শ্ৰীজানকীৱল্লভো ৱিজযতে
শ্ৰীৰামচৰিতমানস
পঞ্চম সোপান
সুন্দৰকাণ্ড
শ্লোক
শান্তং শাশ্ৱতমপ্ৰমেযমনঘং নিৰ্ৱাণশান্তিপ্ৰদং
ব্ৰহ্মাশম্ভুফণীন্দ্ৰসেৱ্যমনিশং ৱেদান্তৱেদ্যং ৱিভুম্ ।
ৰামাখ্যং জগদীশ্ৱৰং সুৰগুৰুং মাযামনুষ্যং হৰিং
ৱন্দেঽহং কৰুণাকৰং ৰঘুৱৰং ভূপালচূডামণিম্ ॥ ১ ॥
নান্যা স্পৃহা ৰঘুপতে হৃদযেঽস্মদীযে
সত্যং ৱদামি চ ভৱানখিলান্তৰাত্মা।
ভক্তিং প্ৰযচ্ছ ৰঘুপুঙ্গৱ নিৰ্ভৰাং মে
কামাদিদোষৰহিতং কুৰু মানসং চ ॥ ২ ॥
অতুলিতবলধামং হেমশৈলাভদেহং
দনুজৱনকৃশানুং জ্ঞানিনামগ্ৰগণ্যম্।
সকলগুণনিধানং ৱানৰাণামধীশং
ৰঘুপতিপ্ৰিযভক্তং ৱাতজাতং নমামি ॥ ৩ ॥
জামৱংত কে বচন সুহাএ। সুনি হনুমংত হৃদয অতি ভাএ ॥
তব লগি মোহি পৰিখেহু তুম্হ ভাঈ। সহি দুখ কংদ মূল ফল খাঈ ॥
জব লগি আৱৌং সীতহি দেখী। হোইহি কাজু মোহি হৰষ বিসেষী ॥
যহ কহি নাই সবন্হি কহুঁ মাথা। চলেউ হৰষি হিযঁ ধৰি ৰঘুনাথা ॥
সিংধু তীৰ এক ভূধৰ সুংদৰ। কৌতুক কূদি চঢেউ তা ঊপৰ ॥
বাৰ বাৰ ৰঘুবীৰ সঁভাৰী। তৰকেউ পৱনতনয বল ভাৰী ॥
জেহিং গিৰি চৰন দেই হনুমংতা। চলেউ সো গা পাতাল তুৰংতা ॥
জিমি অমোঘ ৰঘুপতি কৰ বানা। এহী ভাঁতি চলেউ হনুমানা ॥
জলনিধি ৰঘুপতি দূত বিচাৰী। তৈং মৈনাক হোহি শ্ৰমহাৰী ॥
দো. হনূমান তেহি পৰসা কৰ পুনি কীন্হ প্ৰনাম।
ৰাম কাজু কীন্হেং বিনু মোহি কহাঁ বিশ্ৰাম ॥ ১ ॥
জাত পৱনসুত দেৱন্হ দেখা। জানৈং কহুঁ বল বুদ্ধি বিসেষা ॥
সুৰসা নাম অহিন্হ কৈ মাতা। পঠইন্হি আই কহী তেহিং বাতা ॥
আজু সুৰন্হ মোহি দীন্হ অহাৰা। সুনত বচন কহ পৱনকুমাৰা ॥
ৰাম কাজু কৰি ফিৰি মৈং আৱৌং। সীতা কই সুধি প্ৰভুহি সুনাৱৌং ॥
তব তৱ বদন পৈঠিহউঁ আঈ। সত্য কহউঁ মোহি জান দে মাঈ ॥
কবনেহুঁ জতন দেই নহিং জানা। গ্ৰসসি ন মোহি কহেউ হনুমানা ॥
জোজন ভৰি তেহিং বদনু পসাৰা। কপি তনু কীন্হ দুগুন বিস্তাৰা ॥
সোৰহ জোজন মুখ তেহিং ঠযঊ। তুৰত পৱনসুত বত্তিস ভযঊ ॥
জস জস সুৰসা বদনু বঢাৱা। তাসু দূন কপি ৰূপ দেখাৱা ॥
সত জোজন তেহিং আনন কীন্হা। অতি লঘু ৰূপ পৱনসুত লীন্হা ॥
বদন পইঠি পুনি বাহেৰ আৱা। মাগা বিদা তাহি সিৰু নাৱা ॥
মোহি সুৰন্হ জেহি লাগি পঠাৱা। বুধি বল মৰমু তোৰ মৈ পাৱা ॥
দো. ৰাম কাজু সবু কৰিহহু তুম্হ বল বুদ্ধি নিধান।
আসিষ দেহ গঈ সো হৰষি চলেউ হনুমান ॥ ২ ॥
নিসিচৰি এক সিংধু মহুঁ ৰহঈ। কৰি মাযা নভু কে খগ গহঈ ॥
জীৱ জংতু জে গগন উডাহীং। জল বিলোকি তিন্হ কৈ পৰিছাহীং ॥
গহই ছাহঁ সক সো ন উডাঈ। এহি বিধি সদা গগনচৰ খাঈ ॥
সোই ছল হনূমান কহঁ কীন্হা। তাসু কপটু কপি তুৰতহিং চীন্হা ॥
তাহি মাৰি মাৰুতসুত বীৰা। বাৰিধি পাৰ গযউ মতিধীৰা ॥
তহাঁ জাই দেখী বন সোভা। গুংজত চংচৰীক মধু লোভা ॥
নানা তৰু ফল ফূল সুহাএ। খগ মৃগ বৃংদ দেখি মন ভাএ ॥
সৈল বিসাল দেখি এক আগেং। তা পৰ ধাই চঢেউ ভয ত্যাগেং ॥
উমা ন কছু কপি কৈ অধিকাঈ। প্ৰভু প্ৰতাপ জো কালহি খাঈ ॥
গিৰি পৰ চঢি লংকা তেহিং দেখী। কহি ন জাই অতি দুৰ্গ বিসেষী ॥
অতি উতংগ জলনিধি চহু পাসা। কনক কোট কৰ পৰম প্ৰকাসা ॥
ছং=কনক কোট বিচিত্ৰ মনি কৃত সুংদৰাযতনা ঘনা।
চউহট্ট হট্ট সুবট্ট বীথীং চাৰু পুৰ বহু বিধি বনা ॥
গজ বাজি খচ্চৰ নিকৰ পদচৰ ৰথ বৰূথিন্হ কো গনৈ ॥
বহুৰূপ নিসিচৰ জূথ অতিবল সেন বৰনত নহিং বনৈ ॥ ১ ॥
বন বাগ উপবন বাটিকা সৰ কূপ বাপীং সোহহীং।
নৰ নাগ সুৰ গংধৰ্ব কন্যা ৰূপ মুনি মন মোহহীং ॥
কহুঁ মাল দেহ বিসাল সৈল সমান অতিবল গৰ্জহীং।
নানা অখাৰেন্হ ভিৰহিং বহু বিধি এক একন্হ তৰ্জহীং ॥ ২ ॥
কৰি জতন ভট কোটিন্হ বিকট তন নগৰ চহুঁ দিসি ৰচ্ছহীং।
কহুঁ মহিষ মানষু ধেনু খৰ অজ খল নিসাচৰ ভচ্ছহীং ॥
এহি লাগি তুলসীদাস ইন্হ কী কথা কছু এক হৈ কহী।
ৰঘুবীৰ সৰ তীৰথ সৰীৰন্হি ত্যাগি গতি পৈহহিং সহী ॥ ৩ ॥
দো. পুৰ ৰখৱাৰে দেখি বহু কপি মন কীন্হ বিচাৰ।
অতি লঘু ৰূপ ধৰৌং নিসি নগৰ কৰৌং পইসাৰ ॥ ৩ ॥
মসক সমান ৰূপ কপি ধৰী। লংকহি চলেউ সুমিৰি নৰহৰী ॥
নাম লংকিনী এক নিসিচৰী। সো কহ চলেসি মোহি নিংদৰী ॥
জানেহি নহীং মৰমু সঠ মোৰা। মোৰ অহাৰ জহাঁ লগি চোৰা ॥
মুঠিকা এক মহা কপি হনী। ৰুধিৰ বমত ধৰনীং ঢনমনী ॥
পুনি সংভাৰি উঠি সো লংকা। জোৰি পানি কৰ বিনয সংসকা ॥
জব ৰাৱনহি ব্ৰহ্ম বৰ দীন্হা। চলত বিৰংচি কহা মোহি চীন্হা ॥
বিকল হোসি তৈং কপি কেং মাৰে। তব জানেসু নিসিচৰ সংঘাৰে ॥
তাত মোৰ অতি পুন্য বহূতা। দেখেউঁ নযন ৰাম কৰ দূতা ॥
দো. তাত স্ৱৰ্গ অপবৰ্গ সুখ ধৰিঅ তুলা এক অংগ।
তূল ন তাহি সকল মিলি জো সুখ লৱ সতসংগ ॥ ৪ ॥
প্ৰবিসি নগৰ কীজে সব কাজা। হৃদযঁ ৰাখি কৌসলপুৰ ৰাজা ॥
গৰল সুধা ৰিপু কৰহিং মিতাঈ। গোপদ সিংধু অনল সিতলাঈ ॥
গৰুড সুমেৰু ৰেনূ সম তাহী। ৰাম কৃপা কৰি চিতৱা জাহী ॥
অতি লঘু ৰূপ ধৰেউ হনুমানা। পৈঠা নগৰ সুমিৰি ভগৱানা ॥
মংদিৰ মংদিৰ প্ৰতি কৰি সোধা। দেখে জহঁ তহঁ অগনিত জোধা ॥
গযউ দসানন মংদিৰ মাহীং। অতি বিচিত্ৰ কহি জাত সো নাহীং ॥
সযন কিএ দেখা কপি তেহী। মংদিৰ মহুঁ ন দীখি বৈদেহী ॥
ভৱন এক পুনি দীখ সুহাৱা। হৰি মংদিৰ তহঁ ভিন্ন বনাৱা ॥
দো. ৰামাযুধ অংকিত গৃহ সোভা বৰনি ন জাই।
নৱ তুলসিকা বৃংদ তহঁ দেখি হৰষি কপিৰাই ॥ ৫ ॥
লংকা নিসিচৰ নিকৰ নিৱাসা। ইহাঁ কহাঁ সজ্জন কৰ বাসা ॥
মন মহুঁ তৰক কৰৈ কপি লাগা। তেহীং সময বিভীষনু জাগা ॥
ৰাম ৰাম তেহিং সুমিৰন কীন্হা। হৃদযঁ হৰষ কপি সজ্জন চীন্হা ॥
এহি সন হঠি কৰিহউঁ পহিচানী। সাধু তে হোই ন কাৰজ হানী ॥
বিপ্ৰ ৰুপ ধৰি বচন সুনাএ। সুনত বিভীষণ উঠি তহঁ আএ ॥
কৰি প্ৰনাম পূঁছী কুসলাঈ। বিপ্ৰ কহহু নিজ কথা বুঝাঈ ॥
কী তুম্হ হৰি দাসন্হ মহঁ কোঈ। মোৰেং হৃদয প্ৰীতি অতি হোঈ ॥
কী তুম্হ ৰামু দীন অনুৰাগী। আযহু মোহি কৰন বডভাগী ॥
দো. তব হনুমংত কহী সব ৰাম কথা নিজ নাম।
সুনত জুগল তন পুলক মন মগন সুমিৰি গুন গ্ৰাম ॥ ৬ ॥
সুনহু পৱনসুত ৰহনি হমাৰী। জিমি দসনন্হি মহুঁ জীভ বিচাৰী ॥
তাত কবহুঁ মোহি জানি অনাথা। কৰিহহিং কৃপা ভানুকুল নাথা ॥
তামস তনু কছু সাধন নাহীং। প্ৰীতি ন পদ সৰোজ মন মাহীং ॥
অব মোহি ভা ভৰোস হনুমংতা। বিনু হৰিকৃপা মিলহিং নহিং সংতা ॥
জৌ ৰঘুবীৰ অনুগ্ৰহ কীন্হা। তৌ তুম্হ মোহি দৰসু হঠি দীন্হা ॥
সুনহু বিভীষন প্ৰভু কৈ ৰীতী। কৰহিং সদা সেৱক পৰ প্ৰীতী ॥
কহহু কৱন মৈং পৰম কুলীনা। কপি চংচল সবহীং বিধি হীনা ॥
প্ৰাত লেই জো নাম হমাৰা। তেহি দিন তাহি ন মিলৈ অহাৰা ॥
দো. অস মৈং অধম সখা সুনু মোহূ পৰ ৰঘুবীৰ।
কীন্হী কৃপা সুমিৰি গুন ভৰে বিলোচন নীৰ ॥ ৭ ॥
জানতহূঁ অস স্ৱামি বিসাৰী। ফিৰহিং তে কাহে ন হোহিং দুখাৰী ॥
এহি বিধি কহত ৰাম গুন গ্ৰামা। পাৱা অনিৰ্বাচ্য বিশ্ৰামা ॥
পুনি সব কথা বিভীষন কহী। জেহি বিধি জনকসুতা তহঁ ৰহী ॥
তব হনুমংত কহা সুনু ভ্ৰাতা। দেখী চহউঁ জানকী মাতা ॥
জুগুতি বিভীষন সকল সুনাঈ। চলেউ পৱনসুত বিদা কৰাঈ ॥
কৰি সোই ৰূপ গযউ পুনি তহৱাঁ। বন অসোক সীতা ৰহ জহৱাঁ ॥
দেখি মনহি মহুঁ কীন্হ প্ৰনামা। বৈঠেহিং বীতি জাত নিসি জামা ॥
কৃস তন সীস জটা এক বেনী। জপতি হৃদযঁ ৰঘুপতি গুন শ্ৰেনী ॥
দো. নিজ পদ নযন দিএঁ মন ৰাম পদ কমল লীন।
পৰম দুখী ভা পৱনসুত দেখি জানকী দীন ॥ ৮ ॥
তৰু পল্লৱ মহুঁ ৰহা লুকাঈ। কৰই বিচাৰ কৰৌং কা ভাঈ ॥
তেহি অৱসৰ ৰাৱনু তহঁ আৱা। সংগ নাৰি বহু কিএঁ বনাৱা ॥
বহু বিধি খল সীতহি সমুঝাৱা। সাম দান ভয ভেদ দেখাৱা ॥
কহ ৰাৱনু সুনু সুমুখি সযানী। মংদোদৰী আদি সব ৰানী ॥
তৱ অনুচৰীং কৰউঁ পন মোৰা। এক বাৰ বিলোকু মম ওৰা ॥
তৃন ধৰি ওট কহতি বৈদেহী। সুমিৰি অৱধপতি পৰম সনেহী ॥
সুনু দসমুখ খদ্যোত প্ৰকাসা। কবহুঁ কি নলিনী কৰই বিকাসা ॥
অস মন সমুঝু কহতি জানকী। খল সুধি নহিং ৰঘুবীৰ বান কী ॥
সঠ সূনে হৰি আনেহি মোহি। অধম নিলজ্জ লাজ নহিং তোহী ॥
দো. আপুহি সুনি খদ্যোত সম ৰামহি ভানু সমান।
পৰুষ বচন সুনি কাঢি অসি বোলা অতি খিসিআন ॥ ৯ ॥
সীতা তৈং মম কৃত অপমানা। কটিহউঁ তৱ সিৰ কঠিন কৃপানা ॥
নাহিং ত সপদি মানু মম বানী। সুমুখি হোতি ন ত জীৱন হানী ॥
স্যাম সৰোজ দাম সম সুংদৰ। প্ৰভু ভুজ কৰি কৰ সম দসকংধৰ ॥
সো ভুজ কংঠ কি তৱ অসি ঘোৰা। সুনু সঠ অস প্ৰৱান পন মোৰা ॥
চংদ্ৰহাস হৰু মম পৰিতাপং। ৰঘুপতি বিৰহ অনল সংজাতং ॥
সীতল নিসিত বহসি বৰ ধাৰা। কহ সীতা হৰু মম দুখ ভাৰা ॥
সুনত বচন পুনি মাৰন ধাৱা। মযতনযাঁ কহি নীতি বুঝাৱা ॥
কহেসি সকল নিসিচৰিন্হ বোলাঈ। সীতহি বহু বিধি ত্ৰাসহু জাঈ ॥
মাস দিৱস মহুঁ কহা ন মানা। তৌ মৈং মাৰবি কাঢি কৃপানা ॥
দো. ভৱন গযউ দসকংধৰ ইহাঁ পিসাচিনি বৃংদ।
সীতহি ত্ৰাস দেখাৱহি ধৰহিং ৰূপ বহু মংদ ॥ ১০ ॥
ত্ৰিজটা নাম ৰাচ্ছসী একা। ৰাম চৰন ৰতি নিপুন বিবেকা ॥
সবন্হৌ বোলি সুনাএসি সপনা। সীতহি সেই কৰহু হিত অপনা ॥
সপনেং বানৰ লংকা জাৰী। জাতুধান সেনা সব মাৰী ॥
খৰ আৰূঢ নগন দসসীসা। মুংডিত সিৰ খংডিত ভুজ বীসা ॥
এহি বিধি সো দচ্ছিন দিসি জাঈ। লংকা মনহুঁ বিভীষন পাঈ ॥
নগৰ ফিৰী ৰঘুবীৰ দোহাঈ। তব প্ৰভু সীতা বোলি পঠাঈ ॥
যহ সপনা মেং কহউঁ পুকাৰী। হোইহি সত্য গএঁ দিন চাৰী ॥
তাসু বচন সুনি তে সব ডৰীং। জনকসুতা কে চৰনন্হি পৰীং ॥
দো. জহঁ তহঁ গঈং সকল তব সীতা কৰ মন সোচ।
মাস দিৱস বীতেং মোহি মাৰিহি নিসিচৰ পোচ ॥ ১১ ॥
ত্ৰিজটা সন বোলী কৰ জোৰী। মাতু বিপতি সংগিনি তৈং মোৰী ॥
তজৌং দেহ কৰু বেগি উপাঈ। দুসহু বিৰহু অব নহিং সহি জাঈ ॥
আনি কাঠ ৰচু চিতা বনাঈ। মাতু অনল পুনি দেহি লগাঈ ॥
সত্য কৰহি মম প্ৰীতি সযানী। সুনৈ কো শ্ৰৱন সূল সম বানী ॥
সুনত বচন পদ গহি সমুঝাএসি। প্ৰভু প্ৰতাপ বল সুজসু সুনাএসি ॥
নিসি ন অনল মিল সুনু সুকুমাৰী। অস কহি সো নিজ ভৱন সিধাৰী ॥
কহ সীতা বিধি ভা প্ৰতিকূলা। মিলহি ন পাৱক মিটিহি ন সূলা ॥
দেখিঅত প্ৰগট গগন অংগাৰা। অৱনি ন আৱত একউ তাৰা ॥
পাৱকময সসি স্ত্ৰৱত ন আগী। মানহুঁ মোহি জানি হতভাগী ॥
সুনহি বিনয মম বিটপ অসোকা। সত্য নাম কৰু হৰু মম সোকা ॥
নূতন কিসলয অনল সমানা। দেহি অগিনি জনি কৰহি নিদানা ॥
দেখি পৰম বিৰহাকুল সীতা। সো ছন কপিহি কলপ সম বীতা ॥
সো. কপি কৰি হৃদযঁ বিচাৰ দীন্হি মুদ্ৰিকা ডাৰী তব।
জনু অসোক অংগাৰ দীন্হি হৰষি উঠি কৰ গহেউ ॥ ১২ ॥
তব দেখী মুদ্ৰিকা মনোহৰ। ৰাম নাম অংকিত অতি সুংদৰ ॥
চকিত চিতৱ মুদৰী পহিচানী। হৰষ বিষাদ হৃদযঁ অকুলানী ॥
জীতি কো সকই অজয ৰঘুৰাঈ। মাযা তেং অসি ৰচি নহিং জাঈ ॥
সীতা মন বিচাৰ কৰ নানা। মধুৰ বচন বোলেউ হনুমানা ॥
ৰামচংদ্ৰ গুন বৰনৈং লাগা। সুনতহিং সীতা কৰ দুখ ভাগা ॥
লাগীং সুনৈং শ্ৰৱন মন লাঈ। আদিহু তেং সব কথা সুনাঈ ॥
শ্ৰৱনামৃত জেহিং কথা সুহাঈ। কহি সো প্ৰগট হোতি কিন ভাঈ ॥
তব হনুমংত নিকট চলি গযঊ। ফিৰি বৈংঠীং মন বিসময ভযঊ ॥
ৰাম দূত মৈং মাতু জানকী। সত্য সপথ কৰুনানিধান কী ॥
যহ মুদ্ৰিকা মাতু মৈং আনী। দীন্হি ৰাম তুম্হ কহঁ সহিদানী ॥
নৰ বানৰহি সংগ কহু কৈসেং। কহি কথা ভই সংগতি জৈসেং ॥
দো. কপি কে বচন সপ্ৰেম সুনি উপজা মন বিস্ৱাস ॥
জানা মন ক্ৰম বচন যহ কৃপাসিংধু কৰ দাস ॥ ১৩ ॥
হৰিজন জানি প্ৰীতি অতি গাঢী। সজল নযন পুলকাৱলি বাঢী ॥
বূডত বিৰহ জলধি হনুমানা। ভযউ তাত মোং কহুঁ জলজানা ॥
অব কহু কুসল জাউঁ বলিহাৰী। অনুজ সহিত সুখ ভৱন খৰাৰী ॥
কোমলচিত কৃপাল ৰঘুৰাঈ। কপি কেহি হেতু ধৰী নিঠুৰাঈ ॥
সহজ বানি সেৱক সুখ দাযক। কবহুঁক সুৰতি কৰত ৰঘুনাযক ॥
কবহুঁ নযন মম সীতল তাতা। হোইহহি নিৰখি স্যাম মৃদু গাতা ॥
বচনু ন আৱ নযন ভৰে বাৰী। অহহ নাথ হৌং নিপট বিসাৰী ॥
দেখি পৰম বিৰহাকুল সীতা। বোলা কপি মৃদু বচন বিনীতা ॥
মাতু কুসল প্ৰভু অনুজ সমেতা। তৱ দুখ দুখী সুকৃপা নিকেতা ॥
জনি জননী মানহু জিযঁ ঊনা। তুম্হ তে প্ৰেমু ৰাম কেং দূনা ॥
দো. ৰঘুপতি কৰ সংদেসু অব সুনু জননী ধৰি ধীৰ।
অস কহি কপি গদ গদ ভযউ ভৰে বিলোচন নীৰ ॥ ১৪ ॥
কহেউ ৰাম বিযোগ তৱ সীতা। মো কহুঁ সকল ভএ বিপৰীতা ॥
নৱ তৰু কিসলয মনহুঁ কৃসানূ। কালনিসা সম নিসি সসি ভানূ ॥
কুবলয বিপিন কুংত বন সৰিসা। বাৰিদ তপত তেল জনু বৰিসা ॥
জে হিত ৰহে কৰত তেই পীৰা। উৰগ স্ৱাস সম ত্ৰিবিধ সমীৰা ॥
কহেহূ তেং কছু দুখ ঘটি হোঈ। কাহি কহৌং যহ জান ন কোঈ ॥
তত্ত্ৱ প্ৰেম কৰ মম অৰু তোৰা। জানত প্ৰিযা একু মনু মোৰা ॥
সো মনু সদা ৰহত তোহি পাহীং। জানু প্ৰীতি ৰসু এতেনহি মাহীং ॥
প্ৰভু সংদেসু সুনত বৈদেহী। মগন প্ৰেম তন সুধি নহিং তেহী ॥
কহ কপি হৃদযঁ ধীৰ ধৰু মাতা। সুমিৰু ৰাম সেৱক সুখদাতা ॥
উৰ আনহু ৰঘুপতি প্ৰভুতাঈ। সুনি মম বচন তজহু কদৰাঈ ॥
দো. নিসিচৰ নিকৰ পতংগ সম ৰঘুপতি বান কৃসানু।
জননী হৃদযঁ ধীৰ ধৰু জৰে নিসাচৰ জানু ॥ ১৫ ॥
জৌং ৰঘুবীৰ হোতি সুধি পাঈ। কৰতে নহিং বিলংবু ৰঘুৰাঈ ॥
ৰামবান ৰবি উএঁ জানকী। তম বৰূথ কহঁ জাতুধান কী ॥
অবহিং মাতু মৈং জাউঁ লৱাঈ। প্ৰভু আযসু নহিং ৰাম দোহাঈ ॥
কছুক দিৱস জননী ধৰু ধীৰা। কপিন্হ সহিত অইহহিং ৰঘুবীৰা ॥
নিসিচৰ মাৰি তোহি লৈ জৈহহিং। তিহুঁ পুৰ নাৰদাদি জসু গৈহহিং ॥
হৈং সুত কপি সব তুম্হহি সমানা। জাতুধান অতি ভট বলৱানা ॥
মোৰেং হৃদয পৰম সংদেহা। সুনি কপি প্ৰগট কীন্হ নিজ দেহা ॥
কনক ভূধৰাকাৰ সৰীৰা। সমৰ ভযংকৰ অতিবল বীৰা ॥
সীতা মন ভৰোস তব ভযঊ। পুনি লঘু ৰূপ পৱনসুত লযঊ ॥
দো. সুনু মাতা সাখামৃগ নহিং বল বুদ্ধি বিসাল।
প্ৰভু প্ৰতাপ তেং গৰুডহি খাই পৰম লঘু ব্যাল ॥ ১৬ ॥
মন সংতোষ সুনত কপি বানী। ভগতি প্ৰতাপ তেজ বল সানী ॥
আসিষ দীন্হি ৰামপ্ৰিয জানা। হোহু তাত বল সীল নিধানা ॥
অজৰ অমৰ গুননিধি সুত হোহূ। কৰহুঁ বহুত ৰঘুনাযক ছোহূ ॥
কৰহুঁ কৃপা প্ৰভু অস সুনি কানা। নিৰ্ভৰ প্ৰেম মগন হনুমানা ॥
বাৰ বাৰ নাএসি পদ সীসা। বোলা বচন জোৰি কৰ কীসা ॥
অব কৃতকৃত্য ভযউঁ মৈং মাতা। আসিষ তৱ অমোঘ বিখ্যাতা ॥
সুনহু মাতু মোহি অতিসয ভূখা। লাগি দেখি সুংদৰ ফল ৰূখা ॥
সুনু সুত কৰহিং বিপিন ৰখৱাৰী। পৰম সুভট ৰজনীচৰ ভাৰী ॥
তিন্হ কৰ ভয মাতা মোহি নাহীং। জৌং তুম্হ সুখ মানহু মন মাহীং ॥
দো. দেখি বুদ্ধি বল নিপুন কপি কহেউ জানকীং জাহু।
ৰঘুপতি চৰন হৃদযঁ ধৰি তাত মধুৰ ফল খাহু ॥ ১৭ ॥
চলেউ নাই সিৰু পৈঠেউ বাগা। ফল খাএসি তৰু তোৰৈং লাগা ॥
ৰহে তহাঁ বহু ভট ৰখৱাৰে। কছু মাৰেসি কছু জাই পুকাৰে ॥
নাথ এক আৱা কপি ভাৰী। তেহিং অসোক বাটিকা উজাৰী ॥
খাএসি ফল অৰু বিটপ উপাৰে। ৰচ্ছক মৰ্দি মৰ্দি মহি ডাৰে ॥
সুনি ৰাৱন পঠএ ভট নানা। তিন্হহি দেখি গৰ্জেউ হনুমানা ॥
সব ৰজনীচৰ কপি সংঘাৰে। গএ পুকাৰত কছু অধমাৰে ॥
পুনি পঠযউ তেহিং অচ্ছকুমাৰা। চলা সংগ লৈ সুভট অপাৰা ॥
আৱত দেখি বিটপ গহি তৰ্জা। তাহি নিপাতি মহাধুনি গৰ্জা ॥
দো. কছু মাৰেসি কছু মৰ্দেসি কছু মিলএসি ধৰি ধূৰি।
কছু পুনি জাই পুকাৰে প্ৰভু মৰ্কট বল ভূৰি ॥ ১৮ ॥
সুনি সুত বধ লংকেস ৰিসানা। পঠএসি মেঘনাদ বলৱানা ॥
মাৰসি জনি সুত বাংধেসু তাহী। দেখিঅ কপিহি কহাঁ কৰ আহী ॥
চলা ইংদ্ৰজিত অতুলিত জোধা। বংধু নিধন সুনি উপজা ক্ৰোধা ॥
কপি দেখা দাৰুন ভট আৱা। কটকটাই গৰ্জা অৰু ধাৱা ॥
অতি বিসাল তৰু এক উপাৰা। বিৰথ কীন্হ লংকেস কুমাৰা ॥
ৰহে মহাভট তাকে সংগা। গহি গহি কপি মৰ্দই নিজ অংগা ॥
তিন্হহি নিপাতি তাহি সন বাজা। ভিৰে জুগল মানহুঁ গজৰাজা।
মুঠিকা মাৰি চঢা তৰু জাঈ। তাহি এক ছন মুৰুছা আঈ ॥
উঠি বহোৰি কীন্হিসি বহু মাযা। জীতি ন জাই প্ৰভংজন জাযা ॥
দো. ব্ৰহ্ম অস্ত্ৰ তেহিং সাঁধা কপি মন কীন্হ বিচাৰ।
জৌং ন ব্ৰহ্মসৰ মানউঁ মহিমা মিটই অপাৰ ॥ ১৯ ॥
ব্ৰহ্মবান কপি কহুঁ তেহি মাৰা। পৰতিহুঁ বাৰ কটকু সংঘাৰা ॥
তেহি দেখা কপি মুৰুছিত ভযঊ। নাগপাস বাঁধেসি লৈ গযঊ ॥
জাসু নাম জপি সুনহু ভৱানী। ভৱ বংধন কাটহিং নৰ গ্যানী ॥
তাসু দূত কি বংধ তৰু আৱা। প্ৰভু কাৰজ লগি কপিহিং বঁধাৱা ॥
কপি বংধন সুনি নিসিচৰ ধাএ। কৌতুক লাগি সভাঁ সব আএ ॥
দসমুখ সভা দীখি কপি জাঈ। কহি ন জাই কছু অতি প্ৰভুতাঈ ॥
কৰ জোৰেং সুৰ দিসিপ বিনীতা। ভৃকুটি বিলোকত সকল সভীতা ॥
দেখি প্ৰতাপ ন কপি মন সংকা। জিমি অহিগন মহুঁ গৰুড অসংকা ॥
দো. কপিহি বিলোকি দসানন বিহসা কহি দুৰ্বাদ।
সুত বধ সুৰতি কীন্হি পুনি উপজা হৃদযঁ বিষাদ ॥ ২০ ॥
কহ লংকেস কৱন তৈং কীসা। কেহিং কে বল ঘালেহি বন খীসা ॥
কী ধৌং শ্ৰৱন সুনেহি নহিং মোহী। দেখউঁ অতি অসংক সঠ তোহী ॥
মাৰে নিসিচৰ কেহিং অপৰাধা। কহু সঠ তোহি ন প্ৰান কই বাধা ॥
সুন ৰাৱন ব্ৰহ্মাংড নিকাযা। পাই জাসু বল বিৰচিত মাযা ॥
জাকেং বল বিৰংচি হৰি ঈসা। পালত সৃজত হৰত দসসীসা।
জা বল সীস ধৰত সহসানন। অংডকোস সমেত গিৰি কানন ॥
ধৰই জো বিবিধ দেহ সুৰত্ৰাতা। তুম্হ তে সঠন্হ সিখাৱনু দাতা।
হৰ কোদংড কঠিন জেহি ভংজা। তেহি সমেত নৃপ দল মদ গংজা ॥
খৰ দূষন ত্ৰিসিৰা অৰু বালী। বধে সকল অতুলিত বলসালী ॥
দো. জাকে বল লৱলেস তেং জিতেহু চৰাচৰ ঝাৰি।
তাসু দূত মৈং জা কৰি হৰি আনেহু প্ৰিয নাৰি ॥ ২১ ॥
জানউঁ মৈং তুম্হাৰি প্ৰভুতাঈ। সহসবাহু সন পৰী লৰাঈ ॥
সমৰ বালি সন কৰি জসু পাৱা। সুনি কপি বচন বিহসি বিহৰাৱা ॥
খাযউঁ ফল প্ৰভু লাগী ভূঁখা। কপি সুভাৱ তেং তোৰেউঁ ৰূখা ॥
সব কেং দেহ পৰম প্ৰিয স্ৱামী। মাৰহিং মোহি কুমাৰগ গামী ॥
জিন্হ মোহি মাৰা তে মৈং মাৰে। তেহি পৰ বাঁধেউ তনযঁ তুম্হাৰে ॥
মোহি ন কছু বাঁধে কই লাজা। কীন্হ চহউঁ নিজ প্ৰভু কৰ কাজা ॥
বিনতী কৰউঁ জোৰি কৰ ৰাৱন। সুনহু মান তজি মোৰ সিখাৱন ॥
দেখহু তুম্হ নিজ কুলহি বিচাৰী। ভ্ৰম তজি ভজহু ভগত ভয হাৰী ॥
জাকেং ডৰ অতি কাল ডেৰাঈ। জো সুৰ অসুৰ চৰাচৰ খাঈ ॥
তাসোং বযৰু কবহুঁ নহিং কীজৈ। মোৰে কহেং জানকী দীজৈ ॥
দো. প্ৰনতপাল ৰঘুনাযক কৰুনা সিংধু খৰাৰি।
গএঁ সৰন প্ৰভু ৰাখিহৈং তৱ অপৰাধ বিসাৰি ॥ ২২ ॥
ৰাম চৰন পংকজ উৰ ধৰহূ। লংকা অচল ৰাজ তুম্হ কৰহূ ॥
ৰিষি পুলিস্ত জসু বিমল মংযকা। তেহি সসি মহুঁ জনি হোহু কলংকা ॥
ৰাম নাম বিনু গিৰা ন সোহা। দেখু বিচাৰি ত্যাগি মদ মোহা ॥
বসন হীন নহিং সোহ সুৰাৰী। সব ভূষণ ভূষিত বৰ নাৰী ॥
ৰাম বিমুখ সংপতি প্ৰভুতাঈ। জাই ৰহী পাঈ বিনু পাঈ ॥
সজল মূল জিন্হ সৰিতন্হ নাহীং। বৰষি গএ পুনি তবহিং সুখাহীং ॥
সুনু দসকংঠ কহউঁ পন ৰোপী। বিমুখ ৰাম ত্ৰাতা নহিং কোপী ॥
সংকৰ সহস বিষ্নু অজ তোহী। সকহিং ন ৰাখি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
দো. মোহমূল বহু সূল প্ৰদ ত্যাগহু তম অভিমান।
ভজহু ৰাম ৰঘুনাযক কৃপা সিংধু ভগৱান ॥ ২৩ ॥
জদপি কহি কপি অতি হিত বানী। ভগতি বিবেক বিৰতি নয সানী ॥
বোলা বিহসি মহা অভিমানী। মিলা হমহি কপি গুৰ বড গ্যানী ॥
মৃত্যু নিকট আঈ খল তোহী। লাগেসি অধম সিখাৱন মোহী ॥
উলটা হোইহি কহ হনুমানা। মতিভ্ৰম তোৰ প্ৰগট মৈং জানা ॥
সুনি কপি বচন বহুত খিসিআনা। বেগি ন হৰহুঁ মূঢ কৰ প্ৰানা ॥
সুনত নিসাচৰ মাৰন ধাএ। সচিৱন্হ সহিত বিভীষনু আএ।
নাই সীস কৰি বিনয বহূতা। নীতি বিৰোধ ন মাৰিঅ দূতা ॥
আন দংড কছু কৰিঅ গোসাঁঈ। সবহীং কহা মংত্ৰ ভল ভাঈ ॥
সুনত বিহসি বোলা দসকংধৰ। অংগ ভংগ কৰি পঠইঅ বংদৰ ॥
দো. কপি কেং মমতা পূঁছ পৰ সবহি কহউঁ সমুঝাই।
তেল বোৰি পট বাঁধি পুনি পাৱক দেহু লগাই ॥ ২৪ ॥
পূঁছহীন বানৰ তহঁ জাইহি। তব সঠ নিজ নাথহি লই আইহি ॥
জিন্হ কৈ কীন্হসি বহুত বডাঈ। দেখেউঁûমৈং তিন্হ কৈ প্ৰভুতাঈ ॥
বচন সুনত কপি মন মুসুকানা। ভই সহায সাৰদ মৈং জানা ॥
জাতুধান সুনি ৰাৱন বচনা। লাগে ৰচৈং মূঢ সোই ৰচনা ॥
ৰহা ন নগৰ বসন ঘৃত তেলা। বাঢী পূঁছ কীন্হ কপি খেলা ॥
কৌতুক কহঁ আএ পুৰবাসী। মাৰহিং চৰন কৰহিং বহু হাঁসী ॥
বাজহিং ঢোল দেহিং সব তাৰী। নগৰ ফেৰি পুনি পূঁছ প্ৰজাৰী ॥
পাৱক জৰত দেখি হনুমংতা। ভযউ পৰম লঘু ৰুপ তুৰংতা ॥
নিবুকি চঢেউ কপি কনক অটাৰীং। ভঈ সভীত নিসাচৰ নাৰীং ॥
দো. হৰি প্ৰেৰিত তেহি অৱসৰ চলে মৰুত উনচাস।
অট্টহাস কৰি গৰ্জা কপি বঢি লাগ অকাস ॥ ২৫ ॥
দেহ বিসাল পৰম হৰুআঈ। মংদিৰ তেং মংদিৰ চঢ ধাঈ ॥
জৰই নগৰ ভা লোগ বিহালা। ঝপট লপট বহু কোটি কৰালা ॥
তাত মাতু হা সুনিঅ পুকাৰা। এহি অৱসৰ কো হমহি উবাৰা ॥
হম জো কহা যহ কপি নহিং হোঈ। বানৰ ৰূপ ধৰেং সুৰ কোঈ ॥
সাধু অৱগ্যা কৰ ফলু ঐসা। জৰই নগৰ অনাথ কৰ জৈসা ॥
জাৰা নগৰু নিমিষ এক মাহীং। এক বিভীষন কৰ গৃহ নাহীং ॥
তা কৰ দূত অনল জেহিং সিৰিজা। জৰা ন সো তেহি কাৰন গিৰিজা ॥
উলটি পলটি লংকা সব জাৰী। কূদি পৰা পুনি সিংধু মঝাৰী ॥
দো. পূঁছ বুঝাই খোই শ্ৰম ধৰি লঘু ৰূপ বহোৰি।
জনকসুতা কে আগেং ঠাঢ ভযউ কৰ জোৰি ॥ ২৬ ॥
মাতু মোহি দীজে কছু চীন্হা। জৈসেং ৰঘুনাযক মোহি দীন্হা ॥
চূডামনি উতাৰি তব দযঊ। হৰষ সমেত পৱনসুত লযঊ ॥
কহেহু তাত অস মোৰ প্ৰনামা। সব প্ৰকাৰ প্ৰভু পূৰনকামা ॥
দীন দযাল বিৰিদু সংভাৰী। হৰহু নাথ মম সংকট ভাৰী ॥
তাত সক্ৰসুত কথা সুনাএহু। বান প্ৰতাপ প্ৰভুহি সমুঝাএহু ॥
মাস দিৱস মহুঁ নাথু ন আৱা। তৌ পুনি মোহি জিঅত নহিং পাৱা ॥
কহু কপি কেহি বিধি ৰাখৌং প্ৰানা। তুম্হহূ তাত কহত অব জানা ॥
তোহি দেখি সীতলি ভই ছাতী। পুনি মো কহুঁ সোই দিনু সো ৰাতী ॥
দো. জনকসুতহি সমুঝাই কৰি বহু বিধি ধীৰজু দীন্হ।
চৰন কমল সিৰু নাই কপি গৱনু ৰাম পহিং কীন্হ ॥ ২৭ ॥
চলত মহাধুনি গৰ্জেসি ভাৰী। গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং সুনি নিসিচৰ নাৰী ॥
নাঘি সিংধু এহি পাৰহি আৱা। সবদ কিলকিলা কপিন্হ সুনাৱা ॥
হৰষে সব বিলোকি হনুমানা। নূতন জন্ম কপিন্হ তব জানা ॥
মুখ প্ৰসন্ন তন তেজ বিৰাজা। কীন্হেসি ৰামচন্দ্ৰ কৰ কাজা ॥
মিলে সকল অতি ভএ সুখাৰী। তলফত মীন পাৱ জিমি বাৰী ॥
চলে হৰষি ৰঘুনাযক পাসা। পূঁছত কহত নৱল ইতিহাসা ॥
তব মধুবন ভীতৰ সব আএ। অংগদ সংমত মধু ফল খাএ ॥
ৰখৱাৰে জব বৰজন লাগে। মুষ্টি প্ৰহাৰ হনত সব ভাগে ॥
দো. জাই পুকাৰে তে সব বন উজাৰ জুবৰাজ।
সুনি সুগ্ৰীৱ হৰষ কপি কৰি আএ প্ৰভু কাজ ॥ ২৮ ॥
জৌং ন হোতি সীতা সুধি পাঈ। মধুবন কে ফল সকহিং কি খাঈ ॥
এহি বিধি মন বিচাৰ কৰ ৰাজা। আই গএ কপি সহিত সমাজা ॥
আই সবন্হি নাৱা পদ সীসা। মিলেউ সবন্হি অতি প্ৰেম কপীসা ॥
পূঁছী কুসল কুসল পদ দেখী। ৰাম কৃপাঁ ভা কাজু বিসেষী ॥
নাথ কাজু কীন্হেউ হনুমানা। ৰাখে সকল কপিন্হ কে প্ৰানা ॥
সুনি সুগ্ৰীৱ বহুৰি তেহি মিলেঊ। কপিন্হ সহিত ৰঘুপতি পহিং চলেঊ।
ৰাম কপিন্হ জব আৱত দেখা। কিএঁ কাজু মন হৰষ বিসেষা ॥
ফটিক সিলা বৈঠে দ্ৱৌ ভাঈ। পৰে সকল কপি চৰনন্হি জাঈ ॥
দো. প্ৰীতি সহিত সব ভেটে ৰঘুপতি কৰুনা পুংজ।
পূঁছী কুসল নাথ অব কুসল দেখি পদ কংজ ॥ ২৯ ॥
জামৱংত কহ সুনু ৰঘুৰাযা। জা পৰ নাথ কৰহু তুম্হ দাযা ॥
তাহি সদা সুভ কুসল নিৰংতৰ। সুৰ নৰ মুনি প্ৰসন্ন তা ঊপৰ ॥
সোই বিজঈ বিনঈ গুন সাগৰ। তাসু সুজসু ত্ৰেলোক উজাগৰ ॥
প্ৰভু কীং কৃপা ভযউ সবু কাজূ। জন্ম হমাৰ সুফল ভা আজূ ॥
নাথ পৱনসুত কীন্হি জো কৰনী। সহসহুঁ মুখ ন জাই সো বৰনী ॥
পৱনতনয কে চৰিত সুহাএ। জামৱংত ৰঘুপতিহি সুনাএ ॥
সুনত কৃপানিধি মন অতি ভাএ। পুনি হনুমান হৰষি হিযঁ লাএ ॥
কহহু তাত কেহি ভাঁতি জানকী। ৰহতি কৰতি ৰচ্ছা স্ৱপ্ৰান কী ॥
দো. নাম পাহৰু দিৱস নিসি ধ্যান তুম্হাৰ কপাট।
লোচন নিজ পদ জংত্ৰিত জাহিং প্ৰান কেহিং বাট ॥ ৩০ ॥
চলত মোহি চূডামনি দীন্হী। ৰঘুপতি হৃদযঁ লাই সোই লীন্হী ॥
নাথ জুগল লোচন ভৰি বাৰী। বচন কহে কছু জনককুমাৰী ॥
অনুজ সমেত গহেহু প্ৰভু চৰনা। দীন বংধু প্ৰনতাৰতি হৰনা ॥
মন ক্ৰম বচন চৰন অনুৰাগী। কেহি অপৰাধ নাথ হৌং ত্যাগী ॥
অৱগুন এক মোৰ মৈং মানা। বিছুৰত প্ৰান ন কীন্হ পযানা ॥
নাথ সো নযনন্হি কো অপৰাধা। নিসৰত প্ৰান কৰিহিং হঠি বাধা ॥
বিৰহ অগিনি তনু তূল সমীৰা। স্ৱাস জৰই ছন মাহিং সৰীৰা ॥
নযন স্ত্ৰৱহি জলু নিজ হিত লাগী। জৰৈং ন পাৱ দেহ বিৰহাগী।
সীতা কে অতি বিপতি বিসালা। বিনহিং কহেং ভলি দীনদযালা ॥
দো. নিমিষ নিমিষ কৰুনানিধি জাহিং কলপ সম বীতি।
বেগি চলিয প্ৰভু আনিঅ ভুজ বল খল দল জীতি ॥ ৩১ ॥
সুনি সীতা দুখ প্ৰভু সুখ অযনা। ভৰি আএ জল ৰাজিৱ নযনা ॥
বচন কাঁয মন মম গতি জাহী। সপনেহুঁ বূঝিঅ বিপতি কি তাহী ॥
কহ হনুমংত বিপতি প্ৰভু সোঈ। জব তৱ সুমিৰন ভজন ন হোঈ ॥
কেতিক বাত প্ৰভু জাতুধান কী। ৰিপুহি জীতি আনিবী জানকী ॥
সুনু কপি তোহি সমান উপকাৰী। নহিং কোউ সুৰ নৰ মুনি তনুধাৰী ॥
প্ৰতি উপকাৰ কৰৌং কা তোৰা। সনমুখ হোই ন সকত মন মোৰা ॥
সুনু সুত উৰিন মৈং নাহীং। দেখেউঁ কৰি বিচাৰ মন মাহীং ॥
পুনি পুনি কপিহি চিতৱ সুৰত্ৰাতা। লোচন নীৰ পুলক অতি গাতা ॥
দো. সুনি প্ৰভু বচন বিলোকি মুখ গাত হৰষি হনুমংত।
চৰন পৰেউ প্ৰেমাকুল ত্ৰাহি ত্ৰাহি ভগৱংত ॥ ৩২ ॥
বাৰ বাৰ প্ৰভু চহই উঠাৱা। প্ৰেম মগন তেহি উঠব ন ভাৱা ॥
প্ৰভু কৰ পংকজ কপি কেং সীসা। সুমিৰি সো দসা মগন গৌৰীসা ॥
সাৱধান মন কৰি পুনি সংকৰ। লাগে কহন কথা অতি সুংদৰ ॥
কপি উঠাই প্ৰভু হৃদযঁ লগাৱা। কৰ গহি পৰম নিকট বৈঠাৱা ॥
কহু কপি ৰাৱন পালিত লংকা। কেহি বিধি দহেউ দুৰ্গ অতি বংকা ॥
প্ৰভু প্ৰসন্ন জানা হনুমানা। বোলা বচন বিগত অভিমানা ॥
সাখামৃগ কে বডি মনুসাঈ। সাখা তেং সাখা পৰ জাঈ ॥
নাঘি সিংধু হাটকপুৰ জাৰা। নিসিচৰ গন বিধি বিপিন উজাৰা।
সো সব তৱ প্ৰতাপ ৰঘুৰাঈ। নাথ ন কছূ মোৰি প্ৰভুতাঈ ॥
দো. তা কহুঁ প্ৰভু কছু অগম নহিং জা পৰ তুম্হ অনুকুল।
তব প্ৰভাৱঁ বডৱানলহিং জাৰি সকই খলু তূল ॥ ৩৩ ॥
নাথ ভগতি অতি সুখদাযনী। দেহু কৃপা কৰি অনপাযনী ॥
সুনি প্ৰভু পৰম সৰল কপি বানী। এৱমস্তু তব কহেউ ভৱানী ॥
উমা ৰাম সুভাউ জেহিং জানা। তাহি ভজনু তজি ভাৱ ন আনা ॥
যহ সংৱাদ জাসু উৰ আৱা। ৰঘুপতি চৰন ভগতি সোই পাৱা ॥
সুনি প্ৰভু বচন কহহিং কপিবৃংদা। জয জয জয কৃপাল সুখকংদা ॥
তব ৰঘুপতি কপিপতিহি বোলাৱা। কহা চলৈং কৰ কৰহু বনাৱা ॥
অব বিলংবু কেহি কাৰন কীজে। তুৰত কপিন্হ কহুঁ আযসু দীজে ॥
কৌতুক দেখি সুমন বহু বৰষী। নভ তেং ভৱন চলে সুৰ হৰষী ॥
দো. কপিপতি বেগি বোলাএ আএ জূথপ জূথ।
নানা বৰন অতুল বল বানৰ ভালু বৰূথ ॥ ৩৪ ॥
প্ৰভু পদ পংকজ নাৱহিং সীসা। গৰজহিং ভালু মহাবল কীসা ॥
দেখী ৰাম সকল কপি সেনা। চিতই কৃপা কৰি ৰাজিৱ নৈনা ॥
ৰাম কৃপা বল পাই কপিংদা। ভএ পচ্ছজুত মনহুঁ গিৰিংদা ॥
হৰষি ৰাম তব কীন্হ পযানা। সগুন ভএ সুংদৰ সুভ নানা ॥
জাসু সকল মংগলময কীতী। তাসু পযান সগুন যহ নীতী ॥
প্ৰভু পযান জানা বৈদেহীং। ফৰকি বাম অঁগ জনু কহি দেহীং ॥
জোই জোই সগুন জানকিহি হোঈ। অসগুন ভযউ ৰাৱনহি সোঈ ॥
চলা কটকু কো বৰনৈং পাৰা। গৰ্জহি বানৰ ভালু অপাৰা ॥
নখ আযুধ গিৰি পাদপধাৰী। চলে গগন মহি ইচ্ছাচাৰী ॥
কেহৰিনাদ ভালু কপি কৰহীং। ডগমগাহিং দিগ্গজ চিক্কৰহীং ॥
ছং. চিক্কৰহিং দিগ্গজ ডোল মহি গিৰি লোল সাগৰ খৰভৰে।
মন হৰষ সভ গংধৰ্ব সুৰ মুনি নাগ কিন্নৰ দুখ টৰে ॥
কটকটহিং মৰ্কট বিকট ভট বহু কোটি কোটিন্হ ধাৱহীং।
জয ৰাম প্ৰবল প্ৰতাপ কোসলনাথ গুন গন গাৱহীং ॥ ১ ॥
সহি সক ন ভাৰ উদাৰ অহিপতি বাৰ বাৰহিং মোহঈ।
গহ দসন পুনি পুনি কমঠ পৃষ্ট কঠোৰ সো কিমি সোহঈ ॥
ৰঘুবীৰ ৰুচিৰ প্ৰযান প্ৰস্থিতি জানি পৰম সুহাৱনী।
জনু কমঠ খৰ্পৰ সৰ্পৰাজ সো লিখত অবিচল পাৱনী ॥ ২ ॥
দো. এহি বিধি জাই কৃপানিধি উতৰে সাগৰ তীৰ।
জহঁ তহঁ লাগে খান ফল ভালু বিপুল কপি বীৰ ॥ ৩৫ ॥
উহাঁ নিসাচৰ ৰহহিং সসংকা। জব তে জাৰি গযউ কপি লংকা ॥
নিজ নিজ গৃহঁ সব কৰহিং বিচাৰা। নহিং নিসিচৰ কুল কেৰ উবাৰা ॥
জাসু দূত বল বৰনি ন জাঈ। তেহি আএঁ পুৰ কৱন ভলাঈ ॥
দূতন্হি সন সুনি পুৰজন বানী। মংদোদৰী অধিক অকুলানী ॥
ৰহসি জোৰি কৰ পতি পগ লাগী। বোলী বচন নীতি ৰস পাগী ॥
কংত কৰষ হৰি সন পৰিহৰহূ। মোৰ কহা অতি হিত হিযঁ ধৰহু ॥
সমুঝত জাসু দূত কই কৰনী। স্ত্ৰৱহীং গৰ্ভ ৰজনীচৰ ধৰনী ॥
তাসু নাৰি নিজ সচিৱ বোলাঈ। পঠৱহু কংত জো চহহু ভলাঈ ॥
তব কুল কমল বিপিন দুখদাঈ। সীতা সীত নিসা সম আঈ ॥
সুনহু নাথ সীতা বিনু দীন্হেং। হিত ন তুম্হাৰ সংভু অজ কীন্হেং ॥
দো. -ৰাম বান অহি গন সৰিস নিকৰ নিসাচৰ ভেক।
জব লগি গ্ৰসত ন তব লগি জতনু কৰহু তজি টেক ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰৱন সুনী সঠ তা কৰি বানী। বিহসা জগত বিদিত অভিমানী ॥
সভয সুভাউ নাৰি কৰ সাচা। মংগল মহুঁ ভয মন অতি কাচা ॥
জৌং আৱই মৰ্কট কটকাঈ। জিঅহিং বিচাৰে নিসিচৰ খাঈ ॥
কংপহিং লোকপ জাকী ত্ৰাসা। তাসু নাৰি সভীত বডি হাসা ॥
অস কহি বিহসি তাহি উৰ লাঈ। চলেউ সভাঁ মমতা অধিকাঈ ॥
মংদোদৰী হৃদযঁ কৰ চিংতা। ভযউ কংত পৰ বিধি বিপৰীতা ॥
বৈঠেউ সভাঁ খবৰি অসি পাঈ। সিংধু পাৰ সেনা সব আঈ ॥
বূঝেসি সচিৱ উচিত মত কহহূ। তে সব হঁসে মষ্ট কৰি ৰহহূ ॥
জিতেহু সুৰাসুৰ তব শ্ৰম নাহীং। নৰ বানৰ কেহি লেখে মাহী ॥
দো. সচিৱ বৈদ গুৰ তীনি জৌং প্ৰিয বোলহিং ভয আস।
ৰাজ ধৰ্ম তন তীনি কৰ হোই বেগিহীং নাস ॥ ৩৭ ॥
সোই ৰাৱন কহুঁ বনি সহাঈ। অস্তুতি কৰহিং সুনাই সুনাঈ ॥
অৱসৰ জানি বিভীষনু আৱা। ভ্ৰাতা চৰন সীসু তেহিং নাৱা ॥
পুনি সিৰু নাই বৈঠ নিজ আসন। বোলা বচন পাই অনুসাসন ॥
জৌ কৃপাল পূঁছিহু মোহি বাতা। মতি অনুৰুপ কহউঁ হিত তাতা ॥
জো আপন চাহৈ কল্যানা। সুজসু সুমতি সুভ গতি সুখ নানা ॥
সো পৰনাৰি লিলাৰ গোসাঈং। তজউ চউথি কে চংদ কি নাঈ ॥
চৌদহ ভুৱন এক পতি হোঈ। ভূতদ্ৰোহ তিষ্টই নহিং সোঈ ॥
গুন সাগৰ নাগৰ নৰ জোঊ। অলপ লোভ ভল কহই ন কোঊ ॥
দো. কাম ক্ৰোধ মদ লোভ সব নাথ নৰক কে পংথ।
সব পৰিহৰি ৰঘুবীৰহি ভজহু ভজহিং জেহি সংত ॥ ৩৮ ॥
তাত ৰাম নহিং নৰ ভূপালা। ভুৱনেস্ৱৰ কালহু কৰ কালা ॥
ব্ৰহ্ম অনাময অজ ভগৱংতা। ব্যাপক অজিত অনাদি অনংতা ॥
গো দ্ৱিজ ধেনু দেৱ হিতকাৰী। কৃপাসিংধু মানুষ তনুধাৰী ॥
জন ৰংজন ভংজন খল ব্ৰাতা। বেদ ধৰ্ম ৰচ্ছক সুনু ভ্ৰাতা ॥
তাহি বযৰু তজি নাইঅ মাথা। প্ৰনতাৰতি ভংজন ৰঘুনাথা ॥
দেহু নাথ প্ৰভু কহুঁ বৈদেহী। ভজহু ৰাম বিনু হেতু সনেহী ॥
সৰন গএঁ প্ৰভু তাহু ন ত্যাগা। বিস্ৱ দ্ৰোহ কৃত অঘ জেহি লাগা ॥
জাসু নাম ত্ৰয তাপ নসাৱন। সোই প্ৰভু প্ৰগট সমুঝু জিযঁ ৰাৱন ॥
দো. বাৰ বাৰ পদ লাগউঁ বিনয কৰউঁ দসসীস।
পৰিহৰি মান মোহ মদ ভজহু কোসলাধীস ॥ ৩৯(ক) ॥
মুনি পুলস্তি নিজ সিষ্য সন কহি পঠঈ যহ বাত।
তুৰত সো মৈং প্ৰভু সন কহী পাই সুঅৱসৰু তাত ॥ ৩৯(খ) ॥
মাল্যৱংত অতি সচিৱ সযানা। তাসু বচন সুনি অতি সুখ মানা ॥
তাত অনুজ তৱ নীতি বিভূষন। সো উৰ ধৰহু জো কহত বিভীষন ॥
ৰিপু উতকৰষ কহত সঠ দোঊ। দূৰি ন কৰহু ইহাঁ হই কোঊ ॥
মাল্যৱংত গৃহ গযউ বহোৰী। কহই বিভীষনু পুনি কৰ জোৰী ॥
সুমতি কুমতি সব কেং উৰ ৰহহীং। নাথ পুৰান নিগম অস কহহীং ॥
জহাঁ সুমতি তহঁ সংপতি নানা। জহাঁ কুমতি তহঁ বিপতি নিদানা ॥
তৱ উৰ কুমতি বসী বিপৰীতা। হিত অনহিত মানহু ৰিপু প্ৰীতা ॥
কালৰাতি নিসিচৰ কুল কেৰী। তেহি সীতা পৰ প্ৰীতি ঘনেৰী ॥
দো. তাত চৰন গহি মাগউঁ ৰাখহু মোৰ দুলাৰ।
সীত দেহু ৰাম কহুঁ অহিত ন হোই তুম্হাৰ ॥ ৪০ ॥
বুধ পুৰান শ্ৰুতি সংমত বানী। কহী বিভীষন নীতি বখানী ॥
সুনত দসানন উঠা ৰিসাঈ। খল তোহি নিকট মুত্যু অব আঈ ॥
জিঅসি সদা সঠ মোৰ জিআৱা। ৰিপু কৰ পচ্ছ মূঢ তোহি ভাৱা ॥
কহসি ন খল অস কো জগ মাহীং। ভুজ বল জাহি জিতা মৈং নাহী ॥
মম পুৰ বসি তপসিন্হ পৰ প্ৰীতী। সঠ মিলু জাই তিন্হহি কহু নীতী ॥
অস কহি কীন্হেসি চৰন প্ৰহাৰা। অনুজ গহে পদ বাৰহিং বাৰা ॥
উমা সংত কই ইহই বডাঈ। মংদ কৰত জো কৰই ভলাঈ ॥
তুম্হ পিতু সৰিস ভলেহিং মোহি মাৰা। ৰামু ভজেং হিত নাথ তুম্হাৰা ॥
সচিৱ সংগ লৈ নভ পথ গযঊ। সবহি সুনাই কহত অস ভযঊ ॥
দো০=ৰামু সত্যসংকল্প প্ৰভু সভা কালবস তোৰি।
মৈ ৰঘুবীৰ সৰন অব জাউঁ দেহু জনি খোৰি ॥ ৪১ ॥
অস কহি চলা বিভীষনু জবহীং। আযূহীন ভএ সব তবহীং ॥
সাধু অৱগ্যা তুৰত ভৱানী। কৰ কল্যান অখিল কৈ হানী ॥
ৰাৱন জবহিং বিভীষন ত্যাগা। ভযউ বিভৱ বিনু তবহিং অভাগা ॥
চলেউ হৰষি ৰঘুনাযক পাহীং। কৰত মনোৰথ বহু মন মাহীং ॥
দেখিহউঁ জাই চৰন জলজাতা। অৰুন মৃদুল সেৱক সুখদাতা ॥
জে পদ পৰসি তৰী ৰিষিনাৰী। দংডক কানন পাৱনকাৰী ॥
জে পদ জনকসুতাঁ উৰ লাএ। কপট কুৰংগ সংগ ধৰ ধাএ ॥
হৰ উৰ সৰ সৰোজ পদ জেঈ। অহোভাগ্য মৈ দেখিহউঁ তেঈ ॥
দো০= জিন্হ পাযন্হ কে পাদুকন্হি ভৰতু ৰহে মন লাই।
তে পদ আজু বিলোকিহউঁ ইন্হ নযনন্হি অব জাই ॥ ৪২ ॥
এহি বিধি কৰত সপ্ৰেম বিচাৰা। আযউ সপদি সিংধু এহিং পাৰা ॥
কপিন্হ বিভীষনু আৱত দেখা। জানা কোউ ৰিপু দূত বিসেষা ॥
তাহি ৰাখি কপীস পহিং আএ। সমাচাৰ সব তাহি সুনাএ ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুৰাঈ। আৱা মিলন দসানন ভাঈ ॥
কহ প্ৰভু সখা বূঝিঐ কাহা। কহই কপীস সুনহু নৰনাহা ॥
জানি ন জাই নিসাচৰ মাযা। কামৰূপ কেহি কাৰন আযা ॥
ভেদ হমাৰ লেন সঠ আৱা। ৰাখিঅ বাঁধি মোহি অস ভাৱা ॥
সখা নীতি তুম্হ নীকি বিচাৰী। মম পন সৰনাগত ভযহাৰী ॥
সুনি প্ৰভু বচন হৰষ হনুমানা। সৰনাগত বচ্ছল ভগৱানা ॥
দো০=সৰনাগত কহুঁ জে তজহিং নিজ অনহিত অনুমানি।
তে নৰ পাৱঁৰ পাপময তিন্হহি বিলোকত হানি ॥ ৪৩ ॥
কোটি বিপ্ৰ বধ লাগহিং জাহূ। আএঁ সৰন তজউঁ নহিং তাহূ ॥
সনমুখ হোই জীৱ মোহি জবহীং। জন্ম কোটি অঘ নাসহিং তবহীং ॥
পাপৱংত কৰ সহজ সুভাঊ। ভজনু মোৰ তেহি ভাৱ ন কাঊ ॥
জৌং পৈ দুষ্টহৃদয সোই হোঈ। মোৰেং সনমুখ আৱ কি সোঈ ॥
নিৰ্মল মন জন সো মোহি পাৱা। মোহি কপট ছল ছিদ্ৰ ন ভাৱা ॥
ভেদ লেন পঠৱা দসসীসা। তবহুঁ ন কছু ভয হানি কপীসা ॥
জগ মহুঁ সখা নিসাচৰ জেতে। লছিমনু হনই নিমিষ মহুঁ তেতে ॥
জৌং সভীত আৱা সৰনাঈ। ৰখিহউঁ তাহি প্ৰান কী নাঈ ॥
দো০=উভয ভাঁতি তেহি আনহু হঁসি কহ কৃপানিকেত।
জয কৃপাল কহি চলে অংগদ হনূ সমেত ॥ ৪৪ ॥
সাদৰ তেহি আগেং কৰি বানৰ। চলে জহাঁ ৰঘুপতি কৰুনাকৰ ॥
দূৰিহি তে দেখে দ্ৱৌ ভ্ৰাতা। নযনানংদ দান কে দাতা ॥
বহুৰি ৰাম ছবিধাম বিলোকী। ৰহেউ ঠটুকি একটক পল ৰোকী ॥
ভুজ প্ৰলংব কংজাৰুন লোচন। স্যামল গাত প্ৰনত ভয মোচন ॥
সিংঘ কংধ আযত উৰ সোহা। আনন অমিত মদন মন মোহা ॥
নযন নীৰ পুলকিত অতি গাতা। মন ধৰি ধীৰ কহী মৃদু বাতা ॥
নাথ দসানন কৰ মৈং ভ্ৰাতা। নিসিচৰ বংস জনম সুৰত্ৰাতা ॥
সহজ পাপপ্ৰিয তামস দেহা। জথা উলূকহি তম পৰ নেহা ॥
দো. শ্ৰৱন সুজসু সুনি আযউঁ প্ৰভু ভংজন ভৱ ভীৰ।
ত্ৰাহি ত্ৰাহি আৰতি হৰন সৰন সুখদ ৰঘুবীৰ ॥ ৪৫ ॥
অস কহি কৰত দংডৱত দেখা। তুৰত উঠে প্ৰভু হৰষ বিসেষা ॥
দীন বচন সুনি প্ৰভু মন ভাৱা। ভুজ বিসাল গহি হৃদযঁ লগাৱা ॥
অনুজ সহিত মিলি ঢিগ বৈঠাৰী। বোলে বচন ভগত ভযহাৰী ॥
কহু লংকেস সহিত পৰিৱাৰা। কুসল কুঠাহৰ বাস তুম্হাৰা ॥
খল মংডলীং বসহু দিনু ৰাতী। সখা ধৰম নিবহই কেহি ভাঁতী ॥
মৈং জানউঁ তুম্হাৰি সব ৰীতী। অতি নয নিপুন ন ভাৱ অনীতী ॥
বৰু ভল বাস নৰক কৰ তাতা। দুষ্ট সংগ জনি দেই বিধাতা ॥
অব পদ দেখি কুসল ৰঘুৰাযা। জৌং তুম্হ কীন্হ জানি জন দাযা ॥
দো. তব লগি কুসল ন জীৱ কহুঁ সপনেহুঁ মন বিশ্ৰাম।
জব লগি ভজত ন ৰাম কহুঁ সোক ধাম তজি কাম ॥ ৪৬ ॥
তব লগি হৃদযঁ বসত খল নানা। লোভ মোহ মচ্ছৰ মদ মানা ॥
জব লগি উৰ ন বসত ৰঘুনাথা। ধৰেং চাপ সাযক কটি ভাথা ॥
মমতা তৰুন তমী অঁধিআৰী। ৰাগ দ্ৱেষ উলূক সুখকাৰী ॥
তব লগি বসতি জীৱ মন মাহীং। জব লগি প্ৰভু প্ৰতাপ ৰবি নাহীং ॥
অব মৈং কুসল মিটে ভয ভাৰে। দেখি ৰাম পদ কমল তুম্হাৰে ॥
তুম্হ কৃপাল জা পৰ অনুকূলা। তাহি ন ব্যাপ ত্ৰিবিধ ভৱ সূলা ॥
মৈং নিসিচৰ অতি অধম সুভাঊ। সুভ আচৰনু কীন্হ নহিং কাঊ ॥
জাসু ৰূপ মুনি ধ্যান ন আৱা। তেহিং প্ৰভু হৰষি হৃদযঁ মোহি লাৱা ॥
দো. -অহোভাগ্য মম অমিত অতি ৰাম কৃপা সুখ পুংজ।
দেখেউঁ নযন বিৰংচি সিব সেব্য জুগল পদ কংজ ॥ ৪৭ ॥
সুনহু সখা নিজ কহউঁ সুভাঊ। জান ভুসুংডি সংভু গিৰিজাঊ ॥
জৌং নৰ হোই চৰাচৰ দ্ৰোহী। আৱে সভয সৰন তকি মোহী ॥
তজি মদ মোহ কপট ছল নানা। কৰউঁ সদ্য তেহি সাধু সমানা ॥
জননী জনক বংধু সুত দাৰা। তনু ধনু ভৱন সুহ্ৰদ পৰিৱাৰা ॥
সব কৈ মমতা তাগ বটোৰী। মম পদ মনহি বাঁধ বৰি ডোৰী ॥
সমদৰসী ইচ্ছা কছু নাহীং। হৰষ সোক ভয নহিং মন মাহীং ॥
অস সজ্জন মম উৰ বস কৈসেং। লোভী হৃদযঁ বসই ধনু জৈসেং ॥
তুম্হ সাৰিখে সংত প্ৰিয মোৰেং। ধৰউঁ দেহ নহিং আন নিহোৰেং ॥
দো. সগুন উপাসক পৰহিত নিৰত নীতি দৃঢ নেম।
তে নৰ প্ৰান সমান মম জিন্হ কেং দ্ৱিজ পদ প্ৰেম ॥ ৪৮ ॥
সুনু লংকেস সকল গুন তোৰেং। তাতেং তুম্হ অতিসয প্ৰিয মোৰেং ॥
ৰাম বচন সুনি বানৰ জূথা। সকল কহহিং জয কৃপা বৰূথা ॥
সুনত বিভীষনু প্ৰভু কৈ বানী। নহিং অঘাত শ্ৰৱনামৃত জানী ॥
পদ অংবুজ গহি বাৰহিং বাৰা। হৃদযঁ সমাত ন প্ৰেমু অপাৰা ॥
সুনহু দেৱ সচৰাচৰ স্ৱামী। প্ৰনতপাল উৰ অংতৰজামী ॥
উৰ কছু প্ৰথম বাসনা ৰহী। প্ৰভু পদ প্ৰীতি সৰিত সো বহী ॥
অব কৃপাল নিজ ভগতি পাৱনী। দেহু সদা সিৱ মন ভাৱনী ॥
এৱমস্তু কহি প্ৰভু ৰনধীৰা। মাগা তুৰত সিংধু কৰ নীৰা ॥
জদপি সখা তৱ ইচ্ছা নাহীং। মোৰ দৰসু অমোঘ জগ মাহীং ॥
অস কহি ৰাম তিলক তেহি সাৰা। সুমন বৃষ্টি নভ ভঈ অপাৰা ॥
দো. ৰাৱন ক্ৰোধ অনল নিজ স্ৱাস সমীৰ প্ৰচংড।
জৰত বিভীষনু ৰাখেউ দীন্হেহু ৰাজু অখংড ॥ ৪৯(ক) ॥
জো সংপতি সিৱ ৰাৱনহি দীন্হি দিএঁ দস মাথ।
সোই সংপদা বিভীষনহি সকুচি দীন্হ ৰঘুনাথ ॥ ৪৯(খ) ॥
অস প্ৰভু ছাডি ভজহিং জে আনা। তে নৰ পসু বিনু পূঁছ বিষানা ॥
নিজ জন জানি তাহি অপনাৱা। প্ৰভু সুভাৱ কপি কুল মন ভাৱা ॥
পুনি সৰ্বগ্য সৰ্ব উৰ বাসী। সৰ্বৰূপ সব ৰহিত উদাসী ॥
বোলে বচন নীতি প্ৰতিপালক। কাৰন মনুজ দনুজ কুল ঘালক ॥
সুনু কপীস লংকাপতি বীৰা। কেহি বিধি তৰিঅ জলধি গংভীৰা ॥
সংকুল মকৰ উৰগ ঝষ জাতী। অতি অগাধ দুস্তৰ সব ভাঁতী ॥
কহ লংকেস সুনহু ৰঘুনাযক। কোটি সিংধু সোষক তৱ সাযক ॥
জদ্যপি তদপি নীতি অসি গাঈ। বিনয কৰিঅ সাগৰ সন জাঈ ॥
দো. প্ৰভু তুম্হাৰ কুলগুৰ জলধি কহিহি উপায বিচাৰি।
বিনু প্ৰযাস সাগৰ তৰিহি সকল ভালু কপি ধাৰি ॥ ৫০ ॥
সখা কহী তুম্হ নীকি উপাঈ। কৰিঅ দৈৱ জৌং হোই সহাঈ ॥
মংত্ৰ ন যহ লছিমন মন ভাৱা। ৰাম বচন সুনি অতি দুখ পাৱা ॥
নাথ দৈৱ কৰ কৱন ভৰোসা। সোষিঅ সিংধু কৰিঅ মন ৰোসা ॥
কাদৰ মন কহুঁ এক অধাৰা। দৈৱ দৈৱ আলসী পুকাৰা ॥
সুনত বিহসি বোলে ৰঘুবীৰা। ঐসেহিং কৰব ধৰহু মন ধীৰা ॥
অস কহি প্ৰভু অনুজহি সমুঝাঈ। সিংধু সমীপ গএ ৰঘুৰাঈ ॥
প্ৰথম প্ৰনাম কীন্হ সিৰু নাঈ। বৈঠে পুনি তট দৰ্ভ ডসাঈ ॥
জবহিং বিভীষন প্ৰভু পহিং আএ। পাছেং ৰাৱন দূত পঠাএ ॥
দো. সকল চৰিত তিন্হ দেখে ধৰেং কপট কপি দেহ।
প্ৰভু গুন হৃদযঁ সৰাহহিং সৰনাগত পৰ নেহ ॥ ৫১ ॥
প্ৰগট বখানহিং ৰাম সুভাঊ। অতি সপ্ৰেম গা বিসৰি দুৰাঊ ॥
ৰিপু কে দূত কপিন্হ তব জানে। সকল বাঁধি কপীস পহিং আনে ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু সব বানৰ। অংগ ভংগ কৰি পঠৱহু নিসিচৰ ॥
সুনি সুগ্ৰীৱ বচন কপি ধাএ। বাঁধি কটক চহু পাস ফিৰাএ ॥
বহু প্ৰকাৰ মাৰন কপি লাগে। দীন পুকাৰত তদপি ন ত্যাগে ॥
জো হমাৰ হৰ নাসা কানা। তেহি কোসলাধীস কৈ আনা ॥
সুনি লছিমন সব নিকট বোলাএ। দযা লাগি হঁসি তুৰত ছোডাএ ॥
ৰাৱন কৰ দীজহু যহ পাতী। লছিমন বচন বাচু কুলঘাতী ॥
দো. কহেহু মুখাগৰ মূঢ সন মম সংদেসু উদাৰ।
সীতা দেই মিলেহু ন ত আৱা কাল তুম্হাৰ ॥ ৫২ ॥
তুৰত নাই লছিমন পদ মাথা। চলে দূত বৰনত গুন গাথা ॥
কহত ৰাম জসু লংকাঁ আএ। ৰাৱন চৰন সীস তিন্হ নাএ ॥
বিহসি দসানন পূঁছী বাতা। কহসি ন সুক আপনি কুসলাতা ॥
পুনি কহু খবৰি বিভীষন কেৰী। জাহি মৃত্যু আঈ অতি নেৰী ॥
কৰত ৰাজ লংকা সঠ ত্যাগী। হোইহি জব কৰ কীট অভাগী ॥
পুনি কহু ভালু কীস কটকাঈ। কঠিন কাল প্ৰেৰিত চলি আঈ ॥
জিন্হ কে জীৱন কৰ ৰখৱাৰা। ভযউ মৃদুল চিত সিংধু বিচাৰা ॥
কহু তপসিন্হ কৈ বাত বহোৰী। জিন্হ কে হৃদযঁ ত্ৰাস অতি মোৰী ॥
দো. -কী ভই ভেংট কি ফিৰি গএ শ্ৰৱন সুজসু সুনি মোৰ।
কহসি ন ৰিপু দল তেজ বল বহুত চকিত চিত তোৰ ॥ ৫৩ ॥
নাথ কৃপা কৰি পূঁছেহু জৈসেং। মানহু কহা ক্ৰোধ তজি তৈসেং ॥
মিলা জাই জব অনুজ তুম্হাৰা। জাতহিং ৰাম তিলক তেহি সাৰা ॥
ৰাৱন দূত হমহি সুনি কানা। কপিন্হ বাঁধি দীন্হে দুখ নানা ॥
শ্ৰৱন নাসিকা কাটৈ লাগে। ৰাম সপথ দীন্হে হম ত্যাগে ॥
পূঁছিহু নাথ ৰাম কটকাঈ। বদন কোটি সত বৰনি ন জাঈ ॥
নানা বৰন ভালু কপি ধাৰী। বিকটানন বিসাল ভযকাৰী ॥
জেহিং পুৰ দহেউ হতেউ সুত তোৰা। সকল কপিন্হ মহঁ তেহি বলু থোৰা ॥
অমিত নাম ভট কঠিন কৰালা। অমিত নাগ বল বিপুল বিসালা ॥
দো. দ্ৱিবিদ মযংদ নীল নল অংগদ গদ বিকটাসি।
দধিমুখ কেহৰি নিসঠ সঠ জামৱংত বলৰাসি ॥ ৫৪ ॥
এ কপি সব সুগ্ৰীৱ সমানা। ইন্হ সম কোটিন্হ গনই কো নানা ॥
ৰাম কৃপাঁ অতুলিত বল তিন্হহীং। তৃন সমান ত্ৰেলোকহি গনহীং ॥
অস মৈং সুনা শ্ৰৱন দসকংধৰ। পদুম অঠাৰহ জূথপ বংদৰ ॥
নাথ কটক মহঁ সো কপি নাহীং। জো ন তুম্হহি জীতৈ ৰন মাহীং ॥
পৰম ক্ৰোধ মীজহিং সব হাথা। আযসু পৈ ন দেহিং ৰঘুনাথা ॥
সোষহিং সিংধু সহিত ঝষ ব্যালা। পূৰহীং ন ত ভৰি কুধৰ বিসালা ॥
মৰ্দি গৰ্দ মিলৱহিং দসসীসা। ঐসেই বচন কহহিং সব কীসা ॥
গৰ্জহিং তৰ্জহিং সহজ অসংকা। মানহু গ্ৰসন চহত হহিং লংকা ॥
দো. -সহজ সূৰ কপি ভালু সব পুনি সিৰ পৰ প্ৰভু ৰাম।
ৰাৱন কাল কোটি কহু জীতি সকহিং সংগ্ৰাম ॥ ৫৫ ॥
ৰাম তেজ বল বুধি বিপুলাঈ। সেষ সহস সত সকহিং ন গাঈ ॥
সক সৰ এক সোষি সত সাগৰ। তব ভ্ৰাতহি পূঁছেউ নয নাগৰ ॥
তাসু বচন সুনি সাগৰ পাহীং। মাগত পংথ কৃপা মন মাহীং ॥
সুনত বচন বিহসা দসসীসা। জৌং অসি মতি সহায কৃত কীসা ॥
সহজ ভীৰু কৰ বচন দৃঢাঈ। সাগৰ সন ঠানী মচলাঈ ॥
মূঢ মৃষা কা কৰসি বডাঈ। ৰিপু বল বুদ্ধি থাহ মৈং পাঈ ॥
সচিৱ সভীত বিভীষন জাকেং। বিজয বিভূতি কহাঁ জগ তাকেং ॥
সুনি খল বচন দূত ৰিস বাঢী। সময বিচাৰি পত্ৰিকা কাঢী ॥
ৰামানুজ দীন্হী যহ পাতী। নাথ বচাই জুডাৱহু ছাতী ॥
বিহসি বাম কৰ লীন্হী ৰাৱন। সচিৱ বোলি সঠ লাগ বচাৱন ॥
দো. -বাতন্হ মনহি ৰিঝাই সঠ জনি ঘালসি কুল খীস।
ৰাম বিৰোধ ন উবৰসি সৰন বিষ্নু অজ ঈস ॥ ৫৬(ক) ॥
কী তজি মান অনুজ ইৱ প্ৰভু পদ পংকজ ভৃংগ।
হোহি কি ৰাম সৰানল খল কুল সহিত পতংগ ॥ ৫৬(খ) ॥
সুনত সভয মন মুখ মুসুকাঈ। কহত দসানন সবহি সুনাঈ ॥
ভূমি পৰা কৰ গহত অকাসা। লঘু তাপস কৰ বাগ বিলাসা ॥
কহ সুক নাথ সত্য সব বানী। সমুঝহু ছাডি প্ৰকৃতি অভিমানী ॥
সুনহু বচন মম পৰিহৰি ক্ৰোধা। নাথ ৰাম সন তজহু বিৰোধা ॥
অতি কোমল ৰঘুবীৰ সুভাঊ। জদ্যপি অখিল লোক কৰ ৰাঊ ॥
মিলত কৃপা তুম্হ পৰ প্ৰভু কৰিহী। উৰ অপৰাধ ন একউ ধৰিহী ॥
জনকসুতা ৰঘুনাথহি দীজে। এতনা কহা মোৰ প্ৰভু কীজে।
জব তেহিং কহা দেন বৈদেহী। চৰন প্ৰহাৰ কীন্হ সঠ তেহী ॥
নাই চৰন সিৰু চলা সো তহাঁ। কৃপাসিংধু ৰঘুনাযক জহাঁ ॥
কৰি প্ৰনামু নিজ কথা সুনাঈ। ৰাম কৃপাঁ আপনি গতি পাঈ ॥
ৰিষি অগস্তি কীং সাপ ভৱানী। ৰাছস ভযউ ৰহা মুনি গ্যানী ॥
বংদি ৰাম পদ বাৰহিং বাৰা। মুনি নিজ আশ্ৰম কহুঁ পগু ধাৰা ॥
দো. বিনয ন মানত জলধি জড গএ তীন দিন বীতি।
বোলে ৰাম সকোপ তব ভয বিনু হোই ন প্ৰীতি ॥ ৫৭ ॥
লছিমন বান সৰাসন আনূ। সোষৌং বাৰিধি বিসিখ কৃসানূ ॥
সঠ সন বিনয কুটিল সন প্ৰীতী। সহজ কৃপন সন সুংদৰ নীতী ॥
মমতা ৰত সন গ্যান কহানী। অতি লোভী সন বিৰতি বখানী ॥
ক্ৰোধিহি সম কামিহি হৰি কথা। ঊসৰ বীজ বএঁ ফল জথা ॥
অস কহি ৰঘুপতি চাপ চঢাৱা। যহ মত লছিমন কে মন ভাৱা ॥
সংঘানেউ প্ৰভু বিসিখ কৰালা। উঠী উদধি উৰ অংতৰ জ্ৱালা ॥
মকৰ উৰগ ঝষ গন অকুলানে। জৰত জংতু জলনিধি জব জানে ॥
কনক থাৰ ভৰি মনি গন নানা। বিপ্ৰ ৰূপ আযউ তজি মানা ॥
দো. কাটেহিং পই কদৰী ফৰই কোটি জতন কোউ সীংচ।
বিনয ন মান খগেস সুনু ডাটেহিং পই নৱ নীচ ॥ ৫৮ ॥
সভয সিংধু গহি পদ প্ৰভু কেৰে। ছমহু নাথ সব অৱগুন মেৰে ॥
গগন সমীৰ অনল জল ধৰনী। ইন্হ কই নাথ সহজ জড কৰনী ॥
তৱ প্ৰেৰিত মাযাঁ উপজাএ। সৃষ্টি হেতু সব গ্ৰংথনি গাএ ॥
প্ৰভু আযসু জেহি কহঁ জস অহঈ। সো তেহি ভাঁতি ৰহে সুখ লহঈ ॥
প্ৰভু ভল কীন্হী মোহি সিখ দীন্হী। মৰজাদা পুনি তুম্হৰী কীন্হী ॥
ঢোল গৱাঁৰ সূদ্ৰ পসু নাৰী। সকল তাডনা কে অধিকাৰী ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ মৈং জাব সুখাঈ। উতৰিহি কটকু ন মোৰি বডাঈ ॥
প্ৰভু অগ্যা অপেল শ্ৰুতি গাঈ। কৰৌং সো বেগি জৌ তুম্হহি সোহাঈ ॥
দো. সুনত বিনীত বচন অতি কহ কৃপাল মুসুকাই।
জেহি বিধি উতৰৈ কপি কটকু তাত সো কহহু উপাই ॥ ৫৯ ॥
নাথ নীল নল কপি দ্ৱৌ ভাঈ। লৰিকাঈ ৰিষি আসিষ পাঈ ॥
তিন্হ কে পৰস কিএঁ গিৰি ভাৰে। তৰিহহিং জলধি প্ৰতাপ তুম্হাৰে ॥
মৈং পুনি উৰ ধৰি প্ৰভুতাঈ। কৰিহউঁ বল অনুমান সহাঈ ॥
এহি বিধি নাথ পযোধি বঁধাইঅ। জেহিং যহ সুজসু লোক তিহুঁ গাইঅ ॥
এহি সৰ মম উত্তৰ তট বাসী। হতহু নাথ খল নৰ অঘ ৰাসী ॥
সুনি কৃপাল সাগৰ মন পীৰা। তুৰতহিং হৰী ৰাম ৰনধীৰা ॥
দেখি ৰাম বল পৌৰুষ ভাৰী। হৰষি পযোনিধি ভযউ সুখাৰী ॥
সকল চৰিত কহি প্ৰভুহি সুনাৱা। চৰন বংদি পাথোধি সিধাৱা ॥
ছং. নিজ ভৱন গৱনেউ সিংধু শ্ৰীৰঘুপতিহি যহ মত ভাযঊ।
যহ চৰিত কলি মলহৰ জথামতি দাস তুলসী গাযঊ ॥
সুখ ভৱন সংসয সমন দৱন বিষাদ ৰঘুপতি গুন গনা ॥
তজি সকল আস ভৰোস গাৱহি সুনহি সংতত সঠ মনা ॥
দো. সকল সুমংগল দাযক ৰঘুনাযক গুন গান।
সাদৰ সুনহিং তে তৰহিং ভৱ সিংধু বিনা জলজান ॥ ৬০ ॥
শ্ৰীৰামচৰিতমানস
পঞ্চম সোপান
সুন্দৰকাণ্ড
শ্লোক
শান্তং শাশ্ৱতমপ্ৰমেযমনঘং নিৰ্ৱাণশান্তিপ্ৰদং
ব্ৰহ্মাশম্ভুফণীন্দ্ৰসেৱ্যমনিশং ৱেদান্তৱেদ্যং ৱিভুম্ ।
ৰামাখ্যং জগদীশ্ৱৰং সুৰগুৰুং মাযামনুষ্যং হৰিং
ৱন্দেঽহং কৰুণাকৰং ৰঘুৱৰং ভূপালচূডামণিম্ ॥ ১ ॥
নান্যা স্পৃহা ৰঘুপতে হৃদযেঽস্মদীযে
সত্যং ৱদামি চ ভৱানখিলান্তৰাত্মা।
ভক্তিং প্ৰযচ্ছ ৰঘুপুঙ্গৱ নিৰ্ভৰাং মে
কামাদিদোষৰহিতং কুৰু মানসং চ ॥ ২ ॥
অতুলিতবলধামং হেমশৈলাভদেহং
দনুজৱনকৃশানুং জ্ঞানিনামগ্ৰগণ্যম্।
সকলগুণনিধানং ৱানৰাণামধীশং
ৰঘুপতিপ্ৰিযভক্তং ৱাতজাতং নমামি ॥ ৩ ॥
জামৱংত কে বচন সুহাএ। সুনি হনুমংত হৃদয অতি ভাএ ॥
তব লগি মোহি পৰিখেহু তুম্হ ভাঈ। সহি দুখ কংদ মূল ফল খাঈ ॥
জব লগি আৱৌং সীতহি দেখী। হোইহি কাজু মোহি হৰষ বিসেষী ॥
যহ কহি নাই সবন্হি কহুঁ মাথা। চলেউ হৰষি হিযঁ ধৰি ৰঘুনাথা ॥
সিংধু তীৰ এক ভূধৰ সুংদৰ। কৌতুক কূদি চঢেউ তা ঊপৰ ॥
বাৰ বাৰ ৰঘুবীৰ সঁভাৰী। তৰকেউ পৱনতনয বল ভাৰী ॥
জেহিং গিৰি চৰন দেই হনুমংতা। চলেউ সো গা পাতাল তুৰংতা ॥
জিমি অমোঘ ৰঘুপতি কৰ বানা। এহী ভাঁতি চলেউ হনুমানা ॥
জলনিধি ৰঘুপতি দূত বিচাৰী। তৈং মৈনাক হোহি শ্ৰমহাৰী ॥
দো. হনূমান তেহি পৰসা কৰ পুনি কীন্হ প্ৰনাম।
ৰাম কাজু কীন্হেং বিনু মোহি কহাঁ বিশ্ৰাম ॥ ১ ॥
জাত পৱনসুত দেৱন্হ দেখা। জানৈং কহুঁ বল বুদ্ধি বিসেষা ॥
সুৰসা নাম অহিন্হ কৈ মাতা। পঠইন্হি আই কহী তেহিং বাতা ॥
আজু সুৰন্হ মোহি দীন্হ অহাৰা। সুনত বচন কহ পৱনকুমাৰা ॥
ৰাম কাজু কৰি ফিৰি মৈং আৱৌং। সীতা কই সুধি প্ৰভুহি সুনাৱৌং ॥
তব তৱ বদন পৈঠিহউঁ আঈ। সত্য কহউঁ মোহি জান দে মাঈ ॥
কবনেহুঁ জতন দেই নহিং জানা। গ্ৰসসি ন মোহি কহেউ হনুমানা ॥
জোজন ভৰি তেহিং বদনু পসাৰা। কপি তনু কীন্হ দুগুন বিস্তাৰা ॥
সোৰহ জোজন মুখ তেহিং ঠযঊ। তুৰত পৱনসুত বত্তিস ভযঊ ॥
জস জস সুৰসা বদনু বঢাৱা। তাসু দূন কপি ৰূপ দেখাৱা ॥
সত জোজন তেহিং আনন কীন্হা। অতি লঘু ৰূপ পৱনসুত লীন্হা ॥
বদন পইঠি পুনি বাহেৰ আৱা। মাগা বিদা তাহি সিৰু নাৱা ॥
মোহি সুৰন্হ জেহি লাগি পঠাৱা। বুধি বল মৰমু তোৰ মৈ পাৱা ॥
দো. ৰাম কাজু সবু কৰিহহু তুম্হ বল বুদ্ধি নিধান।
আসিষ দেহ গঈ সো হৰষি চলেউ হনুমান ॥ ২ ॥
নিসিচৰি এক সিংধু মহুঁ ৰহঈ। কৰি মাযা নভু কে খগ গহঈ ॥
জীৱ জংতু জে গগন উডাহীং। জল বিলোকি তিন্হ কৈ পৰিছাহীং ॥
গহই ছাহঁ সক সো ন উডাঈ। এহি বিধি সদা গগনচৰ খাঈ ॥
সোই ছল হনূমান কহঁ কীন্হা। তাসু কপটু কপি তুৰতহিং চীন্হা ॥
তাহি মাৰি মাৰুতসুত বীৰা। বাৰিধি পাৰ গযউ মতিধীৰা ॥
তহাঁ জাই দেখী বন সোভা। গুংজত চংচৰীক মধু লোভা ॥
নানা তৰু ফল ফূল সুহাএ। খগ মৃগ বৃংদ দেখি মন ভাএ ॥
সৈল বিসাল দেখি এক আগেং। তা পৰ ধাই চঢেউ ভয ত্যাগেং ॥
উমা ন কছু কপি কৈ অধিকাঈ। প্ৰভু প্ৰতাপ জো কালহি খাঈ ॥
গিৰি পৰ চঢি লংকা তেহিং দেখী। কহি ন জাই অতি দুৰ্গ বিসেষী ॥
অতি উতংগ জলনিধি চহু পাসা। কনক কোট কৰ পৰম প্ৰকাসা ॥
ছং=কনক কোট বিচিত্ৰ মনি কৃত সুংদৰাযতনা ঘনা।
চউহট্ট হট্ট সুবট্ট বীথীং চাৰু পুৰ বহু বিধি বনা ॥
গজ বাজি খচ্চৰ নিকৰ পদচৰ ৰথ বৰূথিন্হ কো গনৈ ॥
বহুৰূপ নিসিচৰ জূথ অতিবল সেন বৰনত নহিং বনৈ ॥ ১ ॥
বন বাগ উপবন বাটিকা সৰ কূপ বাপীং সোহহীং।
নৰ নাগ সুৰ গংধৰ্ব কন্যা ৰূপ মুনি মন মোহহীং ॥
কহুঁ মাল দেহ বিসাল সৈল সমান অতিবল গৰ্জহীং।
নানা অখাৰেন্হ ভিৰহিং বহু বিধি এক একন্হ তৰ্জহীং ॥ ২ ॥
কৰি জতন ভট কোটিন্হ বিকট তন নগৰ চহুঁ দিসি ৰচ্ছহীং।
কহুঁ মহিষ মানষু ধেনু খৰ অজ খল নিসাচৰ ভচ্ছহীং ॥
এহি লাগি তুলসীদাস ইন্হ কী কথা কছু এক হৈ কহী।
ৰঘুবীৰ সৰ তীৰথ সৰীৰন্হি ত্যাগি গতি পৈহহিং সহী ॥ ৩ ॥
দো. পুৰ ৰখৱাৰে দেখি বহু কপি মন কীন্হ বিচাৰ।
অতি লঘু ৰূপ ধৰৌং নিসি নগৰ কৰৌং পইসাৰ ॥ ৩ ॥
মসক সমান ৰূপ কপি ধৰী। লংকহি চলেউ সুমিৰি নৰহৰী ॥
নাম লংকিনী এক নিসিচৰী। সো কহ চলেসি মোহি নিংদৰী ॥
জানেহি নহীং মৰমু সঠ মোৰা। মোৰ অহাৰ জহাঁ লগি চোৰা ॥
মুঠিকা এক মহা কপি হনী। ৰুধিৰ বমত ধৰনীং ঢনমনী ॥
পুনি সংভাৰি উঠি সো লংকা। জোৰি পানি কৰ বিনয সংসকা ॥
জব ৰাৱনহি ব্ৰহ্ম বৰ দীন্হা। চলত বিৰংচি কহা মোহি চীন্হা ॥
বিকল হোসি তৈং কপি কেং মাৰে। তব জানেসু নিসিচৰ সংঘাৰে ॥
তাত মোৰ অতি পুন্য বহূতা। দেখেউঁ নযন ৰাম কৰ দূতা ॥
দো. তাত স্ৱৰ্গ অপবৰ্গ সুখ ধৰিঅ তুলা এক অংগ।
তূল ন তাহি সকল মিলি জো সুখ লৱ সতসংগ ॥ ৪ ॥
প্ৰবিসি নগৰ কীজে সব কাজা। হৃদযঁ ৰাখি কৌসলপুৰ ৰাজা ॥
গৰল সুধা ৰিপু কৰহিং মিতাঈ। গোপদ সিংধু অনল সিতলাঈ ॥
গৰুড সুমেৰু ৰেনূ সম তাহী। ৰাম কৃপা কৰি চিতৱা জাহী ॥
অতি লঘু ৰূপ ধৰেউ হনুমানা। পৈঠা নগৰ সুমিৰি ভগৱানা ॥
মংদিৰ মংদিৰ প্ৰতি কৰি সোধা। দেখে জহঁ তহঁ অগনিত জোধা ॥
গযউ দসানন মংদিৰ মাহীং। অতি বিচিত্ৰ কহি জাত সো নাহীং ॥
সযন কিএ দেখা কপি তেহী। মংদিৰ মহুঁ ন দীখি বৈদেহী ॥
ভৱন এক পুনি দীখ সুহাৱা। হৰি মংদিৰ তহঁ ভিন্ন বনাৱা ॥
দো. ৰামাযুধ অংকিত গৃহ সোভা বৰনি ন জাই।
নৱ তুলসিকা বৃংদ তহঁ দেখি হৰষি কপিৰাই ॥ ৫ ॥
লংকা নিসিচৰ নিকৰ নিৱাসা। ইহাঁ কহাঁ সজ্জন কৰ বাসা ॥
মন মহুঁ তৰক কৰৈ কপি লাগা। তেহীং সময বিভীষনু জাগা ॥
ৰাম ৰাম তেহিং সুমিৰন কীন্হা। হৃদযঁ হৰষ কপি সজ্জন চীন্হা ॥
এহি সন হঠি কৰিহউঁ পহিচানী। সাধু তে হোই ন কাৰজ হানী ॥
বিপ্ৰ ৰুপ ধৰি বচন সুনাএ। সুনত বিভীষণ উঠি তহঁ আএ ॥
কৰি প্ৰনাম পূঁছী কুসলাঈ। বিপ্ৰ কহহু নিজ কথা বুঝাঈ ॥
কী তুম্হ হৰি দাসন্হ মহঁ কোঈ। মোৰেং হৃদয প্ৰীতি অতি হোঈ ॥
কী তুম্হ ৰামু দীন অনুৰাগী। আযহু মোহি কৰন বডভাগী ॥
দো. তব হনুমংত কহী সব ৰাম কথা নিজ নাম।
সুনত জুগল তন পুলক মন মগন সুমিৰি গুন গ্ৰাম ॥ ৬ ॥
সুনহু পৱনসুত ৰহনি হমাৰী। জিমি দসনন্হি মহুঁ জীভ বিচাৰী ॥
তাত কবহুঁ মোহি জানি অনাথা। কৰিহহিং কৃপা ভানুকুল নাথা ॥
তামস তনু কছু সাধন নাহীং। প্ৰীতি ন পদ সৰোজ মন মাহীং ॥
অব মোহি ভা ভৰোস হনুমংতা। বিনু হৰিকৃপা মিলহিং নহিং সংতা ॥
জৌ ৰঘুবীৰ অনুগ্ৰহ কীন্হা। তৌ তুম্হ মোহি দৰসু হঠি দীন্হা ॥
সুনহু বিভীষন প্ৰভু কৈ ৰীতী। কৰহিং সদা সেৱক পৰ প্ৰীতী ॥
কহহু কৱন মৈং পৰম কুলীনা। কপি চংচল সবহীং বিধি হীনা ॥
প্ৰাত লেই জো নাম হমাৰা। তেহি দিন তাহি ন মিলৈ অহাৰা ॥
দো. অস মৈং অধম সখা সুনু মোহূ পৰ ৰঘুবীৰ।
কীন্হী কৃপা সুমিৰি গুন ভৰে বিলোচন নীৰ ॥ ৭ ॥
জানতহূঁ অস স্ৱামি বিসাৰী। ফিৰহিং তে কাহে ন হোহিং দুখাৰী ॥
এহি বিধি কহত ৰাম গুন গ্ৰামা। পাৱা অনিৰ্বাচ্য বিশ্ৰামা ॥
পুনি সব কথা বিভীষন কহী। জেহি বিধি জনকসুতা তহঁ ৰহী ॥
তব হনুমংত কহা সুনু ভ্ৰাতা। দেখী চহউঁ জানকী মাতা ॥
জুগুতি বিভীষন সকল সুনাঈ। চলেউ পৱনসুত বিদা কৰাঈ ॥
কৰি সোই ৰূপ গযউ পুনি তহৱাঁ। বন অসোক সীতা ৰহ জহৱাঁ ॥
দেখি মনহি মহুঁ কীন্হ প্ৰনামা। বৈঠেহিং বীতি জাত নিসি জামা ॥
কৃস তন সীস জটা এক বেনী। জপতি হৃদযঁ ৰঘুপতি গুন শ্ৰেনী ॥
দো. নিজ পদ নযন দিএঁ মন ৰাম পদ কমল লীন।
পৰম দুখী ভা পৱনসুত দেখি জানকী দীন ॥ ৮ ॥
তৰু পল্লৱ মহুঁ ৰহা লুকাঈ। কৰই বিচাৰ কৰৌং কা ভাঈ ॥
তেহি অৱসৰ ৰাৱনু তহঁ আৱা। সংগ নাৰি বহু কিএঁ বনাৱা ॥
বহু বিধি খল সীতহি সমুঝাৱা। সাম দান ভয ভেদ দেখাৱা ॥
কহ ৰাৱনু সুনু সুমুখি সযানী। মংদোদৰী আদি সব ৰানী ॥
তৱ অনুচৰীং কৰউঁ পন মোৰা। এক বাৰ বিলোকু মম ওৰা ॥
তৃন ধৰি ওট কহতি বৈদেহী। সুমিৰি অৱধপতি পৰম সনেহী ॥
সুনু দসমুখ খদ্যোত প্ৰকাসা। কবহুঁ কি নলিনী কৰই বিকাসা ॥
অস মন সমুঝু কহতি জানকী। খল সুধি নহিং ৰঘুবীৰ বান কী ॥
সঠ সূনে হৰি আনেহি মোহি। অধম নিলজ্জ লাজ নহিং তোহী ॥
দো. আপুহি সুনি খদ্যোত সম ৰামহি ভানু সমান।
পৰুষ বচন সুনি কাঢি অসি বোলা অতি খিসিআন ॥ ৯ ॥
সীতা তৈং মম কৃত অপমানা। কটিহউঁ তৱ সিৰ কঠিন কৃপানা ॥
নাহিং ত সপদি মানু মম বানী। সুমুখি হোতি ন ত জীৱন হানী ॥
স্যাম সৰোজ দাম সম সুংদৰ। প্ৰভু ভুজ কৰি কৰ সম দসকংধৰ ॥
সো ভুজ কংঠ কি তৱ অসি ঘোৰা। সুনু সঠ অস প্ৰৱান পন মোৰা ॥
চংদ্ৰহাস হৰু মম পৰিতাপং। ৰঘুপতি বিৰহ অনল সংজাতং ॥
সীতল নিসিত বহসি বৰ ধাৰা। কহ সীতা হৰু মম দুখ ভাৰা ॥
সুনত বচন পুনি মাৰন ধাৱা। মযতনযাঁ কহি নীতি বুঝাৱা ॥
কহেসি সকল নিসিচৰিন্হ বোলাঈ। সীতহি বহু বিধি ত্ৰাসহু জাঈ ॥
মাস দিৱস মহুঁ কহা ন মানা। তৌ মৈং মাৰবি কাঢি কৃপানা ॥
দো. ভৱন গযউ দসকংধৰ ইহাঁ পিসাচিনি বৃংদ।
সীতহি ত্ৰাস দেখাৱহি ধৰহিং ৰূপ বহু মংদ ॥ ১০ ॥
ত্ৰিজটা নাম ৰাচ্ছসী একা। ৰাম চৰন ৰতি নিপুন বিবেকা ॥
সবন্হৌ বোলি সুনাএসি সপনা। সীতহি সেই কৰহু হিত অপনা ॥
সপনেং বানৰ লংকা জাৰী। জাতুধান সেনা সব মাৰী ॥
খৰ আৰূঢ নগন দসসীসা। মুংডিত সিৰ খংডিত ভুজ বীসা ॥
এহি বিধি সো দচ্ছিন দিসি জাঈ। লংকা মনহুঁ বিভীষন পাঈ ॥
নগৰ ফিৰী ৰঘুবীৰ দোহাঈ। তব প্ৰভু সীতা বোলি পঠাঈ ॥
যহ সপনা মেং কহউঁ পুকাৰী। হোইহি সত্য গএঁ দিন চাৰী ॥
তাসু বচন সুনি তে সব ডৰীং। জনকসুতা কে চৰনন্হি পৰীং ॥
দো. জহঁ তহঁ গঈং সকল তব সীতা কৰ মন সোচ।
মাস দিৱস বীতেং মোহি মাৰিহি নিসিচৰ পোচ ॥ ১১ ॥
ত্ৰিজটা সন বোলী কৰ জোৰী। মাতু বিপতি সংগিনি তৈং মোৰী ॥
তজৌং দেহ কৰু বেগি উপাঈ। দুসহু বিৰহু অব নহিং সহি জাঈ ॥
আনি কাঠ ৰচু চিতা বনাঈ। মাতু অনল পুনি দেহি লগাঈ ॥
সত্য কৰহি মম প্ৰীতি সযানী। সুনৈ কো শ্ৰৱন সূল সম বানী ॥
সুনত বচন পদ গহি সমুঝাএসি। প্ৰভু প্ৰতাপ বল সুজসু সুনাএসি ॥
নিসি ন অনল মিল সুনু সুকুমাৰী। অস কহি সো নিজ ভৱন সিধাৰী ॥
কহ সীতা বিধি ভা প্ৰতিকূলা। মিলহি ন পাৱক মিটিহি ন সূলা ॥
দেখিঅত প্ৰগট গগন অংগাৰা। অৱনি ন আৱত একউ তাৰা ॥
পাৱকময সসি স্ত্ৰৱত ন আগী। মানহুঁ মোহি জানি হতভাগী ॥
সুনহি বিনয মম বিটপ অসোকা। সত্য নাম কৰু হৰু মম সোকা ॥
নূতন কিসলয অনল সমানা। দেহি অগিনি জনি কৰহি নিদানা ॥
দেখি পৰম বিৰহাকুল সীতা। সো ছন কপিহি কলপ সম বীতা ॥
সো. কপি কৰি হৃদযঁ বিচাৰ দীন্হি মুদ্ৰিকা ডাৰী তব।
জনু অসোক অংগাৰ দীন্হি হৰষি উঠি কৰ গহেউ ॥ ১২ ॥
তব দেখী মুদ্ৰিকা মনোহৰ। ৰাম নাম অংকিত অতি সুংদৰ ॥
চকিত চিতৱ মুদৰী পহিচানী। হৰষ বিষাদ হৃদযঁ অকুলানী ॥
জীতি কো সকই অজয ৰঘুৰাঈ। মাযা তেং অসি ৰচি নহিং জাঈ ॥
সীতা মন বিচাৰ কৰ নানা। মধুৰ বচন বোলেউ হনুমানা ॥
ৰামচংদ্ৰ গুন বৰনৈং লাগা। সুনতহিং সীতা কৰ দুখ ভাগা ॥
লাগীং সুনৈং শ্ৰৱন মন লাঈ। আদিহু তেং সব কথা সুনাঈ ॥
শ্ৰৱনামৃত জেহিং কথা সুহাঈ। কহি সো প্ৰগট হোতি কিন ভাঈ ॥
তব হনুমংত নিকট চলি গযঊ। ফিৰি বৈংঠীং মন বিসময ভযঊ ॥
ৰাম দূত মৈং মাতু জানকী। সত্য সপথ কৰুনানিধান কী ॥
যহ মুদ্ৰিকা মাতু মৈং আনী। দীন্হি ৰাম তুম্হ কহঁ সহিদানী ॥
নৰ বানৰহি সংগ কহু কৈসেং। কহি কথা ভই সংগতি জৈসেং ॥
দো. কপি কে বচন সপ্ৰেম সুনি উপজা মন বিস্ৱাস ॥
জানা মন ক্ৰম বচন যহ কৃপাসিংধু কৰ দাস ॥ ১৩ ॥
হৰিজন জানি প্ৰীতি অতি গাঢী। সজল নযন পুলকাৱলি বাঢী ॥
বূডত বিৰহ জলধি হনুমানা। ভযউ তাত মোং কহুঁ জলজানা ॥
অব কহু কুসল জাউঁ বলিহাৰী। অনুজ সহিত সুখ ভৱন খৰাৰী ॥
কোমলচিত কৃপাল ৰঘুৰাঈ। কপি কেহি হেতু ধৰী নিঠুৰাঈ ॥
সহজ বানি সেৱক সুখ দাযক। কবহুঁক সুৰতি কৰত ৰঘুনাযক ॥
কবহুঁ নযন মম সীতল তাতা। হোইহহি নিৰখি স্যাম মৃদু গাতা ॥
বচনু ন আৱ নযন ভৰে বাৰী। অহহ নাথ হৌং নিপট বিসাৰী ॥
দেখি পৰম বিৰহাকুল সীতা। বোলা কপি মৃদু বচন বিনীতা ॥
মাতু কুসল প্ৰভু অনুজ সমেতা। তৱ দুখ দুখী সুকৃপা নিকেতা ॥
জনি জননী মানহু জিযঁ ঊনা। তুম্হ তে প্ৰেমু ৰাম কেং দূনা ॥
দো. ৰঘুপতি কৰ সংদেসু অব সুনু জননী ধৰি ধীৰ।
অস কহি কপি গদ গদ ভযউ ভৰে বিলোচন নীৰ ॥ ১৪ ॥
কহেউ ৰাম বিযোগ তৱ সীতা। মো কহুঁ সকল ভএ বিপৰীতা ॥
নৱ তৰু কিসলয মনহুঁ কৃসানূ। কালনিসা সম নিসি সসি ভানূ ॥
কুবলয বিপিন কুংত বন সৰিসা। বাৰিদ তপত তেল জনু বৰিসা ॥
জে হিত ৰহে কৰত তেই পীৰা। উৰগ স্ৱাস সম ত্ৰিবিধ সমীৰা ॥
কহেহূ তেং কছু দুখ ঘটি হোঈ। কাহি কহৌং যহ জান ন কোঈ ॥
তত্ত্ৱ প্ৰেম কৰ মম অৰু তোৰা। জানত প্ৰিযা একু মনু মোৰা ॥
সো মনু সদা ৰহত তোহি পাহীং। জানু প্ৰীতি ৰসু এতেনহি মাহীং ॥
প্ৰভু সংদেসু সুনত বৈদেহী। মগন প্ৰেম তন সুধি নহিং তেহী ॥
কহ কপি হৃদযঁ ধীৰ ধৰু মাতা। সুমিৰু ৰাম সেৱক সুখদাতা ॥
উৰ আনহু ৰঘুপতি প্ৰভুতাঈ। সুনি মম বচন তজহু কদৰাঈ ॥
দো. নিসিচৰ নিকৰ পতংগ সম ৰঘুপতি বান কৃসানু।
জননী হৃদযঁ ধীৰ ধৰু জৰে নিসাচৰ জানু ॥ ১৫ ॥
জৌং ৰঘুবীৰ হোতি সুধি পাঈ। কৰতে নহিং বিলংবু ৰঘুৰাঈ ॥
ৰামবান ৰবি উএঁ জানকী। তম বৰূথ কহঁ জাতুধান কী ॥
অবহিং মাতু মৈং জাউঁ লৱাঈ। প্ৰভু আযসু নহিং ৰাম দোহাঈ ॥
কছুক দিৱস জননী ধৰু ধীৰা। কপিন্হ সহিত অইহহিং ৰঘুবীৰা ॥
নিসিচৰ মাৰি তোহি লৈ জৈহহিং। তিহুঁ পুৰ নাৰদাদি জসু গৈহহিং ॥
হৈং সুত কপি সব তুম্হহি সমানা। জাতুধান অতি ভট বলৱানা ॥
মোৰেং হৃদয পৰম সংদেহা। সুনি কপি প্ৰগট কীন্হ নিজ দেহা ॥
কনক ভূধৰাকাৰ সৰীৰা। সমৰ ভযংকৰ অতিবল বীৰা ॥
সীতা মন ভৰোস তব ভযঊ। পুনি লঘু ৰূপ পৱনসুত লযঊ ॥
দো. সুনু মাতা সাখামৃগ নহিং বল বুদ্ধি বিসাল।
প্ৰভু প্ৰতাপ তেং গৰুডহি খাই পৰম লঘু ব্যাল ॥ ১৬ ॥
মন সংতোষ সুনত কপি বানী। ভগতি প্ৰতাপ তেজ বল সানী ॥
আসিষ দীন্হি ৰামপ্ৰিয জানা। হোহু তাত বল সীল নিধানা ॥
অজৰ অমৰ গুননিধি সুত হোহূ। কৰহুঁ বহুত ৰঘুনাযক ছোহূ ॥
কৰহুঁ কৃপা প্ৰভু অস সুনি কানা। নিৰ্ভৰ প্ৰেম মগন হনুমানা ॥
বাৰ বাৰ নাএসি পদ সীসা। বোলা বচন জোৰি কৰ কীসা ॥
অব কৃতকৃত্য ভযউঁ মৈং মাতা। আসিষ তৱ অমোঘ বিখ্যাতা ॥
সুনহু মাতু মোহি অতিসয ভূখা। লাগি দেখি সুংদৰ ফল ৰূখা ॥
সুনু সুত কৰহিং বিপিন ৰখৱাৰী। পৰম সুভট ৰজনীচৰ ভাৰী ॥
তিন্হ কৰ ভয মাতা মোহি নাহীং। জৌং তুম্হ সুখ মানহু মন মাহীং ॥
দো. দেখি বুদ্ধি বল নিপুন কপি কহেউ জানকীং জাহু।
ৰঘুপতি চৰন হৃদযঁ ধৰি তাত মধুৰ ফল খাহু ॥ ১৭ ॥
চলেউ নাই সিৰু পৈঠেউ বাগা। ফল খাএসি তৰু তোৰৈং লাগা ॥
ৰহে তহাঁ বহু ভট ৰখৱাৰে। কছু মাৰেসি কছু জাই পুকাৰে ॥
নাথ এক আৱা কপি ভাৰী। তেহিং অসোক বাটিকা উজাৰী ॥
খাএসি ফল অৰু বিটপ উপাৰে। ৰচ্ছক মৰ্দি মৰ্দি মহি ডাৰে ॥
সুনি ৰাৱন পঠএ ভট নানা। তিন্হহি দেখি গৰ্জেউ হনুমানা ॥
সব ৰজনীচৰ কপি সংঘাৰে। গএ পুকাৰত কছু অধমাৰে ॥
পুনি পঠযউ তেহিং অচ্ছকুমাৰা। চলা সংগ লৈ সুভট অপাৰা ॥
আৱত দেখি বিটপ গহি তৰ্জা। তাহি নিপাতি মহাধুনি গৰ্জা ॥
দো. কছু মাৰেসি কছু মৰ্দেসি কছু মিলএসি ধৰি ধূৰি।
কছু পুনি জাই পুকাৰে প্ৰভু মৰ্কট বল ভূৰি ॥ ১৮ ॥
সুনি সুত বধ লংকেস ৰিসানা। পঠএসি মেঘনাদ বলৱানা ॥
মাৰসি জনি সুত বাংধেসু তাহী। দেখিঅ কপিহি কহাঁ কৰ আহী ॥
চলা ইংদ্ৰজিত অতুলিত জোধা। বংধু নিধন সুনি উপজা ক্ৰোধা ॥
কপি দেখা দাৰুন ভট আৱা। কটকটাই গৰ্জা অৰু ধাৱা ॥
অতি বিসাল তৰু এক উপাৰা। বিৰথ কীন্হ লংকেস কুমাৰা ॥
ৰহে মহাভট তাকে সংগা। গহি গহি কপি মৰ্দই নিজ অংগা ॥
তিন্হহি নিপাতি তাহি সন বাজা। ভিৰে জুগল মানহুঁ গজৰাজা।
মুঠিকা মাৰি চঢা তৰু জাঈ। তাহি এক ছন মুৰুছা আঈ ॥
উঠি বহোৰি কীন্হিসি বহু মাযা। জীতি ন জাই প্ৰভংজন জাযা ॥
দো. ব্ৰহ্ম অস্ত্ৰ তেহিং সাঁধা কপি মন কীন্হ বিচাৰ।
জৌং ন ব্ৰহ্মসৰ মানউঁ মহিমা মিটই অপাৰ ॥ ১৯ ॥
ব্ৰহ্মবান কপি কহুঁ তেহি মাৰা। পৰতিহুঁ বাৰ কটকু সংঘাৰা ॥
তেহি দেখা কপি মুৰুছিত ভযঊ। নাগপাস বাঁধেসি লৈ গযঊ ॥
জাসু নাম জপি সুনহু ভৱানী। ভৱ বংধন কাটহিং নৰ গ্যানী ॥
তাসু দূত কি বংধ তৰু আৱা। প্ৰভু কাৰজ লগি কপিহিং বঁধাৱা ॥
কপি বংধন সুনি নিসিচৰ ধাএ। কৌতুক লাগি সভাঁ সব আএ ॥
দসমুখ সভা দীখি কপি জাঈ। কহি ন জাই কছু অতি প্ৰভুতাঈ ॥
কৰ জোৰেং সুৰ দিসিপ বিনীতা। ভৃকুটি বিলোকত সকল সভীতা ॥
দেখি প্ৰতাপ ন কপি মন সংকা। জিমি অহিগন মহুঁ গৰুড অসংকা ॥
দো. কপিহি বিলোকি দসানন বিহসা কহি দুৰ্বাদ।
সুত বধ সুৰতি কীন্হি পুনি উপজা হৃদযঁ বিষাদ ॥ ২০ ॥
কহ লংকেস কৱন তৈং কীসা। কেহিং কে বল ঘালেহি বন খীসা ॥
কী ধৌং শ্ৰৱন সুনেহি নহিং মোহী। দেখউঁ অতি অসংক সঠ তোহী ॥
মাৰে নিসিচৰ কেহিং অপৰাধা। কহু সঠ তোহি ন প্ৰান কই বাধা ॥
সুন ৰাৱন ব্ৰহ্মাংড নিকাযা। পাই জাসু বল বিৰচিত মাযা ॥
জাকেং বল বিৰংচি হৰি ঈসা। পালত সৃজত হৰত দসসীসা।
জা বল সীস ধৰত সহসানন। অংডকোস সমেত গিৰি কানন ॥
ধৰই জো বিবিধ দেহ সুৰত্ৰাতা। তুম্হ তে সঠন্হ সিখাৱনু দাতা।
হৰ কোদংড কঠিন জেহি ভংজা। তেহি সমেত নৃপ দল মদ গংজা ॥
খৰ দূষন ত্ৰিসিৰা অৰু বালী। বধে সকল অতুলিত বলসালী ॥
দো. জাকে বল লৱলেস তেং জিতেহু চৰাচৰ ঝাৰি।
তাসু দূত মৈং জা কৰি হৰি আনেহু প্ৰিয নাৰি ॥ ২১ ॥
জানউঁ মৈং তুম্হাৰি প্ৰভুতাঈ। সহসবাহু সন পৰী লৰাঈ ॥
সমৰ বালি সন কৰি জসু পাৱা। সুনি কপি বচন বিহসি বিহৰাৱা ॥
খাযউঁ ফল প্ৰভু লাগী ভূঁখা। কপি সুভাৱ তেং তোৰেউঁ ৰূখা ॥
সব কেং দেহ পৰম প্ৰিয স্ৱামী। মাৰহিং মোহি কুমাৰগ গামী ॥
জিন্হ মোহি মাৰা তে মৈং মাৰে। তেহি পৰ বাঁধেউ তনযঁ তুম্হাৰে ॥
মোহি ন কছু বাঁধে কই লাজা। কীন্হ চহউঁ নিজ প্ৰভু কৰ কাজা ॥
বিনতী কৰউঁ জোৰি কৰ ৰাৱন। সুনহু মান তজি মোৰ সিখাৱন ॥
দেখহু তুম্হ নিজ কুলহি বিচাৰী। ভ্ৰম তজি ভজহু ভগত ভয হাৰী ॥
জাকেং ডৰ অতি কাল ডেৰাঈ। জো সুৰ অসুৰ চৰাচৰ খাঈ ॥
তাসোং বযৰু কবহুঁ নহিং কীজৈ। মোৰে কহেং জানকী দীজৈ ॥
দো. প্ৰনতপাল ৰঘুনাযক কৰুনা সিংধু খৰাৰি।
গএঁ সৰন প্ৰভু ৰাখিহৈং তৱ অপৰাধ বিসাৰি ॥ ২২ ॥
ৰাম চৰন পংকজ উৰ ধৰহূ। লংকা অচল ৰাজ তুম্হ কৰহূ ॥
ৰিষি পুলিস্ত জসু বিমল মংযকা। তেহি সসি মহুঁ জনি হোহু কলংকা ॥
ৰাম নাম বিনু গিৰা ন সোহা। দেখু বিচাৰি ত্যাগি মদ মোহা ॥
বসন হীন নহিং সোহ সুৰাৰী। সব ভূষণ ভূষিত বৰ নাৰী ॥
ৰাম বিমুখ সংপতি প্ৰভুতাঈ। জাই ৰহী পাঈ বিনু পাঈ ॥
সজল মূল জিন্হ সৰিতন্হ নাহীং। বৰষি গএ পুনি তবহিং সুখাহীং ॥
সুনু দসকংঠ কহউঁ পন ৰোপী। বিমুখ ৰাম ত্ৰাতা নহিং কোপী ॥
সংকৰ সহস বিষ্নু অজ তোহী। সকহিং ন ৰাখি ৰাম কৰ দ্ৰোহী ॥
দো. মোহমূল বহু সূল প্ৰদ ত্যাগহু তম অভিমান।
ভজহু ৰাম ৰঘুনাযক কৃপা সিংধু ভগৱান ॥ ২৩ ॥
জদপি কহি কপি অতি হিত বানী। ভগতি বিবেক বিৰতি নয সানী ॥
বোলা বিহসি মহা অভিমানী। মিলা হমহি কপি গুৰ বড গ্যানী ॥
মৃত্যু নিকট আঈ খল তোহী। লাগেসি অধম সিখাৱন মোহী ॥
উলটা হোইহি কহ হনুমানা। মতিভ্ৰম তোৰ প্ৰগট মৈং জানা ॥
সুনি কপি বচন বহুত খিসিআনা। বেগি ন হৰহুঁ মূঢ কৰ প্ৰানা ॥
সুনত নিসাচৰ মাৰন ধাএ। সচিৱন্হ সহিত বিভীষনু আএ।
নাই সীস কৰি বিনয বহূতা। নীতি বিৰোধ ন মাৰিঅ দূতা ॥
আন দংড কছু কৰিঅ গোসাঁঈ। সবহীং কহা মংত্ৰ ভল ভাঈ ॥
সুনত বিহসি বোলা দসকংধৰ। অংগ ভংগ কৰি পঠইঅ বংদৰ ॥
দো. কপি কেং মমতা পূঁছ পৰ সবহি কহউঁ সমুঝাই।
তেল বোৰি পট বাঁধি পুনি পাৱক দেহু লগাই ॥ ২৪ ॥
পূঁছহীন বানৰ তহঁ জাইহি। তব সঠ নিজ নাথহি লই আইহি ॥
জিন্হ কৈ কীন্হসি বহুত বডাঈ। দেখেউঁûমৈং তিন্হ কৈ প্ৰভুতাঈ ॥
বচন সুনত কপি মন মুসুকানা। ভই সহায সাৰদ মৈং জানা ॥
জাতুধান সুনি ৰাৱন বচনা। লাগে ৰচৈং মূঢ সোই ৰচনা ॥
ৰহা ন নগৰ বসন ঘৃত তেলা। বাঢী পূঁছ কীন্হ কপি খেলা ॥
কৌতুক কহঁ আএ পুৰবাসী। মাৰহিং চৰন কৰহিং বহু হাঁসী ॥
বাজহিং ঢোল দেহিং সব তাৰী। নগৰ ফেৰি পুনি পূঁছ প্ৰজাৰী ॥
পাৱক জৰত দেখি হনুমংতা। ভযউ পৰম লঘু ৰুপ তুৰংতা ॥
নিবুকি চঢেউ কপি কনক অটাৰীং। ভঈ সভীত নিসাচৰ নাৰীং ॥
দো. হৰি প্ৰেৰিত তেহি অৱসৰ চলে মৰুত উনচাস।
অট্টহাস কৰি গৰ্জা কপি বঢি লাগ অকাস ॥ ২৫ ॥
দেহ বিসাল পৰম হৰুআঈ। মংদিৰ তেং মংদিৰ চঢ ধাঈ ॥
জৰই নগৰ ভা লোগ বিহালা। ঝপট লপট বহু কোটি কৰালা ॥
তাত মাতু হা সুনিঅ পুকাৰা। এহি অৱসৰ কো হমহি উবাৰা ॥
হম জো কহা যহ কপি নহিং হোঈ। বানৰ ৰূপ ধৰেং সুৰ কোঈ ॥
সাধু অৱগ্যা কৰ ফলু ঐসা। জৰই নগৰ অনাথ কৰ জৈসা ॥
জাৰা নগৰু নিমিষ এক মাহীং। এক বিভীষন কৰ গৃহ নাহীং ॥
তা কৰ দূত অনল জেহিং সিৰিজা। জৰা ন সো তেহি কাৰন গিৰিজা ॥
উলটি পলটি লংকা সব জাৰী। কূদি পৰা পুনি সিংধু মঝাৰী ॥
দো. পূঁছ বুঝাই খোই শ্ৰম ধৰি লঘু ৰূপ বহোৰি।
জনকসুতা কে আগেং ঠাঢ ভযউ কৰ জোৰি ॥ ২৬ ॥
মাতু মোহি দীজে কছু চীন্হা। জৈসেং ৰঘুনাযক মোহি দীন্হা ॥
চূডামনি উতাৰি তব দযঊ। হৰষ সমেত পৱনসুত লযঊ ॥
কহেহু তাত অস মোৰ প্ৰনামা। সব প্ৰকাৰ প্ৰভু পূৰনকামা ॥
দীন দযাল বিৰিদু সংভাৰী। হৰহু নাথ মম সংকট ভাৰী ॥
তাত সক্ৰসুত কথা সুনাএহু। বান প্ৰতাপ প্ৰভুহি সমুঝাএহু ॥
মাস দিৱস মহুঁ নাথু ন আৱা। তৌ পুনি মোহি জিঅত নহিং পাৱা ॥
কহু কপি কেহি বিধি ৰাখৌং প্ৰানা। তুম্হহূ তাত কহত অব জানা ॥
তোহি দেখি সীতলি ভই ছাতী। পুনি মো কহুঁ সোই দিনু সো ৰাতী ॥
দো. জনকসুতহি সমুঝাই কৰি বহু বিধি ধীৰজু দীন্হ।
চৰন কমল সিৰু নাই কপি গৱনু ৰাম পহিং কীন্হ ॥ ২৭ ॥
চলত মহাধুনি গৰ্জেসি ভাৰী। গৰ্ভ স্ত্ৰৱহিং সুনি নিসিচৰ নাৰী ॥
নাঘি সিংধু এহি পাৰহি আৱা। সবদ কিলকিলা কপিন্হ সুনাৱা ॥
হৰষে সব বিলোকি হনুমানা। নূতন জন্ম কপিন্হ তব জানা ॥
মুখ প্ৰসন্ন তন তেজ বিৰাজা। কীন্হেসি ৰামচন্দ্ৰ কৰ কাজা ॥
মিলে সকল অতি ভএ সুখাৰী। তলফত মীন পাৱ জিমি বাৰী ॥
চলে হৰষি ৰঘুনাযক পাসা। পূঁছত কহত নৱল ইতিহাসা ॥
তব মধুবন ভীতৰ সব আএ। অংগদ সংমত মধু ফল খাএ ॥
ৰখৱাৰে জব বৰজন লাগে। মুষ্টি প্ৰহাৰ হনত সব ভাগে ॥
দো. জাই পুকাৰে তে সব বন উজাৰ জুবৰাজ।
সুনি সুগ্ৰীৱ হৰষ কপি কৰি আএ প্ৰভু কাজ ॥ ২৮ ॥
জৌং ন হোতি সীতা সুধি পাঈ। মধুবন কে ফল সকহিং কি খাঈ ॥
এহি বিধি মন বিচাৰ কৰ ৰাজা। আই গএ কপি সহিত সমাজা ॥
আই সবন্হি নাৱা পদ সীসা। মিলেউ সবন্হি অতি প্ৰেম কপীসা ॥
পূঁছী কুসল কুসল পদ দেখী। ৰাম কৃপাঁ ভা কাজু বিসেষী ॥
নাথ কাজু কীন্হেউ হনুমানা। ৰাখে সকল কপিন্হ কে প্ৰানা ॥
সুনি সুগ্ৰীৱ বহুৰি তেহি মিলেঊ। কপিন্হ সহিত ৰঘুপতি পহিং চলেঊ।
ৰাম কপিন্হ জব আৱত দেখা। কিএঁ কাজু মন হৰষ বিসেষা ॥
ফটিক সিলা বৈঠে দ্ৱৌ ভাঈ। পৰে সকল কপি চৰনন্হি জাঈ ॥
দো. প্ৰীতি সহিত সব ভেটে ৰঘুপতি কৰুনা পুংজ।
পূঁছী কুসল নাথ অব কুসল দেখি পদ কংজ ॥ ২৯ ॥
জামৱংত কহ সুনু ৰঘুৰাযা। জা পৰ নাথ কৰহু তুম্হ দাযা ॥
তাহি সদা সুভ কুসল নিৰংতৰ। সুৰ নৰ মুনি প্ৰসন্ন তা ঊপৰ ॥
সোই বিজঈ বিনঈ গুন সাগৰ। তাসু সুজসু ত্ৰেলোক উজাগৰ ॥
প্ৰভু কীং কৃপা ভযউ সবু কাজূ। জন্ম হমাৰ সুফল ভা আজূ ॥
নাথ পৱনসুত কীন্হি জো কৰনী। সহসহুঁ মুখ ন জাই সো বৰনী ॥
পৱনতনয কে চৰিত সুহাএ। জামৱংত ৰঘুপতিহি সুনাএ ॥
সুনত কৃপানিধি মন অতি ভাএ। পুনি হনুমান হৰষি হিযঁ লাএ ॥
কহহু তাত কেহি ভাঁতি জানকী। ৰহতি কৰতি ৰচ্ছা স্ৱপ্ৰান কী ॥
দো. নাম পাহৰু দিৱস নিসি ধ্যান তুম্হাৰ কপাট।
লোচন নিজ পদ জংত্ৰিত জাহিং প্ৰান কেহিং বাট ॥ ৩০ ॥
চলত মোহি চূডামনি দীন্হী। ৰঘুপতি হৃদযঁ লাই সোই লীন্হী ॥
নাথ জুগল লোচন ভৰি বাৰী। বচন কহে কছু জনককুমাৰী ॥
অনুজ সমেত গহেহু প্ৰভু চৰনা। দীন বংধু প্ৰনতাৰতি হৰনা ॥
মন ক্ৰম বচন চৰন অনুৰাগী। কেহি অপৰাধ নাথ হৌং ত্যাগী ॥
অৱগুন এক মোৰ মৈং মানা। বিছুৰত প্ৰান ন কীন্হ পযানা ॥
নাথ সো নযনন্হি কো অপৰাধা। নিসৰত প্ৰান কৰিহিং হঠি বাধা ॥
বিৰহ অগিনি তনু তূল সমীৰা। স্ৱাস জৰই ছন মাহিং সৰীৰা ॥
নযন স্ত্ৰৱহি জলু নিজ হিত লাগী। জৰৈং ন পাৱ দেহ বিৰহাগী।
সীতা কে অতি বিপতি বিসালা। বিনহিং কহেং ভলি দীনদযালা ॥
দো. নিমিষ নিমিষ কৰুনানিধি জাহিং কলপ সম বীতি।
বেগি চলিয প্ৰভু আনিঅ ভুজ বল খল দল জীতি ॥ ৩১ ॥
সুনি সীতা দুখ প্ৰভু সুখ অযনা। ভৰি আএ জল ৰাজিৱ নযনা ॥
বচন কাঁয মন মম গতি জাহী। সপনেহুঁ বূঝিঅ বিপতি কি তাহী ॥
কহ হনুমংত বিপতি প্ৰভু সোঈ। জব তৱ সুমিৰন ভজন ন হোঈ ॥
কেতিক বাত প্ৰভু জাতুধান কী। ৰিপুহি জীতি আনিবী জানকী ॥
সুনু কপি তোহি সমান উপকাৰী। নহিং কোউ সুৰ নৰ মুনি তনুধাৰী ॥
প্ৰতি উপকাৰ কৰৌং কা তোৰা। সনমুখ হোই ন সকত মন মোৰা ॥
সুনু সুত উৰিন মৈং নাহীং। দেখেউঁ কৰি বিচাৰ মন মাহীং ॥
পুনি পুনি কপিহি চিতৱ সুৰত্ৰাতা। লোচন নীৰ পুলক অতি গাতা ॥
দো. সুনি প্ৰভু বচন বিলোকি মুখ গাত হৰষি হনুমংত।
চৰন পৰেউ প্ৰেমাকুল ত্ৰাহি ত্ৰাহি ভগৱংত ॥ ৩২ ॥
বাৰ বাৰ প্ৰভু চহই উঠাৱা। প্ৰেম মগন তেহি উঠব ন ভাৱা ॥
প্ৰভু কৰ পংকজ কপি কেং সীসা। সুমিৰি সো দসা মগন গৌৰীসা ॥
সাৱধান মন কৰি পুনি সংকৰ। লাগে কহন কথা অতি সুংদৰ ॥
কপি উঠাই প্ৰভু হৃদযঁ লগাৱা। কৰ গহি পৰম নিকট বৈঠাৱা ॥
কহু কপি ৰাৱন পালিত লংকা। কেহি বিধি দহেউ দুৰ্গ অতি বংকা ॥
প্ৰভু প্ৰসন্ন জানা হনুমানা। বোলা বচন বিগত অভিমানা ॥
সাখামৃগ কে বডি মনুসাঈ। সাখা তেং সাখা পৰ জাঈ ॥
নাঘি সিংধু হাটকপুৰ জাৰা। নিসিচৰ গন বিধি বিপিন উজাৰা।
সো সব তৱ প্ৰতাপ ৰঘুৰাঈ। নাথ ন কছূ মোৰি প্ৰভুতাঈ ॥
দো. তা কহুঁ প্ৰভু কছু অগম নহিং জা পৰ তুম্হ অনুকুল।
তব প্ৰভাৱঁ বডৱানলহিং জাৰি সকই খলু তূল ॥ ৩৩ ॥
নাথ ভগতি অতি সুখদাযনী। দেহু কৃপা কৰি অনপাযনী ॥
সুনি প্ৰভু পৰম সৰল কপি বানী। এৱমস্তু তব কহেউ ভৱানী ॥
উমা ৰাম সুভাউ জেহিং জানা। তাহি ভজনু তজি ভাৱ ন আনা ॥
যহ সংৱাদ জাসু উৰ আৱা। ৰঘুপতি চৰন ভগতি সোই পাৱা ॥
সুনি প্ৰভু বচন কহহিং কপিবৃংদা। জয জয জয কৃপাল সুখকংদা ॥
তব ৰঘুপতি কপিপতিহি বোলাৱা। কহা চলৈং কৰ কৰহু বনাৱা ॥
অব বিলংবু কেহি কাৰন কীজে। তুৰত কপিন্হ কহুঁ আযসু দীজে ॥
কৌতুক দেখি সুমন বহু বৰষী। নভ তেং ভৱন চলে সুৰ হৰষী ॥
দো. কপিপতি বেগি বোলাএ আএ জূথপ জূথ।
নানা বৰন অতুল বল বানৰ ভালু বৰূথ ॥ ৩৪ ॥
প্ৰভু পদ পংকজ নাৱহিং সীসা। গৰজহিং ভালু মহাবল কীসা ॥
দেখী ৰাম সকল কপি সেনা। চিতই কৃপা কৰি ৰাজিৱ নৈনা ॥
ৰাম কৃপা বল পাই কপিংদা। ভএ পচ্ছজুত মনহুঁ গিৰিংদা ॥
হৰষি ৰাম তব কীন্হ পযানা। সগুন ভএ সুংদৰ সুভ নানা ॥
জাসু সকল মংগলময কীতী। তাসু পযান সগুন যহ নীতী ॥
প্ৰভু পযান জানা বৈদেহীং। ফৰকি বাম অঁগ জনু কহি দেহীং ॥
জোই জোই সগুন জানকিহি হোঈ। অসগুন ভযউ ৰাৱনহি সোঈ ॥
চলা কটকু কো বৰনৈং পাৰা। গৰ্জহি বানৰ ভালু অপাৰা ॥
নখ আযুধ গিৰি পাদপধাৰী। চলে গগন মহি ইচ্ছাচাৰী ॥
কেহৰিনাদ ভালু কপি কৰহীং। ডগমগাহিং দিগ্গজ চিক্কৰহীং ॥
ছং. চিক্কৰহিং দিগ্গজ ডোল মহি গিৰি লোল সাগৰ খৰভৰে।
মন হৰষ সভ গংধৰ্ব সুৰ মুনি নাগ কিন্নৰ দুখ টৰে ॥
কটকটহিং মৰ্কট বিকট ভট বহু কোটি কোটিন্হ ধাৱহীং।
জয ৰাম প্ৰবল প্ৰতাপ কোসলনাথ গুন গন গাৱহীং ॥ ১ ॥
সহি সক ন ভাৰ উদাৰ অহিপতি বাৰ বাৰহিং মোহঈ।
গহ দসন পুনি পুনি কমঠ পৃষ্ট কঠোৰ সো কিমি সোহঈ ॥
ৰঘুবীৰ ৰুচিৰ প্ৰযান প্ৰস্থিতি জানি পৰম সুহাৱনী।
জনু কমঠ খৰ্পৰ সৰ্পৰাজ সো লিখত অবিচল পাৱনী ॥ ২ ॥
দো. এহি বিধি জাই কৃপানিধি উতৰে সাগৰ তীৰ।
জহঁ তহঁ লাগে খান ফল ভালু বিপুল কপি বীৰ ॥ ৩৫ ॥
উহাঁ নিসাচৰ ৰহহিং সসংকা। জব তে জাৰি গযউ কপি লংকা ॥
নিজ নিজ গৃহঁ সব কৰহিং বিচাৰা। নহিং নিসিচৰ কুল কেৰ উবাৰা ॥
জাসু দূত বল বৰনি ন জাঈ। তেহি আএঁ পুৰ কৱন ভলাঈ ॥
দূতন্হি সন সুনি পুৰজন বানী। মংদোদৰী অধিক অকুলানী ॥
ৰহসি জোৰি কৰ পতি পগ লাগী। বোলী বচন নীতি ৰস পাগী ॥
কংত কৰষ হৰি সন পৰিহৰহূ। মোৰ কহা অতি হিত হিযঁ ধৰহু ॥
সমুঝত জাসু দূত কই কৰনী। স্ত্ৰৱহীং গৰ্ভ ৰজনীচৰ ধৰনী ॥
তাসু নাৰি নিজ সচিৱ বোলাঈ। পঠৱহু কংত জো চহহু ভলাঈ ॥
তব কুল কমল বিপিন দুখদাঈ। সীতা সীত নিসা সম আঈ ॥
সুনহু নাথ সীতা বিনু দীন্হেং। হিত ন তুম্হাৰ সংভু অজ কীন্হেং ॥
দো. -ৰাম বান অহি গন সৰিস নিকৰ নিসাচৰ ভেক।
জব লগি গ্ৰসত ন তব লগি জতনু কৰহু তজি টেক ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰৱন সুনী সঠ তা কৰি বানী। বিহসা জগত বিদিত অভিমানী ॥
সভয সুভাউ নাৰি কৰ সাচা। মংগল মহুঁ ভয মন অতি কাচা ॥
জৌং আৱই মৰ্কট কটকাঈ। জিঅহিং বিচাৰে নিসিচৰ খাঈ ॥
কংপহিং লোকপ জাকী ত্ৰাসা। তাসু নাৰি সভীত বডি হাসা ॥
অস কহি বিহসি তাহি উৰ লাঈ। চলেউ সভাঁ মমতা অধিকাঈ ॥
মংদোদৰী হৃদযঁ কৰ চিংতা। ভযউ কংত পৰ বিধি বিপৰীতা ॥
বৈঠেউ সভাঁ খবৰি অসি পাঈ। সিংধু পাৰ সেনা সব আঈ ॥
বূঝেসি সচিৱ উচিত মত কহহূ। তে সব হঁসে মষ্ট কৰি ৰহহূ ॥
জিতেহু সুৰাসুৰ তব শ্ৰম নাহীং। নৰ বানৰ কেহি লেখে মাহী ॥
দো. সচিৱ বৈদ গুৰ তীনি জৌং প্ৰিয বোলহিং ভয আস।
ৰাজ ধৰ্ম তন তীনি কৰ হোই বেগিহীং নাস ॥ ৩৭ ॥
সোই ৰাৱন কহুঁ বনি সহাঈ। অস্তুতি কৰহিং সুনাই সুনাঈ ॥
অৱসৰ জানি বিভীষনু আৱা। ভ্ৰাতা চৰন সীসু তেহিং নাৱা ॥
পুনি সিৰু নাই বৈঠ নিজ আসন। বোলা বচন পাই অনুসাসন ॥
জৌ কৃপাল পূঁছিহু মোহি বাতা। মতি অনুৰুপ কহউঁ হিত তাতা ॥
জো আপন চাহৈ কল্যানা। সুজসু সুমতি সুভ গতি সুখ নানা ॥
সো পৰনাৰি লিলাৰ গোসাঈং। তজউ চউথি কে চংদ কি নাঈ ॥
চৌদহ ভুৱন এক পতি হোঈ। ভূতদ্ৰোহ তিষ্টই নহিং সোঈ ॥
গুন সাগৰ নাগৰ নৰ জোঊ। অলপ লোভ ভল কহই ন কোঊ ॥
দো. কাম ক্ৰোধ মদ লোভ সব নাথ নৰক কে পংথ।
সব পৰিহৰি ৰঘুবীৰহি ভজহু ভজহিং জেহি সংত ॥ ৩৮ ॥
তাত ৰাম নহিং নৰ ভূপালা। ভুৱনেস্ৱৰ কালহু কৰ কালা ॥
ব্ৰহ্ম অনাময অজ ভগৱংতা। ব্যাপক অজিত অনাদি অনংতা ॥
গো দ্ৱিজ ধেনু দেৱ হিতকাৰী। কৃপাসিংধু মানুষ তনুধাৰী ॥
জন ৰংজন ভংজন খল ব্ৰাতা। বেদ ধৰ্ম ৰচ্ছক সুনু ভ্ৰাতা ॥
তাহি বযৰু তজি নাইঅ মাথা। প্ৰনতাৰতি ভংজন ৰঘুনাথা ॥
দেহু নাথ প্ৰভু কহুঁ বৈদেহী। ভজহু ৰাম বিনু হেতু সনেহী ॥
সৰন গএঁ প্ৰভু তাহু ন ত্যাগা। বিস্ৱ দ্ৰোহ কৃত অঘ জেহি লাগা ॥
জাসু নাম ত্ৰয তাপ নসাৱন। সোই প্ৰভু প্ৰগট সমুঝু জিযঁ ৰাৱন ॥
দো. বাৰ বাৰ পদ লাগউঁ বিনয কৰউঁ দসসীস।
পৰিহৰি মান মোহ মদ ভজহু কোসলাধীস ॥ ৩৯(ক) ॥
মুনি পুলস্তি নিজ সিষ্য সন কহি পঠঈ যহ বাত।
তুৰত সো মৈং প্ৰভু সন কহী পাই সুঅৱসৰু তাত ॥ ৩৯(খ) ॥
মাল্যৱংত অতি সচিৱ সযানা। তাসু বচন সুনি অতি সুখ মানা ॥
তাত অনুজ তৱ নীতি বিভূষন। সো উৰ ধৰহু জো কহত বিভীষন ॥
ৰিপু উতকৰষ কহত সঠ দোঊ। দূৰি ন কৰহু ইহাঁ হই কোঊ ॥
মাল্যৱংত গৃহ গযউ বহোৰী। কহই বিভীষনু পুনি কৰ জোৰী ॥
সুমতি কুমতি সব কেং উৰ ৰহহীং। নাথ পুৰান নিগম অস কহহীং ॥
জহাঁ সুমতি তহঁ সংপতি নানা। জহাঁ কুমতি তহঁ বিপতি নিদানা ॥
তৱ উৰ কুমতি বসী বিপৰীতা। হিত অনহিত মানহু ৰিপু প্ৰীতা ॥
কালৰাতি নিসিচৰ কুল কেৰী। তেহি সীতা পৰ প্ৰীতি ঘনেৰী ॥
দো. তাত চৰন গহি মাগউঁ ৰাখহু মোৰ দুলাৰ।
সীত দেহু ৰাম কহুঁ অহিত ন হোই তুম্হাৰ ॥ ৪০ ॥
বুধ পুৰান শ্ৰুতি সংমত বানী। কহী বিভীষন নীতি বখানী ॥
সুনত দসানন উঠা ৰিসাঈ। খল তোহি নিকট মুত্যু অব আঈ ॥
জিঅসি সদা সঠ মোৰ জিআৱা। ৰিপু কৰ পচ্ছ মূঢ তোহি ভাৱা ॥
কহসি ন খল অস কো জগ মাহীং। ভুজ বল জাহি জিতা মৈং নাহী ॥
মম পুৰ বসি তপসিন্হ পৰ প্ৰীতী। সঠ মিলু জাই তিন্হহি কহু নীতী ॥
অস কহি কীন্হেসি চৰন প্ৰহাৰা। অনুজ গহে পদ বাৰহিং বাৰা ॥
উমা সংত কই ইহই বডাঈ। মংদ কৰত জো কৰই ভলাঈ ॥
তুম্হ পিতু সৰিস ভলেহিং মোহি মাৰা। ৰামু ভজেং হিত নাথ তুম্হাৰা ॥
সচিৱ সংগ লৈ নভ পথ গযঊ। সবহি সুনাই কহত অস ভযঊ ॥
দো০=ৰামু সত্যসংকল্প প্ৰভু সভা কালবস তোৰি।
মৈ ৰঘুবীৰ সৰন অব জাউঁ দেহু জনি খোৰি ॥ ৪১ ॥
অস কহি চলা বিভীষনু জবহীং। আযূহীন ভএ সব তবহীং ॥
সাধু অৱগ্যা তুৰত ভৱানী। কৰ কল্যান অখিল কৈ হানী ॥
ৰাৱন জবহিং বিভীষন ত্যাগা। ভযউ বিভৱ বিনু তবহিং অভাগা ॥
চলেউ হৰষি ৰঘুনাযক পাহীং। কৰত মনোৰথ বহু মন মাহীং ॥
দেখিহউঁ জাই চৰন জলজাতা। অৰুন মৃদুল সেৱক সুখদাতা ॥
জে পদ পৰসি তৰী ৰিষিনাৰী। দংডক কানন পাৱনকাৰী ॥
জে পদ জনকসুতাঁ উৰ লাএ। কপট কুৰংগ সংগ ধৰ ধাএ ॥
হৰ উৰ সৰ সৰোজ পদ জেঈ। অহোভাগ্য মৈ দেখিহউঁ তেঈ ॥
দো০= জিন্হ পাযন্হ কে পাদুকন্হি ভৰতু ৰহে মন লাই।
তে পদ আজু বিলোকিহউঁ ইন্হ নযনন্হি অব জাই ॥ ৪২ ॥
এহি বিধি কৰত সপ্ৰেম বিচাৰা। আযউ সপদি সিংধু এহিং পাৰা ॥
কপিন্হ বিভীষনু আৱত দেখা। জানা কোউ ৰিপু দূত বিসেষা ॥
তাহি ৰাখি কপীস পহিং আএ। সমাচাৰ সব তাহি সুনাএ ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু ৰঘুৰাঈ। আৱা মিলন দসানন ভাঈ ॥
কহ প্ৰভু সখা বূঝিঐ কাহা। কহই কপীস সুনহু নৰনাহা ॥
জানি ন জাই নিসাচৰ মাযা। কামৰূপ কেহি কাৰন আযা ॥
ভেদ হমাৰ লেন সঠ আৱা। ৰাখিঅ বাঁধি মোহি অস ভাৱা ॥
সখা নীতি তুম্হ নীকি বিচাৰী। মম পন সৰনাগত ভযহাৰী ॥
সুনি প্ৰভু বচন হৰষ হনুমানা। সৰনাগত বচ্ছল ভগৱানা ॥
দো০=সৰনাগত কহুঁ জে তজহিং নিজ অনহিত অনুমানি।
তে নৰ পাৱঁৰ পাপময তিন্হহি বিলোকত হানি ॥ ৪৩ ॥
কোটি বিপ্ৰ বধ লাগহিং জাহূ। আএঁ সৰন তজউঁ নহিং তাহূ ॥
সনমুখ হোই জীৱ মোহি জবহীং। জন্ম কোটি অঘ নাসহিং তবহীং ॥
পাপৱংত কৰ সহজ সুভাঊ। ভজনু মোৰ তেহি ভাৱ ন কাঊ ॥
জৌং পৈ দুষ্টহৃদয সোই হোঈ। মোৰেং সনমুখ আৱ কি সোঈ ॥
নিৰ্মল মন জন সো মোহি পাৱা। মোহি কপট ছল ছিদ্ৰ ন ভাৱা ॥
ভেদ লেন পঠৱা দসসীসা। তবহুঁ ন কছু ভয হানি কপীসা ॥
জগ মহুঁ সখা নিসাচৰ জেতে। লছিমনু হনই নিমিষ মহুঁ তেতে ॥
জৌং সভীত আৱা সৰনাঈ। ৰখিহউঁ তাহি প্ৰান কী নাঈ ॥
দো০=উভয ভাঁতি তেহি আনহু হঁসি কহ কৃপানিকেত।
জয কৃপাল কহি চলে অংগদ হনূ সমেত ॥ ৪৪ ॥
সাদৰ তেহি আগেং কৰি বানৰ। চলে জহাঁ ৰঘুপতি কৰুনাকৰ ॥
দূৰিহি তে দেখে দ্ৱৌ ভ্ৰাতা। নযনানংদ দান কে দাতা ॥
বহুৰি ৰাম ছবিধাম বিলোকী। ৰহেউ ঠটুকি একটক পল ৰোকী ॥
ভুজ প্ৰলংব কংজাৰুন লোচন। স্যামল গাত প্ৰনত ভয মোচন ॥
সিংঘ কংধ আযত উৰ সোহা। আনন অমিত মদন মন মোহা ॥
নযন নীৰ পুলকিত অতি গাতা। মন ধৰি ধীৰ কহী মৃদু বাতা ॥
নাথ দসানন কৰ মৈং ভ্ৰাতা। নিসিচৰ বংস জনম সুৰত্ৰাতা ॥
সহজ পাপপ্ৰিয তামস দেহা। জথা উলূকহি তম পৰ নেহা ॥
দো. শ্ৰৱন সুজসু সুনি আযউঁ প্ৰভু ভংজন ভৱ ভীৰ।
ত্ৰাহি ত্ৰাহি আৰতি হৰন সৰন সুখদ ৰঘুবীৰ ॥ ৪৫ ॥
অস কহি কৰত দংডৱত দেখা। তুৰত উঠে প্ৰভু হৰষ বিসেষা ॥
দীন বচন সুনি প্ৰভু মন ভাৱা। ভুজ বিসাল গহি হৃদযঁ লগাৱা ॥
অনুজ সহিত মিলি ঢিগ বৈঠাৰী। বোলে বচন ভগত ভযহাৰী ॥
কহু লংকেস সহিত পৰিৱাৰা। কুসল কুঠাহৰ বাস তুম্হাৰা ॥
খল মংডলীং বসহু দিনু ৰাতী। সখা ধৰম নিবহই কেহি ভাঁতী ॥
মৈং জানউঁ তুম্হাৰি সব ৰীতী। অতি নয নিপুন ন ভাৱ অনীতী ॥
বৰু ভল বাস নৰক কৰ তাতা। দুষ্ট সংগ জনি দেই বিধাতা ॥
অব পদ দেখি কুসল ৰঘুৰাযা। জৌং তুম্হ কীন্হ জানি জন দাযা ॥
দো. তব লগি কুসল ন জীৱ কহুঁ সপনেহুঁ মন বিশ্ৰাম।
জব লগি ভজত ন ৰাম কহুঁ সোক ধাম তজি কাম ॥ ৪৬ ॥
তব লগি হৃদযঁ বসত খল নানা। লোভ মোহ মচ্ছৰ মদ মানা ॥
জব লগি উৰ ন বসত ৰঘুনাথা। ধৰেং চাপ সাযক কটি ভাথা ॥
মমতা তৰুন তমী অঁধিআৰী। ৰাগ দ্ৱেষ উলূক সুখকাৰী ॥
তব লগি বসতি জীৱ মন মাহীং। জব লগি প্ৰভু প্ৰতাপ ৰবি নাহীং ॥
অব মৈং কুসল মিটে ভয ভাৰে। দেখি ৰাম পদ কমল তুম্হাৰে ॥
তুম্হ কৃপাল জা পৰ অনুকূলা। তাহি ন ব্যাপ ত্ৰিবিধ ভৱ সূলা ॥
মৈং নিসিচৰ অতি অধম সুভাঊ। সুভ আচৰনু কীন্হ নহিং কাঊ ॥
জাসু ৰূপ মুনি ধ্যান ন আৱা। তেহিং প্ৰভু হৰষি হৃদযঁ মোহি লাৱা ॥
দো. -অহোভাগ্য মম অমিত অতি ৰাম কৃপা সুখ পুংজ।
দেখেউঁ নযন বিৰংচি সিব সেব্য জুগল পদ কংজ ॥ ৪৭ ॥
সুনহু সখা নিজ কহউঁ সুভাঊ। জান ভুসুংডি সংভু গিৰিজাঊ ॥
জৌং নৰ হোই চৰাচৰ দ্ৰোহী। আৱে সভয সৰন তকি মোহী ॥
তজি মদ মোহ কপট ছল নানা। কৰউঁ সদ্য তেহি সাধু সমানা ॥
জননী জনক বংধু সুত দাৰা। তনু ধনু ভৱন সুহ্ৰদ পৰিৱাৰা ॥
সব কৈ মমতা তাগ বটোৰী। মম পদ মনহি বাঁধ বৰি ডোৰী ॥
সমদৰসী ইচ্ছা কছু নাহীং। হৰষ সোক ভয নহিং মন মাহীং ॥
অস সজ্জন মম উৰ বস কৈসেং। লোভী হৃদযঁ বসই ধনু জৈসেং ॥
তুম্হ সাৰিখে সংত প্ৰিয মোৰেং। ধৰউঁ দেহ নহিং আন নিহোৰেং ॥
দো. সগুন উপাসক পৰহিত নিৰত নীতি দৃঢ নেম।
তে নৰ প্ৰান সমান মম জিন্হ কেং দ্ৱিজ পদ প্ৰেম ॥ ৪৮ ॥
সুনু লংকেস সকল গুন তোৰেং। তাতেং তুম্হ অতিসয প্ৰিয মোৰেং ॥
ৰাম বচন সুনি বানৰ জূথা। সকল কহহিং জয কৃপা বৰূথা ॥
সুনত বিভীষনু প্ৰভু কৈ বানী। নহিং অঘাত শ্ৰৱনামৃত জানী ॥
পদ অংবুজ গহি বাৰহিং বাৰা। হৃদযঁ সমাত ন প্ৰেমু অপাৰা ॥
সুনহু দেৱ সচৰাচৰ স্ৱামী। প্ৰনতপাল উৰ অংতৰজামী ॥
উৰ কছু প্ৰথম বাসনা ৰহী। প্ৰভু পদ প্ৰীতি সৰিত সো বহী ॥
অব কৃপাল নিজ ভগতি পাৱনী। দেহু সদা সিৱ মন ভাৱনী ॥
এৱমস্তু কহি প্ৰভু ৰনধীৰা। মাগা তুৰত সিংধু কৰ নীৰা ॥
জদপি সখা তৱ ইচ্ছা নাহীং। মোৰ দৰসু অমোঘ জগ মাহীং ॥
অস কহি ৰাম তিলক তেহি সাৰা। সুমন বৃষ্টি নভ ভঈ অপাৰা ॥
দো. ৰাৱন ক্ৰোধ অনল নিজ স্ৱাস সমীৰ প্ৰচংড।
জৰত বিভীষনু ৰাখেউ দীন্হেহু ৰাজু অখংড ॥ ৪৯(ক) ॥
জো সংপতি সিৱ ৰাৱনহি দীন্হি দিএঁ দস মাথ।
সোই সংপদা বিভীষনহি সকুচি দীন্হ ৰঘুনাথ ॥ ৪৯(খ) ॥
অস প্ৰভু ছাডি ভজহিং জে আনা। তে নৰ পসু বিনু পূঁছ বিষানা ॥
নিজ জন জানি তাহি অপনাৱা। প্ৰভু সুভাৱ কপি কুল মন ভাৱা ॥
পুনি সৰ্বগ্য সৰ্ব উৰ বাসী। সৰ্বৰূপ সব ৰহিত উদাসী ॥
বোলে বচন নীতি প্ৰতিপালক। কাৰন মনুজ দনুজ কুল ঘালক ॥
সুনু কপীস লংকাপতি বীৰা। কেহি বিধি তৰিঅ জলধি গংভীৰা ॥
সংকুল মকৰ উৰগ ঝষ জাতী। অতি অগাধ দুস্তৰ সব ভাঁতী ॥
কহ লংকেস সুনহু ৰঘুনাযক। কোটি সিংধু সোষক তৱ সাযক ॥
জদ্যপি তদপি নীতি অসি গাঈ। বিনয কৰিঅ সাগৰ সন জাঈ ॥
দো. প্ৰভু তুম্হাৰ কুলগুৰ জলধি কহিহি উপায বিচাৰি।
বিনু প্ৰযাস সাগৰ তৰিহি সকল ভালু কপি ধাৰি ॥ ৫০ ॥
সখা কহী তুম্হ নীকি উপাঈ। কৰিঅ দৈৱ জৌং হোই সহাঈ ॥
মংত্ৰ ন যহ লছিমন মন ভাৱা। ৰাম বচন সুনি অতি দুখ পাৱা ॥
নাথ দৈৱ কৰ কৱন ভৰোসা। সোষিঅ সিংধু কৰিঅ মন ৰোসা ॥
কাদৰ মন কহুঁ এক অধাৰা। দৈৱ দৈৱ আলসী পুকাৰা ॥
সুনত বিহসি বোলে ৰঘুবীৰা। ঐসেহিং কৰব ধৰহু মন ধীৰা ॥
অস কহি প্ৰভু অনুজহি সমুঝাঈ। সিংধু সমীপ গএ ৰঘুৰাঈ ॥
প্ৰথম প্ৰনাম কীন্হ সিৰু নাঈ। বৈঠে পুনি তট দৰ্ভ ডসাঈ ॥
জবহিং বিভীষন প্ৰভু পহিং আএ। পাছেং ৰাৱন দূত পঠাএ ॥
দো. সকল চৰিত তিন্হ দেখে ধৰেং কপট কপি দেহ।
প্ৰভু গুন হৃদযঁ সৰাহহিং সৰনাগত পৰ নেহ ॥ ৫১ ॥
প্ৰগট বখানহিং ৰাম সুভাঊ। অতি সপ্ৰেম গা বিসৰি দুৰাঊ ॥
ৰিপু কে দূত কপিন্হ তব জানে। সকল বাঁধি কপীস পহিং আনে ॥
কহ সুগ্ৰীৱ সুনহু সব বানৰ। অংগ ভংগ কৰি পঠৱহু নিসিচৰ ॥
সুনি সুগ্ৰীৱ বচন কপি ধাএ। বাঁধি কটক চহু পাস ফিৰাএ ॥
বহু প্ৰকাৰ মাৰন কপি লাগে। দীন পুকাৰত তদপি ন ত্যাগে ॥
জো হমাৰ হৰ নাসা কানা। তেহি কোসলাধীস কৈ আনা ॥
সুনি লছিমন সব নিকট বোলাএ। দযা লাগি হঁসি তুৰত ছোডাএ ॥
ৰাৱন কৰ দীজহু যহ পাতী। লছিমন বচন বাচু কুলঘাতী ॥
দো. কহেহু মুখাগৰ মূঢ সন মম সংদেসু উদাৰ।
সীতা দেই মিলেহু ন ত আৱা কাল তুম্হাৰ ॥ ৫২ ॥
তুৰত নাই লছিমন পদ মাথা। চলে দূত বৰনত গুন গাথা ॥
কহত ৰাম জসু লংকাঁ আএ। ৰাৱন চৰন সীস তিন্হ নাএ ॥
বিহসি দসানন পূঁছী বাতা। কহসি ন সুক আপনি কুসলাতা ॥
পুনি কহু খবৰি বিভীষন কেৰী। জাহি মৃত্যু আঈ অতি নেৰী ॥
কৰত ৰাজ লংকা সঠ ত্যাগী। হোইহি জব কৰ কীট অভাগী ॥
পুনি কহু ভালু কীস কটকাঈ। কঠিন কাল প্ৰেৰিত চলি আঈ ॥
জিন্হ কে জীৱন কৰ ৰখৱাৰা। ভযউ মৃদুল চিত সিংধু বিচাৰা ॥
কহু তপসিন্হ কৈ বাত বহোৰী। জিন্হ কে হৃদযঁ ত্ৰাস অতি মোৰী ॥
দো. -কী ভই ভেংট কি ফিৰি গএ শ্ৰৱন সুজসু সুনি মোৰ।
কহসি ন ৰিপু দল তেজ বল বহুত চকিত চিত তোৰ ॥ ৫৩ ॥
নাথ কৃপা কৰি পূঁছেহু জৈসেং। মানহু কহা ক্ৰোধ তজি তৈসেং ॥
মিলা জাই জব অনুজ তুম্হাৰা। জাতহিং ৰাম তিলক তেহি সাৰা ॥
ৰাৱন দূত হমহি সুনি কানা। কপিন্হ বাঁধি দীন্হে দুখ নানা ॥
শ্ৰৱন নাসিকা কাটৈ লাগে। ৰাম সপথ দীন্হে হম ত্যাগে ॥
পূঁছিহু নাথ ৰাম কটকাঈ। বদন কোটি সত বৰনি ন জাঈ ॥
নানা বৰন ভালু কপি ধাৰী। বিকটানন বিসাল ভযকাৰী ॥
জেহিং পুৰ দহেউ হতেউ সুত তোৰা। সকল কপিন্হ মহঁ তেহি বলু থোৰা ॥
অমিত নাম ভট কঠিন কৰালা। অমিত নাগ বল বিপুল বিসালা ॥
দো. দ্ৱিবিদ মযংদ নীল নল অংগদ গদ বিকটাসি।
দধিমুখ কেহৰি নিসঠ সঠ জামৱংত বলৰাসি ॥ ৫৪ ॥
এ কপি সব সুগ্ৰীৱ সমানা। ইন্হ সম কোটিন্হ গনই কো নানা ॥
ৰাম কৃপাঁ অতুলিত বল তিন্হহীং। তৃন সমান ত্ৰেলোকহি গনহীং ॥
অস মৈং সুনা শ্ৰৱন দসকংধৰ। পদুম অঠাৰহ জূথপ বংদৰ ॥
নাথ কটক মহঁ সো কপি নাহীং। জো ন তুম্হহি জীতৈ ৰন মাহীং ॥
পৰম ক্ৰোধ মীজহিং সব হাথা। আযসু পৈ ন দেহিং ৰঘুনাথা ॥
সোষহিং সিংধু সহিত ঝষ ব্যালা। পূৰহীং ন ত ভৰি কুধৰ বিসালা ॥
মৰ্দি গৰ্দ মিলৱহিং দসসীসা। ঐসেই বচন কহহিং সব কীসা ॥
গৰ্জহিং তৰ্জহিং সহজ অসংকা। মানহু গ্ৰসন চহত হহিং লংকা ॥
দো. -সহজ সূৰ কপি ভালু সব পুনি সিৰ পৰ প্ৰভু ৰাম।
ৰাৱন কাল কোটি কহু জীতি সকহিং সংগ্ৰাম ॥ ৫৫ ॥
ৰাম তেজ বল বুধি বিপুলাঈ। সেষ সহস সত সকহিং ন গাঈ ॥
সক সৰ এক সোষি সত সাগৰ। তব ভ্ৰাতহি পূঁছেউ নয নাগৰ ॥
তাসু বচন সুনি সাগৰ পাহীং। মাগত পংথ কৃপা মন মাহীং ॥
সুনত বচন বিহসা দসসীসা। জৌং অসি মতি সহায কৃত কীসা ॥
সহজ ভীৰু কৰ বচন দৃঢাঈ। সাগৰ সন ঠানী মচলাঈ ॥
মূঢ মৃষা কা কৰসি বডাঈ। ৰিপু বল বুদ্ধি থাহ মৈং পাঈ ॥
সচিৱ সভীত বিভীষন জাকেং। বিজয বিভূতি কহাঁ জগ তাকেং ॥
সুনি খল বচন দূত ৰিস বাঢী। সময বিচাৰি পত্ৰিকা কাঢী ॥
ৰামানুজ দীন্হী যহ পাতী। নাথ বচাই জুডাৱহু ছাতী ॥
বিহসি বাম কৰ লীন্হী ৰাৱন। সচিৱ বোলি সঠ লাগ বচাৱন ॥
দো. -বাতন্হ মনহি ৰিঝাই সঠ জনি ঘালসি কুল খীস।
ৰাম বিৰোধ ন উবৰসি সৰন বিষ্নু অজ ঈস ॥ ৫৬(ক) ॥
কী তজি মান অনুজ ইৱ প্ৰভু পদ পংকজ ভৃংগ।
হোহি কি ৰাম সৰানল খল কুল সহিত পতংগ ॥ ৫৬(খ) ॥
সুনত সভয মন মুখ মুসুকাঈ। কহত দসানন সবহি সুনাঈ ॥
ভূমি পৰা কৰ গহত অকাসা। লঘু তাপস কৰ বাগ বিলাসা ॥
কহ সুক নাথ সত্য সব বানী। সমুঝহু ছাডি প্ৰকৃতি অভিমানী ॥
সুনহু বচন মম পৰিহৰি ক্ৰোধা। নাথ ৰাম সন তজহু বিৰোধা ॥
অতি কোমল ৰঘুবীৰ সুভাঊ। জদ্যপি অখিল লোক কৰ ৰাঊ ॥
মিলত কৃপা তুম্হ পৰ প্ৰভু কৰিহী। উৰ অপৰাধ ন একউ ধৰিহী ॥
জনকসুতা ৰঘুনাথহি দীজে। এতনা কহা মোৰ প্ৰভু কীজে।
জব তেহিং কহা দেন বৈদেহী। চৰন প্ৰহাৰ কীন্হ সঠ তেহী ॥
নাই চৰন সিৰু চলা সো তহাঁ। কৃপাসিংধু ৰঘুনাযক জহাঁ ॥
কৰি প্ৰনামু নিজ কথা সুনাঈ। ৰাম কৃপাঁ আপনি গতি পাঈ ॥
ৰিষি অগস্তি কীং সাপ ভৱানী। ৰাছস ভযউ ৰহা মুনি গ্যানী ॥
বংদি ৰাম পদ বাৰহিং বাৰা। মুনি নিজ আশ্ৰম কহুঁ পগু ধাৰা ॥
দো. বিনয ন মানত জলধি জড গএ তীন দিন বীতি।
বোলে ৰাম সকোপ তব ভয বিনু হোই ন প্ৰীতি ॥ ৫৭ ॥
লছিমন বান সৰাসন আনূ। সোষৌং বাৰিধি বিসিখ কৃসানূ ॥
সঠ সন বিনয কুটিল সন প্ৰীতী। সহজ কৃপন সন সুংদৰ নীতী ॥
মমতা ৰত সন গ্যান কহানী। অতি লোভী সন বিৰতি বখানী ॥
ক্ৰোধিহি সম কামিহি হৰি কথা। ঊসৰ বীজ বএঁ ফল জথা ॥
অস কহি ৰঘুপতি চাপ চঢাৱা। যহ মত লছিমন কে মন ভাৱা ॥
সংঘানেউ প্ৰভু বিসিখ কৰালা। উঠী উদধি উৰ অংতৰ জ্ৱালা ॥
মকৰ উৰগ ঝষ গন অকুলানে। জৰত জংতু জলনিধি জব জানে ॥
কনক থাৰ ভৰি মনি গন নানা। বিপ্ৰ ৰূপ আযউ তজি মানা ॥
দো. কাটেহিং পই কদৰী ফৰই কোটি জতন কোউ সীংচ।
বিনয ন মান খগেস সুনু ডাটেহিং পই নৱ নীচ ॥ ৫৮ ॥
সভয সিংধু গহি পদ প্ৰভু কেৰে। ছমহু নাথ সব অৱগুন মেৰে ॥
গগন সমীৰ অনল জল ধৰনী। ইন্হ কই নাথ সহজ জড কৰনী ॥
তৱ প্ৰেৰিত মাযাঁ উপজাএ। সৃষ্টি হেতু সব গ্ৰংথনি গাএ ॥
প্ৰভু আযসু জেহি কহঁ জস অহঈ। সো তেহি ভাঁতি ৰহে সুখ লহঈ ॥
প্ৰভু ভল কীন্হী মোহি সিখ দীন্হী। মৰজাদা পুনি তুম্হৰী কীন্হী ॥
ঢোল গৱাঁৰ সূদ্ৰ পসু নাৰী। সকল তাডনা কে অধিকাৰী ॥
প্ৰভু প্ৰতাপ মৈং জাব সুখাঈ। উতৰিহি কটকু ন মোৰি বডাঈ ॥
প্ৰভু অগ্যা অপেল শ্ৰুতি গাঈ। কৰৌং সো বেগি জৌ তুম্হহি সোহাঈ ॥
দো. সুনত বিনীত বচন অতি কহ কৃপাল মুসুকাই।
জেহি বিধি উতৰৈ কপি কটকু তাত সো কহহু উপাই ॥ ৫৯ ॥
নাথ নীল নল কপি দ্ৱৌ ভাঈ। লৰিকাঈ ৰিষি আসিষ পাঈ ॥
তিন্হ কে পৰস কিএঁ গিৰি ভাৰে। তৰিহহিং জলধি প্ৰতাপ তুম্হাৰে ॥
মৈং পুনি উৰ ধৰি প্ৰভুতাঈ। কৰিহউঁ বল অনুমান সহাঈ ॥
এহি বিধি নাথ পযোধি বঁধাইঅ। জেহিং যহ সুজসু লোক তিহুঁ গাইঅ ॥
এহি সৰ মম উত্তৰ তট বাসী। হতহু নাথ খল নৰ অঘ ৰাসী ॥
সুনি কৃপাল সাগৰ মন পীৰা। তুৰতহিং হৰী ৰাম ৰনধীৰা ॥
দেখি ৰাম বল পৌৰুষ ভাৰী। হৰষি পযোনিধি ভযউ সুখাৰী ॥
সকল চৰিত কহি প্ৰভুহি সুনাৱা। চৰন বংদি পাথোধি সিধাৱা ॥
ছং. নিজ ভৱন গৱনেউ সিংধু শ্ৰীৰঘুপতিহি যহ মত ভাযঊ।
যহ চৰিত কলি মলহৰ জথামতি দাস তুলসী গাযঊ ॥
সুখ ভৱন সংসয সমন দৱন বিষাদ ৰঘুপতি গুন গনা ॥
তজি সকল আস ভৰোস গাৱহি সুনহি সংতত সঠ মনা ॥
দো. সকল সুমংগল দাযক ৰঘুনাযক গুন গান।
সাদৰ সুনহিং তে তৰহিং ভৱ সিংধু বিনা জলজান ॥ ৬০ ॥
ইতি শ্ৰীমদ্ৰামচৰিতমানসে সকলকলিকলুষৱিধ্ৱংসনে
পঞ্চমঃ সোপানঃ সমাপ্তঃ ।
(সুন্দৰকাণ্ড সমাপ্ত)