিহি সুখেন সিয জব লগি বিপতি বিহান ॥ ৯৬ ॥
বিনতী ভূপ কীন্হ জেহি ভাঁতী। আৰতি প্ৰীতি ন সো কহি জাতী ॥
পিতু সঁদেসু সুনি কৃপানিধানা। সিযহি দীন্হ সিখ কোটি বিধানা ॥
সাসু সসুৰ গুৰ প্ৰিয পৰিৱাৰূ। ফিৰতু ত সব কৰ মিটৈ খভাৰূ ॥
সুনি পতি বচন কহতি বৈদেহী। সুনহু প্ৰানপতি পৰম সনেহী ॥
প্ৰভু কৰুনাময পৰম বিবেকী। তনু তজি ৰহতি ছাঁহ কিমি ছেংকী ॥
প্ৰভা জাই কহঁ ভানু বিহাঈ। কহঁ চংদ্ৰিকা চংদু তজি জাঈ ॥
পতিহি প্ৰেমময বিনয সুনাঈ। কহতি সচিৱ সন গিৰা সুহাঈ ॥
তুম্হ পিতু সসুৰ সৰিস হিতকাৰী। উতৰু দেউঁ ফিৰি অনুচিত ভাৰী ॥
দো. আৰতি বস সনমুখ ভইউঁ বিলগু ন মানব তাত।
আৰজসুত পদ কমল বিনু বাদি জহাঁ লগি নাত ॥ ৯৭ ॥
পিতু বৈভৱ বিলাস মৈং ডীঠা। নৃপ মনি মুকুট মিলিত পদ পীঠা ॥
সুখনিধান অস পিতু গৃহ মোৰেং। পিয বিহীন মন ভাৱ ন ভোৰেং ॥
সসুৰ চক্কৱই কোসলৰাঊ। ভুৱন চাৰিদস প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
আগেং হোই জেহি সুৰপতি লেঈ। অৰধ সিংঘাসন আসনু দেঈ ॥
সসুৰু এতাদৃস অৱধ নিৱাসূ। প্ৰিয পৰিৱাৰু মাতু সম সাসূ ॥
বিনু ৰঘুপতি পদ পদুম পৰাগা। মোহি কেউ সপনেহুঁ সুখদ ন লাগা ॥
অগম পংথ বনভূমি পহাৰা। কৰি কেহৰি সৰ সৰিত অপাৰা ॥
কোল কিৰাত কুৰংগ বিহংগা। মোহি সব সুখদ প্ৰানপতি সংগা ॥
দো. সাসু সসুৰ সন মোৰি হুঁতি বিনয কৰবি পৰি পাযঁ ॥
মোৰ সোচু জনি কৰিঅ কছু মৈং বন সুখী সুভাযঁ ॥ ৯৮ ॥
প্ৰাননাথ প্ৰিয দেৱৰ সাথা। বীৰ ধুৰীন ধৰেং ধনু ভাথা ॥
নহিং মগ শ্ৰমু ভ্ৰমু দুখ মন মোৰেং। মোহি লগি সোচু কৰিঅ জনি ভোৰেং ॥
সুনি সুমংত্ৰু সিয সীতলি বানী। ভযউ বিকল জনু ফনি মনি হানী ॥
নযন সূঝ নহিং সুনই ন কানা। কহি ন সকই কছু অতি অকুলানা ॥
ৰাম প্ৰবোধু কীন্হ বহু ভাঁতি। তদপি হোতি নহিং সীতলি ছাতী ॥
জতন অনেক সাথ হিত কীন্হে। উচিত উতৰ ৰঘুনংদন দীন্হে ॥
মেটি জাই নহিং ৰাম ৰজাঈ। কঠিন কৰম গতি কছু ন বসাঈ ॥
ৰাম লখন সিয পদ সিৰু নাঈ। ফিৰেউ বনিক জিমি মূৰ গৱাঁঈ ॥
দো. -ৰথ হাঁকেউ হয ৰাম তন হেৰি হেৰি হিহিনাহিং।
দেখি নিষাদ বিষাদবস ধুনহিং সীস পছিতাহিং ॥ ৯৯ ॥
জাসু বিযোগ বিকল পসু ঐসে। প্ৰজা মাতু পিতু জীহহিং কৈসেং ॥
বৰবস ৰাম সুমংত্ৰু পঠাএ। সুৰসৰি তীৰ আপু তব আএ ॥
মাগী নাৱ ন কেৱটু আনা। কহই তুম্হাৰ মৰমু মৈং জানা ॥
চৰন কমল ৰজ কহুঁ সবু কহঈ। মানুষ কৰনি মূৰি কছু অহঈ ॥
ছুঅত সিলা ভই নাৰি সুহাঈ। পাহন তেং ন কাঠ কঠিনাঈ ॥
তৰনিউ মুনি ঘৰিনি হোই জাঈ। বাট পৰই মোৰি নাৱ উডাঈ ॥
এহিং প্ৰতিপালউঁ সবু পৰিৱাৰূ। নহিং জানউঁ কছু অউৰ কবাৰূ ॥
জৌ প্ৰভু পাৰ অৱসি গা চহহূ। মোহি পদ পদুম পখাৰন কহহূ ॥
ছং. পদ কমল ধোই চঢাই নাৱ ন নাথ উতৰাঈ চহৌং।
মোহি ৰাম ৰাউৰি আন দসৰথ সপথ সব সাচী কহৌং ॥
বৰু তীৰ মাৰহুঁ লখনু পৈ জব লগি ন পায পখাৰিহৌং।
তব লগি ন তুলসীদাস নাথ কৃপাল পাৰু উতাৰিহৌং ॥
সো. সুনি কেবট কে বৈন প্ৰেম লপেটে অটপটে।
বিহসে কৰুনাঐন চিতই জানকী লখন তন ॥ ১০০ ॥
কৃপাসিংধু বোলে মুসুকাঈ। সোই কৰু জেংহি তৱ নাৱ ন জাঈ ॥
ৱেগি আনু জল পায পখাৰূ। হোত বিলংবু উতাৰহি পাৰূ ॥
জাসু নাম সুমৰত এক বাৰা। উতৰহিং নৰ ভৱসিংধু অপাৰা ॥
সোই কৃপালু কেৱটহি নিহোৰা। জেহিং জগু কিয তিহু পগহু তে থোৰা ॥
পদ নখ নিৰখি দেৱসৰি হৰষী। সুনি প্ৰভু বচন মোহঁ মতি কৰষী ॥
কেৱট ৰাম ৰজাযসু পাৱা। পানি কঠৱতা ভৰি লেই আৱা ॥
অতি আনংদ উমগি অনুৰাগা। চৰন সৰোজ পখাৰন লাগা ॥
বৰষি সুমন সুৰ সকল সিহাহীং। এহি সম পুন্যপুংজ কোউ নাহীং ॥
দো. পদ পখাৰি জলু পান কৰি আপু সহিত পৰিৱাৰ।
পিতৰ পাৰু কৰি প্ৰভুহি পুনি মুদিত গযউ লেই পাৰ ॥ ১০১ ॥
উতৰি ঠাড ভএ সুৰসৰি ৰেতা। সীযৰাম গুহ লখন সমেতা ॥
কেৱট উতৰি দংডৱত কীন্হা। প্ৰভুহি সকুচ এহি নহিং কছু দীন্হা ॥
পিয হিয কী সিয জাননিহাৰী। মনি মুদৰী মন মুদিত উতাৰী ॥
কহেউ কৃপাল লেহি উতৰাঈ। কেৱট চৰন গহে অকুলাঈ ॥
নাথ আজু মৈং কাহ ন পাৱা। মিটে দোষ দুখ দাৰিদ দাৱা ॥
বহুত কাল মৈং কীন্হি মজূৰী। আজু দীন্হ বিধি বনি ভলি ভূৰী ॥
অব কছু নাথ ন চাহিঅ মোৰেং। দীনদযাল অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
ফিৰতী বাৰ মোহি জে দেবা। সো প্ৰসাদু মৈং সিৰ ধৰি লেবা ॥
দো. বহুত কীন্হ প্ৰভু লখন সিযঁ নহিং কছু কেৱটু লেই।
বিদা কীন্হ কৰুনাযতন ভগতি বিমল বৰু দেই ॥ ১০২ ॥
তব মজ্জনু কৰি ৰঘুকুলনাথা। পূজি পাৰথিৱ নাযউ মাথা ॥
সিযঁ সুৰসৰিহি কহেউ কৰ জোৰী। মাতু মনোৰথ পুৰউবি মোৰী ॥
পতি দেৱৰ সংগ কুসল বহোৰী। আই কৰৌং জেহিং পূজা তোৰী ॥
সুনি সিয বিনয প্ৰেম ৰস সানী। ভই তব বিমল বাৰি বৰ বানী ॥
সুনু ৰঘুবীৰ প্ৰিযা বৈদেহী। তৱ প্ৰভাউ জগ বিদিত ন কেহী ॥
লোকপ হোহিং বিলোকত তোৰেং। তোহি সেৱহিং সব সিধি কৰ জোৰেং ॥
তুম্হ জো হমহি বডি বিনয সুনাঈ। কৃপা কীন্হি মোহি দীন্হি বডাঈ ॥
তদপি দেবি মৈং দেবি অসীসা। সফল হোপন হিত নিজ বাগীসা ॥
দো. প্ৰাননাথ দেৱৰ সহিত কুসল কোসলা আই।
পূজহি সব মনকামনা সুজসু ৰহিহি জগ ছাই ॥ ১০৩ ॥
গংগ বচন সুনি মংগল মূলা। মুদিত সীয সুৰসৰি অনুকুলা ॥
তব প্ৰভু গুহহি কহেউ ঘৰ জাহূ। সুনত সূখ মুখু ভা উৰ দাহূ ॥
দীন বচন গুহ কহ কৰ জোৰী। বিনয সুনহু ৰঘুকুলমনি মোৰী ॥
নাথ সাথ ৰহি পংথু দেখাঈ। কৰি দিন চাৰি চৰন সেৱকাঈ ॥
জেহিং বন জাই ৰহব ৰঘুৰাঈ। পৰনকুটী মৈং কৰবি সুহাঈ ॥
তব মোহি কহঁ জসি দেব ৰজাঈ। সোই কৰিহউঁ ৰঘুবীৰ দোহাঈ ॥
সহজ সনেহ ৰাম লখি তাসু। সংগ লীন্হ গুহ হৃদয হুলাসূ ॥
পুনি গুহঁ গ্যাতি বোলি সব লীন্হে। কৰি পৰিতোষু বিদা তব কীন্হে ॥
দো. তব গনপতি সিৱ সুমিৰি প্ৰভু নাই সুৰসৰিহি মাথ। ì
সখা অনুজ সিযা সহিত বন গৱনু কীন্হ ৰধুনাথ ॥ ১০৪ ॥
তেহি দিন ভযউ বিটপ তৰ বাসূ। লখন সখাঁ সব কীন্হ সুপাসূ ॥
প্ৰাত প্ৰাতকৃত কৰি ৰধুসাঈ। তীৰথৰাজু দীখ প্ৰভু জাঈ ॥
সচিৱ সত্য শ্ৰধ্দা প্ৰিয নাৰী। মাধৱ সৰিস মীতু হিতকাৰী ॥
চাৰি পদাৰথ ভৰা ভঁডাৰু। পুন্য প্ৰদেস দেস অতি চাৰু ॥
ছেত্ৰ অগম গঢু গাঢ সুহাৱা। সপনেহুঁ নহিং প্ৰতিপচ্ছিন্হ পাৱা ॥
সেন সকল তীৰথ বৰ বীৰা। কলুষ অনীক দলন ৰনধীৰা ॥
সংগমু সিংহাসনু সুঠি সোহা। ছত্ৰু অখযবটু মুনি মনু মোহা ॥
চৱঁৰ জমুন অৰু গংগ তৰংগা। দেখি হোহিং দুখ দাৰিদ ভংগা ॥
দো. সেৱহিং সুকৃতি সাধু সুচি পাৱহিং সব মনকাম।
বংদী বেদ পুৰান গন কহহিং বিমল গুন গ্ৰাম ॥ ১০৫ ॥
কো কহি সকই প্ৰযাগ প্ৰভাঊ। কলুষ পুংজ কুংজৰ মৃগৰাঊ ॥
অস তীৰথপতি দেখি সুহাৱা। সুখ সাগৰ ৰঘুবৰ সুখু পাৱা ॥
কহি সিয লখনহি সখহি সুনাঈ। শ্ৰীমুখ তীৰথৰাজ বডাঈ ॥
কৰি প্ৰনামু দেখত বন বাগা। কহত মহাতম অতি অনুৰাগা ॥
এহি বিধি আই বিলোকী বেনী। সুমিৰত সকল সুমংগল দেনী ॥
মুদিত নহাই কীন্হি সিৱ সেৱা। পুজি জথাবিধি তীৰথ দেৱা ॥
তব প্ৰভু ভৰদ্ৱাজ পহিং আএ। কৰত দংডৱত মুনি উৰ লাএ ॥
মুনি মন মোদ ন কছু কহি জাই। ব্ৰহ্মানংদ ৰাসি জনু পাঈ ॥
দো. দীন্হি অসীস মুনীস উৰ অতি অনংদু অস জানি।
লোচন গোচৰ সুকৃত ফল মনহুঁ কিএ বিধি আনি ॥ ১০৬ ॥
কুসল প্ৰস্ন কৰি আসন দীন্হে। পূজি প্ৰেম পৰিপূৰন কীন্হে ॥
কংদ মূল ফল অংকুৰ নীকে। দিএ আনি মুনি মনহুঁ অমী কে ॥
সীয লখন জন সহিত সুহাএ। অতি ৰুচি ৰাম মূল ফল খাএ ॥
ভএ বিগতশ্ৰম ৰামু সুখাৰে। ভৰৱ্দাজ মৃদু বচন উচাৰে ॥
আজু সুফল তপু তীৰথ ত্যাগূ। আজু সুফল জপ জোগ বিৰাগূ ॥
সফল সকল সুভ সাধন সাজূ। ৰাম তুম্হহি অৱলোকত আজূ ॥
লাভ অৱধি সুখ অৱধি ন দূজী। তুম্হাৰেং দৰস আস সব পূজী ॥
অব কৰি কৃপা দেহু বৰ এহূ। নিজ পদ সৰসিজ সহজ সনেহূ ॥
দো. কৰম বচন মন ছাডি ছলু জব লগি জনু ন তুম্হাৰ।
তব লগি সুখু সপনেহুঁ নহীং কিএঁ কোটি উপচাৰ ॥
সুনি মুনি বচন ৰামু সকুচানে। ভাৱ ভগতি আনংদ অঘানে ॥
তব ৰঘুবৰ মুনি সুজসু সুহাৱা। কোটি ভাঁতি কহি সবহি সুনাৱা ॥
সো বড সো সব গুন গন গেহূ। জেহি মুনীস তুম্হ আদৰ দেহূ ॥
মুনি ৰঘুবীৰ পৰসপৰ নৱহীং। বচন অগোচৰ সুখু অনুভৱহীং ॥
যহ সুধি পাই প্ৰযাগ নিৱাসী। বটু তাপস মুনি সিদ্ধ উদাসী ॥
ভৰদ্ৱাজ আশ্ৰম সব আএ। দেখন দসৰথ সুঅন সুহাএ ॥
ৰাম প্ৰনাম কীন্হ সব কাহূ। মুদিত ভএ লহি লোযন লাহূ ॥
দেহিং অসীস পৰম সুখু পাঈ। ফিৰে সৰাহত সুংদৰতাঈ ॥
দো. ৰাম কীন্হ বিশ্ৰাম নিসি প্ৰাত প্ৰযাগ নহাই।
চলে সহিত সিয লখন জন মুদদিত মুনিহি সিৰু নাই ॥ ১০৮ ॥
ৰাম সপ্ৰেম কহেউ মুনি পাহীং। নাথ কহিঅ হম কেহি মগ জাহীং ॥
মুনি মন বিহসি ৰাম সন কহহীং। সুগম সকল মগ তুম্হ কহুঁ অহহীং ॥
সাথ লাগি মুনি সিষ্য বোলাএ। সুনি মন মুদিত পচাসক আএ ॥
সবন্হি ৰাম পৰ প্ৰেম অপাৰা। সকল কহহি মগু দীখ হমাৰা ॥
মুনি বটু চাৰি সংগ তব দীন্হে। জিন্হ বহু জনম সুকৃত সব কীন্হে ॥
কৰি প্ৰনামু ৰিষি আযসু পাঈ। প্ৰমুদিত হৃদযঁ চলে ৰঘুৰাঈ ॥
গ্ৰাম নিকট জব নিকসহি জাঈ। দেখহি দৰসু নাৰি নৰ ধাঈ ॥
হোহি সনাথ জনম ফলু পাঈ। ফিৰহি দুখিত মনু সংগ পঠাঈ ॥
দো. বিদা কিএ বটু বিনয কৰি ফিৰে পাই মন কাম।
উতৰি নহাএ জমুন জল জো সৰীৰ সম স্যাম ॥ ১০৯ ॥
সুনত তীৰৱাসী নৰ নাৰী। ধাএ নিজ নিজ কাজ বিসাৰী ॥
লখন ৰাম সিয সুন্দৰতাঈ। দেখি কৰহিং নিজ ভাগ্য বডাঈ ॥
অতি লালসা বসহিং মন মাহীং। নাউঁ গাউঁ বূঝত সকুচাহীং ॥
জে তিন্হ মহুঁ বযবিৰিধ সযানে। তিন্হ কৰি জুগুতি ৰামু পহিচানে ॥
সকল কথা তিন্হ সবহি সুনাঈ। বনহি চলে পিতু আযসু পাঈ ॥
সুনি সবিষাদ সকল পছিতাহীং। ৰানী ৰাযঁ কীন্হ ভল নাহীং ॥
তেহি অৱসৰ এক তাপসু আৱা। তেজপুংজ লঘুবযস সুহাৱা ॥
কৱি অলখিত গতি বেষু বিৰাগী। মন ক্ৰম বচন ৰাম অনুৰাগী ॥
দো. সজল নযন তন পুলকি নিজ ইষ্টদেউ পহিচানি।
পৰেউ দংড জিমি ধৰনিতল দসা ন জাই বখানি ॥ ১১০ ॥
ৰাম সপ্ৰেম পুলকি উৰ লাৱা। পৰম ৰংক জনু পাৰসু পাৱা ॥
মনহুঁ প্ৰেমু পৰমাৰথু দোঊ। মিলত ধৰে তন কহ সবু কোঊ ॥
বহুৰি লখন পাযন্হ সোই লাগা। লীন্হ উঠাই উমগি অনুৰাগা ॥
পুনি সিয চৰন ধূৰি ধৰি সীসা। জননি জানি সিসু দীন্হি অসীসা ॥
কীন্হ নিষাদ দংডৱত তেহী। মিলেউ মুদিত লখি ৰাম সনেহী ॥
পিঅত নযন পুট ৰূপু পিযূষা। মুদিত সুঅসনু পাই জিমি ভূখা ॥
তে পিতু মাতু কহহু সখি কৈসে। জিন্হ পঠএ বন বালক ঐসে ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপু নিহাৰী। হোহিং সনেহ বিকল নৰ নাৰী ॥
দো. তব ৰঘুবীৰ অনেক বিধি সখহি সিখাৱনু দীন্হ।
ৰাম ৰজাযসু সীস ধৰি ভৱন গৱনু তেঁইঁ কীন্হ ॥ ১১১ ॥
পুনি সিযঁ ৰাম লখন কৰ জোৰী। জমুনহি কীন্হ প্ৰনামু বহোৰী ॥
চলে সসীয মুদিত দোউ ভাঈ। ৰবিতনুজা কই কৰত বডাঈ ॥
পথিক অনেক মিলহিং মগ জাতা। কহহিং সপ্ৰেম দেখি দোউ ভ্ৰাতা ॥
ৰাজ লখন সব অংগ তুম্হাৰেং। দেখি সোচু অতি হৃদয হমাৰেং ॥
মাৰগ চলহু পযাদেহি পাএঁ। জ্যোতিষু ঝূঠ হমাৰেং ভাএঁ ॥
অগমু পংথ গিৰি কানন ভাৰী। তেহি মহঁ সাথ নাৰি সুকুমাৰী ॥
কৰি কেহৰি বন জাই ন জোঈ। হম সঁগ চলহি জো আযসু হোঈ ॥
জাব জহাঁ লগি তহঁ পহুঁচাঈ। ফিৰব বহোৰি তুম্হহি সিৰু নাঈ ॥
দো. এহি বিধি পূঁছহিং প্ৰেম বস পুলক গাত জলু নৈন।
কৃপাসিংধু ফেৰহি তিন্হহি কহি বিনীত মৃদু বৈন ॥ ১১২ ॥
জে পুৰ গাঁৱ বসহিং মগ মাহীং। তিন্হহি নাগ সুৰ নগৰ সিহাহীং ॥
কেহি সুকৃতীং কেহি ঘৰীং বসাএ। ধন্য পুন্যময পৰম সুহাএ ॥
জহঁ জহঁ ৰাম চৰন চলি জাহীং। তিন্হ সমান অমৰাৱতি নাহীং ॥
পুন্যপুংজ মগ নিকট নিৱাসী। তিন্হহি সৰাহহিং সুৰপুৰবাসী ॥
জে ভৰি নযন বিলোকহিং ৰামহি। সীতা লখন সহিত ঘনস্যামহি ॥
জে সৰ সৰিত ৰাম অৱগাহহিং। তিন্হহি দেৱ সৰ সৰিত সৰাহহিং ॥
জেহি তৰু তৰ প্ৰভু বৈঠহিং জাঈ। কৰহিং কলপতৰু তাসু বডাঈ ॥
পৰসি ৰাম পদ পদুম পৰাগা। মানতি ভূমি ভূৰি নিজ ভাগা ॥
দো. ছাঁহ কৰহি ঘন বিবুধগন বৰষহি সুমন সিহাহিং।
দেখত গিৰি বন বিহগ মৃগ ৰামু চলে মগ জাহিং ॥ ১১৩ ॥
সীতা লখন সহিত ৰঘুৰাঈ। গাঁৱ নিকট জব নিকসহিং জাঈ ॥
সুনি সব বাল বৃদ্ধ নৰ নাৰী। চলহিং তুৰত গৃহকাজু বিসাৰী ॥
ৰাম লখন সিয ৰূপ নিহাৰী। পাই নযনফলু হোহিং সুখাৰী ॥
সজল বিলোচন পুলক সৰীৰা। সব ভএ মগন দেখি দোউ বীৰা ॥
বৰনি ন জাই দসা তিন্হ কেৰী। লহি জনু ৰংকন্হ সুৰমনি ঢেৰী ॥
একন্হ এক বোলি সিখ দেহীং। লোচন লাহু লেহু ছন এহীং ॥
ৰামহি দেখি এক অনুৰাগে। চিতৱত চলে জাহিং সঁগ লাগে ॥
এক নযন মগ ছবি উৰ আনী। হোহিং সিথিল তন মন বৰ বানী ॥
দো. এক দেখিং বট ছাঁহ ভলি ডাসি মৃদুল তৃন পাত।
কহহিং গৱাঁইঅ ছিনুকু শ্ৰমু গৱনব অবহিং কি প্ৰাত ॥ ১১৪ ॥
এক কলস ভৰি আনহিং পানী। অঁচইঅ নাথ কহহিং মৃদু বানী ॥
সুনি প্ৰিয বচন প্ৰীতি অতি দেখী। ৰাম কৃপাল সুসীল বিসেষী ॥
জানী শ্ৰমিত সীয মন মাহীং। ঘৰিক বিলংবু কীন্হ বট ছাহীং ॥
মুদিত নাৰি নৰ দেখহিং সোভা। ৰূপ অনূপ নযন মনু লোভা ॥
একটক সব সোহহিং চহুঁ ওৰা। ৰামচংদ্ৰ মুখ চংদ চকোৰা ॥
তৰুন তমাল বৰন তনু সোহা। দেখত কোটি মদন মনু মোহা ॥
দামিনি বৰন লখন সুঠি নীকে। নখ সিখ সুভগ ভাৱতে জী কে ॥
মুনিপট কটিন্হ কসেং তূনীৰা। সোহহিং কৰ কমলিনি ধনু তীৰা ॥
দো. জটা মুকুট সীসনি সুভগ উৰ ভুজ নযন বিসাল।
সৰদ পৰব বিধু বদন বৰ লসত স্ৱেদ কন জাল ॥ ১১৫ ॥
বৰনি ন জাই মনোহৰ জোৰী। সোভা বহুত থোৰি মতি মোৰী ॥
ৰাম লখন সিয সুংদৰতাঈ। সব চিতৱহিং চিত মন মতি লাঈ ॥
থকে নাৰি নৰ প্ৰেম পিআসে। মনহুঁ মৃগী মৃগ দেখি দিআ সে ॥
সীয সমীপ গ্ৰামতিয জাহীং। পূঁছত অতি সনেহঁ সকুচাহীং ॥
বাৰ বাৰ সব লাগহিং পাএঁ। কহহিং বচন মৃদু সৰল সুভাএঁ ॥
ৰাজকুমাৰি বিনয হম কৰহীং। তিয সুভাযঁ কছু পূঁছত ডৰহীং।
স্ৱামিনি অবিনয ছমবি হমাৰী। বিলগু ন মানব জানি গৱাঁৰী ॥
ৰাজকুঅঁৰ দোউ সহজ সলোনে। ইন্হ তেং লহী দুতি মৰকত সোনে ॥
দো. স্যামল গৌৰ কিসোৰ বৰ সুংদৰ সুষমা ঐন।
সৰদ সৰ্বৰীনাথ মুখু সৰদ সৰোৰুহ নৈন ॥ ১১৬ ॥
মাসপাৰাযণ, সোলহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱান্হপাৰাযণ, চৌথা ৱিশ্ৰাম
কোটি মনোজ লজাৱনিহাৰে। সুমুখি কহহু কো আহিং তুম্হাৰে ॥
সুনি সনেহময মংজুল বানী। সকুচী সিয মন মহুঁ মুসুকানী ॥
তিন্হহি বিলোকি বিলোকতি ধৰনী। দুহুঁ সকোচ সকুচিত বৰবৰনী ॥
সকুচি সপ্ৰেম বাল মৃগ নযনী। বোলী মধুৰ বচন পিকবযনী ॥
সহজ সুভায সুভগ তন গোৰে। নামু লখনু লঘু দেৱৰ মোৰে ॥
বহুৰি বদনু বিধু অংচল ঢাঁকী। পিয তন চিতই ভৌংহ কৰি বাঁকী ॥
খংজন মংজু তিৰীছে নযননি। নিজ পতি কহেউ তিন্হহি সিযঁ সযননি ॥
ভই মুদিত সব গ্ৰামবধূটীং। ৰংকন্হ ৰায ৰাসি জনু লূটীং ॥
দো. অতি সপ্ৰেম সিয পাযঁ পৰি বহুবিধি দেহিং অসীস।
সদা সোহাগিনি হোহু তুম্হ জব লগি মহি অহি সীস ॥ ১১৭ ॥
পাৰবতী সম পতিপ্ৰিয হোহূ। দেবি ন হম পৰ ছাডব ছোহূ ॥
পুনি পুনি বিনয কৰিঅ কৰ জোৰী। জৌং এহি মাৰগ ফিৰিঅ বহোৰী ॥
দৰসনু দেব জানি নিজ দাসী। লখীং সীযঁ সব প্ৰেম পিআসী ॥
মধুৰ বচন কহি কহি পৰিতোষীং। জনু কুমুদিনীং কৌমুদীং পোষীং ॥
তবহিং লখন ৰঘুবৰ ৰুখ জানী। পূঁছেউ মগু লোগন্হি মৃদু বানী ॥
সুনত নাৰি নৰ ভএ দুখাৰী। পুলকিত গাত বিলোচন বাৰী ॥
মিটা মোদু মন ভএ মলীনে। বিধি নিধি দীন্হ লেত জনু ছীনে ॥
সমুঝি কৰম গতি ধীৰজু কীন্হা। সোধি সুগম মগু তিন্হ কহি দীন্হা ॥
দো. লখন জানকী সহিত তব গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথ।
ফেৰে সব প্ৰিয বচন কহি লিএ লাই মন সাথ ॥ ১১৮ ॥
ý
ফিৰত নাৰি নৰ অতি পছিতাহীং। দেঅহি দোষু দেহিং মন মাহীং ॥
সহিত বিষাদ পৰসপৰ কহহীং। বিধি কৰতব উলটে সব অহহীং ॥
নিপট নিৰংকুস নিঠুৰ নিসংকূ। জেহিং সসি কীন্হ সৰুজ সকলংকূ ॥
ৰূখ কলপতৰু সাগৰু খাৰা। তেহিং পঠএ বন ৰাজকুমাৰা ॥
জৌং পে ইন্হহি দীন্হ বনবাসূ। কীন্হ বাদি বিধি ভোগ বিলাসূ ॥
এ বিচৰহিং মগ বিনু পদত্ৰানা। ৰচে বাদি বিধি বাহন নানা ॥
এ মহি পৰহিং ডাসি কুস পাতা। সুভগ সেজ কত সৃজত বিধাতা ॥
তৰুবৰ বাস ইন্হহি বিধি দীন্হা। ধৱল ধাম ৰচি ৰচি শ্ৰমু কীন্হা ॥
দো. জৌং এ মুনি পট ধৰ জটিল সুংদৰ সুঠি সুকুমাৰ।
বিবিধ ভাঁতি ভূষন বসন বাদি কিএ কৰতাৰ ॥ ১১৯ ॥
জৌং এ কংদ মূল ফল খাহীং। বাদি সুধাদি অসন জগ মাহীং ॥
এক কহহিং এ সহজ সুহাএ। আপু প্ৰগট ভএ বিধি ন বনাএ ॥
জহঁ লগি বেদ কহী বিধি কৰনী। শ্ৰৱন নযন মন গোচৰ বৰনী ॥
দেখহু খোজি ভুঅন দস চাৰী। কহঁ অস পুৰুষ কহাঁ অসি নাৰী ॥
ইন্হহি দেখি বিধি মনু অনুৰাগা। পটতৰ জোগ বনাৱৈ লাগা ॥
কীন্হ বহুত শ্ৰম ঐক ন আএ। তেহিং ইৰিষা বন আনি দুৰাএ ॥
এক কহহিং হম বহুত ন জানহিং। আপুহি পৰম ধন্য কৰি মানহিং ॥
তে পুনি পুন্যপুংজ হম লেখে। জে দেখহিং দেখিহহিং জিন্হ দেখে ॥
দো. এহি বিধি কহি কহি বচন প্ৰিয লেহিং নযন ভৰি নীৰ।
কিমি চলিহহি মাৰগ অগম সুঠি সুকুমাৰ সৰীৰ ॥ ১২০ ॥
নাৰি সনেহ বিকল বস হোহীং। চকঈ সাঁঝ সময জনু সোহীং ॥
মৃদু পদ কমল কঠিন মগু জানী। গহবৰি হৃদযঁ কহহিং বৰ বানী ॥
পৰসত মৃদুল চৰন অৰুনাৰে। সকুচতি মহি জিমি হৃদয হমাৰে ॥
জৌং জগদীস ইন্হহি বনু দীন্হা। কস ন সুমনময মাৰগু কীন্হা ॥
জৌং মাগা পাইঅ বিধি পাহীং। এ ৰখিঅহিং সখি আঁখিন্হ মাহীং ॥
জে নৰ নাৰি ন অৱসৰ আএ। তিন্হ সিয ৰামু ন দেখন পাএ ॥
সুনি সুৰুপ বূঝহিং অকুলাঈ। অব লগি গএ কহাঁ লগি ভাঈ ॥
সমৰথ ধাই বিলোকহিং জাঈ। প্ৰমুদিত ফিৰহিং জনমফলু পাঈ ॥
দো. অবলা বালক বৃদ্ধ জন কৰ মীজহিং পছিতাহিং ॥
হোহিং প্ৰেমবস লোগ ইমি ৰামু জহাঁ জহঁ জাহিং ॥ ১২১ ॥
গাঁৱ গাঁৱ অস হোই অনংদূ। দেখি ভানুকুল কৈৰৱ চংদূ ॥
জে কছু সমাচাৰ সুনি পাৱহিং। তে নৃপ ৰানিহি দোসু লগাৱহিং ॥
কহহিং এক অতি ভল নৰনাহূ। দীন্হ হমহি জোই লোচন লাহূ ॥
কহহিং পৰস্পৰ লোগ লোগাঈং। বাতেং সৰল সনেহ সুহাঈং ॥
তে পিতু মাতু ধন্য জিন্হ জাএ। ধন্য সো নগৰু জহাঁ তেং আএ ॥
ধন্য সো দেসু সৈলু বন গাঊঁ। জহঁ জহঁ জাহিং ধন্য সোই ঠাঊঁ ॥
সুখ পাযউ বিৰংচি ৰচি তেহী। এ জেহি কে সব ভাঁতি সনেহী ॥
ৰাম লখন পথি কথা সুহাঈ। ৰহী সকল মগ কানন ছাঈ ॥
দো. এহি বিধি ৰঘুকুল কমল ৰবি মগ লোগন্হ সুখ দেত।
জাহিং চলে দেখত বিপিন সিয সৌমিত্ৰি সমেত ॥ ১২২ ॥
আগে ৰামু লখনু বনে পাছেং। তাপস বেষ বিৰাজত কাছেং ॥
উভয বীচ সিয সোহতি কৈসে। ব্ৰহ্ম জীৱ বিচ মাযা জৈসে ॥
বহুৰি কহউঁ ছবি জসি মন বসঈ। জনু মধু মদন মধ্য ৰতি লসঈ ॥
উপমা বহুৰি কহউঁ জিযঁ জোহী। জনু বুধ বিধু বিচ ৰোহিনি সোহী ॥
প্ৰভু পদ ৰেখ বীচ বিচ সীতা। ধৰতি চৰন মগ চলতি সভীতা ॥
সীয ৰাম পদ অংক বৰাএঁ। লখন চলহিং মগু দাহিন লাএঁ ॥
ৰাম লখন সিয প্ৰীতি সুহাঈ। বচন অগোচৰ কিমি কহি জাঈ ॥
খগ মৃগ মগন দেখি ছবি হোহীং। লিএ চোৰি চিত ৰাম বটোহীং ॥
দো. জিন্হ জিন্হ দেখে পথিক প্ৰিয সিয সমেত দোউ ভাই।
ভৱ মগু অগমু অনংদু তেই বিনু শ্ৰম ৰহে সিৰাই ॥ ১২৩ ॥
অজহুঁ জাসু উৰ সপনেহুঁ কাঊ। বসহুঁ লখনু সিয ৰামু বটাঊ ॥
ৰাম ধাম পথ পাইহি সোঈ। জো পথ পাৱ কবহুঁ মুনি কোঈ ॥
তব ৰঘুবীৰ শ্ৰমিত সিয জানী। দেখি নিকট বটু সীতল পানী ॥
তহঁ বসি কংদ মূল ফল খাঈ। প্ৰাত নহাই চলে ৰঘুৰাঈ ॥
দেখত বন সৰ সৈল সুহাএ। বালমীকি আশ্ৰম প্ৰভু আএ ॥
ৰাম দীখ মুনি বাসু সুহাৱন। সুংদৰ গিৰি কাননু জলু পাৱন ॥
সৰনি সৰোজ বিটপ বন ফূলে। গুংজত মংজু মধুপ ৰস ভূলে ॥
খগ মৃগ বিপুল কোলাহল কৰহীং। বিৰহিত বৈৰ মুদিত মন চৰহীং ॥
দো. সুচি সুংদৰ আশ্ৰমু নিৰখি হৰষে ৰাজিৱনেন।
সুনি ৰঘুবৰ আগমনু মুনি আগেং আযউ লেন ॥ ১২৪ ॥
মুনি কহুঁ ৰাম দংডৱত কীন্হা। আসিৰবাদু বিপ্ৰবৰ দীন্হা ॥
দেখি ৰাম ছবি নযন জুডানে। কৰি সনমানু আশ্ৰমহিং আনে ॥
মুনিবৰ অতিথি প্ৰানপ্ৰিয পাএ। কংদ মূল ফল মধুৰ মগাএ ॥
সিয সৌমিত্ৰি ৰাম ফল খাএ। তব মুনি আশ্ৰম দিএ সুহাএ ॥
বালমীকি মন আনঁদু ভাৰী। মংগল মূৰতি নযন নিহাৰী ॥
তব কৰ কমল জোৰি ৰঘুৰাঈ। বোলে বচন শ্ৰৱন সুখদাঈ ॥
তুম্হ ত্ৰিকাল দৰসী মুনিনাথা। বিস্ৱ বদৰ জিমি তুম্হৰেং হাথা ॥
অস কহি প্ৰভু সব কথা বখানী। জেহি জেহি ভাঁতি দীন্হ বনু ৰানী ॥
দো. তাত বচন পুনি মাতু হিত ভাই ভৰত অস ৰাউ।
মো কহুঁ দৰস তুম্হাৰ প্ৰভু সবু মম পুন্য প্ৰভাউ ॥ ১২৫ ॥
দেখি পায মুনিৰায তুম্হাৰে। ভএ সুকৃত সব সুফল হমাৰে ॥
অব জহঁ ৰাউৰ আযসু হোঈ। মুনি উদবেগু ন পাৱৈ কোঈ ॥
মুনি তাপস জিন্হ তেং দুখু লহহীং। তে নৰেস বিনু পাৱক দহহীং ॥
মংগল মূল বিপ্ৰ পৰিতোষূ। দহই কোটি কুল ভূসুৰ ৰোষূ ॥
অস জিযঁ জানি কহিঅ সোই ঠাঊঁ। সিয সৌমিত্ৰি সহিত জহঁ জাঊঁ ॥
তহঁ ৰচি ৰুচিৰ পৰন তৃন সালা। বাসু কৰৌ কছু কাল কৃপালা ॥
সহজ সৰল সুনি ৰঘুবৰ বানী। সাধু সাধু বোলে মুনি গ্যানী ॥
কস ন কহহু অস ৰঘুকুলকেতূ। তুম্হ পালক সংতত শ্ৰুতি সেতূ ॥
ছং. শ্ৰুতি সেতু পালক ৰাম তুম্হ জগদীস মাযা জানকী।
জো সৃজতি জগু পালতি হৰতি ৰূখ পাই কৃপানিধান কী ॥
জো সহসসীসু অহীসু মহিধৰু লখনু সচৰাচৰ ধনী।
সুৰ কাজ ধৰি নৰৰাজ তনু চলে দলন খল নিসিচৰ অনী ॥
সো. ৰাম সৰুপ তুম্হাৰ বচন অগোচৰ বুদ্ধিপৰ।
অবিগত অকথ অপাৰ নেতি নিত নিগম কহ ॥ ১২৬ ॥
জগু পেখন তুম্হ দেখনিহাৰে। বিধি হৰি সংভু নচাৱনিহাৰে ॥
তেউ ন জানহিং মৰমু তুম্হাৰা। ঔৰু তুম্হহি কো জাননিহাৰা ॥
সোই জানই জেহি দেহু জনাঈ। জানত তুম্হহি তুম্হই হোই জাঈ ॥
তুম্হৰিহি কৃপাঁ তুম্হহি ৰঘুনংদন। জানহিং ভগত ভগত উৰ চংদন ॥
চিদানংদময দেহ তুম্হাৰী। বিগত বিকাৰ জান অধিকাৰী ॥
নৰ তনু ধৰেহু সংত সুৰ কাজা। কহহু কৰহু জস প্ৰাকৃত ৰাজা ॥
ৰাম দেখি সুনি চৰিত তুম্হাৰে। জড মোহহিং বুধ হোহিং সুখাৰে ॥
তুম্হ জো কহহু কৰহু সবু সাঁচা। জস কাছিঅ তস চাহিঅ নাচা ॥
দো. পূঁছেহু মোহি কি ৰহৌং কহঁ মৈং পূঁছত সকুচাউঁ।
জহঁ ন হোহু তহঁ দেহু কহি তুম্হহি দেখাৱৌং ঠাউঁ ॥ ১২৭ ॥
সুনি মুনি বচন প্ৰেম ৰস সানে। সকুচি ৰাম মন মহুঁ মুসুকানে ॥
বালমীকি হঁসি কহহিং বহোৰী। বানী মধুৰ অমিঅ ৰস বোৰী ॥
সুনহু ৰাম অব কহউঁ নিকেতা। জহাঁ বসহু সিয লখন সমেতা ॥
জিন্হ কে শ্ৰৱন সমুদ্ৰ সমানা। কথা তুম্হাৰি সুভগ সৰি নানা ॥
ভৰহিং নিৰংতৰ হোহিং ন পূৰে। তিন্হ কে হিয তুম্হ কহুঁ গৃহ ৰূৰে ॥
লোচন চাতক জিন্হ কৰি ৰাখে। ৰহহিং দৰস জলধৰ অভিলাষে ॥
নিদৰহিং সৰিত সিংধু সৰ ভাৰী। ৰূপ বিংদু জল হোহিং সুখাৰী ॥
তিন্হ কে হৃদয সদন সুখদাযক। বসহু বংধু সিয সহ ৰঘুনাযক ॥
দো. জসু তুম্হাৰ মানস বিমল হংসিনি জীহা জাসু।
মুকুতাহল গুন গন চুনই ৰাম বসহু হিযঁ তাসু ॥ ১২৮ ॥
প্ৰভু প্ৰসাদ সুচি সুভগ সুবাসা। সাদৰ জাসু লহই নিত নাসা ॥
তুম্হহি নিবেদিত ভোজন কৰহীং। প্ৰভু প্ৰসাদ পট ভূষন ধৰহীং ॥
সীস নৱহিং সুৰ গুৰু দ্ৱিজ দেখী। প্ৰীতি সহিত কৰি বিনয বিসেষী ॥
কৰ নিত কৰহিং ৰাম পদ পূজা। ৰাম ভৰোস হৃদযঁ নহি দূজা ॥
চৰন ৰাম তীৰথ চলি জাহীং। ৰাম বসহু তিন্হ কে মন মাহীং ॥
মংত্ৰৰাজু নিত জপহিং তুম্হাৰা। পূজহিং তুম্হহি সহিত পৰিৱাৰা ॥
তৰপন হোম কৰহিং বিধি নানা। বিপ্ৰ জেৱাঁই দেহিং বহু দানা ॥
তুম্হ তেং অধিক গুৰহি জিযঁ জানী। সকল ভাযঁ সেৱহিং সনমানী ॥
দো. সবু কৰি মাগহিং এক ফলু ৰাম চৰন ৰতি হোউ।
তিন্হ কেং মন মংদিৰ বসহু সিয ৰঘুনংদন দোউ ॥ ১২৯ ॥
কাম কোহ মদ মান ন মোহা। লোভ ন ছোভ ন ৰাগ ন দ্ৰোহা ॥
জিন্হ কেং কপট দংভ নহিং মাযা। তিন্হ কেং হৃদয বসহু ৰঘুৰাযা ॥
সব কে প্ৰিয সব কে হিতকাৰী। দুখ সুখ সৰিস প্ৰসংসা গাৰী ॥
কহহিং সত্য প্ৰিয বচন বিচাৰী। জাগত সোৱত সৰন তুম্হাৰী ॥
তুম্হহি ছাডি গতি দূসৰি নাহীং। ৰাম বসহু তিন্হ কে মন মাহীং ॥
জননী সম জানহিং পৰনাৰী। ধনু পৰাৱ বিষ তেং বিষ ভাৰী ॥
জে হৰষহিং পৰ সংপতি দেখী। দুখিত হোহিং পৰ বিপতি বিসেষী ॥
জিন্হহি ৰাম তুম্হ প্ৰানপিআৰে। তিন্হ কে মন সুভ সদন তুম্হাৰে ॥
দো. স্ৱামি সখা পিতু মাতু গুৰ জিন্হ কে সব তুম্হ তাত।
মন মংদিৰ তিন্হ কেং বসহু সীয সহিত দোউ ভ্ৰাত ॥ ১৩০ ॥
অৱগুন তজি সব কে গুন গহহীং। বিপ্ৰ ধেনু হিত সংকট সহহীং ॥
নীতি নিপুন জিন্হ কই জগ লীকা। ঘৰ তুম্হাৰ তিন্হ কৰ মনু নীকা ॥
গুন তুম্হাৰ সমুঝই নিজ দোসা। জেহি সব ভাঁতি তুম্হাৰ ভৰোসা ॥
ৰাম ভগত প্ৰিয লাগহিং জেহী। তেহি উৰ বসহু সহিত বৈদেহী ॥
জাতি পাঁতি ধনু ধৰম বডাঈ। প্ৰিয পৰিৱাৰ সদন সুখদাঈ ॥
সব তজি তুম্হহি ৰহই উৰ লাঈ। তেহি কে হৃদযঁ ৰহহু ৰঘুৰাঈ ॥
সৰগু নৰকু অপবৰগু সমানা। জহঁ তহঁ দেখ ধৰেং ধনু বানা ॥
কৰম বচন মন ৰাউৰ চেৰা। ৰাম কৰহু তেহি কেং উৰ ডেৰা ॥
দো. জাহি ন চাহিঅ কবহুঁ কছু তুম্হ সন সহজ সনেহু।
বসহু নিৰংতৰ তাসু মন সো ৰাউৰ নিজ গেহু ॥ ১৩১ ॥
এহি বিধি মুনিবৰ ভৱন দেখাএ। বচন সপ্ৰেম ৰাম মন ভাএ ॥
কহ মুনি সুনহু ভানুকুলনাযক। আশ্ৰম কহউঁ সময সুখদাযক ॥
চিত্ৰকূট গিৰি কৰহু নিৱাসূ। তহঁ তুম্হাৰ সব ভাঁতি সুপাসূ ॥
সৈলু সুহাৱন কানন চাৰূ। কৰি কেহৰি মৃগ বিহগ বিহাৰূ ॥
নদী পুনীত পুৰান বখানী। অত্ৰিপ্ৰিযা নিজ তপবল আনী ॥
সুৰসৰি ধাৰ নাউঁ মংদাকিনি। জো সব পাতক পোতক ডাকিনি ॥
অত্ৰি আদি মুনিবৰ বহু বসহীং। কৰহিং জোগ জপ তপ তন কসহীং ॥
চলহু সফল শ্ৰম সব কৰ কৰহূ। ৰাম দেহু গৌৰৱ গিৰিবৰহূ ॥
দো. চিত্ৰকূট মহিমা অমিত কহীং মহামুনি গাই।
আএ নহাএ সৰিত বৰ সিয সমেত দোউ ভাই ॥ ১৩২ ॥
ৰঘুবৰ কহেউ লখন ভল ঘাটূ। কৰহু কতহুঁ অব ঠাহৰ ঠাটূ ॥
লখন দীখ পয উতৰ কৰাৰা। চহুঁ দিসি ফিৰেউ ধনুষ জিমি নাৰা ॥
নদী পনচ সৰ সম দম দানা। সকল কলুষ কলি সাউজ নানা ॥
চিত্ৰকূট জনু অচল অহেৰী। চুকই ন ঘাত মাৰ মুঠভেৰী ॥
অস কহি লখন ঠাউঁ দেখৰাৱা। থলু বিলোকি ৰঘুবৰ সুখু পাৱা ॥
ৰমেউ ৰাম মনু দেৱন্হ জানা। চলে সহিত সুৰ থপতি প্ৰধানা ॥
কোল কিৰাত বেষ সব আএ। ৰচে পৰন তৃন সদন সুহাএ ॥
বৰনি ন জাহি মংজু দুই সালা। এক ললিত লঘু এক বিসালা ॥
দো. লখন জানকী সহিত প্ৰভু ৰাজত ৰুচিৰ নিকেত।
সোহ মদনু মুনি বেষ জনু ৰতি ৰিতুৰাজ সমেত ॥ ১৩৩ ॥
মাসপাৰাযণ, সত্ৰহঁৱা ৱিশ্ৰাম
অমৰ নাগ কিংনৰ দিসিপালা। চিত্ৰকূট আএ তেহি কালা ॥
ৰাম প্ৰনামু কীন্হ সব কাহূ। মুদিত দেৱ লহি লোচন লাহূ ॥
বৰষি সুমন কহ দেৱ সমাজূ। নাথ সনাথ ভএ হম আজূ ॥
কৰি বিনতী দুখ দুসহ সুনাএ। হৰষিত নিজ নিজ সদন সিধাএ ॥
চিত্ৰকূট ৰঘুনংদনু ছাএ। সমাচাৰ সুনি সুনি মুনি আএ ॥
আৱত দেখি মুদিত মুনিবৃংদা। কীন্হ দংডৱত ৰঘুকুল চংদা ॥
মুনি ৰঘুবৰহি লাই উৰ লেহীং। সুফল হোন হিত আসিষ দেহীং ॥
সিয সৌমিত্ৰ ৰাম ছবি দেখহিং। সাধন সকল সফল কৰি লেখহিং ॥
দো. জথাজোগ সনমানি প্ৰভু বিদা কিএ মুনিবৃংদ।
কৰহি জোগ জপ জাগ তপ নিজ আশ্ৰমন্হি সুছংদ ॥ ১৩৪ ॥
যহ সুধি কোল কিৰাতন্হ পাঈ। হৰষে জনু নৱ নিধি ঘৰ আঈ ॥
কংদ মূল ফল ভৰি ভৰি দোনা। চলে ৰংক জনু লূটন সোনা ॥
তিন্হ মহঁ জিন্হ দেখে দোউ ভ্ৰাতা। অপৰ তিন্হহি পূঁছহি মগু জাতা ॥
কহত সুনত ৰঘুবীৰ নিকাঈ। আই সবন্হি দেখে ৰঘুৰাঈ ॥
কৰহিং জোহাৰু ভেংট ধৰি আগে। প্ৰভুহি বিলোকহিং অতি অনুৰাগে ॥
চিত্ৰ লিখে জনু জহঁ তহঁ ঠাঢে। পুলক সৰীৰ নযন জল বাঢে ॥
ৰাম সনেহ মগন সব জানে। কহি প্ৰিয বচন সকল সনমানে ॥
প্ৰভুহি জোহাৰি বহোৰি বহোৰী। বচন বিনীত কহহিং কৰ জোৰী ॥
দো. অব হম নাথ সনাথ সব ভএ দেখি প্ৰভু পায।
ভাগ হমাৰে আগমনু ৰাউৰ কোসলৰায ॥ ১৩৫ ॥
ধন্য ভূমি বন পংথ পহাৰা। জহঁ জহঁ নাথ পাউ তুম্হ ধাৰা ॥
ধন্য বিহগ মৃগ কাননচাৰী। সফল জনম ভএ তুম্হহি নিহাৰী ॥
হম সব ধন্য সহিত পৰিৱাৰা। দীখ দৰসু ভৰি নযন তুম্হাৰা ॥
কীন্হ বাসু ভল ঠাউঁ বিচাৰী। ইহাঁ সকল ৰিতু ৰহব সুখাৰী ॥
হম সব ভাঁতি কৰব সেৱকাঈ। কৰি কেহৰি অহি বাঘ বৰাঈ ॥
বন বেহড গিৰি কংদৰ খোহা। সব হমাৰ প্ৰভু পগ পগ জোহা ॥
তহঁ তহঁ তুম্হহি অহেৰ খেলাউব। সৰ নিৰঝৰ জলঠাউঁ দেখাউব ॥
হম সেৱক পৰিৱাৰ সমেতা। নাথ ন সকুচব আযসু দেতা ॥
দো. বেদ বচন মুনি মন অগম তে প্ৰভু কৰুনা ঐন।
বচন কিৰাতন্হ কে সুনত জিমি পিতু বালক বৈন ॥ ১৩৬ ॥
ৰামহি কেৱল প্ৰেমু পিআৰা। জানি লেউ জো জাননিহাৰা ॥
ৰাম সকল বনচৰ তব তোষে। কহি মৃদু বচন প্ৰেম পৰিপোষে ॥
বিদা কিএ সিৰ নাই সিধাএ। প্ৰভু গুন কহত সুনত ঘৰ আএ ॥
এহি বিধি সিয সমেত দোউ ভাঈ। বসহিং বিপিন সুৰ মুনি সুখদাঈ ॥
জব তে আই ৰহে ৰঘুনাযকু। তব তেং ভযউ বনু মংগলদাযকু ॥
ফূলহিং ফলহিং বিটপ বিধি নানা ॥ মংজু বলিত বৰ বেলি বিতানা ॥
সুৰতৰু সৰিস সুভাযঁ সুহাএ। মনহুঁ বিবুধ বন পৰিহৰি আএ ॥
গংজ মংজুতৰ মধুকৰ শ্ৰেনী। ত্ৰিবিধ বযাৰি বহই সুখ দেনী ॥
দো. নীলকংঠ কলকংঠ সুক চাতক চক্ক চকোৰ।
ভাঁতি ভাঁতি বোলহিং বিহগ শ্ৰৱন সুখদ চিত চোৰ ॥ ১৩৭ ॥
কেৰি কেহৰি কপি কোল কুৰংগা। বিগতবৈৰ বিচৰহিং সব সংগা ॥
ফিৰত অহেৰ ৰাম ছবি দেখী। হোহিং মুদিত মৃগবংদ বিসেষী ॥
বিবুধ বিপিন জহঁ লগি জগ মাহীং। দেখি ৰাম বনু সকল সিহাহীং ॥
সুৰসৰি সৰসই দিনকৰ কন্যা। মেকলসুতা গোদাৱৰি ধন্যা ॥
সব সৰ সিংধু নদী নদ নানা। মংদাকিনি কৰ কৰহিং বখানা ॥
উদয অস্ত গিৰি অৰু কৈলাসূ। মংদৰ মেৰু সকল সুৰবাসূ ॥
সৈল হিমাচল আদিক জেতে। চিত্ৰকূট জসু গাৱহিং তেতে ॥
বিংধি মুদিত মন সুখু ন সমাঈ। শ্ৰম বিনু বিপুল বডাঈ পাঈ ॥
দো. চিত্ৰকূট কে বিহগ মৃগ বেলি বিটপ তৃন জাতি।
পুন্য পুংজ সব ধন্য অস কহহিং দেৱ দিন ৰাতি ॥ ১৩৮ ॥
নযনৱংত ৰঘুবৰহি বিলোকী। পাই জনম ফল হোহিং বিসোকী ॥
পৰসি চৰন ৰজ অচৰ সুখাৰী। ভএ পৰম পদ কে অধিকাৰী ॥
সো বনু সৈলু সুভাযঁ সুহাৱন। মংগলময অতি পাৱন পাৱন ॥
মহিমা কহিঅ কৱনি বিধি তাসূ। সুখসাগৰ জহঁ কীন্হ নিৱাসূ ॥
পয পযোধি তজি অৱধ বিহাঈ। জহঁ সিয লখনু ৰামু ৰহে আঈ ॥
কহি ন সকহিং সুষমা জসি কানন। জৌং সত সহস হোংহিং সহসানন ॥
সো মৈং বৰনি কহৌং বিধি কেহীং। ডাবৰ কমঠ কি মংদৰ লেহীং ॥
সেৱহিং লখনু কৰম মন বানী। জাই ন সীলু সনেহু বখানী ॥
দো. -ছিনু ছিনু লখি সিয ৰাম পদ জানি আপু পৰ নেহু।
কৰত ন সপনেহুঁ লখনু চিতু বংধু মাতু পিতু গেহু ॥ ১৩৯ ॥
ৰাম সংগ সিয ৰহতি সুখাৰী। পুৰ পৰিজন গৃহ সুৰতি বিসাৰী ॥
ছিনু ছিনু পিয বিধু বদনু নিহাৰী। প্ৰমুদিত মনহুঁ চকোৰকুমাৰী ॥
নাহ নেহু নিত বঢত বিলোকী। হৰষিত ৰহতি দিৱস জিমি কোকী ॥
সিয মনু ৰাম চৰন অনুৰাগা। অৱধ সহস সম বনু প্ৰিয লাগা ॥
পৰনকুটী প্ৰিয প্ৰিযতম সংগা। প্ৰিয পৰিৱাৰু কুৰংগ বিহংগা ॥
সাসু সসুৰ সম মুনিতিয মুনিবৰ। অসনু অমিঅ সম কংদ মূল ফৰ ॥
নাথ সাথ সাঁথৰী সুহাঈ। মযন সযন সয সম সুখদাঈ ॥
লোকপ হোহিং বিলোকত জাসূ। তেহি কি মোহি সক বিষয বিলাসূ ॥
দো. -সুমিৰত ৰামহি তজহিং জন তৃন সম বিষয বিলাসু।
ৰামপ্ৰিযা জগ জননি সিয কছু ন আচৰজু তাসু ॥ ১৪০ ॥
সীয লখন জেহি বিধি সুখু লহহীং। সোই ৰঘুনাথ কৰহি সোই কহহীং ॥
কহহিং পুৰাতন কথা কহানী। সুনহিং লখনু সিয অতি সুখু মানী।
জব জব ৰামু অৱধ সুধি কৰহীং। তব তব বাৰি বিলোচন ভৰহীং ॥
সুমিৰি মাতু পিতু পৰিজন ভাঈ। ভৰত সনেহু সীলু সেৱকাঈ ॥
কৃপাসিংধু প্ৰভু হোহিং দুখাৰী। ধীৰজু ধৰহিং কুসমউ বিচাৰী ॥
লখি সিয লখনু বিকল হোই জাহীং। জিমি পুৰুষহি অনুসৰ পৰিছাহীং ॥
প্ৰিযা বংধু গতি লখি ৰঘুনংদনু। ধীৰ কৃপাল ভগত উৰ চংদনু ॥
লগে কহন কছু কথা পুনীতা। সুনি সুখু লহহিং লখনু অৰু সীতা ॥
দো. ৰামু লখন সীতা সহিত সোহত পৰন নিকেত।
জিমি বাসৱ বস অমৰপুৰ সচী জযংত সমেত ॥ ১৪১ ॥
জোগৱহিং প্ৰভু সিয লখনহিং কৈসেং। পলক বিলোচন গোলক জৈসেং ॥
সেৱহিং লখনু সীয ৰঘুবীৰহি। জিমি অবিবেকী পুৰুষ সৰীৰহি ॥
এহি বিধি প্ৰভু বন বসহিং সুখাৰী। খগ মৃগ সুৰ তাপস হিতকাৰী ॥
কহেউঁ ৰাম বন গৱনু সুহাৱা। সুনহু সুমংত্ৰ অৱধ জিমি আৱা ॥
ফিৰেউ নিষাদু প্ৰভুহি পহুঁচাঈ। সচিৱ সহিত ৰথ দেখেসি আঈ ॥
মংত্ৰী বিকল বিলোকি নিষাদূ। কহি ন জাই জস ভযউ বিষাদূ ॥
ৰাম ৰাম সিয লখন পুকাৰী। পৰেউ ধৰনিতল ব্যাকুল ভাৰী ॥
দেখি দখিন দিসি হয হিহিনাহীং। জনু বিনু পংখ বিহগ অকুলাহীং ॥
দো. নহিং তৃন চৰহিং পিঅহিং জলু মোচহিং লোচন বাৰি।
ব্যাকুল ভএ নিষাদ সব ৰঘুবৰ বাজি নিহাৰি ॥ ১৪২ ॥
ধৰি ধীৰজ তব কহই নিষাদূ। অব সুমংত্ৰ পৰিহৰহু বিষাদূ ॥
তুম্হ পংডিত পৰমাৰথ গ্যাতা। ধৰহু ধীৰ লখি বিমুখ বিধাতা
বিবিধ কথা কহি কহি মৃদু বানী। ৰথ বৈঠাৰেউ বৰবস আনী ॥
সোক সিথিল ৰথ সকই ন হাঁকী। ৰঘুবৰ বিৰহ পীৰ উৰ বাঁকী ॥
চৰফৰাহিঁ মগ চলহিং ন ঘোৰে। বন মৃগ মনহুঁ আনি ৰথ জোৰে ॥
অঢুকি পৰহিং ফিৰি হেৰহিং পীছেং। ৰাম বিযোগি বিকল দুখ তীছেং ॥
জো কহ ৰামু লখনু বৈদেহী। হিংকৰি হিংকৰি হিত হেৰহিং তেহী ॥
বাজি বিৰহ গতি কহি কিমি জাতী। বিনু মনি ফনিক বিকল জেহি ভাঁতী ॥
দো. ভযউ নিষাদ বিষাদবস দেখত সচিৱ তুৰংগ।
বোলি সুসেৱক চাৰি তব দিএ সাৰথী সংগ ॥ ১৪৩ ॥
গুহ সাৰথিহি ফিৰেউ পহুঁচাঈ। বিৰহু বিষাদু বৰনি নহিং জাঈ ॥
চলে অৱধ লেই ৰথহি নিষাদা। হোহি ছনহিং ছন মগন বিষাদা ॥
সোচ সুমংত্ৰ বিকল দুখ দীনা। ধিগ জীৱন ৰঘুবীৰ বিহীনা ॥
ৰহিহি ন অংতহুঁ অধম সৰীৰূ। জসু ন লহেউ বিছুৰত ৰঘুবীৰূ ॥
ভএ অজস অঘ ভাজন প্ৰানা। কৱন হেতু নহিং কৰত পযানা ॥
অহহ মংদ মনু অৱসৰ চূকা। অজহুঁ ন হৃদয হোত দুই টূকা ॥
মীজি হাথ সিৰু ধুনি পছিতাঈ। মনহঁ কৃপন ধন ৰাসি গৱাঁঈ ॥
বিৰিদ বাঁধি বৰ বীৰু কহাঈ। চলেউ সমৰ জনু সুভট পৰাঈ ॥
দো. বিপ্ৰ বিবেকী বেদবিদ সংমত সাধু সুজাতি।
জিমি ধোখেং মদপান কৰ সচিৱ সোচ তেহি ভাঁতি ॥ ১৪৪ ॥
জিমি কুলীন তিয সাধু সযানী। পতিদেৱতা কৰম মন বানী ॥
ৰহৈ কৰম বস পৰিহৰি নাহূ। সচিৱ হৃদযঁ তিমি দাৰুন দাহু ॥
লোচন সজল ডীঠি ভই থোৰী। সুনই ন শ্ৰৱন বিকল মতি ভোৰী ॥
সূখহিং অধৰ লাগি মুহঁ লাটী। জিউ ন জাই উৰ অৱধি কপাটী ॥
বিবৰন ভযউ ন জাই নিহাৰী। মাৰেসি মনহুঁ পিতা মহতাৰী ॥
হানি গলানি বিপুল মন ব্যাপী। জমপুৰ পংথ সোচ জিমি পাপী ॥
বচনু ন আৱ হৃদযঁ পছিতাঈ। অৱধ কাহ মৈং দেখব জাঈ ॥
ৰাম ৰহিত ৰথ দেখিহি জোঈ। সকুচিহি মোহি বিলোকত সোঈ ॥
দো. -ধাই পূঁছিহহিং মোহি জব বিকল নগৰ নৰ নাৰি।
উতৰু দেব মৈং সবহি তব হৃদযঁ বজ্ৰু বৈঠাৰি ॥ ১৪৫ ॥
পুছিহহিং দীন দুখিত সব মাতা। কহব কাহ মৈং তিন্হহি বিধাতা ॥
পূছিহি জবহিং লখন মহতাৰী। কহিহউঁ কৱন সঁদেস সুখাৰী ॥
ৰাম জননি জব আইহি ধাঈ। সুমিৰি বচ্ছু জিমি ধেনু লৱাঈ ॥
পূঁছত উতৰু দেব মৈং তেহী। গে বনু ৰাম লখনু বৈদেহী ॥
জোই পূঁছিহি তেহি ঊতৰু দেবা।জাই অৱধ অব যহু সুখু লেবা ॥
পূঁছিহি জবহিং ৰাউ দুখ দীনা। জিৱনু জাসু ৰঘুনাথ অধীনা ॥
দেহউঁ উতৰু কৌনু মুহু লাঈ। আযউঁ কুসল কুঅঁৰ পহুঁচাঈ ॥
সুনত লখন সিয ৰাম সঁদেসূ। তৃন জিমি তনু পৰিহৰিহি নৰেসূ ॥
দো. -হ্ৰদউ ন বিদৰেউ পংক জিমি বিছুৰত প্ৰীতমু নীৰু ॥
জানত হৌং মোহি দীন্হ বিধি যহু জাতনা সৰীৰু ॥ ১৪৬ ॥
এহি বিধি কৰত পংথ পছিতাৱা। তমসা তীৰ তুৰত ৰথু আৱা ॥
বিদা কিএ কৰি বিনয নিষাদা। ফিৰে পাযঁ পৰি বিকল বিষাদা ॥
পৈঠত নগৰ সচিৱ সকুচাঈ। জনু মাৰেসি গুৰ বাঁভন গাঈ ॥
বৈঠি বিটপ তৰ দিৱসু গৱাঁৱা। সাঁঝ সময তব অৱসৰু পাৱা ॥
অৱধ প্ৰবেসু কীন্হ অঁধিআৰেং। পৈঠ ভৱন ৰথু ৰাখি দুআৰেং ॥
জিন্হ জিন্হ সমাচাৰ সুনি পাএ। ভূপ দ্ৱাৰ ৰথু দেখন আএ ॥
ৰথু পহিচানি বিকল লখি ঘোৰে। গৰহিং গাত জিমি আতপ ওৰে ॥
নগৰ নাৰি নৰ ব্যাকুল কৈংসেং। নিঘটত নীৰ মীনগন জৈংসেং ॥
দো. -সচিৱ আগমনু সুনত সবু বিকল ভযউ ৰনিৱাসু।
ভৱন ভযংকৰু লাগ তেহি মানহুঁ প্ৰেত নিৱাসু ॥ ১৪৭ ॥
অতি আৰতি সব পূঁছহিং ৰানী। উতৰু ন আৱ বিকল ভই বানী ॥
সুনই ন শ্ৰৱন নযন নহিং সূঝা। কহহু কহাঁ নৃপ তেহি তেহি বূঝা ॥
দাসিন্হ দীখ সচিৱ বিকলাঈ। কৌসল্যা গৃহঁ গঈং লৱাঈ ॥
জাই সুমংত্ৰ দীখ কস ৰাজা। অমিঅ ৰহিত জনু চংদু বিৰাজা ॥
আসন সযন বিভূষন হীনা। পৰেউ ভূমিতল নিপট মলীনা ॥
লেই উসাসু সোচ এহি ভাঁতী। সুৰপুৰ তেং জনু খঁসেউ জজাতী ॥
লেত সোচ ভৰি ছিনু ছিনু ছাতী। জনু জৰি পংখ পৰেউ সংপাতী ॥
ৰাম ৰাম কহ ৰাম সনেহী। পুনি কহ ৰাম লখন বৈদেহী ॥
দো. দেখি সচিৱঁ জয জীৱ কহি কীন্হেউ দংড প্ৰনামু।
সুনত উঠেউ ব্যাকুল নৃপতি কহু সুমংত্ৰ কহঁ ৰামু ॥ ১৪৮ ॥
ভূপ সুমংত্ৰু লীন্হ উৰ লাঈ। বূডত কছু অধাৰ জনু পাঈ ॥
সহিত সনেহ নিকট বৈঠাৰী। পূঁছত ৰাউ নযন ভৰি বাৰী ॥
ৰাম কুসল কহু সখা সনেহী। কহঁ ৰঘুনাথু লখনু বৈদেহী ॥
আনে ফেৰি কি বনহি সিধাএ। সুনত সচিৱ লোচন জল ছাএ ॥
সোক বিকল পুনি পূঁছ নৰেসূ। কহু সিয ৰাম লখন সংদেসূ ॥
ৰাম ৰূপ গুন সীল সুভাঊ। সুমিৰি সুমিৰি উৰ সোচত ৰাঊ ॥
ৰাউ সুনাই দীন্হ বনবাসূ। সুনি মন ভযউ ন হৰষু হৰাঁসূ ॥
সো সুত বিছুৰত গএ ন প্ৰানা। কো পাপী বড মোহি সমানা ॥
দো. সখা ৰামু সিয লখনু জহঁ তহাঁ মোহি পহুঁচাউ।
নাহিং ত চাহত চলন অব প্ৰান কহউঁ সতিভাউ ॥ ১৪৯ ॥
পুনি পুনি পূঁছত মংত্ৰহি ৰাঊ। প্ৰিযতম সুঅন সঁদেস সুনাঊ ॥
কৰহি সখা সোই বেগি উপাঊ। ৰামু লখনু সিয নযন দেখাঊ ॥
সচিৱ ধীৰ ধৰি কহ মুদু বানী। মহাৰাজ তুম্হ পংডিত গ্যানী ॥
বীৰ সুধীৰ ধুৰংধৰ দেৱা। সাধু সমাজু সদা তুম্হ সেৱা ॥
জনম মৰন সব দুখ ভোগা। হানি লাভ প্ৰিয মিলন বিযোগা ॥
কাল কৰম বস হৌহিং গোসাঈং। বৰবস ৰাতি দিৱস কী নাঈং ॥
সুখ হৰষহিং জড দুখ বিলখাহীং। দোউ সম ধীৰ ধৰহিং মন মাহীং ॥
ধীৰজ ধৰহু বিবেকু বিচাৰী। ছাডিঅ সোচ সকল হিতকাৰী ॥
দো. প্ৰথম বাসু তমসা ভযউ দূসৰ সুৰসৰি তীৰ।
ন্হাঈ ৰহে জলপানু কৰি সিয সমেত দোউ বীৰ ॥ ১৫০ ॥
কেৱট কীন্হি বহুত সেৱকাঈ। সো জামিনি সিংগৰৌৰ গৱাঁঈ ॥
হোত প্ৰাত বট ছীৰু মগাৱা। জটা মুকুট নিজ সীস বনাৱা ॥
ৰাম সখাঁ তব নাৱ মগাঈ। প্ৰিযা চঢাই চঢে ৰঘুৰাঈ ॥
লখন বান ধনু ধৰে বনাঈ। আপু চঢে প্ৰভু আযসু পাঈ ॥
বিকল বিলোকি মোহি ৰঘুবীৰা। বোলে মধুৰ বচন ধৰি ধীৰা ॥
তাত প্ৰনামু তাত সন কহেহু। বাৰ বাৰ পদ পংকজ গহেহূ ॥
কৰবি পাযঁ পৰি বিনয বহোৰী। তাত কৰিঅ জনি চিংতা মোৰী ॥
বন মগ মংগল কুসল হমাৰেং। কৃপা অনুগ্ৰহ পুন্য তুম্হাৰেং ॥
ছং. তুম্হৰে অনুগ্ৰহ তাত কানন জাত সব সুখু পাইহৌং।
প্ৰতিপালি আযসু কুসল দেখন পায পুনি ফিৰি আইহৌং ॥
জননীং সকল পৰিতোষি পৰি পৰি পাযঁ কৰি বিনতী ঘনী।
তুলসী কৰেহু সোই জতনু জেহিং কুসলী ৰহহিং কোসল ধনী ॥
সো. গুৰ সন কহব সঁদেসু বাৰ বাৰ পদ পদুম গহি।
কৰব সোই উপদেসু জেহিং ন সোচ মোহি অৱধপতি ॥ ১৫১ ॥
পুৰজন পৰিজন সকল নিহোৰী। তাত সুনাএহু বিনতী মোৰী ॥
সোই সব ভাঁতি মোৰ হিতকাৰী। জাতেং ৰহ নৰনাহু সুখাৰী ॥
কহব সঁদেসু ভৰত কে আএঁ। নীতি ন তজিঅ ৰাজপদু পাএঁ ॥
পালেহু প্ৰজহি কৰম মন বানী। সীহু মাতু সকল সম জানী ॥
ওৰ নিবাহেহু ভাযপ ভাঈ। কৰি পিতু মাতু সুজন সেৱকাঈ ॥
তাত ভাঁতি তেহি ৰাখব ৰাঊ। সোচ মোৰ জেহিং কৰৈ ন কাঊ ॥
লখন কহে কছু বচন কঠোৰা। বৰজি ৰাম পুনি মোহি নিহোৰা ॥
বাৰ বাৰ নিজ সপথ দেৱাঈ। কহবি ন তাত লখন লৰিকাঈ ॥
দো. কহি প্ৰনাম কছু কহন লিয সিয ভই সিথিল সনেহ।
থকিত বচন লোচন সজল পুলক পল্লৱিত দেহ ॥ ১৫২ ॥
তেহি অৱসৰ ৰঘুবৰ ৰূখ পাঈ। কেৱট পাৰহি নাৱ চলাঈ ॥
ৰঘুকুলতিলক চলে এহি ভাঁতী। দেখউঁ ঠাঢ কুলিস ধৰি ছাতী ॥
মৈং আপন কিমি কহৌং কলেসূ। জিঅত ফিৰেউঁ লেই ৰাম সঁদেসূ ॥
অস কহি সচিৱ বচন ৰহি গযঊ। হানি গলানি সোচ বস ভযঊ ॥
সুত বচন সুনতহিং নৰনাহূ। পৰেউ ধৰনি উৰ দাৰুন দাহূ ॥
তলফত বিষম মোহ মন মাপা। মাজা মনহুঁ মীন কহুঁ ব্যাপা ॥
কৰি বিলাপ সব ৰোৱহিং ৰানী। মহা বিপতি কিমি জাই বখানী ॥
সুনি বিলাপ দুখহূ দুখু লাগা। ধীৰজহূ কৰ ধীৰজু ভাগা ॥
দো. ভযউ কোলাহলু অৱধ অতি সুনি নৃপ ৰাউৰ সোৰু।
বিপুল বিহগ বন পৰেউ নিসি মানহুঁ কুলিস কঠোৰু ॥ ১৫৩ ॥
প্ৰান কংঠগত ভযউ ভুআলূ। মনি বিহীন জনু ব্যাকুল ব্যালূ ॥
ইদ্ৰীং সকল বিকল ভইঁ ভাৰী। জনু সৰ সৰসিজ বনু বিনু বাৰী ॥
কৌসল্যাঁ নৃপু দীখ মলানা। ৰবিকুল ৰবি অঁথযউ জিযঁ জানা।
উৰ ধৰি ধীৰ ৰাম মহতাৰী। বোলী বচন সময অনুসাৰী ॥
নাথ সমুঝি মন কৰিঅ বিচাৰূ। ৰাম বিযোগ পযোধি অপাৰূ ॥
কৰনধাৰ তুম্হ অৱধ জহাজূ। চঢেউ সকল প্ৰিয পথিক সমাজূ ॥
ধীৰজু ধৰিঅ ত পাইঅ পাৰূ। নাহিং ত বূডিহি সবু পৰিৱাৰূ ॥
জৌং জিযঁ ধৰিঅ বিনয পিয মোৰী। ৰামু লখনু সিয মিলহিং বহোৰী ॥
দো. -প্ৰিযা বচন মৃদু সুনত নৃপু চিতযউ আঁখি উঘাৰি।
তলফত মীন মলীন জনু সীংচত সীতল বাৰি ॥ ১৫৪ ॥
ধৰি ধীৰজু উঠী বৈঠ ভুআলূ। কহু সুমংত্ৰ কহঁ ৰাম কৃপালূ ॥
কহাঁ লখনু কহঁ ৰামু সনেহী। কহঁ প্ৰিয পুত্ৰবধূ বৈদেহী ॥
বিলপত ৰাউ বিকল বহু ভাঁতী। ভই জুগ সৰিস সিৰাতি ন ৰাতী ॥
তাপস অংধ সাপ সুধি আঈ। কৌসল্যহি সব কথা সুনাঈ ॥
ভযউ বিকল বৰনত ইতিহাসা। ৰাম ৰহিত ধিগ জীৱন আসা ॥
সো তনু ৰাখি কৰব মৈং কাহা। জেংহি ন প্ৰেম পনু মোৰ নিবাহা ॥
হা ৰঘুনংদন প্ৰান পিৰীতে। তুম্হ বিনু জিঅত বহুত দিন বীতে ॥
হা জানকী লখন হা ৰঘুবৰ। হা পিতু হিত চিত চাতক জলধৰ।
দো. ৰাম ৰাম কহি ৰাম কহি ৰাম ৰাম কহি ৰাম।
তনু পৰিহৰি ৰঘুবৰ বিৰহঁ ৰাউ গযউ সুৰধাম ॥ ১৫৫ ॥
জিঅন মৰন ফলু দসৰথ পাৱা। অংড অনেক অমল জসু ছাৱা ॥
জিঅত ৰাম বিধু বদনু নিহাৰা। ৰাম বিৰহ কৰি মৰনু সঁৱাৰা ॥
সোক বিকল সব ৰোৱহিং ৰানী। ৰূপু সীল বলু তেজু বখানী ॥
কৰহিং বিলাপ অনেক প্ৰকাৰা। পৰহীং ভূমিতল বাৰহিং বাৰা ॥
বিলপহিং বিকল দাস অৰু দাসী। ঘৰ ঘৰ ৰুদনু কৰহিং পুৰবাসী ॥
অঁথযউ আজু ভানুকুল ভানূ। ধৰম অৱধি গুন ৰূপ নিধানূ ॥
গাৰীং সকল কৈকইহি দেহীং। নযন বিহীন কীন্হ জগ জেহীং ॥
এহি বিধি বিলপত ৰৈনি বিহানী। আএ সকল মহামুনি গ্যানী ॥
দো. তব বসিষ্ঠ মুনি সময সম কহি অনেক ইতিহাস।
সোক নেৱাৰেউ সবহি কৰ নিজ বিগ্যান প্ৰকাস ॥ ১৫৬ ॥
তেল নাঁৱ ভৰি নৃপ তনু ৰাখা। দূত বোলাই বহুৰি অস ভাষা ॥
ধাৱহু বেগি ভৰত পহিং জাহূ। নৃপ সুধি কতহুঁ কহহু জনি কাহূ ॥
এতনেই কহেহু ভৰত সন জাঈ। গুৰ বোলাঈ পঠযউ দোউ ভাঈ ॥
সুনি মুনি আযসু ধাৱন ধাএ। চলে বেগ বৰ বাজি লজাএ ॥
অনৰথু অৱধ অৰংভেউ জব তেং। কুসগুন হোহিং ভৰত কহুঁ তব তেং ॥
দেখহিং ৰাতি ভযানক সপনা। জাগি কৰহিং কটু কোটি কলপনা ॥
বিপ্ৰ জেৱাঁই দেহিং দিন দানা। সিৱ অভিষেক কৰহিং বিধি নানা ॥
মাগহিং হৃদযঁ মহেস মনাঈ। কুসল মাতু পিতু পৰিজন ভাঈ ॥
দো. এহি বিধি সোচত ভৰত মন ধাৱন পহুঁচে আই।
গুৰ অনুসাসন শ্ৰৱন সুনি চলে গনেসু মনাই ॥ ১৫৭ ॥
চলে সমীৰ বেগ হয হাঁকে। নাঘত সৰিত সৈল বন বাঁকে ॥
হৃদযঁ সোচু বড কছু ন সোহাঈ। অস জানহিং জিযঁ জাউঁ উডাঈ ॥
এক নিমেষ বৰস সম জাঈ। এহি বিধি ভৰত নগৰ নিঅৰাঈ ॥
অসগুন হোহিং নগৰ পৈঠাৰা। ৰটহিং কুভাঁতি কুখেত কৰাৰা ॥
খৰ সিআৰ বোলহিং প্ৰতিকূলা। সুনি সুনি হোই ভৰত মন সূলা ॥
শ্ৰীহত সৰ সৰিতা বন বাগা। নগৰু বিসেষি ভযাৱনু লাগা ॥
খগ মৃগ হয গয জাহিং ন জোএ। ৰাম বিযোগ কুৰোগ বিগোএ ॥
নগৰ নাৰি নৰ নিপট দুখাৰী। মনহুঁ সবন্হি সব সংপতি হাৰী ॥
দো. পুৰজন মিলিহিং ন কহহিং কছু গৱঁহিং জোহাৰহিং জাহিং।
ভৰত কুসল পূঁছি ন সকহিং ভয বিষাদ মন মাহিং ॥ ১৫৮ ॥
হাট বাট নহিং জাই নিহাৰী। জনু পুৰ দহঁ দিসি লাগি দৱাৰী ॥
আৱত সুত সুনি কৈকযনংদিনি। হৰষী ৰবিকুল জলৰুহ চংদিনি ॥
সজি আৰতী মুদিত উঠি ধাঈ। দ্ৱাৰেহিং ভেংটি ভৱন লেই আঈ ॥
ভৰত দুখিত পৰিৱাৰু নিহাৰা। মানহুঁ তুহিন বনজ বনু মাৰা ॥
কৈকেঈ হৰষিত এহি ভাঁতি। মনহুঁ মুদিত দৱ লাই কিৰাতী ॥
সুতহি সসোচ দেখি মনু মাৰেং। পূঁছতি নৈহৰ কুসল হমাৰেং ॥
সকল কুসল কহি ভৰত সুনাঈ। পূঁছী নিজ কুল কুসল ভলাঈ ॥
কহু কহঁ তাত কহাঁ সব মাতা। কহঁ সিয ৰাম লখন প্ৰিয ভ্ৰাতা ॥
দো. সুনি সুত বচন সনেহময কপট নীৰ ভৰি নৈন।
ভৰত শ্ৰৱন মন সূল সম পাপিনি বোলী বৈন ॥ ১৫৯ ॥
তাত বাত মৈং সকল সঁৱাৰী। ভৈ মংথৰা সহায বিচাৰী ॥
কছুক কাজ বিধি বীচ বিগাৰেউ। ভূপতি সুৰপতি পুৰ পগু ধাৰেউ ॥
সুনত ভৰতু ভএ বিবস বিষাদা। জনু সহমেউ কৰি কেহৰি নাদা ॥
তাত তাত হা তাত পুকাৰী। পৰে ভূমিতল ব্যাকুল ভাৰী ॥
চলত ন দেখন পাযউঁ তোহী। তাত ন ৰামহি সৌংপেহু মোহী ॥
বহুৰি ধীৰ ধৰি উঠে সঁভাৰী। কহু পিতু মৰন হেতু মহতাৰী ॥
সুনি সুত বচন কহতি কৈকেঈ। মৰমু পাঁছি জনু মাহুৰ দেঈ ॥
আদিহু তেং সব আপনি কৰনী। কুটিল কঠোৰ মুদিত মন বৰনী ॥
দো. ভৰতহি বিসৰেউ পিতু মৰন সুনত ৰাম বন গৌনু।
হেতু অপনপউ জানি জিযঁ থকিত ৰহে ধৰি মৌনু ॥ ১৬০ ॥
বিকল বিলোকি সুতহি সমুঝাৱতি। মনহুঁ জৰে পৰ লোনু লগাৱতি ॥
তাত ৰাউ নহিং সোচে জোগূ। বিঢই সুকৃত জসু কীন্হেউ ভোগূ ॥
জীৱত সকল জনম ফল পাএ। অংত অমৰপতি সদন সিধাএ ॥
অস অনুমানি সোচ পৰিহৰহূ। সহিত সমাজ ৰাজ পুৰ কৰহূ ॥
সুনি সুঠি সহমেউ ৰাজকুমাৰূ। পাকেং ছত জনু লাগ অঁগাৰূ ॥
ধীৰজ ধৰি ভৰি লেহিং উসাসা। পাপনি সবহি ভাঁতি কুল নাসা ॥
জৌং পৈ কুৰুচি ৰহী অতি তোহী। জনমত কাহে ন মাৰে মোহী ॥
পেড কাটি তৈং পালউ সীংচা। মীন জিঅন নিতি বাৰি উলীচা ॥
দো. হংসবংসু দসৰথু জনকু ৰাম লখন সে ভাই।
জননী তূঁ জননী ভঈ বিধি সন কছু ন বসাই ॥ ১৬১ ॥
জব তৈং কুমতি কুমত জিযঁ ঠযঊ। খংড খংড হোই হ্ৰদউ ন গযঊ ॥
বৰ মাগত মন ভই নহিং পীৰা। গৰি ন জীহ মুহঁ পৰেউ ন কীৰা ॥
ভূপঁ প্ৰতীত তোৰি কিমি কীন্হী। মৰন কাল বিধি মতি হৰি লীন্হী ॥
বিধিহুঁ ন নাৰি হৃদয গতি জানী। সকল কপট অঘ অৱগুন খানী ॥
সৰল সুসীল ধৰম ৰত ৰাঊ। সো কিমি জানৈ তীয সুভাঊ ॥
অস কো জীৱ জংতু জগ মাহীং। জেহি ৰঘুনাথ প্ৰানপ্ৰিয নাহীং ॥
ভে অতি অহিত ৰামু তেউ তোহী। কো তূ অহসি সত্য কহু মোহী ॥
জো হসি সো হসি মুহঁ মসি লাঈ। আঁখি ওট উঠি বৈঠহিং জাঈ ॥
দো. ৰাম বিৰোধী হৃদয তেং প্ৰগট কীন্হ বিধি মোহি।
মো সমান কো পাতকী বাদি কহউঁ কছু তোহি ॥ ১৬২ ॥
সুনি সত্ৰুঘুন মাতু কুটিলাঈ। জৰহিং গাত ৰিস কছু ন বসাঈ ॥
তেহি অৱসৰ কুবৰী তহঁ আঈ। বসন বিভূষন বিবিধ বনাঈ ॥
লখি ৰিস ভৰেউ লখন লঘু ভাঈ। বৰত অনল ঘৃত আহুতি পাঈ ॥
হুমগি লাত তকি কূবৰ মাৰা। পৰি মুহ ভৰ মহি কৰত পুকাৰা ॥
কূবৰ টূটেউ ফূট কপাৰূ। দলিত দসন মুখ ৰুধিৰ প্ৰচাৰূ ॥
আহ দইঅ মৈং কাহ নসাৱা। কৰত নীক ফলু অনইস পাৱা ॥
সুনি ৰিপুহন লখি নখ সিখ খোটী। লগে ঘসীটন ধৰি ধৰি ঝোংটী ॥
ভৰত দযানিধি দীন্হি ছডাঈ। কৌসল্যা পহিং গে দোউ ভাঈ ॥
দো. মলিন বসন বিবৰন বিকল কৃস সৰীৰ দুখ ভাৰ।
কনক কলপ বৰ বেলি বন মানহুঁ হনী তুসাৰ ॥ ১৬৩ ॥
ভৰতহি দেখি মাতু উঠি ধাঈ। মুৰুছিত অৱনি পৰী ঝইঁ আঈ ॥
দেখত ভৰতু বিকল ভএ ভাৰী। পৰে চৰন তন দসা বিসাৰী ॥
মাতু তাত কহঁ দেহি দেখাঈ। কহঁ সিয ৰামু লখনু দোউ ভাঈ ॥
কৈকই কত জনমী জগ মাঝা। জৌং জনমি ত ভই কাহে ন বাঁঝা ॥
কুল কলংকু জেহিং জনমেউ মোহী। অপজস ভাজন প্ৰিযজন দ্ৰোহী ॥
কো তিভুৱন মোহি সৰিস অভাগী। গতি অসি তোৰি মাতু জেহি লাগী ॥
পিতু সুৰপুৰ বন ৰঘুবৰ কেতূ। মৈং কেৱল সব অনৰথ হেতু ॥
ধিগ মোহি ভযউঁ বেনু বন আগী। দুসহ দাহ দুখ দূষন ভাগী ॥
দো. মাতু ভৰত কে বচন মৃদু সুনি সুনি উঠী সঁভাৰি ॥
লিএ উঠাই লগাই উৰ লোচন মোচতি বাৰি ॥ ১৬৪ ॥
সৰল সুভায মাযঁ হিযঁ লাএ। অতি হিত মনহুঁ ৰাম ফিৰি আএ ॥
ভেংটেউ বহুৰি লখন লঘু ভাঈ। সোকু সনেহু ন হৃদযঁ সমাঈ ॥
দেখি সুভাউ কহত সবু কোঈ। ৰাম মাতু অস কাহে ন হোঈ ॥
মাতাঁ ভৰতু গোদ বৈঠাৰে। আঁসু পৌংছি মৃদু বচন উচাৰে ॥
অজহুঁ বচ্ছ বলি ধীৰজ ধৰহূ। কুসমউ সমুঝি সোক পৰিহৰহূ ॥
জনি মানহু হিযঁ হানি গলানী। কাল কৰম গতি অঘটিত জানি ॥
কাহুহি দোসু দেহু জনি তাতা। ভা মোহি সব বিধি বাম বিধাতা ॥
জো এতেহুঁ দুখ মোহি জিআৱা। অজহুঁ কো জানই কা তেহি ভাৱা ॥
দো. পিতু আযস ভূষন বসন তাত তজে ৰঘুবীৰ।
বিসমউ হৰষু ন হৃদযঁ কছু পহিৰে বলকল চীৰ। ১৬৫ ॥
মুখ প্ৰসন্ন মন ৰংগ ন ৰোষূ। সব কৰ সব বিধি কৰি পৰিতোষূ ॥
চলে বিপিন সুনি সিয সঁগ লাগী। ৰহই ন ৰাম চৰন অনুৰাগী ॥
সুনতহিং লখনু চলে উঠি সাথা। ৰহহিং ন জতন কিএ ৰঘুনাথা ॥
তব ৰঘুপতি সবহী সিৰু নাঈ। চলে সংগ সিয অৰু লঘু ভাঈ ॥
ৰামু লখনু সিয বনহি সিধাএ। গইউঁ ন সংগ ন প্ৰান পঠাএ ॥
যহু সবু ভা ইন্হ আঁখিন্হ আগেং। তউ ন তজা তনু জীৱ অভাগেং ॥
মোহি ন লাজ নিজ নেহু নিহাৰী। ৰাম সৰিস সুত মৈং মহতাৰী ॥
জিঐ মৰৈ ভল ভূপতি জানা। মোৰ হৃদয সত কুলিস সমানা ॥
দো. কৌসল্যা কে বচন সুনি ভৰত সহিত ৰনিৱাস।
ব্যাকুল বিলপত ৰাজগৃহ মানহুঁ সোক নেৱাসু ॥ ১৬৬ ॥
বিলপহিং বিকল ভৰত দোউ ভাঈ। কৌসল্যাঁ লিএ হৃদযঁ লগাঈ ॥
ভাঁতি অনেক ভৰতু সমুঝাএ। কহি বিবেকময বচন সুনাএ ॥
ভৰতহুঁ মাতু সকল সমুঝাঈং। কহি পুৰান শ্ৰুতি কথা সুহাঈং ॥
ছল বিহীন সুচি সৰল সুবানী। বোলে ভৰত জোৰি জুগ পানী ॥
জে অঘ মাতু পিতা সুত মাৰেং। গাই গোঠ মহিসুৰ পুৰ জাৰেং ॥
জে অঘ তিয বালক বধ কীন্হেং। মীত মহীপতি মাহুৰ দীন্হেং ॥
জে পাতক উপপাতক অহহীং। কৰম বচন মন ভৱ কবি কহহীং ॥
তে পাতক মোহি হোহুঁ বিধাতা। জৌং যহু হোই মোৰ মত মাতা ॥
দো. জে পৰিহৰি হৰি হৰ চৰন ভজহিং ভূতগন ঘোৰ।
তেহি কই গতি মোহি দেউ বিধি জৌং জননী মত মোৰ ॥ ১৬৭ ॥
বেচহিং বেদু ধৰমু দুহি লেহীং। পিসুন পৰায পাপ কহি দেহীং ॥
কপটী কুটিল কলহপ্ৰিয ক্ৰোধী। বেদ বিদূষক বিস্ৱ বিৰোধী ॥
লোভী লংপট লোলুপচাৰা। জে তাকহিং পৰধনু পৰদাৰা ॥
পাৱৌং মৈং তিন্হ কে গতি ঘোৰা। জৌং জননী যহু সংমত মোৰা ॥
জে নহিং সাধুসংগ অনুৰাগে। পৰমাৰথ পথ বিমুখ অভাগে ॥
জে ন ভজহিং হৰি নৰতনু পাঈ। জিন্হহি ন হৰি হৰ সুজসু সোহাঈ ॥
তজি শ্ৰুতিপংথু বাম পথ চলহীং। বংচক বিৰচি বেষ জগু ছলহীং ॥
তিন্হ কৈ গতি মোহি সংকৰ দেঊ। জননী জৌং যহু জানৌং ভেঊ ॥
দো. মাতু ভৰত কে বচন সুনি সাঁচে সৰল সুভাযঁ।
কহতি ৰাম প্ৰিয তাত তুম্হ সদা বচন মন কাযঁ ॥ ১৬৮ ॥
ৰাম প্ৰানহু তেং প্ৰান তুম্হাৰে। তুম্হ ৰঘুপতিহি প্ৰানহু তেং প্যাৰে ॥
বিধু বিষ চৱৈ স্ত্ৰৱৈ হিমু আগী। হোই বাৰিচৰ বাৰি বিৰাগী ॥
ভএঁ গ্যানু বৰু মিটৈ ন মোহূ। তুম্হ ৰামহি প্ৰতিকূল ন হোহূ ॥
মত তুম্হাৰ যহু জো জগ কহহীং। সো সপনেহুঁ সুখ সুগতি ন লহহীং ॥
অস কহি মাতু ভৰতু হিযঁ লাএ। থন পয স্ত্ৰৱহিং নযন জল ছাএ ॥
কৰত বিলাপ বহুত যহি ভাঁতী। বৈঠেহিং বীতি গই সব ৰাতী ॥
বামদেউ বসিষ্ঠ তব আএ। সচিৱ মহাজন সকল বোলাএ ॥
মুনি বহু ভাঁতি ভৰত উপদেসে। কহি পৰমাৰথ বচন সুদেসে ॥
দো. তাত হৃদযঁ ধীৰজু ধৰহু কৰহু জো অৱসৰ আজু।
উঠে ভৰত গুৰ বচন সুনি কৰন কহেউ সবু সাজু ॥ ১৬৯ ॥
নৃপতনু বেদ বিদিত অন্হৱাৱা। পৰম বিচিত্ৰ বিমানু বনাৱা ॥
গহি পদ ভৰত মাতু সব ৰাখী। ৰহীং ৰানি দৰসন অভিলাষী ॥
চংদন অগৰ ভাৰ বহু আএ। অমিত অনেক সুগংধ সুহাএ ॥
সৰজু তীৰ ৰচি চিতা বনাঈ। জনু সুৰপুৰ সোপান সুহাঈ ॥
এহি বিধি দাহ ক্ৰিযা সব কীন্হী। বিধিৱত ন্হাই তিলাংজুলি দীন্হী ॥
সোধি সুমৃতি সব বেদ পুৰানা। কীন্হ ভৰত দসগাত বিধানা ॥
জহঁ জস মুনিবৰ আযসু দীন্হা। তহঁ তস সহস ভাঁতি সবু কীন্হা ॥
ভএ বিসুদ্ধ দিএ সব দানা। ধেনু বাজি গজ বাহন নানা ॥
দো. সিংঘাসন ভূষন বসন অন্ন ধৰনি ধন ধাম।
দিএ ভৰত লহি ভূমিসুৰ ভে পৰিপূৰন কাম ॥ ১৭০ ॥
পিতু হিত ভৰত কীন্হি জসি কৰনী। সো মুখ লাখ জাই নহিং বৰনী ॥
সুদিনু সোধি মুনিবৰ তব আএ। সচিৱ মহাজন সকল বোলাএ ॥
বৈঠে ৰাজসভাঁ সব জাঈ। পঠএ বোলি ভৰত দোউ ভাঈ ॥
ভৰতু বসিষ্ঠ নিকট বৈঠাৰে। নীতি ধৰমময বচন উচাৰে ॥
প্ৰথম কথা সব মুনিবৰ বৰনী। কৈকই কুটিল কীন্হি জসি কৰনী ॥
ভূপ ধৰমব্ৰতু সত্য সৰাহা। জেহিং তনু পৰিহৰি প্ৰেমু নিবাহা ॥
কহত ৰাম গুন সীল সুভাঊ। সজল নযন পুলকেউ মুনিৰাঊ ॥
বহুৰি লখন সিয প্ৰীতি বখানী। সোক সনেহ মগন মুনি গ্যানী ॥
দো. সুনহু ভৰত ভাৱী প্ৰবল বিলখি কহেউ মুনিনাথ।
হানি লাভু জীৱন মৰনু জসু অপজসু বিধি হাথ ॥ ১৭১ ॥
অস বিচাৰি কেহি দেইঅ দোসূ। ব্যৰথ কাহি পৰ কীজিঅ ৰোসূ ॥
তাত বিচাৰু কেহি কৰহু মন মাহীং। সোচ জোগু দসৰথু নৃপু নাহীং ॥
সোচিঅ বিপ্ৰ জো বেদ বিহীনা। তজি নিজ ধৰমু বিষয লযলীনা ॥
সোচিঅ নৃপতি জো নীতি ন জানা। জেহি ন প্ৰজা প্ৰিয প্ৰান সমানা ॥
সোচিঅ বযসু কৃপন ধনৱানূ। জো ন অতিথি সিৱ ভগতি সুজানূ ॥
সোচিঅ সূদ্ৰু বিপ্ৰ অৱমানী। মুখৰ মানপ্ৰিয গ্যান গুমানী ॥
সোচিঅ পুনি পতি বংচক নাৰী। কুটিল কলহপ্ৰিয ইচ্ছাচাৰী ॥
সোচিঅ বটু নিজ ব্ৰতু পৰিহৰঈ। জো নহিং গুৰ আযসু অনুসৰঈ ॥
দো. সোচিঅ গৃহী জো মোহ বস কৰই কৰম পথ ত্যাগ।
সোচিঅ জতি প্ৰংপচ ৰত বিগত বিবেক বিৰাগ ॥ ১৭২ ॥
বৈখানস সোই সোচৈ জোগু। তপু বিহাই জেহি ভাৱই ভোগূ ॥
সোচিঅ পিসুন অকাৰন ক্ৰোধী। জননি জনক গুৰ বংধু বিৰোধী ॥
সব বিধি সোচিঅ পৰ অপকাৰী। নিজ তনু পোষক নিৰদয ভাৰী ॥
সোচনীয সবহি বিধি সোঈ। জো ন ছাডি ছলু হৰি জন হোঈ ॥
সোচনীয নহিং কোসলৰাঊ। ভুৱন চাৰিদস প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
ভযউ ন অহই ন অব হোনিহাৰা। ভূপ ভৰত জস পিতা তুম্হাৰা ॥
বিধি হৰি হৰু সুৰপতি দিসিনাথা। বৰনহিং সব দসৰথ গুন গাথা ॥
দো. কহহু তাত কেহি ভাঁতি কোউ কৰিহি বডাঈ তাসু।
ৰাম লখন তুম্হ সত্ৰুহন সৰিস সুঅন সুচি জাসু ॥ ১৭৩ ॥
সব প্ৰকাৰ ভূপতি বডভাগী। বাদি বিষাদু কৰিঅ তেহি লাগী ॥
যহু সুনি সমুঝি সোচু পৰিহৰহূ। সিৰ ধৰি ৰাজ ৰজাযসু কৰহূ ॥
ৰাঁয ৰাজপদু তুম্হ কহুঁ দীন্হা। পিতা বচনু ফুৰ চাহিঅ কীন্হা ॥
তজে ৰামু জেহিং বচনহি লাগী। তনু পৰিহৰেউ ৰাম বিৰহাগী ॥
নৃপহি বচন প্ৰিয নহিং প্ৰিয প্ৰানা। কৰহু তাত পিতু বচন প্ৰৱানা ॥
কৰহু সীস ধৰি ভূপ ৰজাঈ। হই তুম্হ কহঁ সব ভাঁতি ভলাঈ ॥
পৰসুৰাম পিতু অগ্যা ৰাখী। মাৰী মাতু লোক সব সাখী ॥
তনয জজাতিহি জৌবনু দযঊ। পিতু অগ্যাঁ অঘ অজসু ন ভযঊ ॥
দো. অনুচিত উচিত বিচাৰু তজি জে পালহিং পিতু বৈন।
তে ভাজন সুখ সুজস কে বসহিং অমৰপতি ঐন ॥ ১৭৪ ॥
অৱসি নৰেস বচন ফুৰ কৰহূ। পালহু প্ৰজা সোকু পৰিহৰহূ ॥
সুৰপুৰ নৃপ পাইহি পৰিতোষূ। তুম্হ কহুঁ সুকৃত সুজসু নহিং দোষূ ॥
বেদ বিদিত সংমত সবহী কা। জেহি পিতু দেই সো পাৱই টীকা ॥
কৰহু ৰাজু পৰিহৰহু গলানী। মানহু মোৰ বচন হিত জানী ॥
সুনি সুখু লহব ৰাম বৈদেহীং। অনুচিত কহব ন পংডিত কেহীং ॥
কৌসল্যাদি সকল মহতাৰীং। তেউ প্ৰজা সুখ হোহিং সুখাৰীং ॥
পৰম তুম্হাৰ ৰাম কৰ জানিহি। সো সব বিধি তুম্হ সন ভল মানিহি ॥
সৌংপেহু ৰাজু ৰাম কৈ আএঁ। সেৱা কৰেহু সনেহ সুহাএঁ ॥
দো. কীজিঅ গুৰ আযসু অৱসি কহহিং সচিৱ কৰ জোৰি।
ৰঘুপতি আএঁ উচিত জস তস তব কৰব বহোৰি ॥ ১৭৫ ॥
কৌসল্যা ধৰি ধীৰজু কহঈ। পূত পথ্য গুৰ আযসু অহঈ ॥
সো আদৰিঅ কৰিঅ হিত মানী। তজিঅ বিষাদু কাল গতি জানী ॥
বন ৰঘুপতি সুৰপতি নৰনাহূ। তুম্হ এহি ভাঁতি তাত কদৰাহূ ॥
পৰিজন প্ৰজা সচিৱ সব অংবা। তুম্হহী সুত সব কহঁ অৱলংবা ॥
লখি বিধি বাম কালু কঠিনাঈ। ধীৰজু ধৰহু মাতু বলি জাঈ ॥
সিৰ ধৰি গুৰ আযসু অনুসৰহূ। প্ৰজা পালি পৰিজন দুখু হৰহূ ॥
গুৰ কে বচন সচিৱ অভিনংদনু। সুনে ভৰত হিয হিত জনু চংদনু ॥
সুনী বহোৰি মাতু মৃদু বানী। সীল সনেহ সৰল ৰস সানী ॥
ছং. সানী সৰল ৰস মাতু বানী সুনি ভৰত ব্যাকুল ভএ।
লোচন সৰোৰুহ স্ত্ৰৱত সীংচত বিৰহ উৰ অংকুৰ নএ ॥
সো দসা দেখত সময তেহি বিসৰী সবহি সুধি দেহ কী।
তুলসী সৰাহত সকল সাদৰ সীৱঁ সহজ সনেহ কী ॥
সো. ভৰতু কমল কৰ জোৰি ধীৰ ধুৰংধৰ ধীৰ ধৰি।
বচন অমিঅঁ জনু বোৰি দেত উচিত উত্তৰ সবহি ॥ ১৭৬ ॥
মাসপাৰাযণ, অঠাৰহৱাঁ ৱিশ্ৰাম
মোহি উপদেসু দীন্হ গুৰ নীকা। প্ৰজা সচিৱ সংমত সবহী কা ॥
মাতু উচিত ধৰি আযসু দীন্হা। অৱসি সীস ধৰি চাহউঁ কীন্হা ॥
গুৰ পিতু মাতু স্ৱামি হিত বানী। সুনি মন মুদিত কৰিঅ ভলি জানী ॥
উচিত কি অনুচিত কিএঁ বিচাৰূ। ধৰমু জাই সিৰ পাতক ভাৰূ ॥
তুম্হ তৌ দেহু সৰল সিখ সোঈ। জো আচৰত মোৰ ভল হোঈ ॥
জদ্যপি যহ সমুঝত হউঁ নীকেং। তদপি হোত পৰিতোষু ন জী কেং ॥
অব তুম্হ বিনয মোৰি সুনি লেহূ। মোহি অনুহৰত সিখাৱনু দেহূ ॥
ঊতৰু দেউঁ ছমব অপৰাধূ। দুখিত দোষ গুন গনহিং ন সাধূ ॥
দো. পিতু সুৰপুৰ সিয ৰামু বন কৰন কহহু মোহি ৰাজু।
এহি তেং জানহু মোৰ হিত কৈ আপন বড কাজু ॥ ১৭৭ ॥
হিত হমাৰ সিযপতি সেৱকাঈ। সো হৰি লীন্হ মাতু কুটিলাঈ ॥
মৈং অনুমানি দীখ মন মাহীং। আন উপাযঁ মোৰ হিত নাহীং ॥
সোক সমাজু ৰাজু কেহি লেখেং। লখন ৰাম সিয বিনু পদ দেখেং ॥
বাদি বসন বিনু ভূষন ভাৰূ। বাদি বিৰতি বিনু ব্ৰহ্ম বিচাৰূ ॥
সৰুজ সৰীৰ বাদি বহু ভোগা। বিনু হৰিভগতি জাযঁ জপ জোগা ॥
জাযঁ জীৱ বিনু দেহ সুহাঈ। বাদি মোৰ সবু বিনু ৰঘুৰাঈ ॥
জাউঁ ৰাম পহিং আযসু দেহূ। একহিং আঁক মোৰ হিত এহূ ॥
মোহি নৃপ কৰি ভল আপন চহহূ। সোউ সনেহ জডতা বস কহহূ ॥
দো. কৈকেঈ সুঅ কুটিলমতি ৰাম বিমুখ গতলাজ।
তুম্হ চাহত সুখু মোহবস মোহি সে অধম কেং ৰাজ ॥ ১৭৮ ॥
কহউঁ সাঁচু সব সুনি পতিআহূ। চাহিঅ ধৰমসীল নৰনাহূ ॥
মোহি ৰাজু হঠি দেইহহু জবহীং। ৰসা ৰসাতল জাইহি তবহীং ॥
মোহি সমান কো পাপ নিৱাসূ। জেহি লগি সীয ৰাম বনবাসূ ॥
ৰাযঁ ৰাম কহুঁ কাননু দীন্হা। বিছুৰত গমনু অমৰপুৰ কীন্হা ॥
মৈং সঠু সব অনৰথ কৰ হেতূ। বৈঠ বাত সব সুনউঁ সচেতূ ॥
বিনু ৰঘুবীৰ বিলোকি অবাসূ। ৰহে প্ৰান সহি জগ উপহাসূ ॥
ৰাম পুনীত বিষয ৰস ৰূখে। লোলুপ ভূমি ভোগ কে ভূখে ॥
কহঁ লগি কহৌং হৃদয কঠিনাঈ। নিদৰি কুলিসু জেহিং লহী বডাঈ ॥
দো. কাৰন তেং কাৰজু কঠিন হোই দোসু নহি মোৰ।
কুলিস অস্থি তেং উপল তেং লোহ কৰাল কঠোৰ ॥ ১৭৯ ॥
কৈকেঈ ভৱ তনু অনুৰাগে। পাঁৱৰ প্ৰান অঘাই অভাগে ॥
জৌং প্ৰিয বিৰহঁ প্ৰান প্ৰিয লাগে। দেখব সুনব বহুত অব আগে ॥
লখন ৰাম সিয কহুঁ বনু দীন্হা। পঠই অমৰপুৰ পতি হিত কীন্হা ॥
লীন্হ বিধৱপন অপজসু আপূ। দীন্হেউ প্ৰজহি সোকু সংতাপূ ॥
মোহি দীন্হ সুখু সুজসু সুৰাজূ। কীন্হ কৈকেঈং সব কৰ কাজূ ॥
এহি তেং মোৰ কাহ অব নীকা। তেহি পৰ দেন কহহু তুম্হ টীকা ॥
কৈকঈ জঠৰ জনমি জগ মাহীং। যহ মোহি কহঁ কছু অনুচিত নাহীং ॥
মোৰি বাত সব বিধিহিং বনাঈ। প্ৰজা পাঁচ কত কৰহু সহাঈ ॥
দো. গ্ৰহ গ্ৰহীত পুনি বাত বস তেহি পুনি বীছী মাৰ।
তেহি পিআইঅ বাৰুনী কহহু কাহ উপচাৰ ॥ ১৮০ ॥
কৈকই সুঅন জোগু জগ জোঈ। চতুৰ বিৰংচি দীন্হ মোহি সোঈ ॥
দসৰথ তনয ৰাম লঘু ভাঈ। দীন্হি মোহি বিধি বাদি বডাঈ ॥
তুম্হ সব কহহু কঢাৱন টীকা। ৰায ৰজাযসু সব কহঁ নীকা ॥
উতৰু দেউঁ কেহি বিধি কেহি কেহী। কহহু সুখেন জথা ৰুচি জেহী ॥
মোহি কুমাতু সমেত বিহাঈ। কহহু কহিহি কে কীন্হ ভলাঈ ॥
মো বিনু কো সচৰাচৰ মাহীং। জেহি সিয ৰামু প্ৰানপ্ৰিয নাহীং ॥
পৰম হানি সব কহঁ বড লাহূ। অদিনু মোৰ নহি দূষন কাহূ ॥
সংসয সীল প্ৰেম বস অহহূ। সবুই উচিত সব জো কছু কহহূ ॥
দো. ৰাম মাতু সুঠি সৰলচিত মো পৰ প্ৰেমু বিসেষি।
কহই সুভায সনেহ বস মোৰি দীনতা দেখি ॥ ১৮১।
গুৰ বিবেক সাগৰ জগু জানা। জিন্হহি বিস্ৱ কৰ বদৰ সমানা ॥
মো কহঁ তিলক সাজ সজ সোঊ। ভএঁ বিধি বিমুখ বিমুখ সবু কোঊ ॥
পৰিহৰি ৰামু সীয জগ মাহীং। কোউ ন কহিহি মোৰ মত নাহীং ॥
সো মৈং সুনব সহব সুখু মানী। অংতহুঁ কীচ তহাঁ জহঁ পানী ॥
ডৰু ন মোহি জগ কহিহি কি পোচূ। পৰলোকহু কৰ নাহিন সোচূ ॥
একই উৰ বস দুসহ দৱাৰী। মোহি লগি ভে সিয ৰামু দুখাৰী ॥
জীৱন লাহু লখন ভল পাৱা। সবু তজি ৰাম চৰন মনু লাৱা ॥
মোৰ জনম ৰঘুবৰ বন লাগী। ঝূঠ কাহ পছিতাউঁ অভাগী ॥
দো. আপনি দাৰুন দীনতা কহউঁ সবহি সিৰু নাই।
দেখেং বিনু ৰঘুনাথ পদ জিয কৈ জৰনি ন জাই ॥ ১৮২ ॥
আন উপাউ মোহি নহি সূঝা। কো জিয কৈ ৰঘুবৰ বিনু বূঝা ॥
একহিং আঁক ইহই মন মাহীং। প্ৰাতকাল চলিহউঁ প্ৰভু পাহীং ॥
জদ্যপি মৈং অনভল অপৰাধী। ভৈ মোহি কাৰন সকল উপাধী ॥
তদপি সৰন সনমুখ মোহি দেখী। ছমি সব কৰিহহিং কৃপা বিসেষী ॥
সীল সকুচ সুঠি সৰল সুভাঊ। কৃপা সনেহ সদন ৰঘুৰাঊ ॥
অৰিহুক অনভল কীন্হ ন ৰামা। মৈং সিসু সেৱক জদ্যপি বামা ॥
তুম্হ পৈ পাঁচ মোৰ ভল মানী। আযসু আসিষ দেহু সুবানী ॥
জেহিং সুনি বিনয মোহি জনু জানী। আৱহিং বহুৰি ৰামু ৰজধানী ॥
দো. জদ্যপি জনমু কুমাতু তেং মৈং সঠু সদা সদোস।
আপন জানি ন ত্যাগিহহিং মোহি ৰঘুবীৰ ভৰোস ॥ ১৮৩ ॥
ভৰত বচন সব কহঁ প্ৰিয লাগে। ৰাম সনেহ সুধাঁ জনু পাগে ॥
লোগ বিযোগ বিষম বিষ দাগে। মংত্ৰ সবীজ সুনত জনু জাগে ॥
মাতু সচিৱ গুৰ পুৰ নৰ নাৰী। সকল সনেহঁ বিকল ভএ ভাৰী ॥
ভৰতহি কহহি সৰাহি সৰাহী। ৰাম প্ৰেম মূৰতি তনু আহী ॥
তাত ভৰত অস কাহে ন কহহূ। প্ৰান সমান ৰাম প্ৰিয অহহূ ॥
জো পাৱঁৰু অপনী জডতাঈ। তুম্হহি সুগাই মাতু কুটিলাঈ ॥
সো সঠু কোটিক পুৰুষ সমেতা। বসিহি কলপ সত নৰক নিকেতা ॥
অহি অঘ অৱগুন নহি মনি গহঈ। হৰই গৰল দুখ দাৰিদ দহঈ ॥
দো. অৱসি চলিঅ বন ৰামু জহঁ ভৰত মংত্ৰু ভল কীন্হ।
সোক সিংধু বূডত সবহি তুম্হ অৱলংবনু দীন্হ ॥ ১৮৪ ॥
ভা সব কেং মন মোদু ন থোৰা। জনু ঘন ধুনি সুনি চাতক মোৰা ॥
চলত প্ৰাত লখি নিৰনউ নীকে। ভৰতু প্ৰানপ্ৰিয ভে সবহী কে ॥
মুনিহি বংদি ভৰতহি সিৰু নাঈ। চলে সকল ঘৰ বিদা কৰাঈ ॥
ধন্য ভৰত জীৱনু জগ মাহীং। সীলু সনেহু সৰাহত জাহীং ॥
কহহি পৰসপৰ ভা বড কাজূ। সকল চলৈ কৰ সাজহিং সাজূ ॥
জেহি ৰাখহিং ৰহু ঘৰ ৰখৱাৰী। সো জানই জনু গৰদনি মাৰী ॥
কোউ কহ ৰহন কহিঅ নহিং কাহূ। কো ন চহই জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. জৰউ সো সংপতি সদন সুখু সুহদ মাতু পিতু ভাই।
সনমুখ হোত জো ৰাম পদ কৰৈ ন সহস সহাই ॥ ১৮৫ ॥
ঘৰ ঘৰ সাজহিং বাহন নানা। হৰষু হৃদযঁ পৰভাত পযানা ॥
ভৰত জাই ঘৰ কীন্হ বিচাৰূ। নগৰু বাজি গজ ভৱন ভঁডাৰূ ॥
সংপতি সব ৰঘুপতি কৈ আহী। জৌ বিনু জতন চলৌং তজি তাহী ॥
তৌ পৰিনাম ন মোৰি ভলাঈ। পাপ সিৰোমনি সাইঁ দোহাঈ ॥
কৰই স্ৱামি হিত সেৱকু সোঈ। দূষন কোটি দেই কিন কোঈ ॥
অস বিচাৰি সুচি সেৱক বোলে। জে সপনেহুঁ নিজ ধৰম ন ডোলে ॥
কহি সবু মৰমু ধৰমু ভল ভাষা। জো জেহি লাযক সো তেহিং ৰাখা ॥
কৰি সবু জতনু ৰাখি ৰখৱাৰে। ৰাম মাতু পহিং ভৰতু সিধাৰে ॥
দো. আৰত জননী জানি সব ভৰত সনেহ সুজান।
কহেউ বনাৱন পালকীং সজন সুখাসন জান ॥ ১৮৬ ॥
চক্ক চক্কি জিমি পুৰ নৰ নাৰী। চহত প্ৰাত উৰ আৰত ভাৰী ॥
জাগত সব নিসি ভযউ বিহানা। ভৰত বোলাএ সচিৱ সুজানা ॥
কহেউ লেহু সবু তিলক সমাজূ। বনহিং দেব মুনি ৰামহিং ৰাজূ ॥
বেগি চলহু সুনি সচিৱ জোহাৰে। তুৰত তুৰগ ৰথ নাগ সঁৱাৰে ॥
অৰুংধতী অৰু অগিনি সমাঊ। ৰথ চঢি চলে প্ৰথম মুনিৰাঊ ॥
বিপ্ৰ বৃংদ চঢি বাহন নানা। চলে সকল তপ তেজ নিধানা ॥
নগৰ লোগ সব সজি সজি জানা। চিত্ৰকূট কহঁ কীন্হ পযানা ॥
সিবিকা সুভগ ন জাহিং বখানী। চঢি চঢি চলত ভঈ সব ৰানী ॥
দো. সৌংপি নগৰ সুচি সেৱকনি সাদৰ সকল চলাই।
সুমিৰি ৰাম সিয চৰন তব চলে ভৰত দোউ ভাই ॥ ১৮৭ ॥
ৰাম দৰস বস সব নৰ নাৰী। জনু কৰি কৰিনি চলে তকি বাৰী ॥
বন সিয ৰামু সমুঝি মন মাহীং। সানুজ ভৰত পযাদেহিং জাহীং ॥
দেখি সনেহু লোগ অনুৰাগে। উতৰি চলে হয গয ৰথ ত্যাগে ॥
জাই সমীপ ৰাখি নিজ ডোলী। ৰাম মাতু মৃদু বানী বোলী ॥
তাত চঢহু ৰথ বলি মহতাৰী। হোইহি প্ৰিয পৰিৱাৰু দুখাৰী ॥
তুম্হৰেং চলত চলিহি সবু লোগূ। সকল সোক কৃস নহিং মগ জোগূ ॥
সিৰ ধৰি বচন চৰন সিৰু নাঈ। ৰথ চঢি চলত ভএ দোউ ভাঈ ॥
তমসা প্ৰথম দিৱস কৰি বাসূ। দূসৰ গোমতি তীৰ নিৱাসূ ॥
দো. পয অহাৰ ফল অসন এক নিসি ভোজন এক লোগ।
কৰত ৰাম হিত নেম ব্ৰত পৰিহৰি ভূষন ভোগ ॥ ১৮৮ ॥
সঈ তীৰ বসি চলে বিহানে। সৃংগবেৰপুৰ সব নিঅৰানে ॥
সমাচাৰ সব সুনে নিষাদা। হৃদযঁ বিচাৰ কৰই সবিষাদা ॥
কাৰন কৱন ভৰতু বন জাহীং। হৈ কছু কপট ভাউ মন মাহীং ॥
জৌং পৈ জিযঁ ন হোতি কুটিলাঈ। তৌ কত লীন্হ সংগ কটকাঈ ॥
জানহিং সানুজ ৰামহি মাৰী। কৰউঁ অকংটক ৰাজু সুখাৰী ॥
ভৰত ন ৰাজনীতি উৰ আনী। তব কলংকু অব জীৱন হানী ॥
সকল সুৰাসুৰ জুৰহিং জুঝাৰা। ৰামহি সমৰ ন জীতনিহাৰা ॥
কা আচৰজু ভৰতু অস কৰহীং। নহিং বিষ বেলি অমিঅ ফল ফৰহীং ॥
দো. অস বিচাৰি গুহঁ গ্যাতি সন কহেউ সজগ সব হোহু।
হথৱাঁসহু বোৰহু তৰনি কীজিঅ ঘাটাৰোহু ॥ ১৮৯ ॥
হোহু সঁজোইল ৰোকহু ঘাটা। ঠাটহু সকল মৰৈ কে ঠাটা ॥
সনমুখ লোহ ভৰত সন লেঊঁ। জিঅত ন সুৰসৰি উতৰন দেঊঁ ॥
সমৰ মৰনু পুনি সুৰসৰি তীৰা। ৰাম কাজু ছনভংগু সৰীৰা ॥
ভৰত ভাই নৃপু মৈ জন নীচূ। বডেং ভাগ অসি পাইঅ মীচূ ॥
স্ৱামি কাজ কৰিহউঁ ৰন ৰাৰী। জস ধৱলিহউঁ ভুৱন দস চাৰী ॥
তজউঁ প্ৰান ৰঘুনাথ নিহোৰেং। দুহূঁ হাথ মুদ মোদক মোৰেং ॥
সাধু সমাজ ন জাকৰ লেখা। ৰাম ভগত মহুঁ জাসু ন ৰেখা ॥
জাযঁ জিঅত জগ সো মহি ভাৰূ। জননী জৌবন বিটপ কুঠাৰূ ॥
দো. বিগত বিষাদ নিষাদপতি সবহি বঢাই উছাহু।
সুমিৰি ৰাম মাগেউ তুৰত তৰকস ধনুষ সনাহু ॥ ১৯০ ॥
বেগহু ভাইহু সজহু সঁজোঊ। সুনি ৰজাই কদৰাই ন কোঊ ॥
ভলেহিং নাথ সব কহহিং সহৰষা। একহিং এক বঢাৱই কৰষা ॥
চলে নিষাদ জোহাৰি জোহাৰী। সূৰ সকল ৰন ৰূচই ৰাৰী ॥
সুমিৰি ৰাম পদ পংকজ পনহীং। ভাথীং বাঁধি চঢাইন্হি ধনহীং ॥
অঁগৰী পহিৰি কূঁডি সিৰ ধৰহীং। ফৰসা বাঁস সেল সম কৰহীং ॥
এক কুসল অতি ওডন খাঁডে। কূদহি গগন মনহুঁ ছিতি ছাঁডে ॥
নিজ নিজ সাজু সমাজু বনাঈ। গুহ ৰাউতহি জোহাৰে জাঈ ॥
দেখি সুভট সব লাযক জানে। লৈ লৈ নাম সকল সনমানে ॥
দো. ভাইহু লাৱহু ধোখ জনি আজু কাজ বড মোহি।
সুনি সৰোষ বোলে সুভট বীৰ অধীৰ ন হোহি ॥ ১৯১ ॥
ৰাম প্ৰতাপ নাথ বল তোৰে। কৰহিং কটকু বিনু ভট বিনু ঘোৰে ॥
জীৱত পাউ ন পাছেং ধৰহীং। ৰুংড মুংডময মেদিনি কৰহীং ॥
দীখ নিষাদনাথ ভল টোলূ। কহেউ বজাউ জুঝাঊ ঢোলূ ॥
এতনা কহত ছীংক ভই বাঁএ। কহেউ সগুনিঅন্হ খেত সুহাএ ॥
বূঢু একু কহ সগুন বিচাৰী। ভৰতহি মিলিঅ ন হোইহি ৰাৰী ॥
ৰামহি ভৰতু মনাৱন জাহীং। সগুন কহই অস বিগ্ৰহু নাহীং ॥
সুনি গুহ কহই নীক কহ বূঢা। সহসা কৰি পছিতাহিং বিমূঢা ॥
ভৰত সুভাউ সীলু বিনু বূঝেং। বডি হিত হানি জানি বিনু জূঝেং ॥
দো. গহহু ঘাট ভট সমিটি সব লেউঁ মৰম মিলি জাই।
বূঝি মিত্ৰ অৰি মধ্য গতি তস তব কৰিহউঁ আই ॥ ১৯২ ॥
লখন সনেহু সুভাযঁ সুহাএঁ। বৈৰু প্ৰীতি নহিং দুৰইঁ দুৰাএঁ ॥
অস কহি ভেংট সঁজোৱন লাগে। কংদ মূল ফল খগ মৃগ মাগে ॥
মীন পীন পাঠীন পুৰানে। ভৰি ভৰি ভাৰ কহাৰন্হ আনে ॥
মিলন সাজু সজি মিলন সিধাএ। মংগল মূল সগুন সুভ পাএ ॥
দেখি দূৰি তেং কহি নিজ নামূ। কীন্হ মুনীসহি দংড প্ৰনামূ ॥
জানি ৰামপ্ৰিয দীন্হি অসীসা। ভৰতহি কহেউ বুঝাই মুনীসা ॥
ৰাম সখা সুনি সংদনু ত্যাগা। চলে উতৰি উমগত অনুৰাগা ॥
গাউঁ জাতি গুহঁ নাউঁ সুনাঈ। কীন্হ জোহাৰু মাথ মহি লাঈ ॥
দো. কৰত দংডৱত দেখি তেহি ভৰত লীন্হ উৰ লাই।
মনহুঁ লখন সন ভেংট ভই প্ৰেম ন হৃদযঁ সমাই ॥ ১৯৩ ॥
ভেংটত ভৰতু তাহি অতি প্ৰীতী। লোগ সিহাহিং প্ৰেম কৈ ৰীতী ॥
ধন্য ধন্য ধুনি মংগল মূলা। সুৰ সৰাহি তেহি বৰিসহিং ফূলা ॥
লোক বেদ সব ভাঁতিহিং নীচা। জাসু ছাঁহ ছুই লেইঅ সীংচা ॥
তেহি ভৰি অংক ৰাম লঘু ভ্ৰাতা। মিলত পুলক পৰিপূৰিত গাতা ॥
ৰাম ৰাম কহি জে জমুহাহীং। তিন্হহি ন পাপ পুংজ সমুহাহীং ॥
যহ তৌ ৰাম লাই উৰ লীন্হা। কুল সমেত জগু পাৱন কীন্হা ॥
কৰমনাস জলু সুৰসৰি পৰঈ। তেহি কো কহহু সীস নহিং ধৰঈ ॥
উলটা নামু জপত জগু জানা। বালমীকি ভএ ব্ৰহ্ম সমানা ॥
দো. স্ৱপচ সবৰ খস জমন জড পাৱঁৰ কোল কিৰাত।
ৰামু কহত পাৱন পৰম হোত ভুৱন বিখ্যাত ॥ ১৯৪ ॥
নহিং অচিৰজু জুগ জুগ চলি আঈ। কেহি ন দীন্হি ৰঘুবীৰ বডাঈ ॥
ৰাম নাম মহিমা সুৰ কহহীং। সুনি সুনি অৱধলোগ সুখু লহহীং ॥
ৰামসখহি মিলি ভৰত সপ্ৰেমা। পূঁছী কুসল সুমংগল খেমা ॥
দেখি ভৰত কৰ সীল সনেহূ। ভা নিষাদ তেহি সময বিদেহূ ॥
সকুচ সনেহু মোদু মন বাঢা। ভৰতহি চিতৱত একটক ঠাঢা ॥
ধৰি ধীৰজু পদ বংদি বহোৰী। বিনয সপ্ৰেম কৰত কৰ জোৰী ॥
কুসল মূল পদ পংকজ পেখী। মৈং তিহুঁ কাল কুসল নিজ লেখী ॥
অব প্ৰভু পৰম অনুগ্ৰহ তোৰেং। সহিত কোটি কুল মংগল মোৰেং ॥
দো. সমুঝি মোৰি কৰতূতি কুলু প্ৰভু মহিমা জিযঁ জোই।
জো ন ভজই ৰঘুবীৰ পদ জগ বিধি বংচিত সোই ॥ ১৯৫ ॥
কপটী কাযৰ কুমতি কুজাতী। লোক বেদ বাহেৰ সব ভাঁতী ॥
ৰাম কীন্হ আপন জবহী তেং। ভযউঁ ভুৱন ভূষন তবহী তেং ॥
দেখি প্ৰীতি সুনি বিনয সুহাঈ। মিলেউ বহোৰি ভৰত লঘু ভাঈ ॥
কহি নিষাদ নিজ নাম সুবানীং। সাদৰ সকল জোহাৰীং ৰানীং ॥
জানি লখন সম দেহিং অসীসা। জিঅহু সুখী সয লাখ বৰীসা ॥
নিৰখি নিষাদু নগৰ নৰ নাৰী। ভএ সুখী জনু লখনু নিহাৰী ॥
কহহিং লহেউ এহিং জীৱন লাহূ। ভেংটেউ ৰামভদ্ৰ ভৰি বাহূ ॥
সুনি নিষাদু নিজ ভাগ বডাঈ। প্ৰমুদিত মন লই চলেউ লেৱাঈ ॥
দো. সনকাৰে সেৱক সকল চলে স্ৱামি ৰুখ পাই।
ঘৰ তৰু তৰ সৰ বাগ বন বাস বনাএন্হি জাই ॥ ১৯৬ ॥
সৃংগবেৰপুৰ ভৰত দীখ জব। ভে সনেহঁ সব অংগ সিথিল তব ॥
সোহত দিএঁ নিষাদহি লাগূ। জনু তনু ধৰেং বিনয অনুৰাগূ ॥
এহি বিধি ভৰত সেনু সবু সংগা। দীখি জাই জগ পাৱনি গংগা ॥
ৰামঘাট কহঁ কীন্হ প্ৰনামূ। ভা মনু মগনু মিলে জনু ৰামূ ॥
কৰহিং প্ৰনাম নগৰ নৰ নাৰী। মুদিত ব্ৰহ্মময বাৰি নিহাৰী ॥
কৰি মজ্জনু মাগহিং কৰ জোৰী। ৰামচংদ্ৰ পদ প্ৰীতি ন থোৰী ॥
ভৰত কহেউ সুৰসৰি তৱ ৰেনূ। সকল সুখদ সেৱক সুৰধেনূ ॥
জোৰি পানি বৰ মাগউঁ এহূ। সীয ৰাম পদ সহজ সনেহূ ॥
দো. এহি বিধি মজ্জনু ভৰতু কৰি গুৰ অনুসাসন পাই।
মাতু নহানীং জানি সব ডেৰা চলে লৱাই ॥ ১৯৭ ॥
জহঁ তহঁ লোগন্হ ডেৰা কীন্হা। ভৰত সোধু সবহী কৰ লীন্হা ॥
সুৰ সেৱা কৰি আযসু পাঈ। ৰাম মাতু পহিং গে দোউ ভাঈ ॥
চৰন চাঁপি কহি কহি মৃদু বানী। জননীং সকল ভৰত সনমানী ॥
ভাইহি সৌংপি মাতু সেৱকাঈ। আপু নিষাদহি লীন্হ বোলাঈ ॥
চলে সখা কৰ সোং কৰ জোৰেং। সিথিল সৰীৰ সনেহ ন থোৰেং ॥
পূঁছত সখহি সো ঠাউঁ দেখাঊ। নেকু নযন মন জৰনি জুডাঊ ॥
জহঁ সিয ৰামু লখনু নিসি সোএ। কহত ভৰে জল লোচন কোএ ॥
ভৰত বচন সুনি ভযউ বিষাদূ। তুৰত তহাঁ লই গযউ নিষাদূ ॥
দো. জহঁ সিংসুপা পুনীত তৰ ৰঘুবৰ কিয বিশ্ৰামু।
অতি সনেহঁ সাদৰ ভৰত কীন্হেউ দংড প্ৰনামু ॥ ১৯৮ ॥
কুস সাঁথৰীíনিহাৰি সুহাঈ। কীন্হ প্ৰনামু প্ৰদচ্ছিন জাঈ ॥
চৰন ৰেখ ৰজ আঁখিন্হ লাঈ। বনই ন কহত প্ৰীতি অধিকাঈ ॥
কনক বিংদু দুই চাৰিক দেখে। ৰাখে সীস সীয সম লেখে ॥
সজল বিলোচন হৃদযঁ গলানী। কহত সখা সন বচন সুবানী ॥
শ্ৰীহত সীয বিৰহঁ দুতিহীনা। জথা অৱধ নৰ নাৰি বিলীনা ॥
পিতা জনক দেউঁ পটতৰ কেহী। কৰতল ভোগু জোগু জগ জেহী ॥
সসুৰ ভানুকুল ভানু ভুআলূ। জেহি সিহাত অমৰাৱতিপালূ ॥
প্ৰাননাথু ৰঘুনাথ গোসাঈ। জো বড হোত সো ৰাম বডাঈ ॥
দো. পতি দেৱতা সুতীয মনি সীয সাঁথৰী দেখি।
বিহৰত হ্ৰদউ ন হহৰি হৰ পবি তেং কঠিন বিসেষি ॥ ১৯৯ ॥
লালন জোগু লখন লঘু লোনে। ভে ন ভাই অস অহহিং ন হোনে ॥
পুৰজন প্ৰিয পিতু মাতু দুলাৰে। সিয ৰঘুবৰহি প্ৰানপিআৰে ॥
মৃদু মূৰতি সুকুমাৰ সুভাঊ। তাত বাউ তন লাগ ন কাঊ ॥
তে বন সহহিং বিপতি সব ভাঁতী। নিদৰে কোটি কুলিস এহিং ছাতী ॥
ৰাম জনমি জগু কীন্হ উজাগৰ। ৰূপ সীল সুখ সব গুন সাগৰ ॥
পুৰজন পৰিজন গুৰ পিতু মাতা। ৰাম সুভাউ সবহি সুখদাতা ॥
বৈৰিউ ৰাম বডাঈ কৰহীং। বোলনি মিলনি বিনয মন হৰহীং ॥
সাৰদ কোটি কোটি সত সেষা। কৰি ন সকহিং প্ৰভু গুন গন লেখা ॥
দো. সুখস্ৱৰুপ ৰঘুবংসমনি মংগল মোদ নিধান।
তে সোৱত কুস ডাসি মহি বিধি গতি অতি বলৱান ॥ ২০০ ॥
ৰাম সুনা দুখু কান ন কাঊ। জীৱনতৰু জিমি জোগৱই ৰাঊ ॥
পলক নযন ফনি মনি জেহি ভাঁতী। জোগৱহিং জননি সকল দিন ৰাতী ॥
তে অব ফিৰত বিপিন পদচাৰী। কংদ মূল ফল ফূল অহাৰী ॥
ধিগ কৈকেঈ অমংগল মূলা। ভইসি প্ৰান প্ৰিযতম প্ৰতিকূলা ॥
মৈং ধিগ ধিগ অঘ উদধি অভাগী। সবু উতপাতু ভযউ জেহি লাগী ॥
কুল কলংকু কৰি সৃজেউ বিধাতাঁ। সাইঁদোহ মোহি কীন্হ কুমাতাঁ ॥
সুনি সপ্ৰেম সমুঝাৱ নিষাদূ। নাথ কৰিঅ কত বাদি বিষাদূ ॥
ৰাম তুম্হহি প্ৰিয তুম্হ প্ৰিয ৰামহি। যহ নিৰজোসু দোসু বিধি বামহি ॥
ছং. বিধি বাম কী কৰনী কঠিন জেংহিং মাতু কীন্হী বাৱৰী।
তেহি ৰাতি পুনি পুনি কৰহিং প্ৰভু সাদৰ সৰহনা ৰাৱৰী ॥
তুলসী ন তুম্হ সো ৰাম প্ৰীতমু কহতু হৌং সৌহেং কিএঁ।
পৰিনাম মংগল জানি অপনে আনিএ ধীৰজু হিএঁ ॥
সো. অংতৰজামী ৰামু সকুচ সপ্ৰেম কৃপাযতন।
চলিঅ কৰিঅ বিশ্ৰামু যহ বিচাৰি দৃঢ আনি মন ॥ ২০১ ॥
সখা বচন সুনি উৰ ধৰি ধীৰা। বাস চলে সুমিৰত ৰঘুবীৰা ॥
যহ সুধি পাই নগৰ নৰ নাৰী। চলে বিলোকন আৰত ভাৰী ॥
পৰদখিনা কৰি কৰহিং প্ৰনামা। দেহিং কৈকইহি খোৰি নিকামা ॥
ভৰী ভৰি বাৰি বিলোচন লেংহীং। বাম বিধাতাহি দূষন দেহীং ॥
এক সৰাহহিং ভৰত সনেহূ। কোউ কহ নৃপতি নিবাহেউ নেহূ ॥
নিংদহিং আপু সৰাহি নিষাদহি। কো কহি সকই বিমোহ বিষাদহি ॥
এহি বিধি ৰাতি লোগু সবু জাগা। ভা ভিনুসাৰ গুদাৰা লাগা ॥
গুৰহি সুনাৱঁ চঢাই সুহাঈং। নঈং নাৱ সব মাতু চঢাঈং ॥
দংড চাৰি মহঁ ভা সবু পাৰা। উতৰি ভৰত তব সবহি সঁভাৰা ॥
দো. প্ৰাতক্ৰিযা কৰি মাতু পদ বংদি গুৰহি সিৰু নাই।
আগেং কিএ নিষাদ গন দীন্হেউ কটকু চলাই ॥ ২০২ ॥
কিযউ নিষাদনাথু অগুআঈং। মাতু পালকীং সকল চলাঈং ॥
সাথ বোলাই ভাই লঘু দীন্হা। বিপ্ৰন্হ সহিত গৱনু গুৰ কীন্হা ॥
আপু সুৰসৰিহি কীন্হ প্ৰনামূ। সুমিৰে লখন সহিত সিয ৰামূ ॥
গৱনে ভৰত পযোদেহিং পাএ। কোতল সংগ জাহিং ডোৰিআএ ॥
কহহিং সুসেৱক বাৰহিং বাৰা। হোইঅ নাথ অস্ৱ অসৱাৰা ॥
ৰামু পযোদেহি পাযঁ সিধাএ। হম কহঁ ৰথ গজ বাজি বনাএ ॥
সিৰ ভৰ জাউঁ উচিত অস মোৰা। সব তেং সেৱক ধৰমু কঠোৰা ॥
দেখি ভৰত গতি সুনি মৃদু বানী। সব সেৱক গন গৰহিং গলানী ॥
দো. ভৰত তীসৰে পহৰ কহঁ কীন্হ প্ৰবেসু প্ৰযাগ।
কহত ৰাম সিয ৰাম সিয উমগি উমগি অনুৰাগ ॥ ২০৩ ॥
ঝলকা ঝলকত পাযন্হ কৈংসেং। পংকজ কোস ওস কন জৈসেং ॥
ভৰত পযাদেহিং আএ আজূ। ভযউ দুখিত সুনি সকল সমাজূ ॥
খবৰি লীন্হ সব লোগ নহাএ। কীন্হ প্ৰনামু ত্ৰিবেনিহিং আএ ॥
সবিধি সিতাসিত নীৰ নহানে। দিএ দান মহিসুৰ সনমানে ॥
দেখত স্যামল ধৱল হলোৰে। পুলকি সৰীৰ ভৰত কৰ জোৰে ॥
সকল কাম প্ৰদ তীৰথৰাঊ। বেদ বিদিত জগ প্ৰগট প্ৰভাঊ ॥
মাগউঁ ভীখ ত্যাগি নিজ ধৰমূ। আৰত কাহ ন কৰই কুকৰমূ ॥
অস জিযঁ জানি সুজান সুদানী। সফল কৰহিং জগ জাচক বানী ॥
দো. অৰথ ন ধৰম ন কাম ৰুচি গতি ন চহউঁ নিৰবান।
জনম জনম ৰতি ৰাম পদ যহ বৰদানু ন আন ॥ ২০৪ ॥
জানহুঁ ৰামু কুটিল কৰি মোহী। লোগ কহউ গুৰ সাহিব দ্ৰোহী ॥
সীতা ৰাম চৰন ৰতি মোৰেং। অনুদিন বঢউ অনুগ্ৰহ তোৰেং ॥
জলদু জনম ভৰি সুৰতি বিসাৰউ। জাচত জলু পবি পাহন ডাৰউ ॥
চাতকু ৰটনি ঘটেং ঘটি জাঈ। বঢে প্ৰেমু সব ভাঁতি ভলাঈ ॥
কনকহিং বান চঢই জিমি দাহেং। তিমি প্ৰিযতম পদ নেম নিবাহেং ॥
ভৰত বচন সুনি মাঝ ত্ৰিবেনী। ভই মৃদু বানি সুমংগল দেনী ॥
তাত ভৰত তুম্হ সব বিধি সাধূ। ৰাম চৰন অনুৰাগ অগাধূ ॥
বাদ গলানি কৰহু মন মাহীং। তুম্হ সম ৰামহি কোউ প্ৰিয নাহীং ॥
দো. তনু পুলকেউ হিযঁ হৰষু সুনি বেনি বচন অনুকূল।
ভৰত ধন্য কহি ধন্য সুৰ হৰষিত বৰষহিং ফূল ॥ ২০৫ ॥
প্ৰমুদিত তীৰথৰাজ নিৱাসী। বৈখানস বটু গৃহী উদাসী ॥
কহহিং পৰসপৰ মিলি দস পাঁচা। ভৰত সনেহ সীলু সুচি সাঁচা ॥
সুনত ৰাম গুন গ্ৰাম সুহাএ। ভৰদ্ৱাজ মুনিবৰ পহিং আএ ॥
দংড প্ৰনামু কৰত মুনি দেখে। মূৰতিমংত ভাগ্য নিজ লেখে ॥
ধাই উঠাই লাই উৰ লীন্হে। দীন্হি অসীস কৃতাৰথ কীন্হে ॥
আসনু দীন্হ নাই সিৰু বৈঠে। চহত সকুচ গৃহঁ জনু ভজি পৈঠে ॥
মুনি পূঁছব কছু যহ বড সোচূ। বোলে ৰিষি লখি সীলু সঁকোচূ ॥
সুনহু ভৰত হম সব সুধি পাঈ। বিধি কৰতব পৰ কিছু ন বসাঈ ॥
দো. তুম্হ গলানি জিযঁ জনি কৰহু সমুঝী মাতু কৰতূতি।
তাত কৈকইহি দোসু নহিং গঈ গিৰা মতি ধূতি ॥ ২০৬ ॥
যহউ কহত ভল কহিহি ন কোঊ। লোকু বেদ বুধ সংমত দোঊ ॥
তাত তুম্হাৰ বিমল জসু গাঈ। পাইহি লোকউ বেদু বডাঈ ॥
লোক বেদ সংমত সবু কহঈ। জেহি পিতু দেই ৰাজু সো লহঈ ॥
ৰাউ সত্যব্ৰত তুম্হহি বোলাঈ। দেত ৰাজু সুখু ধৰমু বডাঈ ॥
ৰাম গৱনু বন অনৰথ মূলা। জো সুনি সকল বিস্ৱ ভই সূলা ॥
সো ভাৱী বস ৰানি অযানী। কৰি কুচালি অংতহুঁ পছিতানী ॥
তহঁউঁ তুম্হাৰ অলপ অপৰাধূ। কহৈ সো অধম অযান অসাধূ ॥
কৰতেহু ৰাজু ত তুম্হহি ন দোষূ। ৰামহি হোত সুনত সংতোষূ ॥
দো. অব অতি কীন্হেহু ভৰত ভল তুম্হহি উচিত মত এহু।
সকল সুমংগল মূল জগ ৰঘুবৰ চৰন সনেহু ॥ ২০৭ ॥
সো তুম্হাৰ ধনু জীৱনু প্ৰানা। ভূৰিভাগ কো তুম্হহি সমানা ॥
যহ তম্হাৰ আচৰজু ন তাতা। দসৰথ সুঅন ৰাম প্ৰিয ভ্ৰাতা ॥
সুনহু ভৰত ৰঘুবৰ মন মাহীং। পেম পাত্ৰু তুম্হ সম কোউ নাহীং ॥
লখন ৰাম সীতহি অতি প্ৰীতী। নিসি সব তুম্হহি সৰাহত বীতী ॥
জানা মৰমু নহাত প্ৰযাগা। মগন হোহিং তুম্হৰেং অনুৰাগা ॥
তুম্হ পৰ অস সনেহু ৰঘুবৰ কেং। সুখ জীৱন জগ জস জড নৰ কেং ॥
যহ ন অধিক ৰঘুবীৰ বডাঈ। প্ৰনত কুটুংব পাল ৰঘুৰাঈ ॥
তুম্হ তৌ ভৰত মোৰ মত এহূ। ধৰেং দেহ জনু ৰাম সনেহূ ॥
দো. তুম্হ কহঁ ভৰত কলংক যহ হম সব কহঁ উপদেসু।
ৰাম ভগতি ৰস সিদ্ধি হিত ভা যহ সমউ গনেসু ॥ ২০৮ ॥
নৱ বিধু বিমল তাত জসু তোৰা। ৰঘুবৰ কিংকৰ কুমুদ চকোৰা ॥
উদিত সদা অঁথইহি কবহূঁ না। ঘটিহি ন জগ নভ দিন দিন দূনা ॥
কোক তিলোক প্ৰীতি অতি কৰিহী। প্ৰভু প্ৰতাপ ৰবি ছবিহি ন হৰিহী ॥
নিসি দিন সুখদ সদা সব কাহূ। গ্ৰসিহি ন কৈকই কৰতবু ৰাহূ ॥
পূৰন ৰাম সুপেম পিযূষা। গুৰ অৱমান দোষ নহিং দূষা ॥
ৰাম ভগত অব অমিঅঁ অঘাহূঁ। কীন্হেহু সুলভ সুধা বসুধাহূঁ ॥
ভূপ ভগীৰথ সুৰসৰি আনী। সুমিৰত সকল সুংমগল খানী ॥
দসৰথ গুন গন বৰনি ন জাহীং। অধিকু কহা জেহি সম জগ নাহীং ॥
দো. জাসু সনেহ সকোচ বস ৰাম প্ৰগট ভএ আই ॥
জে হৰ হিয নযননি কবহুঁ নিৰখে নহীং অঘাই ॥ ২০৯ ॥
কীৰতি বিধু তুম্হ কীন্হ অনূপা। জহঁ বস ৰাম পেম মৃগৰূপা ॥
তাত গলানি কৰহু জিযঁ জাএঁ। ডৰহু দৰিদ্ৰহি পাৰসু পাএঁ ॥ ॥
সুনহু ভৰত হম ঝূঠ ন কহহীং। উদাসীন তাপস বন ৰহহীং ॥
সব সাধন কৰ সুফল সুহাৱা। লখন ৰাম সিয দৰসনু পাৱা ॥
তেহি ফল কৰ ফলু দৰস তুম্হাৰা। সহিত পযাগ সুভাগ হমাৰা ॥
ভৰত ধন্য তুম্হ জসু জগু জযঊ। কহি অস পেম মগন পুনি ভযঊ ॥
সুনি মুনি বচন সভাসদ হৰষে। সাধু সৰাহি সুমন সুৰ বৰষে ॥
ধন্য ধন্য ধুনি গগন পযাগা। সুনি সুনি ভৰতু মগন অনুৰাগা ॥
দো. পুলক গাত হিযঁ ৰামু সিয সজল সৰোৰুহ নৈন।
কৰি প্ৰনামু মুনি মংডলিহি বোলে গদগদ বৈন ॥ ২১০ ॥
মুনি সমাজু অৰু তীৰথৰাজূ। সাঁচিহুঁ সপথ অঘাই অকাজূ ॥
এহিং থল জৌং কিছু কহিঅ বনাঈ। এহি সম অধিক ন অঘ অধমাঈ ॥
তুম্হ সৰ্বগ্য কহউঁ সতিভাঊ। উৰ অংতৰজামী ৰঘুৰাঊ ॥
মোহি ন মাতু কৰতব কৰ সোচূ। নহিং দুখু জিযঁ জগু জানিহি পোচূ ॥
নাহিন ডৰু বিগৰিহি পৰলোকূ। পিতহু মৰন কৰ মোহি ন সোকূ ॥
সুকৃত সুজস ভৰি ভুঅন সুহাএ। লছিমন ৰাম সৰিস সুত পাএ ॥
ৰাম বিৰহঁ তজি তনু ছনভংগূ। ভূপ সোচ কৰ কৱন প্ৰসংগূ ॥
ৰাম লখন সিয বিনু পগ পনহীং। কৰি মুনি বেষ ফিৰহিং বন বনহী ॥
দো. অজিন বসন ফল অসন মহি সযন ডাসি কুস পাত।
বসি তৰু তৰ নিত সহত হিম আতপ বৰষা বাত ॥ ২১১ ॥
এহি দুখ দাহঁ দহই দিন ছাতী। ভূখ ন বাসৰ নীদ ন ৰাতী ॥
এহি কুৰোগ কৰ ঔষধু নাহীং। সোধেউঁ সকল বিস্ৱ মন মাহীং ॥
মাতু কুমত বঢঈ অঘ মূলা। তেহিং হমাৰ হিত কীন্হ বঁসূলা ॥
কলি কুকাঠ কৰ কীন্হ কুজংত্ৰূ। গাডি অৱধি পঢি কঠিন কুমংত্ৰু ॥
মোহি লগি যহু কুঠাটু তেহিং ঠাটা। ঘালেসি সব জগু বাৰহবাটা ॥
মিটই কুজোগু ৰাম ফিৰি আএঁ। বসই অৱধ নহিং আন উপাএঁ ॥
ভৰত বচন সুনি মুনি সুখু পাঈ। সবহিং কীন্হ বহু ভাঁতি বডাঈ ॥
তাত কৰহু জনি সোচু বিসেষী। সব দুখু মিটহি ৰাম পগ দেখী ॥
দো. কৰি প্ৰবোধ মুনিবৰ কহেউ অতিথি পেমপ্ৰিয হোহু।
কংদ মূল ফল ফূল হম দেহিং লেহু কৰি ছোহু ॥ ২১২ ॥
সুনি মুনি বচন ভৰত হিঁয সোচূ। ভযউ কুঅৱসৰ কঠিন সঁকোচূ ॥
জানি গৰুই গুৰ গিৰা বহোৰী। চৰন বংদি বোলে কৰ জোৰী ॥
সিৰ ধৰি আযসু কৰিঅ তুম্হাৰা। পৰম ধৰম যহু নাথ হমাৰা ॥
ভৰত বচন মুনিবৰ মন ভাএ। সুচি সেৱক সিষ নিকট বোলাএ ॥
চাহিএ কীন্হ ভৰত পহুনাঈ। কংদ মূল ফল আনহু জাঈ ॥
ভলেহীং নাথ কহি তিন্হ সিৰ নাএ। প্ৰমুদিত নিজ নিজ কাজ সিধাএ ॥
মুনিহি সোচ পাহুন বড নেৱতা। তসি পূজা চাহিঅ জস দেৱতা ॥
সুনি ৰিধি সিধি অনিমাদিক আঈ। আযসু হোই সো কৰহিং গোসাঈ ॥
দো. ৰাম বিৰহ ব্যাকুল ভৰতু সানুজ সহিত সমাজ।
পহুনাঈ কৰি হৰহু শ্ৰম কহা মুদিত মুনিৰাজ ॥ ২১৩ ॥
ৰিধি সিধি সিৰ ধৰি মুনিবৰ বানী। বডভাগিনি আপুহি অনুমানী ॥
কহহিং পৰসপৰ সিধি সমুদাঈ। অতুলিত অতিথি ৰাম লঘু ভাঈ ॥
মুনি পদ বংদি কৰিঅ সোই আজূ। হোই সুখী সব ৰাজ সমাজূ ॥
অস কহি ৰচেউ ৰুচিৰ গৃহ নানা। জেহি বিলোকি বিলখাহিং বিমানা ॥
ভোগ বিভূতি ভূৰি ভৰি ৰাখে। দেখত জিন্হহি অমৰ অভিলাষে ॥
দাসীং দাস সাজু সব লীন্হেং। জোগৱত ৰহহিং মনহি মনু দীন্হেং ॥
সব সমাজু সজি সিধি পল মাহীং। জে সুখ সুৰপুৰ সপনেহুঁ নাহীং ॥
প্ৰথমহিং বাস দিএ সব কেহী। সুংদৰ সুখদ জথা ৰুচি জেহী ॥
দো. বহুৰি সপৰিজন ভৰত কহুঁ ৰিষি অস আযসু দীন্হ।
বিধি বিসময দাযকু বিভৱ মুনিবৰ তপবল কীন্হ ॥ ২১৪ ॥
মুনি প্ৰভাউ জব ভৰত বিলোকা। সব লঘু লগে লোকপতি লোকা ॥
সুখ সমাজু নহিং জাই বখানী। দেখত বিৰতি বিসাৰহীং গ্যানী ॥
আসন সযন সুবসন বিতানা। বন বাটিকা বিহগ মৃগ নানা ॥
সুৰভি ফূল ফল অমিঅ সমানা। বিমল জলাসয বিবিধ বিধানা।
অসন পান সুচ অমিঅ অমী সে। দেখি লোগ সকুচাত জমী সে ॥
সুৰ সুৰভী সুৰতৰু সবহী কেং। লখি অভিলাষু সুৰেস সচী কেং ॥
ৰিতু বসংত বহ ত্ৰিবিধ বযাৰী। সব কহঁ সুলভ পদাৰথ চাৰী ॥
স্ত্ৰক চংদন বনিতাদিক ভোগা। দেখি হৰষ বিসময বস লোগা ॥
দো. সংপত চকঈ ভৰতু চক মুনি আযস খেলৱাৰ ॥
তেহি নিসি আশ্ৰম পিংজৰাঁ ৰাখে ভা ভিনুসাৰ ॥ ২১৫ ॥
মাসপাৰাযণ, উন্নীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
কীন্হ নিমজ্জনু তীৰথৰাজা। নাই মুনিহি সিৰু সহিত সমাজা ॥
ৰিষি আযসু অসীস সিৰ ৰাখী। কৰি দংডৱত বিনয বহু ভাষী ॥
পথ গতি কুসল সাথ সব লীন্হে। চলে চিত্ৰকূটহিং চিতু দীন্হেং ॥
ৰামসখা কৰ দীন্হেং লাগূ। চলত দেহ ধৰি জনু অনুৰাগূ ॥
নহিং পদ ত্ৰান সীস নহিং ছাযা। পেমু নেমু ব্ৰতু ধৰমু অমাযা ॥
লখন ৰাম সিয পংথ কহানী। পূঁছত সখহি কহত মৃদু বানী ॥
ৰাম বাস থল বিটপ বিলোকেং। উৰ অনুৰাগ ৰহত নহিং ৰোকৈং ॥
দৈখি দসা সুৰ বৰিসহিং ফূলা। ভই মৃদু মহি মগু মংগল মূলা ॥
দো. কিএঁ জাহিং ছাযা জলদ সুখদ বহই বৰ বাত।
তস মগু ভযউ ন ৰাম কহঁ জস ভা ভৰতহি জাত ॥ ২১৬ ॥
জড চেতন মগ জীৱ ঘনেৰে। জে চিতএ প্ৰভু জিন্হ প্ৰভু হেৰে ॥
তে সব ভএ পৰম পদ জোগূ। ভৰত দৰস মেটা ভৱ ৰোগূ ॥
যহ বডি বাত ভৰত কই নাহীং। সুমিৰত জিনহি ৰামু মন মাহীং ॥
বাৰক ৰাম কহত জগ জেঊ। হোত তৰন তাৰন নৰ তেঊ ॥
ভৰতু ৰাম প্ৰিয পুনি লঘু ভ্ৰাতা। কস ন হোই মগু মংগলদাতা ॥
সিদ্ধ সাধু মুনিবৰ অস কহহীং। ভৰতহি নিৰখি হৰষু হিযঁ লহহীং ॥
দেখি প্ৰভাউ সুৰেসহি সোচূ। জগু ভল ভলেহি পোচ কহুঁ পোচূ ॥
গুৰ সন কহেউ কৰিঅ প্ৰভু সোঈ। ৰামহি ভৰতহি ভেংট ন হোঈ ॥
দো. ৰামু সঁকোচী প্ৰেম বস ভৰত সপেম পযোধি।
বনী বাত বেগৰন চহতি কৰিঅ জতনু ছলু সোধি ॥ ২১৭ ॥
বচন সুনত সুৰগুৰু মুসকানে। সহস্ৰনযন বিনু লোচন জানে ॥
মাযাপতি সেৱক সন মাযা। কৰই ত উলটি পৰই সুৰৰাযা ॥
তব কিছু কীন্হ ৰাম ৰুখ জানী। অব কুচালি কৰি হোইহি হানী ॥
সুনু সুৰেস ৰঘুনাথ সুভাঊ। নিজ অপৰাধ ৰিসাহিং ন কাঊ ॥
জো অপৰাধু ভগত কৰ কৰঈ। ৰাম ৰোষ পাৱক সো জৰঈ ॥
লোকহুঁ বেদ বিদিত ইতিহাসা। যহ মহিমা জানহিং দুৰবাসা ॥
ভৰত সৰিস কো ৰাম সনেহী। জগু জপ ৰাম ৰামু জপ জেহী ॥
দো. মনহুঁ ন আনিঅ অমৰপতি ৰঘুবৰ ভগত অকাজু।
অজসু লোক পৰলোক দুখ দিন দিন সোক সমাজু ॥ ২১৮ ॥
সুনু সুৰেস উপদেসু হমাৰা। ৰামহি সেৱকু পৰম পিআৰা ॥
মানত সুখু সেৱক সেৱকাঈ। সেৱক বৈৰ বৈৰু অধিকাঈ ॥
জদ্যপি সম নহিং ৰাগ ন ৰোষূ। গহহিং ন পাপ পূনু গুন দোষূ ॥
কৰম প্ৰধান বিস্ৱ কৰি ৰাখা। জো জস কৰই সো তস ফলু চাখা ॥
তদপি কৰহিং সম বিষম বিহাৰা। ভগত অভগত হৃদয অনুসাৰা ॥
অগুন অলেপ অমান একৰস। ৰামু সগুন ভএ ভগত পেম বস ॥
ৰাম সদা সেৱক ৰুচি ৰাখী। বেদ পুৰান সাধু সুৰ সাখী ॥
অস জিযঁ জানি তজহু কুটিলাঈ। কৰহু ভৰত পদ প্ৰীতি সুহাঈ ॥
দো. ৰাম ভগত পৰহিত নিৰত পৰ দুখ দুখী দযাল।
ভগত সিৰোমনি ভৰত তেং জনি ডৰপহু সুৰপাল ॥ ২১৯ ॥
সত্যসংধ প্ৰভু সুৰ হিতকাৰী। ভৰত ৰাম আযস অনুসাৰী ॥
স্ৱাৰথ বিবস বিকল তুম্হ হোহূ। ভৰত দোসু নহিং ৰাউৰ মোহূ ॥
সুনি সুৰবৰ সুৰগুৰ বৰ বানী। ভা প্ৰমোদু মন মিটী গলানী ॥
বৰষি প্ৰসূন হৰষি সুৰৰাঊ। লগে সৰাহন ভৰত সুভাঊ ॥
এহি বিধি ভৰত চলে মগ জাহীং। দসা দেখি মুনি সিদ্ধ সিহাহীং ॥
জবহিং ৰামু কহি লেহিং উসাসা। উমগত পেমু মনহঁ চহু পাসা ॥
দ্ৰৱহিং বচন সুনি কুলিস পষানা। পুৰজন পেমু ন জাই বখানা ॥
বীচ বাস কৰি জমুনহিং আএ। নিৰখি নীৰু লোচন জল ছাএ ॥
দো. ৰঘুবৰ বৰন বিলোকি বৰ বাৰি সমেত সমাজ।
হোত মগন বাৰিধি বিৰহ চঢে বিবেক জহাজ ॥ ২২০ ॥
জমুন তীৰ তেহি দিন কৰি বাসূ। ভযউ সময সম সবহি সুপাসূ ॥
ৰাতহিং ঘাট ঘাট কী তৰনী। আঈং অগনিত জাহিং ন বৰনী ॥
প্ৰাত পাৰ ভএ একহি খেংৱাঁ। তোষে ৰামসখা কী সেৱাঁ ॥
চলে নহাই নদিহি সিৰ নাঈ। সাথ নিষাদনাথ দোউ ভাঈ ॥
আগেং মুনিবৰ বাহন আছেং। ৰাজসমাজ জাই সবু পাছেং ॥
তেহিং পাছেং দোউ বংধু পযাদেং। ভূষন বসন বেষ সুঠি সাদেং ॥
সেৱক সুহ্ৰদ সচিৱসুত সাথা। সুমিৰত লখনু সীয ৰঘুনাথা ॥
জহঁ জহঁ ৰাম বাস বিশ্ৰামা। তহঁ তহঁ কৰহিং সপ্ৰেম প্ৰনামা ॥
দো. মগবাসী নৰ নাৰি সুনি ধাম কাম তজি ধাই।
দেখি সৰূপ সনেহ সব মুদিত জনম ফলু পাই ॥ ২২১ ॥
কহহিং সপেম এক এক পাহীং। ৰামু লখনু সখি হোহিং কি নাহীং ॥
বয বপু বৰন ৰূপ সোই আলী। সীলু সনেহু সৰিস সম চালী ॥
বেষু ন সো সখি সীয ন সংগা। আগেং অনী চলী চতুৰংগা ॥
নহিং প্ৰসন্ন মুখ মানস খেদা। সখি সংদেহু হোই এহিং ভেদা ॥
তাসু তৰক তিযগন মন মানী। কহহিং সকল তেহি সম ন সযানী ॥
তেহি সৰাহি বানী ফুৰি পূজী। বোলী মধুৰ বচন তিয দূজী ॥
কহি সপেম সব কথাপ্ৰসংগূ। জেহি বিধি ৰাম ৰাজ ৰস ভংগূ ॥
ভৰতহি বহুৰি সৰাহন লাগী। সীল সনেহ সুভায সুভাগী ॥
দো. চলত পযাদেং খাত ফল পিতা দীন্হ তজি ৰাজু।
জাত মনাৱন ৰঘুবৰহি ভৰত সৰিস কো আজু ॥ ২২২ ॥
ভাযপ ভগতি ভৰত আচৰনূ। কহত সুনত দুখ দূষন হৰনূ ॥
জো কছু কহব থোৰ সখি সোঈ। ৰাম বংধু অস কাহে ন হোঈ ॥
হম সব সানুজ ভৰতহি দেখেং। ভইন্হ ধন্য জুবতী জন লেখেং ॥
সুনি গুন দেখি দসা পছিতাহীং। কৈকই জননি জোগু সুতু নাহীং ॥
কোউ কহ দূষনু ৰানিহি নাহিন। বিধি সবু কীন্হ হমহি জো দাহিন ॥
কহঁ হম লোক বেদ বিধি হীনী। লঘু তিয কুল কৰতূতি মলীনী ॥
বসহিং কুদেস কুগাঁৱ কুবামা। কহঁ যহ দৰসু পুন্য পৰিনামা ॥
অস অনংদু অচিৰিজু প্ৰতি গ্ৰামা। জনু মৰুভূমি কলপতৰু জামা ॥
দো. ভৰত দৰসু দেখত খুলেউ মগ লোগন্হ কৰ ভাগু।
জনু সিংঘলবাসিন্হ ভযউ বিধি বস সুলভ প্ৰযাগু ॥ ২২৩ ॥
নিজ গুন সহিত ৰাম গুন গাথা। সুনত জাহিং সুমিৰত ৰঘুনাথা ॥
তীৰথ মুনি আশ্ৰম সুৰধামা। নিৰখি নিমজ্জহিং কৰহিং প্ৰনামা ॥
মনহীং মন মাগহিং বৰু এহূ। সীয ৰাম পদ পদুম সনেহূ ॥
মিলহিং কিৰাত কোল বনবাসী। বৈখানস বটু জতী উদাসী ॥
কৰি প্ৰনামু পূঁছহিং জেহিং তেহী। কেহি বন লখনু ৰামু বৈদেহী ॥
তে প্ৰভু সমাচাৰ সব কহহীং। ভৰতহি দেখি জনম ফলু লহহীং ॥
জে জন কহহিং কুসল হম দেখে। তে প্ৰিয ৰাম লখন সম লেখে ॥
এহি বিধি বূঝত সবহি সুবানী। সুনত ৰাম বনবাস কহানী ॥
দো. তেহি বাসৰ বসি প্ৰাতহীং চলে সুমিৰি ৰঘুনাথ।
ৰাম দৰস কী লালসা ভৰত সৰিস সব সাথ ॥ ২২৪ ॥
মংগল সগুন হোহিং সব কাহূ। ফৰকহিং সুখদ বিলোচন বাহূ ॥
ভৰতহি সহিত সমাজ উছাহূ। মিলিহহিং ৰামু মিটহি দুখ দাহূ ॥
কৰত মনোৰথ জস জিযঁ জাকে। জাহিং সনেহ সুৰাঁ সব ছাকে ॥
সিথিল অংগ পগ মগ ডগি ডোলহিং। বিহবল বচন পেম বস বোলহিং ॥
ৰামসখাঁ তেহি সময দেখাৱা। সৈল সিৰোমনি সহজ সুহাৱা ॥
জাসু সমীপ সৰিত পয তীৰা। সীয সমেত বসহিং দোউ বীৰা ॥
দেখি কৰহিং সব দংড প্ৰনামা। কহি জয জানকি জীৱন ৰামা ॥
প্ৰেম মগন অস ৰাজ সমাজূ। জনু ফিৰি অৱধ চলে ৰঘুৰাজূ ॥
দো. ভৰত প্ৰেমু তেহি সময জস তস কহি সকই ন সেষু।
কবিহিং অগম জিমি ব্ৰহ্মসুখু অহ মম মলিন জনেষু ॥ ২২৫।
সকল সনেহ সিথিল ৰঘুবৰ কেং। গএ কোস দুই দিনকৰ ঢৰকেং ॥
জলু থলু দেখি বসে নিসি বীতেং। কীন্হ গৱন ৰঘুনাথ পিৰীতেং ॥
উহাঁ ৰামু ৰজনী অৱসেষা। জাগে সীযঁ সপন অস দেখা ॥
সহিত সমাজ ভৰত জনু আএ। নাথ বিযোগ তাপ তন তাএ ॥
সকল মলিন মন দীন দুখাৰী। দেখীং সাসু আন অনুহাৰী ॥
সুনি সিয সপন ভৰে জল লোচন। ভএ সোচবস সোচ বিমোচন ॥
লখন সপন যহ নীক ন হোঈ। কঠিন কুচাহ সুনাইহি কোঈ ॥
অস কহি বংধু সমেত নহানে। পূজি পুৰাৰি সাধু সনমানে ॥
ছং. সনমানি সুৰ মুনি বংদি বৈঠে উত্তৰ দিসি দেখত ভএ।
নভ ধূৰি খগ মৃগ ভূৰি ভাগে বিকল প্ৰভু আশ্ৰম গএ ॥
তুলসী উঠে অৱলোকি কাৰনু কাহ চিত সচকিত ৰহে।
সব সমাচাৰ কিৰাত কোলন্হি আই তেহি অৱসৰ কহে ॥
দো. সুনত সুমংগল বৈন মন প্ৰমোদ তন পুলক ভৰ।
সৰদ সৰোৰুহ নৈন তুলসী ভৰে সনেহ জল ॥ ২২৬ ॥
বহুৰি সোচবস ভে সিযৰৱনূ। কাৰন কৱন ভৰত আগৱনূ ॥
এক আই অস কহা বহোৰী। সেন সংগ চতুৰংগ ন থোৰী ॥
সো সুনি ৰামহি ভা অতি সোচূ। ইত পিতু বচ ইত বংধু সকোচূ ॥
ভৰত সুভাউ সমুঝি মন মাহীং। প্ৰভু চিত হিত থিতি পাৱত নাহী ॥
সমাধান তব ভা যহ জানে। ভৰতু কহে মহুঁ সাধু সযানে ॥
লখন লখেউ প্ৰভু হৃদযঁ খভাৰূ। কহত সময সম নীতি বিচাৰূ ॥
বিনু পূঁছ কছু কহউঁ গোসাঈং। সেৱকু সমযঁ ন ঢীঠ ঢিঠাঈ ॥
তুম্হ সৰ্বগ্য সিৰোমনি স্ৱামী। আপনি সমুঝি কহউঁ অনুগামী ॥
দো. নাথ সুহ্ৰদ সুঠি সৰল চিত সীল সনেহ নিধান ॥
সব পৰ প্ৰীতি প্ৰতীতি জিযঁ জানিঅ আপু সমান ॥ ২২৭ ॥
বিষঈ জীৱ পাই প্ৰভুতাঈ। মূঢ মোহ বস হোহিং জনাঈ ॥
ভৰতু নীতি ৰত সাধু সুজানা। প্ৰভু পদ প্ৰেম সকল জগু জানা ॥
তেঊ আজু ৰাম পদু পাঈ। চলে ধৰম মৰজাদ মেটাঈ ॥
কুটিল কুবংধ কুঅৱসৰু তাকী। জানি ৰাম বনৱাস একাকী ॥
কৰি কুমংত্ৰু মন সাজি সমাজূ। আএ কৰৈ অকংটক ৰাজূ ॥
কোটি প্ৰকাৰ কলপি কুটলাঈ। আএ দল বটোৰি দোউ ভাঈ ॥
জৌং জিযঁ হোতি ন কপট কুচালী। কেহি সোহাতি ৰথ বাজি গজালী ॥
ভৰতহি দোসু দেই কো জাএঁ। জগ বৌৰাই ৰাজ পদু পাএঁ ॥
দো. সসি গুৰ তিয গামী নঘুষু চঢেউ ভূমিসুৰ জান।
লোক বেদ তেং বিমুখ ভা অধম ন বেন সমান ॥ ২২৮ ॥
সহসবাহু সুৰনাথু ত্ৰিসংকূ। কেহি ন ৰাজমদ দীন্হ কলংকূ ॥
ভৰত কীন্হ যহ উচিত উপাঊ। ৰিপু ৰিন ৰংচ ন ৰাখব কাঊ ॥
এক কীন্হি নহিং ভৰত ভলাঈ। নিদৰে ৰামু জানি অসহাঈ ॥
সমুঝি পৰিহি সোউ আজু বিসেষী। সমৰ সৰোষ ৰাম মুখু পেখী ॥
এতনা কহত নীতি ৰস ভূলা। ৰন ৰস বিটপু পুলক মিস ফূলা ॥
প্ৰভু পদ বংদি সীস ৰজ ৰাখী। বোলে সত্য সহজ বলু ভাষী ॥
অনুচিত নাথ ন মানব মোৰা। ভৰত হমহি উপচাৰ ন থোৰা ॥
কহঁ লগি সহিঅ ৰহিঅ মনু মাৰেং। নাথ সাথ ধনু হাথ হমাৰেং ॥
দো. ছত্ৰি জাতি ৰঘুকুল জনমু ৰাম অনুগ জগু জান।
লাতহুঁ মাৰেং চঢতি সিৰ নীচ কো ধূৰি সমান ॥ ২২৯ ॥
উঠি কৰ জোৰি ৰজাযসু মাগা। মনহুঁ বীৰ ৰস সোৱত জাগা ॥
বাঁধি জটা সিৰ কসি কটি ভাথা। সাজি সৰাসনু সাযকু হাথা ॥
আজু ৰাম সেৱক জসু লেঊঁ। ভৰতহি সমৰ সিখাৱন দেঊঁ ॥
ৰাম নিৰাদৰ কৰ ফলু পাঈ। সোৱহুঁ সমৰ সেজ দোউ ভাঈ ॥
আই বনা ভল সকল সমাজূ। প্ৰগট কৰউঁ ৰিস পাছিল আজূ ॥
জিমি কৰি নিকৰ দলই মৃগৰাজূ। লেই লপেটি লৱা জিমি বাজূ ॥
তৈসেহিং ভৰতহি সেন সমেতা। সানুজ নিদৰি নিপাতউঁ খেতা ॥
জৌং সহায কৰ সংকৰু আঈ। তৌ মাৰউঁ ৰন ৰাম দোহাঈ ॥
দো. অতি সৰোষ মাখে লখনু লখি সুনি সপথ প্ৰৱান।
সভয লোক সব লোকপতি চাহত ভভৰি ভগান ॥ ২৩০ ॥
জগু ভয মগন গগন ভই বানী। লখন বাহুবলু বিপুল বখানী ॥
তাত প্ৰতাপ প্ৰভাউ তুম্হাৰা। কো কহি সকই কো জাননিহাৰা ॥
অনুচিত উচিত কাজু কিছু হোঊ। সমুঝি কৰিঅ ভল কহ সবু কোঊ ॥
সহসা কৰি পাছৈং পছিতাহীং। কহহিং বেদ বুধ তে বুধ নাহীং ॥
সুনি সুৰ বচন লখন সকুচানে। ৰাম সীযঁ সাদৰ সনমানে ॥
কহী তাত তুম্হ নীতি সুহাঈ। সব তেং কঠিন ৰাজমদু ভাঈ ॥
জো অচৱঁত নৃপ মাতহিং তেঈ। নাহিন সাধুসভা জেহিং সেঈ ॥
সুনহু লখন ভল ভৰত সৰীসা। বিধি প্ৰপংচ মহঁ সুনা ন দীসা ॥
দো. ভৰতহি হোই ন ৰাজমদু বিধি হৰি হৰ পদ পাই ॥
কবহুঁ কি কাঁজী সীকৰনি ছীৰসিংধু বিনসাই ॥ ২৩১ ॥
তিমিৰু তৰুন তৰনিহি মকু গিলঈ। গগনু মগন মকু মেঘহিং মিলঈ ॥
গোপদ জল বূডহিং ঘটজোনী। সহজ ছমা বৰু ছাডৈ ছোনী ॥
মসক ফূঁক মকু মেৰু উডাঈ। হোই ন নৃপমদু ভৰতহি ভাঈ ॥
লখন তুম্হাৰ সপথ পিতু আনা। সুচি সুবংধু নহিং ভৰত সমানা ॥
সগুন খীৰু অৱগুন জলু তাতা। মিলই ৰচই পৰপংচু বিধাতা ॥
ভৰতু হংস ৰবিবংস তডাগা। জনমি কীন্হ গুন দোষ বিভাগা ॥
গহি গুন পয তজি অৱগুন বাৰী। নিজ জস জগত কীন্হি উজিআৰী ॥
কহত ভৰত গুন সীলু সুভাঊ। পেম পযোধি মগন ৰঘুৰাঊ ॥
দো. সুনি ৰঘুবৰ বানী বিবুধ দেখি ভৰত পৰ হেতু।
সকল সৰাহত ৰাম সো প্ৰভু কো কৃপানিকেতু ॥ ২৩২ ॥
জৌং ন হোত জগ জনম ভৰত কো। সকল ধৰম ধুৰ ধৰনি ধৰত কো ॥
কবি কুল অগম ভৰত গুন গাথা। কো জানই তুম্হ বিনু ৰঘুনাথা ॥
লখন ৰাম সিযঁ সুনি সুৰ বানী। অতি সুখু লহেউ ন জাই বখানী ॥
ইহাঁ ভৰতু সব সহিত সহাএ। মংদাকিনীং পুনীত নহাএ ॥
সৰিত সমীপ ৰাখি সব লোগা। মাগি মাতু গুৰ সচিৱ নিযোগা ॥
চলে ভৰতু জহঁ সিয ৰঘুৰাঈ। সাথ নিষাদনাথু লঘু ভাঈ ॥
সমুঝি মাতু কৰতব সকুচাহীং। কৰত কুতৰক কোটি মন মাহীং ॥
ৰামু লখনু সিয সুনি মম নাঊঁ। উঠি জনি অনত জাহিং তজি ঠাঊঁ ॥
দো. মাতু মতে মহুঁ মানি মোহি জো কছু কৰহিং সো থোৰ।
অঘ অৱগুন ছমি আদৰহিং সমুঝি আপনী ওৰ ॥ ২৩৩ ॥
জৌং পৰিহৰহিং মলিন মনু জানী। জৌ সনমানহিং সেৱকু মানী ॥
মোৰেং সৰন ৰামহি কী পনহী। ৰাম সুস্ৱামি দোসু সব জনহী ॥
জগ জস ভাজন চাতক মীনা। নেম পেম নিজ নিপুন নবীনা ॥
অস মন গুনত চলে মগ জাতা। সকুচ সনেহঁ সিথিল সব গাতা ॥
ফেৰত মনহুঁ মাতু কৃত খোৰী। চলত ভগতি বল ধীৰজ ধোৰী ॥
জব সমুঝত ৰঘুনাথ সুভাঊ। তব পথ পৰত উতাইল পাঊ ॥
ভৰত দসা তেহি অৱসৰ কৈসী। জল প্ৰবাহঁ জল অলি গতি জৈসী ॥
দেখি ভৰত কৰ সোচু সনেহূ। ভা নিষাদ তেহি সমযঁ বিদেহূ ॥
দো. লগে হোন মংগল সগুন সুনি গুনি কহত নিষাদু।
মিটিহি সোচু হোইহি হৰষু পুনি পৰিনাম বিষাদু ॥ ২৩৪ ॥
সেৱক বচন সত্য সব জানে। আশ্ৰম নিকট জাই নিঅৰানে ॥
ভৰত দীখ বন সৈল সমাজূ। মুদিত ছুধিত জনু পাই সুনাজূ ॥
ঈতি ভীতি জনু প্ৰজা দুখাৰী। ত্ৰিবিধ তাপ পীডিত গ্ৰহ মাৰী ॥
জাই সুৰাজ সুদেস সুখাৰী। হোহিং ভৰত গতি তেহি অনুহাৰী ॥
ৰাম বাস বন সংপতি ভ্ৰাজা। সুখী প্ৰজা জনু পাই সুৰাজা ॥
সচিৱ বিৰাগু বিবেকু নৰেসূ। বিপিন সুহাৱন পাৱন দেসূ ॥
ভট জম নিযম সৈল ৰজধানী। সাংতি সুমতি সুচি সুংদৰ ৰানী ॥
সকল অংগ সংপন্ন সুৰাঊ। ৰাম চৰন আশ্ৰিত চিত চাঊ ॥
দো. জীতি মোহ মহিপালু দল সহিত বিবেক ভুআলু।
কৰত অকংটক ৰাজু পুৰঁ সুখ সংপদা সুকালু ॥ ২৩৫ ॥
বন প্ৰদেস মুনি বাস ঘনেৰে। জনু পুৰ নগৰ গাউঁ গন খেৰে ॥
বিপুল বিচিত্ৰ বিহগ মৃগ নানা। প্ৰজা সমাজু ন জাই বখানা ॥
খগহা কৰি হৰি বাঘ বৰাহা। দেখি মহিষ বৃষ সাজু সৰাহা ॥
বযৰু বিহাই চৰহিং এক সংগা। জহঁ তহঁ মনহুঁ সেন চতুৰংগা ॥
ঝৰনা ঝৰহিং মত্ত গজ গাজহিং। মনহুঁ নিসান বিবিধি বিধি বাজহিং ॥
চক চকোৰ চাতক সুক পিক গন। কূজত মংজু মৰাল মুদিত মন ॥
অলিগন গাৱত নাচত মোৰা। জনু সুৰাজ মংগল চহু ওৰা ॥
বেলি বিটপ তৃন সফল সফূলা। সব সমাজু মুদ মংগল মূলা ॥
দো. ৰাম সৈল সোভা নিৰখি ভৰত হৃদযঁ অতি পেমু।
তাপস তপ ফলু পাই জিমি সুখী সিৰানেং নেমু ॥ ২৩৬ ॥
মাসপাৰাযণ, বীসৱাঁ ৱিশ্ৰাম
নৱাহ্নপাৰাযণ, পাঁচৱাঁ ৱিশ্ৰাম
তব কেৱট ঊঁচেং চঢি ধাঈ। কহেউ ভৰত সন ভুজা উঠাঈ ॥
নাথ দেখিঅহিং বিটপ বিসালা। পাকৰি জংবু ৰসাল তমালা ॥
জিন্হ তৰুবৰন্হ মধ্য বটু সোহা। মংজু বিসাল দেখি মনু মোহা ॥
নীল সঘন পল্ল্ৱ ফল লালা। অবিৰল ছাহঁ সুখদ সব কালা ॥
মানহুঁ তিমিৰ অৰুনময ৰাসী। বিৰচী বিধি সঁকেলি সুষমা সী ॥
এ তৰু সৰিত সমীপ গোসাঁঈ। ৰঘুবৰ পৰনকুটী জহঁ ছাঈ ॥
তুলসী তৰুবৰ বিবিধ সুহাএ। কহুঁ কহুঁ সিযঁ কহুঁ লখন লগাএ ॥
বট ছাযাঁ বেদিকা বনাঈ। সিযঁ নিজ পানি সৰোজ সুহাঈ ॥
দো. জহাঁ বৈঠি মুনিগন সহিত নিত সিয ৰামু সুজান।
সুনহিং কথা ইতিহাস সব আগম নিগম পুৰান ॥ ২৩৭ ॥
সখা বচন সুনি বিটপ নিহাৰী। উমগে ভৰত বিলোচন বাৰী ॥
কৰত প্ৰনাম চলে দোউ ভাঈ। কহত প্ৰীতি সাৰদ সকুচাঈ ॥
হৰষহিং নিৰখি ৰাম পদ অংকা। মানহুঁ পাৰসু পাযউ ৰংকা ॥
ৰজ সিৰ ধৰি হিযঁ নযনন্হি লাৱহিং। ৰঘুবৰ মিলন সৰিস সুখ পাৱহিং ॥
দেখি ভৰত গতি অকথ অতীৱা। প্ৰেম মগন মৃগ খগ জড জীৱা ॥
সখহি সনেহ বিবস মগ ভূলা। কহি সুপংথ সুৰ বৰষহিং ফূলা ॥
নিৰখি সিদ্ধ সাধক অনুৰাগে। সহজ সনেহু সৰাহন লাগে ॥
হোত ন ভূতল ভাউ ভৰত কো। অচৰ সচৰ চৰ অচৰ কৰত কো ॥
দো. পেম অমিঅ মংদৰু বিৰহু ভৰতু পযোধি গঁভীৰ।
মথি প্ৰগটেউ সুৰ সাধু হিত কৃপাসিংধু ৰঘুবীৰ ॥ ২৩৮ ॥
সখা সমেত মনোহৰ জোটা। লখেউ ন লখন সঘন বন ওটা ॥
ভৰত দীখ প্ৰভু আশ্ৰমু পাৱন। সকল সুমংগল সদনু সুহাৱন ॥
কৰত প্ৰবেস মিটে দুখ দাৱা। জনু জোগীং পৰমাৰথু পাৱা ॥
দেখে ভৰত লখন প্ৰভু আগে। পূঁছে বচন কহত অনুৰাগে ॥
সীস জটা কটি মুনি পট বাঁধেং। তূন কসেং কৰ সৰু ধনু কাঁধেং ॥
বেদী পৰ মুনি সাধু সমাজূ। সীয সহিত ৰাজত ৰঘুৰাজূ ॥
বলকল বসন জটিল তনু স্যামা। জনু মুনি বেষ কীন্হ ৰতি কামা ॥
কৰ কমলনি ধনু সাযকু ফেৰত। জিয কী জৰনি হৰত হঁসি হেৰত ॥
দো. লসত মংজু মুনি মংডলী মধ্য সীয ৰঘুচংদু।
গ্যান সভাঁ জনু তনু ধৰে ভগতি সচ্চিদানংদু ॥ ২৩৯ ॥
সানুজ সখা সমেত মগন মন। বিসৰে হৰষ সোক সুখ দুখ গন ॥
পাহি নাথ কহি পাহি গোসাঈ। ভূতল পৰে লকুট কী নাঈ ॥
বচন সপেম লখন পহিচানে। কৰত প্ৰনামু ভৰত জিযঁ জানে ॥
বংধু সনেহ সৰস এহি ওৰা। উত সাহিব সেৱা বস জোৰা ॥
মিলি ন জাই নহিং গুদৰত বনঈ। সুকবি লখন মন কী গতি ভনঈ ॥
ৰহে ৰাখি সেৱা পৰ ভাৰূ। চঢী চংগ জনু খৈংচ খেলাৰূ ॥
কহত সপ্ৰেম নাই মহি মাথা। ভৰত প্ৰনাম কৰত ৰঘুনাথা ॥
উঠে ৰামু সুনি পেম অধীৰা। কহুঁ পট কহুঁ নিষংগ ধনু তীৰা ॥
দো. বৰবস লিএ উঠাই উৰ লাএ কৃপানিধান।
ভৰত ৰাম কী মিলনি লখি বিসৰে সবহি অপান ॥ ২৪০ ॥
মিলনি প্ৰীতি কিমি জাই বখানী। কবিকুল অগম কৰম মন বানী ॥
পৰম পেম পূৰন দোউ ভাঈ। মন বুধি চিত অহমিতি বিসৰাঈ ॥
কহহু সুপেম প্ৰগট কো কৰঈ। কেহি ছাযা কবি মতি অনুসৰঈ ॥
কবিহি অৰথ আখৰ বলু সাঁচা। অনুহৰি তাল গতিহি নটু নাচা ॥
অগম সনেহ ভৰত ৰঘুবৰ কো। জহঁ ন জাই মনু বিধি হৰি হৰ কো ॥
সো মৈং কুমতি কহৌং কেহি ভাঁতী। বাজ সুৰাগ কি গাঁডৰ তাঁতী ॥
মিলনি বিলোকি ভৰত ৰঘুবৰ কী। সুৰগন সভয ধকধকী ধৰকী ॥
সমুঝাএ সুৰগুৰু জড জাগে। বৰষি প্ৰসূন প্ৰসংসন লাগে ॥
দো. মিলি সপেম ৰিপুসূদনহি কেৱটু ভেংটেউ ৰাম।
ভূৰি ভাযঁ ভেংটে ভৰত লছিমন কৰত প্ৰনাম ॥ ২৪১ ॥
ভেংটেউ লখন ললকি লঘু ভাঈ। বহুৰি নিষাদু লীন্হ উৰ লাঈ ॥
পুনি মুনিগন দুহুঁ ভাইন্হ বংদে। অভিমত আসিষ পাই অনংদে ॥
সানুজ ভৰত উমগি অনুৰাগা। ধৰি সিৰ সিয পদ পদুম পৰাগা ॥
পুনি পুনি কৰত প্ৰনাম উঠাএ। সিৰ কৰ কমল পৰসি বৈঠাএ ॥
সীযঁ অসীস দীন্হি মন মাহীং। মগন সনেহঁ দেহ সুধি নাহীং ॥
সব বিধি সানুকূল লখি সীতা। ভে নিসোচ উৰ অপডৰ বীতা ॥
কোউ কিছু কহই ন কোউ কিছু পূঁছা। প্ৰেম ভৰা মন নিজ গতি ছূঁছা ॥
তেহি অৱসৰ কেৱটু ধীৰজু ধৰি। জোৰি পানি বিনৱত প্ৰনামু কৰি ॥
দো. নাথ সাথ মুনিনাথ কে মাতু সকল পুৰ লোগ।
সেৱক সেনপ সচিৱ সব আএ বিকল বিযোগ ॥ ২৪২ ॥
সীলসিংধু সুনি গুৰ আগৱনূ। সিয সমীপ ৰাখে ৰিপুদৱনূ ॥
চলে সবেগ ৰামু তেহি কালা। ধীৰ ধৰম ধুৰ দীনদযালা ॥
গুৰহি দেখি সানুজ অনুৰাগে। দংড প্ৰনাম কৰন প্ৰভু লাগে ॥
মুনিবৰ ধাই লিএ উৰ লাঈ। প্ৰেম উমগি ভেংটে দোউ ভাঈ ॥
প্ৰেম পুলকি কেৱট কহি নামূ। কীন্হ দূৰি তেং দংড প্ৰনামূ ॥
ৰামসখা ৰিষি বৰবস ভেংটা। জনু মহি লুঠত সনেহ সমেটা ॥
ৰঘুপতি ভগতি সুমংগল মূলা। নভ সৰাহি সুৰ বৰিসহিং ফূলা ॥
এহি সম নিপট নীচ কোউ নাহীং। বড বসিষ্ঠ সম কো জগ মাহীং ॥
দো. জেহি লখি লখনহু তেং অধিক মিলে মুদিত মুনিৰাউ।
সো সীতাপতি ভজন কো প্ৰগট প্ৰতাপ প্ৰভাউ ॥ ২৪৩ ॥
আৰত লোগ ৰাম সবু জানা। কৰুনাকৰ সুজান ভগৱানা ॥
জো জেহি ভাযঁ ৰহা অভিলাষী। তেহি তেহি কৈ তসি তসি ৰুখ ৰাখী ॥
সানুজ মিলি পল মহু সব কাহূ। কীন্হ দূৰি দুখু দাৰুন দাহূ ॥
যহ বডি বাতঁ ৰাম কৈ নাহীং। জিমি ঘট কোটি এক ৰবি ছাহীং ॥
মিলি কেৱটিহি উমগি অনুৰাগা। পুৰজন সকল সৰাহহিং ভাগা ॥
দেখীং ৰাম দুখিত মহতাৰীং। জনু সুবেলি অৱলীং হিম মাৰীং ॥
প্ৰথম ৰাম ভেংটী কৈকেঈ। সৰল সুভাযঁ ভগতি মতি ভেঈ ॥
পগ পৰি কীন্হ প্ৰবোধু বহোৰী। কাল কৰম বিধি সিৰ ধৰি খোৰী ॥
দো. ভেটীং ৰঘুবৰ মাতু সব কৰি প্ৰবোধু পৰিতোষু ॥
অংব ঈস আধীন জগু কাহু ন দেইঅ দোষু ॥ ২৪৪ ॥
গুৰতিয পদ বংদে দুহু ভাঈ। সহিত বিপ্ৰতিয জে সঁগ আঈ ॥
গংগ গৌৰি সম সব সনমানীং ॥ দেহিং অসীস মুদিত মৃদু বানী ॥
গহি পদ লগে সুমিত্ৰা অংকা। জনু ভেটীং সংপতি অতি ৰংকা ॥
পুনি জননি চৰননি দোউ ভ্ৰাতা। পৰে পেম ব্যাকুল সব গাতা ॥
অতি অনুৰাগ অংব উৰ লাএ। নযন সনেহ সলিল অন্হৱাএ ॥
তেহি অৱসৰ কৰ হৰষ বিষাদূ। কিমি কবি কহৈ মূক জিমি স্ৱাদূ ॥
মিলি জননহি সানুজ ৰঘুৰাঊ। গুৰ সন কহেউ কি ধাৰিঅ পাঊ ॥
পুৰজন পাই মুনীস নিযোগূ। জল থল তকি তকি উতৰেউ লোগূ ॥
দো. মহিসুৰ মংত্ৰী মাতু গুৰ গনে লোগ লিএ সাথ ॥
পাৱন আশ্ৰম গৱনু কিয ভৰত লখন ৰঘুনাথ ॥ ২৪৫ ॥
সীয আই মুনিবৰ পগ লাগী। উচিত অসীস লহী মন মাগী ॥
গুৰপতিনিহি মুনিতিযন্হ সমেতা। মিলী পেমু কহি জাই ন জেতা ॥
বংদি বংদি পগ সিয সবহী কে। আসিৰবচন লহে প্ৰিয জী কে ॥
সাসু সকল জব সীযঁ নিহাৰীং। মূদে নযন সহমি সুকুমাৰীং ॥
পৰীং বধিক বস মনহুঁ মৰালীং। কাহ কীন্হ কৰতাৰ কুচালীং ॥
তিন্হ সিয নিৰখি নিপট দুখু পাৱা। সো সবু সহিঅ জো দৈউ সহাৱা ॥
জনকসুতা তব উৰ ধৰি ধীৰা। নীল নলিন লোযন ভৰি নীৰা ॥
মিলী সকল সাসুন্হ সিয জাঈ। তেহি অৱসৰ কৰুনা মহি ছাঈ ॥
দো. লাগি লাগি পগ সবনি সিয ভেংটতি অতি অনুৰাগ ॥
হৃদযঁ অসীসহিং পেম বস ৰহিঅহু ভৰী সোহাগ ॥ ২৪৬ ॥
বিকল সনেহঁ সীয সব ৰানীং। বৈঠন সবহি কহেউ গুৰ গ্যানীং ॥
কহি জগ গতি মাযিক মুনিনাথা। কহে কছুক পৰমাৰথ গাথা ॥
নৃপ কৰ সুৰপুৰ গৱনু সুনাৱা। সুনি ৰঘুনাথ দুসহ দুখু পাৱা ॥
মৰন হেতু নিজ নেহু বিচাৰী। ভে অতি বিকল ধীৰ ধুৰ ধাৰী ॥
কুলিস কঠোৰ সুনত কটু বানী। বিলপত লখন সীয সব ৰানী ॥
সোক বিকল অতি সকল সমাজূ। মানহুঁ ৰাজু অকাজেউ আজূ ॥
মুনিবৰ বহুৰি ৰাম সমুঝাএ। সহিত সমাজ সুসৰিত নহাএ ॥
ব্ৰতু নিৰংবু তেহি দিন প্ৰভু কীন্হা। মুনিহু কহেং জলু কাহুঁ ন লীন্হা ॥
দো. ভোৰু ভএঁ ৰঘুনংদনহি জো মুনি আযসু দীন্হ ॥
শ্ৰদ্ধা ভগতি সমেত প্ৰভু সো সবু সাদৰু কীন্হ ॥ ২৪৭ ॥
কৰি পিতু ক্ৰিযা বেদ জসি বৰনী। ভে পুনীত পাতক তম তৰনী ॥
জাসু নাম পাৱক অঘ তূলা। সুমিৰত সকল সুমংগল মূলা ॥
সুদ্ধ সো ভযউ সাধু সংমত অস। তীৰথ আৱাহন সুৰসৰি জস ॥
সুদ্ধ ভএঁ দুই বাসৰ বীতে। বোলে গুৰ সন ৰাম পিৰীতে ॥
নাথ লোগ সব নিপট দুখাৰী। কংদ মূল ফল অংবু অহাৰী ॥
সানুজ ভৰতু সচিৱ সব মাতা। দেখি মোহি পল জিমি জুগ জাতা ॥
সব সমেত পুৰ ধাৰিঅ পাঊ। আপু ইহাঁ অমৰাৱতি ৰাঊ ॥
বহুত কহেউঁ সব কিযউঁ ঢিঠাঈ। উচিত হোই তস কৰিঅ গোসাঁঈ ॥
দো. ধৰ্ম সেতু কৰুনাযতন কস ন কহহু অস ৰাম।
লোগ দুখিত দিন দুই দৰস দেখি লহহুঁ বিশ্ৰাম ॥ ২৪৮ ॥
ৰাম বচন সুনি সভয সমাজূ। জনু জলনিধি মহুঁ বিকল জহাজূ ॥
সুনি গুৰ গিৰা সুমংগল মূলা। ভযউ মনহুঁ মাৰুত অনুকুলা ॥
পাৱন পযঁ তিহুঁ কাল নহাহীং। জো বিলোকি অংঘ ওঘ নসাহীং ॥
মংগলমূৰতি লোচন ভৰি ভৰি। নিৰখহিং হৰষি দংডৱত কৰি কৰি ॥
ৰাম সৈল বন দেখন জাহীং। জহঁ সুখ সকল সকল দুখ নাহীং ॥
ঝৰনা ঝৰিহিং সুধাসম বাৰী। ত্ৰিবিধ তাপহৰ ত্ৰিবিধ বযাৰী ॥
বিটপ বেলি তৃন অগনিত জাতী। ফল প্ৰসূন পল্লৱ বহু ভাঁতী ॥
সুংদৰ সিলা সুখদ তৰু ছাহীং। জাই বৰনি বন ছবি কেহি পাহীং ॥
দো. সৰনি সৰোৰুহ জল বিহগ কূজত গুংজত ভৃংগ।
বৈৰ বিগত বিহৰত বিপিন মৃগ বিহংগ বহুৰংগ ॥ ২৪৯ ॥
কোল কিৰাত ভিল্ল বনবাসী। মধু সুচি সুংদৰ স্ৱাদু সুধা সী ॥
ভৰি ভৰি পৰন পুটীং ৰচি ৰুৰী। কংদ মূল ফল অংকুৰ জূৰী ॥
সবহি দেহিং কৰি বিনয প্ৰনামা। কহি কহি স্ৱাদ ভেদ গুন নামা ॥
দেহিং লোগ বহু মোল ন লেহীং। ফেৰত ৰাম দোহাঈ দেহীং ॥
কহহিং সনেহ মগন মৃদু বানী। মানত সাধু পেম পহিচানী ॥
তুম্হ সুকৃতী হম নীচ নিষাদা। পাৱা দৰসনু ৰাম প্ৰসাদা ॥
হমহি অগম অতি দৰসু তুম্হাৰা। জস মৰু ধৰনি দেৱধুনি ধাৰা ॥
ৰাম কৃপাল নিষাদ নেৱাজা। পৰিজন প্ৰজউ চহিঅ জস ৰাজা ॥
দো. যহ জিঁযঁ জানি সঁকোচু তজি কৰিঅ ছোহু লখি নেহু।
হমহি কৃতাৰথ কৰন লগি ফল তৃন অংকুৰ লেহু ॥ ২৫০ ॥
তুম্হ প্ৰিয পাহুনে বন পগু ধাৰে। সেৱা জোগু ন ভাগ হমাৰে ॥
দেব কাহ হম তুম্হহি গোসাঁঈ। ঈধনু পাত কিৰাত মিতাঈ ॥
যহ হমাৰি অতি বডি সেৱকাঈ। লেহি ন বাসন বসন চোৰাঈ ॥
হম জড জীৱ জীৱ গন ঘাতী। কুটিল কুচালী কুমতি কুজাতী ॥
পাপ কৰত নিসি বাসৰ জাহীং। নহিং পট কটি নহি পেট অঘাহীং ॥
সপোনেহুঁ ধৰম বুদ্ধি কস কাঊ। যহ ৰঘুনংদন দৰস প্ৰভাঊ ॥
জব তেং প্ৰভু পদ পদুম নিহাৰে। মিটে দুসহ দুখ দোষ হমাৰে ॥
বচন সুনত পুৰজন অনুৰাগে। তিন্হ কে ভাগ সৰাহন লাগে ॥
ছং. লাগে সৰাহন ভাগ সব অনুৰাগ বচন সুনাৱহীং।
বোলনি মিলনি সিয ৰাম চৰন সনেহু লখি সুখু পাৱহীং ॥
নৰ নাৰি নিদৰহিং নেহু নিজ সুনি কোল ভিল্লনি কী গিৰা।
তুলসী কৃপা ৰঘুবংসমনি কী লোহ লৈ লৌকা তিৰা ॥
সো. বিহৰহিং বন চহু ওৰ প্ৰতিদিন প্ৰমুদিত লোগ সব।
জল জ্যোং দাদুৰ মোৰ ভএ পীন পাৱস প্ৰথম ॥ ২৫১ ॥
পুৰ জন নাৰি মগন অতি প্ৰীতী। বাসৰ জাহিং পলক সম বীতী ॥
সীয সাসু প্ৰতি বেষ বনাঈ। সাদৰ কৰই সৰিস সেৱকাঈ ॥
লখা ন মৰমু ৰাম বিনু কাহূঁ। মাযা সব সিয মাযা মাহূঁ ॥
সীযঁ সাসু সেৱা বস কীন্হীং। তিন্হ লহি সুখ সিখ আসিষ দীন্হীং ॥
লখি সিয সহিত সৰল দোউ ভাঈ। কুটিল ৰানি পছিতানি অঘাঈ ॥
অৱনি জমহি জাচতি কৈকেঈ। মহি ন বীচু বিধি মীচু ন দেঈ ॥
লোকহুঁ বেদ বিদিত কবি কহহীং। ৰাম বিমুখ থলু নৰক ন লহহীং ॥
যহু সংসউ সব কে মন মাহীং। ৰাম গৱনু বিধি অৱধ কি নাহীং ॥
দো. নিসি ন নীদ নহিং ভূখ দিন ভৰতু বিকল সুচি সোচ।
নীচ কীচ বিচ মগন জস মীনহি সলিল সঁকোচ ॥ ২৫২ ॥
কীন্হী মাতু মিস কাল কুচালী। ঈতি ভীতি জস পাকত সালী ॥
কেহি বিধি হোই ৰাম অভিষেকূ। মোহি অৱকলত উপাউ ন একূ ॥
অৱসি ফিৰহিং গুৰ আযসু মানী। মুনি পুনি কহব ৰাম ৰুচি জানী ॥
মাতু কহেহুঁ বহুৰহিং ৰঘুৰাঊ। ৰাম জননি হঠ কৰবি কি কাঊ ॥
মোহি অনুচৰ কৰ কেতিক বাতা। তেহি মহঁ কুসমউ বাম বিধাতা ॥
জৌং হঠ কৰউঁ ত নিপট কুকৰমূ। হৰগিৰি তেং গুৰু সেৱক ধৰমূ ॥
একউ জুগুতি ন মন ঠহৰানী। সোচত ভৰতহি ৰৈনি বিহানী ॥
প্ৰাত নহাই প্ৰভুহি সিৰ নাঈ। বৈঠত পঠএ ৰিষযঁ বোলাঈ ॥
দো. গুৰ পদ কমল প্ৰনামু কৰি বৈঠে আযসু পাই।
বিপ্ৰ মহাজন সচিৱ সব জুৰে সভাসদ আই ॥ ২৫৩ ॥
বোলে মুনিবৰু সময সমানা। সুনহু সভাসদ ভৰত সুজানা ॥
ধৰম ধুৰীন ভানুকুল ভানূ। ৰাজা ৰামু স্ৱবস ভগৱানূ ॥
সত্যসংধ পালক শ্ৰুতি সেতূ। ৰাম জনমু জগ মংগল হেতূ ॥
গুৰ পিতু মাতু বচন অনুসাৰী। খল দলু দলন দেৱ হিতকাৰী ॥
নীতি প্ৰীতি পৰমাৰথ স্ৱাৰথু। কোউ ন ৰাম সম জান জথাৰথু ॥
বিধি হৰি হৰু সসি ৰবি দিসিপালা। মাযা জীৱ কৰম কুলি কালা ॥
অহিপ মহিপ জহঁ লগি প্ৰভুতাঈ। জোগ সিদ্ধি নিগমাগম গাঈ ॥
কৰি বিচাৰ জিঁযঁ দেখহু নীকেং। ৰাম ৰজাই সীস সবহী কেং ॥
দো. ৰাখেং ৰাম ৰজাই ৰুখ হম সব কৰ হিত হোই।
সমুঝি সযানে কৰহু অব সব মিলি সংমত সোই ॥ ২৫৪ ॥
সব কহুঁ সুখদ ৰাম অভিষেকূ। মংগল মোদ মূল মগ একূ ॥
কেহি বিধি অৱধ চলহিং ৰঘুৰাঊ। কহহু সমুঝি সোই কৰিঅ উপাঊ ॥
সব সাদৰ সুনি মুনিবৰ বানী। নয পৰমাৰথ স্ৱাৰথ সানী ॥
উতৰু ন আৱ লোগ ভএ ভোৰে। তব সিৰু নাই ভৰত কৰ জোৰে ॥
ভানুবংস ভএ ভূপ ঘনেৰে। অধিক এক তেং এক বডেৰে ॥
জনমু হেতু সব কহঁ পিতু মাতা। কৰম সুভাসুভ দেই বিধাতা ॥
দলি দুখ সজই সকল কল্যানা। অস অসীস ৰাউৰি জগু জানা ॥
সো গোসাইঁ বিধি গতি জেহিং ছেংকী। সকই কো টাৰি টেক জো টেকী ॥
দো. বূঝিঅ মোহি উপাউ অব সো সব মোৰ অভাগু।
সুনি সনেহময বচন গুৰ উৰ উমগা অনুৰাগু ॥ ২৫৫ ॥
তাত বাত ফুৰি ৰাম কৃপাহীং। ৰাম বিমুখ সিধি সপনেহুঁ নাহীং ॥
সকুচউঁ তাত কহত এক বাতা। অৰধ তজহিং বুধ সৰবস জাতা ॥
তুম্হ কানন গৱনহু দোউ ভাঈ। ফেৰিঅহিং লখন সীয ৰঘুৰাঈ ॥
সুনি সুবচন হৰষে দোউ ভ্ৰাতা। ভে প্ৰমোদ পৰিপূৰন গাতা ॥
মন প্ৰসন্ন তন তেজু বিৰাজা। জনু জিয ৰাউ ৰামু ভএ ৰাজা ॥
বহুত লাভ লোগন্হ লঘু হানী। সম দুখ সুখ সব ৰোৱহিং ৰানী ॥
কহহিং ভৰতু মুনি কহা সো কীন্হে। ফলু জগ জীৱন্হ অভিমত দীন্হে ॥
কানন কৰউঁ জনম ভৰি বাসূ। এহিং তেং অধিক ন মোৰ সুপাসূ ॥
দো. অঁতৰজামী ৰামু সিয তুম্হ সৰবগ্য সুজান।
জো ফুৰ কহহু ত নাথ নিজ কীজিঅ বচনু প্ৰৱান ॥ ২৫৬ ॥
ভৰত বচন সুনি দেখি সনেহূ। সভা সহিত মুনি ভএ বিদেহূ ॥
ভৰত মহা মহিমা জলৰাসী। মুনি মতি ঠাঢি তীৰ অবলা সী ॥
গা চহ পাৰ জতনু হিযঁ হেৰা। পাৱতি নাৱ ন বোহিতু বেৰা ॥
ঔৰু কৰিহি কো ভৰত বডাঈ। সৰসী সীপি কি সিংধু সমাঈ ॥
ভৰতু মুনিহি মন ভীতৰ ভাএ। সহিত সমাজ ৰাম পহিঁ আএ ॥
প্ৰভু প্ৰনামু কৰি দীন্হ সুআসনু। বৈঠে সব সুনি মুনি অনুসাসনু ॥
বোলে মুনিবৰু বচন বিচাৰী। দেস কাল অৱসৰ অনুহাৰী ॥
সুনহু ৰাম সৰবগ্য সুজানা। ধৰম নীতি গুন গ্যান নিধানা ॥
দো. সব কে উৰ অংতৰ বসহু জানহু ভাউ কুভাউ।
পুৰজন জননী ভৰত হিত হোই সো কহিঅ উপাউ ॥ ২৫৭ ॥
আৰত কহহিং বিচাৰি ন কাঊ। সূঝ জূআৰিহি আপন দাঊ ॥
সুনি মুনি বচন কহত ৰঘুৰাঊ। নাথ তুম্হাৰেহি হাথ উপাঊ ॥
সব কৰ হিত ৰুখ ৰাউৰি ৰাখেঁ। আযসু কিএঁ মুদিত ফুৰ ভাষেং ॥
প্ৰথম জো আযসু মো কহুঁ হোঈ। মাথেঁ মানি কৰৌ সিখ সোঈ ॥
পুনি জেহি কহঁ জস কহব গোসাঈঁ। সো সব ভাঁতি ঘটিহি সেৱকাঈঁ ॥
কহ মুনি ৰাম সত্য তুম্হ ভাষা। ভৰত সনেহঁ বিচাৰু ন ৰাখা ॥
তেহি তেং কহউঁ বহোৰি বহোৰী। ভৰত ভগতি বস ভই মতি মোৰী ॥
মোৰেঁ জান ভৰত ৰুচি ৰাখি। জো কীজিঅ সো সুভ সিৱ সাখী ॥
দো. ভৰত বিনয সাদৰ সুনিঅ কৰিঅ বিচাৰু বহোৰি।
কৰব সাধুমত লোকমত নৃপনয নিগম নিচোৰি ॥ ২৫৮ ॥
গুৰু অনুৰাগ ভৰত পৰ দেখী। ৰাম হ্দযঁ আনংদু বিসেষী ॥
ভৰতহি ধৰম ধুৰংধৰ জানী। নিজ সেৱক তন মানস বানী ॥
বোলে গুৰ আযস অনুকূলা। বচন মংজু মৃদু মংগলমূলা ॥
নাথ সপথ পিতু চৰন দোহাঈ। ভযউ ন ভুঅন ভৰত সম ভাঈ ॥
জে গুৰ পদ অংবুজ অনুৰাগী। তে লোকহুঁ বেদহুঁ বডভাগী ॥
ৰাউৰ জা পৰ অস অনুৰাগূ। কো কহি সকই ভৰত কৰ ভাগূ ॥
লখি লঘু বংধু বুদ্ধি সকুচাঈ। কৰত বদন পৰ ভৰত বডাঈ ॥
ভৰতু কহহীং সোই কিএঁ ভলাঈ। অস কহি ৰাম ৰহে অৰগাঈ ॥
দো. তব মুনি বোলে ভৰত সন সব সঁকোচু তজি তাত।
কৃপাসিংধু প্ৰিয বংধু সন কহহু হৃদয কৈ বাত ॥ ২৫৯ ॥
সুনি মুনি বচন ৰাম ৰুখ পাঈ। গুৰু সাহিব অনুকূল অঘাঈ ॥
লখি অপনে সিৰ সবু ছৰু ভাৰূ। কহি ন সকহিং কছু কৰহিং বিচাৰূ ॥
পুলকি সৰীৰ সভাঁ ভএ ঠাঢেং। নীৰজ নযন নেহ জল বাঢেং ॥
কহব মোৰ মুনিনাথ নিবাহা। এহি তেং অধিক কহৌং মৈং কাহা।
মৈং জানউঁ নিজ নাথ সুভাঊ। অপৰাধিহু পৰ কোহ ন কাঊ ॥
মো পৰ কৃপা সনেহ বিসেষী। খেলত খুনিস ন কবহূঁ দেখী ॥
সিসুপন তেম পৰিহৰেউঁ ন সংগূ। কবহুঁ ন কীন্হ মোৰ মন ভংগূ ॥
মৈং প্ৰভু কৃপা ৰীতি জিযঁ জোহী। হাৰেহুঁ খেল জিতাৱহিং মোহী ॥
দো. মহূঁ সনেহ সকোচ বস সনমুখ কহী ন বৈন।
দৰসন তৃপিত ন আজু লগি পেম পিআসে নৈন ॥ ২৬০ ॥
বিধি ন সকেউ সহি মোৰ দুলাৰা। নীচ বীচু জননী মিস পাৰা।
যহউ কহত মোহি আজু ন সোভা। অপনীং সমুঝি সাধু সুচি কো ভা ॥
মাতু মংদি মৈং সাধু সুচালী। উৰ অস আনত কোটি কুচালী ॥
ফৰই কি কোদৱ বালি সুসালী। মুকুতা প্ৰসৱ কি সংবুক কালী ॥
সপনেহুঁ দোসক লেসু ন কাহূ। মোৰ অভাগ উদধি অৱগাহূ ॥
বিনু সমুঝেং নিজ অঘ পৰিপাকূ। জাৰিউঁ জাযঁ জননি কহি কাকূ ॥
হৃদযঁ হেৰি হাৰেউঁ সব ওৰা। একহি ভাঁতি ভলেহিং ভল মোৰা ॥
গুৰ গোসাইঁ সাহিব সিয ৰামূ। লাগত মোহি নীক পৰিনামূ ॥
দো. সাধু সভা গুৰ প্ৰভু নিকট কহউঁ সুথল সতি ভাউ।
প্ৰেম প্ৰপংচু কি ঝূঠ ফুৰ জানহিং মুনি ৰঘুৰাউ ॥ ২৬১ ॥
ভূপতি মৰন পেম পনু ৰাখী। জননী কুমতি জগতু সবু সাখী ॥
দেখি ন জাহি বিকল মহতাৰী। জৰহিং দুসহ জৰ পুৰ নৰ নাৰী ॥
মহীং সকল অনৰথ কৰ মূলা। সো সুনি সমুঝি সহিউঁ সব সূলা ॥
সুনি বন গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথা। কৰি মুনি বেষ লখন সিয সাথা ॥
বিনু পানহিন্হ পযাদেহি পাএঁ। সংকৰু সাখি ৰহেউঁ এহি ঘাএঁ ॥
বহুৰি নিহাৰ নিষাদ সনেহূ। কুলিস কঠিন উৰ ভযউ ন বেহূ ॥
অব সবু আঁখিন্হ দেখেউঁ আঈ। জিঅত জীৱ জড সবই সহাঈ ॥
জিন্হহি নিৰখি মগ সাঁপিনি বীছী। তজহিং বিষম বিষু তামস তীছী ॥
দো. তেই ৰঘুনংদনু লখনু সিয অনহিত লাগে জাহি।
তাসু তনয তজি দুসহ দুখ দৈউ সহাৱই কাহি ॥ ২৬২ ॥
সুনি অতি বিকল ভৰত বৰ বানী। আৰতি প্ৰীতি বিনয নয সানী ॥
সোক মগন সব সভাঁ খভাৰূ। মনহুঁ কমল বন পৰেউ তুসাৰূ ॥
কহি অনেক বিধি কথা পুৰানী। ভৰত প্ৰবোধু কীন্হ মুনি গ্যানী ॥
বোলে উচিত বচন ৰঘুনংদূ। দিনকৰ কুল কৈৰৱ বন চংদূ ॥
তাত জাঁয জিযঁ কৰহু গলানী। ঈস অধীন জীৱ গতি জানী ॥
তীনি কাল তিভুঅন মত মোৰেং। পুন্যসিলোক তাত তৰ তোৰে ॥
উৰ আনত তুম্হ পৰ কুটিলাঈ। জাই লোকু পৰলোকু নসাঈ ॥
দোসু দেহিং জননিহি জড তেঈ। জিন্হ গুৰ সাধু সভা নহিং সেঈ ॥
দো. মিটিহহিং পাপ প্ৰপংচ সব অখিল অমংগল ভাৰ।
লোক সুজসু পৰলোক সুখু সুমিৰত নামু তুম্হাৰ ॥ ২৬৩ ॥
কহউঁ সুভাউ সত্য সিৱ সাখী। ভৰত ভূমি ৰহ ৰাউৰি ৰাখী ॥
তাত কুতৰক কৰহু জনি জাএঁ। বৈৰ পেম নহি দুৰই দুৰাএঁ ॥
মুনি গন নিকট বিহগ মৃগ জাহীং। বাধক বধিক বিলোকি পৰাহীং ॥
হিত অনহিত পসু পচ্ছিউ জানা। মানুষ তনু গুন গ্যান নিধানা ॥
তাত তুম্হহি মৈং জানউঁ নীকেং। কৰৌং কাহ অসমংজস জীকেং ॥
ৰাখেউ ৰাযঁ সত্য মোহি ত্যাগী। তনু পৰিহৰেউ পেম পন লাগী ॥
তাসু বচন মেটত মন সোচূ। তেহি তেং অধিক তুম্হাৰ সঁকোচূ ॥
তা পৰ গুৰ মোহি আযসু দীন্হা। অৱসি জো কহহু চহউঁ সোই কীন্হা ॥
দো. মনু প্ৰসন্ন কৰি সকুচ তজি কহহু কৰৌং সোই আজু।
সত্যসংধ ৰঘুবৰ বচন সুনি ভা সুখী সমাজু ॥ ২৬৪ ॥
সুৰ গন সহিত সভয সুৰৰাজূ। সোচহিং চাহত হোন অকাজূ ॥
বনত উপাউ কৰত কছু নাহীং। ৰাম সৰন সব গে মন মাহীং ॥
বহুৰি বিচাৰি পৰস্পৰ কহহীং। ৰঘুপতি ভগত ভগতি বস অহহীং।
সুধি কৰি অংবৰীষ দুৰবাসা। ভে সুৰ সুৰপতি নিপট নিৰাসা ॥
সহে সুৰন্হ বহু কাল বিষাদা। নৰহৰি কিএ প্ৰগট প্ৰহলাদা ॥
লগি লগি কান কহহিং ধুনি মাথা। অব সুৰ কাজ ভৰত কে হাথা ॥
আন উপাউ ন দেখিঅ দেৱা। মানত ৰামু সুসেৱক সেৱা ॥
হিযঁ সপেম সুমিৰহু সব ভৰতহি। নিজ গুন সীল ৰাম বস কৰতহি ॥
দো. সুনি সুৰ মত সুৰগুৰ কহেউ ভল তুম্হাৰ বড ভাগু।
সকল সুমংগল মূল জগ ভৰত চৰন অনুৰাগু ॥ ২৬৫ ॥
সীতাপতি সেৱক সেৱকাঈ। কামধেনু সয সৰিস সুহাঈ ॥
ভৰত ভগতি তুম্হৰেং মন আঈ। তজহু সোচু বিধি বাত বনাঈ ॥
দেখু দেৱপতি ভৰত প্ৰভাঊ। সহজ সুভাযঁ বিবস ৰঘুৰাঊ ॥
মন থিৰ কৰহু দেৱ ডৰু নাহীং। ভৰতহি জানি ৰাম পৰিছাহীং ॥
সুনো সুৰগুৰ সুৰ সংমত সোচূ। অংতৰজামী প্ৰভুহি সকোচূ ॥
নিজ সিৰ ভাৰু ভৰত জিযঁ জানা। কৰত কোটি বিধি উৰ অনুমানা ॥
কৰি বিচাৰু মন দীন্হী ঠীকা। ৰাম ৰজাযস আপন নীকা ॥
নিজ পন তজি ৰাখেউ পনু মোৰা। ছোহু সনেহু কীন্হ নহিং থোৰা ॥
দো. কীন্হ অনুগ্ৰহ অমিত অতি সব বিধি সীতানাথ।
কৰি প্ৰনামু বোলে ভৰতু জোৰি জলজ জুগ হাথ ॥ ২৬৬ ॥
কহৌং কহাৱৌং কা অব স্ৱামী। কৃপা অংবুনিধি অংতৰজামী ॥
গুৰ প্ৰসন্ন সাহিব অনুকূলা। মিটী মলিন মন কলপিত সূলা ॥
অপডৰ ডৰেউঁ ন সোচ সমূলেং। ৰবিহি ন দোসু দেৱ দিসি ভূলেং ॥
মোৰ অভাগু মাতু কুটিলাঈ। বিধি গতি বিষম কাল কঠিনাঈ ॥
পাউ ৰোঽপি সব মিলি মোহি ঘালা। প্ৰনতপাল পন আপন পালা ॥
যহ নই ৰীতি ন ৰাউৰি হোঈ। লোকহুঁ বেদ বিদিত নহিং গোঈ ॥
জগু অনভল ভল একু গোসাঈং। কহিঅ হোই ভল কাসু ভলাঈং ॥
দেউ দেৱতৰু সৰিস সুভাঊ। সনমুখ বিমুখ ন কাহুহি কাঊ ॥
দো. জাই নিকট পহিচানি তৰু ছাহঁ সমনি সব সোচ।
মাগত অভিমত পাৱ জগ ৰাউ ৰংকু ভল পোচ ॥ ২৬৭ ॥
লখি সব বিধি গুৰ স্ৱামি সনেহূ। মিটেউ ছোভু নহিং মন সংদেহূ ॥
অব কৰুনাকৰ কীজিঅ সোঈ। জন হিত প্ৰভু চিত ছোভু ন হোঈ ॥
জো সেৱকু সাহিবহি সঁকোচী। নিজ হিত চহই তাসু মতি পোচী ॥
সেৱক হিত সাহিব সেৱকাঈ। কৰৈ সকল সুখ লোভ বিহাঈ ॥
স্ৱাৰথু নাথ ফিৰেং সবহী কা। কিএঁ ৰজাই কোটি বিধি নীকা ॥
যহ স্ৱাৰথ পৰমাৰথ সাৰু। সকল সুকৃত ফল সুগতি সিংগাৰু ॥
দেৱ এক বিনতী সুনি মোৰী। উচিত হোই তস কৰব বহোৰী ॥
তিলক সমাজু সাজি সবু আনা। কৰিঅ সুফল প্ৰভু জৌং মনু মানা ॥
দো. সানুজ পঠইঅ মোহি বন কীজিঅ সবহি সনাথ।
নতৰু ফেৰিঅহিং বংধু দোউ নাথ চলৌং মৈং সাথ ॥ ২৬৮ ॥
নতৰু জাহিং বন তীনিউ ভাঈ। বহুৰিঅ সীয সহিত ৰঘুৰাঈ ॥
জেহি বিধি প্ৰভু প্ৰসন্ন মন হোঈ। কৰুনা সাগৰ কীজিঅ সোঈ ॥
দেৱঁ দীন্হ সবু মোহি অভাৰু। মোৰেং নীতি ন ধৰম বিচাৰু ॥
কহউঁ বচন সব স্ৱাৰথ হেতূ। ৰহত ন আৰত কেং চিত চেতূ ॥
উতৰু দেই সুনি স্ৱামি ৰজাঈ। সো সেৱকু লখি লাজ লজাঈ ॥
অস মৈং অৱগুন উদধি অগাধূ। স্ৱামি সনেহঁ সৰাহত সাধূ ॥
অব কৃপাল মোহি সো মত ভাৱা। সকুচ স্ৱামি মন জাইঁ ন পাৱা ॥
প্ৰভু পদ সপথ কহউঁ সতি ভাঊ। জগ মংগল হিত এক উপাঊ ॥
দো. প্ৰভু প্ৰসন্ন মন সকুচ তজি জো জেহি আযসু দেব।
সো সিৰ ধৰি ধৰি কৰিহি সবু মিটিহি অনট অৱৰেব ॥ ২৬৯ ॥
ভৰত বচন সুচি সুনি সুৰ হৰষে। সাধু সৰাহি সুমন সুৰ বৰষে ॥
অসমংজস বস অৱধ নেৱাসী। প্ৰমুদিত মন তাপস বনবাসী ॥
চুপহিং ৰহে ৰঘুনাথ সঁকোচী। প্ৰভু গতি দেখি সভা সব সোচী ॥
জনক দূত তেহি অৱসৰ আএ। মুনি বসিষ্ঠঁ সুনি বেগি বোলাএ ॥
কৰি প্ৰনাম তিন্হ ৰামু নিহাৰে। বেষু দেখি ভএ নিপট দুখাৰে ॥
দূতন্হ মুনিবৰ বূঝী বাতা। কহহু বিদেহ ভূপ কুসলাতা ॥
সুনি সকুচাই নাই মহি মাথা। বোলে চৰ বৰ জোৰেং হাথা ॥
বূঝব ৰাউৰ সাদৰ সাঈং। কুসল হেতু সো ভযউ গোসাঈং ॥
দো. নাহি ত কোসল নাথ কেং সাথ কুসল গই নাথ।
মিথিলা অৱধ বিসেষ তেং জগু সব ভযউ অনাথ ॥ ২৭০ ॥
কোসলপতি গতি সুনি জনকৌৰা। ভে সব লোক সোক বস বৌৰা ॥
জেহিং দেখে তেহি সময বিদেহূ। নামু সত্য অস লাগ ন কেহূ ॥
ৰানি কুচালি সুনত নৰপালহি। সূঝ ন কছু জস মনি বিনু ব্যালহি ॥
ভৰত ৰাজ ৰঘুবৰ বনবাসূ। ভা মিথিলেসহি হৃদযঁ হৰাঁসূ ॥
নৃপ বূঝে বুধ সচিৱ সমাজূ। কহহু বিচাৰি উচিত কা আজূ ॥
সমুঝি অৱধ অসমংজস দোঊ। চলিঅ কি ৰহিঅ ন কহ কছু কোঊ ॥
নৃপহি ধীৰ ধৰি হৃদযঁ বিচাৰী। পঠএ অৱধ চতুৰ চৰ চাৰী ॥
বূঝি ভৰত সতি ভাউ কুভাঊ। আএহু বেগি ন হোই লখাঊ ॥
দো. গএ অৱধ চৰ ভৰত গতি বূঝি দেখি কৰতূতি।
চলে চিত্ৰকূটহি ভৰতু চাৰ চলে তেৰহূতি ॥ ২৭১ ॥
দূতন্হ আই ভৰত কই কৰনী। জনক সমাজ জথামতি বৰনী ॥
সুনি গুৰ পৰিজন সচিৱ মহীপতি। ভে সব সোচ সনেহঁ বিকল অতি ॥
ধৰি ধীৰজু কৰি ভৰত বডাঈ। লিএ সুভট সাহনী বোলাঈ ॥
ঘৰ পুৰ দেস ৰাখি ৰখৱাৰে। হয গয ৰথ বহু জান সঁৱাৰে ॥
দুঘৰী সাধি চলে ততকালা। কিএ বিশ্ৰামু ন মগ মহীপালা ॥
ভোৰহিং আজু নহাই প্ৰযাগা। চলে জমুন উতৰন সবু লাগা ॥
খবৰি লেন হম পঠএ নাথা। তিন্হ কহি অস মহি নাযউ মাথা ॥
সাথ কিৰাত ছ সাতক দীন্হে। মুনিবৰ তুৰত বিদা চৰ কীন্হে ॥
দো. সুনত জনক আগৱনু সবু হৰষেউ অৱধ সমাজু।
ৰঘুনংদনহি সকোচু বড সোচ বিবস সুৰৰাজু ॥ ২৭২ ॥
গৰই গলানি কুটিল কৈকেঈ। কাহি কহৈ কেহি দূষনু দেঈ ॥
অস মন আনি মুদিত নৰ নাৰী। ভযউ বহোৰি ৰহব দিন চাৰী ॥
এহি প্ৰকাৰ গত বাসৰ সোঊ। প্ৰাত নহান লাগ সবু কোঊ ॥
কৰি মজ্জনু পূজহিং নৰ নাৰী। গনপ গৌৰি তিপুৰাৰি তমাৰী ॥
ৰমা ৰমন পদ বংদি বহোৰী। বিনৱহিং অংজুলি অংচল জোৰী ॥
ৰাজা ৰামু জানকী ৰানী। আনঁদ অৱধি অৱধ ৰজধানী ॥
সুবস বসউ ফিৰি সহিত সমাজা। ভৰতহি ৰামু কৰহুঁ জুবৰাজা ॥
এহি সুখ সুধাঁ সীংচী সব কাহূ। দেৱ দেহু জগ জীৱন লাহূ ॥
দো. গুৰ সমাজ ভাইন্হ সহিত ৰাম ৰাজু পুৰ হোউ।
অছত ৰাম ৰাজা অৱধ মৰিঅ মাগ সবু কোউ ॥ ২৭৩ ॥
সুনি সনেহময পুৰজন বানী। নিংদহিং জোগ বিৰতি মুনি গ্যানী ॥
এহি বিধি নিত্যকৰম কৰি পুৰজন। ৰামহি কৰহিং প্ৰনাম পুলকি তন ॥
ঊঁচ নীচ মধ্যম নৰ নাৰী। লহহিং দৰসু নিজ নিজ অনুহাৰী ॥
সাৱধান সবহী সনমানহিং। সকল সৰাহত কৃপানিধানহিং ॥
লৰিকাইহি তে ৰঘুবৰ বানী। পালত নীতি প্ৰীতি পহিচানী ॥
সীল সকোচ সিংধু ৰঘুৰাঊ। সুমুখ সুলোচন সৰল সুভাঊ ॥
কহত ৰাম গুন গন অনুৰাগে। সব নিজ ভাগ সৰাহন লাগে ॥
হম সম পুন্য পুংজ জগ থোৰে। জিন্হহি ৰামু জানত কৰি মোৰে ॥
দো. প্ৰেম মগন তেহি সময সব সুনি আৱত মিথিলেসু।
সহিত সভা সংভ্ৰম উঠেউ ৰবিকুল কমল দিনেসু ॥ ২৭৪ ॥
ভাই সচিৱ গুৰ পুৰজন সাথা। আগেং গৱনু কীন্হ ৰঘুনাথা ॥
গিৰিবৰু দীখ জনকপতি জবহীং। কৰি প্ৰনাম ৰথ ত্যাগেউ তবহীং ॥
ৰাম দৰস লালসা উছাহূ। পথ শ্ৰম লেসু কলেসু ন কাহূ ॥
মন তহঁ জহঁ ৰঘুবৰ বৈদেহী। বিনু মন তন দুখ সুখ সুধি কেহী ॥
আৱত জনকু চলে এহি ভাঁতী। সহিত সমাজ প্ৰেম মতি মাতী ॥
আএ নিকট দেখি অনুৰাগে। সাদৰ মিলন পৰসপৰ লাগে ॥
লগে জনক মুনিজন পদ বংদন। ৰিষিন্হ প্ৰনামু কীন্হ ৰঘুনংদন ॥
ভাইন্হ সহিত ৰামু মিলি ৰাজহি। চলে লৱাই সমেত সমাজহি ॥
দো. আশ্ৰম সাগৰ সাংত ৰস পূৰন পাৱন পাথু।
সেন মনহুঁ কৰুনা সৰিত লিএঁ জাহিং ৰঘুনাথু ॥ ২৭৫ ॥
বোৰতি গ্যান বিৰাগ কৰাৰে। বচন সসোক মিলত নদ নাৰে ॥
সোচ উসাস সমীৰ তংৰগা। ধীৰজ তট তৰুবৰ কৰ ভংগা ॥
বিষম বিষাদ তোৰাৱতি ধাৰা। ভয ভ্ৰম ভৱঁৰ অবৰ্ত অপাৰা ॥
কেৱট বুধ বিদ্যা বডি নাৱা। সকহিং ন খেই ঐক নহিং আৱা ॥
বনচৰ কোল কিৰাত বিচাৰে। থকে বিলোকি পথিক হিযঁ হাৰে ॥
আশ্ৰম উদধি মিলী জব জাঈ। মনহুঁ উঠেউ অংবুধি অকুলাঈ ॥
সোক বিকল দোউ ৰাজ সমাজা। ৰহা ন গ্যানু ন ধীৰজু লাজা ॥
ভূপ ৰূপ গুন সীল সৰাহী। ৰোৱহিং সোক সিংধু অৱগাহী ॥
ছং. অৱগাহি সোক সমুদ্ৰ সোচহিং নাৰি নৰ ব্যাকুল মহা।
দৈ দোষ সকল সৰোষ বোলহিং বাম বিধি কীন্হো কহা ॥
সুৰ সিদ্ধ তাপস জোগিজন মুনি দেখি দসা বিদেহ কী।
তুলসী ন সমৰথু কোউ জো তৰি সকৈ সৰিত সনেহ কী ॥
সো. কিএ অমিত উপদেস জহঁ তহঁ লোগন্হ মুনিবৰন্হ।
ধীৰজু ধৰিঅ নৰেস কহেউ বসিষ্ঠ বিদেহ সন ॥ ২৭৬ ॥
জাসু গ্যানু ৰবি ভৱ নিসি নাসা। বচন কিৰন মুনি কমল বিকাসা ॥
তেহি কি মোহ মমতা নিঅৰাঈ। যহ সিয ৰাম সনেহ বডাঈ ॥
বিষঈ সাধক সিদ্ধ সযানে। ত্ৰিবিধ জীৱ জগ বেদ বখানে ॥
ৰাম সনেহ সৰস মন জাসূ। সাধু সভাঁ বড আদৰ তাসূ ॥
সোহ ন ৰাম পেম বিনু গ্যানূ। কৰনধাৰ বিনু জিমি জলজানূ ॥
মুনি বহুবিধি বিদেহু সমুঝাএ। ৰামঘাট সব লোগ নহাএ ॥
সকল সোক সংকুল নৰ নাৰী। সো বাসৰু বীতেউ বিনু বাৰী ॥
পসু খগ মৃগন্হ ন কীন্হ অহাৰূ। প্ৰিয পৰিজন কৰ কৌন বিচাৰূ ॥
দো. দোউ সমাজ নিমিৰাজু ৰঘুৰাজু নহানে প্ৰাত।
বৈঠে সব বট বিটপ তৰ মন মলীন কৃস গাত ॥ ২৭৭ ॥
জে মহিসুৰ দসৰথ পুৰ বাসী। জে মিথিলাপতি নগৰ নিৱাসী ॥
হংস বংস গুৰ জনক পুৰোধা। জিন্হ জগ মগু পৰমাৰথু সোধা ॥
লগে কহন উপদেস অনেকা। সহিত ধৰম নয বিৰতি বিবেকা ॥
কৌসিক কহি কহি কথা পুৰানীং। সমুঝাঈ সব সভা সুবানীং ॥
তব ৰঘুনাথ কোসিকহি কহেঊ। নাথ কালি জল বিনু সবু ৰহেঊ ॥
মুনি কহ উচিত কহত ৰঘুৰাঈ। গযউ বীতি দিন পহৰ অঢাঈ ॥
ৰিষি ৰুখ লখি কহ তেৰহুতিৰাজূ। ইহাঁ উচিত নহিং অসন অনাজূ ॥
কহা ভূপ ভল সবহি সোহানা। পাই ৰজাযসু চলে নহানা ॥
দো. তেহি অৱসৰ ফল ফূল দল মূল অনেক প্ৰকাৰ।
লই আএ বনচৰ বিপুল ভৰি ভৰি কাঁৱৰি ভাৰ ॥ ২৭৮ ॥
কামদ মে গিৰি ৰাম প্ৰসাদা। অৱলোকত অপহৰত বিষাদা ॥
সৰ সৰিতা বন ভূমি বিভাগা। জনু উমগত আনঁদ অনুৰাগা ॥
বেলি বিটপ সব সফল সফূলা। বোলত খগ মৃগ অলি অনুকূলা ॥
তেহি অৱসৰ বন অধিক উছাহূ। ত্ৰিবিধ সমীৰ সুখদ সব কাহূ ॥
জাই ন বৰনি মনোহৰতাঈ। জনু মহি কৰতি জনক পহুনাঈ ॥
তব সব লোগ নহাই নহাঈ। ৰাম জনক মুনি আযসু পাঈ ॥
দেখি দেখি তৰুবৰ অনুৰাগে। জহঁ তহঁ পুৰজন উতৰন লাগে ॥
দল ফল মূল কংদ বিধি নানা। পাৱন সুংদৰ সুধা সমানা ॥
দো. সাদৰ সব কহঁ ৰামগুৰ পঠএ ভৰি ভৰি ভাৰ।
পূজি পিতৰ সুৰ অতিথি গুৰ লগে কৰন ফৰহাৰ ॥ ২৭৯ ॥
এহি বিধি বাসৰ বীতে চাৰী। ৰামু নিৰখি নৰ নাৰি সুখাৰী ॥
দুহু সমাজ অসি ৰুচি মন মাহীং। বিনু সিয ৰাম ফিৰব ভল নাহীং ॥
সীতা ৰাম সংগ বনবাসূ। কোটি অমৰপুৰ সৰিস সুপাসূ ॥
পৰিহৰি লখন ৰামু বৈদেহী। জেহি ঘৰু ভাৱ বাম বিধি তেহী ॥
দাহিন দইউ হোই জব সবহী। ৰাম সমীপ বসিঅ বন তবহী ॥
মংদাকিনি মজ্জনু তিহু কালা। ৰাম দৰসু মুদ মংগল মালা ॥
অটনু ৰাম গিৰি বন তাপস থল। অসনু অমিঅ সম কংদ মূল ফল ॥
সুখ সমেত সংবত দুই সাতা। পল সম হোহিং ন জনিঅহিং জাতা ॥
দো. এহি সুখ জোগ ন লোগ সব কহহিং কহাঁ অস ভাগু ॥
সহজ সুভাযঁ সমাজ দুহু ৰাম চৰন অনুৰাগু ॥ ২৮০ ॥
এহি বিধি সকল মনোৰথ কৰহীং। বচন সপ্ৰেম সুনত মন হৰহীং ॥
সীয মাতু তেহি সময পঠাঈং। দাসীং দেখি সুঅৱসৰু আঈং ॥
সাৱকাস সুনি সব সিয সাসূ। আযউ জনকৰাজ ৰনিৱাসূ ॥
কৌসল্যাঁ সাদৰ সনমানী। আসন দিএ সময সম আনী ॥
সীলু সনেহ সকল দুহু ওৰা। দ্ৰৱহিং দেখি সুনি কুলিস কঠোৰা ॥
পুলক সিথিল তন বাৰি বিলোচন। মহি নখ লিখন লগীং সব সোচন ॥
সব সিয ৰাম প্ৰীতি কি সি মূৰতী। জনু কৰুনা বহু বেষ বিসূৰতি ॥
সীয মাতু কহ বিধি বুধি বাঁকী। জো পয ফেনু ফোৰ পবি টাঁকী ॥
দো. সুনিঅ সুধা দেখিঅহিং গৰল সব কৰতূতি কৰাল।
জহঁ তহঁ কাক উলূক বক মানস সকৃত মৰাল ॥ ২৮১ ॥
সুনি সসোচ কহ দেবি সুমিত্ৰা। বিধি গতি বডি বিপৰীত বিচিত্ৰা ॥
জো সৃজি পালই হৰই বহোৰী। বাল কেলি সম বিধি মতি ভোৰী ॥
কৌসল্যা কহ দোসু ন কাহূ। কৰম বিবস দুখ সুখ ছতি লাহূ ॥
কঠিন কৰম গতি জান বিধাতা। জো সুভ অসুভ সকল ফল দাতা ॥
ঈস ৰজাই সীস সবহী কেং। উতপতি থিতি লয বিষহু অমী কেং ॥
দেবি মোহ বস সোচিঅ বাদী। বিধি প্ৰপংচু অস অচল অনাদী ॥
ভূপতি জিঅব মৰব উৰ আনী। সোচিঅ সখি লখি নিজ হিত হানী ॥
সীয মাতু কহ সত্য সুবানী। সুকৃতী অৱধি অৱধপতি ৰানী ॥
দো. লখনু ৰাম সিয জাহুঁ বন ভল পৰিনাম ন পোচু।
গহবৰি হিযঁ কহ কৌসিলা মোহি ভৰত কৰ সোচু ॥ ২৮২ ॥
ঈস প্ৰসাদ অসীস তুম্হাৰী। সুত সুতবধূ দেৱসৰি বাৰী ॥
ৰাম সপথ মৈং কীন্হ ন কাঊ। সো কৰি কহউঁ সখী সতি ভাঊ ॥
ভৰত সীল গুন বিনয বডাঈ। ভাযপ ভগতি ভৰোস ভলাঈ ॥
কহত সাৰদহু কৰ মতি হীচে। সাগৰ সীপ কি জাহিং উলীচে ॥
জানউঁ সদা ভৰত কুলদীপা। বাৰ বাৰ মোহি কহেউ মহীপা ॥
কসেং কনকু মনি পাৰিখি পাএঁ। পুৰুষ পৰিখিঅহিং সমযঁ সুভাএঁ।
অনুচিত আজু কহব অস মোৰা। সোক সনেহঁ সযানপ থোৰা ॥
সুনি সুৰসৰি সম পাৱনি বানী। ভঈং সনেহ বিকল সব ৰানী ॥
দো. কৌসল্যা কহ ধীৰ ধৰি সুনহু দেবি মিথিলেসি।
কো বিবেকনিধি বল্লভহি তুম্হহি সকই উপদেসি ॥ ২৮৩ ॥
ৰানি ৰায সন অৱসৰু পাঈ। অপনী ভাঁতি কহব সমুঝাঈ ॥
ৰখিঅহিং লখনু ভৰতু গবনহিং বন। জৌং যহ মত মানৈ মহীপ মন ॥
তৌ ভল জতনু কৰব সুবিচাৰী। মোৰেং সৌচু ভৰত কৰ ভাৰী ॥
গূঢ সনেহ ভৰত মন মাহী। ৰহেং নীক মোহি লাগত নাহীং ॥
লখি সুভাউ সুনি সৰল সুবানী। সব ভই মগন কৰুন ৰস ৰানী ॥
নভ প্ৰসূন ঝৰি ধন্য ধন্য ধুনি। সিথিল সনেহঁ সিদ্ধ জোগী মুনি ॥
সবু ৰনিৱাসু বিথকি লখি ৰহেঊ। তব ধৰি ধীৰ সুমিত্ৰাঁ কহেঊ ॥
দেবি দংড জুগ জামিনি বীতী। ৰাম মাতু সুনী উঠী সপ্ৰীতী ॥
দো. বেগি পাউ ধাৰিঅ থলহি কহ সনেহঁ সতিভায।
হমৰেং তৌ অব ঈস গতি কে মিথিলেস সহায ॥ ২৮৪ ॥
লখি সনেহ সুনি বচন বিনীতা। জনকপ্ৰিযা গহ পায পুনীতা ॥
দেবি উচিত অসি বিনয তুম্হাৰী। দসৰথ ঘৰিনি ৰাম মহতাৰী ॥
প্ৰভু অপনে নীচহু আদৰহীং। অগিনি ধূম গিৰি সিৰ তিনু ধৰহীং ॥
সেৱকু ৰাউ কৰম মন বানী। সদা সহায মহেসু ভৱানী ॥
ৰউৰে অংগ জোগু জগ কো হৈ। দীপ সহায কি দিনকৰ সোহৈ ॥
ৰামু জাই বনু কৰি সুৰ কাজূ। অচল অৱধপুৰ কৰিহহিং ৰাজূ ॥
অমৰ নাগ নৰ ৰাম বাহুবল। সুখ বসিহহিং অপনেং অপনে থল ॥
যহ সব জাগবলিক কহি ৰাখা। দেবি ন হোই মুধা মুনি ভাষা ॥
দো. অস কহি পগ পৰি পেম অতি সিয হিত বিনয সুনাই ॥
সিয সমেত সিযমাতু তব চলী সুআযসু পাই ॥ ২৮৫ ॥
প্ৰিয পৰিজনহি মিলী বৈদেহী। জো জেহি জোগু ভাঁতি তেহি তেহী ॥
তাপস বেষ জানকী দেখী। ভা সবু বিকল বিষাদ বিসেষী ॥
জনক ৰাম গুৰ আযসু পাঈ। চলে থলহি সিয দেখী আঈ ॥
লীন্হি লাই উৰ জনক জানকী। পাহুন পাৱন পেম প্ৰান কী ॥
উৰ উমগেউ অংবুধি অনুৰাগূ। ভযউ ভূপ মনু মনহুঁ পযাগূ ॥
সিয সনেহ বটু বাঢত জোহা। তা পৰ ৰাম পেম সিসু সোহা ॥
চিৰজীৱী মুনি গ্যান বিকল জনু। বূডত লহেউ বাল অৱলংবনু ॥
মোহ মগন মতি নহিং বিদেহ কী। মহিমা সিয ৰঘুবৰ সনেহ কী ॥
দো. সিয পিতু মাতু সনেহ বস বিকল ন সকী সঁভাৰি।
ধৰনিসুতাঁ ধীৰজু ধৰেউ সমউ সুধৰমু বিচাৰি ॥ ২৮৬ ॥
তাপস বেষ জনক সিয দেখী। ভযউ পেমু পৰিতোষু বিসেষী ॥
পুত্ৰি পৱিত্ৰ কিএ কুল দোঊ। সুজস ধৱল জগু কহ সবু কোঊ ॥
জিতি সুৰসৰি কীৰতি সৰি তোৰী। গৱনু কীন্হ বিধি অংড কৰোৰী ॥
গংগ অৱনি থল তীনি বডেৰে। এহিং কিএ সাধু সমাজ ঘনেৰে ॥
পিতু কহ সত্য সনেহঁ সুবানী। সীয সকুচ মহুঁ মনহুঁ সমানী ॥
পুনি পিতু মাতু লীন্হ উৰ লাঈ। সিখ আসিষ হিত দীন্হি সুহাঈ ॥
কহতি ন সীয সকুচি মন মাহীং। ইহাঁ বসব ৰজনীং ভল নাহীং ॥
লখি ৰুখ ৰানি জনাযউ ৰাঊ। হৃদযঁ সৰাহত সীলু সুভাঊ ॥
দো. বাৰ বাৰ মিলি ভেংট সিয বিদা কীন্হ সনমানি।
কহী সময সিৰ ভৰত গতি ৰানি সুবানি সযানি ॥ ২৮৭ ॥
সুনি ভূপাল ভৰত ব্যৱহাৰূ। সোন সুগংধ সুধা সসি সাৰূ ॥
মূদে সজল নযন পুলকে তন। সুজসু সৰাহন লগে মুদিত মন ॥
সাৱধান সুনু সুমুখি সুলোচনি। ভৰত কথা ভৱ বংধ বিমোচনি ॥
ধৰম ৰাজনয ব্ৰহ্মবিচাৰূ। ইহাঁ জথামতি মোৰ প্ৰচাৰূ ॥
সো মতি মোৰি ভৰত মহিমাহী। কহৈ কাহ ছলি ছুঅতি ন ছাঁহী ॥
বিধি গনপতি অহিপতি সিৱ সাৰদ। কবি কোবিদ বুধ বুদ্ধি বিসাৰদ ॥
ভৰত চৰিত কীৰতি কৰতূতী। ধৰম সীল গুন বিমল বিভূতী ॥
সমুঝত সুনত সুখদ সব কাহূ। সুচি সুৰসৰি ৰুচি নিদৰ সুধাহূ ॥
দো. নিৰৱধি গুন নিৰুপম পুৰুষু ভৰতু ভৰত সম জানি।
কহিঅ সুমেৰু কি সেৰ সম কবিকুল মতি সকুচানি ॥ ২৮৮ ॥
অগম সবহি বৰনত বৰবৰনী। জিমি জলহীন মীন গমু ধৰনী ॥
ভৰত অমিত মহিমা সুনু ৰানী। জানহিং ৰামু ন সকহিং বখানী ॥
বৰনি সপ্ৰেম ভৰত অনুভাঊ। তিয জিয কী ৰুচি লখি কহ ৰাঊ ॥
বহুৰহিং লখনু ভৰতু বন জাহীং। সব কৰ ভল সব কে মন মাহীং ॥
দেবি পৰংতু ভৰত ৰঘুবৰ কী। প্ৰীতি প্ৰতীতি জাই নহিং তৰকী ॥
ভৰতু অৱধি সনেহ মমতা কী। জদ্যপি ৰামু সীম সমতা কী ॥
পৰমাৰথ স্ৱাৰথ সুখ সাৰে। ভৰত ন সপনেহুঁ মনহুঁ নিহাৰে ॥
সাধন সিদ্ধ ৰাম পগ নেহূ ॥ মোহি লখি পৰত ভৰত মত এহূ ॥
দো. ভোৰেহুঁ ভৰত ন পেলিহহিং মনসহুঁ ৰাম ৰজাই।
কৰিঅ ন সোচু সনেহ বস কহেউ ভূপ বিলখাই ॥ ২৮৯ ॥
ৰাম ভৰত গুন গনত সপ্ৰীতী। নিসি দংপতিহি পলক সম বীতী ॥
ৰাজ সমাজ প্ৰাত জুগ জাগে। ন্হাই ন্হাই সুৰ পূজন লাগে ॥
গে নহাই গুৰ পহীং ৰঘুৰাঈ। বংদি চৰন বোলে ৰুখ পাঈ ॥
নাথ ভৰতু পুৰজন মহতাৰী। সোক বিকল বনবাস দুখাৰী ॥
সহিত সমাজ ৰাউ মিথিলেসূ। বহুত দিৱস ভএ সহত কলেসূ ॥
উচিত হোই সোই কীজিঅ নাথা। হিত সবহী কৰ ৰৌৰেং হাথা ॥
অস কহি অতি সকুচে ৰঘুৰাঊ। মুনি পুলকে লখি সীলু সুভাঊ ॥
তুম্হ বিনু ৰাম সকল সুখ সাজা। নৰক সৰিস দুহু ৰাজ সমাজা ॥
দো. প্ৰান প্ৰান কে জীৱ কে জিৱ সুখ কে সুখ ৰাম।
তুম্হ তজি তাত সোহাত গৃহ জিন্হহি তিন্হহিং বিধি বাম ॥ ২৯০ ॥
সো সুখু কৰমু ধৰমু জৰি জাঊ। জহঁ ন ৰাম পদ পংকজ ভাঊ ॥
জোগু কুজোগু গ্যানু অগ্যানূ। জহঁ নহিং ৰাম পেম পৰধানূ ॥
তুম্হ বিনু দুখী সুখী তুম্হ তেহীং। তুম্হ জানহু জিয জো জেহি কেহীং ॥
ৰাউৰ আযসু সিৰ সবহী কেং। বিদিত কৃপালহি গতি সব নীকেং ॥
আপু আশ্ৰমহি ধাৰিঅ পাঊ। ভযউ সনেহ সিথিল মুনিৰাঊ ॥
কৰি প্ৰনাম তব ৰামু সিধাএ। ৰিষি ধৰি ধীৰ জনক পহিং আএ ॥
ৰাম বচন গুৰু নৃপহি সুনাএ। সীল সনেহ সুভাযঁ সুহাএ ॥
মহাৰাজ অব কীজিঅ সোঈ। সব কৰ ধৰম সহিত হিত হোঈ।
দো. গ্যান নিধান সুজান সুচি ধৰম ধীৰ নৰপাল।
তুম্হ বিনু অসমংজস সমন কো সমৰথ এহি কাল ॥ ২৯১ ॥
সুনি মুনি বচন জনক অনুৰাগে। লখি গতি গ্যানু বিৰাগু বিৰাগে ॥
সিথিল সনেহঁ গুনত মন মাহীং। আএ ইহাঁ কীন্হ ভল নাহী ॥
ৰামহি ৰাযঁ কহেউ বন জানা। কীন্হ আপু প্ৰিয প্ৰেম প্ৰৱানা ॥
হম অব বন তেং বনহি পঠাঈ। প্ৰমুদিত ফিৰব বিবেক বডাঈ ॥
তাপস মুনি মহিসুৰ সুনি দেখী। ভএ প্ৰেম বস বিকল বিসেষী ॥
সমউ সমুঝি ধৰি ধীৰজু ৰাজা। চলে ভৰত পহিং সহিত সমাজা ॥
ভৰত আই আগেং ভই লীন্হে। অৱসৰ সৰিস সুআসন দীন্হে ॥
তাত ভৰত কহ তেৰহুতি ৰাঊ। তুম্হহি বিদিত ৰঘুবীৰ সুভাঊ ॥
দো. ৰাম সত্যব্ৰত ধৰম ৰত সব কৰ সীলু সনেহু ॥
সংকট সহত সকোচ বস কহিঅ জো আযসু দেহু ॥ ২৯২ ॥
সুনি তন পুলকি নযন ভৰি বাৰী। বোলে ভৰতু ধীৰ ধৰি ভাৰী ॥
প্ৰভু প্ৰিয পূজ্য পিতা সম আপূ। কুলগুৰু সম হিত মায ন বাপূ ॥
কৌসিকাদি মুনি সচিৱ সমাজূ। গ্যান অংবুনিধি আপুনু আজূ ॥
সিসু সেৱক আযসু অনুগামী। জানি মোহি সিখ দেইঅ স্ৱামী ॥
এহিং সমাজ থল বূঝব ৰাউৰ। মৌন মলিন মৈং বোলব বাউৰ ॥
ছোটে বদন কহউঁ বডি বাতা। ছমব তাত লখি বাম বিধাতা ॥
আগম নিগম প্ৰসিদ্ধ পুৰানা। সেৱাধৰমু কঠিন জগু জানা ॥
স্ৱামি ধৰম স্ৱাৰথহি বিৰোধূ। বৈৰু অংধ প্ৰেমহি ন প্ৰবোধূ ॥
দো. ৰাখি ৰাম ৰুখ ধৰমু ব্ৰতু পৰাধীন মোহি জানি।
সব কেং সংমত সৰ্ব হিত কৰিঅ পেমু পহিচানি ॥ ২৯৩ ॥
ভৰত বচন সুনি দেখি সুভাঊ। সহিত সমাজ সৰাহত ৰাঊ ॥
সুগম অগম মৃদু মংজু কঠোৰে। অৰথু অমিত অতি আখৰ থোৰে ॥
জ্যৌ মুখ মুকুৰ মুকুৰু নিজ পানী। গহি ন জাই অস অদভুত বানী ॥
ভূপ ভৰত মুনি সহিত সমাজূ। গে জহঁ বিবুধ কুমুদ দ্ৱিজৰাজূ ॥
সুনি সুধি সোচ বিকল সব লোগা। মনহুঁ মীনগন নৱ জল জোগা ॥
দেৱঁ প্ৰথম কুলগুৰ গতি দেখী। নিৰখি বিদেহ সনেহ বিসেষী ॥
ৰাম ভগতিময ভৰতু নিহাৰে। সুৰ স্ৱাৰথী হহৰি হিযঁ হাৰে ॥
সব কোউ ৰাম পেমময পেখা। ভউ অলেখ সোচ বস লেখা ॥
দো. ৰামু সনেহ সকোচ বস কহ সসোচ সুৰৰাজ।
ৰচহু প্ৰপংচহি পংচ মিলি নাহিং ত ভযউ অকাজু ॥ ২৯৪ ॥
সুৰন্হ সুমিৰি সাৰদা সৰাহী। দেবি দেৱ সৰনাগত পাহী ॥
ফেৰি ভৰত মতি কৰি নিজ মাযা। পালু বিবুধ কুল কৰি ছল ছাযা ॥
বিবুধ বিনয সুনি দেবি সযানী। বোলী সুৰ স্ৱাৰথ জড জানী ॥
মো সন কহহু ভৰত মতি ফেৰূ। লোচন সহস ন সূঝ সুমেৰূ ॥
বিধি হৰি হৰ মাযা বডি ভাৰী। সোউ ন ভৰত মতি সকই নিহাৰী ॥
সো মতি মোহি কহত কৰু ভোৰী। চংদিনি কৰ কি চংডকৰ চোৰী ॥
ভৰত হৃদযঁ সিয ৰাম নিৱাসূ। তহঁ কি তিমিৰ জহঁ তৰনি প্ৰকাসূ ॥
অস কহি সাৰদ গই বিধি লোকা। বিবুধ বিকল নিসি মানহুঁ কোকা ॥
দো. সুৰ স্ৱাৰথী মলীন মন কীন্হ কুমংত্ৰ কুঠাটু ॥
ৰচি প্ৰপংচ মাযা প্ৰবল ভয ভ্ৰম অৰতি উচাটু ॥ ২৯৫ ॥
কৰি কুচালি সোচত সুৰৰাজূ। ভৰত হাথ সবু কাজু অকাজূ ॥
গএ জনকু ৰঘুনাথ সমীপা। সনমানে সব ৰবিকুল দীপা ॥
সময সমাজ ধৰম অবিৰোধা। বোলে তব ৰঘুবংস পুৰোধা ॥
জনক ভৰত সংবাদু সুনাঈ। ভৰত কহাউতি কহী সুহাঈ ॥
তাত ৰাম জস আযসু দেহূ। সো সবু কৰৈ মোৰ মত এহূ ॥
সুনি ৰঘুনাথ জোৰি জুগ পানী। বোলে সত্য সৰল মৃদু বানী ॥
বিদ্যমান আপুনি মিথিলেসূ। মোৰ কহব সব ভাঁতি ভদেসূ ॥
ৰাউৰ ৰায ৰজাযসু হোঈ। ৰাউৰি সপথ সহী সিৰ সোঈ ॥
দো. ৰাম সপথ সুনি মুনি জনকু সকুচে সভা সমেত।
সকল বিলোকত ভৰত মুখু বনই ন উতৰু দেত ॥ ২৯৬ ॥
সভা সকুচ বস ভৰত নিহাৰী। ৰামবংধু ধৰি ধীৰজু ভাৰী ॥
কুসমউ দেখি সনেহু সঁভাৰা। বঢত বিংধি জিমি ঘটজ নিৱাৰা ॥
সোক কনকলোচন মতি ছোনী। হৰী বিমল গুন গন জগজোনী ॥
ভৰত বিবেক বৰাহঁ বিসালা। অনাযাস উধৰী তেহি কালা ॥
কৰি প্ৰনামু সব কহঁ কৰ জোৰে। ৰামু ৰাউ গুৰ সাধু নিহোৰে ॥
ছমব আজু অতি অনুচিত মোৰা। কহউঁ বদন মৃদু বচন কঠোৰা ॥
হিযঁ সুমিৰী সাৰদা সুহাঈ। মানস তেং মুখ পংকজ আঈ ॥
বিমল বিবেক ধৰম নয সালী। ভৰত ভাৰতী মংজু মৰালী ॥
দো. নিৰখি বিবেক বিলোচনন্হি সিথিল সনেহঁ সমাজু।
কৰি প্ৰনামু বোলে ভৰতু সুমিৰি সীয ৰঘুৰাজু ॥ ২৯৭ ॥
প্ৰভু পিতু মাতু সুহ্ৰদ গুৰ স্ৱামী। পূজ্য পৰম হিত অতংৰজামী ॥
সৰল সুসাহিবু সীল নিধানূ। প্ৰনতপাল সৰ্বগ্য সুজানূ ॥
সমৰথ সৰনাগত হিতকাৰী। গুনগাহকু অৱগুন অঘ হাৰী ॥
স্ৱামি গোসাঁইহি সৰিস গোসাঈ। মোহি সমান মৈং সাইঁ দোহাঈ ॥
প্ৰভু পিতু বচন মোহ বস পেলী। আযউঁ ইহাঁ সমাজু সকেলী ॥
জগ ভল পোচ ঊঁচ অৰু নীচূ। অমিঅ অমৰপদ মাহুৰু মীচূ ॥
ৰাম ৰজাই মেট মন মাহীং। দেখা সুনা কতহুঁ কোউ নাহীং ॥
সো মৈং সব বিধি কীন্হি ঢিঠাঈ। প্ৰভু মানী সনেহ সেৱকাঈ ॥
দো. কৃপাঁ ভলাঈ আপনী নাথ কীন্হ ভল মোৰ।
দূষন ভে ভূষন সৰিস সুজসু চাৰু চহু ওৰ ॥ ২৯৮ ॥
ৰাউৰি ৰীতি সুবানি বডাঈ। জগত বিদিত নিগমাগম গাঈ ॥
কূৰ কুটিল খল কুমতি কলংকী। নীচ নিসীল নিৰীস নিসংকী ॥
তেউ সুনি সৰন সামুহেং আএ। সকৃত প্ৰনামু কিহেং অপনাএ ॥
দেখি দোষ কবহুঁ ন উৰ আনে। সুনি গুন সাধু সমাজ বখানে ॥
কো সাহিব সেৱকহি নেৱাজী। আপু সমাজ সাজ সব সাজী ॥
নিজ কৰতূতি ন সমুঝিঅ সপনেং। সেৱক সকুচ সোচু উৰ অপনেং ॥
সো গোসাইঁ নহি দূসৰ কোপী। ভুজা উঠাই কহউঁ পন ৰোপী ॥
পসু নাচত সুক পাঠ প্ৰবীনা। গুন গতি নট পাঠক আধীনা ॥
দো. যোং সুধাৰি সনমানি জন কিএ সাধু সিৰমোৰ।
কো কৃপাল বিনু পালিহৈ বিৰিদাৱলি বৰজোৰ ॥ ২৯৯ ॥
সোক সনেহঁ কি বাল সুভাএঁ। আযউঁ লাই ৰজাযসু বাএঁ ॥
তবহুঁ কৃপাল হেৰি নিজ ওৰা। সবহি ভাঁতি ভল মানেউ মোৰা ॥
দেখেউঁ পায সুমংগল মূলা। জানেউঁ স্ৱামি সহজ অনুকূলা ॥
বডেং সমাজ বিলোকেউঁ ভাগূ। বডীং চূক সাহিব অনুৰাগূ ॥
কৃপা অনুগ্ৰহ অংগু অঘাঈ। কীন্হি কৃপানিধি সব অধিকাঈ ॥
ৰাখা মোৰ দুলাৰ গোসাঈং। অপনেং সীল সুভাযঁ ভলাঈং ॥
নাথ নিপট মৈং কীন্হি ঢিঠাঈ। স্ৱামি সমাজ সকোচ বিহাঈ ॥
অবিনয বিনয জথাৰুচি বানী। ছমিহি দেউ অতি আৰতি জানী ॥
দো. সুহ্ৰদ সুজান সুসাহিবহি বহুত কহব বডি খোৰি।
আযসু দেইঅ দেৱ অব সবই সুধাৰী মোৰি ॥ ৩০০ ॥
প্ৰভু পদ পদুম পৰাগ দোহাঈ। সত্য সুকৃত সুখ সীৱঁ সুহাঈ ॥
সো কৰি কহউঁ হিএ অপনে কী। ৰুচি জাগত সোৱত সপনে কী ॥
সহজ সনেহঁ স্ৱামি সেৱকাঈ। স্ৱাৰথ ছল ফল চাৰি বিহাঈ ॥
অগ্যা সম ন সুসাহিব সেৱা। সো প্ৰসাদু জন পাৱৈ দেৱা ॥
অস কহি প্ৰেম বিবস ভএ ভাৰী। পুলক সৰীৰ বিলোচন বাৰী ॥
প্ৰভু পদ কমল গহে অকুলাঈ। সমউ সনেহু ন সো কহি জাঈ ॥
কৃপাসিংধু সনমানি সুবানী। বৈঠাএ সমীপ গহি পানী ॥
ভৰত বিনয সুনি দেখি সুভাঊ। সিথিল সনেহঁ সভা ৰঘুৰাঊ ॥
ছং. ৰঘুৰাউ সিথিল সনেহঁ সাধু সমাজ মুনি মিথিলা ধনী।
মন মহুঁ সৰাহত ভৰত ভাযপ ভগতি কী মহিমা ঘনী ॥
ভৰতহি প্ৰসংসত বিবুধ বৰষত সুমন মানস মলিন সে।
তুলসী বিকল সব লোগ সুনি সকুচে নিসাগম নলিন সে ॥
সো. দেখি দুখাৰী দীন দুহু সমাজ নৰ নাৰি সব।
মঘৱা মহা মলীন মুএ মাৰি মংগল চহত ॥ ৩০১ ॥
কপট কুচালি সীৱঁ সুৰৰাজূ। পৰ অকাজ প্ৰিয আপন কাজূ ॥
কাক সমান পাকৰিপু ৰীতী। ছলী মলীন কতহুঁ ন প্ৰতীতী ॥
প্ৰথম কুমত কৰি কপটু সঁকেলা। সো উচাটু সব কেং সিৰ মেলা ॥
সুৰমাযাঁ সব লোগ বিমোহে। ৰাম প্ৰেম অতিসয ন বিছোহে ॥
ভয উচাট বস মন থিৰ নাহীং। ছন বন ৰুচি ছন সদন সোহাহীং ॥
দুবিধ মনোগতি প্ৰজা দুখাৰী। সৰিত সিংধু সংগম জনু বাৰী ॥
দুচিত কতহুঁ পৰিতোষু ন লহহীং। এক এক সন মৰমু ন কহহীং ॥
লখি হিযঁ হঁসি কহ কৃপানিধানূ। সৰিস স্ৱান মঘৱান জুবানূ ॥
দো. ভৰতু জনকু মুনিজন সচিৱ সাধু সচেত বিহাই।
লাগি দেৱমাযা সবহি জথাজোগু জনু পাই ॥ ৩০২ ॥
কৃপাসিংধু লখি লোগ দুখাৰে। নিজ সনেহঁ সুৰপতি ছল ভাৰে ॥
সভা ৰাউ গুৰ মহিসুৰ মংত্ৰী। ভৰত ভগতি সব কৈ মতি জংত্ৰী ॥
ৰামহি চিতৱত চিত্ৰ লিখে সে। সকুচত বোলত বচন সিখে সে ॥
ভৰত প্ৰীতি নতি বিনয বডাঈ। সুনত সুখদ বৰনত কঠিনাঈ ॥
জাসু বিলোকি ভগতি লৱলেসূ। প্ৰেম মগন মুনিগন মিথিলেসূ ॥
মহিমা তাসু কহৈ কিমি তুলসী। ভগতি সুভাযঁ সুমতি হিযঁ হুলসী ॥
আপু ছোটি মহিমা বডি জানী। কবিকুল কানি মানি সকুচানী ॥
কহি ন সকতি গুন ৰুচি অধিকাঈ। মতি গতি বাল বচন কী নাঈ ॥
দো. ভৰত বিমল জসু বিমল বিধু সুমতি চকোৰকুমাৰি।
উদিত বিমল জন হৃদয নভ একটক ৰহী নিহাৰি ॥ ৩০৩ ॥
ভৰত সুভাউ ন সুগম নিগমহূঁ। লঘু মতি চাপলতা কবি ছমহূঁ ॥
কহত সুনত সতি ভাউ ভৰত কো। সীয ৰাম পদ হোই ন ৰত কো ॥
সুমিৰত ভৰতহি প্ৰেমু ৰাম কো। জেহি ন সুলভ তেহি সৰিস বাম কো ॥
দেখি দযাল দসা সবহী কী। ৰাম সুজান জানি জন জী কী ॥
ধৰম ধুৰীন ধীৰ নয নাগৰ। সত্য সনেহ সীল সুখ সাগৰ ॥
দেসু কাল লখি সমউ সমাজূ। নীতি প্ৰীতি পালক ৰঘুৰাজূ ॥
বোলে বচন বানি সৰবসু সে। হিত পৰিনাম সুনত সসি ৰসু সে ॥
তাত ভৰত তুম্হ ধৰম ধুৰীনা। লোক বেদ বিদ প্ৰেম প্ৰবীনা ॥
দো. কৰম বচন মানস বিমল তুম্হ সমান তুম্হ তাত।
গুৰ সমাজ লঘু বংধু গুন কুসমযঁ কিমি কহি জাত ॥ ৩০৪ ॥
জানহু তাত তৰনি কুল ৰীতী। সত্যসংধ পিতু কীৰতি প্ৰীতী ॥
সমউ সমাজু লাজ গুৰুজন কী। উদাসীন হিত অনহিত মন কী ॥
তুম্হহি বিদিত সবহী কৰ কৰমূ। আপন মোৰ পৰম হিত ধৰমূ ॥
মোহি সব ভাঁতি ভৰোস তুম্হাৰা। তদপি কহউঁ অৱসৰ অনুসাৰা ॥
তাত তাত বিনু বাত হমাৰী। কেৱল গুৰুকুল কৃপাঁ সঁভাৰী ॥
নতৰু প্ৰজা পৰিজন পৰিৱাৰূ। হমহি সহিত সবু হোত খুআৰূ ॥
জৌং বিনু অৱসৰ অথৱঁ দিনেসূ। জগ কেহি কহহু ন হোই কলেসূ ॥
তস উতপাতু তাত বিধি কীন্হা। মুনি মিথিলেস ৰাখি সবু লীন্হা ॥
দো. ৰাজ কাজ সব লাজ পতি ধৰম ধৰনি ধন ধাম।
গুৰ প্ৰভাউ পালিহি সবহি ভল হোইহি পৰিনাম ॥ ৩০৫ ॥
সহিত সমাজ তুম্হাৰ হমাৰা। ঘৰ বন গুৰ প্ৰসাদ ৰখৱাৰা ॥
মাতু পিতা গুৰ স্ৱামি নিদেসূ। সকল ধৰম ধৰনীধৰ সেসূ ॥
সো তুম্হ কৰহু কৰাৱহু মোহূ। তাত তৰনিকুল পালক হোহূ ॥
সাধক এক সকল সিধি দেনী। কীৰতি সুগতি ভূতিময বেনী ॥
সো বিচাৰি সহি সংকটু ভাৰী। কৰহু প্ৰজা পৰিৱাৰু সুখাৰী ॥
বাঁটী বিপতি সবহিং মোহি ভাঈ। তুম্হহি অৱধি ভৰি বডি কঠিনাঈ ॥
জানি তুম্হহি মৃদু কহউঁ কঠোৰা। কুসমযঁ তাত ন অনুচিত মোৰা ॥
হোহিং কুঠাযঁ সুবংধু সুহাএ। ওডিঅহিং হাথ অসনিহু কে ঘাএ ॥
দো. সেৱক কৰ পদ নযন সে মুখ সো সাহিবু হোই।
তুলসী প্ৰীতি কি ৰীতি সুনি সুকবি সৰাহহিং সোই ॥ ৩০৬ ॥
সভা সকল সুনি ৰঘুবৰ বানী। প্ৰেম পযোধি অমিঅ জনু সানী ॥
সিথিল সমাজ সনেহ সমাধী। দেখি দসা চুপ সাৰদ সাধী ॥
ভৰতহি ভযউ পৰম সংতোষূ। সনমুখ স্ৱামি বিমুখ দুখ দোষূ ॥
মুখ প্ৰসন্ন মন মিটা বিষাদূ। ভা জনু গূঁগেহি গিৰা প্ৰসাদূ ॥
কীন্হ সপ্ৰেম প্ৰনামু বহোৰী। বোলে পানি পংকৰুহ জোৰী ॥
নাথ ভযউ সুখু সাথ গএ কো। লহেউঁ লাহু জগ জনমু ভএ কো ॥
অব কৃপাল জস আযসু হোঈ। কৰৌং সীস ধৰি সাদৰ সোঈ ॥
সো অৱলংব দেৱ মোহি দেঈ। অৱধি পাৰু পাৱৌং জেহি সেঈ ॥
দো. দেৱ দেৱ অভিষেক হিত গুৰ অনুসাসনু পাই।
আনেউঁ সব তীৰথ সলিলু তেহি কহঁ কাহ ৰজাই ॥ ৩০৭ ॥
একু মনোৰথু বড মন মাহীং। সভযঁ সকোচ জাত কহি নাহীং ॥
কহহু তাত প্ৰভু আযসু পাঈ। বোলে বানি সনেহ সুহাঈ ॥
চিত্ৰকূট সুচি থল তীৰথ বন। খগ মৃগ সৰ সৰি নিৰ্ঝৰ গিৰিগন ॥
প্ৰভু পদ অংকিত অৱনি বিসেষী। আযসু হোই ত আৱৌং দেখী ॥
অৱসি অত্ৰি আযসু সিৰ ধৰহূ। তাত বিগতভয কানন চৰহূ ॥
মুনি প্ৰসাদ বনু মংগল দাতা। পাৱন পৰম সুহাৱন ভ্ৰাতা ॥
ৰিষিনাযকু জহঁ আযসু দেহীং। ৰাখেহু তীৰথ জলু থল তেহীং ॥
সুনি প্ৰভু বচন ভৰত সুখ পাৱা। মুনি পদ কমল মুদিত সিৰু নাৱা ॥
দো. ভৰত ৰাম সংবাদু সুনি সকল সুমংগল মূল।
সুৰ স্ৱাৰথী সৰাহি কুল বৰষত সুৰতৰু ফূল ॥ ৩০৮ ॥
ধন্য ভৰত জয ৰাম গোসাঈং। কহত দেৱ হৰষত বৰিআঈ।
মুনি মিথিলেস সভাঁ সব কাহূ। ভৰত বচন সুনি ভযউ উছাহূ ॥
ভৰত ৰাম গুন গ্ৰাম সনেহূ। পুলকি প্ৰসংসত ৰাউ বিদেহূ ॥
সেৱক স্ৱামি সুভাউ সুহাৱন। নেমু পেমু অতি পাৱন পাৱন ॥
মতি অনুসাৰ সৰাহন লাগে। সচিৱ সভাসদ সব অনুৰাগে ॥
সুনি সুনি ৰাম ভৰত সংবাদূ। দুহু সমাজ হিযঁ হৰষু বিষাদূ ॥
ৰাম মাতু দুখু সুখু সম জানী। কহি গুন ৰাম প্ৰবোধীং ৰানী ॥
এক কহহিং ৰঘুবীৰ বডাঈ। এক সৰাহত ভৰত ভলাঈ ॥
দো. অত্ৰি কহেউ তব ভৰত সন সৈল সমীপ সুকূপ।
ৰাখিঅ তীৰথ তোয তহঁ পাৱন অমিঅ অনূপ ॥ ৩০৯ ॥
ভৰত অত্ৰি অনুসাসন পাঈ। জল ভাজন সব দিএ চলাঈ ॥
সানুজ আপু অত্ৰি মুনি সাধূ। সহিত গএ জহঁ কূপ অগাধূ ॥
পাৱন পাথ পুন্যথল ৰাখা। প্ৰমুদিত প্ৰেম অত্ৰি অস ভাষা ॥
তাত অনাদি সিদ্ধ থল এহূ। লোপেউ কাল বিদিত নহিং কেহূ ॥
তব সেৱকন্হ সৰস থলু দেখা। কিন্হ সুজল হিত কূপ বিসেষা ॥
বিধি বস ভযউ বিস্ৱ উপকাৰূ। সুগম অগম অতি ধৰম বিচাৰূ ॥
ভৰতকূপ অব কহিহহিং লোগা। অতি পাৱন তীৰথ জল জোগা ॥
প্ৰেম সনেম নিমজ্জত প্ৰানী। হোইহহিং বিমল কৰম মন বানী ॥
দো. কহত কূপ মহিমা সকল গএ জহাঁ ৰঘুৰাউ।
অত্ৰি সুনাযউ ৰঘুবৰহি তীৰথ পুন্য প্ৰভাউ ॥ ৩১০ ॥
কহত ধৰম ইতিহাস সপ্ৰীতী। ভযউ ভোৰু নিসি সো সুখ বীতী ॥
নিত্য নিবাহি ভৰত দোউ ভাঈ। ৰাম অত্ৰি গুৰ আযসু পাঈ ॥
সহিত সমাজ সাজ সব সাদেং। চলে ৰাম বন অটন পযাদেং ॥
কোমল চৰন চলত বিনু পনহীং। ভই মৃদু ভূমি সকুচি মন মনহীং ॥
কুস কংটক কাঁকৰীং কুৰাঈং। কটুক কঠোৰ কুবস্তু দুৰাঈং ॥
মহি মংজুল মৃদু মাৰগ কীন্হে। বহত সমীৰ ত্ৰিবিধ সুখ লীন্হে ॥
সুমন বৰষি সুৰ ঘন কৰি ছাহীং। বিটপ ফূলি ফলি তৃন মৃদুতাহীং ॥
মৃগ বিলোকি খগ বোলি সুবানী। সেৱহিং সকল ৰাম প্ৰিয জানী ॥
দো. সুলভ সিদ্ধি সব প্ৰাকৃতহু ৰাম কহত জমুহাত।
ৰাম প্ৰান প্ৰিয ভৰত কহুঁ যহ ন হোই বডি বাত ॥ ৩১১ ॥
এহি বিধি ভৰতু ফিৰত বন মাহীং। নেমু প্ৰেমু লখি মুনি সকুচাহীং ॥
পুন্য জলাশ্ৰয ভূমি বিভাগা। খগ মৃগ তৰু তৃন গিৰি বন বাগা ॥
চাৰু বিচিত্ৰ পবিত্ৰ বিসেষী। বূঝত ভৰতু দিব্য সব দেখী ॥
সুনি মন মুদিত কহত ৰিষিৰাঊ। হেতু নাম গুন পুন্য প্ৰভাঊ ॥
কতহুঁ নিমজ্জন কতহুঁ প্ৰনামা। কতহুঁ বিলোকত মন অভিৰামা ॥
কতহুঁ বৈঠি মুনি আযসু পাঈ। সুমিৰত সীয সহিত দোউ ভাঈ ॥
দেখি সুভাউ সনেহু সুসেৱা। দেহিং অসীস মুদিত বনদেৱা ॥
ফিৰহিং গএঁ দিনু পহৰ অঢাঈ। প্ৰভু পদ কমল বিলোকহিং আঈ ॥
দো. দেখে থল তীৰথ সকল ভৰত পাঁচ দিন মাঝ।
কহত সুনত হৰি হৰ সুজসু গযউ দিৱসু ভই সাঁঝ ॥ ৩১২ ॥
ভোৰ ন্হাই সবু জুৰা সমাজূ। ভৰত ভূমিসুৰ তেৰহুতি ৰাজূ ॥
ভল দিন আজু জানি মন মাহীং। ৰামু কৃপাল কহত সকুচাহীং ॥
গুৰ নৃপ ভৰত সভা অৱলোকী। সকুচি ৰাম ফিৰি অৱনি বিলোকী ॥
সীল সৰাহি সভা সব সোচী। কহুঁ ন ৰাম সম স্ৱামি সঁকোচী ॥
ভৰত সুজান ৰাম ৰুখ দেখী। উঠি সপ্ৰেম ধৰি ধীৰ বিসেষী ॥
কৰি দংডৱত কহত কৰ জোৰী। ৰাখীং নাথ সকল ৰুচি মোৰী ॥
মোহি লগি সহেউ সবহিং সংতাপূ। বহুত ভাঁতি দুখু পাৱা আপূ ॥
অব গোসাইঁ মোহি দেউ ৰজাঈ। সেৱৌং অৱধ অৱধি ভৰি জাঈ ॥
দো. জেহিং উপায পুনি পায জনু দেখৈ দীনদযাল।
সো সিখ দেইঅ অৱধি লগি কোসলপাল কৃপাল ॥ ৩১৩ ॥
পুৰজন পৰিজন প্ৰজা গোসাঈ। সব সুচি সৰস সনেহঁ সগাঈ ॥
ৰাউৰ বদি ভল ভৱ দুখ দাহূ। প্ৰভু বিনু বাদি পৰম পদ লাহূ ॥
স্ৱামি সুজানু জানি সব হী কী। ৰুচি লালসা ৰহনি জন জী কী ॥
প্ৰনতপালু পালিহি সব কাহূ। দেউ দুহূ দিসি ওৰ নিবাহূ ॥
অস মোহি সব বিধি ভূৰি ভৰোসো। কিএঁ বিচাৰু ন সোচু খৰো সো ॥
আৰতি মোৰ নাথ কৰ ছোহূ। দুহুঁ মিলি কীন্হ ঢীঠু হঠি মোহূ ॥
যহ বড দোষু দূৰি কৰি স্ৱামী। তজি সকোচ সিখইঅ অনুগামী ॥
ভৰত বিনয সুনি সবহিং প্ৰসংসী। খীৰ নীৰ বিবৰন গতি হংসী ॥
দো. দীনবংধু সুনি বংধু কে বচন দীন ছলহীন।
দেস কাল অৱসৰ সৰিস বোলে ৰামু প্ৰবীন ॥ ৩১৪ ॥
তাত তুম্হাৰি মোৰি পৰিজন কী। চিংতা গুৰহি নৃপহি ঘৰ বন কী ॥
মাথে পৰ গুৰ মুনি মিথিলেসূ। হমহি তুম্হহি সপনেহুঁ ন কলেসূ ॥
মোৰ তুম্হাৰ পৰম পুৰুষাৰথু। স্ৱাৰথু সুজসু ধৰমু পৰমাৰথু ॥
পিতু আযসু পালিহিং দুহু ভাঈ। লোক বেদ ভল ভূপ ভলাঈ ॥
গুৰ পিতু মাতু স্ৱামি সিখ পালেং। চলেহুঁ কুমগ পগ পৰহিং ন খালেং ॥
অস বিচাৰি সব সোচ বিহাঈ। পালহু অৱধ অৱধি ভৰি জাঈ ॥
দেসু কোসু পৰিজন পৰিৱাৰূ। গুৰ পদ ৰজহিং লাগ ছৰুভাৰূ ॥
তুম্হ মুনি মাতু সচিৱ সিখ মানী। পালেহু পুহুমি প্ৰজা ৰজধানী ॥
দো. মুখিআ মুখু সো চাহিঐ খান পান কহুঁ এক।
পালই পোষই সকল অঁগ তুলসী সহিত বিবেক ॥ ৩১৫ ॥
ৰাজধৰম সৰবসু এতনোঈ। জিমি মন মাহঁ মনোৰথ গোঈ ॥
বংধু প্ৰবোধু কীন্হ বহু ভাঁতী। বিনু অধাৰ মন তোষু ন সাঁতী ॥
ভৰত সীল গুৰ সচিৱ সমাজূ। সকুচ সনেহ বিবস ৰঘুৰাজূ ॥
প্ৰভু কৰি কৃপা পাঁৱৰীং দীন্হীং। সাদৰ ভৰত সীস ধৰি লীন্হীং ॥
চৰনপীঠ কৰুনানিধান কে। জনু জুগ জামিক প্ৰজা প্ৰান কে ॥
সংপুট ভৰত সনেহ ৰতন কে। আখৰ জুগ জুন জীৱ জতন কে ॥
কুল কপাট কৰ কুসল কৰম কে। বিমল নযন সেৱা সুধৰম কে ॥
ভৰত মুদিত অৱলংব লহে তেং। অস সুখ জস সিয ৰামু ৰহে তেং ॥
দো. মাগেউ বিদা প্ৰনামু কৰি ৰাম লিএ উৰ লাই।
লোগ উচাটে অমৰপতি কুটিল কুঅৱসৰু পাই ॥ ৩১৬ ॥
সো কুচালি সব কহঁ ভই নীকী। অৱধি আস সম জীৱনি জী কী ॥
নতৰু লখন সিয সম বিযোগা। হহৰি মৰত সব লোগ কুৰোগা ॥
ৰামকৃপাঁ অৱৰেব সুধাৰী। বিবুধ ধাৰি ভই গুনদ গোহাৰী ॥
ভেংটত ভুজ ভৰি ভাই ভৰত সো। ৰাম প্ৰেম ৰসু কহি ন পৰত সো ॥
তন মন বচন উমগ অনুৰাগা। ধীৰ ধুৰংধৰ ধীৰজু ত্যাগা ॥
বাৰিজ লোচন মোচত বাৰী। দেখি দসা সুৰ সভা দুখাৰী ॥
মুনিগন গুৰ ধুৰ ধীৰ জনক সে। গ্যান অনল মন কসেং কনক সে ॥
জে বিৰংচি নিৰলেপ উপাএ। পদুম পত্ৰ জিমি জগ জল জাএ ॥
দো. তেউ বিলোকি ৰঘুবৰ ভৰত প্ৰীতি অনূপ অপাৰ।
ভএ মগন মন তন বচন সহিত বিৰাগ বিচাৰ ॥ ৩১৭ ॥
জহাঁ জনক গুৰ মতি ভোৰী। প্ৰাকৃত প্ৰীতি কহত বডি খোৰী ॥
বৰনত ৰঘুবৰ ভৰত বিযোগূ। সুনি কঠোৰ কবি জানিহি লোগূ ॥
সো সকোচ ৰসু অকথ সুবানী। সমউ সনেহু সুমিৰি সকুচানী ॥
ভেংটি ভৰত ৰঘুবৰ সমুঝাএ। পুনি ৰিপুদৱনু হৰষি হিযঁ লাএ ॥
সেৱক সচিৱ ভৰত ৰুখ পাঈ। নিজ নিজ কাজ লগে সব জাঈ ॥
সুনি দাৰুন দুখু দুহূঁ সমাজা। লগে চলন কে সাজন সাজা ॥
প্ৰভু পদ পদুম বংদি দোউ ভাঈ। চলে সীস ধৰি ৰাম ৰজাঈ ॥
মুনি তাপস বনদেৱ নিহোৰী। সব সনমানি বহোৰি বহোৰী ॥
দো. লখনহি ভেংটি প্ৰনামু কৰি সিৰ ধৰি সিয পদ ধূৰি।
চলে সপ্ৰেম অসীস সুনি সকল সুমংগল মূৰি ॥ ৩১৮ ॥
সানুজ ৰাম নৃপহি সিৰ নাঈ। কীন্হি বহুত বিধি বিনয বডাঈ ॥
দেৱ দযা বস বড দুখু পাযউ। সহিত সমাজ কাননহিং আযউ ॥
পুৰ পগু ধাৰিঅ দেই অসীসা। কীন্হ ধীৰ ধৰি গৱনু মহীসা ॥
মুনি মহিদেৱ সাধু সনমানে। বিদা কিএ হৰি হৰ সম জানে ॥
সাসু সমীপ গএ দোউ ভাঈ। ফিৰে বংদি পগ আসিষ পাঈ ॥
কৌসিক বামদেৱ জাবালী। পুৰজন পৰিজন সচিৱ সুচালী ॥
জথা জোগু কৰি বিনয প্ৰনামা। বিদা কিএ সব সানুজ ৰামা ॥
নাৰি পুৰুষ লঘু মধ্য বডেৰে। সব সনমানি কৃপানিধি ফেৰে ॥
দো. ভৰত মাতু পদ বংদি প্ৰভু সুচি সনেহঁ মিলি ভেংটি।
বিদা কীন্হ সজি পালকী সকুচ সোচ সব মেটি ॥ ৩১৯ ॥
পৰিজন মাতু পিতহি মিলি সীতা। ফিৰী প্ৰানপ্ৰিয প্ৰেম পুনীতা ॥
কৰি প্ৰনামু ভেংটী সব সাসূ। প্ৰীতি কহত কবি হিযঁ ন হুলাসূ ॥
সুনি সিখ অভিমত আসিষ পাঈ। ৰহী সীয দুহু প্ৰীতি সমাঈ ॥
ৰঘুপতি পটু পালকীং মগাঈং। কৰি প্ৰবোধু সব মাতু চঢাঈ ॥
বাৰ বাৰ হিলি মিলি দুহু ভাঈ। সম সনেহঁ জননী পহুঁচাঈ ॥
সাজি বাজি গজ বাহন নানা। ভৰত ভূপ দল কীন্হ পযানা ॥
হৃদযঁ ৰামু সিয লখন সমেতা। চলে জাহিং সব লোগ অচেতা ॥
বসহ বাজি গজ পসু হিযঁ হাৰেং। চলে জাহিং পৰবস মন মাৰেং ॥
দো. গুৰ গুৰতিয পদ বংদি প্ৰভু সীতা লখন সমেত।
ফিৰে হৰষ বিসময সহিত আএ পৰন নিকেত ॥ ৩২০ ॥
বিদা কীন্হ সনমানি নিষাদূ। চলেউ হৃদযঁ বড বিৰহ বিষাদূ ॥
কোল কিৰাত ভিল্ল বনচাৰী। ফেৰে ফিৰে জোহাৰি জোহাৰী ॥
প্ৰভু সিয লখন বৈঠি বট ছাহীং। প্ৰিয পৰিজন বিযোগ বিলখাহীং ॥
ভৰত সনেহ সুভাউ সুবানী। প্ৰিযা অনুজ সন কহত বখানী ॥
প্ৰীতি প্ৰতীতি বচন মন কৰনী। শ্ৰীমুখ ৰাম প্ৰেম বস বৰনী ॥
তেহি অৱসৰ খগ মৃগ জল মীনা। চিত্ৰকূট চৰ অচৰ মলীনা ॥
বিবুধ বিলোকি দসা ৰঘুবৰ কী। বৰষি সুমন কহি গতি ঘৰ ঘৰ কী ॥
প্ৰভু প্ৰনামু কৰি দীন্হ ভৰোসো। চলে মুদিত মন ডৰ ন খৰো সো ॥
দো. সানুজ সীয সমেত প্ৰভু ৰাজত পৰন কুটীৰ।
ভগতি গ্যানু বৈৰাগ্য জনু সোহত ধৰেং সৰীৰ ॥ ৩২১ ॥
মুনি মহিসুৰ গুৰ ভৰত ভুআলূ। ৰাম বিৰহঁ সবু সাজু বিহালূ ॥
প্ৰভু গুন গ্ৰাম গনত মন মাহীং। সব চুপচাপ চলে মগ জাহীং ॥
জমুনা উতৰি পাৰ সবু ভযঊ। সো বাসৰু বিনু ভোজন গযঊ ॥
উতৰি দেৱসৰি দূসৰ বাসূ। ৰামসখাঁ সব কীন্হ সুপাসূ ॥
সঈ উতৰি গোমতীং নহাএ। চৌথেং দিৱস অৱধপুৰ আএ।
জনকু ৰহে পুৰ বাসৰ চাৰী। ৰাজ কাজ সব সাজ সঁভাৰী ॥
সৌংপি সচিৱ গুৰ ভৰতহি ৰাজূ। তেৰহুতি চলে সাজি সবু সাজূ ॥
নগৰ নাৰি নৰ গুৰ সিখ মানী। বসে সুখেন ৰাম ৰজধানী ॥
দো. ৰাম দৰস লগি লোগ সব কৰত নেম উপবাস।
তজি তজি ভূষন ভোগ সুখ জিঅত অৱধি কীং আস ॥ ৩২২ ॥
সচিৱ সুসেৱক ভৰত প্ৰবোধে। নিজ নিজ কাজ পাই পাই সিখ ওধে ॥
পুনি সিখ দীন্হ বোলি লঘু ভাঈ। সৌংপী সকল মাতু সেৱকাঈ ॥
ভূসুৰ বোলি ভৰত কৰ জোৰে। কৰি প্ৰনাম বয বিনয নিহোৰে ॥
ঊঁচ নীচ কাৰজু ভল পোচূ। আযসু দেব ন কৰব সঁকোচূ ॥
পৰিজন পুৰজন প্ৰজা বোলাএ। সমাধানু কৰি সুবস বসাএ ॥
সানুজ গে গুৰ গেহঁ বহোৰী। কৰি দংডৱত কহত কৰ জোৰী ॥
আযসু হোই ত ৰহৌং সনেমা। বোলে মুনি তন পুলকি সপেমা ॥
সমুঝৱ কহব কৰব তুম্হ জোঈ। ধৰম সাৰু জগ হোইহি সোঈ ॥
দো. সুনি সিখ পাই অসীস বডি গনক বোলি দিনু সাধি।
সিংঘাসন প্ৰভু পাদুকা বৈঠাৰে নিৰুপাধি ॥ ৩২৩ ॥
ৰাম মাতু গুৰ পদ সিৰু নাঈ। প্ৰভু পদ পীঠ ৰজাযসু পাঈ ॥
নংদিগাৱঁ কৰি পৰন কুটীৰা। কীন্হ নিৱাসু ধৰম ধুৰ ধীৰা ॥
জটাজূট সিৰ মুনিপট ধাৰী। মহি খনি কুস সাঁথৰী সঁৱাৰী ॥
অসন বসন বাসন ব্ৰত নেমা। কৰত কঠিন ৰিষিধৰম সপ্ৰেমা ॥
ভূষন বসন ভোগ সুখ ভূৰী। মন তন বচন তজে তিন তূৰী ॥
অৱধ ৰাজু সুৰ ৰাজু সিহাঈ। দসৰথ ধনু সুনি ধনদু লজাঈ ॥
তেহিং পুৰ বসত ভৰত বিনু ৰাগা। চংচৰীক জিমি চংপক বাগা ॥
ৰমা বিলাসু ৰাম অনুৰাগী। তজত বমন জিমি জন বডভাগী ॥
দো. ৰাম পেম ভাজন ভৰতু বডে ন এহিং কৰতূতি।
চাতক হংস সৰাহিঅত টেংক বিবেক বিভূতি ॥ ৩২৪ ॥
দেহ দিনহুঁ দিন দূবৰি হোঈ। ঘটই তেজু বলু মুখছবি সোঈ ॥
নিত নৱ ৰাম প্ৰেম পনু পীনা। বঢত ধৰম দলু মনু ন মলীনা ॥
জিমি জলু নিঘটত সৰদ প্ৰকাসে। বিলসত বেতস বনজ বিকাসে ॥
সম দম সংজম নিযম উপাসা। নখত ভৰত হিয বিমল অকাসা ॥
ধ্ৰুৱ বিস্ৱাস অৱধি ৰাকা সী। স্ৱামি সুৰতি সুৰবীথি বিকাসী ॥
ৰাম পেম বিধু অচল অদোষা। সহিত সমাজ সোহ নিত চোখা ॥
ভৰত ৰহনি সমুঝনি কৰতূতী। ভগতি বিৰতি গুন বিমল বিভূতী ॥
বৰনত সকল সুকচি সকুচাহীং। সেস গনেস গিৰা গমু নাহীং ॥
দো. নিত পূজত প্ৰভু পাঁৱৰী প্ৰীতি ন হৃদযঁ সমাতি ॥
মাগি মাগি আযসু কৰত ৰাজ কাজ বহু ভাঁতি ॥ ৩২৫ ॥
পুলক গাত হিযঁ সিয ৰঘুবীৰূ। জীহ নামু জপ লোচন নীৰূ ॥
লখন ৰাম সিয কানন বসহীং। ভৰতু ভৱন বসি তপ তনু কসহীং ॥
দোউ দিসি সমুঝি কহত সবু লোগূ। সব বিধি ভৰত সৰাহন জোগূ ॥
সুনি ব্ৰত নেম সাধু সকুচাহীং। দেখি দসা মুনিৰাজ লজাহীং ॥
পৰম পুনীত ভৰত আচৰনূ। মধুৰ মংজু মুদ মংগল কৰনূ ॥
হৰন কঠিন কলি কলুষ কলেসূ। মহামোহ নিসি দলন দিনেসূ ॥
পাপ পুংজ কুংজৰ মৃগৰাজূ। সমন সকল সংতাপ সমাজূ।
জন ৰংজন ভংজন ভৱ ভাৰূ। ৰাম সনেহ সুধাকৰ সাৰূ ॥
ছং. সিয ৰাম প্ৰেম পিযূষ পূৰন হোত জনমু ন ভৰত কো।
মুনি মন অগম জম নিযম সম দম বিষম ব্ৰত আচৰত কো ॥
দুখ দাহ দাৰিদ দংভ দূষন সুজস মিস অপহৰত কো।
কলিকাল তুলসী সে সঠন্হি হঠি ৰাম সনমুখ কৰত কো ॥
সো. ভৰত চৰিত কৰি নেমু তুলসী জো সাদৰ সুনহিং।
সীয ৰাম পদ পেমু অৱসি হোই ভৱ ৰস বিৰতি ॥ ৩২৬ ॥
ইতি শ্ৰীমদ্ৰামচৰিতমানসে সকলকলিকলুষৱিধ্ৱংসনে
দ্ৱিতীযঃ সোপানঃ সমাপ্তঃ।
(অযোধ্যাকাণ্ড সমাপ্ত)