વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ બ્રુવાણં સંસ્તૂય મુનીનાં દીર્ઘસત્રિણામ્ ।
વૃદ્ધઃ કુલપતિઃ સૂતં બહ્વૃચઃ શૌનકોઽબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
ઇતિ બ્રુવાણં સંસ્તૂય મુનીનાં દીર્ઘસત્રિણામ્ ।
વૃદ્ધઃ કુલપતિઃ સૂતં બહ્વૃચઃ શૌનકોઽબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
શૌનક ઉવાચ
સૂત સૂત મહાભાગ વદ નો વદતાં વર ।
કથાં ભાગવતીં પુણ્યાં યદાહ ભગવાઞ્છુકઃ ॥ ૨ ॥
સૂત સૂત મહાભાગ વદ નો વદતાં વર ।
કથાં ભાગવતીં પુણ્યાં યદાહ ભગવાઞ્છુકઃ ॥ ૨ ॥
કસ્મિન્ યુગે પ્રવૃત્તેયં સ્થાને વા કેન હેતુના ।
કુતઃ સઞ્ચોદિતઃ કૃષ્ણઃ કૃતવાન્ સંહિતાં મુનિઃ ॥ ૩ ॥
કુતઃ સઞ્ચોદિતઃ કૃષ્ણઃ કૃતવાન્ સંહિતાં મુનિઃ ॥ ૩ ॥
તસ્ય પુત્રો મહાયોગી સમદૃઙ્નિર્વિકલ્પકઃ ।
એકાન્તમતિરુન્નિદ્રો ગૂઢો મૂઢ ઇવેયતે ॥ ૪ ॥
એકાન્તમતિરુન્નિદ્રો ગૂઢો મૂઢ ઇવેયતે ॥ ૪ ॥
દૃષ્ટ્વાનુયાન્તમૃષિમાત્મજમપ્યનગ્નં
દેવ્યો હ્રિયા પરિદધુર્ન સુતસ્ય ચિત્રમ્ ।
તદ્વીક્ષ્ય પૃચ્છતિ મુનૌ જગદુસ્તવાસ્તિ
સ્ત્રીપુમ્ભિદા ન તુ સુતસ્ય વિવિક્તદૃષ્ટેઃ ॥ ૫ ॥
દેવ્યો હ્રિયા પરિદધુર્ન સુતસ્ય ચિત્રમ્ ।
તદ્વીક્ષ્ય પૃચ્છતિ મુનૌ જગદુસ્તવાસ્તિ
સ્ત્રીપુમ્ભિદા ન તુ સુતસ્ય વિવિક્તદૃષ્ટેઃ ॥ ૫ ॥
કથમાલક્ષિતઃ પૌરૈઃ સમ્પ્રાપ્તઃ કુરુજાઙ્ગલાન્ ।
ઉન્મત્તમૂકજડવદ્વિચરન્ ગજસાહ્વયે ॥ ૬ ॥
ઉન્મત્તમૂકજડવદ્વિચરન્ ગજસાહ્વયે ॥ ૬ ॥
કથં વા પાણ્ડવેયસ્ય રાજર્ષેર્મુનિના સહ ।
સંવાદઃ સમભૂત્તાત યત્રૈષા સાત્વતી શ્રુતિઃ ॥ ૭ ॥
સંવાદઃ સમભૂત્તાત યત્રૈષા સાત્વતી શ્રુતિઃ ॥ ૭ ॥
સ ગોદોહનમાત્રં હિ ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્ ।
અવેક્ષતે મહાભાગસ્તીર્થીકુર્વંસ્તદાશ્રમમ્ ॥ ૮ ॥
અવેક્ષતે મહાભાગસ્તીર્થીકુર્વંસ્તદાશ્રમમ્ ॥ ૮ ॥
અભિમન્યુસુતં સૂત પ્રાહુર્ભાગવતોત્તમમ્ ।
તસ્ય જન્મ મહાશ્ચર્યં કર્માણિ ચ ગૃણીહિ નઃ ॥ ૯ ॥
તસ્ય જન્મ મહાશ્ચર્યં કર્માણિ ચ ગૃણીહિ નઃ ॥ ૯ ॥
સ સમ્રાટ્ કસ્ય વા હેતોઃ પાણ્ડૂનાં માનવર્ધનઃ ।
પ્રાયોપવિષ્ટો ગઙ્ગાયામનાદૃત્યાધિરાટ્શ્રિયમ્ ॥ ૧૦ ॥
પ્રાયોપવિષ્ટો ગઙ્ગાયામનાદૃત્યાધિરાટ્શ્રિયમ્ ॥ ૧૦ ॥
નમન્તિ યત્પાદનિકેતમાત્મનઃ
શિવાયહાનીય ધનાનિ શત્રવઃ ।
કથં સ વીરઃ શ્રિયમઙ્ગ દુસ્ત્યજાં
યુવૈષતોત્સ્રષ્ટુમહો સહાસુભિઃ ॥ ૧૧ ॥
શિવાયહાનીય ધનાનિ શત્રવઃ ।
કથં સ વીરઃ શ્રિયમઙ્ગ દુસ્ત્યજાં
યુવૈષતોત્સ્રષ્ટુમહો સહાસુભિઃ ॥ ૧૧ ॥
શિવાય લોકસ્ય ભવાય ભૂતયે
ય ઉત્તમશ્લોકપરાયણા જનાઃ ।
જીવન્તિ નાત્માર્થમસૌ પરાશ્રયં
મુમોચ નિર્વિદ્ય કુતઃ કલેવરમ્ ॥ ૧૨ ॥
ય ઉત્તમશ્લોકપરાયણા જનાઃ ।
જીવન્તિ નાત્માર્થમસૌ પરાશ્રયં
મુમોચ નિર્વિદ્ય કુતઃ કલેવરમ્ ॥ ૧૨ ॥
તત્સર્વં નઃ સમાચક્ષ્વ પૃષ્ટો યદિહ કિઞ્ચન ।
મન્યે ત્વાં વિષયે વાચાં સ્નાતમન્યત્ર છાન્દસાત્ ॥ ૧૩ ॥
મન્યે ત્વાં વિષયે વાચાં સ્નાતમન્યત્ર છાન્દસાત્ ॥ ૧૩ ॥
સૂત ઉવાચ
દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે તૃતીયે યુગપર્યયે ।
જાતઃ પરાશરાદ્યોગી વાસવ્યાં કલયા હરેઃ ॥ ૧૪ ॥
દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે તૃતીયે યુગપર્યયે ।
જાતઃ પરાશરાદ્યોગી વાસવ્યાં કલયા હરેઃ ॥ ૧૪ ॥
સ કદાચિત્સરસ્વત્યા ઉપસ્પૃશ્ય જલં શુચિઃ ।
વિવિક્ત એક આસીન ઉદિતે રવિમણ્ડલે ॥ ૧૫ ॥
વિવિક્ત એક આસીન ઉદિતે રવિમણ્ડલે ॥ ૧૫ ॥
પરાવરજ્ઞઃ સ ઋષિઃ કાલેનાવ્યક્તરંહસા ।
યુગધર્મવ્યતિકરં પ્રાપ્તં ભુવિ યુગે યુગે ॥ ૧૬ ॥
યુગધર્મવ્યતિકરં પ્રાપ્તં ભુવિ યુગે યુગે ॥ ૧૬ ॥
ભૌતિકાનાં ચ ભાવાનાં શક્તિહ્રાસં ચ તત્કૃતમ્ ।
અશ્રદ્દધાનાન્નિઃસત્ત્વાન્દુર્મેધાન્ હ્રસિતાયુષઃ ॥ ૧૭ ॥
અશ્રદ્દધાનાન્નિઃસત્ત્વાન્દુર્મેધાન્ હ્રસિતાયુષઃ ॥ ૧૭ ॥
દુર્ભગાંશ્ચ જનાન્ વીક્ષ્ય મુનિર્દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
સર્વવર્ણાશ્રમાણાં યદ્દધ્યૌ હિતમમોઘદૃક્ ॥ ૧૮ ॥
સર્વવર્ણાશ્રમાણાં યદ્દધ્યૌ હિતમમોઘદૃક્ ॥ ૧૮ ॥
ચાતુર્હોત્રં કર્મ શુદ્ધં પ્રજાનાં વીક્ષ્ય વૈદિકમ્ ।
વ્યદધાદ્યજ્ઞસન્તત્યૈ વેદમેકં ચતુર્વિધમ્ ॥ ૧૯ ॥
વ્યદધાદ્યજ્ઞસન્તત્યૈ વેદમેકં ચતુર્વિધમ્ ॥ ૧૯ ॥
ઋગ્યજુઃસામાથર્વાખ્યા વેદાશ્ચત્વાર ઉદ્ધૃતાઃ ।
ઇતિહાસપુરાણં ચ પઞ્ચમો વેદ ઉચ્યતે ॥ ૨૦ ॥
ઇતિહાસપુરાણં ચ પઞ્ચમો વેદ ઉચ્યતે ॥ ૨૦ ॥
તત્રર્ગ્વેદધરઃ પૈલઃ સામગો જૈમિનિઃ કવિઃ ।
વૈશમ્પાયન એવૈકો નિષ્ણાતો યજુષામુત ॥ ૨૧ ॥
વૈશમ્પાયન એવૈકો નિષ્ણાતો યજુષામુત ॥ ૨૧ ॥
અથર્વાઙ્ગિરસામાસીત્સુમન્તુર્દારુણો મુનિઃ ।
ઇતિહાસપુરાણાનાં પિતા મે રોમહર્ષણઃ ॥ ૨૨ ॥
ઇતિહાસપુરાણાનાં પિતા મે રોમહર્ષણઃ ॥ ૨૨ ॥
ત એત ઋષયો વેદં સ્વં સ્વં વ્યસ્યન્નનેકધા ।
શિષ્યૈઃ પ્રશિષ્યૈસ્તચ્છિષ્યૈર્વેદાસ્તે શાખિનોઽભવન્ ॥ ૨૩ ॥
શિષ્યૈઃ પ્રશિષ્યૈસ્તચ્છિષ્યૈર્વેદાસ્તે શાખિનોઽભવન્ ॥ ૨૩ ॥
ત એવ વેદા દુર્મેધૈર્ધાર્યન્તે પુરુષૈર્યથા ।
એવં ચકાર ભગવાન્ વ્યાસઃ કૃપણવત્સલઃ ॥ ૨૪ ॥
એવં ચકાર ભગવાન્ વ્યાસઃ કૃપણવત્સલઃ ॥ ૨૪ ॥
સ્ત્રીશૂદ્રદ્વિજબન્ધૂનાં ત્રયી ન શ્રુતિગોચરા ।
કર્મશ્રેયસિ મૂઢાનાં શ્રેય એવં ભવેદિહ ।
ઇતિ ભારતમાખ્યાનં કૃપયા મુનિના કૃતમ્ ॥ ૨૫ ॥
કર્મશ્રેયસિ મૂઢાનાં શ્રેય એવં ભવેદિહ ।
ઇતિ ભારતમાખ્યાનં કૃપયા મુનિના કૃતમ્ ॥ ૨૫ ॥
એવં પ્રવૃત્તસ્ય સદા ભૂતાનાં શ્રેયસિ દ્વિજાઃ ।
સર્વાત્મકેનાપિ યદા નાતુષ્યદ્ધૃદયં તતઃ ॥ ૨૬ ॥
સર્વાત્મકેનાપિ યદા નાતુષ્યદ્ધૃદયં તતઃ ॥ ૨૬ ॥
નાતિપ્રસીદદ્ધૃદયઃ સરસ્વત્યાસ્તટે શુચૌ ।
વિતર્કયન્ વિવિક્તસ્થ ઇદં ચોવાચ ધર્મવિત્ ॥ ૨૭ ॥
વિતર્કયન્ વિવિક્તસ્થ ઇદં ચોવાચ ધર્મવિત્ ॥ ૨૭ ॥
ધૃતવ્રતેન હિ મયા છન્દાંસિ ગુરવોઽગ્નયઃ ।
માનિતા નિર્વ્યલીકેન ગૃહીતં ચાનુશાસનમ્ ॥ ૨૮ ॥
માનિતા નિર્વ્યલીકેન ગૃહીતં ચાનુશાસનમ્ ॥ ૨૮ ॥
ભારતવ્યપદેશેન હ્યામ્નાયાર્થશ્ચ પ્રદર્શિતઃ ।
દૃશ્યતે યત્ર ધર્માદિ સ્ત્રીશૂદ્રાદિભિરપ્યુત ॥ ૨૯ ॥
દૃશ્યતે યત્ર ધર્માદિ સ્ત્રીશૂદ્રાદિભિરપ્યુત ॥ ૨૯ ॥
તથાપિ બત મે દૈહ્યો હ્યાત્મા ચૈવાત્મના વિભુઃ ।
અસમ્પન્ન ઇવાભાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય સત્તમઃ ॥ ૩૦ ॥
અસમ્પન્ન ઇવાભાતિ બ્રહ્મવર્ચસ્ય સત્તમઃ ॥ ૩૦ ॥
કિં વા ભાગવતા ધર્મા ન પ્રાયેણ નિરૂપિતાઃ ।
પ્રિયાઃ પરમહંસાનાં ત એવ હ્યચ્યુતપ્રિયાઃ ॥ ૩૧ ॥
પ્રિયાઃ પરમહંસાનાં ત એવ હ્યચ્યુતપ્રિયાઃ ॥ ૩૧ ॥
તસ્યૈવં ખિલમાત્માનં મન્યમાનસ્ય ખિદ્યતઃ ।
કૃષ્ણસ્ય નારદોઽભ્યાગાદાશ્રમં પ્રાગુદાહૃતમ્ ॥ ૩૨ ॥
કૃષ્ણસ્ય નારદોઽભ્યાગાદાશ્રમં પ્રાગુદાહૃતમ્ ॥ ૩૨ ॥
તમભિજ્ઞાય સહસા પ્રત્યુત્થાયાગતં મુનિઃ ।
પૂજયામાસ વિધિવન્નારદં સુરપૂજિતમ્ ॥ ૩૩ ॥
પૂજયામાસ વિધિવન્નારદં સુરપૂજિતમ્ ॥ ૩૩ ॥